ประวัติศาสตร์แห่งดะอ์วะฮ์และอะซีมะฮ์

(تاریخ دعوت وعزیمت)

ภาคที่สาม

ท่านเคาะญะฮ์ มุอีนุดดีน จิชตี (ร.ฮ.)

สุลฏอนุลมะชาอิค ท่านเคาะญะฮ์ นิซอมุดดีน เอาลิยาอ์ (ร.ฮ.)

ท่านมัคดูม ชัยค์ชะรอฟุดดีน ยะห์ยา มะนีรี (ร.ฮ.)

ชีวประวัติ คุณลักษณะและความสมบูรณ์ทางจิตวิญญาณ ผลงานด้านการฟื้นฟู (ตัจดีด) และการปฏิรูป (อิศลาห์)

พร้อมด้วยการกล่าวถึงและการแนะนำบรรดาศิษย์ ผู้ได้รับการถ่ายทอด และผู้แสวงหาทางนำของท่านเหล่านั้น

เมาลานา ซัยยิด อบุลหะซัน อะลี นัดวี

มัจญ์ลิส นัชริยาต อิสลาม

1-ก-3 นาซิมาบาด แมนชั่น นาซิมาบาด การาจี 18

ประวัติศาสตร์แห่งดะอ์วะฮ์และอะซีมะฮ์ (تاریخ دعوت و عزیمت)

ภาคที่สาม

ท่านเคาะญะฮ์ มุอีนุดดีน ชิชตี (ร.ฮ.)

สุลฏอนุลมะชาอิค ท่านเคาะญะฮ์ นิซามุดดีน เอาลิยาอ์ (ร.ฮ.)

ท่านมัคดูม ชัยค์ชะร็อฟุดดีน ยะห์ยา มุนัยรี (ร.ฮ.)

ชีวประวัติ คุณลักษณะและความดีเลิศ ผลงานด้านการฟื้นฟู (ตัจดีด) และการปฏิรูป (อิศลาห์)

การกล่าวถึงและแนะนำบรรดาศิษย์ ผู้สังกัด และมุรีดผู้แสวงหาทางนำ

เมาลานา สัยยิด อบุลหะซัน อะลี นัดวี (ร.ฮ.)

มัจญ์ลิส นัชรียาต อิสลาม

1-เค-3 นาซิมอาบาด แมนชั่น นาซิมอาบาด หมายเลข 1 การาจี 18

สงวนลิขสิทธิ์ในการจัดพิมพ์และเผยแพร่ในประเทศปากีสถานทั้งหมด แก่ ฟัฎลุ เราะบบี นัดวี

นักคิดแห่งอิสลาม เมาลานา ซัยยิด อบุล หะซัน อะลี นัดวี (ร.ฮ.)

• อธิการ ดารุลอุลูม นัดวะตุลอุละมาอ์ ลัคเนา
• กรรมการสภาชูรอ ดารุลอุลูม เดโอบันด์
• ประธานสภาการค้นคว้าและการเผยแพร่อิสลาม ลัคเนา
• กรรมการสภาบริหารและสภาวิชาการ ดารุลมุศ็อนนิฟีน อะอ์ซัมการห์
• สมาชิกสถาบันภาษาอาหรับ ดิมัชก์ (ดามัสกัส)
• กรรมการสภาชูรอ มหาวิทยาลัยอิสลามแห่งมะดีนะฮ์ อัลมุเนาวะเราะฮ์
• กรรมการผู้ก่อตั้ง สันนิบาตโลกมุสลิม (รอบิเฏาะฮ์ อัลอาลัม อัลอิสลามี) มักกะฮ์ อัลมุกัรเราะมะฮ์
• กรรมการสภาบริหาร มุอ์ตะมัรอาลัมอิสลามี เบรุต
• กรรมการสภาบริหาร ศูนย์อิสลาม เจนีวา
• อดีตศาสตราจารย์รับเชิญ มหาวิทยาลัยดิมัชก์และมหาวิทยาลัยมะดีนะฮ์
• ประธานศูนย์อิสลามศึกษา ออกซฟอร์ด

|---|---| | ชื่อหนังสือ | ประวัติศาสตร์แห่งดะอ์วะฮ์และความมุ่งมั่น (تاریخ دعوت و عزیمت) | | ผู้แต่ง | นักคิดแห่งอิสลาม เมาลานา ซัยยิด อบุล หะซัน อะลี นัดวี | | โรงพิมพ์ | อะห์มัด บราเดอร์ส พริ้นติ้ง เพรส การาจี | | จำนวนหน้า | 336 หน้า | | โทรศัพท์ | 6601817 |

ตัวแทนจำหน่าย: มักตะบะฮ์ นัดวะฮ์ กาซิมเซ็นเตอร์ อุรดูบาซาร์ การาจี

ผู้จัดพิมพ์

ฟัฎลุ เราะบบี นัดวี

มัจลิส นัชริยาต-เอ-อิสลาม 1-K-3 นาซิมาบาดแมนชั่น นาซิมาบาด การาจี 74600

สารบัญ

บทที่สาม

102 — 112

(จริยธรรมและคุณลักษณะ)

• ผู้รวมคุณลักษณะอันดีงาม — 102
• ความบริสุทธิ์ใจ (อิคลาศ) — 103
• การให้เกียรติแก่ศัตรู — 105
• การปกปิดความผิดและการให้เกียรติแก่ผู้ต่ำต้อย — 107
• ความเมตตาและความผูกพัน — 108
• การเอาใจใส่ทุกข์สุขของผู้คนทั่วไป — 109
• ความเมตตาต่อผู้น้อย — 111

บทที่สี่

113 — 125

(รสนิยมทางจิตวิญญาณและสภาวะทางใจ)

• ความรักและรสนิยมทางจิตวิญญาณ — 113
• การฟังสะมาอ์ — 115
• ความรังเกียจและการห้ามเครื่องดนตรี — 119
• สภาวะของท่านขณะฟังสะมาอ์ — 120
• ความดื่มด่ำในอัลกุรอาน — 122
• ความผูกพันกับชัยค์ — 123
• การเอาใจใส่ละหมาดญะมาอะฮ์และความมุ่งมั่นอันสูงส่ง — 124
• การยึดมั่นในชะรีอะฮ์และการเอาใจใส่ในการปฏิบัติตามซุนนะฮ์ — 124

บทที่ห้า

126 — 134

(ข้อคิดทางวิชาการและการค้นคว้า)

• สถานะทางวิชาการ — 126
• ความถนัดทางวิชาการและวรรณกรรม — 126
• ความรอบรู้ในหะดีษและฟิกฮ์ — 127
• ความสำคัญของความรู้ — 128
• ศาสตร์และเนื้อหาอันสูงส่ง — 129
• ศาสตร์ทางชะรีอะฮ์ที่ถูกต้อง — 130
• สิ่งที่หะลาลไม่ใช่อุปสรรคขวางกั้นหนทางสู่อัลลอฮ์ — 130
• เมื่อหัวใจมุ่งสู่อัลลอฮ์แล้ว ไม่มีสิ่งใดเป็นภัย — 131
• แก่นแท้ของการละทิ้งดุนยา — 131
• การภักดีที่จำกัดเฉพาะตนและที่แผ่ขยายถึงผู้อื่น — 132
• กัชฟ์และกะรอมาตเป็นม่านกั้นหนทาง — 132
• ศาสตร์ของบรรดานบี (อ.ล.) และบรรดาวะลี (ร.ฮ.) — 132
• ความรักและความเป็นศัตรูต่อดุนยา — 133
• ระดับขั้นของการอ่านอัลกุรอาน — 133

บทที่หก

135 — 154

(ความโปรดปรานและบะเราะกะฮ์)

• การฟื้นฟูอีมานและการเตาบะฮ์ของผู้คนทั่วไป — 135
• บัยอะฮ์คือพันธสัญญาและข้อตกลง — 137
• วิทยปัญญาของการให้บัยอะฮ์แก่คนทั่วไป — 139

บทที่เจ็ด

155 — 174

(ผลแห่งการสอนและการอบรมของท่านเคาะญะฮ์)

มัคดูมุลมุลก์ ชัยค์ชะรอฟุดดีน ยะห์ยา มะเนรี (ร.ฮ.)

ฮ.ศ. 661 — ฮ.ศ. 782

บทที่หนึ่ง

175 — 185

(ตั้งแต่ถือกำเนิดจนถึงการให้สัตยาบัน (บัยอะฮ์))

บทที่สอง

186 — 195

(สายตะริเกาะฮ์ฟิรเดาซียะฮ์ในอินเดีย และบรรดาชัยค์ผู้ยิ่งใหญ่ของสายนี้)

บทที่สาม

196 — 202

(การมุญาฮะดะฮ์และการปลีกตัว (เคาะลวะฮ์) การพำนักและการตั้งถิ่นฐาน และการชี้แนะ (อิรชาด) และการอบรม)

บทที่สี่

205 — 222

(คุณลักษณะและลักษณะเด่น)

บทที่ห้า

225 — 239

(การเสียชีวิต)

บทที่หก

240 — 247

(มักตูบาต – จดหมาย)

บทที่เจ็ด

249 — 266

(มะกอมแห่งความยิ่งใหญ่ของอัลลอฮ์ – กิบรียาอ์)

บทที่แปด

267 — 281

(ฐานะแห่งความเป็นมนุษย์)

บทที่เก้า

(การค้นคว้าและวิชาความรู้ชั้นสูง) 283 — 295

บทที่สิบ

(การพิทักษ์ศาสนาและการปกป้องชะรีอะฮ์) 298 — 312

«ข้าจะปลุกระดมกองทัพใหม่จากแดนแห่งความรัก (อิชก์) เพราะในหะรอมมีภัยคุกคามจากการกบฏของปัญญา»

(อิกบาล (ร.ฮ.))

بِسْمِ ٱللَّهِ ٱلرَّحْمَـٰنِ ٱلرَّحِيمِ

«ด้วยพระนามของอัลลอฮ์ ผู้ทรงกรุณาปรานี ผู้ทรงเมตตาเสมอ»

คำนำ

ٱلْحَمْدُ لِلَّهِ وَسَلَـٰمٌ عَلَىٰ عِبَادِهِ ٱلَّذِينَ ٱصْطَفَىٰٓ

«มวลการสรรเสริญเป็นของอัลลอฮ์ และขอความสันติจงมีแด่บรรดาบ่าวของพระองค์ที่พระองค์ทรงคัดเลือกไว้»

อัลหัมดุลิลลาฮ์ บัดนี้ได้รับเกียรติอันเป็นสิริมงคลในการนำเสนอภาคที่สามของ "ประวัติศาสตร์แห่งดะอ์วะฮ์และอะซีมะฮ์" (تاریخ دعوت و عزیمت) ระหว่างภาคที่สองกับภาคที่สามนั้นมีช่วงเว้นว่างยาวนานยิ่ง จนจิตใจของผู้เขียนหดหู่ และบรรดาผู้ที่เฝ้ารอคอยต่างก็หมดหวัง ในช่วงเวลานี้มีหนังสือหลายเล่มออกจากปลายปากกาอันบกพร่องของผู้เขียนและได้รับการตีพิมพ์ แต่ยิ่งล่าช้าออกไปมากเท่าใด ความกังวลก็ยิ่งเพิ่มพูนขึ้นมากเท่านั้นว่า ขออัลลอฮ์อย่าทรงให้เป็นเช่นนั้นเลย ชุดหนังสืออันมีประโยชน์นี้อาจจะค้างไม่สมบูรณ์ เช่นเดียวกับหนังสือสำคัญหลายเล่มของนักประพันธ์รุ่นก่อน และชุดผลงานบางชุดของผู้เขียนเอง ซึ่งก็อาจจะเป็นเช่นนั้นจริง หรืออย่างน้อยที่สุดช่วงเว้นว่างนี้ก็คงยาวนานยิ่งกว่านี้อีก หากมิได้มีคำชี้แนะและการเรียกร้องอันควรแก่การเคารพอย่างยิ่งและจำเป็นต้องปฏิบัติตามเข้ามาเกี่ยวข้อง

ผู้อุปถัมภ์ทางจิตวิญญาณของข้าพเจ้า ท่านเมาลานาอับดุลกอดิร ศอฮิบ รอยปูรี ดามัต บะรอกาตุฮุม ได้ฟังหนังสือ "ประวัติศาสตร์แห่งดะอ์วะฮ์และอะซีมะฮ์" ครั้งแล้วครั้งเล่า และให้อ่านในที่ชุมนุมของท่านหลายต่อหลายครั้ง ทำให้ผลงานและผู้เขียนได้รับเกียรติและ[…]

...ได้เพิ่มพูนขึ้น หลังจากสองเล่มนี้แล้ว ท่านผู้ทรงเกียรติดังกล่าวได้เรียกร้องให้เขียนเล่มที่สาม และได้กำชับผู้รับใช้ของท่านครั้งแล้วครั้งเล่าให้เขียนให้สำเร็จ หลายครั้งที่เมื่อข้าพเจ้ามาจากต่างถิ่นเพื่อเข้าพบท่าน คำถามแรกที่ท่านถามก็คือ “เขียนภาคที่สามเสร็จแล้วหรือยัง?” บางครั้งข้าพเจ้าได้เรียนท่านถึงความลำบากใจของตน ท่านก็กล่าวทันทีว่า “จงเขียนภาคที่สามให้เสร็จเถิด!” ต่อมาเมื่อท่านผู้เป็นที่เคารพได้ทราบว่าภาคนี้จะว่าด้วยชีวประวัติของสุลฏอนุลมะชาอิค ท่านเคาะญะฮ์นิซามุดดีน มะห์บูบอิลาฮี (ก็อดดะสัลลอฮุสิรเราะฮ์) ด้วยความผูกพันทางจิตวิญญาณและความเกี่ยวโยงอันพิเศษของท่าน ท่านจึงยิ่งเรียกร้องให้เขียนมากขึ้นไปอีก ส่วนผู้ต่ำต้อยคนนี้กลับอยู่ในสภาพราวกับได้วางปากกาลงแล้ว และความสนใจต่อหัวข้อนี้ก็ค่อย ๆ จางหายไป

จนกระทั่งในเดือนมิถุนายน ค.ศ. 1961 เมื่อข้าพเจ้าไปเข้าพบท่านอีกครั้ง ในมัจลิสอันเป็นสิริมงคลของท่านกำลังมีการอ่านประมวลถ้อยคำของท่านเคาะญะฮ์ ซึ่งตีพิมพ์ที่ลาฮอร์ในชื่อ «อัฟฎ็อลุลฟะวาอิด» (افضل الفوائد) โดยอ้างว่าเป็นผลงานของอะมีร คุสเราะว์ (ร.ฮ.) และมีมิตรผู้เป็นที่รักคนหนึ่งนำมามอบเป็นของขวัญ ประมวลนี้ประกอบด้วยเนื้อหาที่ไม่น่าเชื่อถือและรายงานที่ไร้ที่มาถึงขนาดที่การได้ฟังมันเป็นภาระหนักสำหรับผู้มีรสนิยมในการค้นคว้าและประวัติศาสตร์ ไม่เพียงเท่านั้น ยังหนักหนาต่อสามัญสำนึกอันบริสุทธิ์ด้วย การอ้างว่าเป็นของอะมีร คุสเราะว์ (ร.ฮ.) นั้นน่าสงสัยอย่างยิ่ง ท่านเคาะญะฮ์ กีซูดะรอซ (ร.ฮ.) ซึ่งระหว่างท่านกับสุลฏอนุลมะชาอิคมีผู้เชื่อมต่อเพียงคนเดียว คือท่านจิรอฆ เดห์ลวี (ร.ฮ.) และท่านเองก็เป็นดวงตาและประทีปแห่งตระกูลอันสูงส่งนี้ และเป็นผู้ล่วงรู้ความลับต่าง ๆ ได้กล่าวไว้อย่างชัดเจนว่า นอกจาก «ฟะวาอิดุลฟุอาด» แล้ว ประมวลถ้อยคำอื่น ๆ ทั้งหมดที่เลื่องลือกันอยู่นั้นล้วนไร้หลักฐาน[^1] ในมัจลิสนั้นหนังสือเล่มนี้ถูกอ่าน...

[^1]: «ถ้อยคำของชัยค์นิซามุดดีนที่อะมีร หะซัน กวีผู้นั้นรวบรวมไว้นั้นเชื่อถือได้ ส่วนถ้อยคำอื่น ๆ ที่เขียนขึ้นโดยอ้างว่ามาจากชัยค์นั้น ล้วนไร้หลักฐานทั้งสิ้น» (ญะวามิอุลกะลิม)

…กำลังถูกอ่านอยู่ บางครั้งบางคราวท่านก็แสดงความไม่พอใจต่อเนื้อหาของหนังสือเหล่านั้น สายตาที่ครึ่งเปิดครึ่งปิดแต่เปี่ยมด้วยความกรุณาของท่าน บางครั้งก็ทอดมายังผู้เขียน ท่านกล่าวเป็นนัย ๆ ว่า หากมีหนังสือที่เชื่อถือได้อยู่แล้ว ก็จะไม่มีความจำเป็นใด ๆ ต่อหนังสือที่เชื่อถือไม่ได้เช่นนี้ สายตานั้นทะลุเข้าไปในหัวใจดุจลูกธนู และ ณ ที่นั้นเอง หัวใจก็ตัดสินว่าจะต้องลงมือทำงานนี้ให้สำเร็จในโอกาสแรกที่มี และนำเสนอของขวัญชิ้นนี้

สาเหตุประการหนึ่งที่ทำให้งานนี้ล่าช้าคืออุปสรรคตลอดเส้นทาง มีหนังสือจำนวนนับไม่ถ้วนที่เขียนขึ้นเพื่อบันทึกเรื่องราวของบรรดาเอาลิยาอ์ผู้ทรงเกียรติ บุคคลสำคัญของอิสลาม และบรรดาชัยค์ผู้ยิ่งใหญ่แห่งอินเดีย ในจำนวนนั้นมีงานเขียนเล่มใหญ่หนาหลายเล่มด้วย แต่เมื่อนักเขียนคนใดในยุคนี้ตั้งใจจะรวบรวมเรื่องราวของท่านเหล่านั้น ในแบบที่จะฉายแสงให้เห็นคุณงามความดีอันแท้จริงของพวกท่าน ความพยายามด้านศาสนาและการเผยแผ่ศาสนาของพวกท่าน ผลแห่งการสั่งสอนและการขัดเกลาของพวกท่าน ตลอดจนอุปนิสัยและรสนิยมของพวกท่าน และให้เรื่องราวเหล่านี้เป็นบทเรียน เป็นแรงบันดาลใจ และปลุกความมุ่งมั่นแก่ผู้คนในยุคสมัยนี้ รวมทั้งให้เรื่องราวของท่านในฐานะมนุษย์ผู้ทรงเกียรติและสมบูรณ์ปรากฏสู่สาธารณะ และให้โครงร่างชีวประวัติที่ถูกต้องของท่านปรากฏออกมา เขาก็จะต้องเผชิญกับความผิดหวังและความลำบากใจอย่างหนัก บางครั้งจากหนังสือเล่มเดียวที่มีหลายร้อยหน้า หรือแม้จากการอาศัยหนังสือหลายเล่ม ก็ยังไม่ได้ข้อมูลเพียงพอแม้สักหน้าเดียว ในบันทึกและชีวประวัติของบุคคลผู้ยิ่งใหญ่ที่สุดนั้น ปรากฏช่องว่างใหญ่โตจนไม่อาจเติมเต็มได้ด้วยการคาดคะเนหรือการประดิษฐ์ถ้อยคำใด ๆ หนังสือทั้งเล่มเต็มไปด้วยเรื่องอัศจรรย์และกะรอมาต เหตุการณ์ที่เหลือเชื่อและเรื่องแปลกประหลาด ขณะที่ข้อมูลที่จำเป็นกลับขาดหายไปอย่างน่าเสียดาย นักประวัติศาสตร์ผู้ยิ่งใหญ่ท่านหนึ่งของอินเดีย ซึ่งด้วยความจำเป็นทางวิชาการและการประพันธ์ของท่าน ได้ศึกษาประวัติศาสตร์อินเดียอย่างกว้างขวางจนหาผู้เทียบได้ยากในยุคปัจจุบัน และได้เขียนบันทึกประวัติบุคคลสำคัญและผู้มีชื่อเสียงแห่งอินเดียไว้ถึงแปดเล่มใหญ่…

ในหนังสือที่ท่านได้เรียบเรียงไว้[^1]) ท่านได้กล่าวคร่ำครวญต่อสภาพการณ์เช่นนี้ไว้ว่า

"ลองพิจารณารสนิยมที่เสื่อมทรามของบ้านเมืองดูเถิด นับตั้งแต่แรกเริ่มจนถึงปัจจุบัน มีหนังสือประวัติศาสตร์ของฮินดูสถานถูกเขียนขึ้นนับร้อยเล่ม และถูกเขียนภายใต้ชื่อเรื่องต่าง ๆ มากมาย แต่ไม่มีเล่มใดเลยที่ได้มาตรฐานอันถูกต้องของการเขียนประวัติศาสตร์ หยิบหนังสือเล่มใดขึ้นมาดูก็จะรู้สึกว่าเป็นเพียงนิยายเรื่องหนึ่งเกี่ยวกับการศึกสงครามและงานเลี้ยงสังสรรค์ หากพบหน้าใดที่ปลอดจากการกล่าวถึงแตรและกลองศึก ท่านก็จะไม่พบว่าหน้านั้นปลอดจากการกล่าวถึงพิณและซอ หากชายผ้าของท่านไปติดพันอยู่ในดงหนามของสำนวนที่มีสัมผัสคล้องจองและวลีที่ประดิษฐ์ถ้อยคำ ก็จะไม่พบสิ่งใดอีกเช่นกัน ในสภาพเช่นนี้ จะคาดหวังได้อย่างไรว่าเราจะพบภาพอันถูกต้องของชีวิตทางวิชาการของบรรพชนของเราในบันทึกเช่นนั้น มีหนังสือบางเล่มที่ว่าด้วยชีวประวัติของบรรดาผู้อาวุโสซึ่งมีความผูกพันกับสายตะริเกาะฮ์หนึ่งตะริเกาะฮ์ใด แต่รสนิยมนี้ก็เป็นเช่นนั้นเอง กล่าวคือ หากท่านต้องการค้นคว้าจากหนังสือเหล่านั้นเกี่ยวกับชื่อและเชื้อสาย การเติบโตและพัฒนาการ การศึกษาและการอบรม วิถีการดำเนินชีวิต และกิจกรรมทางวิชาการของพวกเขา ท่านจะไม่พบแม้สักตัวอักษรเดียว ณ ที่นี้ แตรและกลองศึกไม่มีบทบาทใด ๆ ก็จริง แต่พิณและซอก็ยังไม่หลุดมือไปแม้ในที่นี้ พลังทั้งหมดของผู้ประพันธ์ถูกใช้ไปกับการพรรณนาถึงกัชฟ์และกะรอมาตของพวกเขา และพยายามยกพวกเขาขึ้นไปถึงขั้นที่ว่าพวกเขาเป็นสิ่งมีชีวิตอื่นที่อยู่เหนือมนุษยชาติ พวกเขาไม่กิน ไม่ดื่ม ไม่นอน คุณลักษณะของความเป็นมนุษย์ไม่เกี่ยวข้องกับพวกเขา และกิจกรรมทางวิชาการก็ไม่มีความเกี่ยวข้องใด ๆ กับพวกเขา

[^1]: นุซฮะตุลค่อวาฏิร (نزهة الخواطر) ภาษาอาหรับ จำนวน 8 เล่ม ซึ่งรวบรวมชีวประวัติของบุคคลสำคัญราวห้าพันคน

«หน้าที่เพียงอย่างเดียวของพวกเขาคือการฝ่าฝืนกฎแห่งธรรมชาติอยู่เสมอ และรักษาอำนาจปกครองและความเป็นอิสระของตนเหนือสรรพสิ่งทั้งสามประเภท (แร่ธาตุ พืช และสัตว์) และธาตุทั้งสี่ไว้ให้ได้ไม่ว่าด้วยวิธีใดก็ตาม»[^1]

หากท่านต้องการพิสูจน์ด้วยตนเองถึงสภาพในยุคนั้น ก็ขอให้ศึกษาหนังสือชีวประวัติของท่านควาญะฮ์มุอีนุดดีน ชิชตี (ร.ฮ.) ผู้ก่อตั้งสายตะริเกาะฮ์ชิชตียะฮ์ในอินเดีย และในแง่หนึ่งยังเป็นผู้วางรากฐานของอิสลามในดินแดนนี้ด้วย แล้วลองเรียบเรียงชีวประวัติโดยย่อของท่านจากหนังสือเหล่านั้นดู บางทีอาจมีผู้คิดว่ายุคนั้นเป็นยุคเริ่มแรกของมุสลิม และยุคแห่งการประพันธ์และเรียบเรียงตำรายังไม่ได้เริ่มต้นขึ้นอย่างเต็มที่ ทั้งที่ความคิดนี้ไม่ถูกต้อง เพราะในยุคเดียวกันนี้เองเราก็ได้พบหนังสือ "เฏาะบะกอตนาศิรี" (طبقات ناصری) ของกอฎีมินฮาญุดดีน อุษมาน ญูซญานี และหนังสือ "ลุบาบุลอัลบาบ" (لباب الالباب) ของนูรุดดีน มุฮัมมัด เอาฟี ซึ่งทั้งสองเล่มเป็นผลงานในศตวรรษที่เจ็ด แต่ถึงแม้จะยอมรับความคิดนั้นได้ไม่ทางใดก็ทางหนึ่ง แล้วจะว่าอย่างไรกับกรณีของชัยค์อัลอิสลาม บะฮาอุดดีน ซะกะรียา มุลตานี (ร.ฮ.) (เสียชีวิต ฮ.ศ. 666) ผู้เป็นผู้นำทางจิตวิญญาณที่ยิ่งใหญ่และนักปฏิรูปผู้ทรงเกียรติ ผู้ซึ่งสร้างอิทธิพลต่อยุคสมัยของท่าน และใช้ชีวิตอยู่ในเมืองที่เป็นศูนย์กลางทางวิชาการที่ใหญ่ที่สุดของอินเดียในยุคนั้น อีกทั้งสถานการณ์ทางการเมืองก็มีความสงบและมั่นคงแล้ว แต่ถึงกระนั้น ข้อมูลสำหรับการเขียนชีวประวัติของบุคคลผู้ยิ่งใหญ่ท่านนี้และการเรียบเรียงประวัติผลงานของท่านกลับขาดแคลนอย่างยิ่ง ในขณะที่เรื่องราวเกี่ยวกับปาฏิหาริย์ อำนาจเหนือธรรมชาติ กัชฟ์ และกะรอมาตนั้นกลับไม่ขาดแคลนเลย

ในแง่นี้ ท่านสุลฏอนุลมะชาอิค ควาญะฮ์นิซอมุดดีน เอาลิยาอ์ (ร.ฮ.) และท่านมัคดูมุลมุลก์

[^1]: ยาด อัยยาม (ประวัติศาสตร์คุชราต) หน้า 58 และหน้า 59 โดยเมาลานา หะกีม สัยยิด อับดุลหัยย์ (ร.ฮ.) ผู้แต่ง "นุซฮะตุลเคาะวาฏิร" (نزہۃ الخواطر) และ "คุล-เอ-เราะอ์นา" (เสียชีวิต ฮ.ศ. 1341/ค.ศ. 1923)

ชัยค์ชะร็อฟุดดีน ยะห์ยา มะนีรี (ร.ฮ.) ซึ่งเป็นบุคคลผู้มีชื่อเสียงสองท่านแห่งศตวรรษที่แปด และเป็นปราชญ์ผู้ขัดเกลาจิตวิญญาณและนักปฏิรูปผู้ยิ่งใหญ่ ทั้งสองท่านมีความโดดเด่นและเป็นเอกลักษณ์เฉพาะตัว ตลอดหลายศตวรรษไม่มีชัยค์แห่งตะริเกาะฮ์หรือบุคคลสำคัญทางศาสนาท่านใดที่มีชีวประวัติปรากฏชัดเจนเท่ากับผู้ทรงคุณธรรมทั้งสองท่านนี้ ข้อมูลเหล่านี้ยังมีความพิเศษตรงที่นำมาจากมัลฟูซาต (ถ้อยคำบันทึก) และมักตูบาต (จดหมาย) ของท่านทั้งสองเอง หรือจากบันทึกประวัติศาสตร์ร่วมสมัย และหนังสือของบรรดาผู้รับใช้และมุรีดของท่าน ด้วยเหตุนี้ นักประวัติศาสตร์จึงประสบความยุ่งยากน้อยกว่าในกรณีอื่น ถึงกระนั้น งานคัดเลือกและตรวจสอบก็ยังจำเป็นอยู่ในที่นี้ด้วย เพราะในบางกรณีพบว่าเหตุการณ์ต่าง ๆ กระจัดกระจายและขัดแย้งกันอย่างมาก

อย่างไรก็ตาม เหตุผลในการเลือกบุคคลทั้งสองท่านนี้ไม่ใช่เพราะสามารถหาข้อมูลทางประวัติศาสตร์เกี่ยวกับท่านได้โดยง่าย เพราะข้อนี้บุคคลอื่นอีกมากมายก็มีเช่นกัน หากแต่เหตุผลของการเลือกคือ ท่านทั้งสองมีสถานะอันโดดเด่นในประวัติศาสตร์แห่งดะอ์วะฮ์และความมุ่งมั่นของอิสลาม และในอินเดีย ซึ่งหลังศตวรรษที่เจ็ดได้กลายเป็นศูนย์กลางประสาทของโลกอิสลาม และเป็นต้นธารของขบวนการฟื้นฟูและปฏิรูป (ตัจญ์ดีด) ผู้ทรงคุณธรรมทั้งสองท่านนี้ได้เป็นผู้นำขบวนการทางจิตวิญญาณและการปฏิรูป และได้สร้างอิทธิพลต่อยุคสมัยของตนและคนรุ่นหลังมากที่สุด

ในการคัดเลือกชีวประวัติและคำสอน ผู้เขียนได้ให้ความสำคัญเสมอแก่ส่วนและเนื้อหาที่เป็นประโยชน์ ให้บทเรียน และควรค่าแก่การปฏิบัติตามสำหรับคนรุ่นนี้ เข้าใจได้ง่ายและจับใจ และมีโอกาสก่อให้เกิดความเข้าใจผิดหรือการหลงทางน้อยที่สุด ผู้เขียนเองก็มีความถนัดน้อยในปรัชญาเทววิทยาและปรัชญาจริยศาสตร์ และไม่ต้องการนำผู้อ่านของตนเข้าสู่การทดสอบเช่นนั้น ในทัศนะของผู้เขียน อีมานและความเชื่อมั่น ความรักและความผูกพัน ความเจ็บปวดและความร้อนรุ่มในหัวใจ ความมุ่งมั่นในการปฏิบัติตามซุนนะฮ์ ความเด็ดเดี่ยว ความใฝ่สูง ความรักในดะอ์วะฮ์และการเผยแผ่ การปฏิรูปการกระทำและจริยธรรม ตลอดจนวิชาความรู้ที่ถูกต้องและวิทยปัญญาและมะอ์ริฟะฮ์ทางศาสนาของผู้ทรงคุณธรรมเหล่านี้…

สาระแท้และสารที่แท้จริงแห่งชีวประวัติของพวกท่าน ผู้เขียนบรรทัดเหล่านี้เคยยกกวีบทหนึ่งไว้ในบทนำของหนังสือ «ชีวประวัติของซัยยิดอะห์มัด ชะฮีด (ร.ฮ.)» (سیرت سید احمد شہید) เพื่อชี้แจงและอธิบายแนวทางของตน กวีบทนั้นสะท้อนสภาพการณ์ได้อย่างถูกต้อง จึงเห็นว่าควรยกมากล่าวซ้ำ ณ ที่นี้ด้วย

«เพื่อรังของเราเอง เราได้เก็บกิ่งก้านเหล่านั้นที่ทิ่มแทงอยู่ในหัวใจ»

ภาระหน้าที่อื่น ๆ ของผู้เขียน และกิจธุระที่ไม่มีวันสิ้นสุด อาจไม่เปิดโอกาสให้หนังสือเล่มนี้เสร็จสมบูรณ์ได้รวดเร็วถึงเพียงนี้ และอาจล่าช้าออกไปอีก หากน้ำท่วมจากแม่น้ำสัย (สาอี) ในบ้านเกิด (เราอ์บะเรลี) ไม่ได้ทำให้ผู้เขียนต้องติดอยู่ในหมู่บ้านแห่งหนึ่ง (มัยดานปูร) จนเกิดโอกาสขึ้น งานที่ควรใช้เวลาหลายเดือนจึงสำเร็จลงได้ภายในไม่กี่สัปดาห์ด้วยความช่วยเหลือของอัลลอฮ์

وَلِلَّهِ جُنُودُ ٱلسَّمَـٰوَٰتِ وَٱلْأَرْضِ

«และกองทัพแห่งชั้นฟ้าทั้งหลายและแผ่นดินเป็นของอัลลอฮ์» (ซูเราะฮ์อัล-ฟัตห์ 48:4)

เป็นหน้าที่ทางจริยธรรมและความกตัญญูของผู้เขียนที่จะกล่าวขอบคุณผู้มีพระคุณและผู้ให้ความช่วยเหลือแก่ตน ในบรรดาแหล่งอ้างอิงยุคเก่า ผู้เขียนเป็นหนี้บุญคุณมากที่สุดต่ออะมีร ฆุรด์ ผู้แต่ง «ซิยะรุลเอาลิยาอ์» (سیر الاولیاء) และอะมีร หะสัน อะลาอ์ สิจซี ผู้แต่ง «ฟะวาอิดุลฟุอาด» (فوائد الفؤاد) เพราะท่านทั้งสองได้รวบรวมข้อมูลเกี่ยวกับชีวประวัติและคำสอนของท่านเคาะญะฮ์ นิซามุดดีน (ร.ฮ.) ไว้อย่างละเอียดและน่าเชื่อถือที่สุด

สำหรับประวัติของท่านมัคดูมุลมุลก์ พิฮารี (ร.ฮ.) นั้น ได้รับความช่วยเหลือและการชี้นำอย่างมากจาก «สีเราะตุชชะรอฟ» (سیرۃ الشرف) และจากหนังสือนี้ทำให้ทราบถึงแหล่งอ้างอิงที่เก่ากว่านั้น ผลงานและบทความของเมาลานา ซัยยิด มะนาซิร อะห์ซัน กีลานี (ร.ฮ.) ก็เป็นประโยชน์และช่วยเหลืออย่างมากเช่นเคย หากท่านได้มีโอกาสเรียบเรียงชีวประวัติที่สมบูรณ์ของท่านผู้ทรงเกียรติทั้งสองนี้ก็คงจะดียิ่ง เพราะอัลลอฮ์ ตะอาลา ทรงประทานความเหมาะสมโดยธรรมชาติ รสนิยม และความรู้อันกว้างขวางในประวัติศาสตร์อินเดียแก่ท่านในเรื่องนี้ ผลงานอันล้ำค่าของบิดาผู้ล่วงลับ เมาลานา หะกีม ซัยยิด อับดุลหัยย์ (ร.ฮ.) คือ «นุซฮะตุลเคาะวาฏิร» (نزہۃ الخواطر) ก็ได้ทำหน้าที่ตามปกติของมันในด้านประวัติศาสตร์และชีวประวัติ…

...ทำหน้าที่เสมือนสารานุกรม (เอนไซโคลพีเดีย) เล่มหนึ่ง และผู้เรียบเรียงได้ขอความช่วยเหลือจากเขาและหวนกลับไปค้นคว้าซ้ำแล้วซ้ำเล่า ดังที่นักศึกษาวิชาภาษาศาสตร์ขอความช่วยเหลือจากพจนานุกรมอยู่เสมอ หลังจากได้ศึกษาหัวข้อนี้อย่างกว้างขวาง จึงได้ประจักษ์ว่าทัศนะของท่านกว้างไกลและลึกซึ้งเพียงใด และการคัดสรรกับรสนิยมของท่านบริสุทธิ์และประณีตงดงามเพียงใด

ในบรรดาผู้ช่วยเหลือของตน ผู้เรียบเรียงผู้ต่ำต้อยขอขอบคุณท่านเมาละวี ซัยยิด นัจมุลฮุดา นัดวี ดัสนะวี และท่านเมาละวี มุรอดุลลอฮ์ มุนัยรี นัดวี ผู้เป็นที่รัก ซึ่งได้จัดหาสิ่งหายากบางประการจากชีวประวัติและงานเขียนของท่านหัซรัต มัคดูมุลมุลก์ ท่านเมาละวี ชับบีร อะฏออ์ นัดวี ผู้เป็นที่รัก (ขออัลลอฮ์ทรงปกปักรักษาเขา) (ผู้ได้รับรสนิยมทางประวัติศาสตร์และทางวิชาการเป็นมรดกจากบิดาผู้มีชื่อเสียงของเขา) ก็ได้ให้ความช่วยเหลือในการรวบรวมข้อมูลสำคัญบางประการด้วยเช่นกัน ท่านเมาละวี ซัยยิด มุชัรร็อฟ อะลี นัดวี ผู้เป็นที่รักและเป็นคนดี ก็สมควรได้รับการขอบคุณอย่างยิ่งจากผู้เรียบเรียงเช่นกัน ผู้เรียบเรียงได้บอกให้จดส่วนใหญ่ของหนังสือเล่มนี้ และผู้เป็นที่รักผู้นี้ได้เขียนบันทึกด้วยความมุมานะและความวิริยะอุตสาหะอย่างยิ่ง ท่านเมาละวี อิกบาล อะห์มัด อะอ์ซะมี ก็สมควรได้รับการขอบคุณเช่นกัน เพราะท่านก็ได้ให้ความช่วยเหลือเป็นครั้งคราว ขออัลลอฮ์ตะอาลาทรงประทานผลตอบแทนอันดีงามแก่ผู้อาวุโสและผู้เป็นที่รักทั้งหลายเหล่านี้ และทรงรับการงานของพวกเขาด้วยเถิด

وَالْحَمْدُ لِلّٰهِ اَوَّلاً وَّاٰخِرًا، وَصَلَّى اللّٰهُ عَلٰى خَيْرِ خَلْقِهٖ مُحَمَّدٍ وَّاٰلِهٖ وَصَحْبِهٖ اَجْمَعِيْنَ

«และการสรรเสริญทั้งมวลเป็นของอัลลอฮ์ ทั้งในเบื้องต้นและในบั้นปลาย ขออัลลอฮ์ทรงประทานพรแด่สิ่งถูกสร้างที่ประเสริฐที่สุดของพระองค์ คือท่านมุฮัมมัด ﷺ ตลอดจนวงศ์วานและศอฮาบะฮ์ของท่านทั้งหมด»

อบุลหะซัน อะลี ศูนย์ดะอ์วะฮ์ อิศลาห์ และตับลีฆ ลัคเนา

11 เศาะฟัร ฮ.ศ. 1382 24 กรกฎาคม ค.ศ. 1962

بِسْمِ ٱللَّهِ ٱلرَّحْمَـٰنِ ٱلرَّحِيمِ

«ด้วยพระนามของอัลลอฮ์ ผู้ทรงกรุณาปรานี ผู้ทรงเมตตาเสมอ»

บทที่หนึ่ง

ตะริเกาะฮ์ชิชตียะฮ์ในอินเดียและบรรดาชัยค์ผู้ยิ่งใหญ่ของตะริเกาะฮ์นี้

ศูนย์กลางทางจิตวิญญาณและความคิดแห่งใหม่ของโลกอิสลาม

ศตวรรษที่หกแห่งฮิจเราะฮ์ (ศตวรรษที่สิบสองแห่งคริสต์ศักราช) มีความสำคัญเป็นพิเศษในประวัติศาสตร์อิสลาม ในช่วงปลายศตวรรษนี้ โลกอิสลามอันกว้างใหญ่ได้มีดินแดนใหม่อันกว้างไพศาลเพิ่มเข้ามาอีกแห่งหนึ่ง ดินแดนนั้นเปี่ยมล้นด้วยทรัพยากรธรรมชาติและศักยภาพของมนุษย์ และในอนาคตอันใกล้ ดินแดนแห่งนี้ถูกกำหนดไว้แล้วว่าจะกลายเป็นศูนย์กลางระดับโลกของดะอ์วะฮ์อิสลาม และเป็นผู้พิทักษ์และผู้รักษาวิชาการอิสลาม

ในช่วงต้นศตวรรษนี้ ชาวตาตาร์ผู้กึ่งป่าเถื่อนได้บุกโจมตีโลกอิสลามดุจฝูงมดและตั๊กแตน ดินแดนแล้วดินแดนเล่าถูกทำลายย่อยยับด้วยความโหดร้ายป่าเถื่อนและการกดขี่อย่างทารุณของพวกเขา นครใหญ่ที่มีชื่อเสียงซึ่งครั้งหนึ่งเคยเป็นผู้ถือธงแห่งวิชาความรู้และอารยธรรม และคึกคักด้วยมัดเราะซะฮ์และคานกอฮ์ (สถานปฏิบัติธรรมของชาวตะเซาวุฟ) ต่างกลายเป็นนครที่มืดมิดไร้แสงตะเกียง ความสงบสุขของเมืองต่าง ๆ ระเบียบแบบแผนของชีวิต ตลอดจนเกียรติและศักดิ์ศรีของผู้สูงศักดิ์ ล้วนจมลงสู่ธุลีดิน บุคอรอ สะมัรเกาะนด์ เรย์ ฮะมะดาน ซันญาน เกาะซวีน ฮะรอต นีชาปูร คอวาริซม์ และท้ายที่สุดคือศูนย์กลางแห่งเคาะลีฟะฮ์ ดารุสสลามแบกแดด [ต่างตกเป็นเหยื่อของ]ฟิตนะฮ์อันเผาผลาญโลกนี้

ได้ตกอยู่ในวงล้อมของมัน และอารยธรรมเก่าแก่ก็ถูกฝังกลบไป ภัยพิบัติที่มาโดยไม่คาดฝันนี้ทำให้โลกอิสลามสั่นคลอนถึงรากฐาน และเมฆดำแห่งความเสื่อมถอยทางการเมืองและความอ่อนแรงทางความคิดและวิชาการก็ปกคลุมไปทั่วโลกอิสลามเก่าแก่ทั้งหมด

ในเวลานั้น ทั่วทั้งโลกอิสลาม มีเพียงฮินดูสถานเท่านั้นที่เป็นดินแดนซึ่งรอดพ้นจากภัยแห่งความวุ่นวายที่ปั่นป่วนทั้งโลกนี้ ที่นี่มีราชวงศ์เชื้อสายเติร์กซึ่งยังสดชื่นมีพลัง แข็งแกร่ง และเปี่ยมด้วยความกระตือรือร้นปกครองอยู่ พวกเขาสามารถต่อกรกับพวกตาตาร์และมองโกลได้เป็นอย่างดี และด้วยพลังแห่งอีมานและความกระตือรือร้นในอิสลามที่ยังใหม่สด พวกเขาจึงไม่เพียงแต่เป็นคู่ต่อสู้ที่ทัดเทียมในด้านกำลังรบและความกล้าหาญเท่านั้น หากแต่ยังเหนือกว่าพวกนั้นด้วย พวกตาตาร์และมองโกลบุกโจมตีฮินดูสถานครั้งแล้วครั้งเล่า แต่ก็ต้องถอยร่นกลับไปทุกครั้ง เฉพาะในรัชสมัยของสุลฏอนอะลาอุดดีน ค็อลญี มองโกลเชื้อสายเจงกิสข่านก็บุกโจมตีฮินดูสถานถึงห้าครั้ง การโจมตีครั้งแรกเกิดขึ้นในปี ฮ.ศ. 696 และในการโจมตีครั้งที่ห้า มะลิก ตุฆลุก (มะลิก ฆอซี) ซึ่งนำทัพในนามของสุลฏอน ได้แสดงความกล้าหาญอย่างยิ่ง และทำให้พวกมองโกลพ่ายแพ้อย่างย่อยยับ จนกระทั่งว่า

«นับแต่วันนั้น ความทะเยอทะยานของพวกมองโกลที่จะครอบครองฮินดูสถานก็มอดดับลงในใจ และเขี้ยวแห่งความโลภของพวกเขาก็ทื่อไปตลอดกาล»[^1]

ด้วยลักษณะพิเศษเหล่านี้ ครอบครัวที่ดีที่สุดของโลกอิสลามซึ่งหวงแหนเกียรติและอีมานของตน รวมทั้งบรรดาผู้มีจิตใจและสติปัญญาเป็นเลิศ ซึ่งได้สูญเสียความสงบและความมั่นคงในมาตุภูมิอันอาภัพของตน ต่างก็อพยพมายังฮินดูสถาน อันเป็นดินแดนแห่งความปลอดภัยและดินแดนแห่งอิสลามแห่งใหม่ กระแสหลั่งไหลของบุคคลที่มีความสามารถที่สุดและครอบครัวที่มีเกียรติที่สุดนี้ได้พรั่งพรูมาจากอิหร่าน เติร์กสถาน และอิรักครั้งแล้วครั้งเล่า

[^1]: มุนตะค็อบ อัตตะวารีค (منتخب التواریخ) หน้า 181 และ ตารีค ฟีรูซชาฮี (تاریخ فیروز شاہی) ของฎิยาอุดดีน บะรอนี หน้า 251, 302, 320 และ 323

หลั่งไหลเข้ามาอย่างต่อเนื่อง และด้วยเหตุนี้ดิลลีจึงกลายเป็นนครนานาชาติ เป็นที่อิจฉาของแบกแดดและกุรฏุบะฮ์ (กอร์โดบา) ไม่เพียงแต่ดิลลีเท่านั้น หากแต่เมืองและหัวเมืองอื่น ๆ ของอินเดียก็เริ่มทัดเทียมกับชีรอซและเยเมน เมื่อนักประวัติศาสตร์อินเดีย เช่น ฎิยาอุดดีน บะรอนี และคนอื่น ๆ นำเสนอรายชื่อของตระกูลผู้สูงศักดิ์และสูงส่งเหล่านั้น รวมทั้งบรรดาครูบาอาจารย์แห่งยุค อุละมาอ์ผู้มีชื่อเสียง และบรรดาชัยค์ผู้ยิ่งใหญ่ ที่ได้อพยพมายังอินเดียในช่วงวิกฤตการณ์ตาตาร์ และได้ทำให้การเรียนการสอน ตลอดจนการชี้แนะและการอบรมสั่งสอนคึกคักขึ้น อีกทั้งผู้ที่ได้แบกรับภาระหน้าที่อันละเอียดอ่อนที่สุดของราชอาณาจักร และเป็นเครื่องประดับและความงามสง่าของแผ่นดิน[^1] ก็ทำให้รู้สึกว่าแก่นแท้แห่งความสูงศักดิ์และความประเสริฐของโลกอิสลามทั้งมวลได้มารวมอยู่ ณ ที่นี้

ด้วยการเปลี่ยนแปลงครั้งนี้ อินเดียไม่เพียงกลายเป็นส่วนสำคัญส่วนหนึ่งของโลกอิสลามเท่านั้น หากแต่ยังเป็นสัญญาณที่ชัดเจนของประวัติศาสตร์ว่า อินเดียจะเป็นศูนย์กลางแห่งใหม่ของพลังทางความคิดและจิตวิญญาณของอิสลาม ของขบวนการทางวิชาการ และของการฟื้นฟูและการปฏิรูป (ตัจญ์ดีด) และนับจากนี้ไป นักประวัติศาสตร์ด้านความคิดอิสลามและด้านดะอ์วะฮ์และความมุ่งมั่นอันแรงกล้า (อะซีมะฮ์) จะต้องให้ความสนใจมุ่งเน้นมายังที่นี่เป็นเวลาหลายศตวรรษติดต่อกัน

สถาปนิกแห่งอินเดียอิสลาม

สำหรับโลกอิสลามแล้ว การค้นพบอินเดียไม่ใช่เหตุการณ์ที่ปฏิวัติและสร้างยุคสมัยน้อยไปกว่าการค้นพบ "โลกใหม่" แม้ว่ากองทัพผู้กล้าหาญของอิสลามจะเริ่มเดินทางมายังที่นี่ตั้งแต่ศตวรรษแรกแห่งฮิจญ์เราะฮ์แล้วก็ตาม และในปี ฮ.ศ. 93 มุฮัมมัด บิน กอซิม อัษ-ษะเกาะฟี ได้พิชิตดินแดนตั้งแต่สินธ์ไปจนถึงมุลตานด้วยดาบและด้วยคุณธรรมของเขา และในอนุทวีป (อินเดีย) นี้ ศูนย์กลางและคอนกอฮ์ (ที่พำนักของผู้ทรงธรรม) ของบรรดานักดะอ์วะฮ์แห่งอิสลามก็ได้ตั้งขึ้นกระจายอยู่ทั่วไปประหนึ่งเกาะเล็กเกาะน้อย ดังกลอนที่ว่า

«ดั่งตะเกียงของพระนักบวชในค่ำคืนอันมืดมิดแห่งทะเลทราย»

[^1]: โปรดดู ตารีค ฟีรูซชาฮี (تاریخ فیروز شاہی) โดย ฎิยา บะรอนี หน้า 111 และ 112

แต่ในความเป็นจริง เกียรติแห่งการพิชิตอินเดียนั้นตกอยู่ที่สุลต่านมะห์มูด เฆาะซนะวี (เสียชีวิต ฮ.ศ. 421) อเล็กซานเดอร์แห่งอิสลาม และโชคแห่งการสถาปนาอาณาจักรอิสลามที่มั่นคงและถาวรนั้นตกเป็นส่วนของสุลต่านชิฮาบุดดีน มุฮัมมัด เฆารี (เสียชีวิต ฮ.ศ. 602) และท้ายที่สุด การพิชิตทางจิตวิญญาณ ทางจริยธรรม และทางอีมานของดินแดนนี้ ได้ถูกกำหนดไว้แล้วสำหรับท่านเคาะญะฮ์ผู้ยิ่งใหญ่ ชัยค์อัลอิสลาม มุอีนุดดีน ชิชตี (ร.ฮ.) (เสียชีวิต ฮ.ศ. 627)

ก่อนการพิชิตอินเดีย ตะริเกาะฮ์ทางจิตวิญญาณที่มีชื่อเสียงทั้งสี่ของอิสลาม คือ กอดิรียะฮ์ ชิชตียะฮ์ นักชบันดียะฮ์ และสุฮ์รอวัรดียะฮ์ ได้ถือกำเนิดขึ้นแล้ว และเจริญงอกงามมาเป็นเวลานาน ในยุคสมัยของแต่ละตะริเกาะฮ์ ความเมตตาแห่งจิตวิญญาณ (ฟัยฎ์) ของทุกตะริเกาะฮ์ได้แผ่มาถึงอินเดีย และทุกตะริเกาะฮ์ล้วนมีส่วนในการสร้างและหล่อหลอมอินเดียให้เป็นดินแดนแห่งอิสลาม ขออัลลอฮ์ทรงตอบแทนความพยายามของพวกเขา แต่สำหรับการพิชิตอินเดียทางจิตวิญญาณ และการปลูกต้นกล้าแห่งอิสลามลงบนผืนแผ่นดินนี้ (ซึ่งร่มเงาและผลของมันจะยังประโยชน์แก่คนทั้งโลก) วิทยปัญญาของพระผู้เป็นเจ้าได้ทรงเลือกตะริเกาะฮ์ชิชตียะฮ์

وَرَبُّكَ يَخْلُقُ مَا يَشَآءُ وَيَخْتَارُ

«และพระเจ้าของเจ้าทรงสร้างสิ่งที่พระองค์ทรงประสงค์ และทรงเลือก» (ซูเราะฮ์อัล-เกาะศ็อศ 28:68)

นอกเหนือจากความลับของพระผู้เป็นเจ้า ซึ่งสายตาอันสั้นของเราไม่อาจหยั่งถึงได้แล้ว ชาวชิชตียังมีสิทธิ์ของความเป็นเพื่อนบ้านต่อประเทศนี้ด้วย ตะริเกาะฮ์ของพวกเขากำลังเจริญรุ่งเรืองอยู่ในอิหร่าน ประเทศเพื่อนบ้านของประเทศนี้ และด้วยอุปนิสัยที่เปี่ยมด้วยความเห็นอกเห็นใจ และความผูกพันแห่งความรัก (นิสบัต อิชกียะฮ์) อันเป็นทุนทรัพย์ของตะริเกาะฮ์ชิชตียะฮ์ จึงเป็นเรื่องง่ายสำหรับตะริเกาะฮ์นี้ที่จะชนะใจอินเดีย และทำให้อินเดียตกเป็นเชลยแห่งความรักของตน และหลอมให้เป็นเนื้อแท้แห่งความรักต่ออัลลอฮ์ เพราะความรักและความเห็นอกเห็นใจนั้นอยู่ในเนื้อดินของแผ่นดินนี้มาตั้งแต่โบราณกาล

ความสัมพันธ์ครั้งแรกของชาวชิชตีกับอินเดีย

กล่าวโดยสรุป ด้วยวิทยปัญญาทั้งที่รู้และไม่รู้เหล่านี้ อำนาจของพระผู้เป็นเจ้าได้ทรงเลือกตะริเกาะฮ์นี้เพื่อการแนะนำและเผยแผ่อิสลามในอินเดีย และชาวชิชตีได้รับสัญญาณจากเบื้องเร้นลับให้มุ่งหน้าสู่อินเดีย ชัยค์ชิชตีท่านแรกที่หันบังเหียนมุ่งสู่อินเดีย…

ผู้นั้นคือควาญะฮ์อบูมุหัมมัด ชิชตี[^1] ผู้ซึ่งดุอาอ์และบุคลิกอันเปี่ยมบะเราะกะฮ์ของท่านเป็นที่พึ่งพิงเบื้องหลังชัยชนะต่าง ๆ ของสุลต่านมะห์มูด เฆาะซนะวี เมาลานาญามี (ร.ฮ.) เขียนไว้ใน «นะฟะหาตุลอุนส์» (نفحات الانس) ว่า

ข้อความต้นฉบับเป็นภาษาเปอร์เซีย มีคำแปลภาษาอุรดูกำกับไว้คู่กัน ความหมายมีดังนี้

«ในเวลาที่สุลต่านมะห์มูดยกทัพไปยังโสมนาถ[^2] ควาญะฮ์อบูมุหัมมัดได้รับสัญญาณจากเบื้องเร้นลับให้ไปช่วยเหลือเขา ท่านซึ่งมีอายุเจ็ดสิบปีในขณะนั้นจึงออกเดินทางพร้อมกับดัรวีชจำนวนหนึ่ง เมื่อไปถึงที่นั่น ท่านได้เข้าร่วมญิฮาดด้วยตนเอง»[^3]

[^1]: ควาญะฮ์อบูมุหัมมัด ชิชตี (เสียชีวิต ฮ.ศ. 409 หรือ 411) เป็นบุตรและเคาะลีฟะฮ์ของควาญะฮ์อบูอะห์มัด ซึ่งเป็นเคาะลีฟะฮ์คนสำคัญที่สุดของควาญะฮ์อบูอิสหาก ชามี ท่านยังเป็นชัยค์และมุรชิดของควาญะฮ์นาศิรุดดีน อบูยูสุฟ ควาญะฮ์นาศิรุดดีน อบูยูสุฟ เป็นชัยค์ของควาญะฮ์กุฏบุดดีน เมาดูด ส่วนควาญะฮ์กุฏบุดดีน เมาดูด เป็นชัยค์ของหาญีชะรีฟ ซินดะนี เคาะลีฟะฮ์ของหาญีชะรีฟ ซินดะนี คือหัฎเราะฮ์ควาญะฮ์อุษมาน ฮารูนี และเคาะลีฟะฮ์ของท่านคือหัฎเราะฮ์ควาญะฮ์มุอีนุดดีน ชิชตี (ร.ฮ.)

[^2]: สุลต่านมะห์มูดยกทัพบุกโสมนาถในปี ฮ.ศ. 416 หากปีที่ควาญะฮ์อบูมุหัมมัด (ร.ฮ.) เสียชีวิตตามที่กล่าวไว้ข้างต้นถูกต้อง ท่านก็ได้สิ้นชีวิตไปก่อนหน้านั้นแล้ว เป็นไปได้มากว่าเมาลานาญามีหมายถึงการบุกอินเดียโดยรวม แต่ท่านเรียกว่าการบุกโสมนาถ เพราะการบุกครั้งนี้มีชื่อเสียงทั้งในอินเดียและภายนอกมากกว่าครั้งอื่น ๆ ก่อนการบุกโสมนาถ มะห์มูดได้ยกทัพเข้าอินเดียมาแล้วถึงแปดครั้ง ชัยค์อบูมุหัมมัด (ร.ฮ.) คงได้ร่วมเดินทางไปในครั้งใดครั้งหนึ่ง ซึ่งน่าจะเป็นครั้งแรก

[^3]: นะฟะหาตุลอุนส์ หน้า 223

ท่านเคาะญะฮ์ มุอีนุดดีน ชิชตี (ร.ฮ.)

แต่ทว่า ดังที่การพิชิตทางการเมืองของมะห์มูดให้สมบูรณ์ และความเป็นปึกแผ่นและความมั่นคงของรัฐอิสลามนั้น เป็นโชคชะตาอันประเสริฐที่ถูกกำหนดไว้สำหรับสุลฏอนชิฮาบุดดีน เฆารี ฉันใด การสานต่องานของท่านเคาะญะฮ์ อบูมุฮัมมัด ชิชตี (ร.ฮ.) ให้สมบูรณ์ การเผยแผ่อิสลามในวงกว้าง และการก่อตั้งศูนย์กลางแห่งการชี้นำและทางนำอิสลาม ก็ได้ถูกกำหนดไว้แล้วสำหรับชัยค์ท่านหนึ่งแห่งสายตะริเกาะฮ์เดียวกันนี้ คือ ชัยคุชชุยูค เคาะญะฮ์ มุอีนุดดีน สิจซี (ร.ฮ.)[^1] ฉันนั้น

[^1]: นิสบะฮ์ (ชื่อสังกัด) ที่แท้จริงของท่านเคาะญะฮ์ มุอีนุดดีน ชิชตี (ร.ฮ.) คือ "สิจซี" ซึ่งกลายเป็น "สันญะรี" ไปเพราะความผิดพลาดของผู้คัดลอกและความเข้าใจผิดของผู้ออกเสียง จากต้นฉบับเขียนมือและบทกวีเก่าแก่ปรากฏว่าในช่วงแรกนั้นเขียนและออกเสียงว่า "สิจซี" นิสบะฮ์ "สิจซี" นี้สังกัดไปยัง "สิจิสตาน" นักภูมิศาสตร์ยุคก่อนโดยทั่วไปถือว่าดินแดนนี้เป็นส่วนหนึ่งของคุรอซาน ในปัจจุบันพื้นที่ส่วนใหญ่ของดินแดนนี้อยู่ในอิหร่าน ส่วนที่เหลืออยู่ในอัฟกานิสถาน เมืองหลวงของดินแดนนี้คือ "ซะรันจ์" ซึ่งซากปรักหักพังยังพบได้ใกล้กับนิซาบาด ในสมัยหนึ่งเขตแดนของสิจิสตานแผ่ไปถึงฆัซนีน (อะห์สะนุตตะกอซีม) นักภูมิศาสตร์บางท่านเห็นว่า "สิจซ์" เป็นชื่อของสถานที่เฉพาะแห่งหนึ่งในสิจิสตาน ซึ่งนิสบะฮ์ "สิจซี" สังกัดไปยังที่นั้น และบางครั้งก็เรียกนิสบะฮ์ไปยังสิจิสตานทั้งหมดว่า "สิจซี" ด้วย ผู้เขียนหนังสือ "ภูมิศาสตร์แห่งดินแดนคิลาฟะฮ์ตะวันออก" คือ จี. เล สเตรนจ์ ได้บรรยายภูมิศาสตร์ของสิจิสตานไว้สิบกว่าหน้า สรุปได้ว่า "สีสตาน" มาจากคำภาษาเปอร์เซียว่า "สะกิสตาน" ชาวอาหรับเรียกว่า "สิจิสตาน" แผ่นดินของประเทศนี้เป็นที่ลุ่ม ตั้งอยู่รอบและทางทิศตะวันออกของทะเลสาบซะเราะฮ์ แม่น้ำเฮลมันด์และแม่น้ำทุกสายที่ไหลลงสู่ทะเลสาบนี้ ล้วนมีสามเหลี่ยมปากแม่น้ำอยู่ในดินแดนนี้ ในภาษาเปอร์เซียเรียกสีสตานว่า "นีมรูซ" หมายถึง "ดินแดนทางใต้" เหตุผลที่เรียกว่าดินแดนทางใต้นั้นอธิบายไว้ว่า สีสตานตั้งอยู่ทางใต้ของคุรอซาน (หน้า 503 และ 504)

นักประวัติศาสตร์รุ่นเก่าส่วนใหญ่ (ซึ่งในจำนวนนั้นมีกอฎี มินฮาจุดดีน อุษมาน ญูซญานี ผู้แต่ง "เฏาะบะกอต นาศิรี" (طبقات ناصری) รวมอยู่ด้วย ผู้ซึ่งเป็นคนร่วมสมัยในวัยเยาว์ของท่านเคาะวาญะฮ์[^1]) ได้บันทึกไว้ว่า ท่านเคาะวาญะฮ์ได้ร่วมอยู่ในกองทัพของสุลฏอนชิฮาบุดดีน ฆูรี ซึ่งได้ปราบราชาแห่งอัจมีร์ ราอ์ปิถอรา (ปริถวีราช)[^2] จนพ่ายแพ้ และพิชิตฮินดูสถานได้

[^1]: กอฎีท่านนี้เกิดในปี ฮ.ศ. 589

[^2]: ปริถวีราช หรือราอ์ปิถอรา (ค.ศ. 1175–1192) เป็นบุตรของโสเมศวร ผู้ปกครองอัจมีร์แห่งราชวงศ์เจาหาน ส่วนโสเมศวรเป็นบุตรของ "อรณราชา" ผู้ก่อตั้งราชวงศ์ และเป็นน้องชายของวิครหราชา หรือวีสลเทวะ ผู้ปกครองที่มีชื่อเสียงของราชวงศ์นี้ ราชวงศ์ราชปุตตระกูลโตมรแห่งดิลลีกับสายเจาหานแห่งอัจมีร์มีอำนาจทัดเทียมกัน โสเมศวรเป็นบุตรเขยของอนังคปาล ผู้ปกครองดิลลีคนสุดท้ายแห่งตระกูลโตมร ด้วยความสัมพันธ์นี้ ปริถวีราชจึงเป็นหลานตาของผู้ปกครองดิลลีคนสุดท้าย เนื่องจากอนังคปาลไม่มีบุตรชาย เขาจึงรับปริถวีราชเป็นบุตรบุญธรรม เมื่ออนังคปาลสิ้นชีวิต ราชอาณาจักรดิลลีจึงตกเป็นของปริถวีราช และเขาได้รับราชอาณาจักรอัจมีร์เป็นมรดกจากบิดาของเขาคือโสเมศวร ด้วยเหตุนี้เขาจึงได้เป็นเจ้าของอาณาจักรราชปุตที่ทรงอำนาจทั้งสองแห่ง คือดิลลีและอัจมีร์ เนื่องจากอัจมีร์เป็นถิ่นบรรพบุรุษและบ้านเกิดของเขา และเป็นถิ่นฝ่ายบิดาของเขา จึงเป็นไปได้มากว่าเขาพำนักอยู่ที่อัจมีร์เป็นส่วนใหญ่ ด้วยเหตุนี้อัจมีร์ในเวลานั้นจึงเป็นศูนย์กลางทางการเมืองที่ใหญ่ที่สุดของฮินดูสถาน ปริถวีราชโดยตัวเขาเองเป็นราชปุตผู้มีความทะเยอทะยานสูง เชี่ยวชาญในศิลปะการทหาร และกล้าหาญ เขาได้รับชัยชนะอันโดดเด่นในสงครามหลายครั้ง ซึ่งทำให้ชื่อของเขายังคงมีชีวิตและเจิดจรัสอยู่ตลอดหนึ่งศตวรรษ การที่เขาได้ชิงตัวธิดาของราชาชัยจันทร์แห่งกันเนาจ์ไปในพิธี "สวยัมวร" ทำให้เขากลายเป็นวีรบุรุษของเรื่องเล่าและบทกวีที่ยังคงขับร้องและอ่านกันในอินเดียตอนเหนือจนถึงทุกวันนี้ ด้วยความเป็นนักรบ ความทะเยอทะยาน และชัยชนะของเขา เขาสมควรได้รับการนับเป็นหนึ่งในบรรดาราชปุตผู้กล้าหาญและผู้นำผู้ทรงอำนาจในยุคหลังของฮินดูสถาน แต่ความพ่ายแพ้ครั้งสุดท้ายของเขาได้บดบังความยิ่งใหญ่ของเขาไว้ และประวัติศาสตร์อินเดียก็ไม่เคยให้อภัยความผิดพลาดนั้นของเขา

(ส่วนที่เหลือของเชิงอรรถอยู่ในหน้าถัดไป)

...ความสมบูรณ์ ในชัยชนะครั้งนี้ ดุอาอ์ ความใส่ใจ และพลังทางจิตวิญญาณของท่านมีส่วนอย่างมาก[^1]

จากคำบอกเล่าของนักประวัติศาสตร์รุ่นหลัง ปรากฏว่าท่านเคาะญะฮ์ได้เลือกพำนักในอัจมีรตั้งแต่ช่วงต้นของระยะเวลาที่การรุกรานของชิฮาบุดดีน ฆูรี (ซึ่งดำเนินไปตั้งแต่ ฮ.ศ. 587 ถึง ฮ.ศ. 602) ยังดำเนินอยู่ ในเวลานั้นอัจมีรเป็นศูนย์กลางสำคัญยิ่งของอำนาจและการปกครองของราชปุต และของศาสนาและจิตวิญญาณแบบฮินดู[^2]

(ต่อเชิงอรรถจากหน้า 25) ในปี ค.ศ. 1191 (ฮ.ศ. 587) เมื่อสุลต่านชิฮาบุดดีน มุฮัมมัด ฆูรี ยกทัพเข้าโจมตีฮินดูสถาน ปฤถวีราชได้ต่อสู้อย่างกล้าหาญด้วยกองทัพที่มีระเบียบ ณ ตำบลตะรออิน (ปัจจุบันคือตะลาวรี) ซึ่งตั้งอยู่ห่างจากถาเนสาร์ 14 ไมล์ และได้ทำให้สุลต่านพ่ายแพ้อย่างย่อยยับ ในปีถัดมา คือ ค.ศ. 1192 (ฮ.ศ. 588) สุลต่านได้เตรียมการใหม่และยกทัพกลับมาโจมตีอีกครั้งด้วยความมุ่งมั่นครั้งใหม่ พร้อมกองทัพหนึ่งแสนสองหมื่นนาย ฝ่ายปฤถวีราชนำทหารม้าสามแสนนายและช้างสามพันเชือกลงสู่สนามรบ เจ้าชายราชปุต 150 องค์ร่วมรบพร้อมกองทัพของตน ปฤถวีราชพ่ายแพ้ ถูกจับกุมและถูกประหาร และด้วยเหตุนี้การปกครองอันเป็นอิสระของราชปุตและการครองอำนาจอันเก่าแก่ของฮินดูสถานจึงถึงกาลอวสาน (ศาสตราจารย์อีศวรี ประสาท และนักประวัติศาสตร์ท่านอื่น ๆ โดยย่อ)

[^1]: ฏ็อบกอตนาศิรี (طبقات ناصری) หน้า 120; ฟิริชตะฮ์ (فرشتہ) หน้า 58; มุนตะค็อบ (منتخب) หน้า 50

[^2]: ห่างจากอัจมีรไปทางทิศเหนือ 7 ไมล์ คือ "ปุษกร" ซึ่งเป็นสถานที่แสวงบุญทางศาสนาที่มีชื่อเสียง ผู้คนเดินทางมาจากแดนไกลเพื่อจาริกแสวงบุญ ทะเลสาบของที่นั่นมีความศักดิ์สิทธิ์ทางศาสนาจนมีเพียงทะเลสาบ "มานสโรวร" เท่านั้นที่เทียบเคียงได้ ความเชื่อเกี่ยวกับทะเลสาบปุษกรคือ พระพรหมได้ประกอบพิธียัญพิธีที่นี่ และที่นี่เองที่พระสรัสวดีปรากฏออกมาจากธารน้ำทั้งห้าสาย (หนังสืออัจมีร ดิสทริกต์ กาเซตเทียร์ หน้า 181)

ได้กล่าวไว้ ขณะนั้นการบุกของฆูรียังมิได้ชี้ชะตาของอินเดีย และการรุกรานของเขาก็ยังจำกัดอยู่เพียงอินเดียภาคตะวันตกเฉียงเหนือ จนกระทั่งเกิดเหตุการณ์หนึ่งขึ้นซึ่งได้ชี้ชะตาของอินเดีย ราอี ปิโธรา ได้ทำร้ายมุสลิมคนหนึ่ง (ซึ่งน่าจะเป็นผู้ที่มีความเกี่ยวพันกับราชสำนักของเขา) ท่านเคาะวาญะฮ์ (ร.ฮ.) ได้ขอร้องให้ผู้นั้น ปิโธราได้ตอบกลับอย่างหยิ่งยโสและดูหมิ่น และกล่าวว่า "ชายผู้นี้มาอยู่ที่นี่และพูดจาใหญ่โตเกินตัว อย่างที่ไม่มีใครเคยเห็นหรือเคยได้ยิน" เมื่อท่านเคาะวาญะฮ์ได้ยินเช่นนั้นจึงกล่าวว่า "เราได้จับปิโธราทั้งเป็นแล้วมอบให้ (แก่มุฮัมมัด ฆูรี) แล้ว" หลังจากนั้นไม่นาน มุฮัมมัด ฆูรีก็ยกทัพบุก ปิโธราออกต่อสู้และพ่ายแพ้ไป[^1]

อย่างไรก็ตาม ไม่ว่าลำดับเหตุการณ์จะเป็นเช่นไร ก็ไม่มีข้อสงสัยเลยว่า ท่านเคาะวาญะฮ์ มุอีนุดดีน จิชตี (ร.ฮ.) ได้เลือกอัจญ์มีร ซึ่งเป็นศูนย์กลางทางการเมืองและทางจิตวิญญาณอันยิ่งใหญ่ของอินเดียโบราณและเป็นหัวใจของอินเดีย ให้เป็นที่พำนักของท่าน ในช่วงระหว่างการบุกของมุฮัมมัด ฆูรี และก่อนที่อำนาจการปกครองของอิสลามจะแผ่ขยายและมั่นคง การตัดสินใจครั้งนี้คือผลงานอันเจิดจรัสแห่งความมุ่งมั่นอันสูงส่งและความกล้าหาญแห่งอีมานของท่าน ซึ่งตัวอย่างเช่นนี้จะพบได้ก็แต่ในประวัติศาสตร์ของบรรดาผู้นำศาสนาและผู้พิชิตโลกเท่านั้น ความมั่นคงหนักแน่นและความบริสุทธิ์ใจ (อิคลาศ) ของท่าน การมอบหมาย (ตะวักกุล) และความมั่นใจของท่าน ความสมถะและการเสียสละ ตลอดจนความเจ็บปวดและความร้อนรนแห่งหัวใจของท่าน ได้ชี้ชะตาให้อินเดียกลายเป็นดารุลอิสลาม และแผ่นดินซึ่งตลอดหลายพันปีปราศจากความเชื่อมั่นอันถูกต้องและมะอ์ริฟะฮ์อันแท้จริง และไม่เคยรู้จักเสียงแห่งเตาฮีด ก็ได้กลายเป็นแผ่นดินของบรรดาอุละมาอ์และเอาลิยาอ์ และเป็นผู้พิทักษ์ศาสตร์แห่งอิสลามและความสมบูรณ์ทางศาสนา บรรยากาศของแผ่นดินนี้ได้กึกก้องด้วยเสียงอะซาน ด้วยเสียง "อัลลอฮุอักบัร" จากทุ่งราบและขุนเขา และด้วยท่วงทำนองแห่ง "อัลลอฮ์ตรัสว่า" และ "ท่านเราะซูลกล่าวว่า" ในทุกเมืองและทุกถิ่นฐาน จนถึงขนาดที่ตลอดหลายศตวรรษ โลกอิสลามต้องเงี่ยหูฟังเสียงนั้น — «โลกทั้งใบได้เปลี่ยนแปลงไป ด้วยชายผู้รู้แจ้งเพียงคนเดียว»

[^1]: ซิยะรุลเอาลิยาอ์ (سیر الاولیاء) หน้า 47 และ อาบิ เกาษัร (آب کوثر)

ผู้ประพันธ์หนังสือ «ซิยะรุลเอาลิยาอ์» (سیر الاولیاء) ได้เขียนไว้ด้วยความสัตย์จริงและวาทศิลป์อันยิ่งใหญ่ว่า :-

«ดินแดนแห่งอาณาจักรฮินดูสถาน จนถึงสุดขอบด้านตะวันออกอันเป็นที่อาทิตย์อุทัย ล้วนเป็นถิ่นแห่งการปฏิเสธศรัทธา (กุฟร์) ชิริก และการบูชารูปเคารพ บรรดาผู้หยิ่งผยองแห่งฮินด์ต่างป่าวประกาศว่า "ข้าคือพระผู้อภิบาลสูงสุดของพวกเจ้า" และตั้งภาคีสิ่งอื่นในความเป็นพระเจ้าของอัลลอฮ์ผู้ทรงยิ่งใหญ่และสูงส่ง พวกเขากราบไหว้อิฐ ก้อนหิน ต้นไม้ สัตว์ วัว และมูลโค หัวใจของพวกเขามืดมิดและถูกปิดตายด้วยความมืดแห่งกุฟร์ ทุกคนล้วนหลงลืมบทบัญญัติแห่งศาสนาและชะรีอะฮ์ ไม่รู้จักอัลลอฮ์และศาสนทูตของพระองค์ ไม่มีผู้ใดเคยรู้จักทิศของกิบละฮ์ และไม่มีผู้ใดเคยได้ยินเสียง "อัลลอฮุอักบัร"»

«การมาถึงอันเป็นสิริมงคลของดวงอาทิตย์แห่งผู้มีความเชื่อมั่น (อะฮ์ลุลยะกีน) คือท่านเคาะวาญะฮ์ มุอีนุดดีน (ร.ฮ.) ผู้ซึ่งโดยแท้จริงแล้วเป็น "ผู้ค้ำจุนศาสนา" (มุอีนุดดีน) ณ ดินแดนนี้ ทำให้ความมืดมิดของแผ่นดินนี้แปรเปลี่ยนเป็นความสว่างไสวด้วยรัศมีแห่งอิสลาม»

«ด้วยความพากเพียรและบะเราะกะฮ์ของท่าน ณ ที่ซึ่งเคยมีไม้กางเขนและโบสถ์ อันเป็นสัญลักษณ์แห่งชิริกในดินแดนแห่งกุฟร์ ก็กลับปรากฏมัสยิด มิห์รอบ และมิมบัรขึ้นแทน และ ณ ที่ซึ่งบรรยากาศเคยอบอวลไปด้วยเสียงโห่ร้องของบรรดาผู้ตั้งภาคี บัดนี้ก็กึกก้องไปด้วยเสียงกังวานแห่ง "อัลลอฮุอักบัร"»

«ทุกคนในแผ่นดินนี้ที่ได้รับขุมทรัพย์แห่งอิสลาม และทุกคนที่จะได้รับเกียรติด้วยขุมทรัพย์นี้ไปจนถึงวันกิยามะฮ์ ไม่เพียงแต่ตัวเขาเท่านั้น หากแต่ลูกหลานของเขา ชั่วรุ่นแล้วรุ่นเล่า ล้วนจะอยู่ในบันทึกการงานของท่าน และสิ่งใดที่จะเพิ่มพูนขึ้นในวงแห่งอิสลามและแผ่ขยายออกไปจนถึงวันกิยามะฮ์ ผลบุญของสิ่งนั้นจะไปถึงดวงวิญญาณของชัยค์อัลอิสลาม มุอีนุดดีน หะสัน สิจซี (ร.ฮ.) อินชาอัลลอฮ์อัลอะซีซ»[^1]

ด้วยเหตุนี้ งานใดก็ตามที่ได้กระทำในอนุทวีปฮินดูสถานเพื่อเชิดชูพระนามของอัลลอฮ์และเพื่ออิสลาม ล้วนนับได้ว่าเป็นความดีงามและผลงานของบรรดาชิศตี และของผู้ก่อตั้งตะริเกาะฮ์ผู้มีความจริงใจและมีความมุ่งมั่นสูงส่งของพวกเขา คือ ท่านเคาะญะฮ์มุอีนุดดีน ชิศตี (ร.ฮ.) และไม่มีข้อสงสัยเลยว่า ตะริเกาะฮ์นี้มีสิทธิอันเก่าแก่เหนือแผ่นดินนี้ เมาลานาฆุลาม อะลี อาซาด ได้เขียนไว้อย่างถูกต้องว่า:

«ไม่ต้องสงสัยเลยว่า บรรดาผู้อาวุโสแห่งชิศต์ ผู้มีธรรมชาติหอมดุจอำพัน มีสิทธิอันเก่าแก่เหนือแผ่นดินฮินด์»[^2]

และสิ่งที่ผู้ประพันธ์ «ซิยะรุลอักฏอบ» (سیر الاقطاب) เขียนไว้ก็ถูกต้องเช่นกันว่า:

[^1]: ซิยะรุลเอาลิยาอ์ (سیر الاولیاء) หน้า 47 [^2]: มาษิรุลกิรอม (مآثر الکرام) หน้า 7

«ด้วยความจำเริญแห่งย่างก้าวของท่านในแผ่นดินฮินดูสถาน แนวทางของอิสลามจึงได้ปรากฏขึ้น และความมืดมนแห่งการปฏิเสธศรัทธาและชิริกก็ได้มลายหายไปจากหน้าแผ่นดินแห่งยุคสมัย»[^1]

ในช่วงที่ท่านเคาะญะฮ์มุอีนุดดีน ชิชตี (ร.ฮ.) ยังมีชีวิตอยู่นั้นเอง ศูนย์กลางทางการเมืองและอำนาจการปกครองของฮินดูสถานได้ย้ายจากอัจมีร์ไปยังดิลลี และอัจมีร์ก็สูญเสียความสำคัญของตนไปมาก เคาะญะฮ์บุซุรก์ (ร.ฮ.) ได้แต่งตั้งผู้สืบทอดและเคาะลีฟะฮ์คนสำคัญของท่าน คือ เคาะญะฮ์กุฏบุดดีน บัคติยาร กากี (ร.ฮ.) ให้ประจำอยู่ที่ดิลลี ส่วนตัวท่านเองยังคงพำนักอยู่ที่อัจมีร์ และได้ใช้ชีวิตที่เหลืออยู่ทั้งหมดในการเผยแผ่ศาสนา การอิรชาด (ชี้นำทางจิตวิญญาณ) การสั่งสอนและการอบรมบ่มเพาะ ตลอดจนการหมกมุ่นอยู่กับอัลลอฮ์ ในแหล่งข้อมูลทางประวัติศาสตร์ยุคเก่าใด ๆ ไม่ปรากฏการบันทึกที่น่าเชื่อถือและแน่ชัดเกี่ยวกับรายละเอียดของความพยายามในการเผยแผ่ศาสนาเหล่านี้ รวมถึงผลลัพธ์และอิทธิพลของมัน โดยทั่วไปกล่าวกันเพียงว่า ปวงบ่าวของอัลลอฮ์จำนวนมหาศาลได้รับสมบัติแห่งอีมานและอิห์ซานจากท่าน และผู้คนต่างพากันเข้ารับอิสลามเป็นหมู่เป็นเหล่า อบุลฟัฎล์ ได้เขียนไว้ในหนังสือ «อาอีน-อี อักบะรี» (آئینِ اکبری) ว่า

«ท่านได้ปลีกตัวพำนักอยู่ที่อัจมีร์ และได้จุดตะเกียงแห่งอิสลามให้ส่องสว่างด้วยรัศมีอันเจิดจ้า ผู้คนเป็นกลุ่มก้อนได้รับสมบัติแห่งอีมานจากลมหายใจอันบริสุทธิ์ของท่าน»[^2]

ตลอดระยะเวลาเกือบครึ่งศตวรรษ การอิรชาด การปลูกฝังสอนสั่งอิสลาม การเผยแผ่ศาสนา และ[บรรดาผู้เรียกร้องสู่อิสลามและผู้มีหัวใจ]…

[^1]: ซิยะรุลอักฏอบ (سیر الاقطاب) หน้า 101 [^2]: อาอีน-อี อักบะรี (ฉบับเซอร์ซัยยิด) หน้า 270

…ด้านการสั่งสอนอบรมและการรำลึกถึงอัลลอฮ์อย่างแข็งขัน ท่านได้ถึงแก่กรรมในปี ฮ.ศ. 627[^1] ขณะมีอายุ 90 ปี ในเวลานั้น ต้นไม้ที่ท่านปลูกไว้ด้วยมือของท่านในฮินดูสถานได้หยั่งรากลึกแล้ว และในนครหลวงดิลลี ผู้สืบทอดและศิษย์ผู้ได้รับการอบรมจากท่าน คือ ชัยค์แห่งยุคสมัย ควาญะฮ์ กุฏบุดดีน บัคติยาร์ กากี (ร.ฮ.) ได้ทุ่มเทและหมกมุ่นอยู่กับงานชี้แนะและนำทาง ส่วนผู้ศรัทธาและผู้ภักดีต่อท่าน คือ สุลต่านชัมสุดดีน อิลตุตมิช ก็ได้ทำหน้าที่ขยายและเสริมความมั่นคงให้แก่รัฐอิสลาม ตลอดจนแผ่ขยายความยุติธรรมและดูแลทะนุบำรุงประชาชน

ควาญะฮ์ กุฏบุดดีน บัคติยาร์ กากี (ร.ฮ.)

ควาญะฮ์ กุฏบุดดีน บัคติยาร์ (ร.ฮ.) ถือกำเนิดที่เมืองอูช[^2] ในแคว้นมาวะรออันนะฮ์ร์ เมื่อท่านอายุได้หนึ่งปีครึ่ง บิดาก็ได้จากไป มารดาผู้ประเสริฐเป็นผู้อบรมเลี้ยงดูท่าน เมื่ออายุได้ห้าขวบ ท่านได้เข้าเรียนในมักตับ (โรงเรียนเบื้องต้น) และศึกษาวิชาความรู้จากเมาลานาอบูหัฟศ์ อูชี (ร.ฮ.) จากนั้นท่านได้เดินทางไปยังแบกแดด ที่นั่นท่านได้รับเกียรติให้พบและติดตามรับใช้ "ค็อฎิรแห่งตะริเกาะฮ์" (ควาญะฮ์ มุอีนุดดีน ชิชตี) ผู้ซึ่งด้วยการชี้นำของท่าน ควาญะฮ์ กุฏบุดดีนถูกกำหนดให้บรรลุถึงขั้นแห่งความสมบูรณ์และความครบถ้วน และด้วยมือของท่านทั้งสองและการร่วมมือกันของท่านทั้งสองนั้นเอง ที่ตาน้ำแห่งชีวิตของอิสลามจะได้ไหลหลั่งในฮินดูสถาน ณ มัสญิดอันเก่าแก่และเปี่ยมด้วยบะเราะกะฮ์ของฟะกีฮ์อบุลลัยษ์ สะมัรก็อนดี (ร.ฮ.) ต่อหน้าบรรดาอุละมาอ์และชัยค์ผู้ทรงเกียรติและยิ่งใหญ่ ท่านได้รับเกียรติให้สวมเสื้อคลุมแห่งคิลาฟะฮ์ (การเป็นผู้สืบทอด) แล้วท่านก็ได้เดินทางมายังฮินดูสถาน และตามคำสั่งและการชี้แนะของชัยค์ของท่าน ท่านได้ใช้ดิลลีเป็นที่พำนักถาวร ซึ่งเป็นนครหลวงของรัฐอิสลามที่เพิ่งก่อตั้งและกำลังขยายตัว และในด้านหนึ่งก็เป็นที่รวมของชาวมุสลิมผู้มีปณิธานอันสูงส่ง…

[^1]: ปีที่ท่านเสียชีวิตมีความเห็นแตกต่างกัน โดยทั่วไประบุไว้สามปี คือ ฮ.ศ. 627, 632 และ 633 ผู้แต่ง «สิยะรุลอักฏ็อบ» (سیر الاقطاب) ได้คำนวณปีที่ท่านเสียชีวิตว่าเป็น ฮ.ศ. 633 จากวลี "อาฟตาบ มุลก์ ฮินด์" (ดวงอาทิตย์แห่งแผ่นดินฮินด์) และผู้แต่ง «ค็อซีนะตุลอัศฟิยาอ์» (خزینۃ الاصفیاء) ก็ถือเอาปีนี้เป็นปีที่ท่านเสียชีวิตเช่นกัน

[^2]: ยากูตได้เขียนไว้ใน «มุอ์ญะมุลบุลดาน» (معجم البلدان) ว่า เมืองนี้เป็นเมืองใหญ่เมืองหนึ่งในเขตปริมณฑลของฟัรฆอนะฮ์

…เนื่องจากบรรดากษัตริย์ของที่นั่นรู้คุณค่าและรู้จักคนมีความสามารถ อีกด้านหนึ่งก็เพราะการรุกรานของพวกตาตาร์ ดินแดนนั้นจึงกลายเป็นที่พึ่งพิงและที่หลบภัยของบรรดาอุละมาอ์ ผู้มีตระกูล และผู้มีความรู้ความสามารถ และสิ่งล้ำค่าของโลกอิสลามก็กำลังหลั่งไหลมายังที่นั่น

สุลต่านชัมซุดดีน อิลตุตมิช ได้ให้การต้อนรับท่านอย่างสมเกียรติ แต่ท่านไม่ปรารถนาจะผูกพันใด ๆ กับราชสำนัก และไม่รับข้อเสนอใด ๆ ของสุลต่าน (ไม่ว่าเงินทองหรือที่ดินศักดินา) ท่านเลือกใช้ชีวิตอย่างผู้ยากไร้และดัรวีช ในช่วงแรกที่กีโลการี จากนั้นที่ใกล้มัสญิดของมาลิกอิซซุดดีน[^1] สุลต่านมาเข้าพบรับใช้ท่านด้วยความศรัทธาอยู่เสมอ และความศรัทธาของเขาก็เพิ่มพูนขึ้นเรื่อย ๆ ชาวเมืองพากันหลั่งไหลมาหาท่านอย่างกว้างขวาง จนกระทั่งชัยค์อัลอิสลามในเวลานั้น คือชัยค์นัจญ์มุดดีน ศุฆรอ เกิดความขุ่นเคืองและไม่พอใจ เมื่อท่านเคาะญะฮ์มุอีนุดดีน (ร.ฮ.) เดินทางมายังดิลลีเพื่อเยี่ยมเคาะลีฟะฮ์ของท่าน ชัยค์นัจญ์มุดดีน (ร.ฮ.) ซึ่งเป็นสหายเก่าของท่าน ได้ร้องเรียนเรื่องนี้ ท่านเคาะญะฮ์ (ร.ฮ.) จึงกล่าวแก่มุรีดผู้ทรงคุณธรรมของท่านว่า

«บาบาบัคติยาร เจ้ามีชื่อเสียงขึ้นมารวดเร็วถึงเพียงนี้ จนบ่าวของอัลลอฮ์เริ่มมีข้อร้องเรียนเกี่ยวกับเจ้า จงลุกออกจากที่นี่ แล้วมาพำนักอยู่ที่อัจญ์มีรเถิด ข้าจะอยู่ต่อหน้าเจ้าดุจผู้รับใช้»[^2]

ชัยค์ได้กล่าวถ้อยคำอันสมควรแก่ชัยค์ผู้สูงส่งซึ่งบรรลุถึงความบริสุทธิ์ใจและความเป็นร็อบบานีอย่างสมบูรณ์แล้ว บรรดาผู้เดินบนหนทางและผู้บรรลุถึงพระองค์ถือว่าการทำให้แม้สิ่งถูกสร้างที่ต่ำต้อยที่สุดต้องร้องเรียนและขุ่นเคืองใจนั้นเป็นบาป แล้วจะกล่าวไปไยถึงความขุ่นเคืองของชัยค์อัลอิสลาม อีกทั้งท่านไม่ปรารถนาให้เกิดความแตกแยกและกระจัดกระจายในศูนย์กลางของอิสลาม ซึ่งเป็นอันตรายที่อาจเกิดจากความบาดหมางนี้ ท่านยังได้ตักเตือนอย่างแนบเนียนด้วยว่า หากผู้มีความรู้และคุณธรรมของที่นี่ไม่รู้คุณค่า ฐานะ และสถานภาพของเจ้า ก็…

[^1]: ฟิริชตะฮ์ (فرشتہ) เล่ม 2 หน้า 372 [^2]: ซิยะรุลเอาลิยาอ์ (سیر الاولیاء) หน้า 54

ข้าพเจ้าทราบดีอยู่ และที่นี่ไม่มีการแบ่งแยกระหว่างผู้รับใช้กับผู้ถูกรับใช้ ระหว่างชัยค์กับมุรีด แต่ที่โน่น ท่านจะเป็นผู้ถูกรับใช้ ส่วนข้าพเจ้าจะเป็นผู้รับใช้ — ท่านเควาะญะฮ์ กุฏบุดดีน (ร.ฮ.) ได้ตอบด้วยคำตอบที่มุรีดผู้ได้รับทางนำพึงตอบ ท่านกล่าวว่า:

«ท่านผู้เป็นนายของข้าพเจ้า ข้าพเจ้ามิได้มีฐานะคู่ควรแม้แต่จะยืนอยู่ต่อหน้าท่าน แล้วจะบังอาจนั่งได้อย่างไร?»[^1]

ชัยค์จึงสั่งให้เดินทางไปอัจมีร์ และมุรีดผู้สัตย์จริงก็พร้อมออกเดินทางโดยไม่โต้แย้งและไม่ลังเลแม้แต่น้อย แต่เมื่อท่านก้าวเท้าออกนอกเมือง ชัยค์ก็ได้ทราบว่า การเป็นที่ยอมรับและเป็นที่รักใคร่นี้มาจากอัลลอฮ์ ไม่มีอารมณ์ใฝ่ต่ำและความหลงตัวเข้ามาเกี่ยวข้องเลย และมุรีดผู้ได้รับทางนำของท่านผู้นี้ได้ทำให้ชาวดิลลีทั้งเมืองกลายเป็นผู้รักและผู้หลงใหลในตัวท่าน

«ท่านเควาะญะฮ์ กุฏบุดดีน ออกเดินทางไปอัจมีร์พร้อมกับชัยค์ของท่าน เมื่อข่าวนี้แพร่ออกไป ก็เกิดความโกลาหลขึ้นทั่วเมืองดิลลี ชาวเมืองพร้อมด้วยสุลฏอนชัมสุดดีนพากันออกจากเมืองติดตามท่านไป ณ ที่ใดที่ท่านเควาะญะฮ์ กุฏบุดดีนวางเท้าลง ผู้คนก็จะหยิบดินตรงนั้นขึ้นมาเพื่อความเป็นบะเราะกะฮ์ ผู้คนต่างกระวนกระวายใจยิ่งนัก และพากันร่ำไห้คร่ำครวญ»[^2]

การทำให้ใจดวงเดียวพอใจ และเพื่อประโยชน์เพียงเล็กน้อย แล้วทำให้หัวใจของปวงบ่าวของอัลลอฮ์นับแสนต้องโศกเศร้าและบาดเจ็บนั้นเป็นสิ่งที่ไม่สมควร มุรชิดจึงยกเลิกความตั้งใจที่จะพามุรีดผู้ได้รับทางนำไปยังอัจมีร์ และกล่าวว่า:

[^1]: สิยะรุลเอาลิยาอ์ (سیر الاولیاء) หน้า 53 [^2]: เล่มเดียวกัน หน้า 54

«บาบาบัคติยาร! ท่านจงอยู่ที่นี่เถิด เพราะผู้คนของพระเจ้าจำนวนมากถึงเพียงนี้ต่างทุกข์ร้อนและว้าวุ่นจากการที่ท่านจะจากไป ฉันไม่เห็นว่าเป็นการสมควรที่จะให้หัวใจมากมายต้องทุกข์ทรมานและมอดไหม้ ไปเถิด เราได้มอบเมืองนี้ไว้ในความคุ้มครองของท่านแล้ว»[^1]

สุลต่านชัมซุดดีนซึ่งเมืองหลวงของพระองค์กำลังจะสูญเสียความโปรดปรานนี้ไป ได้กล่าวขอบคุณท่านชัยค์ แล้วควาญะฮ์กุฏบุดดีนก็เดินทางกลับสู่นครดิลลี ส่วนควาญะฮ์มุอีนุดดีน (ร.ฮ.) ก็กลับไปยังอัจญ์มีร์

ควาญะฮ์กุฏบุดดีน (ร.ฮ.) เมื่อกลับมายังดิลลีแล้ว ก็นั่งบนเสื่อแห่งความยากไร้ของท่านและเริ่มทำงานด้านการชี้นำและการอบรมขัดเกลาอย่างแข็งขัน ท่านมิได้มีความสัมพันธ์ตามระเบียบใด ๆ กับ "ราชสำนัก" และมิใช่เพียงยึดถือสิ่งนี้เป็นหลักการในชีวิตของท่านเองเท่านั้น หากยังได้วางให้เป็นหลักการของสายตะริเกาะฮ์ของท่าน ว่าจะต้องทำงานด้วยความสมถะและความไม่พึ่งพาผู้ใด และอยู่ห่างไกลจาก "ราชสำนัก" กระนั้นก็ตาม แม้ท่านจะวางตัวห่างเหินและไม่พึ่งพิงเช่นนี้ ทั้งสามัญชนและชนชั้นสูง ตลอดจนกษัตริย์และยาจก ล้วนเข้าร่วมอยู่ในวงของผู้ศรัทธาเลื่อมใสในตัวท่าน

«ทั้งโลก ทั้งบุคคลสำคัญและผู้ยิ่งใหญ่ ต่างวุ่นอยู่กับการขอดุอาอ์ให้และการแสดงความนอบน้อมต่อท่าน»[^2]

สุลต่านชัมซุดดีนจะมาเข้าพบท่านสัปดาห์ละสองครั้ง และแสดงความจริงใจและความศรัทธาเลื่อมใส[^3] ดิลลีซึ่งมิใช่เป็นเพียงเมืองหลวงของอินเดียเท่านั้น แต่ยังเป็นศูนย์กลางใหม่ของพลังแห่งโลกอิสลาม และของดะอ์วะฮ์และการฟื้นฟูอิสลาม และเป็นที่ซึ่งบรรดาอุละมาอ์และครูบาอาจารย์ผู้โดดเด่นที่สุดของโลกอิสลาม ตลอดจนบรรดาสะยิด ผู้มีตระกูลสูง และบรรดามะชายิค และผู้ทรง[…]

[^1]: สิยะรุลเอาลิยาอ์ (سیر الاولیاء) [^2]: อัคบารุลอัคยาร (اخبار الاخیار) [^3]: ตารีค ฟิริชตะฮ์ (تاریخ فرشتہ) หน้า 19

ของสายตะริเกาะฮ์และของโลกอิสลามอันเป็นหัวใจและสติปัญญาที่ดีเลิศที่สุด การเผยแผ่ตะริเกาะฮ์ การอบรมขัดเกลาหัวใจ และการเป็นผู้ชี้นำแก่รัฐอิสลามที่เพิ่งก่อตั้งขึ้นใหม่ โดยไม่ให้ชายผ้าแห่งความยากจนและความไม่พึ่งพาผู้ใดของตนแปดเปื้อนแม้แต่น้อย และไม่ละทิ้งดุนยาจนเกินเลย เป็นงานที่ละเอียดอ่อนและยากลำบากยิ่ง งานนี้ต้องอาศัยความมั่นคงดุจขุนเขาและความเบาเท้าและนุ่มนวลดุจสายลม เพื่อมิให้กระจกใดต้องกระทบแตกร้าว ท่านเคาะญะฮ์ได้ปฏิบัติงานอันละเอียดอ่อนและยากลำบากนี้ด้วยความสำเร็จอย่างยิ่งและด้วยวิธีการอันงดงาม ท่านไม่ได้มีเวลายาวนานสำหรับการรับใช้นี้ หลังจากชัยค์ของท่าน ท่านมีชีวิตอยู่เพียงราวสี่ห้าปีเท่านั้น[^1] แต่ด้วยการจากไปของท่าน มิเพียงรากฐานของสายจิชตียะฮ์ในฮินดูสถานจะถูกวางลงเท่านั้น หากแต่เป้าหมายอันสูงส่งทั้งหลายที่ท่านเคาะญะฮ์มุอีนุดดีน (ร.ฮ.) ได้เลือกฮินดูสถานเป็นที่พำนักและที่ทำงานเพื่อมันนั้น ก็ได้รับการปกป้องไว้ตลอดหลายศตวรรษ

ขณะนั้นอายุของท่านเพิ่งจะห้าสิบปีหรือมากกว่านั้นเล็กน้อย เมื่อไฟแห่งอิชก์และความรักต่ออัลลอฮ์ ซึ่งท่านได้กักเก็บไว้ในโคมแห่งความอดทนและการข่มใจ และได้ข่มไว้ด้วยเหตุผลแห่งการชี้นำและการอบรมมวลมนุษย์ ได้ลุกโชนขึ้น และความดึงดูดแห่งพระผู้เป็นเจ้า (ญัซบ์) ได้ครอบงำท่าน

«เสียงดาบของเจ้าได้มาถึงชุมนุมของผู้มีหัวใจอันมีชีวิต ศีรษะใดเล่าจะยังคงเหลืออยู่ ในขณะที่ความลิ้มรสแห่งบทเพลงนี้ยังอยู่»

ครั้งหนึ่ง ในคานกอฮ์ของชัยค์อะลี สิจซี[^2] มีการชุมนุมสะมาอ์อย่างคึกคัก นักขับเพลงก็ได้ขับบทกวีบทหนึ่งว่า

«บรรดาผู้ถูกสังหารด้วยกริชแห่งการยอมจำนน ทุกขณะจะได้รับชีวิตใหม่จากโลกเร้นลับ»

[^1]: หากยอมรับว่าปีมรณะของท่านเคาะญะฮ์มุอีนุดดีน (ร.ฮ.) คือ ฮ.ศ. 627 ด้วยแล้ว ท่านเคาะญะฮ์กุฏบุดดีน (ร.ฮ.) ก็จะมีเวลาหลังจากท่านเพียงหกปีเท่านั้น [^2]: ในบางตัซกิเราะฮ์ระบุว่า "สิจซี"

เคาะญะฮ์ กุฏบุดดีน (ร.ฮ.) เกิดภาวะวัจด์ (ความดื่มด่ำทางจิตวิญญาณ) ท่านกลับจากคานกอฮ์มายังที่พำนัก ภาวะแห่งความหลงลืมตนและความตะลึงงันนั้นยังคงอยู่ ท่านขอให้ขับบทกวีบทเดิมนั้นอีก และคำขอของท่านก็ได้รับการสนองตอบ ท่านอยู่ในภาวะแห่งความตะลึงงันเช่นนี้เป็นเวลาสี่วันสี่คืน แต่เมื่อถึงเวลานมาซ ท่านก็ได้สติกลับคืนมาและดำรงนมาซ จากนั้นท่านก็ขอให้ขับบทกวีบทเดิมนั้นอีก เมื่อบทกวีถูกขับขึ้น ท่านก็เข้าสู่ภาวะแห่งความตะลึงงันอีกครั้ง ในคืนที่ห้าท่านก็ถึงแก่กรรม[^1] เหตุการณ์นี้เกิดขึ้นในปี ฮ.ศ. 633[^2]

ก่อนการถึงแก่กรรม ในวันอีด ท่านกำลังเดินทางกลับจากลานนมาซอีดมายังที่พำนัก ท่านได้ผ่านทุ่งแห่งหนึ่งซึ่งไม่มีหลุมศพหรือบ้านเรือนใดๆ เคาะญะฮ์หยุดอยู่ ณ ที่นั้นและยืนอยู่เป็นเวลานาน ผู้รับใช้คนหนึ่งเรียนท่านว่า "วันนี้เป็นวันอีด และผู้คนกำลังรอคอยอยู่ ท่านหยุดอยู่ที่นี่เพราะเหตุใด?" ท่านกล่าวว่า

«ข้าได้กลิ่นหอมแห่งดวงใจทั้งหลายจากผืนดินนี้» (คือข้าได้กลิ่นหอมแห่งดวงใจจากที่นี่)

ต่อมาท่านได้เรียกเจ้าของที่ดินมาและซื้อที่ดินนั้นด้วยทรัพย์ส่วนตัวของท่าน และกำหนดให้เป็นที่ฝังศพของท่าน และท่านก็ถูกฝังไว้ ณ ที่นั้นเอง[^3]

จำนวนเคาะลีฟะฮ์ (ผู้สืบทอด) ของเคาะญะฮ์ (ซึ่งรายชื่อของพวกเขาบันทึกไว้ในตำราตัซกิเราะฮ์ต่างๆ) มีไม่น้อยกว่า 9-10 ท่าน แต่เกียรติแห่งการเป็นผู้สืบทอดตำแหน่งของท่าน และการสานต่อและขยายงานและเป้าหมายของท่านเคาะญะฮ์ มุอีนุดดีน (ร.ฮ.) ให้สมบูรณ์นั้น ตกเป็นของท่านเคาะญะฮ์ ฟะรีดุดดีน กันญ์ชะกัร (ร.ฮ.)

ท่านเคาะญะฮ์ ฟะรีดุดดีน กันญ์ชะกัร (ร.ฮ.)

ดังที่ท่านเคาะญะฮ์ มุอีนุดดีน (ร.ฮ.) เป็นผู้วางรากฐานของสายตะริเกาะฮ์จิชตียะฮ์ในอินเดีย ท่านเคาะญะฮ์ ฟะรีดุดดีน (ร.ฮ.) ก็เป็นมุญัดดิด (ผู้ฟื้นฟู) และเป็นอาดัมคนที่สองของสายตะริเกาะฮ์นี้ เคาะลีฟะฮ์ของท่านคือ สุลฏอนุลมะชาอิค…

[^1]: สิยะรุลเอาลิยาอ์ (سیر الاولیاء) ตามการรายงานของท่านเคาะญะฮ์ นิซามุดดีน (ร.ฮ.) [^2]: ในตำราตัซกิเราะฮ์บางเล่มระบุว่า ฮ.ศ. 634 แทนที่จะเป็น ฮ.ศ. 633 [^3]: สิยะรุลเอาลิยาอ์ ตามการรายงานของท่านเคาะญะฮ์ นิซามุดดีน เอาลิยาอ์ (ร.ฮ.) ปัจจุบันสถานที่แห่งนี้เป็นที่รู้จักในนามของท่านกุฏบ์ ศอฮิบ

ผ่านท่านค่อญะฮ์ นิซามุดดีน เดะห์ละวี (ร.ฮ.) และท่านชัยค์อะลาอุดดีน อะลี ศอบิร ปีรอน กะลิยะรี (ร.ฮ.) ตะริเกาะฮ์นี้ได้แผ่ขยายไปในอินเดีย และโดยผ่านเหล่าเคาะลีฟะฮ์ของท่านทั้งสองและผู้คนในตะริเกาะฮ์ ตะริเกาะฮ์นี้ก็ยังคงมีชีวิตและดำรงอยู่จนถึงทุกวันนี้

«ไหสุราและโรงสุรายังคงมีตราประทับและร่องรอยปรากฏอยู่»

ท่านค่อญะฮ์ (ร.ฮ.) มีนามว่ามัสอูด ฉายาฟะรีดุดดีน แต่โดยทั่วไปเป็นที่รู้จักไปทั่วโลกด้วยฉายา "กันจ์ชะกัร"[^1] ท่านสืบเชื้อสายมาจากท่านอุมัร อัลฟารูก (ร.ฎ.) บรรพบุรุษของท่านคือท่านกอฎีชุอัยบ์ ได้เดินทางจากกาบูลมายังลาฮอร์ในช่วงความวุ่นวายจากการรุกรานของพวกตาตาร์ พำนักอยู่ที่เมืองเกาะศูรระยะหนึ่ง แล้วได้รับมอบตำแหน่งกอฎีแห่งเมืองเล็กๆ ชื่อโคตวาล พร้อมที่ดินพระราชทาน ที่นี่เองที่ท่านถือกำเนิดในปี ฮ.ศ. 569 ตั้งแต่วัยเยาว์ท่านได้เดินทางไปยังมุลตาน ซึ่งในเวลานั้นเป็นศูนย์กลางทางวิชาการและศาสนาที่ใหญ่ที่สุดของอินเดีย ท่านได้ศึกษาจากบรรดาครูของเมืองนั้น และได้เรียนตำราฟิกฮ์ "อันนาฟิอ์" (النافع) กับเมาลานามินฮาจุดดีน ติรมิซี ที่นั่นเองในปี ฮ.ศ. 584 ท่านได้พบกับท่านค่อญะฮ์กุฏบุดดีน บัคติยาร กากี (ร.ฮ.) และได้รับเกียรติให้ให้บัยอะฮ์กับท่าน ชัยค์ฟะรีดุดดีน (ร.ฮ.) รู้สึกผูกพันกับท่านถึงขนาดตั้งใจจะละทิ้งการศึกษาแล้วติดตามท่านไป แต่ชัยค์ผู้สมบูรณ์ได้ห้ามไว้และแนะนำให้ศึกษาให้สำเร็จ ท่านจึงได้เดินทางไปยังที่ต่างๆ ทั้งในและนอกอินเดียจนสำเร็จการศึกษาวิชาความรู้[^2]

หลังจากสำเร็จการศึกษาแล้ว ท่านได้มาพบชัยค์ที่ดิลลี ชัยค์ได้เลือกสถานที่แห่งหนึ่งใกล้ประตูฆัซนีให้เป็นที่พำนักของท่าน ณ ที่นั้นท่านได้หมกมุ่นอยู่กับการฝึกฝนตนและการต่อสู้กับอารมณ์ (ริยาเฎาะฮ์และมุญาฮะดะฮ์) การเดินทางทางจิตวิญญาณ (สุลูก)...

[^1]: เกี่ยวกับที่มาของฉายานี้ ในตำราประวัติศาสตร์มีทัศนะที่แตกต่างกัน จึงไม่อาจกล่าวสิ่งใดได้อย่างแน่ชัด

[^2]: ในหนังสือ "รอฮะตุลกุลูบ" (راحت القلوب) ซึ่งเป็นการรวบรวมคำสอน (มัลฟูซาต) ของท่าน มีรายละเอียดอย่างยาวเกี่ยวกับการเดินทางครั้งนี้และการท่องเที่ยวอื่นๆ แต่เนื่องจากการอ้างว่าหนังสือเล่มนี้เป็นของท่านนั้นไม่ถูกต้อง จึงไม่ได้ยึดถือ ในหนังสืออื่นบางเล่มก็มีรายละเอียดอื่นๆ อยู่บ้าง

…ภายหลังจากการขัดเกลาจิตวิญญาณเสร็จสมบูรณ์ ท่านก็ได้รับเกียรติให้เป็นค่อลีฟะฮ์ (ผู้สืบทอด) และด้วยการอนุญาตของชัยค์ ท่านจึงไปพำนักที่ฮานซี ซึ่งเป็นถิ่นกำเนิดของมุรีดผู้มีใจบริสุทธิ์ของท่าน (ผู้ซึ่งต่อมาได้เป็นหนึ่งในค่อลีฟะฮ์คนสำคัญ) คือชัยค์ญะมาลุดดีน ค่อฏีบ ฮานซี เมื่อชัยค์ถึงแก่กรรม ท่านอยู่ที่ฮานซี ท่านเดินทางมาถึงดิลลีในวันที่สามหลังการถึงแก่กรรม และอ่านฟาติหะฮ์ที่มัสยิดสุสานของชัยค์ (ร.ฮ.) กอฎีหะมีดุดดีน นาโกรี (ร.ฮ.) ได้มอบเสื้อคิรเกาะฮ์และของฝากอื่น ๆ ของชัยค์แก่ท่านตามคำสั่งเสียของชัยค์ ซึ่งเท่ากับเป็นการประกาศการสืบทอดตำแหน่ง ท่านละหมาดสองร็อกอะฮ์แล้วสวมเสื้อนั้น และนั่งในที่ของชัยค์

นับเป็นวันที่สามนับแต่ท่านมาถึงดิลลีและสืบทอดตำแหน่งชัยค์ ชายผู้หนึ่งชื่อสัรฮังกา ซึ่งเป็นคนรู้จักเก่าแก่และผู้ศรัทธาในตัวท่านจากฮานซี ได้มายังดิลลีด้วยความคิดถึงท่าน ผู้รับใช้ไม่ยอมให้เขาเข้าไปข้างใน ด้วยความแออัดของผู้ศรัทธาและผู้รับใช้ ทำให้ดัรวีชผู้นี้ไม่มีโอกาสได้พบท่าน เขาเฝ้ารออยู่ จนวันหนึ่งเมื่อชัยค์ออกมาข้างนอก สัรฮังกาก็ทรุดตัวลงที่เท้าของท่าน และร้องไห้พลางกล่าวว่า "ตราบใดที่ท่านอยู่ที่ฮานซี พวกเราได้พบท่านอย่างง่ายดายและไม่ต้องมีพิธีรีตองใด ๆ แต่บัดนี้ที่นี่ไม่ใช่ที่สำหรับคนยากจนอย่างพวกเรา" คำพูดนั้นกระทบใจชัยค์ และท่านเข้าใจว่านี่คือคำเตือนจากเบื้องเร้น ว่าในดิลลีไม่มีความสงบ และไม่มีโอกาสได้คลุกคลีกับคนสามัญและคนยากจน ส่วนท่านนั้นต้องการความสมบูรณ์และความก้าวหน้าทางจิตวิญญาณยิ่งขึ้นไป ในขณะนั้นเองท่านก็กล่าวกับสหายของท่านว่า "ฉันจะไปฮานซี" ผู้ที่อยู่ ณ ที่นั้นกล่าวว่า "ชัยค์กุฏบุดดีน (ร.ฮ.) ได้ให้ท่านนั่งในตำแหน่งนี้แล้ว ท่านจะไปไหนเล่า?" ท่านตอบว่า "ท่านปีร์ได้มอบอะมานะฮ์ของท่านแก่ฉันแล้ว ไม่ว่าฉันจะอยู่ในเมืองหรือในทะเลทราย อะมานะฮ์นั้นก็อยู่กับฉัน"[^1]

ท่านเลือกพำนักที่ฮานซีเพราะที่นั่นจะมีความสงบและความไร้ชื่อเสียง แต่ ณ ที่นั้น เนื่องจากมุรีดคนหนึ่งของเคาะวาญะฮ์กุฏบุดดีน (ร.ฮ.) คือเมาลานา นูร ตุรก์ (ผู้ซึ่งได้ทำให้ชาวฮานซีรู้ถึงฐานะและตำแหน่งอันสูงส่งของท่าน) ชื่อเสียงของท่านจึงขจรขจาย และผู้คนก็พากันหลั่งไหลมาหา ท่านจึงมุ่งหน้าไปยังเคาะตะวาล ซึ่ง…

[^1]: สิยะรุลเอาลิยาอ์ (سیر الاولیاء) หน้า 7[…]

...ภูมิลำเนาดั้งเดิม เขตไคตะวาลอยู่ใกล้กับมุลตาน และชื่อเสียงกับความยิ่งใหญ่ของท่านก็เลื่องลือไปไกล ท่านจึงเลือกอะโจธัน[^1] เป็นที่พำนักของท่าน และกล่าวว่า "ผู้คนที่นั่นเชื่อถือช้าและไม่คุ้นเคย และสถานที่แห่งนั้นก็ไม่เป็นที่รู้จัก" แต่ที่นั่นเองผู้คนก็เริ่มหลั่งไหลมาหาท่านในเวลาอันรวดเร็ว และฝูงชนก็เข้ามาห้อมล้อมจากทุกทิศทาง ดวงอาทิตย์แห่งชื่อเสียงและความยิ่งใหญ่ขึ้นสู่กลางฟ้า รัศมีของมันแผ่ไปไกลแสนไกล และหลอมละลายหัวใจของผู้แสวงหาอัลลอฮ์ให้อบอุ่น แล้วดึงดูดพวกเขาให้มาหา ในเวลาไม่กี่วัน ความนิยมรักใคร่ก็เพิ่มพูนถึงขนาดที่กระแสผู้มาเยือนไม่เคยขาดสาย ประตูยังคงเปิดอยู่จนถึงกลางดึก

ในช่วงแรกของการพำนัก ท่านใช้ชีวิตอยู่กับความขัดสนอย่างยิ่ง ความยากลำบาก และความยากจนอดอยากเป็นเวลานาน ผลของต้นปีลู (ต้นข่อยหนาม) จะถูกนำมาต้ม ใส่เกลือลงไปเล็กน้อย แล้วแจกจ่ายแก่บรรดาคนยากจน และท่านเองก็รับประทานร่วมกับแขกและผู้รับใช้ของท่าน การมอบหมายต่ออัลลอฮ์ (ตะวักกุล) และการตัดขาดจากโลก (ตัจญรีด) ของท่านอยู่ในระดับที่ว่า ครั้งหนึ่งเมื่อท่านยกคำข้าวขึ้นเพื่อละศีลอด ท่านกล่าวว่า "ในนี้ดูเหมือนจะมีบางสิ่งที่ผิดหลักการ" ผู้รับใช้เรียนว่า "เกลือไม่มี จึงไปยืมเกลือมาหนึ่งดาง (หน่วยเงินเล็กน้อย) แล้วใส่ลงไป" ท่านกล่าวว่า "เจ้าได้ทำสิ่งที่ผิดหลักการ สำหรับฉันแล้ว การกินสิ่งนี้ไม่เป็นที่อนุมัติ"[^2] ต่อมาไม่นาน สภาพก็กลายเป็นว่า ครัวของท่านร้อนระอุอย่างครัวของกษัตริย์ทั้งวันทั้งคืน และผู้คนที่มารับประทานอาหารก็มีอย่างต่อเนื่องจนถึงกลางดึก ใครก็ตามที่มาก็ได้รับส่วนจากสำรับแห่งความโปรดปรานนี้ ไม่ว่าผู้ใดที่มา ก็ได้รับส่วนของตน[^3]

ความเมตตาและการเอาใจใส่ของท่านมีต่อทุกคนอย่างเท่าเทียมกัน ท่านเคาะญะฮ์ นิซอมุดดีน (ร.ฮ.) กล่าวว่า ท่านมีพลังอันน่าอัศจรรย์และวิถีชีวิตที่แปลกประหลาด ซึ่งไม่ใช่เรื่องง่ายที่ใครจะแบกรับได้ ทั้งผู้มาใหม่ที่ไม่เคยมาก่อน และผู้ที่อยู่กับท่านมาหลายปี ท่านล้วนปฏิบัติต่อทุกคนด้วยความอ่อนโยน ความเมตตา ความเอาใจใส่ และความใส่ใจอย่างเท่าเทียมกัน...

[^1]: ปัจจุบันอะโจธันเรียกว่า ปากปัตตัน (ปากพัฏฏัน) เป็นเมืองหนึ่งในเขตมอนต์โกเมอรี (ปากีสถาน) [^2]: สิยะรุลเอาลิยาอ์ (سیر الاولیاء) หน้า 66 [^3]: แหล่งเดียวกัน หน้า 64

...มา เมาลานา บัดรุดดีน อิสหาก กล่าวว่า: «ข้าพเจ้าเป็นผู้รับใช้ใกล้ชิดของท่าน ไม่ว่าเรื่องใดก็ตาม ท่านจะกล่าวกับข้าพเจ้า ในยามอยู่ลำพังและในยามอยู่ท่ามกลางผู้คน สภาพของท่านเป็นเช่นเดียวกัน ภายนอกและภายในของท่านไม่มีความแตกต่างกันเลย แม้ข้าพเจ้าจะรับใช้และอยู่กับท่านมาหลายปี ก็ไม่เคยเห็นความแตกต่างใด ๆ»[^1]

ครั้งหนึ่ง กองทัพทั้งหมดของสุลต่านนาศิรุดดีน มะห์มูด ซึ่งติดตามพระองค์ในการเดินทางไปยังอุจญ์และมุลตาน ได้มายังอะญูดะฮัน เพื่อเยี่ยมคารวะท่านเคาะวาญะฮ์ (ร.ฮ.) ท่านเคาะวาญะฮ์ นิซอมุดดีน (ร.ฮ.) เล่าถึงเหตุการณ์ครั้งนั้นว่า:

«ฝูงชนมากมายเกินกว่าจะควบคุมได้ ในที่สุดบรรดาผู้รับใช้จึงใช้วิธีนำแขนเสื้อของท่านเคาะวาญะฮ์ (ร.ฮ.) ห้อยลงมาจากชั้นบน ผู้คนในกองทัพต่างพากันมาจุมพิตแขนเสื้อนั้น จนกระทั่งแขนเสื้อขาดวิ่นเป็นริ้ว ๆ ด้วยความจำเป็น ท่านจึงเดินทางไปยังมัสญิด และกล่าวแก่บรรดาผู้รับใช้ว่า: "จงล้อมเป็นวงรอบตัวฉันไว้ อย่าให้ผู้ใดเข้ามาภายในวงนี้ได้" ผู้คนจึงมาแล้วยืนอยู่นอกวง ให้สลามแล้วก็จากไป ทันใดนั้น ชายชราคนหนึ่งซึ่งเป็นคนปูพรม ได้แหวกวงเข้ามาและล้มลงที่เท้าของท่านชัยค์ เขาจับเท้าของท่านจุมพิตแล้วกล่าวว่า: "ท่านชัยค์ฟะรีด! ท่านเบื่อหน่ายแล้วหรือ? จงขอบคุณต่อความโปรดปรานนี้ของอัลลอฮ์ตะอาลาให้มากกว่านี้เถิด" เมื่อท่านชัยค์ได้ยินเช่นนั้น ท่านก็เปล่งเสียงร้องออกมา แล้วให้เกียรติแก่ชายปูพรมผู้นั้นอย่างมาก และขออภัยต่อเขา»[^2]

สุลต่านนาศิรุดดีนตั้งใจจะมาเยี่ยมคารวะด้วยพระองค์เอง ฆิยาษุดดีน บัลบัน ผู้สำเร็จราชการแผ่นดินซึ่งติดตามพระองค์อยู่ ได้ทูลว่า: «กองทัพมีจำนวนมาก และอะญูดะฮันเป็นสถานที่แห้งแล้ง ไม่มีน้ำและหญ้า หากมีพระบัญชา ข้าพระองค์จะไปเข้าพบท่านเอง และนำคำขออภัยกับของขวัญจากองค์ผู้คุ้มครองโลกไปมอบให้» ดังนั้น เขาจึงนำเงินจำนวนหนึ่งและหนังสือพระราชโองการพระราชทานหมู่บ้านสี่แห่งไปพบท่าน แล้วมอบเงินและพระราชโองการนั้นให้ ท่านชัยค์ (ร.ฮ.) กล่าวว่า: «นี่คืออะไร?» ฆิยาษุดดีนตอบว่า: «นี่คือเงินจำนวนหนึ่ง และนี่คือพระราชโองการพระราชทานที่ดิน» ท่านชัยค์ยิ้ม แล้วกล่าวว่า:

[^1]: สิยะรุลเอาลิยาอ์ (سیر الاولیاء) หน้า 65 [^2]: แหล่งเดิม หน้า 79

«เงินสดนั้นจงให้แก่เรา ส่วนพระราชโองการจงนำกลับไปเถิด เพราะผู้ที่ต้องการมันมีอยู่มากมาย» กล่าวดังนี้แล้ว ท่านก็แจกจ่ายเงินทั้งหมดแก่บรรดาดัรวีชในขณะนั้นเอง[^1]

สุลต่านฆิยาษุดดีนมีความสัมพันธ์ในฐานะผู้ศรัทธาเลื่อมใสต่อท่าน แม้กระทั่งการได้มาซึ่งราชบัลลังก์แห่งดิลลี เขาก็ถือว่าเป็นผลจากดุอาอ์และความรักของท่าน และถือว่าการรับใช้บรรดาผู้รับใช้ของท่านเป็นความผาสุกของตน ครั้งหนึ่ง ท่านเคาะญะฮ์ (ร.ฮ.) ได้เขียนจดหมายฝากฝังฉบับหนึ่งตามคำรบเร้าของชายผู้หนึ่ง ซึ่งเป็นการผสมผสานอันน่าอัศจรรย์ระหว่างการฝากฝังกับความไม่แยแสต่อผู้ใด ท่านเขียนว่า

«ข้าพเจ้าขอนำเรื่องของชายผู้นี้เสนอต่ออัลลอฮ์ตะอาลา และหลังจากนั้นต่อท่าน หากท่านให้สิ่งใดแก่เขา ผู้ประทานที่แท้จริงก็คืออัลลอฮ์ และท่านจะได้รับความขอบคุณ และหากท่านไม่ให้ ผู้ยับยั้งที่แท้จริงก็คืออัลลอฮ์ตะอาลา และท่านย่อมได้รับการให้อภัย»[^2]

ท่านชัยค์ฟะรีดุดดีน (ร.ฮ.) มีความสัมพันธ์ฉันมิตรและฉันพี่น้องกับบรรดาผู้ร่วมสมัยที่มีชื่อเสียงของท่าน และกับบรรดาชัยค์ผู้ยิ่งใหญ่แห่งสายตะริเกาะฮ์อื่น ๆ และท่านก็รู้ซึ้งและเห็นคุณค่าในฐานะของพวกเขาอย่างเต็มที่ ชัยค์อัลอิสลาม ชัยค์บะฮาอุดดีน ซะกะริยา อัลมุลตานี (ร.ฮ.) ซึ่งเป็นชัยค์ผู้มีชื่อเสียงแห่งสายสุฮ์รวัรดียะฮ์ และเป็นหนึ่งในผู้นำทางจิตวิญญาณและนักดะอ์วะฮ์ที่ยิ่งใหญ่ที่สุดของอินเดีย เป็นผู้ร่วมสมัยของท่านและมีอายุใกล้เคียงกัน[^3] ทั้งสองมีความสัมพันธ์ที่จริงใจและเป็นมิตรอย่างยิ่งเป็นเวลายาวนาน และมีการติดต่อทางจดหมายระหว่างกันอย่างน่าสนใจและเป็นกันเองยิ่ง ชัยค์ฟะรีดุดดีนเรียกชัยค์บะฮาอุดดีนด้วยฉายาว่า "ชัยค์อัลอิสลาม"

[^1]: ซิยะรุลเอาลิยาอ์ (سیر الاولیاء) หน้า 81 [^2]: อัคบารุลอัคยาร (اخبار الاخیار) ต้นฉบับจดหมายเป็นภาษาอาหรับอันไพเราะ [^3]: ชัยค์อัลอิสลาม ชัยค์บะฮาอุดดีน ซะกะริยา เกิดในปี ฮ.ศ. 566 และชัยค์ผู้ยิ่งใหญ่ (ชัยค์ฟะรีดุดดีน) เกิดในปี ฮ.ศ. 569

...ปฏิบัติต่อกัน บรรดาเคาะลีฟะฮ์และมุรีดของทั้งสองท่านก็พบปะกันด้วยความจริงใจและความรักอย่างยิ่ง และต่างยอมรับและให้เกียรติซึ่งกันและกัน ระหว่างชัยค์รุกนุดดีน อบุลฟัตห์ (ร.ฮ.) หลานของชัยค์อัลอิสลาม กับสุลฏอนุลมะชาอิค นิซามุดดีน เอาลิยาอ์ (ร.ฮ.) เคาะลีฟะฮ์ของชัยค์กะบีร (ร.ฮ.) มีความรักและความผูกพันอันลึกซึ้งต่อกัน

แก่นแท้ของชีวิตท่านเคาะวาญะฮ์ ฟะรีดุดดีน (ร.ฮ.) และสิ่งที่ทำให้ท่านโดดเด่นในหมู่ผู้ร่วมสมัย คือความใฝ่หาและความปรารถนาอันแรงกล้า ความเจ็บปวดแห่งความรัก แรงดึงดูดแห่งพระผู้เป็นเจ้า และความดื่มด่ำในอัลลอฮ์ ซึ่งได้หล่อหลอมผู้รักและผู้มีหัวใจเปี่ยมความเจ็บปวดอย่างท่านเคาะวาญะฮ์ นิซามุดดีน และท่านอะลาอุดดีน อะลี ศอบิร และนี่คือสินค้าพิเศษแห่งร้านความรักของอัญโยธัน ท่านเคาะวาญะฮ์ นิซามุดดีน (ร.ฮ.) เล่าเหตุการณ์อันเร่าร้อนเหตุการณ์หนึ่งว่า ชัยค์กะบีร (ร.ฮ.) (ท่านเคาะวาญะฮ์ ฟะรีดุดดีน (ร.ฮ.)) อยู่ในห้องของท่าน ศีรษะเปลือยเปล่า สีหน้าเปลี่ยนไป ท่านเดินไปมาในห้องด้วยอาการดั่งผู้ลุ่มหลง และขับบทกวีเหล่านี้ว่า

«ข้าปรารถนาจะมีชีวิตอยู่ตลอดไปในความรักต่อท่าน จะกลายเป็นธุลีและใช้ชีวิตอยู่ใต้เท้าของท่าน เป้าหมายของผู้อ่อนแอ (ไร้ที่พึ่ง) ในสองโลกคือท่าน เพื่อท่านข้าจึงตาย และเพื่อท่านข้าจึงมีชีวิต»

(ความปรารถนาของข้าคือจะมีชีวิตอยู่ตลอดไปโดยเป็นของท่านผู้เดียว จะกลายเป็นธุลี และให้ชีวิตผ่านไปใต้เท้าของท่าน เป้าหมายของข้าผู้ต่ำต้อยและไร้ที่พึ่งในสองโลกคือท่านเท่านั้น ข้ามีชีวิตอยู่เพื่อท่าน และตายเพื่อท่าน)

เมื่อขับบทกวีนี้แล้ว ท่านก็ก้มศีรษะลงสุญูด แล้วก็ขับบทกวีนั้นอีก และเดินวนไปรอบห้อง แล้วก็ลงสุญูดอีก อาการเช่นนี้ดำเนินอยู่เป็นเวลานาน[^1]

[^1]: สิยะรุลเอาลิยาอ์ (سیر الاولیاء) หน้า 123

ท่านมีความยำเกรงและความอ่อนโยนของหัวใจอย่างเปี่ยมล้น เมื่อใดที่ได้ยินเรื่องราวที่ให้ข้อคิดเตือนใจหรือเรื่องที่ทำให้ใจอ่อนโยน หรือเมื่อมีผู้อ่านบทกวีแห่งความรักในมัจลิส หรือเมื่อได้ฟังเรื่องราวของผู้ทรงธรรมท่านใด ท่านจะร้องไห้ออกมาอย่างควบคุมไม่ได้ บางครั้งถึงกับร้องไห้สะอึกสะอื้นไม่หยุด ท่านถือศีลอดเป็นประจำ ท่านเอาใจใส่ในการท่องจำอัลกุรอานและมีความลุ่มหลงอย่างยิ่งในการอ่านอัลกุรอาน ท่านกำชับเน้นย้ำทั้งสองเรื่องนี้ คือการถือศีลอดและการท่องจำอัลกุรอาน แก่เคาะลีฟะฮ์คนสนิทและบรรดามุรีดผู้ใกล้ชิดของท่านเป็นพิเศษ ท่านมีความลุ่มหลงอย่างยิ่งในสะมาอ์ มีผู้หนึ่งกล่าวว่าอุละมาอ์มีความเห็นขัดแย้งกันในเรื่องนี้ ท่านจึงกล่าวว่า

«ซุบฮานัลลอฮ์! คนหนึ่งถูกเผาไหม้จนกลายเป็นเถ้าธุลีไปแล้ว แต่อีกคนหนึ่งยังคงวุ่นอยู่กับการโต้แย้ง»[^1]

หลักการตลอดชีวิตของท่านคือการไม่ข้องเกี่ยวกับผู้มีอำนาจและผู้ปกครอง การปลีกตัวออกห่าง การปกปิดสภาวะของตน และการใช้ชีวิตอย่างผู้สมถะ ท่านยึดมั่นในแนวทางนี้อย่างเคร่งครัดและมั่นคง โดยถือว่าแนวทางของบรรดาชัยค์ผู้ทรงเกียรติของท่านเป็นดั่งชีวิต และเห็นว่าในแนวทางนี้เท่านั้นที่เป็นเคล็ดลับแห่งการรักษาความบริสุทธิ์ใจ (อิคลาศ) และการเผยแผ่ตะริเกาะฮ์ ครั้งหนึ่ง พี่น้องร่วมตะริเกาะฮ์ของท่าน คือชัยค์บัดรุดดีน ฆัซนะวี (ร.ฮ.) (ผู้ซึ่งเป็นหนึ่งในเคาะลีฟะฮ์ผู้อาวุโสของท่านเคาะวาญะฮ์กุฏบุดดีน (ร.ฮ.)) มีความสัมพันธ์เป็นพิเศษกับขุนนางคนสำคัญบางคนของราชสำนัก ขุนนางผู้นั้นได้สร้างคานกอฮ์ให้แก่ท่านในเมืองดิลลี และคอยรับใช้ท่านในแบบเฉพาะของเขา ด้วยความผันผวนของกาลเวลา เมื่อขุนนางผู้นั้นต้องโทษพระราชอาญา ชัยค์ (บัดรุดดีน) ก็พลอยได้รับความเดือดร้อนและความยากลำบากไปด้วย ท่านจึงขอให้ชัยค์ผู้อาวุโส (ชัยค์ฟะรีดุดดีน) ช่วยขอดุอาอ์ให้ ชัยค์ได้เขียนตอบมาว่า

«ผู้ใดที่ไม่เดินตามแนวทางของบรรพชน ย่อมต้องประสบกับสภาพเช่นนี้อย่างแน่นอน ซึ่งจะทำให้เขากระวนกระวายอยู่ตลอดไป ท่านเองก็เป็นผู้หนึ่งที่ศรัทธาต่อบรรดาปีรผู้บริสุทธิ์ แล้วเหตุใดท่านจึงให้สร้างคานกอฮ์ขึ้นอันขัดกับแนวทางของพวกท่านเหล่านั้น และเหตุใดท่านจึงเข้าไปพำนักอยู่ในนั้น? ท่านเคาะวาญะฮ์กุฏบุดดีน

[^1]: ดู «เหตุการณ์ชีวิตของท่านสุลฏอนุลมะชายิค (ร.ฮ.)» หน้า 12

[^2]: «ซิยะรุลเอาลิยาอ์» (سیر الاولیاء) หน้า 12

และสำหรับท่านเคาะวาญะฮ์ มุอีนุดดีน (ร.ฮ.) นั้น ไม่ใช่วิถีและแนวทางของท่านเลยที่จะสร้างคานกอฮ์ (ที่พำนักของชาวซูฟี) ให้ตนเองแล้วนั่งประจำอยู่ในนั้น วิสัยของท่านคือการอยู่อย่างไม่มีใครรู้จักและไร้ร่องรอย[^1]

ด้วยรสนิยมตามธรรมชาติของท่านเช่นนี้ แม้ว่าจะมีทั้งสามัญชน ตลอดจนบรรดาขุนนางและชนชั้นสูงหลั่งไหลมาหาท่านด้วยความศรัทธาเลื่อมใส แต่ก่อนที่ท่านจะสิ้นชีวิต ช่วงเวลาแห่งความขัดสนและความยากลำบากก็ได้เริ่มขึ้นอีกครั้ง ในหนังสือ "สิยะรุลเอาลิยาอ์" (سیر الاولیاء) ระบุว่า ท่านเคาะวาญะฮ์ นิซอมุดดีน (ร.ฮ.) เคยกล่าวว่า

«ในบั้นปลายชีวิตของท่านชัยค์ ชุยูคุลอาลัม (ร.ฮ.) เมื่อใกล้ถึงเวลาที่ท่านจะจากโลกนี้ไป ความขัดสนได้เกิดขึ้น ข้าพเจ้าอยู่ที่นั่นในเดือนเราะมะฎอน อาหารที่มีมานั้นน้อยเสียจนไม่พอสำหรับผู้คนที่อยู่ที่นั่น ตลอดช่วงวันเหล่านั้น ไม่มีแม้สักคืนเดียวที่ข้าพเจ้าได้กินอิ่ม ข้าวของเครื่องใช้ที่เห็นก็ธรรมดาสามัญอย่างยิ่ง มีเพียงพอแค่ในนามเท่านั้น เมื่อข้าพเจ้ากำลังจะลากลับ ท่านชัยค์ (ร.ฮ.) ได้มอบเหรียญสุลฏอนีหนึ่งเหรียญแก่ข้าพเจ้าเพื่อเป็นค่าใช้จ่าย[^2] ในวันนั้นมีสาส์นมาถึงข้าพเจ้าผ่านทางเมาลานา บัดรุดดีน อิสหาก (ร.ฮ.) ว่า วันนี้ให้รออยู่ก่อน พรุ่งนี้ค่อยไป เมื่อถึงเวลาละศีลอด ข้าพเจ้าได้ไปหาท่านชัยค์ (ร.ฮ.) และกล่าวว่า ข้าพเจ้าได้รับเหรียญสุลฏอนีหนึ่งเหรียญจากท่าน หากท่านอนุญาต ขอให้ใช้มันจัดหาอาหารมาบ้าง ท่านจึงอนุญาตและได้ขอดุอาอ์ให้ข้าพเจ้ามากมาย»[^3]

ผู้เขียนหนังสือสิยะรุลเอาลิยาอ์ได้บรรยายสภาพการสิ้นชีวิตของท่าน โดยรายงานจากท่านเคาะวาญะฮ์ นิซอมุดดีน (ร.ฮ.) ไว้ดังนี้ —

[^1]: สิยะรุลอาริฟีน หน้า 8 อ้างจาก บัซเม เศาฟิยะฮ์ (بزم صوفیہ) [^2]: เหรียญ (น่าจะเทียบเท่าเงินรูปีของสมัยนั้น) [^3]: สิยะรุลเอาลิยาอ์ หน้า 69

"ในวันที่ห้าของเดือนมุหัรรอม อาการป่วยของท่านทรุดหนักลง ท่านได้ละหมาดอิชาอ์ร่วมกับญะมาอะฮ์ หลังละหมาดท่านก็หมดสติไป ผ่านไปครู่หนึ่งท่านจึงฟื้นขึ้นและถามว่า "ฉันได้ละหมาดอิชาอ์แล้วหรือยัง?" ผู้คนตอบว่า "ท่านละหมาดแล้ว" ท่านกล่าวว่า "ฉันจะละหมาดอีกครั้ง ใครจะรู้ว่าจะเป็นอย่างไร?" แล้วท่านก็ละหมาดอีกครั้ง จากนั้นก็หมดสติไปอีก ครั้งนี้การหมดสติรุนแรงและยาวนานกว่าเดิม แล้วท่านก็ฟื้นขึ้นอีกและถามว่า "ฉันได้ละหมาดอิชาอ์แล้วหรือยัง?" มีผู้ตอบว่า "ท่านละหมาดไปแล้วสองครั้ง" ท่านกล่าวว่า "ฉันจะละหมาดอีกสักครั้ง ใครจะรู้ว่าจะเป็นอย่างไร" แล้วท่านก็ละหมาดเป็นครั้งที่สาม หลังจากนั้นท่านก็กลับคืนสู่พระผู้เป็นเจ้า"[^1]

วันวะฟาตของท่านคือวันที่ 5 มุหัรรอม วันเสาร์ ฮ.ศ. 664[^2] ท่านถูกฝังที่อัญโฮดัน (ปากปัตตัน) ต่อมาสุลฏอนมุฮัมมัด ตุฆลุก ได้สร้างโดมขึ้นเหนือหลุมฝังศพของท่าน

ท่านเคาะญะฮ์ (ร.ฮ.) มีบุตรชายห้าคนและบุตรสาวสามคน บุตรชายมีนามดังนี้ ชัยค์นัศรุดดีน นัศรุลลอฮ์, ชัยค์ชิฮาบุดดีน, ชัยค์บัดรุดดีน สุลัยมาน, เคาะญะฮ์นิซามุดดีน และชัยค์ยะอ์กูบ ส่วนบุตรสาวมีนามว่า บีบีมัสตูเราะฮ์, บีบีฟาฏิมะฮ์ และบีบีชะรีฟะฮ์

[^1]: สิยะรุลเอาลิยาอ์ (سیر الاولیاء) หน้า 89 [^2]: ผู้เขียนสิยะรุลเอาลิยาอ์ได้บันทึกเหตุการณ์หลายตอนที่เกี่ยวกับชีวิตของท่านเคาะญะฮ์ (ร.ฮ.) ไว้ภายใต้ปี ฮ.ศ. 669 ในหลายแห่ง บางแห่งอ้างถึงบันทึกของท่านเคาะญะฮ์นิซามุดดีน (ร.ฮ.) ว่า ท่านเคาะญะฮ์ได้กล่าวแก่ข้าพเจ้าเช่นนั้นเช่นนี้ หากยอมรับว่าปีเหล่านั้นถูกต้อง ปีวะฟาต ฮ.ศ. 664 ซึ่งเป็นที่รู้จักกันทั่วไปและระบุไว้ในตำราส่วนใหญ่ก็จะกลายเป็นที่น่าสงสัย และจำต้องยอมรับว่าท่านเคาะญะฮ์วะฟาตหลังจากนั้น ในตำราอื่นบางเล่มมีการระบุปีที่หลังกว่านั้น ในบรรดานั้นที่ใกล้เคียงความเป็นจริงที่สุดคือ ฮ.ศ. 670 ซึ่งระบุไว้ในค็อซีนะตุลอัศฟิยาอ์ (خزینۃ الاصفیاء) โดยอ้างอิงจากมัจมะอุลวาศิลีน (مجمع الواصلین) และตัซกิเราะตุลอาชิกีน (تذکرۃ العاشقین)

หลังจากการวะฟาตของท่านเคาะญะฮ์ (ร.ฮ.) บุตรชายคนที่สามของท่าน คือ ชัยค์บัดรุดดีน สุลัยมาน (ร.ฮ.)[^1] ได้ขึ้นนั่งบนตำแหน่งสัจญาดะฮ์ (ผู้สืบทอด) ของท่าน บุตรชายและผู้สืบทอดตำแหน่งของท่านคือ ชัยค์อะลาอุดดีน อัจญูดะฮ์นี (ร.ฮ.) ซึ่งเป็นที่เลื่องลือในด้านความบริสุทธิ์และความยำเกรง แม้แต่มุฮัมมัด ตุฆลุก ก็ได้เข้าร่วมอยู่ในหมู่มุรีดของท่าน อัลลอฮ์ตะอาลาได้ทรงประทานบะเราะกะฮ์อันยิ่งใหญ่แก่ลูกหลานและวงศ์ตระกูลของท่านเคาะญะฮ์ (ร.ฮ.) เช่นเดียวกับสายสัมพันธ์ทางจิตวิญญาณของท่าน วงศ์ตระกูลนี้ตั้งรกรากอยู่ในหลายภูมิภาคของอินเดีย และโดยทั่วไปเรียกกันว่า "ฟะรีดี"

ในบรรดาเคาะลีฟะฮ์ของท่านเคาะญะฮ์ มีห้าท่านที่ควรกล่าวถึงเป็นพิเศษ ได้แก่ ชัยค์ญะมาลุดดีน ฮานสะวี (ร.ฮ.), ชัยค์บัดรุดดีน อิสหาก (ร.ฮ.), ชัยค์นิซามุดดีน เอาลิยาอ์, ชัยค์อะลี อะห์มัด ศอบิร (ร.ฮ.) และชัยค์อาริฟ (ร.ฮ.)

ชัยค์ญะมาลุดดีน (อะห์มัด บิน มุฮัมมัด) เคาะฏีบแห่งฮานสี เป็นเคาะลีฟะฮ์ที่เป็นที่รักยิ่งและเป็นผู้ใกล้ชิดที่ไว้วางใจเป็นพิเศษของท่านเคาะญะฮ์ เพื่อเห็นแก่ท่านผู้นี้เอง ท่านเคาะญะฮ์จึงได้พำนักอยู่ที่ฮานสีเป็นเวลาสิบสองปี เมื่อใดที่ท่านเขียนหนังสือแต่งตั้งเคาะลีฟะฮ์ให้แก่ผู้ใด ท่านจะกล่าวว่า ให้ไปที่ฮานสีและแสดงหนังสือนั้นแก่ชัยค์ญะมาลุดดีน หากชัยค์ญะมาลุดดีนรับรอง ท่านก็จะยอมรับด้วย แต่หากเขาไม่รับรอง ท่านก็จะไม่อนุมัติเช่นกัน และท่านกล่าวว่า สิ่งที่ญะมาลฉีกแล้ว ไม่อาจเย็บต่อได้ ท่านกล่าวว่า "ญะมาลคือความงามของฉัน"

ชัยค์ญะมาลุดดีนได้เสียชีวิตในช่วงที่ชัยค์ของท่านยังมีชีวิตอยู่ ในปี ฮ.ศ. 659 ชัยค์กุฏบุดดีน มุเนาวัร (เคาะลีฟะฮ์ที่เป็นที่รักของท่านเคาะญะฮ์นิซามุดดีน เอาลิยาอ์ (ร.ฮ.)) เป็นหลานของท่าน

ชัยค์บัดรุดดีน อิสหาก บิน อะลี เป็นหนึ่งในบรรดาสาดาตแห่งบุคอรอ ท่านเป็นเคาะลีฟะฮ์ ผู้รับใช้ และบุตรเขยของท่านเคาะญะฮ์ฟะรีดุดดีน (ร.ฮ.) ท่านเคาะญะฮ์นิซามุดดีน (ร.ฮ.) ให้เกียรติท่านอย่างยิ่ง ท่าน […] ของชัยค์ของท่าน

[^1]: สิยะรุลเอาลิยาอ์ (سیر الاولیاء) หน้า 196 [^2]: นุซฮะตุลเคาะวาฏิร (نزہۃ الخواطر) ถอดความจากสิยะรุลเอาลิยาอ์ และอัคบารุลอัคยาร (اخبار الاخیار) เป็นต้น

เป็นแบบอย่างของการคบหาสมาคมและการสั่งสอน ดวงตาของท่านเอ่อคลอด้วยน้ำตาอยู่เสมอ ความอ่อนโยนของหัวใจครอบงำท่านอย่างมาก จนทำให้สายตาของท่านพร่ามัว มีคนกล่าวแก่ท่านว่า หากท่านลดการร้องไห้ลงสักหน่อย ข้าพเจ้าจะทำยาหยอดตา (สุรมะฮ์) ให้ท่านใช้ ท่านตอบว่า ดวงตาของข้าพเจ้าไม่อยู่ในอำนาจของข้าพเจ้า การอิบาดะฮ์และการฝึกฝนตน (ริยาฎะฮ์) ของท่านทำให้ผู้คนหวนระลึกถึงชัยค์กะบีร (ร.ฮ.)

ท่านมีความสามารถยอดเยี่ยมและเป็นผู้ทรงความรู้ที่ประเสริฐยิ่ง ท่านสอนอยู่ ณ สถาบันการศึกษาที่มีชื่อเสียงแห่งดิลลี คือ มัดเราะซะฮ์มุอิซซียะฮ์ เป็นเวลานาน ท่านเดินทางไปถึงบุคอรอเพื่อศึกษาวิชาความรู้ให้สมบูรณ์ ท่านแต่งบทกวีภาษาเปอร์เซียและภาษาอาหรับได้อย่างคล่องแคล่วไม่ต้องประดิดประดอย และมีความสามารถเป็นพิเศษในการถ่ายทอดเนื้อหาทางวิชาการออกมาเป็นบทกวี ท่านมีตำราร้อยกรองเล่มหนึ่งว่าด้วยประเด็นต่าง ๆ ของวิชาศ็อรฟ์ (สัณฐานวิทยาภาษาอาหรับ) เคาะวาญะฮ์มุหัมมัด อิมาม และเคาะวาญะฮ์มุหัมมัด มูซา ซึ่งเป็นอิมามนำละหมาดของท่านหะฎรัตเคาะวาญะฮ์นิซามุดดีน เอาลิยาอ์ ก็คือบุตรชายของท่านนั่นเอง ท่านถึงแก่กรรมเมื่อวันที่ 18 ญุมาดัลอาคิเราะฮ์ ฮ.ศ. 719[^1]

ชัยค์อาริฟนั้น ท่านหะฎรัตเคาะวาญะฮ์ได้มอบตำแหน่งเคาะลีฟะฮ์และส่งท่านไปยังสีวิสถาน แต่ท่านได้ส่งหนังสือแต่งตั้งเคาะลีฟะฮ์คืนแก่ท่านหะฎรัตเคาะวาญะฮ์ และกล่าวว่า "งานนี้เป็นงานที่ละเอียดอ่อนยิ่งนัก ผู้ต่ำต้อยคนนี้ไม่คู่ควรกับภาระอันยิ่งใหญ่นี้ สำหรับข้าพเจ้าเพียงดุอาอ์และความเมตตาของท่านก็เพียงพอแล้ว" จากนั้นด้วยการอนุญาตของท่าน เขาก็ออกเดินทางไปทำฮัจญ์ยังบัยตุลลอฮ์และไม่ได้กลับมาอีกเลย[^2]

ชัยค์กะบีร อะลาอุดดีน อะลี บิน อะห์มัด ศอบิร โดยเชื้อสายเป็นชาวอิสรออีล ในด้านการละทิ้งโลก การปลีกตัว ความสมถะ และการต่อสู้กับตัวเอง (มุญาฮะดะฮ์) ไม่มีผู้ใดเทียบเทียมท่านได้ ท่านพำนักอยู่ที่ปิรอน กะลิยัรเป็นเวลานาน หมกมุ่นอยู่กับการอิบาดะฮ์และการถ่ายทอดคุณประโยชน์แก่ผู้คน และถึงแก่กรรมเมื่อวันที่ 13 เราะบีอุลเอาวัล ฮ.ศ. 690 หรือ ฮ.ศ. 691 ท่านหะฎรัตชัยค์ชัมซุดดีน เติร์ก ปานีปะตี คือเคาะลีฟะฮ์ของท่าน[^3]

[^1]: นุซฮะตุลเคาะวาฏิร (نزہۃ الخواطر) เล่ม 1 [^2]: สิยารุลเอาลิยาอ์ (سیر الاولیاء) หน้า 184 และ 185 [^3]: นุซฮะตุลเคาะวาฏิร เล่ม 1 เป็นเรื่องน่าแปลกที่บันทึกและตำราประวัติศาสตร์ร่วมสมัยต่างเงียบงันต่อประวัติของชัยค์อะลี อะห์มัด ศอบิร ในสิยารุลเอาลิยาอ์ อะมีร เคาะรด์ได้กล่าวถึงท่านไว้เพียงโดยอ้อม ในลักษณะเดียวกับที่ชัยค์อับดุลหัก มุหัดดิษ ดิห์ละวี […] (มีต่อหน้า 49)

สุลฏอนุลมะชาอิค ท่านชัยค์นิซามุดดีน (ร.ฮ.) เป็นชัยค์สายจิชตีท่านแรกที่อิทธิพลของท่านได้แผ่ขยายไปทั่วอินเดียในช่วงชีวิตของท่าน และเป็นผู้ที่ทำให้สังคมอิสลามของอินเดียและทุกชนชั้นได้รับอิทธิพล ท่านได้นำผู้คนตั้งแต่ฝ่ายปกครองไปจนถึงสามัญชนและคนยากจนเข้ามาอยู่ในวงแห่งความศรัทธาและอิทธิพลของท่าน ควบคู่ไปกับสิ่งนั้น…

(ต่อจากเชิงอรรถหน้า 47) …มีข้อสงสัยว่า นี่เป็นการกล่าวถึงท่านชัยค์อะลี อะห์มัด ศอบิร ปีรอน กัลยารี หรือเป็นการกล่าวถึงผู้อาวุโสท่านอื่นที่มีนามเดียวกัน อะมีร ขุรด์ เขียนไว้ว่า:

«ข้าพเจ้าได้ยินจากบิดาของข้าพเจ้า (ขอความเมตตาของอัลลอฮ์จงมีแด่ท่าน) ว่า มีดัรวีชผู้มีตำแหน่งสูงส่งท่านหนึ่งซึ่งผู้คนเรียกว่าชัยค์อะลี ศอบิร ท่านมั่นคงในวิถีแห่งดัรวีช เป็นผู้มีนิสบะฮ์และมีอิทธิพลทางจิตวิญญาณ และพำนักอยู่ในเมืองเล็กแห่งหนึ่งชื่อเดงกีรี ท่านมีนิสบะฮ์แห่งความรักใคร่ผูกพันกับท่านชัยค์ชุยูคุลอาลัม ฟะรีดุลฮักกิ วัดดีน (ขออัลลอฮ์ทรงทำให้ความลับของท่านบริสุทธิ์) และท่านชัยค์ชุยูคุลอาลัมได้ให้อิญาซะฮ์ในการรับบัยอะฮ์แก่ท่าน» (หน้า 195)

บันทึกประวัติร่วมสมัยหรือใกล้เคียงยุคสมัยนั้น ไม่ว่าจะไม่ได้กล่าวถึงท่านเลย หรือกล่าวถึงเพียงผิวเผินและโดยย่อ แต่สภาพของเหล่ามะชาอิคผู้ยิ่งใหญ่แห่งสายนี้ ความสูงส่งแห่งศักดิ์ศรีของพวกเขา ความรู้และมะกอมาตของพวกเขา ตลอดจนการที่ผู้มีสายตาแห่งความเข้าใจทั้งหลายเห็นพ้องกันถึงการเป็นที่ยอมรับของสายนี้ และความโปรดปราน บะเราะกะฮ์ และร่องรอยแห่งการชี้นำของสายนี้ในโลก ล้วนบ่งบอกว่าผู้ก่อตั้งสายนี้เป็นผู้มีนิสบะฮ์สูงส่ง มีตำแหน่งอันสูงยิ่ง และเป็นที่ยอมรับ ณ อัลลอฮ์ ไม่อาจมีหลักฐานทางประวัติศาสตร์ใดยิ่งไปกว่านี้ได้อีกแล้ว และนี่ก็ไม่ใช่ความละเลยหรือความผิดพลาดครั้งแรกของประวัติศาสตร์ ในอดีตก็มีบุคคลผู้สมบูรณ์มากมายที่รอดพ้นจากสายตาอันแหลมคมของประวัติศาสตร์ และยังคงไม่เป็นที่รู้จักและไม่มีผู้ใดกล่าวถึง

ในสายนี้ (ศอบิรียะฮ์ จิชตียะฮ์) ได้ถือกำเนิดมะชาอิคผู้มีชื่อเสียงยิ่งใหญ่ ผู้รู้แจ้งในอัลลอฮ์ นักวิชาการผู้ลึกซึ้ง และนักปฏิรูปมากมาย เช่น ท่านมัคดูม อะห์มัด อับดุลฮัก รุดเลาลวี (ร.ฮ.)…

...เป็นชัยค์แห่งตะริเกาะฮ์และผู้ชี้นำทางจิตวิญญาณคนแรกของอินเดีย ซึ่งประวัติของท่านหาได้โดยละเอียด ชัดเจน และน่าเชื่อถือมากที่สุด บรรดาชัยค์ของท่านมิได้แต่งตำราใด ๆ ไว้ และบรรดาเคาะลีฟะฮ์ของท่านก็มิได้รวบรวมคำพูด (มัลฟูซาต) และประวัติของชัยค์ของตน ตัวท่านเองก็มิได้จัดทำประมวลคำพูดและประวัติของชัยค์ของท่านไว้[^1] แต่การรวบรวมคำพูดและประวัติของท่าน...

(ส่วนต่อของเชิงอรรถจากหน้า 47) ...ผู้ซึ่งบุคคลผู้มีความประเสริฐของท่านนั้น ผู้มีวิสัยทัศน์บางท่านนับว่าเป็นมุญัดดิดแห่งศตวรรษที่เก้า ท่านชัยค์อับดุลกุดดูส กังโกฮี (ร.ฮ.), ท่านชัยค์มุฮิบบุลลอฮ์ อิลาฮาบาดี (ร.ฮ.), ชัยค์ของชาวอาหรับและชาวอะญัม ท่านหาญี อิมดาดุลลอฮ์ มุฮาญิร มักกี (ร.ฮ.), กุฏบุลอิรชาด ท่านเมาลานา เราะชีด อะห์มัด กังโกฮี (ร.ฮ.), กอซิมุลอุลูม ท่านเมาลานา มุฮัมมัด กอซิม นาเนาตะวี (ร.ฮ.) ผู้ก่อตั้งดารุลอุลูม เดวบันด์, หะกีมุลอุมมะฮ์ เมาลานา อัชรัฟ อะลี ษานะวี (ร.ฮ.), ท่านชัยคุลฮินด์ เมาลานา มะห์มูด หะซัน เดวบันดี (ร.ฮ.), ท่านเมาลานา เคาะลีล อะห์มัด สะฮารันปูรี (ร.ฮ.), ท่านชาฮ์ อับดุรเราะฮีม รายปูรี (ร.ฮ.), ท่านเมาลานา หุซัยน์ อะห์มัด มะดะนี (ร.ฮ.), ท่านเมาลานา มุฮัมมัด อิลยาส กันดะละวี (ร.ฮ.), ชัยคุลหะดีษ ท่านเมาลานา มุฮัมมัด ซะกะรียา กันดะละวี (ร.ฮ.) ในยุคของเรานี้ อัลลอฮ์ตะอาลาทรงใช้สายตะริเกาะฮ์นี้ในงานอันยิ่งใหญ่ระดับโลกในการปกป้องและฟื้นฟูศาสนา และในเวลานี้สายตะริเกาะฮ์ที่แพร่หลาย เคลื่อนไหว และมีพลังมากที่สุดก็คือสายนี้ ด้วยการรับใช้ด้านการศึกษาของดารุลอุลูม เดวบันด์ และมะซอฮิรุลอุลูม ด้วยงานเขียนและคำสอนของเมาลานาษานะวี และในท้ายที่สุดด้วยขบวนการดะอ์วะฮ์และตับลีฆของเมาลานามุฮัมมัด อิลยาส (ร.ฮ.) ความจำเริญของสายตะริเกาะฮ์นี้จึงแผ่ไปทั่วโลก ศาสตราจารย์เคาะลีก อะห์มัด นิซอมี ได้เขียนไว้อย่างถูกต้องในหนังสือ «ประวัติบรรดาชัยค์แห่งจิชต์» (تاریخ مشائخ چشت) ว่า

«ในศตวรรษที่ผ่านมา ไม่มีผู้ทรงคุณธรรมท่านใดซึมซับหลักการปฏิรูปของสายจิชตียะฮ์ได้ดังที่เมาลานามุฮัมมัด อิลยาส (ร.ฮ.) ได้ทำ» (หน้า 234)

ทุกวันนี้ คานกอฮ์ของท่านเมาลานา อับดุลกอดิร ที่รายปูร์ ยังคงทำให้ระลึกถึงความแน่วแน่ ความกระตือรือร้น การหมกมุ่นอยู่กับการรำลึกถึงพระผู้เป็นเจ้า ความเจ็บปวดและความรักของคานกอฮ์เก่าแก่แห่งสายจิชตียะฮ์ น่าเสียดายที่ภายหลังการจากไปของท่าน คานกอฮ์แห่งนี้ก็ถูกนับเข้าอยู่ในรายชื่อคานกอฮ์ที่ผ่านไปแล้ว

كُلُّ شَىْءٍ هَالِكٌ إِلَّا وَجْهَهُۥ

«ทุกสิ่งย่อมพินาศ เว้นแต่พระพักตร์ของพระองค์» (ซูเราะฮ์อัล-เกาะศ็อศ 28:88)

«โลกจะไม่ร้างไร้ ตราบใดที่โรงสุรา (แห่งความรักต่อพระเจ้า) ยังคงคึกคัก»

[^1]: ในมัลฟูซาตของท่านเคาะญะฮ์ นะศีรุดดีน จิราฆ เดลี (ร.ฮ.) ชื่อ «เคาะยรุลมะญาลิส» (خیر المجالس) มีบันทึกว่า ท่านกล่าวว่า ท่านอาจารย์ของข้าพเจ้า... (มีต่อในหน้าถัดไป)

มีการให้ความสำคัญเป็นพิเศษ ในเรื่องนี้มีแหล่งอ้างอิงที่ทรงคุณค่าและเชื่อถือได้อย่างยิ่งอยู่สองเล่ม เล่มหนึ่งคือ «ฟะวาอิดุลฟุอาด» (فوائد الفؤاد) ซึ่งเรียบเรียงโดยเคาะวาญะฮ์ หะซัน อะลา สิจซี (เสียชีวิต ฮ.ศ. 737) ท่านเคาะวาญะฮ์ได้ฟังหนังสือเล่มนี้ทีละคำและกล่าวชื่นชม บรรดาสหายและผู้รับใช้ของท่านเคาะวาญะฮ์ (ร.ฮ.) ต่างยอมรับความถูกต้องของหนังสือเล่มนี้โดยทั่วกัน และถือเป็นสิ่งล้ำค่าดุจเครื่องรางที่ติดตัวไว้เสมอ อีกเล่มหนึ่งคือ «สิยะรุลเอาลิยาอ์» (سير الاولياء) ซึ่งเป็นผลงานของอะมีร์ คุรด์ ซัยยิด มุหัมมัด มุบาร็อก อะละวี กิรมานี (เสียชีวิต ฮ.ศ. 770) อะมีร์ คุรด์ได้บัยอะฮ์กับท่านเคาะวาญะฮ์ตั้งแต่ยังเยาว์วัย และได้รับเกียรติในการอยู่ร่วมกับท่าน ต่อมาได้กลับไปหาท่านชัยค์นะศีรุดดีน จิราฆ ดิลลี บิดาของเขาคือนูรุดดีน มุบาร็อก บิน ซัยยิด มุหัมมัด กิรมานี (เสียชีวิต ฮ.ศ. 749)[^1] เป็นสหายเก่าแก่ของท่านเคาะวาญะฮ์นิซามุดดีน (ร.ฮ.) และเป็นหนึ่งในมิตรผู้ใกล้ชิดและจริงใจของท่านโดยไม่มีพิธีรีตอง ในหนังสือเล่มนี้ส่วนใหญ่เป็นรายงานโดยตรง มีเรื่องราวมากมายที่ได้ฟังมาจากชัยค์ของตน คือท่านเคาะวาญะฮ์นะศีรุดดีน จิราฆ ดิลลี บันทึกไว้ ทั้งยังมีเหตุการณ์ที่ได้เห็นด้วยตาตนเองและมัลฟูซาต (ถ้อยคำสนทนา) ที่ได้ฟังมา หนังสือเล่มนี้เป็นคลังข้อมูลที่ละเอียดและเชื่อถือได้เกี่ยวกับประวัติและชีวิตของท่านเคาะวาญะฮ์ (ร.ฮ.) ตลอดจนประวัติและคุณความดีของบรรดาเคาะลีฟะฮ์คนสำคัญของท่าน ด้วยหนังสือสองเล่มนี้ โดยเฉพาะอย่างยิ่ง สภาพทางรสนิยม แนวโน้มทางอุปนิสัย วิธีการสั่งสอนและอบรม ความพยายามในการปฏิรูปและเผยแผ่ ตลอดจนฟุยูฎ (ความเมตตาทางจิตวิญญาณ) บะเราะกะฮ์ และอิทธิพลของท่านเคาะวาญะฮ์ จึงได้รับการรักษาไว้ และเข้ามาอยู่ในแสงสว่างและการรับรู้ของประวัติศาสตร์

(ต่อจากเชิงอรรถหน้า 49)

ท่านปีรและมุรชิด ท่านสุลฏอนุลเอาลิยาอ์ (ขออัลลอฮ์ทรงทำให้ความลับของท่านบริสุทธิ์) เคยกล่าวว่า "ฉันไม่ได้แต่งหนังสือใด ๆ เลย เพราะท่านชัยคุลอิสลาม ฟะรีดุดดีน และชัยคุลอิสลาม เมาลานา กุฏบุดดีน (ร.ฮ.) ตลอดจนบรรดาเคาะวาญะฮ์แห่งจิชต์และมะชาอิค (ชัยค์ทั้งหลาย) อื่น ๆ ที่อยู่ในสายสืบทอด (ชัจเราะฮ์) ของพวกเรา ไม่มีผู้ใดแต่งหนังสือเลย" (สิรอญุลมะญาลิส แปลจาก ค็อยรุลมะญาลิส)

[^1]: ในหนังสือเล่มนี้มีมัลฟูซาตจากการชุมนุมต่าง ๆ ตั้งแต่วันที่ 3 ถึงวันที่ 9 เดือนชะอ์บาน

ด้วยความยิ่งใหญ่และอิทธิพลของบุคลิกภาพนี้ ประกอบกับความสะดวกในการเข้าถึงข้อมูลชีวประวัติและแหล่งอ้างอิง ท่านจึงได้รับการคัดเลือกให้เป็นบุคคลศูนย์กลางและผู้สร้างยุคสมัยแห่ง "ดะอ์วะฮ์และอะซีมะฮ์" (دعوت و عزیمت) บทต่าง ๆ ที่จะตามมาในหนังสือเล่มนี้ล้วนมุ่งขยายความรายละเอียดของภาพรวมโดยสังเขปนี้

บทที่สอง

สุลฏอนุลมะชาอิค ท่านเคาะญะฮ์ นิซามุดดีน (ร.ฮ.)

ชีวประวัติและคุณความดี

นามและเชื้อสาย — มุฮัมมัด, นิซามุดดีนเป็นสมญานามและเป็นนามที่รู้จักกันทั่วไป บิดาผู้ทรงเกียรติของท่านมีนามว่า อะห์มัด บิน อะลี ท่านเป็นหนึ่งในบรรดาสาดาตสายหุซัยนี ฝ่ายมารดาของท่านก็เป็นสาดาตเช่นกัน ปู่ของท่านคือเคาะญะฮ์ อะลี และตาของท่านคือเคาะญะฮ์ อะร็อบ ทั้งสองมีบรรพบุรุษร่วมกัน และทั้งสองได้เดินทางมาจากบุคอรอ พำนักอยู่ที่ลาฮอร์ระยะหนึ่ง แล้วจึงย้ายจากที่นั่นมายังบะดายูน

ท่านถือกำเนิดที่บะดายูนในปี ฮ.ศ. 636[^1] บะดายูน (บะดาอูนในสมัยก่อน) เป็นถิ่นพำนักดั้งเดิมของบรรดาผู้มีตระกูลและสาดาต บรรดาสาดาตผู้ทรงเกียรติและมะชาอิคผู้ยิ่งใหญ่จำนวนมากได้เดินทางมาจากอิหร่านและคุรอซาน และตั้งถิ่นฐานอยู่ที่นี่[^2]

[^1]: ผู้แต่ง ซิยะรุลเอาลิยาอ์ (سیر الاولیاء) ได้กำหนดปีนี้โดยคำนวณจากอายุอันประเสริฐของท่าน ๑๒

[^2]: บะดาอูนตั้งอยู่ในแคว้นโรฮิลขัณฑ์ ริมฝั่งซ้ายของแม่น้ำโสต ในสมัยก่อนเป็นเมืองที่เจริญรุ่งเรืองมาก (มีต่อหน้า 54)

การศึกษาและการอบรมในวัยเยาว์

ท่านนิซามุดดีน (ร.ฮ.) มีอายุได้ห้าขวบเมื่อร่มเงาของบิดาได้ถูกพรากไปจากท่าน มารดาผู้ทรงเกียรติของท่าน ซึ่งเป็นสตรีผู้ศอลิหะฮ์และยำเกรงอัลลอฮ์อย่างยิ่งในยุคสมัยของนาง ได้ดูแลเลี้ยงดูไข่มุกอันหาค่ามิได้เม็ดนี้ ตลอดจนอบรมด้านศาสนาและจริยธรรมแก่ท่านด้วยความกล้าหาญเยี่ยงบุรุษและด้วยความเมตตาเยี่ยงบิดา เมื่อท่านถึงวัยที่สามารถอ่านหนังสือได้ ท่านก็ได้เข้าศึกษาเป็นศิษย์ของเมาลานาอะลาอุดดีน อุศูลี[^1] และได้ศึกษาจากท่านจนถึงตำราฟิกฮ์ชั้นต้น เมื่อสำเร็จการศึกษาในระดับหนึ่งแล้ว เมาลานาอะลาอุดดีนได้กล่าวว่า "มุลลานิซามุดดีน บัดนี้จงโพกผ้าโพกศีรษะแห่งเกียรติคุณ (ดัสตาเราะฟะฎีละฮ์) เถิด" ท่านจึงกลับมาหามารดาและกล่าวว่า "ท่านอาจารย์สั่งให้ทำพิธีโพกผ้าโพกศีรษะ ฉันจะหาผ้าโพกศีรษะมาจากที่ไหน?" มารดาของท่านกล่าวว่า "ลูกเอ๋ย จงสบายใจเถิด แม่จะหาทางจัดการให้" ดังนั้นฝ้าย…

(ส่วนต่อของเชิงอรรถจากหน้า 53) …และเป็นสถานที่อันรุ่งเรือง ทำหน้าที่เป็นเมืองชายแดนของดิลลี ด้วยเหตุนี้ ประตูบานหนึ่งของดิลลีเก่าจึงมีชื่อว่า "ประตูบะดาอูน" (นุซฮะตุลเคาะวาฏิร)

ซากปรักหักพังของป้อมบะดาอูนที่ยังคงอยู่ในปัจจุบัน เป็นประจักษ์พยานถึงความยิ่งใหญ่และความมั่นคงของมัน ในปี ค.ศ. 1196 (ฮ.ศ. 592) กุฏบุดดีน ไอบัก แม่ทัพของสุลฏอนมุฮัมมัด ฆูรี ได้พิชิตเมืองนี้ และแต่งตั้งมะลิก ชัมสุดดีน ทาสของตน เป็นเจ้าเมืองบะดาอูน อิลตุตมิชได้สร้างมัสยิดอันงดงามและกว้างขวางขึ้นที่นี่ในปี ค.ศ. 1223 (ฮ.ศ. 620) ซึ่งยังคงอยู่จนถึงทุกวันนี้ หากต้องการหลักฐานเพิ่มเติมถึงความสำคัญของสถานที่นี้ ก็พบได้จากข้อเท็จจริงที่ว่ากษัตริย์แห่งดิลลีสองพระองค์ คืออิลตุตมิชและรุกนุดดีน ฟีรูซชาห์ โอรสของพระองค์ ต่างเคยเป็นเจ้าเมืองบะดาอูนมาก่อนขึ้นครองบัลลังก์ (สารานุกรมบริแทนนิกา หมวด "บะดาอูน")

คัดจาก "มะกอลาตดีนีวะอิลมี" ของเมาละวีมุฮัมมัด ชะฟีอ์ เอ็ม.เอ. (เล่ม 1 หน้า 243)

[^1]: เมาลานาอะลาอุดดีน อะลี อัลอุศูลี เป็นมุรีดคนหนึ่งของชัยค์ญะลาลุดดีน ตับรีซี (ร.ฮ.) และเจริญรอยตามชัยค์ของท่าน ท่านเอาใจใส่อย่างยิ่งในการปกปิดสภาวะทางจิตวิญญาณของตน ใช้ชีวิตด้วยความอดทนและความพึงพอใจ (ศ็อบรฺและริฎอ) และใช้เวลาอันมีค่าของท่านไปกับการสอนและการทำอิบาดะฮ์ (นุซฮะตุลเคาะวาฏิร อ้างจาก ฟะวาอิดุลฟุอาด)

ซื้อผ้ามาแล้วให้ช่างเย็บ และรีบเตรียมผ้าโพกศีรษะให้เสร็จโดยเร็ว[^1] ในโอกาสนี้ท่านมารดาได้เชิญอุละมาอ์และบรรดาผู้ศอลิห์แห่งยุคสมัยมาร่วมงาน ท่านเคาะญะฮ์ อะลี ซึ่งเป็นมุรีดของชัยค์ญะลาลุดดีน ตับรีซี (ร.ฮ.) ได้พันผ้าโพกศีรษะให้หนึ่งรอบ และผู้ที่อยู่ในที่ประชุมได้ขอดุอาอ์ให้ท่านได้รับความรู้ที่ยังประโยชน์และได้ศึกษาจนสำเร็จบริบูรณ์[^2]

ความยากจนขัดสนและการอบรมของมารดา

ในครอบครัวผู้มีเกียรติเล็ก ๆ ที่ขาดร่มเงาของบิดานี้ ความยากจนขัดสนมิใช่เรื่องแปลกใหม่ ท่านเคาะญะฮ์กล่าวว่า มารดาของท่านมีธรรมเนียมว่า วันใดที่ในบ้านไม่มีอะไรจะหุงหา ท่านจะกล่าวว่า «วันนี้พวกเราทุกคนเป็นแขกของอัลลอฮ์» เมื่อข้าพเจ้าได้ยินคำนี้ก็รู้สึกปลาบปลื้มยิ่งนัก วันหนึ่งมีบ่าวของอัลลอฮ์ผู้หนึ่งนำข้าวเปลือกมาให้หนึ่งถังไว้ในบ้าน เมื่อมีอาหารรับประทานอยู่หลายวันติดกัน ข้าพเจ้าก็รู้สึกอึดอัดและเฝ้าปรารถนาว่าเมื่อไรท่านมารดาจะกล่าวว่า «พวกเราทุกคนเป็นแขกของอัลลอฮ์» ในที่สุดข้าวนั้นก็หมดลง และท่านมารดากล่าวว่า «วันนี้พวกเราเป็นแขกของอัลลอฮ์» เมื่อได้ยินเช่นนั้น ข้าพเจ้าได้รับความปีติและความสุขใจจนไม่อาจบรรยายได้[^3]

ความผูกพันและแรงดึงดูดทางใจต่อชัยค์ผู้ยิ่งใหญ่[^4]

ท่านเคาะญะฮ์กล่าวว่า ตอนนั้นข้าพเจ้ายังเด็ก อายุราวสิบสองปี มากหรือน้อยกว่านั้นเล็กน้อย ขณะนั้นข้าพเจ้ากำลังเรียนวิชาภาษา มีชายคนหนึ่งซึ่งเป็นที่รู้จักในนามอบูบักร์ เคาะร์รอฏ และผู้คนยังเรียกเขาว่าอบูบักร์ เกาวาล ได้มาหาอาจารย์ของข้าพเจ้า เขาเดินทางมาจากเมืองมุลตาน เขาเล่าว่าเขามาจากสำนักของท่านชัยค์บะฮาอุดดีน ซะกะรียา มุลตานี (ร.ฮ.) แล้วเขาก็เริ่มบรรยายถึงความประเสริฐและคุณงามความดีของท่านว่า ผู้คนที่นั่นล้วนเป็นผู้หมกมุ่นอยู่กับการซิกร์ และทุ่มเทให้กับการอ่านวิรด์และการละหมาดสุนัตอย่างมาก บรรยากาศของการซิกร์ที่นั่นถึงขนาดที่แม้แต่สาวใช้และทาสหญิงก็ยังซิกร์อยู่ขณะโม่แป้ง เขาเล่าคุณลักษณะพิเศษอีกมากมายในทำนองนี้ แต่ไม่มีสิ่งใด […]

[^1]: มะรอญุลมะญาลิส (مراج المجالس) แปลจากค็อยรุลมะญาลิส หน้า 231 [^2]: แหล่งเดียวกัน หน้า 91 [^3]: สิยะรุลเอาลิยาอ์ (سیر الاولیاء) หน้า 111 [^4]: "ชัยค์ผู้ยิ่งใหญ่" ในหนังสือเล่มนี้ ทุกแห่งหมายถึงชัยคุลอิสลาม ท่านเคาะญะฮ์ ฟะรีดุดดีน กันจ์ชะกัร (ร.ฮ.)

...ไม่ได้ฝังอยู่ในใจของข้าพเจ้า หลังจากนั้นเขาเล่าว่าเขามาจากอะโจธัน และได้เห็นกษัตริย์แห่งศาสนาเช่นนั้นที่นั่น แล้วเขาก็กล่าวถึงชัยค์ อัลอิสลาม ฟะรีดุดดีน (ร.ฮ.) เพียงได้ยินเท่านั้น ใจของข้าพเจ้าก็ถูกดึงดูดอย่างสุดจะห้ามได้ ความรักและความศรัทธาต่อท่านฝังลึกอยู่ในใจข้าพเจ้าจนข้าพเจ้าเริ่มรู้สึกชื่นใจเมื่อได้เอ่ยนามของท่าน และหลังละหมาดทุกครั้ง ข้าพเจ้าจะเอ่ยนามของท่านซ้ำแล้วซ้ำเล่าด้วยความชื่นชม[^1]

การเดินทางสู่ดิลลี

เมื่ออายุสิบหกปี ท่านเคาะญะฮ์ได้เดินทางจากบะดายูนมายังดิลลี[^2]

การศึกษาในดิลลี

เมื่อมาถึงดิลลี ท่านได้ศึกษาหาความรู้ต่อไป ช่วงเวลานี้กินเวลาสามสี่ปี ขณะนั้นในดิลลีมีบรรดาครูผู้มีชื่อเสียงยิ่งใหญ่รวมตัวกันอยู่ เป็นยุคการปกครองของสุลฏอนนาศิรุดดีน มะห์มูด และยุคที่ฆิยาษุดดีน บัลบัน ดำรงตำแหน่งเสนาบดี[^3] และเมาลานา ชัมสุดดีน คอวาริซมี ซึ่งได้เป็นมุสเตาฟีย์ อัลมะมาลิก[^4] และมีชื่อเสียงในสมญานาม "ชัมสุลมุลก์" มีสถานะเป็นครูของบรรดาครู ควบคู่ไปกับความรับผิดชอบและภารกิจของตำแหน่งที่สำคัญที่สุดตำแหน่งหนึ่งของราชอาณาจักร ท่านก็ยังคงสอนหนังสืออยู่เช่นเดียวกับอุละมาอ์ในยุคนั้น

[^1]: สิยะรุลเอาลิยาอ์ (سیر الاولیاء) หน้า 1, ฟะวาอิดุลฟุอาด (فوائد الفواد) หน้า 139 [^2]: นี่คือคำบอกเล่าของสิยะรุลเอาลิยาอ์ และดูเหมือนจะถูกต้อง เพราะหลังจากศึกษาในดิลลีสามสี่ปี ท่านเคาะญะฮ์ได้ไปยังอะโจธัน และเวลาที่ท่านให้บัยอะฮ์ต่อท่านเคาะญะฮ์ฟะรีดุดดีนนั้น ท่านเล่าว่าท่านมีอายุยี่สิบปี (สิยะรุลเอาลิยาอ์ หน้า 1) ดังนั้นคำบอกเล่าของสิยะรุลอาริฟีนที่ว่าท่านเดินทางจากบะดายูนไปลาฮอร์เมื่ออายุยี่สิบห้าปีจึงไม่ถูกต้อง [^3]: ดู ตารีคฟีรูซชาฮี (تاریخ فیروز شاہی) ของกอฎีฎิยาอุดดีน บะรอนี หน้า 111-112 [^4]: ตำแหน่งนี้คือตำแหน่งผู้ตรวจสอบบัญชีสูงสุดหรือผู้สอบบัญชีทั่วไป และมักมอบให้แก่อุละมาอ์ผู้ยิ่งใหญ่

ท่านเคาะวาญะฮ์ (ร.ฮ.) ได้เข้าร่วมในวงศึกษา (ฮัลเกาะฮ์ดัรส์) ของท่าน

ศิษย์คนโปรดของครู

เมาลานาชัมสุดดีนมีความผูกพันเป็นพิเศษกับท่านเคาะวาญะฮ์ (ร.ฮ.) และท่านเคาะวาญะฮ์ก็เป็นศิษย์ที่ท่านรักที่สุด ห้องส่วนตัวที่ท่านใช้ศึกษาค้นคว้านั้นไม่อนุญาตให้ศิษย์คนใดเข้าไป แต่ท่านเคาะวาญะฮ์ (ร.ฮ.) และสหายสองคนของท่าน คือ เมาลานากุฏบุดดีน นากิละฮ์ และเมาลานาบุรฮานุดดีน บากี ได้รับการยกเว้นจากกฎนี้[^1]

เคาะวาญะฮ์ชัมสุลมุลก์มีนิสัยว่า หากศิษย์คนใดขาดเรียนหรือมาสาย ท่านจะกล่าวว่า "ในที่สุดฉันทำผิดอะไรไป ท่านจึงไม่มา" ท่านเคาะวาญะฮ์เล่าเรื่องนี้ด้วยตนเองพร้อมกับยิ้ม แล้วกล่าวว่า หากท่านจะหยอกล้อกับใครก็จะพูดว่า "ฉันทำผิดอะไรไป ท่านจึงไม่มา เพื่อที่ฉันจะได้ไม่ทำผิดเช่นนั้นอีก" แต่เมื่อข้าพเจ้าขาดเรียนหรือไปสาย ข้าพเจ้าก็คิดในใจว่าวันนี้ท่านคงจะพูดเช่นเดียวกันกับข้าพเจ้า แต่ท่านกลับมองข้าพเจ้าแล้วกล่าวบทกวีนี้ว่า

«ในที่สุดเจ้ามาจากที่ใดบ้างเป็นครั้งคราว เจ้ามาแล้วเจ้าก็จะต้องจากไป [...]»

ขณะเล่าเรื่องนี้ ท่านเคาะวาญะฮ์ถึงกับน้ำตาคลอ และผู้ฟังทุกคนต่างก็ซาบซึ้งใจ ท่านยังกล่าวอีกว่า ท่าน (ครู) ให้ข้าพเจ้านั่งอยู่กับท่านในห้องของท่าน ข้าพเจ้าขอตัวอย่างไรก็ตาม ท่านก็ไม่ยอมรับ[^2]

ความโดดเด่นและความเหนือกว่าทางวิชาการ

ท่านเคาะวาญะฮ์ได้สร้างความโดดเด่นและความเหนือกว่าทางวิชาการขึ้นในหมู่สหายของท่าน ด้วยสติปัญญาอันเฉียบแหลม ความเหมาะสมที่อัลลอฮ์ประทานให้ และความอุตสาหะ ในการอภิปรายทางวิชาการและการถาม-ตอบ (ซึ่งเป็นส่วนสำคัญของระบบการศึกษาแบบดั้งเดิม และถือเป็นเครื่องหมายแสดงถึงศักยภาพทางวิชาการและความเฉลียวฉลาด) ความสามารถในการพูดและพลังในการให้เหตุผลของท่านปรากฏออกมาอย่างเด่นชัด จนกระทั่งเมื่อท่านอภิปรายในประเด็นทางวิชาการใด นักศึกษาก็ไม่อาจโต้ตอบได้

[^1]: ซิยะรุลอาริฟีน (سیر العارفین) หน้า 12 [^2]: ฟะวาอิดุลฟุอาด (فوائد الفواد) หน้า 68

และในทุกที่ประชุม ความรู้และความเฉลียวฉลาดของท่านก็เป็นที่ประจักษ์แก่ทุกคน ด้วยเหตุนี้บรรดาสหายของท่านจึงเริ่มเรียกขานท่านด้วยฉายาว่า "เมาลานา นิซาม บะห์หาษ" (นักโต้วาที) และ "เมาลานา นิซามุดดีน มะห์ฟิล-ชิกัน" (ผู้พิชิตที่ประชุม)[^1]

การท่องจำมะกอมาตและการชดเชย

ในหลักสูตรของยุคนั้น มะกอมาตอัล-หะรีรี (مقامات حریری) เป็นส่วนหนึ่งของบทเรียน โดยทั่วไปนักศึกษาเพียงแต่ทำความเข้าใจเนื้อหาและท่องจำถ้อยคำและศัพท์ที่ยากของมันเท่านั้น แต่ท่านเคาะญะฮ์ด้วยความใฝ่รู้และความมุ่งมั่นอันสูงส่ง ได้ท่องจำมะกอมาตทั้งสี่สิบบทของหนังสือเล่มนี้ ภายหลังเพื่อเป็นการชดเชย (กัฟฟาเราะฮ์) ในเรื่องนี้ ท่านได้ท่องจำหนังสือหะดีษอันมีชื่อเสียงคือ มะชาริกุล-อันวาร (مشارق الانوار)[^2]

อิญาซะฮ์ในวิชาหะดีษ

ท่านได้ศึกษาวิชาหะดีษจากนักหะดีษผู้มีชื่อเสียงในยุคของท่าน คือ ชัยค์มุฮัมมัด อัล-มาริกะลี ผู้เป็นที่รู้จักในนาม กะมาลุดดีน ซาฮิด (เสียชีวิต ฮ.ศ. 684) ซึ่งเป็นศิษย์โดยตรงของอัลลามะฮ์ หะซัน อิบนุ มุฮัมมัด อัศ-ศอฆอนี ผู้แต่งหนังสือ มะชาริกุล-อันวาร และในวิชาฟิกฮ์ ท่าน (ชัยค์กะมาลุดดีน) เป็นศิษย์โดยผ่านคนกลางหนึ่งทอดของอัลลามะฮ์ บุรฮานุดดีน อัล-มัรฆีนานี ผู้แต่งหนังสือ อัล-ฮิดายะฮ์ ท่านได้เรียน "มะชาริกุล-อันวาร" จากท่าน และได้รับอิญาซะฮ์ในวิชาหะดีษ[^3]

[^1]: ซิยะรุล-เอาลิยาอ์ (سیر الاولیاء) หน้า 101 [^2]: แหล่งเดิม [^3]: ซิยะรุล-เอาลิยาอ์ หน้า 105 ใบอิญาซะฮ์ซึ่งเป็นภาษาอาหรับและถูกบันทึกไว้ตามตัวอักษรในซิยะรุล-เอาลิยาอ์ ลงวันที่ 22 เราะบีอุล-เอาวัล ฮ.ศ. 679 หมายความว่าในขณะที่ท่านได้รับใบอิญาซะฮ์นี้ ท่านมีอายุ 43 ปี ตามการคำนวณจากปีเกิด (ฮ.ศ. 636) และเหตุการณ์นี้เกิดขึ้นสิบสามปีหลังจากการเสียชีวิตของชัยค์ผู้ยิ่งใหญ่ (ฮ.ศ. 666) เป็นช่วงเวลาที่ท่านดำรงตำแหน่งแห่งการชี้นำและการอบรม (อิรชาดและตัรบิยะฮ์) แล้ว และชื่อเสียงของท่านได้แผ่ขยายไปทั่วทั้งใกล้และไกล ในใบอิญาซะฮ์ ท่านถูกกล่าวถึงด้วยถ้อยคำว่า "الشيخ الإمام العالم الناسك السالك، مقبول المشائخ الكبار، منظور العلماء الأخيار الأبرار" («ชัยค์ ผู้นำ ผู้รู้ ผู้บำเพ็ญอิบาดะฮ์ ผู้เดินบนวิถี ผู้เป็นที่ยอมรับของบรรดาชัยค์ผู้ยิ่งใหญ่ และเป็นที่ชื่นชมของบรรดาอุละมาอ์ผู้ประเสริฐและผู้มีคุณธรรม») การที่ท่านศึกษาหะดีษจนสำเร็จและได้รับอิญาซะฮ์ในวัยและในระดับชื่อเสียงเช่นนี้ แสดงให้เห็นถึงความใฝ่รู้และความมุ่งมั่นอันสูงส่งของท่าน

ความกระวนกระวายของหัวใจและการถูกดึงดูดสู่อัลลอฮ์

แม้ท่านเคาะวาญะฮ์จะหมกมุ่นอยู่กับการแสวงหาความรู้อย่างเต็มที่ และความมุ่งมั่นอันสูงส่งกับความตั้งใจแน่วแน่ของท่านในเรื่องนี้ไม่ยอมรับความเกียจคร้านและความเฉื่อยชาใด ๆ แต่หัวใจของท่านกลับเฝ้าค้นหาสิ่งอื่น ในบรรยากาศของการโต้เถียง การอภิปราย และวิชาการภายนอกนั้น จิตใจของท่านมักรู้สึกอึดอัดหวาดหวั่น วันหนึ่งท่านกล่าวว่า "ในวัยหนุ่ม เมื่อฉันนั่งคลุกคลีอยู่กับผู้คน หัวใจของฉันหนักอึ้งอยู่เสมอ และฉันรำพึงในใจว่า เมื่อไรหนอฉันจะหลุดพ้นไปจากท่ามกลางคนเหล่านี้ได้ แม้พวกเขาทั้งหมดจะเป็นผู้เรียนผู้สอน และหมกมุ่นอยู่กับการอภิปรายและการถกเถียงทางวิชาการอยู่เสมอ แต่จิตใจของฉันมักรู้สึกอึดอัด และฉันพูดกับเพื่อน ๆ ว่า ฉันจะไม่อยู่ท่ามกลางพวกท่านตลอดไปหรอก ฉันเป็นเพียงแขกของพวกท่านไม่กี่วันเท่านั้น" อะมีร ฮะซัน อะลา ซิจซี เล่าว่า ข้าพเจ้าเรียนถามว่า นี่เป็นเรื่องราวก่อนที่ท่านจะได้ไปรับใช้ท่านชัยค์อัลอิสลาม ฟะรีดุดดีน (ร.ฮ.) ใช่หรือไม่ ท่านตอบว่า "ใช่!"

การจากไปของมารดา

ระหว่างที่พำนักอยู่ในดิลลี มารดาผู้ทรงเกียรติของท่านเคาะวาญะฮ์ได้ถึงแก่กรรม

การรำลึกถึงมารดา

ผ่านไปหลายปีหลังจากนั้น วันหนึ่งท่านเคาะวาญะฮ์ได้เอ่ยถึงการจากไปของมารดา ขณะที่เล่าถึงเรื่องนี้ ท่านร่ำไห้อย่างหนักจนไม่อาจฟังสิ่งที่ท่านกล่าวได้ชัดเจน ในสภาพเช่นนั้นเองท่านได้ท่องบทกวีนี้ว่า

«โอ้ ช่างน่าเสียดายที่ใจของฉันไม่ได้คิดหาทางใด ๆ เลย ที่จะล่ามโซ่ค่ำคืนแห่งการพบพานเอาไว้»[^1]

ความเชื่อมั่นและการมอบหมายต่ออัลลอฮ์ (ตะวักกุล) ของมารดา

ท่านเคาะวาญะฮ์เล่าว่า วันหนึ่งเมื่อเห็นจันทร์เสี้ยวใหม่ ข้าพเจ้าได้ไปหาท่าน จุมพิตเท้า และกล่าวแสดงความยินดีต่อจันทร์ใหม่ตามธรรมเนียมที่เคยทำ ท่านกล่าวว่า "ในการขึ้นของจันทร์เดือนหน้า เจ้าจะไปจุมพิตเท้าของใครเล่า" ข้าพเจ้าเข้าใจทันทีว่าเวลาแห่งการจากไปของท่านใกล้เข้ามาแล้ว หัวใจของข้าพเจ้า…

[^1]: ฟะวาอิดุลฟุอาด (فوائد الفؤاد)

ท่านจึงร้องไห้ออกมา และฉันก็ร้องไห้ตาม ฉันได้กล่าวว่า "ท่านผู้เป็นนาย ฉันผู้ยากไร้นี้ ท่านจะมอบไว้ในความดูแลของผู้ใด?" ท่านตอบว่า "คำตอบในเรื่องนี้ ให้มาเอาในวันพรุ่งนี้" ฉันคิดในใจว่า เหตุใดท่านจึงไม่ตอบในตอนนี้ ท่านยังกล่าวอีกด้วยว่า "ไปเถิด คืนนี้จงพักอยู่ที่บ้านของชัยค์นะญีบุดดีน" ฉันจึงไปที่นั่นตามคำสั่งของท่าน ในช่วงท้ายของคืนใกล้รุ่งสาง หญิงรับใช้คนหนึ่งวิ่งมาบอกว่า "ท่านหญิงเรียกหาท่าน" ฉันตกใจกลัวและถามว่า "ทุกอย่างเรียบร้อยดีหรือ?" นางตอบว่า "เรียบร้อยดี" เมื่อฉันไปถึง ท่านกล่าวว่า "เมื่อวานนี้เจ้าได้ถามเรื่องหนึ่งกับฉัน และฉันได้สัญญาว่าจะให้คำตอบ บัดนี้ฉันจะตอบเจ้า จงฟังให้ดี" แล้วท่านถามว่า "มือขวาของเจ้าคือข้างไหน?" ฉันยื่นมือขวาออกไปข้างหน้า ท่านจับมือของฉันไว้ในมือของท่าน แล้วกล่าวว่า "โอ้อัลลอฮ์ ข้าขอมอบเขาไว้ในความดูแลของพระองค์" กล่าวเพียงเท่านี้ ท่านก็สิ้นใจกลับไปหาอัลลอฮ์ ฉันขอบคุณอัลลอฮ์อย่างยิ่งในเรื่องนี้ และคิดในใจว่า หากท่านมารดาทิ้งเงินทองไว้ให้เต็มบ้านสักหลังหนึ่ง ฉันก็คงไม่ดีใจถึงเพียงนี้[^1]

ความปรารถนาอันไม่สุกงอม

ในเวลานั้น บรรยากาศทั้งหมดของนครหลวงดิลลี โดยเฉพาะในหมู่นักศึกษาและอุละมาอ์ คึกคักไปด้วยเรื่องราวของตำแหน่งราชการต่าง ๆ การกล่าวขวัญถึงการแต่งตั้งอุละมาอ์ให้ดำรงตำแหน่งเหล่านั้น และเรื่องราวเกี่ยวกับยศศักดิ์ เกียรติภูมิ และความมั่งคั่งของบรรดากอฎีและมุฟตี ท่านเคาะญะฮ์ (ร.ฮ.) แม้จะมีความประเสริฐโดยธรรมชาติและศักยภาพทางจิตวิญญาณอันสูงส่ง แต่ในเวลานั้นท่านยังมีอายุน้อยและเป็นคนหนุ่ม ด้วยความโดดเด่นทางวิชาการ ประกอบกับความขัดสนในการเลี้ยงชีพ หากในใจของท่านจะเกิดความใฝ่ฝันและความปรารถนาในยศตำแหน่งบ้าง ก็ไม่ใช่สิ่งที่ขัดต่อธรรมชาติของมนุษย์แต่อย่างใด

วันหนึ่ง ท่านได้กล่าวกับชัยค์นะญีบุดดีน มุตะวักกิล ว่า "ขอท่านโปรดขอดุอาอ์ให้ฉันได้เป็นกอฎีด้วยเถิด" ชัยค์นะญีบุดดีนนิ่งเงียบ ไม่ได้กล่าวอะไรเลย ท่านเคาะญะฮ์เข้าใจว่าท่านชัยค์ไม่ได้ยิน จึงกล่าวซ้ำอีกครั้งด้วยเสียงที่ดังขึ้นเล็กน้อยว่า "ฉันขอให้ท่านขอดุอาอ์ให้ฉันได้เป็นกอฎีที่ใดสักแห่ง" ท่านชัยค์จึงกล่าวว่า "อย่าเป็นกอฎีเลย จงเป็นอย่างอื่นเถิด"[^2]

[^1]: สิยะรุลเอาลิยาอ์ (سیر الاولیاء) หน้า 151 [^2]: ฟะวาอิดุลฟุอาด (فوائد الفواد)

การมาเยือนอัจญูดะฮันครั้งแรก

ก่อนที่ท่านเคาะญะฮ์ (ร.ฮ.) จะมาถึงอัจญูดะฮัน ท่านได้รู้จักกับเคาะญะฮ์นะญีบุดดีน มุตะวักกิล น้องชายแท้ ๆ ของชัยค์กะบีร ที่ดิลลีมาก่อนแล้ว และยังได้อยู่ร่วมกับท่านเป็นเวลาระยะหนึ่ง การได้คลุกคลีและสนทนากับท่านได้จุดประกายแห่งความรักต่อชัยค์กะบีร ซึ่งฝังอยู่ในจิตใจของท่านมาตั้งแต่วัยเยาว์และตั้งแต่ครั้งพำนักอยู่ที่บะดายูน ให้ลุกโชนและเคลื่อนไหวขึ้น ท่านจึงตั้งใจจะไปเข้าพบชัยค์กะบีร และในที่สุดท่านก็ได้ไปถึงยังสำนักของท่าน

ผู้แสวงหา หรือผู้ถูกแสวงหา?

ท่านได้เล่าถึงการพบกันและการเข้าพบครั้งแรกนี้ด้วยตัวท่านเองว่า เมื่อข้าพเจ้าไปถึงสำนักของชัยค์กะบีร ทันทีที่ท่านเห็นข้าพเจ้า ท่านก็กล่าวบทกวีนี้ว่า

«โอ้ไฟแห่งการพลัดพราก เจ้าได้แผดเผาหัวใจทั้งหลายจนไหม้เกรียม โอ้สายน้ำหลากแห่งความโหยหาต่อเจ้า ได้ทำลายชีวิตทั้งหลายจนพังพินาศ»

ข้าพเจ้าอยากจะบอกเล่าโดยละเอียดถึงความปรารถนาที่จะได้จุมพิตเท้าของท่าน ซึ่งทำให้ข้าพเจ้ากระวนกระวายมาเป็นเวลายาวนาน แต่ด้วยความเกรงขามต่อบารมีของชัยค์ ลิ้นและพลังแห่งการพูดของข้าพเจ้าไม่อาจทำงานได้ ข้าพเจ้ากล่าวได้เพียงว่า ข้าพเจ้าปรารถนาอย่างแรงกล้าที่จะได้จุมพิตเท้าของท่าน เมื่อชัยค์เห็นว่าข้าพเจ้าเกรงขามมากถึงเพียงนั้น ท่านจึงกล่าวว่า

لِكُلِّ دَاخِلٍ دَهْشَة

«ผู้มาใหม่ทุกคนย่อมมีความเกรงขามเป็นธรรมดา»[^1]

การต้อนรับมุรีด

ชัยค์กะบีร (ร.ฮ.) ได้ให้การต้อนรับท่านเคาะญะฮ์เป็นอย่างดี ท่านสั่งให้ปูเตียงนอนให้แก่นักศึกษาผู้มาจากต่างถิ่นผู้นี้ในเรือนพักของคณะ ท่านเคาะญะฮ์เล่าว่า เมื่อเตียงถูกปูเรียบร้อยแล้ว ข้าพเจ้าก็กล่าวในใจว่า ข้าพเจ้าจะไม่ยอมนอนพักบนเตียงนี้เป็นอันขาด เพราะมีผู้เดินทางที่มีเกียรติ ผู้ท่องจำอัลกุรอาน และผู้รักอัลลอฮ์อีกมากมายเพียงใดที่นอนอยู่บนพื้นดิน

[^1]: ฟะวาอิดุลฟุอาด (فوائد الفؤاد) หน้า 31

...กำลังนอนอยู่ แล้วข้าพเจ้าจะนอนบนเตียงได้อย่างไร? ข่าวนี้ไปถึงผู้ดูแลคานกอฮ์ คือเมาลานาบัดรุดดีน อิสหาก ท่านกล่าวว่า "จงบอกเขาเถิดว่า เขาจะทำตามใจของตนเอง หรือจะปฏิบัติตามคำสั่งของชัยค์" ข้าพเจ้าเรียนว่า "ข้าพเจ้าจะปฏิบัติตามคำสั่งของชัยค์" ท่านจึงกล่าวว่า "จงไปนอนบนเตียงเถิด"[^1]

การให้สัตยาบัน (บัยอะฮ์)

ในการมาพบครั้งนี้ ณ ช่วงเวลาหนึ่ง ท่านเคาะญะฮ์ได้บรรลุสิ่งที่ท่านตั้งใจมา คือได้ให้สัตยาบัน (บัยอะฮ์) ต่อชัยค์ผู้ยิ่งใหญ่ ขณะนั้นท่านมีอายุยี่สิบปี[^2]

จะสืบสานการศึกษาต่อหรือยุติ?

ดูเหมือนว่าท่านเคาะญะฮ์ยังมีตำราบางเล่มที่ยังเรียนไม่จบ แต่ความดื่มด่ำ (ญัซบ์) และความปรารถนาเรียกร้องให้ยุติการเรียนนี้ลงเสีย แล้วอุทิศตนให้แก่ความรู้ที่แท้จริงและมะอ์ริฟะฮ์ที่แท้จริง ซึ่งเป็นจุดมุ่งหมายแท้ของการถือกำเนิด และเป็นเป้าหมายของการมาพำนัก ณ ที่แห่งนี้ ประหนึ่งว่าบทกวีของสะอ์ดีนี้ตรงกับสภาวะของท่าน:

«โอ้สะอ์ดี จงชำระแผ่นจารึกแห่งหัวใจให้พ้นจากรอยจารึกของสิ่งอื่นนอกจากพระองค์ ความรู้ใดที่มิได้ชี้ทางสู่องค์สัจธรรม ย่อมเป็นความโง่เขลา»

กระบวนการเรียนการสอนอันยาวนานนั้น แม้แต่ก่อนก็เป็นภาระหนักต่อหัวใจที่อ่อนไหวและวิญญาณที่ตื่นรู้อยู่แล้ว แต่ท่านก็ยอมรับมันไว้เพราะเห็นว่าเป็นความจำเป็น และเพราะไม่มีหนทางอื่นอยู่ตรงหน้า บัดนี้เมื่อได้พบสายใยแห่งความเชื่อมั่น (ยะกีน) และต้นธารแห่งความรู้ที่แท้จริงแล้ว การสืบสานกระบวนการอันยืดยาวนี้ต่อไปจึงเป็นภาระหนักยิ่งต่อจิตใจ และสภาวะของท่านก็กำลังเอ่ยว่า:

«ทุกคืนวันที่ผ่านพ้นมาของข้าล้วนปรากฏอยู่ในสายตา ข้ามิเคยรู้เลยว่าความรู้นั้นเป็นดั่งต้นอินทผลัมที่ไร้ผล»

แต่ชัยค์ผู้สมบูรณ์ซึ่งท่านได้ผูกสัมพันธ์ด้วยนั้น นอกจากมีความดื่มด่ำอันสมบูรณ์แล้ว ตัวท่านเองก็เป็นผู้รอบรู้อย่างสมบูรณ์ และเห็นว่าความรู้ภายนอก (อิลม์ซอฮิร) ในระดับที่จำเป็นนั้นเป็นสิ่งจำเป็นสำหรับตะริเกาะฮ์ ชัยค์ของท่านเองก็ได้รับคำแนะนำเช่นนี้มา ต่อมางานแห่งการชี้นำและการอบรมที่จะต้องมอบหมายแก่เมาลานานิซามุดดีน และภาระรับผิดชอบอันละเอียดอ่อนของงานนั้น...

[^1]: สิยะรุลเอาลิยาอ์ (سیر الاولیاء) (มักตับ) หน้า 66 [^2]: อ้างแล้ว หน้า 61 [^3]: ฟะวาอิดุลฟุอาด (فوائد الفؤاد) หน้า 255

ในการปฏิบัติ (หน้าที่เหล่านั้น) จำเป็นต้องมีความรู้ที่มั่นคงลึกซึ้ง อีกทั้งชัยค์ผู้มีสายตาแหลมคมย่อมพิจารณาถึงความเหมาะสมของผู้แสวงหาด้วย

ท่านเคาะวาญะฮ์กล่าวหลังจากการให้บัยอะฮ์ว่า "ข้าพเจ้าจะยุติการศึกษา และหันไปมุ่งมั่นอยู่กับการอ่านบทวิริด (อัวร็อด) และการละหมาดสุนัต" ชัยค์กะบีร (ร.ฮ.) กล่าวว่า "ฉันไม่เคยห้ามผู้ใดจากการศึกษา จงทำสิ่งนั้นด้วย และทำสิ่งนี้ด้วย แล้วดูเถิดว่าสิ่งใดจะมีอิทธิพลเหนือกว่า" ท่านยังกล่าวอีกว่า "ดัรวีชก็จำเป็นต้องมีความรู้บ้างเล็กน้อย"[^1]

การศึกษากับชัยค์กะบีร

เป็นความเมตตาและความใส่ใจเป็นพิเศษของชัยค์กะบีร (ร.ฮ.) ที่ท่านเริ่มสอนบางสิ่งแก่ท่านเคาะวาญะฮ์ด้วยตัวท่านเอง ท่านกล่าวว่า "นิซอม เจ้าจะต้องเรียนหนังสือบางเล่มกับฉันด้วย" ดังนั้นท่านจึงเริ่มสอนหนังสือตะเซาวุฟอันเลื่องชื่อของท่านชัยค์ อัช-ชุยูค ชิฮาบุดดีน สุฮ์รอวัรดี (ร.ฮ.) คือ เอาะวาริฟ อัล-มะอาริฟ (عوارف المعارف) และสอนไปได้หกบท นอกจากนั้นท่านยังสอนหนังสือ ตัมฮีด ของอบู ชะกูร อัส-สาลิมี ตั้งแต่ต้นจนจบทีละบท ยิ่งไปกว่านั้นท่านยังสอนวิชาตัจวีดให้ด้วย และสอนอัลกุรอานหกญุซอ์ด้วยตัจวีดอย่างสมบูรณ์[^2]

ความดื่มด่ำในการศึกษา

แม้เวลาผ่านไปนานแล้ว ท่านเคาะวาญะฮ์ก็ยังคงรำลึกถึงความดื่มด่ำของการศึกษานั้นอยู่เสมอ ท่านกล่าวว่า สัจธรรมและความละเอียดลึกซึ้งที่ได้ยินจากปากของท่าน (ชัยค์) ในการสอนเอาะวาริฟนั้น จะไม่มีวันได้ยินอีกแล้ว อิทธิพลของคำบรรยายนั้นถึงขนาดว่า เมื่อท่านกำลังบรรยายอยู่ ก็เกิดความปรารถนาขึ้นในใจว่า หากได้สิ้นชีวิตในสภาวะเช่นนั้นก็คงจะดียิ่งนัก[^3]

การอบรมให้ทำลายอัตตา

ต้นฉบับเอาะวาริฟที่อยู่ในมือของชัยค์กะบีรในขณะสอนนั้นมีความผิดพลาดอยู่บ้าง และตัวอักษรก็เล็กละเอียด หลังจากเรียนไปได้หลายบท ก็มาถึงตอนหนึ่งที่ชัยค์ต้องหยุดพิจารณาอยู่ครู่หนึ่ง ท่านเคาะวาญะฮ์ด้วยความซื่อและความเยาว์วัย […]

[^1]: ซิยัร อัล-เอาลิยาอ์ หน้า 101 [^2]: แหล่งเดียวกัน หน้า 106 [^3]: ฟะวาอิด อัล-ฟุอาด หน้า 75

กล่าวว่า ข้าพเจ้าเคยเห็นต้นฉบับอีกเล่มหนึ่งที่ชัยค์นะญีบุดดีน มุตะวักกิล และต้นฉบับเล่มนั้นถูกต้อง ชัยค์จึงกล่าวว่า «ดัรวีชไม่มีกำลังที่จะแก้ไขต้นฉบับที่บกพร่อง» (คือ ฟะกีรไม่มีความสามารถที่จะแก้ไขต้นฉบับที่บกพร่องได้) ชัยค์กล่าวประโยคนี้ซ้ำแล้วซ้ำเล่า ท่านเคาะญะฮ์เล่าว่า ในตอนแรกข้าพเจ้ามิได้ฉุกคิด แต่เมื่อถ้อยคำเหล่านี้ออกจากปากของชัยค์ซ้ำแล้วซ้ำเล่า เพื่อนร่วมเรียนอีกคนหนึ่งของข้าพเจ้า คือเมาลานา บัดรุดดีน อิสหาก ได้บอกว่า คำกล่าวนี้มุ่งมาที่ท่าน

ท่านเคาะญะฮ์ถึงกับตกใจจนสติแทบหลุดลอย ท่านเล่าว่า ข้าพเจ้าเปิดศีรษะ (ถอดผ้าโพก) แล้วหมอบลงแทบเท้าของชัยค์ พลางกล่าวว่า นะอูซุบิลลาฮ์ ข้าพเจ้ามิได้มีเจตนาจะกล่าวกระทบท่านเลยแม้แต่น้อย ท่านเคาะญะฮ์เล่าว่า ข้าพเจ้าขออภัยอยู่เป็นอันมาก แต่ความขุ่นเคืองในใจของท่านก็ยังไม่หายไป ท่านเล่าว่า ข้าพเจ้าลุกขึ้น แต่ไม่รู้ว่าจะทำอย่างไรดี วันนั้นเป็นวันที่ข้าพเจ้าทุกข์ระทมยิ่งนัก ภูเขาแห่งความโศกเศร้าที่ถาโถมลงมาบนตัวข้าพเจ้านั้น คงไม่มีผู้ใดเคยประสบเช่นนี้ ข้าพเจ้าออกมาด้วยความร้อนรนและว้าวุ่นใจ ครั้งหนึ่งข้าพเจ้าถึงกับคิดจะกระโดดลงบ่อน้ำให้ตายไปเสีย แต่ก็ยั้งคิดไว้ได้ ในสภาพที่ว้าวุ่นและสับสนเช่นนั้น ข้าพเจ้าออกไปยังป่าและร้องไห้อยู่เป็นเวลานาน

บุตรชายคนหนึ่งของชัยค์กะบีร (ร.ฮ.) ชื่อชิฮาบุดดีน มีความสนิทสนมกับท่านเคาะญะฮ์เป็นพิเศษ เขาได้เล่าสภาพของท่านเคาะญะฮ์ให้ชัยค์กะบีร (ร.ฮ.) ฟัง สิ่งที่มุ่งหมายนั้นสำเร็จลุล่วงแล้ว จึงได้รับอนุญาตให้เข้าพบ «ข้าพเจ้าวางศีรษะลงแทบเท้าอันประเสริฐ» และได้รับการอภัย วันรุ่งขึ้นชัยค์เรียกท่านมาพบและกล่าวว่า «ทั้งหมดนี้ข้าทำไปเพื่อความสมบูรณ์แห่งสภาวะของเจ้า ชัยค์คือผู้ขัดเกลามุรีด» หลังจากคำกล่าวนี้ ท่านได้รับเกียรติด้วยเสื้อคลุมและเครื่องแต่งกายพิเศษ[^1]

[^1]: ฟะวาอิดุลฟุอาด (หน้า […]) ณ ที่นี้ไม่ควรมีผู้ใดสงสัยว่า เหตุใดชัยค์ผู้สมบูรณ์จึงแสดงความไม่พอใจและความขุ่นเคืองต่อศิษย์ผู้เปี่ยมด้วยความรู้และตั้งตนอยู่ในทางที่ถูกต้อง เพราะดังที่เข้าใจได้จากคำกล่าวของชัยค์เองว่า ความขุ่นเคืองทั้งหมดนี้เป็นการแสดงออกโดยเจตนา เพื่อความก้าวหน้าทางจิตใจของผู้แสวงหา และเพื่อทำลายอัตตาของเขา ชัยค์ผู้เป็นมุจญ์ตะฮิดและมีความจริงใจย่อมเลือกใช้วิธีการต่าง ๆ เพื่อการนี้ได้ และอาจเลือกถือเอาโอกาสใดโอกาสหนึ่งเป็นเหตุได้ ดังปรากฏในเหตุการณ์การทดสอบท่านกะอับ บิน มาลิก (ร.ฎ.) ซึ่งเป็นความบกพร่องที่เกิดขึ้นโดยไม่เจตนา แต่ท่านก็ถูกตำหนิและถูกปฏิบัติด้วยการตัดขาด (อัลบะเกาะฮ์ […])

ช่วงเวลาชี้ขาด

สำหรับท่านเคาะญะฮ์ นิซามุดดีน (ร.ฮ.) นั่นคือช่วงเวลาที่ท่านชัยค์ผู้ยิ่งใหญ่ได้แสดงความขุ่นเคืองและความไม่พอใจ เพียงเพราะท่านกล่าวว่า "ข้าพเจ้าเคยเห็นต้นฉบับที่ดีกว่านี้อยู่ที่ท่านชัยค์นะญีบุดดีน" นับเป็นช่วงเวลาที่ละเอียดอ่อนยิ่งนัก โดยผิวเผินแล้ว ถ้อยคำอันบริสุทธิ์และการแจ้งให้ทราบเช่นนี้ว่า "ข้าพเจ้าเคยเห็นต้นฉบับที่ดีกว่านี้อยู่ที่พี่ชายของท่าน" ไม่จำเป็นต้องได้รับความไม่พอใจและการตำหนิถึงเพียงนั้น แต่ท่านชัยค์ผู้สมบูรณ์จำเป็นต้องอบรมขัดเกลานักศึกษาผู้หนึ่งซึ่งท่านจะแต่งตั้งให้เป็นผู้สืบทอดของท่าน และจะต้องอบรมผู้คนให้ละทิ้งการยึดติดในตัวเอง ท่านจึงไม่อาจยอมรับแม้การมองตนเองเพียงเล็กน้อยเช่นนี้ได้ อีกทั้งเพื่อนำผู้แสวงหาทางนำผู้นี้ไปสู่ระดับแห่งความสมบูรณ์ของสภาวะจิตที่ประสงค์ไว้ จึงมุ่งให้เกิดความกระวนกระวาย ความร้อนรน และสภาวะพิเศษแห่งความแตกสลายและความนอบน้อมของหัวใจ ทว่าสำหรับชายหนุ่มผู้เฉลียวฉลาดและมีศักยภาพ ซึ่งได้สำเร็จการศึกษาวิชาความรู้ของตนแล้ว นี่คือช่วงเวลาที่ละเอียดอ่อนและชี้ขาดอย่างยิ่ง และอนาคตของเขาขึ้นอยู่กับช่วงเวลานี้ เมาลานา ซัยยิด มะนาซิร อะห์ซัน กีลานี ได้เขียนไว้อย่างถูกต้องว่า:—

"เวลาแห่งการแยกแยะระหว่างผู้สัจจริงกับผู้หลอกลวงในการแสวงหาได้มาถึงแล้ว โลกกำลังเฝ้าดูว่าเมาลานา นิซามุดดีน จะตัดสินใจอย่างไร? เมาลานาจะจากโลกนี้ไปพร้อมกับฉายา 'นักโต้วาที' และ 'ผู้ทำลายวงสนทนา' เท่านั้นหรือ? ดังที่นักโต้วาทีและผู้ทำลายวงสนทนานับแสนได้มาแล้วก็จากไป หรือจะกล้าก้าวขึ้นสู่บัลลังก์แห่งสุลต่านแห่งบรรดาชัยค์ซึ่งยังว่างอยู่ ทั้งนี้ขึ้นอยู่กับความมุ่งมั่นของแต่ละคน มิฉะนั้นแล้วก็คือเช่นนี้—

«เจ้าผู้โง่เขลาเองต่างหากที่พอใจกับดอกตูมเพียงไม่กี่ดอก มิฉะนั้นในสวนดอกไม้นั้น ยังมีทางแก้ความคับแคบของชายผ้าอยู่ด้วย»

ดอกตูมเพียงไม่กี่ดอกที่อยู่ในมือของพวกเขาจนถึงบัดนั้น ได้ถูกโยนทิ้งไป และความคับแคบของชายผ้าของตน…

(ส่วนต่อของเชิงอรรถหน้า 63) …และได้ทำให้เกิดขึ้น จากสิ่งนี้ก็สามารถได้รับแสงสว่างและแนวทางได้เช่นกัน

…ในการรักษาตามคำตัดสินขั้นสุดท้าย ท่านก็ยืนหยัดอยู่ในคำตัดสินนั้น หากท่านเป็นผู้มีจิตใจคับแคบ ท่านก็อาจกล่าวได้ว่า "ฉันผิดอะไรเล่า? ฉันทำผิดอะไรไปหรือ? ฉันรู้จักตำรับยาที่ดีตำรับหนึ่งและได้เปิดเผยมันออกมา แล้วในเรื่องเพียงเท่านี้จะมีอะไรให้ต้องขุ่นเคืองกันเล่า?" หากความหยิ่งทะนงเช่นนี้ปรากฏขึ้นมา เส้นทางนั้นก็อาจยืดยาวออกไปได้ ยาวจนแม้แต่ไส้ของชัยฏอนก็ยังสั้นกว่า ในวัยชราความสมดุลทางอารมณ์ไม่คงที่เหมือนเดิม ความฉุนเฉียวและความโกรธในอารมณ์อาจลุกลามจนถึงขั้นที่เรื่องนี้ถูกตัดสินได้ว่าเป็นหลักฐานของ "อารมณ์ใฝ่ต่ำ" (นัฟซานียะฮ์) ไม่เพียงเท่านั้น หากท่านสุลฏอน[ญี]ปรารถนาจะใช้ศาสนาเป็นเครื่องกำบัง ท่านก็อาจยก "แบบอย่างอันดีงามของท่านนบี ﷺ" ขึ้นเป็นเกณฑ์ แล้วชี้ให้ผู้คนเห็นว่าวิธีปฏิบัติของชัยค์ผู้ยิ่งใหญ่นั้นไม่ถูกต้อง แต่เป็นที่ชัดเจนว่าท่านมาเพื่อรับการรักษาตนเอง มิได้มีจุดมุ่งหมายมายังอัจญูธันเพื่อรักษาจุดอ่อนของชัยค์ผู้ยิ่งใหญ่ เมื่อท่านได้ตัดสินใจแล้วว่าผู้นี้คือแพทย์ผู้รักษา หลังจากนั้นแล้วสิทธิในการวิพากษ์วิจารณ์จะยังคงเหลืออยู่สำหรับท่านได้อย่างไรกัน[^1]

คำตำหนิของสหายคนหนึ่ง

ท่านเคาะญะฮ์เล่าว่า ข้าพเจ้าอยู่ที่อัจญูธันเพื่อรับใช้ชัยค์ผู้ยิ่งใหญ่ มีผู้รู้ท่านหนึ่งซึ่งเป็นเพื่อนของข้าพเจ้าและเป็นเพื่อนร่วมเรียน เราทั้งสองเคยทบทวนบทเรียนด้วยกัน เขาได้มาที่อัจญูธัน เมื่อเขาเห็นข้าพเจ้าอยู่ในเสื้อผ้าเก่าขาดวิ่น เขาก็กล่าวกับข้าพเจ้าด้วยความประหลาดใจและเสียใจยิ่งนักว่า "เมาลานานิซอมุดดีน ท่านทำให้สภาพของตนเป็นเช่นนี้ไปได้อย่างไร? หากท่านทำหน้าที่สอนหนังสืออยู่ในเมือง ท่านก็จะได้เป็นมุจญ์ตะฮิดแห่งยุค และจะมีเกียรติศักดิ์ศรีอันยิ่งใหญ่" ข้าพเจ้าได้ฟังคำพูดของเพื่อนแล้วก็กล่าวขอตัวไป หลังจากนั้นเมื่อข้าพเจ้าไปเข้าพบชัยค์ผู้ยิ่งใหญ่ ท่านกล่าวขึ้นเองว่า "นิซอม! หากเพื่อนของเจ้าคนใดมาพบเจ้าแล้วกล่าวว่า เจ้าทำให้สภาพของตนเป็นเช่นนี้ไปได้อย่างไร และเหตุใดจึงละทิ้งเส้นทางแห่งการศึกษาเล่าเรียนเสีย…

[^1]: «ระบบการศึกษาและการอบรมของมุสลิมในอินเดีย» (ہندوستان میں مسلمانوں کا نظام تعلیم و تربیت) เล่ม 2 หน้า 94–95

«…ซึ่งเป็นสื่อแห่งความมั่งคั่งและความสุขสบาย แต่ที่นี่ท่านกลับอยู่ในสภาพเช่นนี้ ท่านจะตอบเขาว่าอย่างไร?»

ข้าพเจ้ากราบเรียนว่า ข้าพเจ้าจะกล่าวตามที่ท่านมีบัญชาเท่านั้น ท่านกล่าวว่า หากผู้ใดถามคำถามเช่นนั้น ก็จงอ่านบทกวีนี้ให้เขาฟัง:

«ท่านไม่ใช่เพื่อนร่วมทางของข้า จงไปตามทางของท่านเถิด ขอความปลอดภัยจงมีแด่ท่าน และขอความตกต่ำจงมีแก่ข้า»

หลังจากนั้นมีคำสั่งให้นำอาหารหลายชนิดจากครัวของคานกอฮ์ใส่ถาดใบหนึ่ง แล้วให้ข้าพเจ้าทูนไว้บนศีรษะไปส่งให้สหายผู้นั้น ข้าพเจ้าปฏิบัติตามคำสั่ง เมื่อสหายของข้าพเจ้าเห็นภาพนี้ เขาก็รีบวิ่งมายกถาดลงจากศีรษะของข้าพเจ้า แล้วกล่าวว่า "ท่านทำอะไรเช่นนี้!" ข้าพเจ้าจึงเล่าเรื่องทั้งหมดให้ฟัง เมื่อเขาได้ฟังก็กล่าวว่า "ชัยค์ของท่านเป็นผู้ที่ทำให้ท่านบรรลุถึงระดับแห่งการละทิ้งอัตตาเช่นนี้ จงพาข้าพเจ้าไปรับใช้ท่านด้วยเถิด" เมื่อเขารับประทานอาหารเสร็จ เขาก็สั่งคนรับใช้ว่า "จงยกถาดนี้แล้วตามเรามา" ข้าพเจ้ากล่าวว่า "ไม่ ข้าพเจ้าทูนถาดนี้บนศีรษะมาอย่างไร ก็จะทูนกลับไปอย่างนั้น" ในที่สุดเราทั้งสองก็ไปถึงยังที่รับใช้อันจำเริญ และสหายของข้าพเจ้าก็ได้ให้บัยอะฮ์และเตาบะฮ์ต่อหน้าท่าน และเข้าร่วมอยู่ในหมู่ผู้รับใช้ของท่าน[^1]

มาเยี่ยมกี่ครั้ง?

ท่านเคาะญะฮ์ (นิซามุดดีน) ได้ไปเยี่ยมคารวะที่อัญโยธันสามครั้งในช่วงชีวิตของท่านชัยค์อักบัร ส่วนในการไปเยี่ยมครั้งที่หนึ่งหรือครั้งที่สองที่ท่านได้รับเกียรติให้เป็นเคาะลีฟะฮ์นั้น ตำราประวัติมิได้ระบุไว้อย่างชัดเจน[^2]

ความเมตตาของชัยค์

ในการเยี่ยมครั้งหนึ่ง วันหนึ่งเมื่อวันที่ 25 ญุมาดัลอูลา ฮ.ศ. 669[^3] หลังละหมาดวันศุกร์ ท่านถูกเรียกตัวไป ท่านชัยค์อักบัรได้ใส่น้ำลายของท่านลงในปากของท่านเคาะญะฮ์ และสั่งเสียให้ท่องจำอัลกุรอานอันทรงเกียรติ ท่านกล่าวว่า "อัลลอฮ์ได้ทรงประทานทั้งศาสนาและโลกนี้แก่ท่านแล้ว" ที่นี่ก็มีทุกสิ่ง ที่นั่น (ดิลลี) ก็มีทุกสิ่ง แล้วท่านก็ส่งท่านไปยังดิลลีและกล่าวว่า: …

[^1]: ซิยะรุลเอาลิยาอ์ (سیر الاولیاء) หน้า 239 และ 240 [^2]: ฟะวาอิดุลฟุอาด (فوائد الفؤاد) หน้า 43 [^3]: ในซิยะรุลเอาลิยาอ์ ปีที่ระบุไว้ตรงนี้ว่า "ตัสอุน วะซิตตูน วะซิตตุมิอะฮ์" (ฮ.ศ. 669) อาจเป็นการบันทึกที่ผิดพลาด และที่ถูกต้องคือ "ตัสอุน วะค็อมซูน" (ฮ.ศ. 659) เพราะปีวะฟาตของชัยค์อักบัรในซิยะรุลเอาลิยาอ์และตำราอื่นๆ คือ ฮ.ศ. 664 หรือหากยอมรับว่าปีวะฟาตของท่านคือ ฮ.ศ. 670 ดังที่บันทึกไว้ในเคาะซีนะตุลอัศฟิยาอ์ (خزینۃ الاصفیاء) โดยอ้างจากมัจญ์มะอุสสะลิฮีน และตัซกิเราะตุลอาชิกีน อย่างไรก็ตาม ปีศักราชในซิยะรุลเอาลิยาอ์มีความขัดแย้งกันอยู่

«จงไปและพบกับปวงผู้ปกครองอาณาจักร (สุลต่าน) — สายตาของท่านจะเพียงพอสำหรับท่าน»[^1]

การผ่อนผัน (รุคเศาะฮ์) และการถือเคร่ง (อะซีมะฮ์)

ท่านกล่าวว่า: เมื่อไปถึงดิลลีแล้ว ก็จงหมั่นอยู่กับการมุญาฮะดะฮ์ (การต่อสู้กับตัวตน) การอยู่เฉย ๆ โดยไม่ทำอะไรเลยนั้นไม่มีค่าอันใด การถือศีลอด (สุนัต) นับเป็นครึ่งหนึ่งของงาน ส่วนอะมัลอื่น ๆ เช่น การละหมาดและการทำฮัจญ์ (สุนัต) นับเป็นอีกครึ่งหนึ่ง[^2]

ในหนังสือ "สิยะรุลเอาลิยาอ์" (سیر الاولیاء) ระบุว่า ท่านได้เขียนหนังสือแต่งตั้งเคาะลีฟะฮ์ให้ และสั่งไว้ว่าให้นำไปแสดงแก่เมาลานาญะมาลุดดีนที่ฮันสี และแก่กอฎีมุนตะญับที่ดิลลี แล้วกล่าวว่า: "ท่านจะเป็นต้นไม้ที่ให้ร่มเงา ซึ่งบรรดามัคลูกของอัลลอฮ์จะได้รับความสงบสุขภายใต้ร่มเงานั้น จงหมั่นมุญาฮะดะฮ์เพื่อความก้าวหน้าแห่งศักยภาพอยู่เสมอ"

ท่านเคาะวาญะฮ์กล่าวว่า: ที่ฮันสี ข้าพเจ้าได้แสดงหนังสือแต่งตั้งเคาะลีฟะฮ์แก่ชัยค์ญะมาลุดดีน ท่านแสดงความยินดีอย่างยิ่ง และได้อ่านบทกวีนี้ว่า:

«ขอบคุณพระเจ้าแห่งสากลโลกเป็นพันครั้ง ที่อัญมณีได้ถูกมอบไว้แก่ผู้รู้ค่าอัญมณี»

คำขอดุอาอ์ประการหนึ่ง

ในการเข้าพบครั้งเดียวกันนี้ เมื่อวันที่ 1 เดือนชะอ์บาน ได้มีการเสนอคำขอดุอาอ์ในนามของท่านเคาะวาญะฮ์ต่อท่านชัยค์ผู้ยิ่งใหญ่ว่า: ขอให้ไม่ต้องเร่ร่อนไปตามประตูบ้านของผู้คน คำขอนั้นได้รับการตอบรับ และท่านได้ขอดุอาอ์ให้[^3]

ในอีกโอกาสหนึ่ง ท่านกล่าวว่า: "ฉันได้ขอดุนยาเล็กน้อยจากอัลลอฮ์ให้แก่เธอแล้ว" ท่านเคาะวาญะฮ์กล่าวว่า: เมื่อข้าพเจ้าได้ยินเช่นนั้นก็เกิดความกังวลว่า ผู้คนที่ยิ่งใหญ่มากมายยังต้องตกอยู่ในฟิตนะฮ์เพราะดุนยา แล้วสภาพของข้าพเจ้าจะเป็นอย่างไร ท่านชัยค์จึงกล่าวขึ้นทันทีว่า: "เธอจะไม่ตกอยู่ในฟิตนะฮ์ จงสบายใจเถิด" เมื่อนั้นข้าพเจ้าจึงรู้สึกสงบใจ[^4]

[^1]: สิยะรุลเอาลิยาอ์ หน้า 123 [^2]: แหล่งเดิม หน้า 121 และ 122 — ในตอนนี้ของสิยะรุลเอาลิยาอ์ ได้กล่าวถึงฮัจญ์ปี 669 ซึ่งได้มีการอภิปรายเกี่ยวกับเรื่องนี้ไว้แล้วก่อนหน้านี้ [^3]: สิยะรุลเอาลิยาอ์ หน้า 121 [^4]: แหล่งเดิม หน้า 123

จากอะโยธันสู่ดิลลี

บัดนี้ เคาะวาญะฮ์ นิซามุดดีน (ร.ฮ.) ได้อำลาชัยค์ผู้ชี้นำและผู้อบรมของท่าน ออกเดินทางไปยังภารกิจอันยิ่งใหญ่และศักดิ์สิทธิ์ คือการพิชิตอินเดียทางจิตวิญญาณ การชี้แนะและอบรมปวงบ่าวของอัลลอฮ์ ตลอดจนการเผยแผ่และการนำทาง ฟะกีรผู้ไร้ทรัพย์สินผู้นี้กำลังมุ่งไปยังราชธานีอิสลามแห่งอินเดีย ซึ่งในศตวรรษที่เจ็ดแห่งฮิจเราะฮ์นับเป็นอาณาจักรอิสลามที่มั่นคงที่สุดในโลกอิสลาม ท่านไม่มีเสบียงเดินทางหรืออาวุธยุทโธปกรณ์ใด ๆ นอกจากความอิคลาศ การมอบหมายต่ออัลลอฮ์ และความไม่พึ่งพิงผู้ใดในหมู่มนุษย์ เมาลานา ซัยยิด มะนาซิร อะห์ซัน กีลานี (ร.ฮ.) ได้เขียนไว้อย่างไพเราะว่า

«ท่านออกเดินทางจากอะโยธันไปยังราชธานีดิลลีของอินเดียเพื่อภารกิจพิชิตแผ่นดินอินเดีย ณ ที่ซึ่งมีผู้ทรงอำนาจทั้งน้อยใหญ่นับไม่ถ้วนครองตำแหน่งอยู่ตั้งแต่ล่างจนถึงบน ในหมู่พวกเขามีผู้ที่เพียงขยับลิ้นเล็กน้อยก็ตัดศีรษะผู้คนออกจากร่างได้ และมีผู้ที่ความโปรดปรานของเขายกผู้คนขึ้นจากผืนดินไปสู่ฟากฟ้าแห่งอำนาจและความมั่งคั่ง ในทุกตรอกซอกซอยมีการแจกจ่ายเกียรติยศ มีการแบ่งปันตำแหน่ง เงินทองถูกโปรยปราย ตักของผู้คนเต็มไปด้วยของกำนัล และสุลฏอนุลมะชาอิค (ราชาแห่งบรรดาชัยค์) ก็มีพร้อมทุกช่องทางที่จะนำมาซึ่งสิ่งเหล่านี้ ท่านได้ศึกษาวิชาความรู้มาแล้ว ก่อนไปอะโยธัน ชื่อเสียงของท่านก็เป็นที่เลื่องลือทั่วไปในการทำลายวงสนทนาทางวิชาการของดิลลี ไม่มีอะไรจะยาก ตั้งแต่ตำแหน่งกอฎีจนถึงตำแหน่งชัยคุลอิสลามและเศาะดรุญะฮานี ทุกเส้นทางล้วนเปิดกว้างอยู่ตรงหน้าท่าน แต่บัดนี้ท่านได้รับความงดงามของพระผู้สร้างแล้ว ทรวงอกของท่านเปี่ยมล้นด้วยน้ำหนักแห่งพระองค์เพียงผู้เดียว จนไม่เหลือที่ว่างใดในหัวใจของท่านสำหรับสิ่งถูกสร้างใด ๆ อีก สภาวะแห่งหัวใจนี้เองที่บางครั้งท่านเปิดเผยออกมาด้วยถ้อยคำอันมีชื่อเสียงว่า»[^1]

«อีมานของผู้ใดจะไม่สมบูรณ์ จนกว่าสรรพสิ่งถูกสร้างทั้งปวงในสายตาของเขาจะไม่มีค่าไปกว่ามูลแพะ»

[^1]: ซิยะรุลเอาลิยาอ์ (سیر الاولیاء)

ในมัจลิสอันมีบะเราะกะฮ์ มีการกล่าวถึงชายคนหนึ่งจากดิมัชก์ (ดามัสกัส) ผู้ซึ่งละหมาดตลอดทั้งคืนเพื่อรับใช้ชัยค์อัลอิสลาม เขาทำให้การละหมาดเหล่านั้นของเขากลายเป็นสื่อในการแสวงหาเกียรติในสายตาของผู้คน ผู้รวบรวมมัลฟูซาต (ถ้อยคำของท่าน) เล่าว่า:

«ในระหว่างนั้น เมื่อท่านควาญะฮ์ได้ยินเรื่องนี้ น้ำตาก็เอ่อขึ้นในดวงตาของท่าน และท่านกล่าวว่า: จงเผาชัยค์อัลอิสลามเสียก่อน แล้วจงจุดไฟเผาคานกอฮ์ (ที่พำนักของสูฟี) ของเขา หลังจากนั้นจงเผาตัวตนของตนเองให้กลายเป็นเถ้าธุลี»[^1]

กล่าวโดยสรุป ด้วยสภาพเช่นนี้ ท่านได้เผาทุกสิ่งจนสิ้น แล้วออกเดินทางจากอโจธัน (อัจโจธัน) ด้วยรอยยิ้ม …………… และดินแดนที่ความเป็นวะลียุต (การปกครองทางจิตวิญญาณ) ได้มอบหมายแก่ท่านนั้น ท่านก็ไปถึงยังราชธานีของดินแดนนั้น”[^2]

การชำระสิทธิ์ (ตัสฟียะฮ์ หุกูก)

ชัยค์ผู้ยิ่งใหญ่ได้กำชับหลายครั้งพร้อมกับการรับเป็นมุรีดและการแต่งตั้งเป็นเคาะลีฟะฮ์ ว่าให้พยายามอย่างเต็มที่ที่จะทำให้ผู้ที่เป็นปฏิปักษ์พอใจ และอย่าละเลยแม้แต่น้อยในการทำให้ผู้มีสิทธิ์ (เจ้าของสิทธิ์) พึงพอใจ ท่านควาญะฮ์กล่าวว่า เมื่อฉันเดินทางไปดิลลี ฉันนึกขึ้นได้ว่า ฉันติดค้างชายคนหนึ่งอยู่ยี่สิบญีตัล[^3] และหนังสือเล่มหนึ่งที่ฉันยืมมาจากคนผู้หนึ่งก็ได้สูญหายไป ระหว่างที่พำนักอยู่ในบะดายูน ฉันได้ตั้งใจไว้ว่า เมื่อฉันไปถึงดิลลี ฉันจะ

[^1]: ฟะวาอิดุลฟุอาด (فوائد الفؤاد) หน้า 23 [^2]: หินดูสตาน มีน มุสัลมานูน กา นิซอม ตะอ์ลีม วะ ตัรบียัต (ระบบการศึกษาและการอบรมของมุสลิมในอินเดีย) หน้า 15 [^3]: ญีตัลหรือจีตัล เป็นเหรียญทองแดงชนิดหนึ่ง หนึ่งตันกะฮ์ (รูปี) มีค่าเท่ากับหกสิบสี่ญีตัล และหนึ่งญีตัลมีค่าเท่ากับสี่ […]

...ก็จะพยายามทำให้ผู้คนในเรื่องราวนั้นพึงพอใจ เมื่อข้าพเจ้ากลับจากอโจธันมายังดิลลี บุคคลที่ข้าพเจ้าติดค้างเงินอยู่ยี่สิบญีตัลนั้นเป็นพ่อค้าผ้า ข้าพเจ้าเคยซื้อผ้าจากเขา แต่ไม่มีครั้งใดเลยที่ข้าพเจ้าจะมีเงินครบยี่สิบญีตัลเพื่อนำไปใช้หนี้เขา เพราะความยากลำบากในการเลี้ยงชีพนั้นหนักหนามาก บางครั้งได้มาห้าญีตัล บางครั้งได้มาสิบญีตัล ครั้งหนึ่งเมื่อได้มาสิบญีตัล ข้าพเจ้าก็ไปที่ประตูบ้านของพ่อค้าผ้าผู้นั้นและเรียกเขา เขาก็ออกมา ข้าพเจ้ากล่าวแก่เขาว่า "ข้าพเจ้าติดค้างท่านอยู่ยี่สิบญีตัล แต่ไม่มีความสามารถที่จะชำระให้ได้ในคราวเดียว นี่ข้าพเจ้านำมาสิบญีตัล ขอท่านรับไว้ก่อน อีกสิบญีตัลนั้น อินชาอัลลอฮ์ ข้าพเจ้าจะนำมาให้ภายหลัง" ชายผู้นั้นได้ยินแล้วกล่าวว่า "ใช่แล้ว ดูท่าว่าท่านกลับมาจากสำนักของบรรดามุสลิม" แล้วเขาก็รับสิบญีตัลนั้นไว้ และกล่าวว่า "ส่วนที่เหลืออีกสิบญีตัลนั้น ข้าพเจ้ายกให้แล้ว"

หลังจากนั้นข้าพเจ้าได้ไปหาบุคคลที่ข้าพเจ้าเคยยืมหนังสือมา เขาจำข้าพเจ้าไม่ได้ ข้าพเจ้ากล่าวว่า "ท่านครับ ข้าพเจ้าเคยยืมหนังสือเล่มหนึ่งจากท่าน แต่หนังสือนั้นได้หายไป บัดนี้ข้าพเจ้าจะคัดลอกหนังสือเล่มนั้นขึ้นใหม่แล้วมอบให้ท่าน ข้าพเจ้าจะให้เขียนให้เหมือนเล่มเดิมทุกประการแล้วนำมามอบแก่ท่าน" ชายผู้นั้นกล่าวว่า "ใช่แล้ว ท่านกลับมาจากที่ใด ผลลัพธ์ก็ควรเป็นเช่นนี้" จากนั้นเขากล่าวว่า "ข้าพเจ้ายกหนังสือเล่มนั้นให้ท่านแล้ว"[^1]

ที่พำนักในดิลลี

เมื่อท่านเคาะญะฮ์ (ร.ฮ.) เดินทางมาถึงดิลลีเพื่อรับใช้ชาวดิลลี หรือแม้กระทั่งชาวอินเดียทั้งหมด แม้ว่าทุกตรอกซอกซอยของดิลลีจะเต็มไปด้วยวังและคฤหาสน์ และมีอาคารใหม่ ๆ เกิดขึ้นทุกวัน แต่ท่านเคาะญะฮ์ (ร.ฮ.) กลับไม่มีที่พำนักเป็นหลักแหล่ง จนกระทั่งท่านได้ตั้งถิ่นฐานที่ฆิยาษปูร์ ก่อนหน้านั้นท่านได้เปลี่ยนที่พำนักหลายแห่งและย้ายที่อยู่หลายครั้ง จนดูเหมือนว่าในเมืองนั้นไม่มีที่ว่างสำหรับให้ฟะกีรผู้นี้ได้เก็บข้าวของอันเรียบง่ายตามวิถีแห่งผู้สมถะ และปูที่นอนของตน

ผู้ประพันธ์หนังสือ "สิยะรุลเอาลิยาอ์" (سیر الاولیاء) คือ มีร์ เคาร์ด ได้บันทึกจากคำบอกเล่าของบิดาของท่าน คือ ซัยยิด มุบาร็อก มุฮัมมัด กิรมานี ซึ่งเป็นศิษย์รักของท่านเคาะญะฮ์ (ร.ฮ.)...

[^1]: ฟะวาอิดุลฟุอาด (فوائد الفؤاد) หน้า 143

และเป็นสหาย ท่านได้บรรยายรายละเอียดของการย้ายที่พำนักนี้ไว้ ซึ่งขอนำมาเสนอ ณ ที่นี้เพื่อเป็นอุทาหรณ์แก่ผู้อ่าน ท่านซัยยิด มุบาร็อก มุฮัมมัด กิรมานี กล่าวว่า:

«ตลอดหลายปีที่ท่านสุลฏอนุลมะชาอิค (ร.ฮ.) พำนักอยู่ในเมืองดิลลี ไม่มีบ้านหลังใดเลยที่เป็นกรรมสิทธิ์ของท่าน และตลอดชีวิตท่านก็ไม่เคยเลือกที่พำนักใดตามความต้องการของตนเอง เมื่อท่านเดินทางมาจากบะดายูน ท่านได้พักอยู่ที่สะรอยในตลาดมิยาน ซึ่งเรียกกันว่าสะรอยของกุตมัก ท่านให้มารดาและพี่สาวน้องสาวพักอยู่ที่นั่น ส่วนตัวท่านเองพักอยู่ในบ้านพักของช่างทำธนูคนหนึ่ง (ช่างทำคันธนู) ซึ่งอยู่ตรงข้ามกับสะรอยดังกล่าว บ้านของอะมีร คุสเราะ ก็อยู่ในย่านเดียวกันนี้ด้วย หลังจากนั้นไม่นาน บ้านของเราวัต อัรฎ์ก็ว่างลง เนื่องจากบุตรชายของเขาได้ย้ายไปยังเขตอื่น โดยการติดต่อของอะมีร คุสเราะ ซึ่งเป็นหลานตา (บุตรของบุตรสาว) ของเราวัต อัรฎ์ ท่านสุลฏอนุลมะชาอิคจึงได้บ้านหลังนี้เป็นที่พำนัก ท่านพำนักอยู่ในบ้านหลังนี้เป็นเวลาสองปี บ้านหลังนี้ตั้งอยู่ติดกับกำแพงเมือง ใกล้ประตูมันดะฮ์และสะพานมันดะฮ์ โดยที่ป้อมของกำแพงเมืองนั้นรวมเข้ามาอยู่ในตัวอาคาร โถงและระเบียงของบ้านสูงใหญ่และโอ่อ่ายิ่งนัก ในระหว่างนั้น บุตรชายของเราวัต อัรฎ์ได้กลับมา ท่านสุลฏอนุลมะชาอิคจึงต้องย้ายออกจากบ้านหลังนี้ ท่านไม่มีสิ่งใดนอกจากหนังสือของท่าน ไม่มีข้าวของอื่นใดเลย พวกเราจึงทูนหนังสือเหล่านั้นไว้บนศีรษะ แล้วนำไปยังมัสยิดฉัปปัรวาลี (ซึ่งอยู่ตรงข้ามกับสิรอจ บักกอล) วันรุ่งขึ้น สะอัด กาฆะซี ซึ่งเป็นหนึ่งในมุรีดของชัยค์ศ็อดรุดดีน และเป็นที่รู้จักกันดี ได้มาหาท่านสุลฏอนุลมะชาอิค และด้วยความเคารพยกย่องและความนอบน้อมอย่างยิ่ง ได้นำท่านไปยังบ้านของตน บนชั้นบนของบ้านมีห้องโถงที่งดงามมากหลังหนึ่ง เขาได้ให้ท่านพำนักอยู่ที่นั่น ท่านสุลฏอนุลมะชาอิคพำนักอยู่ที่นั่นหนึ่งเดือน หลังจากนั้นก็ย้ายออกจากที่นั่นเช่นกัน และไปพักที่สะรอยของร็อกาบดาร ซึ่งอยู่… ของสะพานก็อยศ็อร

ซึ่งอยู่ติดกัน ท่านได้พำนักอยู่ในบ้านหลังหนึ่งที่ตั้งอยู่ระหว่างสองเรือนพักนั้น หลังจากนั้นระยะหนึ่งท่านก็ย้ายจากที่นั่นไปพำนักในบ้านของซาดีคุลาบี ซึ่งตั้งอยู่ระหว่างร้านของมุฮัมมัด ผู้ขายผลไม้แห้ง ในระหว่างนั้น บุตรชายและญาติพี่น้องของชัมสุดดีน ชะรอบดาร[^1] ซึ่งเป็นผู้ศรัทธาในท่าน ได้นำท่านมายังบ้านของชัมสุดดีน ชะรอบดาร ด้วยความยกย่องและให้เกียรติอย่างยิ่ง สุลฏอนุลมะชาอิค (ร.ฮ.) พำนักอยู่ในบ้านหลังนี้หลายปี และในบ้านหลังนี้ท่านได้รับความสะดวกสบายและความสงบใจเป็นอย่างมาก[^2]

ความยากจนและการอดอยาก

เมื่อท่านเคาะญะฮ์ศอฮิบมาถึงดิลลี ช่วงเวลาแห่งการทดสอบและการขัดเกลาก็เริ่มต้นขึ้น อันเป็นสิ่งที่มักเกิดขึ้นกับผู้ดำเนินบนหนทางนี้ ซึ่งในภายหลังจะกลายเป็นที่พึ่งของมวลมนุษย์และเป็นแหล่งที่มาแห่งความโปรดปราน (ฟุยูฎ) ช่วงเวลานั้นเป็นยุคที่ความมั่งคั่ง ทองคำ และอัญมณีของทั่วทั้งฮินดูสถานไหลหลั่งเข้าสู่ดิลลี และข้าวของราคาถูกถึงขนาดที่ด้วยเงินหนึ่งญีตัล ก็สามารถซื้อขนมปังที่อบสุกพร้อมรับประทานได้ถึงสองเซร์ และด้วยเงินสองญีตัลก็ได้แตงโมหนึ่งมัน แต่สภาพความยากจนอดอยากของท่านเคาะญะฮ์ศอฮิบนั้นถึงขั้นที่ท่านกล่าวว่า "ฉันไม่มีเงินแม้แต่หนึ่งดางก์ติดตัว ที่จะซื้อขนมปังมากินเอง และเลี้ยงดูมารดา พี่น้องหญิง และคนในบ้านที่อยู่ในความอุปการะของฉัน แม้แตงโมจะราคาถูกและมีอยู่มากมายเช่นนี้ ฤดูกาลทั้งฤดูก็ผ่านพ้นไปโดยที่ฉันไม่มีโอกาสได้ลิ้มรสแตงโมเลย แต่ฉันก็ยังคงพึงพอใจกับสภาพของตน และปรารถนาว่าฤดูกาลที่เหลืออยู่ก็ขอให้ผ่านพ้นไปในสภาพเช่นนี้เช่นกัน"[^3]

[^1]: ผู้มีหน้าที่ถวายน้ำดื่มแด่กษัตริย์ [^2]: สิยะรุลเอาลิยาอ์ (سیر الاولیاء) หน้า 105 [^3]: สิยะรุลเอาลิยาอ์ หน้า 113

โดยไม่ผ่านสื่อกลางของผู้อื่น

ในช่วงเวลานั้นเอง ขณะที่ท่านพำนักอยู่ในหอคอยกำแพงเมืองซึ่งอยู่ติดกับประตูโบมันดะฮ์ หลายวันผ่านไปโดยที่ท่านไม่มีสิ่งใดจะรับประทานเลย นักศึกษาคนหนึ่งรู้ว่าท่านอดอาหารมาหลายวันแล้ว นักศึกษาผู้นั้นจึงแจ้งเรื่องนี้แก่เพื่อนบ้านบางคนซึ่งเป็นช่างทอผ้า พวกเขาจึงเตรียมอาหารมาให้ ขณะที่ล้างมือก่อนรับประทานอาหาร คนหนึ่งในบรรดาผู้นำอาหารมาได้พูดขึ้นด้วยความซื่อว่า "นักศึกษาผู้นั้นช่างดีจริงที่บอกข่าวแก่พวกเรา"

ท่านเคาะญะฮ์จึงหยุดมือและกล่าวว่า "บอกข่าวอะไรหรือ?" เขาตอบว่า "นักศึกษาคนนั้นบอกพวกเราว่าท่านอดอาหารมาหลายวันแล้ว พวกเราจึงเตรียมอาหารนี้มา" ท่านกล่าวว่า "ขออภัยเถิด" แม้คนเหล่านั้นจะพยายามสักเพียงใด ท่านก็ไม่ยอมรับอาหารนั้น[^1]

การจากไปของชัยค์ผู้ยิ่งใหญ่

ครั้งสุดท้ายที่ท่านไปรับใช้ชัยค์ผู้ยิ่งใหญ่ (ชัยค์ฟะรีดุดดีน) (ร.ฮ.) คือสามสี่เดือนก่อนที่ท่านจะจากไป ท่านเล่าว่า: ชัยค์ผู้ยิ่งใหญ่ (ร.ฮ.) สิ้นชีวิตในวันที่ 5 เดือนมุฮัรร็อม และในเดือนเชาวาล ท่านได้ส่งข้าพเจ้ามายังดิลลี อาการป่วยของท่านเริ่มขึ้นแล้วในตอนนั้น ขณะนั้นเป็นเดือนเราะมะฎอน และท่านไม่ได้ถือศีลอดเพราะความเจ็บป่วย วันหนึ่งมีผู้นำแตงไทยมาจากที่ใดที่หนึ่ง ข้าพเจ้าหั่นแตงไทยแล้ววางไว้ตรงหน้าชัยค์ ชัยค์รับประทาน และได้มอบให้ข้าพเจ้าชิ้นหนึ่ง ข้าพเจ้าคิดในใจว่า เมื่อใดอีกเล่าที่ข้าพเจ้าจะได้รับความโปรดปรานเช่นนี้ ที่ท่านมอบให้ข้าพเจ้าด้วยมืออันประเสริฐของท่าน ข้าพเจ้าจะกินมันเสีย แล้วจะถือศีลอดติดต่อกันสองเดือนเพื่อชดใช้กัฟฟาเราะฮ์ (ของการทำลายศีลอดฟัรฎู) ท่านกล่าวว่า "ไม่ ไม่ สำหรับข้านั้นมีการอนุญาตตามบทบัญญัติศาสนา แต่สำหรับเจ้าแล้วไม่อนุญาต"[^2]

ท่านเล่าว่า ในเวลาที่ท่าน (ชัยค์) ใกล้สิ้นชีวิต ท่านได้ระลึกถึงข้าพเจ้าและกล่าวว่า "นิซอมุดดีนอยู่ที่ดิลลี" ท่าน (เคาะญะฮ์) ยังกล่าวอีกว่า ข้าพเจ้าเองก็ไม่ได้อยู่ในขณะที่ชัยค์ของข้าพเจ้า ชัยค์กุฏบุดดีน บัคติยาร์ กากี (ร.ฮ.) สิ้นชีวิต ข้าพเจ้าอยู่ที่ฮานซี (ฟะวาอิดุลฟุอาด)

[^1]: ญะวามิอุลกะลิม (جوامع الکلم) (มัลฟูซาตของท่านเคาะญะฮ์ ซัยยิด มุฮัมมัด กีซูดะรอซ (ร.ฮ.)) หน้า 196 [^2]: ปี ฮ.ศ. 664 [^3]: ฟะวาอิดุลฟุอาด (فوائد الفؤاد) หน้า 53

ในหนังสือนั้นมีบันทึกว่า ขณะที่ท่านเล่าถึงเรื่องนี้ ท่านร้องไห้หนักจนหัวใจของผู้ที่อยู่ ณ ที่นั้นทุกคนหวั่นไหวตามไปด้วย[^1]

หลังการเสียชีวิต (ของชัยค์) ท่านได้มายังอัจโญธัน เมาลานาบัดรุดดีน อิสหาก ได้มอบเสื้อคลุม ผ้าปูละหมาด และไม้เท้าให้แก่ท่านเคาะญะฮ์ตามคำสั่งเสียของชัยค์กะบีร (ร.ฮ.) ซึ่งชัยค์กะบีร (ร.ฮ.) ได้ฝากไว้กับเมาลานาเพื่อมอบแก่ท่าน[^2]

การพำนักที่ฆิยาษปูร

ในหนังสือ ฟะวาอิดุลฟุอาด (فوائد الفؤاد) มีเล่าว่า วันหนึ่งท่านกล่าวถึงความวุ่นวายและความชั่วร้ายของเมืองนี้ แล้วเล่าว่า ในช่วงแรกๆ ใจของฉันก็ไม่ผูกพันอยู่กับเมืองนี้เลย วันหนึ่งฉันไปที่สระน้ำของก็อตลัฆ ข่าน ในช่วงนั้นฉันกำลังท่องจำอัลกุรอาน ที่นั่นมีดัรวีชคนหนึ่งกำลังจดจ่ออยู่กับการซิกรุลลอฮ์ ฉันเข้าไปหาเขาและถามว่า "ท่านเป็นชาวเมืองนี้หรือ?" เขาตอบว่า "ใช่" ฉันถามว่า "ท่านอยู่ในเมืองนี้ด้วยความเต็มใจหรือ?" เขาตอบว่า "หาได้เป็นเช่นนั้นไม่" จากนั้นดัรวีชผู้นั้นเล่าเหตุการณ์หนึ่งว่า ครั้งหนึ่งฉันได้พบดัรวีชผู้ดีท่านหนึ่งนอกประตูกะมาล ในบริเวณริมคูเมืองใกล้ประตูนั้น มีที่ดินสูงแห่งหนึ่งซึ่งมีกำแพงล้อมรอบเป็นสุสานของบรรดาชะฮีด ดัรวีชผู้นั้นนั่งอยู่ที่นั่น ดัรวีชผู้นั้นกล่าวกับฉันว่า "หากท่านปรารถนาความปลอดภัยแห่งอีมานของท่าน ก็จงออกไปจากเมืองนี้เสีย" ฉันจึงตั้งใจแน่วแน่ตั้งแต่บัดนั้นว่าจะออกไปจากเมืองนี้ แต่ก็มีอุปสรรคเกิดขึ้นเรื่อยมา วันนี้ผ่านไปยี่สิบห้าปีแล้ว ความตั้งใจของฉันยังคงอยู่ แต่ก็ยังไม่มีโอกาสได้ไปเสียที

ท่านเคาะญะฮ์เล่าเรื่องนี้แล้วกล่าวว่า เมื่อฉันได้ยินคำพูดของดัรวีชผู้นั้น ฉันก็ตัดสินใจในใจว่าจะไม่อยู่ในเมืองนี้ ฉันคิดถึงหลายสถานที่ว่าจะไปที่นั่น บางครั้งก็คิดว่าจะไปที่เมืองปะฏิยาลี[^3] แต่ที่นั่นในเวลานั้นมีชาวเติร์กคนหนึ่ง (ปกครองอยู่) บางครั้งก็อยากไปที่บะซาละ เพราะเป็นสถานที่บริสุทธิ์และสะอาด ดังนั้น…

[^1]: ฟะวาอิดุลฟุอาด หน้า 53 [^2]: ซิยะรุลเอาลิยาอ์ หน้า 122 [^3]: เมืองเล็กๆ ในอำเภอเอฏะฮ์ เป็นบ้านเกิดฝ่ายมารดาของ (อมีร) คุสเราว์ และด้วยเหตุนี้เขาจึงพำนักอยู่ที่นั่น

...ข้าพเจ้าจึงเดินทางไปยังป้อมบัตนาละห์ (อินดัรปัต) พำนักอยู่ที่นั่นสามวัน ไม่ได้พบที่พักใดเลย ทั้งที่ให้เช่าหรือที่จะซื้อได้ ตลอดสามวันนั้นข้าพเจ้าเป็นแขกของผู้หนึ่งทุกวัน ครั้นกลับมาจากที่นั่น ก็เกิดความคิดขึ้นว่าวันหนึ่งข้าพเจ้าได้ไปทางเหาะฎ์รานี (สระน้ำรานี) ที่นั่นมีสวนแห่งหนึ่งซึ่งเรียกกันว่า "บาฆ์ฆัยเราะฮ์" ข้าพเจ้ารู้สึกใจโน้มไปสู่การวิงวอนต่ออัลลอฮ์ ข้าพเจ้าจึงทูลวิงวอนว่า "โอ้พระผู้เป็นเจ้า! ข้าพระองค์ปรารถนาจะออกไปจากเมืองนี้ แต่จะไม่เลือกที่ใดตามความพอใจของตนเอง ข้าพระองค์ปรารถนาจะไปยังที่ซึ่งเป็นความพอพระทัยของพระองค์" ในขณะนั้นเองมีเสียงจากเบื้องเร้นลับดังขึ้นเอ่ยนาม "ฆิยาษปูร" ข้าพเจ้าไม่เคยเห็นฆิยาษปูรมาก่อน และไม่รู้ด้วยซ้ำว่าฆิยาษปูรอยู่ที่ใด เมื่อได้ยินเสียงนั้นแล้ว ข้าพเจ้าจึงไปหาสหายผู้หนึ่ง สหายผู้นั้นเป็นนะกีบ (หัวหน้า) ชาวนีชาปูร เมื่อข้าพเจ้าไปถึงบ้านเขาและสอบถามดู ก็ทราบว่าเขาไปที่ฆิยาษปูร ข้าพเจ้าจึงกล่าวในใจว่า นี่แหละคือฆิยาษปูร

กล่าวโดยสรุป ข้าพเจ้ามายังฆิยาษปูร ในเวลานั้นสถานที่แห่งนี้ยังไม่มีผู้คนอาศัยอยู่มากนัก เป็นที่ที่ไม่มีใครรู้จัก ผู้คนก็มีน้อย ข้าพเจ้ามาพำนักอยู่ที่นั่น ครั้นเมื่อไกกุบาด[^1] ได้สร้างกีโลเครีให้เป็นที่ประทับของตน[^2] ผู้คนก็หลั่งไหลมาที่นั่นเป็นอันมาก เหล่าอะมีร ขุนนางผู้ใหญ่แห่งราชสำนัก และบรรดาผู้ติดตามของพวกเขาก็เริ่มไปมาหาสู่ เมื่อข้าพเจ้าเห็นฝูงชนหนาแน่นเช่นนี้ ก็กล่าวในใจว่าบัดนี้ควรจะออกไปจากที่นี่เสียแล้ว ขณะที่กำลังคิดเช่นนี้อยู่ ผู้อาวุโสท่านหนึ่งซึ่งเป็นครูของข้าพเจ้าด้วยได้เสียชีวิตลงในเมือง ข้าพเจ้าจึงกล่าวในใจว่า เมื่อข้าพเจ้าไปร่วมอ่านฟาติหะฮ์ให้ท่านแล้ว ก็จะตั้งใจมุ่งหน้าไปยังที่ใดที่หนึ่ง และได้ตัดสินใจเช่นนั้นไว้ในใจแล้ว

ในวันนั้นเอง เวลาละหมาดอัศรี มีชายหนุ่มผู้หนึ่งมา รูปงามแต่ผอมบาง อัลลอฮ์เท่านั้นที่ทรงทราบว่าเขาเป็นหนึ่งในบรรดาบุรุษแห่งโลกเร้นลับ (ริญาลุลฆัยบ์) หรือไม่...

[^1]: สุลต่านมุอิซซุดดีน ไกกุบาด (686 ฮ.–689 ฮ.) เป็นโอรสของบุฆรอข่าน และเป็นหลานของฆิยาษุดดีน บัลบัน ครองราชย์อยู่ 3 ปี

[^2]: เซอร์ซัยยิด อะห์มัด ข่าน เขียนไว้ในหนังสือ "อาษารุศศะนาดีด" (آثار الصنادید) ว่า มุอิซซุดดีน ไกกุบาด ได้สร้างป้อมแห่งหนึ่งขึ้นในปี 686 ฮ. และตั้งชื่อว่ากีโลเครี แม้ป้อมนี้จะไม่หลงเหลือร่องรอยแล้วในปัจจุบัน แต่ ณ ที่เดียวกันนั้น ใกล้สุสานของหุมายูน ยังมีหมู่บ้านกีโลเครีอยู่ และมีซากป้อมบางส่วนให้เห็นอยู่ (อาษารุศศะนาดีด, บทที่ 3, หน้า 9)

เขาเป็นใครก็ไม่ทราบ ทันทีที่มาถึง เขาก็กล่าวกับข้าพเจ้าและอ่านบทกวีนี้ว่า

«ในวันที่เจ้าได้กลายเป็นดวงจันทร์ เจ้าก็ควรรู้แล้วว่าเจ้าจะกลายเป็นที่ชี้นิ้วของคนทั้งโลก»

(หมายความว่า ในวันที่อัลลอฮ์ทรงทำให้ท่านเป็นดวงจันทร์ ในวันนั้นท่านก็ควรเข้าใจแล้วว่านิ้วของคนทั้งโลกจะชี้มายังท่าน)

ท่านควาญะฮ์ (ร.ฮ.) กล่าวว่า เขายังได้พูดอีกบางเรื่อง ซึ่งข้าพเจ้าได้จดบันทึกไว้ หลังจากนั้นเขากล่าวว่า ในตอนแรกคนเราไม่ควรมีชื่อเสียง แต่เมื่อผู้ใดมีชื่อเสียงขึ้นมาแล้ว ก็ควรเป็นคนที่ในวันกิยามะฮ์จะไม่ต้องอับอายต่อหน้าท่านเราะซูลุลลอฮ์ ﷺ

หลังจากนั้นเขากล่าวว่า การหลบหนีจากผู้คนแล้วเลือกปลีกตัวอยู่โดดเดี่ยวและหมกมุ่นอยู่กับการรำลึกถึงอัลลอฮ์นั้น จะถือเป็นความกล้าหาญและความเข้มแข็งได้อย่างไร จุดประสงค์ของเขาคือ สิ่งที่แสดงถึงความเข้มแข็งและความกล้าหาญที่แท้จริงก็คือ การหมกมุ่นอยู่กับการรำลึกถึงอัลลอฮ์ทั้งที่อยู่ท่ามกลางผู้คน เมื่อเขาพูดจบ ข้าพเจ้าได้นำอาหารมาวางตรงหน้าเขา แต่เขาไม่ยื่นมือไปหยิบ ในขณะนั้นเองข้าพเจ้าได้ตั้งเจตนาในใจว่าจะพำนักอยู่ที่นี่ เมื่อข้าพเจ้าตั้งเจตนาเช่นนี้แล้ว เขาก็รับประทานอาหารเล็กน้อยแล้วจากไป[^1]

การหลั่งไหลมาของผู้คน

ในระหว่างที่พำนักอยู่ที่ฆิยาษปูร ผู้คนทั่วไปและบรรดาผู้แสวงหาเริ่มหลั่งไหลเข้ามา และประตูแห่งฟุตูฮาต (ของขวัญและสิ่งบริจาคที่ไม่ได้ร้องขอ) ก็เปิดออก

จากหนังสือชีวประวัติต่างๆ ไม่อาจทราบได้ว่า หลังจากท่านพำนักอยู่ที่ฆิยาษปูรนานเท่าใด บุคคลอันจำเริญของท่านจึงกลายเป็นที่หลั่งไหลมาของผู้คน และคานกอฮ์ที่ฆิยาษปูรได้รับชื่อเสียงไปทั่ว ทราบเพียงว่า หลังจากเลือกพำนักที่ฆิยาษปูรแล้ว ท่านก็ยังต้องผ่านช่วงเวลาแห่งความยากลำบากและความขัดสนอยู่ช่วงหนึ่ง จนกระทั่งเป็นเวลาหนึ่ง…

[^1]: ซิยะรุลเอาลิยาอ์ (سیر الاولیاء) หน้า 129

ถึงขนาดที่ในยามร้อนจัดและลมร้อนพัดแรง ท่านก็ยังเดินเท้าไปยังมัสยิดญามิอ์ซึ่งอยู่ห่างไกลพอสมควรในวันศุกร์ จนกระทั่งหลังจาก "ความยากลำบาก" นั้น ยุคแห่ง "ความง่ายดาย" ก็มาถึง[^1] และการหลั่งไหลเข้ามาหาท่านของผู้คนทั่วไปก็เริ่มต้นขึ้น จนเมื่อเทียบกับสิ่งนี้ ความยิ่งใหญ่ของราชสำนักบรรดาสุลต่านแห่งดิลลีก็จืดจางลง ภาพตามบทกวีของอะมีร คุสเราดังต่อไปนี้ได้ปรากฏขึ้นตรงหน้า:

«ในกุฏิแห่งความยากจน คือความเป็นกษัตริย์ ในโลกแห่งหัวใจ คือผู้คุ้มครองโลก เป็นราชันย์ผู้ไร้บัลลังก์และมงกุฎ บรรดากษัตริย์ต่างหมอบลงสู่ผืนดินแทบเท้าของเขา»

ความยากจนและการให้

ผู้ประพันธ์หนังสือ สิยะรุลเอาลิยาอ์ (سیر الاولیاء) เขียนไว้ว่า: "ผู้มาเยือน ไม่ว่าจะเป็นคนต่างถิ่นหรือคนในเมือง ผู้ใดที่มาและได้รับเกียรติในการจุมพิตเท้า ท่านจะไม่ปล่อยให้ผู้ใดกลับไปมือเปล่า เสื้อผ้า เงินทอง ของขวัญ สิ่งใดก็ตามที่อัลลอฮ์ทรงส่งมา ล้วนถูกใช้จ่ายไปกับผู้ที่มาและไปเหล่านี้ทั้งสิ้น ผู้ใดมาไม่ว่าเวลาใดก็จะไม่กลับไปอย่างผิดหวัง"[^2]

ท่านเคาะญะฮ์ นะศีรุดดีน จิรอฆ ดิลลี กล่าวว่า:

"สภาพของรายได้ที่หลั่งไหลเข้ามา (ฟุตูฮาต) คือ ธารแห่งความมั่งคั่งไหลอยู่หน้าประตูบ้านท่าน ไม่มีวันใดที่ปราศจากฟุตูฮาต ผู้คนมาตั้งแต่เช้าจรดเย็น หรือแม้กระทั่งจนถึงเวลาอิชาอ์ แต่ผู้ที่มารับนั้นมีมากกว่าผู้ที่นำมาให้ และสิ่งใดก็ตามที่ใครนำมา เขาก็จะได้รับความกรุณาจากท่านมากยิ่งกว่านั้น"[^3]

[^1]: إِنَّ مَعَ الْعُسْرِ يُسْرًا ۝ إِنَّ مَعَ الْعُسْرِ يُسْرًا «แท้จริงพร้อมกับความยากลำบากนั้นมีความง่ายดาย แท้จริงพร้อมกับความยากลำบากนั้นมีความง่ายดาย» (ซูเราะฮ์อัช-ชัรห์ 94:5–6)

[^2]: สิยะรุลเอาลิยาอ์

[^3]: สิรอญุลมะญาลิส (سراج المجالس) (คำแปลของ ค็อยรุลมะญาลิส (خیر المجالس)) ประมวลวจนะของท่านเคาะญะฮ์ นะศีรุดดีน จิรอฆ ดิลลี (ร.ฮ.) (หน้า […])

คำถามแรกเมื่อตื่นนอน

เป็นกิจวัตรอันประเสริฐของท่านว่า เมื่อตื่นจากการนอนกัยลูละฮ์ (การงีบพักกลางวัน) ท่านจะถามสองเรื่องก่อนสิ่งอื่นใด ประการแรกคือ ตะวันคล้อยแล้วหรือยัง ประการที่สองคือ มีผู้ใดมาหาหรือไม่ เพื่อมิให้เขาต้องรอคอย[^1]

ความรังเกียจโลกดุนยาและความเอื้อเฟื้อให้ทาน

ยิ่งโลกดุนยาหลั่งไหลเข้ามาหาท่านมากเท่าใด จิตใจของท่านก็ยิ่งรังเกียจมันมากขึ้นเท่านั้น ท่านมักร้องไห้อยู่บ่อยครั้ง ยิ่งมีชัยชนะ (ทรัพย์ที่ได้รับ) มากเท่าใด ท่านก็ยิ่งร้องไห้มากเท่านั้น และยิ่งพยายามให้สิ่งที่ได้มาถูกแจกจ่ายออกไปโดยเร็ว ไม่นานนักท่านก็จะส่งคนไปสั่งให้แจกจ่ายสิ่งที่มีอยู่ทั้งหมด เมื่อทุกสิ่งถูกแจกจ่ายจนหมดและไปถึงมือผู้ขัดสนแล้ว ท่านจึงจะรู้สึกสงบใจ ทุกวันศุกร์ท่านจะให้ห้องต่าง ๆ และห้องเก็บของว่างเปล่า ราวกับถูกกวาดด้วยไม้กวาด แล้วหลังจากนั้นจึงไปยังมัสยิด หากมีบรรดากษัตริย์หรือเจ้าชายคนใดมาเยือนที่พำนักของท่าน และมีข่าวว่าพวกเขานำของกำนัลมาหรือกำลังจะมา ท่านก็จะถอนหายใจยาวแล้วกล่าวว่า "พวกเขามาทำไมกัน มาทำให้เวลาของฟะกีรต้องสูญเปล่า"[^2]

การหลีกห่างจากที่ดินและทรัพย์สิน

อะมีร หะซัน อะลาอ์ สิจซี กล่าวว่า ครั้งหนึ่งฉันได้มาอยู่ในวงของท่าน ในช่วงนั้นมีอะมีรผู้หนึ่งได้ส่งเอกสารกรรมสิทธิ์ในสวนแห่งหนึ่ง ที่ดินจำนวนมาก พร้อมทั้งเครื่องมือเครื่องใช้มามอบแด่ท่าน และแสดงความศรัทธาและความจริงใจของตน แต่ท่านไม่รับ ท่านยิ้มแล้วกล่าวว่า "หากฉันรับสิ่งนี้ไว้ ผู้คนก็จะพูดกันว่า ชัยค์ไปเดินชมสวน และไปดูไร่นาและที่ดินของตน สิ่งนี้จะเกี่ยวอะไรกับงานของฉันเล่า? ไม่มีผู้ใดในบรรดาผู้อาวุโสและบรรดาชัยค์ของฉันที่เคยรับที่ดินและทรัพย์สินเลย"[^3]

[^1]: ซิยะรุลเอาลิยาอ์ (سیر الاولیاء) หน้า 126 [^2]: แหล่งเดิม หน้า 129 [^3]: ฟะวาอิดุลฟุอาด (فوائد الفواد) เล่ม 1 หน้า 99

สำรับอาหารแบบกษัตริย์ของฟะกีร

ท่านเองถือศีลอดเป็นนิตย์ แต่ทุกวันจะมีการปูสำรับอาหารแบบกษัตริย์ทั้งสองเวลา และมีอาหารนานาชนิดหลากหลายประเภทจัดวางไว้อย่างอุดมสมบูรณ์ ไม่มีการแบ่งแยกระหว่างคนรวยกับคนจน กษัตริย์กับขอทาน ชาวเมืองกับคนต่างถิ่น คนดีกับคนบาป ทุกคนนั่งรับประทานอาหารร่วมกันในที่เดียวกัน และยังอนุญาตให้นำอาหารกลับไปได้ด้วย บางคนรับประทานแล้วยังห่อกลับไปอีก สำรับอาหารแบบกษัตริย์นี้มีลักษณะพิเศษไม่เหมือนใคร ณ สำรับนี้เอง คนยากจนนับร้อยนับพันได้ลิ้มรสอาหารที่พวกเขาเคยได้ยินเพียงแต่ชื่อ แม้แต่บรรดาขุนนางชั้นสูงในราชสำนักและผู้มีตำแหน่งใหญ่โตในราชอาณาจักรก็ยังปรารถนาจะได้มาร่วมสำรับนี้ และมักระลึกถึงรสชาติอันโอชะของอาหารนั้นอยู่เสมอ นอกเหนือจากความเมตตาอันกว้างขวางในด้านการชี้นำ การอบรมสั่งสอน และการขัดเกลาทางสุลูก (ซึ่งประตูของมันเปิดอยู่ตลอดเวลา) ความเมตตานี้ของท่านเคาะญะฮ์ก็ดำเนินไปอย่างเต็มที่ในดิลลี และเป็นช่องทางเลี้ยงดูบ่าวของอัลลอฮ์นับพันนับหมื่นคน เมาลานามะนาซิร อะห์ซัน กีลานี ได้กล่าวถึง "สำรับแบบสุลต่าน" ของดัรวีชผู้นี้ไว้อย่างไพเราะว่า

«ทุกวันนี้ สิ่งที่ถูกนำมาเล่าขานพร้อมกับเรื่องราวในวังแห่งความโอ่อ่าหรูหรา ราวกับเป็นหะดีษ "อัล-มาอิดะฮ์" (สำรับอาหาร) ชนิดหนึ่งนั้น ผู้ที่ไม่อาจย่อยมันได้จะไปรู้อะไรเล่าว่า ในประวัติศาสตร์อิสลาม คานกาฮ์ของบรรดาศูฟีแห่งอิสลามนี้เองที่ทำหน้าที่เป็นสะพานเชื่อมระหว่างคนยากจนกับคนร่ำรวย ราชสำนักของท่านผู้อาวุโสเหล่านี้คือราชสำนักที่แม้แต่บรรดาสุลต่านก็ยังต้องนำบรรณาการมาถวาย ไม่ต้องกล่าวถึงสภาพของสุลต่านุลมะชาอิค (ชัยค์นิซามุดดีน) เลย ดังที่ได้ผ่านมาแล้วว่า มกุฎราชกุมารแห่งราชวงศ์อย่างคิฎร์ข่านก็ยังเป็นสาวกผู้ภักดีของราชสำนักนี้ อะลาอุดดีน ผู้เก็บภาษีจากทั่วทั้งฮินดูสถาน ก็ยังมีคลังแห่งหนึ่งที่เขาต้องนำภาษีไปถวายเช่นกัน»[^1]

[^1]: นิซามุตตะอ์ลีม (หน้า 214)

เป็นคานกอฮ์เหล่านี้เองที่เป็นสื่อให้ส่วนแบ่งของพวกเขาไปถึงคนยากจนและผู้ขัดสนทั่วไปของประเทศ และนี่คือความหมายของสำนวนอันเป็นที่รู้จักกันดีว่า:

«ทรัพย์ของศูฟีย์นั้นเป็นของสาธารณะ»[^1]

จุดบรรจบแห่งเกียรติยศและอำนาจนี้ กล่าวคือ กลุ่มศูฟีย์ผู้บริสุทธิ์ ซึ่งทั้งบรรดาผู้มั่งคั่งและคนยากจนต่างมาเยือนในฐานะเดียวกัน ได้ช่วยตอบสนองความต้องการของคนยากจนและมุสลิมผู้ขัดสนไว้มากมายเพียงใด ความจริงก็คือ ไม่ว่าจะเป็นยุคใดของสมัยอิสลาม และในอินเดียในช่วงเวลานั้น แทบจะไม่มีแคว้นหรือดินแดนใดเลยที่

توخذ من اغنياءهم

«ให้เก็บจากผู้มั่งมีของพวกเขา»

وترد علیٰ فقراءهم

«แล้วนำไปคืนให้แก่ผู้ยากจนของพวกเขา»

ซึ่งเป็นคำสั่งของท่านนบี ﷺ แล้วจะไม่มีกลุ่มผู้มีความสัจจริงและความบริสุทธิ์ใจกลุ่มนี้ทำหน้าที่ปฏิบัติตามอยู่ โดยเฉพาะอย่างยิ่ง เมื่อใดก็ตามที่ผู้อาวุโสท่านใดด้วยเหตุผลพิเศษบางประการได้สร้างอิทธิพลต่อบรรดาผู้มั่งคั่งและผู้มีทรัพย์ ก็พึงเข้าใจได้เลยว่าโชคชะตาของคนยากจนได้ตื่นขึ้นแล้ว[^2]

ลองอ่านเรื่องราวของบรรดาผู้อาวุโสแห่งอิสลามเหล่านี้และพินิจพิจารณาดูเถิด ท่านจะเห็นว่าระหว่างบรรดาผู้มั่งคั่งกับคนยากจนนั้น การดำรงอยู่ของผู้อาวุโสเหล่านี้ได้กลายเป็นวงเชื่อมต่อ —

และข้าพเจ้าคิดว่า โรงทานของคานกอฮ์ของพวกท่าน นอกเหนือจากจุดมุ่งหมายอื่น ๆ ที่มีอยู่ในตัวแล้ว ยังได้ทำงานสำคัญอีกประการหนึ่ง คือ คานกอฮ์เหล่านี้ได้กลายเป็นที่พึ่งพิงของคนยากจนและผู้ไร้ที่พึ่งของประเทศ ยิ่งกว่านั้น ก็เพราะพวกท่านนั่นเอง…

[^1]: นิซอมตะอ์ลีม (نظام تعلیم) หน้า 211 [^2]: แหล่งเดียวกัน หน้า 220

...โดยผ่านทางนี้ ความโปรดปรานต่าง ๆ ได้ไปถึงแม้กระทั่งคนยากจน ซึ่งเป็นสิ่งที่คนยากจนในยุคนั้นอาจไม่เคยแม้แต่ได้ยินชื่อมาก่อน»[^1]

อาหารของชัยค์

ชัยค์ร่วมรับประทานอาหารด้วยตนเอง แต่ทั้งที่บนสำรับอาหารอันเลิศหรูดุจสำรับของกษัตริย์นี้มีอาหารและความโปรดปรานนานาชนิดอย่างมากมาย อาหารของท่านโดยทั่วไปแล้วมีเพียงขนมปังหนึ่งชิ้นหรือครึ่งชิ้น กับผักบางอย่าง เช่น มะระ หรือข้าวเล็กน้อย[^2] มุรีดคนสนิทคนหนึ่งของท่าน คือเมาลานาชัมซุดดีน ยะห์ยา ได้เล่าถึงสิ่งที่ตนได้พบเห็นว่า

«ครั้งหนึ่งข้าพเจ้าอยู่ที่สำรับอาหาร ในเวลาละศีลอด สายตาของข้าพเจ้าจับจ้องอยู่ที่สุลฏอนุลมะชายิค ข้าพเจ้าเห็นว่าเมื่อเริ่มรับประทานอาหาร มือที่ท่านยื่นไปยังจานเพื่อหยิบอาหารคำหนึ่งนั้น ยังคงค้างอยู่เช่นนั้นจนถึงที่สุด ไม่ทันได้ยกขึ้นถึงปาก สำรับอาหารก็ถูกเก็บไปเสียแล้ว»[^3]

ลำดับการนั่ง

ธรรมเนียมและลำดับการนั่งที่สำรับอาหารมีดังนี้ คือ ผู้ที่นั่งหน้าสุดได้แก่บุตรหลานของชัยค์ผู้มีความเกี่ยวพันทางเครือญาติกับท่านชัยค์ ถัดมาคืออุละมาอ์ แล้วจึงเป็นผู้นำและบุคคลชั้นสูง[^4]

การไม่ข้องเกี่ยวกับบรรดาสุลฏอนในยุคนั้น

ตั้งแต่เริ่มแรก นอกเหนือจากการชี้นำทางศาสนาแก่อาณาจักรฮินดูสตาน หรือแม้กระทั่งการวางรากฐานอาณาจักรอิสลาม การปฏิรูปสังคมอิสลาม และการเป่าวิญญาณแห่งความเป็นจิตวิญญาณและการกลับเนื้อกลับตัว (อินาบะฮ์) เข้าไปในสังคมนั้นแล้ว รากฐานของสายตะริเกาะฮ์ชิชตียะฮ์ยังวางอยู่บนหลักการไม่ข้องเกี่ยวกับบรรดาสุลฏอนในยุคสมัยนั้นด้วย และสิ่งนี้ได้กลายเป็นสัญลักษณ์ประจำสายตะริเกาะฮ์นี้ และเป็นมรดกอันศักดิ์สิทธิ์และอะมานะฮ์ของบรรดาชัยค์แห่งชิชตียะฮ์ บรรดาชัยค์แห่งชิชตได้แสดงความสามารถอย่างสมบูรณ์ในการรวม «แก้วกับเหล็ก» นี้เข้าไว้ด้วยกัน ด้านหนึ่งพวกท่านไม่ละเลยต่อการแก้ไขแนวโน้มที่ผิดพลาดของราชสำนัก และการขจัดฟิตนะฮ์ต่าง ๆ แห่งยุคสมัย และ...

[^1]: นิซอมุตตะอ์ลีม (نظام تعلیم) หน้า 228 [^2]: สิยะรุลเอาลิยาอ์ (سیر الاولیاء) หน้า 125 [^3]: อ้างแล้ว หน้า 125 [^4]: อ้างแล้ว หน้า 202

...ว่างเปล่าจากอิสลาม และพวกเขามิได้นิ่งนอนใจต่ออนาคตของชาวมุสลิมในแผ่นดินนี้ อีกด้านหนึ่ง พวกเขาได้ถือเป็นหลักการและเป็นอะกีดะฮ์อย่างเด็ดขาดแล้วว่า จะไม่มีความสัมพันธ์โดยตรงใด ๆ กับราชสำนัก

นับตั้งแต่ท่านเคาะวาญะฮ์มุอีนุดดีน จิชตี (ร.ฮ.) จนถึงท่านเคาะวาญะฮ์นิซอมุดดีน เรื่องนี้แทบจะเป็นข้อเท็จจริงที่ยุติแล้วว่า จะไม่ไปยังราชสำนัก และจะไม่เข้าพบสุลต่านแห่งยุคสมัย บรรดาท่านเหล่านี้ล้วนยึดมั่นในหลักการข้อนี้อย่างเคร่งครัด ผลของมันก็คือ ชายเสื้อของพวกท่านไม่เคยเกี่ยวพันอยู่ในพุ่มหนามแห่งการเมืองเลย และความเปลี่ยนแปลงพลิกผันของอำนาจการปกครองก็มิได้ส่งผลใด ๆ ต่อศูนย์กลางและกิจกรรมของพวกท่าน ความบริสุทธิ์ใจ (อิคลาศ) ความไม่ข้องเกี่ยว และความไม่มีผลประโยชน์ส่วนตนของพวกท่าน เป็นที่ยอมรับแม้จะมีความขัดแย้งทางการเมืองทั้งปวง และผลของมันก็คือ ในประวัติศาสตร์อิสลามของอินเดีย สายตะริเกาะฮ์นี้ได้รับโอกาสยาวนานที่สุดในการดำเนินงานของตนอย่างต่อเนื่องและในการแผ่อิทธิพลต่ออินเดีย และบางทีก็เป็นผลจากสิ่งนี้เองที่ทำให้สายตะริเกาะฮ์นี้ได้รับการยอมรับอย่างกว้างขวางและความยั่งยืนถาวร

นับแต่ท่านชัยค์นิซอมุดดีน (ร.ฮ.) ได้รับมอบหมายจากท่านชัยค์ผู้ยิ่งใหญ่ (ของท่าน) ให้ทำหน้าที่พิชิตจิตวิญญาณแห่งอินเดีย และให้ทำงานตับลีฆ (เผยแผ่) และอิรชาด (ชี้นำ) ก็มีกษัตริย์ห้าพระองค์ขึ้นครองบัลลังก์ดิลลีสืบต่อกันมา และพวกเขาได้ปกครองด้วยบารมีและความยิ่งใหญ่อย่างมาก แต่นอกจากครั้งเดียวที่มีความจำเป็นทางศาสนาเกิดขึ้น (คือการประชุมโต้วาทีว่าด้วยการเป็นที่อนุมัติหรือต้องห้ามของสะมาอ์) ท่านไม่เคยไปยังราชสำนักเลย และไม่เคยอนุญาตให้กษัตริย์แห่งยุคสมัยมาเยือนที่พำนักของท่าน ในรัชสมัยของฆิยาษุดดีน บัลบัน ดวงตะวันแห่งชื่อเสียงและการยอมรับของท่านยังไม่ขึ้นถึงจุดเที่ยงวัน ด้วยเหตุนี้ฆิยาษุดดีนจึงไม่ได้ให้ความสนใจต่อท่าน ส่วนมุอิซซุดดีน ไกกุบาด ก็หมกมุ่นอยู่กับการละเล่นสนุกสนานและการท่องเที่ยวล่าสัตว์

ญะลาลุดดีน คัลญี เป็นกษัตริย์องค์แรกที่เป็นผู้มีความรู้และความสุขุม รู้คุณค่าของผู้มีความสามารถ และเป็นผู้ยกย่องผู้ทรงคุณธรรม และชื่อเสียงของท่านเคาะวาญะฮ์ก็ได้ขึ้นถึงจุดสูงสุดแล้วเช่นกัน ญะลาลุดดีนได้ขออนุญาตเข้าพบหลายครั้ง แต่ไม่เคยได้รับการอนุญาตเลย ในที่สุดสุลต่านได้วางแผนร่วมกับอะมีร คุสเราว์ (ซึ่งเป็นผู้ใกล้ชิดของสุลต่าน) ว่าจะไปเข้าพบท่านโดยไม่แจ้งให้ทราบล่วงหน้าสักครั้งหนึ่ง อะมีร คุสเราว์เห็นว่าเป็นการสมควรที่จะแจ้งเรื่องนี้แก่มุรชิดของตน เพราะหากตนไม่แจ้งให้ทราบ บางที...

เรื่องนี้ไม่เป็นผลดีต่อข้าพเจ้า" แม้ว่าพระราชาจะทรงให้อะมีร คุสเราว์ (ร.ฮ.) เป็นผู้รู้ความลับของพระองค์ในเรื่องนี้ แต่อะมีร คุสเราว์เห็นว่าการปิดบังความลับนี้จากมุรชิด (ผู้ชี้ทาง) ของตนนั้นไม่เหมาะสม ท่านอะมีรจึงไปกราบเรียนท่านเคาะญะฮ์ (ร.ฮ.) ว่า พรุ่งนี้พระราชาจะเสด็จมาเข้าเฝ้าท่าน พอท่านเคาะญะฮ์ได้ยินดังนั้น ท่านก็ตั้งเจตนาจะไปเยี่ยมกุบูรของมุรชิดของท่าน และออกเดินทางไปยังอโยธยา (อัจญูดัน) ในทันที เมื่อพระราชาทรงทราบเรื่องนี้ ก็ทรงกริ้วอะมีร คุสเราว์ (ร.ฮ.) ว่า "ท่านเปิดเผยความลับของเรา และทำให้เราพลาดโอกาสอันประเสริฐในการได้จุมพิตเท้าท่านเคาะญะฮ์ (ร.ฮ.)" อะมีร คุสเราว์ (ร.ฮ.) ทูลว่า "ความกริ้วของพระราชานั้น ข้าพระองค์กลัวเพียงจะเสียชีวิต แต่ความขุ่นเคืองของมุรชิด ข้าพระองค์กลัวจะสูญเสียอีมาน" พระราชาทรงเป็นผู้มีพระทัยอดกลั้นและทรงปรีชา จึงทรงพอพระทัยในคำตอบนี้และทรงนิ่งเสีย

การทดสอบและความศรัทธาของสุลต่านอะลาอุดดีน

สุลต่านอะลาอุดดีน ขัลญี ผู้ซึ่งเป็นพระราชาผู้ทรงอำนาจและเปี่ยมด้วยบุญญาบารมีคนหนึ่งของอินเดียในอดีต และได้สมญานามว่า "อเล็กซานเดอร์ที่สอง" ได้ขึ้นครองบัลลังก์ต่อจากญะลาลุดดีน ผู้เป็นอาของพระองค์ ในช่วงแรกพระองค์ไม่ได้ทรงมีความศรัทธาเป็นพิเศษต่อท่านเคาะญะฮ์ และก็ไม่ได้ทรงรังเกียจท่าน บางคนพยายามยุยงให้สุลต่านเกิดความระแวงต่อท่านเคาะญะฮ์ และอ้างว่าความเป็นที่ยอมรับของท่าน ตลอดจนการที่ผู้คนทั่วไปหลั่งไหลเข้าหาท่านนั้นเป็นภัยต่อราชอาณาจักร สุลต่านอะลาอุดดีนจึงได้ส่งสาส์นฉบับหนึ่งมาถวายท่านเพื่อเป็นการทดสอบ โดยฝากไปกับเคาะฎิร ข่าน พระโอรสและรัชทายาทของพระองค์ ในสาส์นนั้นได้ขอคำปรึกษาและคำแนะนำจากท่านในเรื่องการบริหารราชอาณาจักร เมื่อเคาะฎิร ข่านนำสาส์นมาเข้าพบท่านเคาะญะฮ์ ท่านรับกระดาษนั้นไว้ในมือ แต่ไม่ได้อ่านเนื้อความเลย ท่านกล่าวกับผู้ที่อยู่ในที่ประชุมว่า "พวกเราจงขอดุอาอ์กันเถิด" หลังจากนั้นท่านกล่าวว่า "เดอร์วิช (ผู้สมถะ) จะมีธุระอะไรกับพระราชา ข้าพเจ้าเป็นเพียงคนยากไร้คนหนึ่ง ได้เลือกพำนักอยู่ ณ มุมหนึ่งของเมือง และง่วนอยู่กับการขอดุอาอ์ให้แก่พระราชาและบรรดามุสลิม หากด้วยเหตุนี้พระราชาประสงค์จะรบกวนข้าพเจ้า ข้าพเจ้าก็จะไปเสียจากที่นี่ แผ่นดินของอัลลอฮ์นั้นกว้างใหญ่ไพศาล" สุลต่านอะลาอุดดีนทรงยินดียิ่งนักกับคำตอบนี้ และตรัสว่า "เรารู้อยู่แล้วว่าท่านเคาะญะฮ์ (ร.ฮ.) ไม่ได้สนใจในกิจการของราชอาณาจักรและการเมือง[^1]

[^1]: ซิยะรุลเอาลิยาอ์ (سیر الاولیاء) หน้า 135

...ไม่มีประโยชน์อันใดเลย แต่ผู้ไม่หวังดีทั้งหลายต้องการยุยงให้ข้าพเจ้าขัดแย้งกับบรรดาผู้เป็นที่รักของอัลลอฮ์ และด้วยวิธีนี้แผ่นดินก็จะพินาศ"[^1]

การขออภัยต่อการมาเยือนของกษัตริย์

สุลต่านได้กล่าวขออภัยต่อท่านเคาะญะฮ์ (ร.ฮ.) เป็นอย่างมาก และส่งคนไปเรียนว่า "ข้าพเจ้าเป็นผู้ศรัทธาต่อท่านผู้เป็นนายท่านนั้น ข้าพเจ้าได้กระทำการล่วงเกินไป ขอได้โปรดอภัยให้ และขออนุญาตให้ข้าพเจ้าได้เข้าพบ เพื่อจะได้รับเกียรติจุมพิตเท้าของท่าน" ท่านเคาะญะฮ์ (ร.ฮ.) กล่าวตอบว่า "ไม่จำเป็นต้องมา ฉันขอดุอาอ์ให้อยู่ลับหลัง และดุอาอ์ลับหลังนั้นมีผลมากยิ่งนัก"[^2]

บ้านมีสองประตู

หลังจากนั้นสุลต่านก็ยังคงยืนกรานอย่างหนักที่จะขอเข้าพบ ท่านจึงกล่าวว่า "บ้านของฟะกีรผู้นี้มีสองประตู หากกษัตริย์เข้ามาทางประตูหนึ่ง ฉันก็จะออกไปทางอีกประตูหนึ่ง"[^3]

ความห่วงใยต่ออิสลาม

แม้ว่าอะลาอุดดีนจะไม่ได้เข้าพบท่านเคาะญะฮ์ (ร.ฮ.) แต่เขาก็ยังคงมีความศรัทธาต่อท่านอยู่เสมอ และในกิจการสำคัญของราชอาณาจักร ตลอดจนในยามที่เกิดความกังวลและความลังเลใจ เขาก็จะหันไปพึ่งท่านเคาะญะฮ์ (ร.ฮ.) ในโอกาสเช่นนั้นเขาจะขอให้ท่านขอดุอาอ์ และท่านก็จะขอดุอาอ์ให้อย่างตั้งใจ

เกาะฎีฎิยาอุดดีน บะรอนี บันทึกไว้ว่า ขณะที่มาลิก นาอิบ (กาฟูร) กำลังติดพันอยู่กับการปิดล้อมวะรังกัล เส้นทางสู่เตลังคานาเต็มไปด้วยอันตราย ด่านพักและจุดส่งสารตามเส้นทางถูกยกเลิกไปหมด สี่สิบกว่าวันผ่านไปโดยที่ข่าวคราวความปลอดภัยและความเป็นอยู่ของกองทัพยังไม่มาถึงสุลต่าน สุลต่านจึงกังวลใจอย่างยิ่ง บรรดาขุนนางชั้นผู้ใหญ่และข้าราชสำนักส่วนมากเริ่มคิดกันว่ากองทัพคงประสบเหตุร้ายบางอย่าง จนการติดต่อส่งสารขาดสะบั้นลง ในช่วงเวลาแห่งความกังวลและความลังเลใจนี้เอง สุลต่านได้ส่งมาลิก เกาะรอเบก และเกาะฎีมุฆีษุดดีน บะยานะวี ไปพบท่านเคาะญะฮ์ (ร.ฮ.) และให้เรียนท่านว่า "การที่ไม่ทราบข่าวคราวของกองทัพอิสลามทำให้ข้าพเจ้ากังวลใจอย่างยิ่ง..."

[^1]: ซิยะรุลเอาลิยาอ์ (سیر الاولیاء) หน้า 134 [^2]: แหล่งเดียวกัน หน้า 135 [^3]: แหล่งเดียวกัน หน้า 135

ท่านมีความห่วงใยและเอาใจใส่ต่ออิสลามมากกว่าข้าพเจ้าเสียอีก หากท่านได้ทราบถึงสภาพใด ๆ ของกองทัพด้วยญาณภายใน ขอได้โปรดทำให้ข้าพเจ้าสบายใจด้วยเถิด» สุลต่านได้กำชับผู้ที่นำสาส์นไปว่า ในโอกาสนี้ สิ่งใดก็ตามที่ออกจากปากของท่านชัยค์ ให้จดจำไว้ให้ดี อย่าได้เพิ่มหรือตัดทอนสิ่งใด ทั้งสองท่านได้ไปพบท่านชัยค์และกราบเรียนสาส์นของสุลต่าน หลังจากที่ท่านได้ฟังสาส์นแล้ว ท่านก็เริ่มเล่าถึงการพิชิตของกษัตริย์ในอดีตท่านหนึ่ง แล้วกล่าวว่า «ชัยชนะครั้งนี้ได้มาถึงแล้ว และเรายังหวังว่าจะมีชัยชนะอื่น ๆ ตามมาอีก» เมื่อได้ฟังดังนั้น มะลิก กอรอเบก และกอฎีมุฆีษุดดีน ก็กลับมาด้วยความยินดี และนำคำตอบนั้นไปแจ้งแก่สุลต่าน สุลต่านดีใจยิ่งนักเมื่อได้ฟังคำตอบนี้ และมั่นใจว่าวรังคัลได้ถูกพิชิตแล้ว ... ในวันนั้นเอง ขณะที่เพิ่งละหมาดอัศร์เสร็จ ผู้ส่งข่าวก็มาถึงอย่างกะทันหัน และนำสาส์นแห่งชัยชนะเหนือวรังคัลมาด้วย ในวันศุกร์ สาส์นแห่งชัยชนะนั้นถูกอ่านประกาศบนมิมบัร มีการตีกลองแห่งความยินดี และมีการเฉลิมฉลองกัน ความศรัทธาของสุลต่าน (ต่อท่านชัยค์) ก็ยิ่งเพิ่มพูนขึ้น[^1]

อีกครั้งหนึ่ง เมื่อพวกมุฆัลยกทัพมาโจมตีดิลลี และสุลต่านได้เข้าร่วมในการรบด้วยตนเอง ท่านได้ให้คนไปกราบเรียนท่านเคาะญะฮ์ (ร.ฮ.) ว่า นี่เป็นโอกาสที่สำคัญยิ่ง ขอท่านได้โปรดเอาใจใส่ด้วย ท่านเคาะญะฮ์จึงสั่งชาวคานกอฮ์ทั้งหมดว่า ให้มุ่งจิตไปยังอัลลอฮ์ และขอดุอาอ์ต่ออัลลอฮ์ให้มุสลิมได้รับชัยชนะ ดังนั้นทุกคนจึงหมกมุ่นอยู่กับการนั้น ไม่นานนักข่าวแห่งชัยชนะก็มาถึง พวกมุฆัลประสบความพ่ายแพ้อย่างย่อยยับ[^2]

กอฎีฎิยาอุดดีน ซึ่งเป็นหนึ่งในข้าราชสำนักของสุลต่านอะลาอุดดีน กล่าวว่า ตลอดช่วงเวลาการปกครองทั้งหมดของท่าน ไม่เคยมีถ้อยคำใดที่ไม่สมควรเกี่ยวกับท่านเคาะญะฮ์ (ร.ฮ.) ออกจากปากของสุลต่านเลย แม้ว่าศัตรูและผู้ริษยาท่านชัยค์จะพยายามแต่งเติมเรื่องราวเกี่ยวกับการให้ทานอย่างยิ่งใหญ่ประดุจกษัตริย์ของท่านชัยค์ การที่ผู้คนหลั่งไหลมาหา และโรงทานอันยิ่งใหญ่ของท่าน แล้วนำไปเล่าแก่สุลต่านในลักษณะที่จะทำให้สุลต่านเกิดความระแวงสงสัย แต่สุลต่านก็ไม่เคยใส่ใจต่อเรื่องเหล่านั้นเลย โดยเฉพาะในช่วงท้ายของรัชสมัย สุลต่านได้เกิดความภักดีและความศรัทธาอย่างจริงใจต่อท่านเคาะญะฮ์ (ร.ฮ.) อย่างยิ่ง ถึงกระนั้นก็ไม่เคยมีโอกาสได้พบปะกันเลย

[^1]: ตารีค ฟีรูซชาฮี (تاریخ فیروز شاہی) หน้า 333 [^2]: สิยะรุลเอาลิยาอ์ (سیر الاولیاء) หน้า 160

การต่อต้านของสุลต่านกุฏบุดดีน และการถูกสังหารของเขา

สุลต่านอะลาอุดดีน หลังจากนั้นบุตรชายคนที่สองของเขา คือ กุฏบุดดีน มุบาร็อกชาห์ ผู้เป็นมกุฎราชกุมาร ได้ทำให้คิฎรข่านถูกตัดสิทธิ์และตาบอด แล้วขึ้นครองบัลลังก์แห่งราชอาณาจักรโดยการแย่งชิง

“เนื่องจากคิฎรข่านเป็นมุรีดของท่านผู้ทรงเกียรติ (ชัยค์) และเขาคือมกุฎราชกุมารของอะลาอุดดีน ซึ่งกุฏบุดดีนได้แย่งชิงอำนาจการปกครองไปจากเขา ด้วยเหตุนี้ กุฏบุดดีนจึงขุ่นเคืองท่านชัยค์ด้วย เขาได้สร้างมัสยิดญามิอ์แห่งใหม่ขึ้นแห่งหนึ่งในนามว่า “มัสยิดญามิอ์มีรี” และได้มีคำสั่งให้บรรดามะชาอิค (ชัยค์ทั้งหลาย) และอุละมาอ์ทั้งหมดมาละหมาดวันศุกร์ที่นั่น สุลต่านุลมะชาอิคได้ส่งคำตอบไปว่า «มีมัสยิดแห่งหนึ่งอยู่ใกล้กับเรา และมัสยิดนั้นมีสิทธิ์มากกว่า เราจะละหมาดที่นั่น» และท่านก็ไม่ได้ไปยังมัสยิดญามิอ์มีรี กษัตริย์ทรงพิโรธอย่างยิ่ง ประกอบกับว่า ทุกต้นเดือนจันทรคติ บรรดาขุนนางและบุคคลสำคัญของเมืองจะไปเข้าเฝ้าในราชสำนักและถวายบรรณาการ แต่สุลต่านุลมะชาอิคไม่ได้เข้าร่วมพิธีนี้ด้วย ท่านเพียงส่งคนรับใช้ของท่านชื่ออิกบาลไปเพื่อปฏิบัติตามธรรมเนียม เขาจึงขุ่นเคืองในเรื่องนี้ด้วย เขาได้สั่งบรรดาขุนนางและเสนาบดีทั้งหมดของเขาว่า:

«อย่าให้ผู้ใดไปเยี่ยมเยียนชัยค์ที่ฆิยาษปูร»

อะมีร คุสรอว์ (ร.ฮ.) ได้บันทึกไว้ว่า: «เขามักกล่าวอยู่บ่อยครั้งว่า ผู้ใดนำศีรษะของชัยค์มา เราจะให้เงินแก่เขาหนึ่งพันตังกะ» วันหนึ่ง ณ สุสาน (ดัรกาฮ์) ของชัยค์ฎิยาอุดดีน รูมี สุลต่านญี (ท่านชัยค์) กับกุฏบุดดีนได้พบหน้ากัน สุลต่านญีได้ให้สลามในฐานะที่เป็นมุสลิมคนหนึ่ง แต่กุฏบุดดีนไม่ตอบสลาม …

เหตุการณ์ต่าง ๆ เกิดขึ้นต่อเนื่องตลอดช่วงเวลาสี่ปีแห่งการปกครองของกุฏบุดดีน[^1]

ท้ายที่สุดก็มาถึงเรื่องที่สุลต่านยืนกรานให้ท่าน (ชัยค์) มาเข้าเฝ้าในวันขึ้นหนึ่งค่ำ กุฏบุดดีนประกาศกลางท้องพระโรงว่า «หากเขาไม่มาในวันขึ้นหนึ่งค่ำเดือนหน้า เราจะรู้ว่าจะจัดการกับเขาอย่างไร» ราวกับว่านี่คือคำขู่ว่า ด้วยอำนาจแห่งรัฐ ข้าจะลากตัวเขามาที่ท้องพระโรงให้จงได้ บางทีอาจตั้งใจถึงขั้นสังหารเสียด้วยซ้ำ

เมื่อข่าวความตั้งใจอันแน่วแน่ของกษัตริย์ไปถึงท่านสุลฏอนญี (ท่านชัยค์) สุลฏอนุลมะชาอิค (ร.ฮ.) มิได้กล่าวสิ่งใดเลย บัดนี้เดือนกำลังจะสิ้นไปทีละวัน «ยิ่งเดือนใกล้เข้ามาเท่าใด ความกังวลของบรรดาผู้ภักดีที่มีใจผูกพันก็ยิ่งทวีขึ้นเท่านั้น» (ยิ่งใกล้สิ้นเดือน ความวิตกและความกระวนกระวายของบรรดาผู้ใกล้ชิดก็ยิ่งเพิ่มพูน) จันทร์เสี้ยวปรากฏให้เห็นหลังเวลามัฆริบ พรุ่งนี้คือวันขึ้นหนึ่งค่ำ บรรดาบุคคลสำคัญและขุนนางของเมืองจะพากันไปยังท้องพระโรง แต่สุลฏอนุลมะชาอิคก็ตัดสินใจแน่วแน่แล้วว่าจะไม่ไป ส่วนกุฏบุดดีนก็ตัดสินไว้แล้วว่า «หากเขาไม่มา เราจะรู้ว่าจะจัดการอย่างไร» «เหลือเพียงคืนเดียวที่คั่นอยู่» ทั่วดิลลีเกิดความโกลาหล พรุ่งนี้คือการเผชิญหน้าระหว่างสองกษัตริย์ คือกษัตริย์แห่งดุนยาและกษัตริย์แห่งศาสนา

ทว่าคืนนั้นยังไม่ทันผ่านพ้นไป ก็ปรากฏว่า «ในคืนนั้นเอง ภัยพิบัติจากฟากฟ้าได้ลงมาเหนือชีวิตของกษัตริย์» (ในคืนเดือนนั้นเอง ภัยจากฟากฟ้าได้ประสบแก่ชีวิตของกษัตริย์) กล่าวคือ «คุสรูข่านคว้าผมบนศีรษะของสุลต่านไว้ ทั้งสองต่างพัวพันต่อสู้กัน เขาใช้กริชแทงสีข้างของสุลต่านจนฉีกขาด แล้วผลักลงกับพื้น และตัดศีรษะอันอัปมงคลนั้นออกจากร่าง แล้วโยนลงมาจากหลังคาของหอพันเสา» (ฏอบาฏอบาอี) คุสรูข่านจับผมบนศีรษะของกษัตริย์ ทั้งสองต่างตะลุมบอนกัน คุสรูข่านใช้กริชผ่าสีข้างของสุลต่าน แล้วโยนเขาลงกับพื้น และตัดศีรษะอันอัปมงคลนั้นออกจากร่าง

[^1]: นิซอมุตตะอ์ลีม หน้า 22

...แล้วโยนเขาลงสู่พื้นดินจากหลังคาของพระราชวังหนึ่งพันเสา"[^1]

โรงทานจากเบื้องเร้น

ในช่วงเวลานั้นเอง เมื่อสุลฏอนกุฏบุดดีนได้ออกคำสั่งห้ามอย่างเด็ดขาดในเรื่องนี้ว่า บรรดาขุนนางในราชสำนักและข้าราชการของอาณาจักรจะต้องไม่นำของกำนัลหรือเครื่องบรรณาการใด ๆ ไปถวายท่านเคาะญะฮ์ (ร.ฮ.) เพื่อจะได้ดูว่าโรงทานของชัยค์จะดำเนินไปได้อย่างไร ท่านเคาะญะฮ์กลับกำชับเป็นพิเศษว่า ในช่วงเวลานี้ให้หุงหาอาหารมากขึ้น และให้ปูสำรับอาหารให้กว้างขวางยิ่งขึ้นกว่าเดิม ท่านชัยค์นะศีรุดดีน จิรอฆ-ดิลลี (ร.ฮ.) กล่าวว่า

"ครั้งหนึ่ง มีผู้ประสงค์ร้ายคนหนึ่งทูลสุลฏอนกุฏบุดดีนว่า ชัยค์ไม่ยอมรับของกำนัลจากพระองค์ แต่กลับรับของกำนัลที่บรรดาขุนนางและหัวหน้าทั้งหลายนำไปให้ ทั้งที่ในที่สุดแล้วของเหล่านั้นทั้งหมดก็มาจากพระองค์นั่นเอง สุลฏอนกุฏบุดดีนเชื่อว่าเรื่องนี้เป็นความจริง จึงออกคำสั่งว่า ห้ามมิให้ขุนนางคนใด..."

[^1]: นิซอมตะอ์ลีมวะตัรบิยัต (نظام تعلیم وتربیت) อ้างจาก สิยะรุลเอาลิยาอ์ (سیر الاولیاء) ว่ามีเหตุการณ์นี้ แต่ไม่ได้ระบุวัน เดือน และปี (หน้า 151) ใน ตารีคฟิริชตะฮ์ (تاریخ فرشتہ) เล่ม 1 ในตอนว่าด้วยสุลฏอนกุฏบุดดีน ระบุวันที่สุลฏอนถูกลอบปลงพระชนม์ว่าเป็นคืนวันพฤหัสบดี เดือนเราะบีอุลเอาวัล ฮ.ศ. 721 ซึ่งในตอนต้นมีการกล่าวถึงการเข้าเฝ้าของเคาะญะฮ์ แต่ในรายงานเกี่ยวกับการไปพบในเดือนญุมาดา ไม่ได้กล่าวถึงเหตุการณ์ที่กษัตริย์ถูกปลงพระชนม์ (หน้า 132) ต่อมาในเล่มที่ 2 ของหนังสือเล่มเดียวกัน ซึ่งกล่าวถึงท่านสุลฏอนุลมะชายิค ระบุวันที่สุลฏอนถูกปลงพระชนม์ว่าเป็นวันที่ 9 เดือนเชาวาล และไม่ได้ระบุปี (หน้า 393 เล่ม 2) แต่หลักฐานที่เก่าแก่และน่าเชื่อถือที่สุดในเรื่องนี้คือ มัษนะวีตุฆลุกนามะฮ์ (مثنوی تغلق نامہ) ของอะมีร คุสเราว์ ซึ่งเป็นมัษนะวีที่เชื่อถือได้และมีชื่อเสียงของท่านอะมีร ประพันธ์ขึ้นในรัชสมัยของสุลฏอนฆิยาษุดดีน ตุฆลุก ในงานนี้ท่านได้ระบุไว้อย่างชัดเจนยิ่งว่า การปลงพระชนม์กุฏบุดดีนเกิดขึ้นในช่วงกลางเดือนญุมาดัษษานี ฮ.ศ. 720 ท่านกล่าวว่า «เมื่อปีตามศักราชอาหรับครบเจ็ดร้อยยี่สิบ ความมั่นคงของกุฏบ์ก็พร่องลงจากด้านแห่งชีวิต เดือนญุมาดาที่สองเริ่มปรากฏ จันทร์เสี้ยวก็หม่นมัวและมืดมิดให้เห็น เดือนหนึ่งยังอยู่ในสภาพอันขมขื่น ก่อนวันสิ้นเดือนนั้นได้ทำการโดยไม่สมควร แล้วเดือนนั้นก็ดับไปในโลก ด้วยดวงชะตาของสุลฏอนมุบาร็อก» (ตุฆลุกนามะฮ์ หน้า 19 ฉบับพิมพ์ไฮเดอราบาด) จากบทกวีเหล่านี้ วันที่ของเหตุการณ์ได้รับการระบุอย่างถูกต้องสมบูรณ์ และยังยืนยันถึงลักษณะและความสำคัญของเหตุการณ์นี้ด้วย

...ผู้ใดในหมู่ขุนนางอย่าได้ไปยังสำนักของท่านชัยค์ และให้คอยดูว่าท่านได้ทรัพย์มาจากที่ใดจึงเลี้ยงดูผู้คนได้มากมายเพียงนี้ แล้วยังทรงแต่งตั้งสายลับไว้คอยเฝ้าดูว่าขุนนางคนใดไปที่นั่น ให้มารายงานแก่พระองค์ เมื่อท่านชัยค์ได้ยินเรื่องนี้ ท่านจึงสั่งว่า «จากวันนี้ไปให้หุงอาหารเพิ่มขึ้นอีก» ผ่านไประยะหนึ่ง สุลต่านถามผู้คนว่าสภาพของคานกอฮ์ (ข่านกอฮ์) ของท่านชัยค์เป็นอย่างไรบ้าง พวกเขาทูลว่า อาหารที่เคยหุงเท่าใด บัดนี้หุงเป็นสองเท่าของที่เคยหุง พระราชาได้ยินดังนั้นก็ทรงเสียพระทัย และตรัสว่า «ข้าผิดไปแล้ว กิจการของท่านผู้นี้มาจากโลกที่เร้นลับ (อาลัมอัลฆัยบ์)»[^1]

ยุคของฆิยาษุดดีน ตุฆลุก และการชุมนุมโต้วาทีของทางการ

หลังจากกุฏบุดดีน มุบาเราะก์ ชาฮ์ ไม่นาน คุสรอว์ ข่าน ได้ยึดอำนาจรัฐโดยมิชอบ และเหยียบย่ำศาสนสัญลักษณ์ของอิสลามจนเป็นการลบหลู่อิสลาม ในปี ฮ.ศ. 721 ฆิยาษุดดีน ตุฆลุก (อัลมะลิก อัลฆอซี) ได้สังหารคุสรอว์ ข่าน และวางรากฐานการปกครองของราชวงศ์ตุฆลุก สุลต่านฆิยาษุดดีนแม้จะมิใช่ผู้มีความรู้ แต่ก็ทรงให้เกียรติต่อชะรีอะฮ์และอุละมาอ์ ท่านเคาะวาญะฮ์ (นิซอมุดดีน) ฟังสะมาอ์ (การฟังบทกวีขับร้องทางจิตวิญญาณ) ด้วยเหตุนี้ในดิลลีจึงเกิดความนิยมและแพร่หลายของสิ่งนี้ในหมู่คนทั่วไป มีชายคนหนึ่งชื่อชัยค์ซาดะฮ์ หุซามุดดีน ฟัรญาม ผู้ซึ่งอยู่ในร่มเงาความเมตตาของท่านเคาะวาญะฮ์มาระยะหนึ่ง แต่แม้จะพากเพียรปฏิบัติ (มุญาฮะดะฮ์) ก็ไม่อาจได้รับความดื่มด่ำ ความปรารถนา และความรักอันเป็นสมบัติทางจิตวิญญาณ อีกทั้งกอฎีญะลาลุดดีน อัลวะลวาลิญี ผู้รองผู้ปกครองแผ่นดิน ก็มีความขุ่นเคืองต่อบรรดาผู้มีความเจ็บปวดและความรัก (ชาวตะเซาวุฟ) อยู่บ้าง ท่านกอฎีและอุละมาอ์คนอื่น ๆ จึงยุยงชัยค์ซาดะฮ์ หุซาม และเขาก็ได้ทูลให้พระราชาทรงสนใจว่า เคาะวาญะฮ์ นิซอมุดดีน ผู้เป็นผู้นำแห่งยุค ฟังสะมาอ์ ซึ่งในมัซฮับของอิมามอะอ์ซอม (อบูหะนีฟะฮ์) (ร.ฮ.) เป็นสิ่งหะรอม[^2] และเพราะท่าน ผู้คนนับพันจึงกระทำการต้องห้ามนี้ สุลต่านไม่ทรงทราบเรื่องปัญหานี้มาก่อน จึงทรงประหลาดพระทัยว่า บุคคลผู้ยิ่งใหญ่เช่นนี้ซึ่งเป็นผู้นำของโลก...

[^1]: คัดจาก ค็อยรุลมะญาลิส (خیر المجالس) ฉบับแปล หน้า 243 [^2]: การอภิปรายเรื่องสะมาอ์ ทั้งสาระที่แท้จริง เป้าหมาย จุดประสงค์ ตลอดจนมารยาทและข้อบัญญัติของมัน โปรดดูในบทที่สี่ "อัลอัควาก และอาการทางจิตวิญญาณ" — 12

ผู้คนจะทำการอันไม่เป็นที่อนุญาตตามบทบัญญัติเช่นนี้ได้อย่างไร ผู้คนจึงนำฟัตวาว่าด้วยการอนุญาตให้ฟังสะมาอ์ และรายงานจากตำราทางศาสนามาเสนอต่อหน้ากษัตริย์ กษัตริย์ตรัสว่า เนื่องจากอุละมาอ์แห่งศาสนาได้ออกฟัตวาว่าสะมาอ์เป็นสิ่งต้องห้าม และพวกเขาห้ามสิ่งนี้ ดังนั้นจงเชิญท่านเคาะญะฮ์ (ร.ฮ.) และอุละมาอ์ทั้งหมดของเมือง ตลอดจนบรรดาผู้นำและบุคคลชั้นสูงมา แล้วจัดการประชุมขึ้น เพื่อจะได้พิสูจน์ว่าความจริงอยู่ฝ่ายใด จงฟังรายละเอียดเรื่องนี้จากคำของมีร์ เคาะรด์ :—

"ท่านเคาะญะฮ์ (ร.ฮ.) ถูกเรียกตัวไปยังพระราชวัง ท่านเคาะญะฮ์ได้เดินทางเข้าวังพร้อมด้วยท่านกอฎีมุฮ์ยิดดีน กาชานี และเมาลานาฟัครุดดีน ซัรรอดี ซึ่งทั้งสองท่านเป็นอุละมาอ์ชั้นนำและเป็นครูบาอาจารย์แห่งยุคสมัย ก่อนอื่น กอฎีญะลาลุดดีน ผู้รักษาการแทนผู้ปกครอง ได้เริ่มเทศนาตักเตือนท่านเคาะญะฮ์ และพูดกับท่านด้วยท่าทีที่ไม่เหมาะสม จนถึงกับกล่าวว่า หากหลังจากนี้ท่านยังอ้างว่าสะมาอ์เป็นที่อนุญาตและยังฟังสะมาอ์อีก ข้าพเจ้าผู้เป็นผู้ปกครองตามบทบัญญัติจะลงโทษท่าน เมื่อได้ยินดังนั้น ท่านเคาะญะฮ์ก็เกิดความโกรธและกล่าวว่า "ตำแหน่งที่ท่านอาศัยเป็นที่พึ่งในการพูดเช่นนี้ ท่านจะถูกปลดออกจากมัน" แล้วก็เป็นดังนั้นจริง สิบสองวันต่อมา กอฎีผู้นั้นก็ถูกปลดออกจากตำแหน่งและต้องออกจากเดลีไป

โดยสรุปคือ ในการประชุมโต้วาทีครั้งนั้น มีอุละมาอ์ บุคคลสำคัญ ผู้นำ ขุนนาง และเสนาบดีแห่งราชอาณาจักรเข้าร่วมทั้งหมด ความสนใจของกษัตริย์และผู้เข้าร่วมประชุมทุกคนมุ่งไปที่ท่านเคาะญะฮ์ และทุกคนต่างให้ความเคารพท่าน ชัยค์ซาดะฮ์ หุซาม กล่าวว่า ในชุมนุมของท่านมีการฟังสะมาอ์ ผู้คนเต้นรำ ร้องโหยหวนและเปล่งเสียงตะโกน และกล่าวถ้อยคำอื่น ๆ อีกมากมายในทำนองเดียวกัน ท่านเคาะญะฮ์มองไปยังชัยค์ซาดะฮ์และกล่าวว่า "อย่าส่งเสียงดัง ไม่จำเป็นต้องพูดมาก ก่อนอื่นจงบอกมาเถิดว่า นิยามของสะมาอ์คืออะไร?" ชัยค์ซาดะฮ์ หุซาม ตอบว่า "ข้าพเจ้าไม่ทราบ แต่ข้าพเจ้ารู้เพียงว่าอุละมาอ์กล่าวว่าสะมาอ์เป็นสิ่งหะรอม" ท่านเคาะญะฮ์ (ร.ฮ.) จึงกล่าวว่า "เมื่อ

ท่านไม่รู้แม้กระทั่งความหมายของคำว่า «สะมาอ์» ดังนั้นข้าพเจ้าจึงไม่มีอะไรจะพูดกับท่าน และก็ไม่ควรพูดด้วย ชัยค์ซาดะฮ์ หุสสาม จึงได้รับความอับอาย องค์สุลต่านทรงสดับคำกล่าวของท่าน (ท่านชัยค์) ด้วยความตั้งใจยิ่ง เมื่อผู้ใดพูดเสียงดัง พระองค์ก็จะตรัสว่า «อย่าส่งเสียงอึกทึก จงฟังว่าท่านชัยค์กล่าวอะไร»

ในบรรดาอุละมาอ์ที่อยู่ ณ ที่นั้น เมาลานาหะมีดุดดีน และเมาลานาชิฮาบุดดีน มุลตานี ต่างนิ่งเงียบ เมาลานาหะมีดุดดีนกล่าวเพียงว่า สภาพของมัจญ์ลิสของท่านเคาะวาญะฮ์ที่โจทก์ผู้นี้บรรยายมานั้น ขัดกับข้อเท็จจริง ข้าพเจ้าได้เห็นด้วยตาตนเอง และข้าพเจ้ายังได้เห็นบรรดาชัยค์และดัรวีชอีกเป็นจำนวนมาก

ในระหว่างนั้น เมาลานาอิลมุดดีน หลานของชัยค์อัลอิสลาม ชัยค์บะฮาอุดดีน ซะกะริยา มุลตานี (ร.ฮ.) ได้มาถึง องค์สุลต่านตรัสกับท่านว่า «ท่านเป็นทั้งผู้รู้และเป็นนักเดินทาง ขณะนี้กำลังมีการถกเถียงกันเรื่องสะมาอ์ ข้าพเจ้าขอถามท่านว่า การฟังสะมาอ์นั้นเป็นที่ต้องห้าม (หะรอม) หรือเป็นที่อนุมัติ (หะลาล)?» เมาลานาอิลมุดดีนกล่าวว่า «ข้าพเจ้าได้ประพันธ์ริซาละฮ์เล่มหนึ่งในเรื่องนี้ ซึ่งในนั้นได้ยกหลักฐานทั้งในด้านการห้ามและการอนุมัติไว้ ข้อสรุปจากการตรวจสอบก็คือ ผู้ที่ฟังด้วยหัวใจ ก็เป็นที่อนุมัติสำหรับเขา และผู้ที่ฟังด้วยนัฟซู ก็เป็นที่ต้องห้ามสำหรับเขา»

หลังจากนั้น องค์สุลต่านได้ถามเมาลานาอิลมุดดีนว่า «ท่านได้เดินทางไปทั่วแบกแดด ชาม และรูมมาแล้ว บรรดาชัยค์ที่นั่นฟังสะมาอ์หรือไม่ และมีผู้ใดห้ามปรามที่นั่นหรือไม่?» เมาลานาอิลมุดดีนกล่าวว่า «ในเมืองเหล่านั้นทั้งหมด บรรดาผู้อาวุโสและชัยค์ต่างฟังสะมาอ์ และบางท่านฟังพร้อมกับกลองดุฟและขลุ่ยด้วย โดยไม่มีผู้ใดห้ามปราม และสะมาอ์ได้แพร่หลายในหมู่บรรดาชัยค์มาตั้งแต่สมัยของท่านญุนัยด์ (ร.ฮ.) และท่านชิบลี (ร.ฮ.)» เมื่อองค์สุลต่านได้สดับเช่นนี้จากปากของเมาลานาอิลมุดดีนก็ทรงนิ่งเงียบ และมิได้ตรัสสิ่งใดอีก เมาลานาญะลาลุดดีนได้กราบทูลว่า องค์สุลต่าน […]

ให้ออกคำสั่งห้ามสะมาอ์ และให้ยึดถือมัซฮับของท่านอิมามอะอ์ซอม (ร.ฮ.) เมื่อนั้นท่านเคาะญะฮ์ (ร.ฮ.) ได้กล่าวแก่กษัตริย์ว่า "ข้าพเจ้าปรารถนาให้พระองค์อย่าได้ออกคำสั่งใด ๆ ในเรื่องนี้" กษัตริย์ทรงรับคำแนะนำของท่าน และมิได้ทรงตัดสินใด ๆ ในเรื่องนี้ เมาลานาฟัครุดดีน (ผู้ซึ่งอยู่ในที่ประชุมนั้น) เล่าว่า การโต้แย้งนี้ดำเนินไปตั้งแต่ต้นเวลาฎุฮาจนถึงเวลาตะวันคล้อย ฝ่ายในที่ประชุมไม่สามารถนำหลักฐานใด ๆ มาแสดงถึงการเป็นที่ต้องห้ามได้ และในที่สุดการโต้แย้งก็จบลงตรงประเด็นที่ว่า การละเว้นสิ่งนี้ดีกว่า หรือการกระทำมันดีกว่ากัน อีกรายงานหนึ่งระบุว่า กษัตริย์ทรงตัดสินว่าท่านเคาะญะฮ์ (ร.ฮ.) สามารถฟังสะมาอ์ได้ และผู้ใดก็ไม่มีสิทธิ์ห้ามท่าน แต่รายงานนี้เป็นรายงานที่อ่อนกว่า ในระหว่างนั้นมีบางคนกล่าวแก่ท่านเคาะญะฮ์ (ร.ฮ.) ว่า "บัดนี้มีพระราชโองการของสุลต่านออกมาเรื่องสะมาอ์แล้ว ท่านจะฟังสะมาอ์เมื่อใดก็ได้ มันเป็นที่อนุมัติ (หะลาล) แล้ว" ท่านเคาะญะฮ์ (ร.ฮ.) ตอบว่า "หากสิ่งนั้นเป็นที่ต้องห้าม (หะรอม) มันก็จะไม่กลายเป็นหะลาลเพราะคำพูดของผู้ใด และหากมันเป็นหะลาล มันก็จะไม่กลายเป็นหะรอมเพราะคำพูดของผู้ใด" เมื่อการประชุมสิ้นสุดลง กษัตริย์ได้ส่งท่านเคาะญะฮ์กลับด้วยความเคารพและให้เกียรติอย่างยิ่ง"[^1]

เรื่องราวของที่ประชุมโต้วาทีจากคำบอกเล่าของท่านเคาะญะฮ์เอง

กอฎีฎิยาอุดดีน บะรนี เขียนไว้ในหนังสือของเขา "หัสรัตนามะฮ์" (حسرت نامہ) ว่า เมื่อท่านเคาะญะฮ์เสร็จสิ้นจากที่ประชุมนั้นและกลับมายังบ้านพัก ท่านได้ละหมาดซุฮ์ริ แล้วกล่าวแก่เมาลานามุฮ์ยิดดีน กาชานี

[^1]: สิยะรุลเอาลิยาอ์ (سیر الاولیاء) โดยย่อ หน้า 527 ถึง 532

และได้เรียกอะมีร คุสเราให้มาพบ แล้วกล่าวว่า "อุละมาอ์แห่งดิลลีเต็มไปด้วยความเป็นศัตรูและความริษยา พวกเขาพบสนามอันกว้างขวาง และได้กล่าวถ้อยคำที่เป็นปฏิปักษ์มากมาย สิ่งที่น่าประหลาดใจคือ การได้ยินหะดีษเศาะฮีหฺของท่านนบี ﷺ เป็นที่ไม่พอใจของพวกเขา เมื่อตอบโต้ พวกเขาก็พูดอยู่อย่างเดียวว่า 'ในเมืองของเรา ฟิกฮ์ต้องมาก่อนการปฏิบัติตามหะดีษ' ถ้อยคำเช่นนี้มีแต่ผู้ที่ไม่มีความเชื่อมั่นในหะดีษของท่านนบี ﷺ เท่านั้นที่จะกล่าวได้ เมื่อฉันอ่านหะดีษเศาะฮีหฺบทใด พวกเขาก็ไม่พอใจและกล่าวว่า 'อิมามชาฟิอีย์ใช้หะดีษนี้เป็นหลักฐาน และท่านเป็นศัตรูของอุละมาอ์ของเรา เราจะไม่ฟัง' ไม่ทราบว่าพวกเขามีความเชื่อมั่นหรือไม่ พวกเขาใช้อำนาจบีบบังคับเช่นนี้ต่อหน้าผู้ปกครอง และขัดขวางหะดีษเศาะฮีหฺ ฉันไม่เคยเห็นหรือได้ยินว่ามีอาลิมคนใดที่เมื่อมีผู้อ่านหะดีษเศาะฮีหฺต่อหน้าแล้วจะกล่าวว่า 'ฉันไม่ฟัง' ฉันไม่เข้าใจเลยว่านี่คืออคติแบบใด เมืองที่มีการกระทำอันอุกอาจและบีบบังคับเช่นนี้จะคงความเจริญอยู่ได้อย่างไร ไม่น่าแปลกใจหากอิฐของเมืองนี้จะถูกรื้อออกทีละก้อน หลังจากนี้ เมื่อกษัตริย์ บรรดาขุนนาง และสามัญชนได้ยินจากกอฎีและอุละมาอ์ของเมืองว่าในเมืองนี้ไม่มีการปฏิบัติตามหะดีษ แล้วความเชื่อมั่นของพวกเขาต่อหะดีษของท่านนบี ﷺ จะคงอยู่ได้อย่างไร ฉันเกรงว่าด้วยอัปมงคลแห่งความเชื่อที่ผิดเพี้ยนของอุละมาอ์แห่งเมืองนี้ ภัยพิบัติ การเนรเทศ ทุพภิกขภัย และโรคระบาดจะหลั่งลงมาจากฟากฟ้า"[^1]

ความพินาศของดิลลี

หกปีพอดีหลังเหตุการณ์นี้ หลังจากท่านเคาะญะฮ์ถึงแก่กรรม มุฮัมมัด ตุฆลุก บุตรและผู้สืบทอดของสุลฏอนฆิยาษุดดีน ตุฆลุก ได้ออกคำสั่งให้ประชาชนอพยพออกจากดิลลีจนหมดสิ้น และย้ายไปยังเดากีร หรือเดาละตาบาด และได้ดำเนินการเรื่องนี้ด้วยความดื้อรั้นและเร่งรีบถึงขนาดที่อิฐของเมืองถูกรื้อออกทีละก้อนอย่างแท้จริง ดิลลีซึ่งเคยรุ่งเรืองและมีผู้คนหนาแน่นจนแต่ก่อนหาที่อยู่อาศัยไม่ได้ กลับว่างเปล่าจนกระทั่งนอกจากสัตว์ป่าและสัตว์ร้ายแล้ว ไม่มีสิ่งมีชีวิตใดปรากฏให้เห็นที่นั่นเลย

มุฮัมมัด กอซิม เขียนไว้ในตารีค ฟิริชตะฮ์ (تاریخ فرشتہ) ว่า:—

[^1]: สิยะรุลเอาลิยาอ์ (سیر الاولیاء) หน้า 527, 532

«เหล่าผู้บริหารของรัฐบาลมิได้ละเว้นแม้แต่ผู้ใดผู้หนึ่งในชาวดิลลีที่คุ้นเคยกับน้ำและอากาศของดิลลี ต่างส่งทุกคนไปยังเมืองเดาละตาบาด และดิลลีก็ร้างผู้คนจนไม่มีเสียงของสิ่งมีชีวิตใดเลย นอกจากเสียงหมาจิ้งจอก สุนัขจิ้งจอก และสัตว์ป่าที่แว่วเข้าหู»[^1]

อุละมาอ์ทั้งหมดที่อยู่ในที่ประชุมนั้น รวมทั้งคนอื่น ๆ ด้วย เพราะพวกเขาจึงต้องถูกเนรเทศไปยังเดาละตาบาด เมื่อไปถึงเดาละตาบาดก็ต้องเผชิญกับความอดอยากและโรคระบาดอย่างหนัก หลายพันคนกลายเป็นเหยื่อของความตายระหว่างทาง และอีกหลายพันคนเมื่อไปถึงที่นั่นแล้วก็ตกเป็นเหยื่อของความอดอยากและโรคภัยไข้เจ็บ คำพยากรณ์ของท่านควาญะฮ์ (ร.ฮ.) จึงเป็นจริงทุกถ้อยคำ

การจัดเวลาประจำวัน

อะมีร คุรด์ได้บันทึกการจัดเวลาประจำวันของท่านควาญะฮ์ไว้ดังนี้ :

"หลังจากละศีลอด (ซึ่งกระทำร่วมกับญะมาอะฮ์) ท่านจะขึ้นไปยังที่พำนักของท่านบนชั้นบน บรรดามิตรสหายและผู้รับใช้ที่มาจากในเมืองและบริเวณโดยรอบ จะถูกเชิญขึ้นไปข้างบนในช่วงระหว่างมัฆริบกับอิชาอ์ ช่วงเวลาหนึ่งพวกเขาจะได้รับเกียรติให้นั่งร่วมและพบปะกับท่าน มีการนำผลไม้สดและผลไม้แห้งทุกชนิด ตลอดจนอาหารและเครื่องดื่มอันประณีตโอชะมาเสิร์ฟ ผู้ที่อยู่ในที่ประชุมต่างได้รับประทาน ส่วนท่านก็ปลอบประโลมใจทุกคนและไต่ถามสารทุกข์สุกดิบ"[^2]

ความพิเศษของอะมีร คุสเราว์

ท่านจะลงมาข้างล่างอีกครั้งเพื่อละหมาดอิชาอ์ เมื่อละหมาดร่วมกับญะมาอะฮ์แล้วก็จะขึ้นไปยังชั้นบนอีก และทำกิจอยู่ครู่หนึ่ง…

[^1]: ตารีค ฟิริชตะฮ์ (تاریخ فرشتہ) เล่มที่ 1 หน้า 243 [^2]: สิยะรุลเอาลิยาอ์ (سیر الاولیاء) หน้า 125

ท่านจะพักอยู่ จากนั้นจึงขึ้นไปบนเตียงเพื่อพักผ่อน ในเวลานั้นบรรดาผู้รับใช้จะนำตัสบีห์มาวางในมือของท่าน ในเวลานั้นไม่มีผู้ใดกล้าเข้ามา นอกจากอะมีร คุสเราว์ ท่านจะนั่งลงต่อหน้าและเล่าเรื่องราวต่าง ๆ ทุกชนิด ท่านพยักหน้าด้วยความพอใจ และเป็นครั้งคราวท่านจะกล่าวถามว่า "ชาวเติร์ก (ตุรก์) มีข่าวอะไรบ้าง?" เพียงเท่านี้อะมีร คุสเราว์ก็ได้โอกาสสนทนายืดยาว หากท่านถามเพียงประเด็นเดียว เขาก็จะเล่าเรื่องราวให้ฟังทั้งหมด ในโอกาสนี้ญาติที่อายุน้อยบางคนและผู้ที่เติบโตมาในบ้านของท่านบางคนจะเข้ามาพบและจุมพิตเท้าของท่าน[^1]

«คุสเราว์ผู้ยากไร้มิได้หลับเลยหลายราตรีด้วยความปรารถนานี้ ว่าดวงตาจะได้แนบลงบนฝ่าเท้าของท่าน แล้วจึงจะหลับใหล»

การเตรียมตัวยามค่ำคืน

เมื่ออะมีร คุสเราว์และบรรดาบุตรหลานขออนุญาตลากลับไปแล้ว ผู้รับใช้ชื่ออิกบาลจะเข้ามาวางคนโทน้ำที่เติมน้ำไว้หลายใบสำหรับให้ท่านอาบน้ำละหมาด แล้วจึงออกไปข้างนอก หลังจากนั้นท่านเคาะญะฮ์จะลุกขึ้นเองและลงกลอนประตู แล้วเรื่องราวที่นั่นก็ไม่มีผู้ใดล่วงรู้ นอกจากอัลลอฮ์เท่านั้นที่ทรงรู้ว่าตลอดทั้งคืนท่านได้วิงวอนและอ่อนน้อมต่อพระองค์อย่างไร และด้วยความดื่มด่ำและความปรารถนาเพียงใดต่อพระผู้เป็นเจ้าของท่าน

[^1]: ความสัมพันธ์ที่อะมีร คุสเราว์มีต่อท่านเคาะญะฮ์อย่างลุ่มหลงและเปี่ยมด้วยความรักนั้น เป็นที่ประจักษ์จากชีวประวัติและดีวานของเขา ความผูกพันที่นกบุลบุลมีต่อดอกกุหลาบ และแมลงเม่ามีต่อเปลวเทียนเป็นเช่นใด ความผูกพันของอะมีร คุสเราว์ต่อมุรชิดของเขาก็เป็นเช่นนั้น ท่านเคาะญะฮ์เองก็มีความผูกพันต่อผู้รักอันสัตย์จริงผู้นี้ถึงขนาดกล่าวว่า "ฉันเบื่อหน่ายทุกคน แต่ไม่เคยเบื่อหน่ายเจ้า" คือ บางครั้งฉันรู้สึกอึดอัดกับทุกคน แต่ไม่ว่าในสภาพใดก็ไม่เคยอึดอัดกับเจ้า และครั้งหนึ่งท่านยังกล่าวเพิ่มอีกว่า "ฉันเบื่อหน่ายทุกคน จนถึงขั้นเบื่อหน่ายตัวเอง แต่ไม่เคยเบื่อหน่ายเจ้า" คือ บางครั้งฉันรู้สึกเบื่อแม้กระทั่งตัวเอง แต่ไม่เคยเบื่อเจ้า (ซิยะรุลเอาลิยาอ์ [سیر الاولیاء] หน้า 302) ครั้งหนึ่งท่านกล่าวว่า มีชายคนหนึ่งพูดกับฉันว่า "ท่านมองอะมีร คุสเราว์ด้วยสายตาอันงดงามเพียงใด ขอท่านได้มองฉันด้วยสายตานั้นสักครั้ง" ฉันมิได้ตอบอะไรเขา แต่ในใจฉันคิดว่าจะบอกเขาว่า "จงนำความเหมาะสม (เช่นนั้น) มาก่อนเถิด" (หน้า 302) — «ฉันนั้น ด้วยความปรารถนาจะได้อยู่ต่อหน้าท่าน จึงเล่าเรื่องราวยืดยาว เพื่อจะได้ยินจากท่านสักคำหนึ่ง ซึ่งเป็นความปรารถนาของคนทั้งโลก»

ในบันทึกส่วนที่หลงเหลืออยู่ ข้าพเจ้าได้เห็นบทกวีสองบทนี้ด้วยลายมือของท่านเคาะญะฮ์ (ร.ฮ.) ซึ่งตรงกับสภาวะของท่านโดยสิ้นเชิง:

«ข้าพเจ้าอยู่เพียงลำพังกับราตรีและตะเกียงดวงหนึ่ง ทั้งสองเป็นเพื่อนข้าพเจ้าจนรุ่งสาง บางคราวข้าพเจ้าซูบผอมลงด้วยเสียงถอนใจแห่งศีรษะที่ถูกฟันขาด บางคราวทรวงอกก็ลุกไหม้ด้วยความร้อนรุ่ม»

บางครั้งก็ได้ยินบทกวีนี้จากปากอันประเสริฐของท่าน ซึ่งเป็นการเล่าถึงสภาวะของท่านเอง:

«ครั้งหนึ่งเถิด จงมาชมข้าพเจ้ากับเทียน เพราะสิ่งที่เหลืออยู่ในตัวข้าพเจ้าและในเทียนนั้น มีเพียงควันเท่านั้น»

สะหูร

เมื่อถึงเวลาสะหูร ผู้รับใช้จะมาเคาะประตูจากด้านนอก ท่านเคาะญะฮ์จะเปิดประตู ผู้รับใช้จะวางอาหารสะหูรซึ่งมีอาหารหลายชนิดไว้ตรงหน้า ท่านรับประทานเพียงเล็กน้อยมาก ส่วนที่เหลือท่านสั่งให้เก็บรักษาไว้ให้เด็ก ๆ เคาะญะฮ์อับดุรเราะฮีม ผู้มีหน้าที่นำอาหารสะหูรมาให้ เล่าว่า บ่อยครั้งท่านเคาะญะฮ์ไม่รับประทานอาหารสะหูรเลย ข้าพเจ้าจึงเรียนท่านว่า "ท่านผู้มีเกียรติรับประทานน้อยมากแม้ในเวลาละศีลอด หากไม่รับประทานอะไรเลยในเวลาสะหูรด้วย ความอ่อนแรงจะยิ่งเพิ่มมากขึ้น" ท่านจึงร้องไห้และกล่าวว่า "มีคนยากจนและคนไร้ที่พึ่งมากเพียงใดที่นอนหิวอยู่ตามมุมมัสญิดและบนชานเรือน ผ่านค่ำคืนไปด้วยความอดอยาก อาหารนี้จะผ่านลำคอของข้าพเจ้าลงไปได้อย่างไร" ดังนั้นบ่อยครั้งอาหารสะหูรที่ข้าพเจ้านำมา ก็ต้องยกกลับไปทั้งอย่างนั้น

ยามเช้า

เมื่อรุ่งเช้า ผู้ใดได้มองดูใบหน้าอันประเสริฐของท่าน จะเห็นว่ามีอาการปีติปรากฏชัด และดวงตาแดงก่ำเพราะการตื่นอยู่ แม้จะผ่านการมุญาฮะดะฮ์ (การต่อสู้กับอารมณ์ใฝ่ต่ำ) อย่างหนักหน่วงเช่นนี้ ก็ไม่ปรากฏความอ่อนแรงใด ๆ ในตัวท่าน และกิจวัตรประจำของท่านก็ไม่เปลี่ยนแปลงแม้แต่น้อย ไม่มีผู้ใดบอกได้ว่าท่านละหมาดสี่ร้อยหรือห้าร้อยร็อกอะฮ์ หรือมีกิจวัตรการตัสบีหฺมากมายเพียงนั้น อายุทั้งชีวิตของท่านผ่านไปในกิจทางจิตใจ (บาฏิน) ซึ่งสภาวะนั้นไม่มีผู้ใดรู้นอกจากอัลลอฮ์ และท่านยังหมกมุ่นอยู่กับการปลอบประโลมจิตใจผู้คน การเอาใจใส่และไต่ถามทุกข์สุขของหัวใจทั้งหลาย ซึ่งไม่มีงานใดประเสริฐยิ่งไปกว่านั้น

«จงยึดครองหัวใจไว้ เพราะนั่นคือหัจญ์อันยิ่งใหญ่»

ในยามกลางวัน

ตลอดทั้งวัน ท่านจะนั่งอยู่บนสัจญาดะฮ์ของบรรดาชัยค์ของท่าน หันหน้าไปทางกิบลัต จิตใจภายในหมกมุ่นอยู่กับการรำลึก

مُتَوَجِّهًا إِلَى اللهِ تَعَالَى كَأَنَّهُ يَنْظُرُ إِلَيْهِ

«มุ่งจิตไปยังอัลลอฮ์ผู้ทรงสูงส่ง ประหนึ่งว่าเขากำลังมองดูพระองค์»

ท่านใช้เวลาเช่นนี้จนหมดวัน ผู้คนจากหลากหลายชนชั้นมาพบท่าน ทั้งอุละมาอ์ ชัยค์ ขุนนางผู้ใหญ่ ตลอดจนสามัญชนและผู้มีเกียรติ ท่านสนทนากับแต่ละคนตามระดับความรู้และฐานะของเขา และในศาสตร์ที่เขาถนัด พร้อมทั้งเอาใจใส่ปลอบประโลมเขา โดยภายนอกท่านดูเหมือนง่วนอยู่กับพวกเขา แต่ภายในท่านจมดิ่งอยู่กับการรำลึกถึงพระองค์อย่างเต็มที่[^1]

ความเอาใจใส่และการอบรม

เมื่อถึงเวลาละหมาดซุฮ์รี หลังจากละหมาดเสร็จแล้ว ท่านจะเรียกบรรดาผู้เป็นที่รักที่เดินทางมาเพื่อขอจุมพิตเท้าของท่านเข้าพบ ท่านใช้เวลาช่วงหนึ่งสนทนาและแสดงความเอาใจใส่ต่อพวกเขา ชี้แนะแนวทางแก่พวกเขาในเรื่องอิบาดะฮ์ ซุลูก และความรักต่ออัลลอฮ์ บรรดาอุละมาอ์ผู้ยิ่งใหญ่และผู้ทรงคุณธรรม (ซึ่งเข้าร่วมในมัจลิสนี้) ไม่มีผู้ใดกล้าเงยหน้าขึ้นมองใบหน้าอันประเสริฐของท่าน ความเกรงขามและความยิ่งใหญ่ที่อัลลอฮ์ทรงประทานแก่ท่านนั้นมีมากเสียจนการมองใบหน้าของท่านเป็นเรื่องยาก

ใกล้เวลาเดินทางกลับ

เมื่ออายุอันประเสริฐของท่านล่วงเลยแปดสิบปี ร่องรอยของการเดินทางสู่โลกอาคิเราะฮ์ก็ปรากฏชัด วันหนึ่งท่านกล่าวว่า «ฉันได้ฝันเห็นท่านเราะซูล ﷺ ผู้เป็นนายแห่งสากลโลก ท่านกล่าวว่า "นิซาม เราคิดถึงเจ้ายิ่งนัก"»[^2]

หนังสืออนุญาตแก่เคาะลีฟะฮ์อาวุโส และความรักความผูกพันของพวกเขา

ในระหว่างที่ป่วย ท่านได้มอบตำแหน่งเคาะลีฟะฮ์แก่หลายท่าน และเขียนหนังสืออนุญาต (อิญาซะฮ์) ให้แก่พวกเขา เมาลานาฟัครุดดีน ซัรรอดี (ร.ฮ.) ได้…

[^1]: ซิยะรุลเอาลิยาอ์ (سیر الاولیاء) หน้า 125 และหน้า 129 [^2]: แหล่งเดียวกัน หน้า 141

เนื้อความของหนังสือเหล่านี้ได้รับการเรียบเรียงขึ้น และซัยยิด หุซัยน์ กิรมานี เป็นผู้คัดลอก ท่าน (ชัยค์) ได้ลงลายมือชื่ออันประเสริฐของท่านไว้บนหนังสือเหล่านั้น ถ้อยคำของลายมือชื่อมีดังนี้:

من الفقير محمد بن احمد بن علي البداؤني البخاري

«จากผู้ต่ำต้อย มุฮัมมัด บิน อะห์มัด บิน อะลี อัล-บะดาอูนี อัล-บุคอรี»

บนหนังสืออิญาซะฮ์ (หนังสืออนุญาต) เหล่านี้ระบุวันที่ 20 ซุลหิจญะฮ์ ฮ.ศ. 724 นั่นหมายความว่าหนังสือเหล่านี้ถูกเขียนขึ้นก่อนการเสียชีวิตของท่านสามเดือน 27 วัน[^1]

หนังสืออิญาซะฮ์เหล่านี้ถูกส่งไปถึงบรรดาท่านผู้ที่ได้รับ ณ ที่ซึ่งพวกเขาพำนักอยู่ ส่วนท่านที่อยู่ในที่นั้นก็ได้รับการเรียกตัวมาและมอบให้ด้วยตนเอง คนแรกที่ถูกเรียกตัวคือชัยค์กุฏบุดดีน มุนัววัร สุลฏอนุลมะชาอิค (ร.ฮ.) ได้มอบเสื้อคลุมแห่งคิลาฟะฮ์ (การเป็นตัวแทน) แก่ท่าน และให้คำสั่งเสีย หนังสืออิญาซะฮ์ได้ถูกมอบแก่ท่าน และท่านได้สั่งว่า "จงไปละหมาดสองร็อกอะฮ์" บรรดามิตรสหายต่างแสดงความยินดีแก่ท่าน ในระหว่างนั้น ชัยค์นะศีรุดดีน มะห์มูด (จิรอฆ-ดิลลี) ก็ได้รับการเรียกตัวมา ท่านก็ได้รับคิรเกาะฮ์ (เสื้อคลุม) แห่งคิลาฟะฮ์และหนังสืออิญาซะฮ์ พร้อมทั้งได้รับคำสั่งเสีย ขณะที่ชัยค์นะศีรุดดีน มะห์มูดยังยืนอยู่นั้น ชัยค์กุฏบุดดีน มุนัววัรก็ได้รับการเรียกตัวอีกครั้ง เมื่อท่านมาถึง ท่าน (สุลฏอนุลมะชาอิค) สั่งว่า "จงแสดงความยินดีแก่ชัยค์นะศีรุดดีน มะห์มูดในการได้รับคิลาฟะฮ์" แล้วสั่งแก่ชัยค์นะศีรุดดีนว่า "จงแสดงความยินดีแก่ชัยค์มุนัววัร" ทั้งสองจึงแสดงความยินดีต่อกัน จากนั้นท่านสั่งให้ทั้งสองสวมกอดกัน แล้วกล่าวว่า "พวกท่านทั้งสองเป็นพี่น้องกัน อย่าได้คำนึงถึงการก่อนหรือหลังใด ๆ เลย"[^2]

สภาพการณ์ของการเสียชีวิต

สี่สิบวันก่อนการเสียชีวิต สภาวะแห่งการดื่มด่ำ (อิสติฆรอก) และความพิศวงได้เกิดขึ้นแก่ท่าน อะมีร์ เคิร์ด ได้บันทึกสภาพการณ์ของการเสียชีวิตไว้อย่างละเอียด คำบอกเล่าของเขามีดังนี้:

"วันนั้นเป็นวันศุกร์ สุลฏอนุลมะชาอิคอยู่ในสภาวะหนึ่ง ด้านในของท่านดูสว่างไสวด้วยรัศมีแห่งการปรากฏ (ตะญัลลี) ในการละหมาด ท่านสุญูดซ้ำแล้วซ้ำเล่า ท่านกลับเข้าบ้านในสภาพแห่งความพิศวงนั้น และการร้องไห้ของท่านก็ทวีขึ้น"

[^1]: ท่านเคาะญะฮ์ (ร.ฮ.) เสียชีวิตเมื่อวันที่ 18 เราะบีอุลอาคิร ฮ.ศ. 725 [^2]: สิยะรุลเอาลิยาอ์ (سیر الاولیاء) หน้า 220, 221, 222, 248, 249

ทุกวันท่านจะตกอยู่ในภาวะไร้สติและดื่มด่ำ (อิสติฆรอก) หลายครั้ง แล้วจึงกลับมามีสติ ท่านกล่าวซ้ำ ๆ ว่า «วันนี้เป็นวันศุกร์ ผู้เป็นมิตรระลึกถึงสัญญาที่ให้ไว้กับมิตร» แล้วท่านก็ดื่มด่ำอยู่ในสภาวะนั้น ในสภาพเช่นนี้ท่านจะถามว่า «ถึงเวลาละหมาดแล้วหรือ และฉันได้ละหมาดแล้วหรือยัง?» หากมีผู้ตอบว่าท่านละหมาดแล้ว ท่านก็จะกล่าวว่า «ฉันจะละหมาดอีกครั้ง» ตลอดวันเวลาที่ท่านอยู่ในสภาวะนี้ ท่านจะละหมาดแต่ละเวลาซ้ำสองครั้ง และกล่าวถ้อยคำเหล่านี้ซ้ำ ๆ ว่า «วันนี้วันศุกร์หรือ? เราละหมาดแล้วหรือ?» และบางครั้งท่านก็ขับบทกวีท่อนนี้ว่า

«เรากำลังไป เรากำลังไป เรากำลังไป»

ในช่วงนั้น วันหนึ่งท่านได้เรียกบรรดาผู้รับใช้และมุรีดทั้งหมดที่อยู่ ณ ที่นั้นมา แล้วหันไปทางพวกเขาและกล่าวว่า

«พวกท่านจงเป็นพยานเถิดว่า หากอิกบาล (ผู้รับใช้) ได้เก็บสิ่งของใด ๆ ไว้ในบ้านแม้เพียงชิ้นเดียว ในวันกิยามะฮ์เขาจะต้องให้คำตอบต่อหน้าอัลลอฮ์» อิกบาล (ผู้รับใช้) กล่าวว่า «ข้าพเจ้ามิได้เก็บสิ่งใดไว้เลย ทุกสิ่งได้นำไปบริจาคเป็นเศาะดะเกาะฮ์ในนามของท่านแล้ว» แท้จริงแล้ว ชายผู้ซื่อสัตย์คนนี้ก็ได้ทำเช่นนั้นจริง ๆ ยกเว้นธัญพืชซึ่งพอเพียงสำหรับบรรดาฟะกีรของคานกอฮ์ได้สักสองสามวัน นอกนั้นเขาได้แจกจ่ายไปหมดแล้ว ท่านลุงของข้าพเจ้า ซัยยิดหุซัยน์ ได้แจ้งว่า นอกจากธัญพืชแล้ว ทุกสิ่งได้ถึงมือผู้ขัดสนแล้ว สุลฏอนุลมะชายิค (ร.ฮ.) จึงให้เรียกอิกบาลมาและกล่าวว่า «เหตุใดเจ้าจึงเก็บซากศพที่ตายแล้วนี้ (สิ่งของทางโลก) ไว้?» อิกบาลตอบว่า «นอกจากธัญพืชแล้ว สิ่งใดที่มีอยู่ได้แจกจ่ายไปหมดแล้ว» ท่านกล่าวว่า «จงเรียกผู้คนมา» เมื่อผู้คนมาถึง ท่านกล่าวว่า «จงทุบยุ้งฉางธัญพืชทิ้ง แล้วนำธัญพืชทั้งหมดไปโดยไม่ต้องเกรงใจ และกวาดที่นั่นให้เกลี้ยง» ไม่นานนักผู้คนก็มาชุมนุมกันและแย่งเอาธัญพืชไปจนหมด

ในช่วงที่ท่านป่วยนี้ มีมิตรสหายและผู้รับใช้บางคนมาเยี่ยมและถามว่า «เมื่อท่านผู้เป็นนายจากไปแล้ว พวกผู้ยากไร้อย่างเราจะเป็นอย่างไร?» ท่านตอบว่า «ที่นี่จะมีสิ่งที่พวกท่านได้รับมากพอที่พวกท่านจะดำรงชีพอยู่ได้» ข้าพเจ้าได้ยินจากชัยค์บางท่านที่เชื่อถือได้ว่า ผู้คนได้ถามว่า «ในหมู่พวกเรา ผู้ใดจะได้รับโชควาสนานี้?»[^1] ท่านกล่าวว่า «ผู้ที่โชคชะตาเกื้อหนุน» มิตรสหายและผู้รับใช้บางคนได้ขอร้องท่านตาของข้าพเจ้า เมาลานา ชัมสุดดีน ดามะฆอนี ให้ไปถามสุลฏอนุลมะชายิคว่า แต่ละคน…

[^1]: น่าจะเป็นคำถามเกี่ยวกับการสืบทอดตำแหน่งและคิลาฟะฮ์ ๑๒

ตามความเชื่อของผู้ศรัทธา ในบริเวณที่พำนักของท่านมีอาคารสูงตระหง่านหลายหลังได้รับการสร้างขึ้น และทุกคนต่างตั้งใจว่าขอให้ท่านพำนักอยู่ในอาคารของตน และหากถึงเวลาที่หลีกเลี่ยงไม่ได้ ก็ขอให้ท่านบอกว่าจะให้ฝังท่านไว้ในอาคารหลังใด เพื่อจะได้ไม่มีผู้ใดกระทำการตามอำเภอใจ เมื่อเมาลานาชัมซุดดีนนำสาส์นนี้ไปเรียนท่าน ท่านกล่าวว่า "ฉันไม่ต้องการถูกฝังไว้ใต้อาคารใด ๆ ฉันจะนอนสงบอยู่ในทุ่งโล่ง"[^1] และก็เป็นเช่นนั้น ท่านถูกฝังไว้ในลานกว้างภายนอก ภายหลังสุลฏอนมุฮัมมัด ตุฆลุก จึงได้สร้างโดมขึ้นบนสุสานนั้น

สี่สิบวันก่อนวะฟาต ท่านละเว้นอาหารโดยสิ้นเชิง แม้แต่กลิ่นอาหารท่านก็ทนไม่ได้ และความรู้สึกเศร้าสะเทือนใจครอบงำท่านอย่างรุนแรงจนน้ำตาไม่เคยหยุดไหลแม้เพียงชั่วขณะ

«หากท่านเห็นการร่ำไห้คร่ำครวญของข้า ท่านจะแยกไม่ออก ว่านี่คือดวงตาที่หลั่งน้ำตา หรือเป็นสายน้ำที่ไหลบ่าออกมา»

ในช่วงเวลานั้น วันหนึ่งท่านมีความรู้สึกอยากรับประทานน้ำแกงปลา บรรดาผู้ภักดีพยายามอย่างยิ่งให้ท่านรับประทานเพียงเล็กน้อย สุลฏอนุลมะชาอิคถามว่า "นี่คืออะไร" มีผู้เรียนตอบว่า "น้ำแกงปลาเล็กน้อย" ท่านกล่าวว่า "จงเทลงในน้ำที่ไหลไปเสีย" ท่านไม่รับประทานสิ่งใดเลย ลุงของข้าพเจ้า ซัยยิดฮุซัยน์ เรียนท่านว่า "หลายวันแล้วที่ท่านมัคดูมไม่ได้รับประทานอาหาร… ท่านละทิ้งมันไปโดยสิ้นเชิง แล้วผลจะเป็นเช่นไร" ท่านตอบว่า

"ผู้ที่โหยหาการได้พบท่านเราะซูล ﷺ เขาจะกินอาหารในโลกนี้ได้อย่างไรเล่า"

กล่าวโดยสรุป ตลอดสี่สิบวันนั้นท่านไม่ได้รับประทานอาหารใด ๆ ในทำนองเดียวกันท่านก็พูดน้อยลงมาก สภาพเช่นนี้ดำเนินไปจนถึงวันพุธ อันเป็นวันที่ท่านวะฟาต

วันที่ 18 เราะบีอุลอาคิร ฮ.ศ. 725 หลังดวงอาทิตย์ขึ้น ดวงตะวันแห่งความสมถะ (ซุฮด์) อิบาดะฮ์ ฮะกีเกาะฮ์ มะอ์ริฟะฮ์ ริวายะฮ์ และการชี้นำ (อิรชาด) ก็ได้ลับขอบฟ้าไป

[^1]: หมายถึง จะถูกฝังอยู่ (ในที่โล่ง)

ละหมาดญะนาซะฮ์นั้น ชัยค์อัลอิสลาม รุกนุดดีน หลานของชัยค์อัลอิสลาม บะฮาอุดดีน ซะกะรียา มุลตานี เป็นผู้นำละหมาด หลังจากละหมาดแล้ว ชัยค์อัลอิสลาม รุกนุดดีน ได้กล่าวว่า

«บัดนี้ข้าพเจ้าจึงได้รู้ว่า เหตุที่ข้าพเจ้าถูกให้พำนักอยู่ในดิลลีถึงสี่ปีนั้น ก็เพื่อให้ข้าพเจ้าได้รับเกียรติในการเป็นอิมามนำละหมาดญะนาซะฮ์ครั้งนี้»

ท่านใช้ชีวิตตลอดทั้งชีวิตโดยไม่ได้แต่งงาน ด้วยเหตุนี้ท่านจึงไม่มีบุตรหลาน แต่สายสัมพันธ์ทางจิตวิญญาณ (ซิลซิละฮ์) ของท่านได้แผ่ขยายไปทั่วทั้งอินเดีย และยังคงสืบทอดอยู่จนถึงทุกวันนี้[^1]

[^1]: สิยะรุลเอาลิยาอ์ (سیر الاولیاء) หน้า 152 ถึง 155

บทที่ 3

จริยธรรมและคุณลักษณะ

ผู้รวมคุณลักษณะไว้ครบถ้วน

บทสรุปแห่งคุณลักษณะและความโดดเด่นของท่านควาญะฮ์ นิซามุดดีน (ร.ฮ.) และคำแนะนำตัวที่ถูกต้องและครอบคลุมที่สุดเกี่ยวกับท่าน อยู่ในถ้อยคำที่หลั่งออกมาจากปากของชัยค์ผู้ทรงญาณทัศน์และมุรชิดของท่าน คือ ชัยค์ผู้ยิ่งใหญ่ ท่านควาญะฮ์ ฟะรีดุดดีน กันจญ์ชะการ (ร.ฮ.) ในขณะที่มอบตำแหน่งเคาะลีฟะฮ์ให้แก่ท่าน ท่านกล่าวว่า

«อัลลอฮ์ผู้ทรงสูงส่งได้ประทานความรู้ ปัญญา และความรักแก่เจ้า และผู้ใดที่มีคุณลักษณะเหล่านี้ เขาย่อมเหมาะสมแก่การเป็นเคาะลีฟะฮ์ของบรรดาชัยค์»[^1]

(คือ อัลลอฮ์ผู้ทรงสูงส่งได้ประทานทรัพย์อันล้ำค่าแห่งความรู้ ปัญญา และความรักแก่เจ้า และผู้ที่รวมคุณลักษณะเหล่านี้ไว้ เขาย่อมสามารถปฏิบัติหน้าที่เคาะลีฟะฮ์ของบรรดาชัยค์ได้อย่างดี)

ชีวประวัติของท่านควาญะฮ์ (ร.ฮ.) เป็นภาพสะท้อนของความครบถ้วนนี้เอง ณ ที่นี้ ความรู้ ปัญญา และความรัก ทั้งสามด้านปรากฏเคียงคู่กันไป ความรัก มะอ์ริฟะฮ์อันแท้จริง ตลอดจนการอบรมขัดเกลาและการได้อยู่ร่วมกับบรรดาชัยค์ผู้ยิ่งใหญ่ ซึ่งก่อให้เกิดผลและอิทธิพลอันดีงามที่สุด และซึ่งชุดรวมอันประเสริฐที่สุดของสิ่งเหล่านี้ได้รับการขนานนามในยุคหลังว่า "ตะเซาวุฟ" นั่นคือ ความบริสุทธิ์ใจ (อิคลาศ) และจริยธรรม แบบอย่างอันดีงามที่สุดของสิ่งเหล่านี้ปรากฏให้เห็นในชีวิตของท่าน

[^1]: ซิยะรุลเอาลิยาอ์ (سیر الاولیاء) หน้า 345

อิคลาศ (ความบริสุทธิ์ใจ)

อัญมณีที่ล้ำเลิศที่สุดในชีวิตของท่าน ซึ่งทำให้ท่านได้รับสถานะอันสูงส่งไม่เพียงในหมู่ผู้ร่วมสมัยของท่านเท่านั้น หากแต่ในหมู่บรรดาชัยค์แห่งอิสลามด้วย และทำให้ท่านได้รับการยอมรับอย่างกว้างขวางและความคงอยู่ตลอดไป ไม่เพียงในยุคสมัยของท่านเท่านั้น หากแต่ในยุคต่าง ๆ ของประวัติศาสตร์อิสลาม และทำให้ท่านได้รับเกียรติอันพิเศษแห่งความเป็นที่รักใคร่ ก็คือเตาฮีดและสภาวะอันพิเศษของอิคลาศ ตลอดจนความดื่มด่ำ ซึ่งนอกจากความรักและความพึงพอพระทัยของอัลลอฮ์แล้ว ไม่มีสิ่งใดเหลือเป็นที่ปรารถนาและเป้าหมายอีกเลย เปลวไฟแห่งความรักและความเชื่อมั่นอันแน่วแน่ได้เผาผลาญเศษหญ้าและกิ่งไม้แห้งทุกชนิดจนกลายเป็นเถ้าถ่าน ความรักต่อดุนยา ความรักต่อยศศักดิ์ และความรักความปรารถนาทั้งปวงในทำนองนี้ได้ถูกถอนรากถอนโคนจนหมดสิ้น

«ขอความเบิกบานจงมีแด่เจ้า โอ้ความรัก ผู้เป็นความหลงใหลอันน่ายินดีของเรา โอ้หมอผู้รักษาโรคร้ายทั้งปวงของเรา โอ้โอสถรักษาความทะนงและความหยิ่งในเกียรติของเรา โอ้เจ้าผู้เป็นเพลโตและกาเลนของเรา»[^1]

«ความรักคือเปลวไฟนั้น ที่เมื่อลุกโชนขึ้น สิ่งใดที่นอกจากผู้เป็นที่รักก็ถูกเผาไหม้จนสิ้น เหลือเพียง "นอกจากอัลลอฮ์" ส่วนที่เหลือทั้งหมดได้จากไป ขอความเบิกบานจงมีแด่เจ้า โอ้ความรัก ผู้เผาผลาญชิริก»

อะมีร ฮะซัน อะลา สิจซี เล่าว่า ครั้งหนึ่งในที่ชุมนุมได้มีการกล่าวถึงว่า มีบางคนพักอยู่ในมัสยิดและอ่านอัลกุรอานอันทรงเกียรติและละหมาดสุนัตอยู่ที่นั่น ข้าพเจ้าจึงเรียนถามว่า หากผู้ใดยืนละหมาดกลางคืนในบ้านของตนเองจะเป็นอย่างไร ท่านกล่าวว่า การที่คนหนึ่งอ่านอัลกุรอานหนึ่งญุซอ์ในบ้านของตน ดีกว่าการอ่านจบอัลกุรอานหนึ่งเล่มในมัสยิด จากนั้นจึงมีการกล่าวถึงว่า ในอดีตมีชายผู้หนึ่งซึ่งใช้เวลาตลอดทั้งคืนในการทำอิบาดะฮ์ที่มัสยิดญามิอ์แห่งดิมัชก์ ด้วยความหวังว่าตนจะมีชื่อเสียงเป็นที่รู้จักทั่วไป และจะได้รับการแต่งตั้งให้ดำรงตำแหน่งชัยคุลอิสลาม ซึ่งในเวลานั้นว่างอยู่ เมื่อได้ฟังดังนี้ น้ำตาของท่านเคาะญะฮ์ (ร.ฮ.) ก็เอ่อคลอเต็มดวงตา และท่านได้กล่าวว่า

«จงเผาชัยคุลอิสลามเสียก่อน แล้วจึงเผาคานกอฮ์ (สำนักของซูฟี) เถิด»

[^1]: เมาลานา รูมี (ร.ฮ.)

«แล้วหลังจากนั้นก็จงเผาตัวเองให้เป็นธุลี»[^1]

ชีวิตทั้งหมดของท่านเคาะญะฮ์ (ร.ฮ.) คือแบบอย่างของ "ความร้อนรุ่มแห่งหัวใจ" และ "การสละตนเอง" และสิ่งนี้เองที่ทำให้การได้อยู่ร่วมสำนักกับท่านมีคุณสมบัติดุจยาอายุวัฒนะและแร่แปรธาตุ มีบทกวีสองบทที่ถ่ายทอดมาจากชัยค์ผู้มีหัวใจร้อนรุ่มท่านหนึ่งในสายตะริเกาะฮ์ของท่าน[^2] (ผู้เป็นปราชญ์ชั้นนำของสายนิซอมียะฮ์ในศตวรรษที่เก้า) ซึ่งสะท้อนสภาวะและแรงดึงดูดทางจิตวิญญาณนี้ได้อย่างถูกต้อง:

«เราไม่ต้องการมุรีดผู้ท่องบทวิรด์ ไม่ต้องการผู้สมถะ ไม่ต้องการผู้ท่องจำอัลกุรอาน เราต้องการผู้มีความเจ็บปวดในใจ ผู้มีวิญญาณร้อนรุ่ม ต้องการผู้ที่เพลิงได้ลุกไหม้ทั้งเรือนชีวิต»

ไม่เพียงแต่ในเรื่องของตัวท่านเองเท่านั้น แม้ในเรื่องของเคาะลีฟะฮ์และผู้สืบทอดของท่าน (ซึ่งท่านมอบหมายให้ทำหน้าที่ขัดเกลา อบรมจริยธรรม และชำระจิตใจ) ท่านก็พิจารณาว่าพวกเขาได้บรรลุถึงระดับแห่งความบริสุทธิ์ใจจนความรักในตำแหน่งชื่อเสียงได้หมดสิ้นไปจากหัวใจแล้วหรือยัง เมาลานานะศีรุดดีนได้ถามว่า ผู้ใดเล่าที่ไม่สมควรได้รับตำแหน่งเคาะลีฟะฮ์ของบรรดาชัยค์? ท่านตอบว่า:

«ผู้ที่ในใจของเขาคาดหวังและรอคอยตำแหน่งเคาะลีฟะฮ์»[^3]

ผู้แต่ง ซิยะรุลเอาลิยาอ์ (سیر الاولیاء) เล่าว่า ครั้งหนึ่งท่านทราบเกี่ยวกับผู้รับใช้คนสำคัญคนหนึ่งของท่าน ซึ่งได้รับอนุญาต (อิญาซะฮ์) แล้ว ว่าเขาพับผ้าห่มหลายผืนซ้อนกันปูนั่งอย่างบรรดาชัยค์ และบรรดาขุนนาง ชนชั้นสูงและสามัญชนต่างมาหาเขาด้วยความศรัทธา ท่านไม่พอใจเรื่องนี้อย่างมาก จนเมื่อเขามาหา ท่านก็…

[^1]: ฟะวาอิดุลฟุอาด (หน้า 24) [^2]: ท่านชาห์มุฮัมหมัด มีนา (มุฮัมหมัด บิน กุฏบ์) ลัคเนาวี (ร.ฮ.) (เสียชีวิต ฮ.ศ. 884) [^3]: ซิยะรุลเอาลิยาอ์ (หน้า 345)

ท่านได้หันหน้าหนีจากพวกเขา และไม่ยอมให้อิญาซะฮ์ (การอนุญาต) แก่พวกเขา เป็นเวลานานที่ความเมินเฉยเช่นนี้ยังคงดำเนินอยู่ ตราบจนกระทั่งพวกเขาแสดงความขออภัยและขอการให้อภัยจากท่าน ท่านจึงหันมามองพวกเขาด้วยความเมตตาอีกครั้ง[^1]

การมีน้ำใจต่อศัตรู

เมื่อความอิคลาศ (ความบริสุทธิ์ใจ) ความเป็นฟะนาอ์ (การหลอมสลายตัวตน) และการไร้อัตตา ไปถึงขั้นนี้แล้ว ความรู้สึกขุ่นเคือง การร้องเรียน แรงผลักดันที่จะแก้แค้น และความสามารถที่จะทำร้ายผู้อื่นก็จะหมดไปจากหัวใจของผู้เดินทางสู่อัลลอฮ์ (ซาลิก) เขาไม่เพียงแต่จะเป็นมิตรกับผู้คนที่คุ้นเคยและเพื่อนฝูงเท่านั้น แต่ยังทำดีต่อศัตรูและขอดุอาอ์ให้แก่ศัตรูด้วย ประหนึ่งว่าความเป็นศัตรูนั้นเป็นความโปรดปรานอย่างหนึ่ง เป็นของขวัญอันหายาก และเป็นยาสมานแผลในหัวใจ ซึ่งทำให้ดุอาอ์พรั่งพรูออกจากหัวใจโดยไม่อาจห้ามได้ และถ้อยคำอันงดงามดั่งดอกไม้ก็ร่วงหล่นจากปาก อะมีร อะลาอ์ สันญะรี เล่าว่า ครั้งหนึ่งท่านได้กล่าวบทกวีวรรคหนึ่งว่า

«ผู้ใดที่ทำให้เราเจ็บปวด ขอพระผู้เป็นเจ้าทรงประทานความสุขสบายแก่เขาอย่างมากมาย»

หลังจากนั้นท่านได้กล่าวบทกวีนี้ว่า

«ผู้ใดที่วางหนามบนเส้นทางของเราด้วยความเป็นศัตรู ขอให้ดอกไม้ทุกดอกที่บานในสวนแห่งชีวิตของเขา จงปราศจากหนาม»[^2]

ในหนังสือ «ซิยะรุลอาริฟีน» (سیر العارفین) บันทึกไว้ว่า ท่านเคาะญะฮ์ นะศีรุดดีน จิรอฆ ดิลลี (ร.ฮ.) เล่าว่า ที่หมู่บ้านอินดะร็อบปัต ซึ่งอยู่ใกล้กับเฆียาษปูร มีชายคนหนึ่งชื่อ ฉัจญู เขาเป็นศัตรูกับท่าน (ชัยค์) โดยไม่มีเหตุผล คอยด่าทอท่านอยู่เสมอ และคอยหาทางทำให้ท่านเดือดร้อนและได้รับความทุกข์ เมื่อเขาเสียชีวิต ท่านชัยค์ได้ไปร่วมละหมาดญะนาซะฮ์ของเขา หลังการฝังศพ ท่านได้ละหมาดสองร็อกอะฮ์ที่ด้านศีรษะของหลุมศพเขา และขอดุอาอ์ว่า "โอ้อัลลอฮ์! ชายผู้นี้ได้…"

[^1]: ในหนังสือ «ซิยะรุลเอาลิยาอ์» (سیر الاولیاء) มีรายละเอียดของเหตุการณ์นี้ [^2]: «ฟะวาอิดุลฟุอาด» (فوائد الفواد) หน้า 236 (คำแปล) ผู้ใดที่โรยหนามไว้บนเส้นทางของเรา ขออัลลอฮ์ทรงให้ดอกไม้ทุกดอกที่บานในสวนแห่งชีวิตของเขาปราศจากหนาม

ไม่ว่าเขาจะพูดหรือคิดร้ายอย่างไร ฉันก็ได้ให้อภัยเขาแล้ว ดังนั้นอย่าลงโทษเขาเพราะฉันเลย[^1]

ครั้งหนึ่ง มีชายผู้หนึ่งในหมู่ผู้ที่มาร่วมชุมนุมเล่าว่า มีบางคนกล่าวร้ายท่านบนมิมบัรและในที่อื่น ๆ จนพวกเราทนฟังไม่ได้ ท่านเคาะญะฮ์ (ร.ฮ.) กล่าวว่า "ฉันได้ให้อภัยทุกคนแล้ว พวกท่านก็จงให้อภัยเถิด และอย่าทะเลาะวิวาทกับคนเช่นนั้น" หลังจากนั้นท่านกล่าวว่า "หากระหว่างคนสองคนมีความบาดหมางกัน วิธีที่จะขจัดมันออกไปคือ ให้คนหนึ่งชำระจิตใจของตนให้ปราศจากความเป็นศัตรู แล้วความเป็นศัตรูจากอีกฝ่ายก็จะลดน้อยลงด้วย" ท่านกล่าวอีกว่า "ไฉนผู้คนจึงขุ่นเคืองเมื่อถูกกล่าวร้าย? มีคำกล่าวที่รู้จักกันดีว่า «ทรัพย์ของซูฟีเป็นของสาธารณะ และเลือดของเขาเป็นที่อนุมัติ» (ทรัพย์ของซูฟีเป็นวะกัฟ และเลือดของเขาก็ไม่ถือโทษ) เมื่อเป็นเช่นนี้แล้ว จะทะเลาะกับผู้ที่กล่าวร้ายไปเพื่ออะไร?"[^2]

วันหนึ่งท่านกล่าวว่า หลักการทั่วไปของโลกคือ ทำดีกับคนดี และทำร้ายกับคนร้าย แต่หลักการของบรรดาผู้เป็นคนของพระเจ้าคือ ตอบแทนความชั่วด้วยความดี ท่านกล่าวว่า

«หากมีผู้ใดวางหนามไว้ และท่านก็วางหนามตอบ ก็จะมีแต่หนามสะสมพอกพูน หลักทั่วไปในหมู่ผู้คนเป็นเช่นนี้ คือซื่อตรงกับผู้ซื่อตรง และคดโกงกับผู้คดโกง แต่หลักของบรรดาดัรวีช (ผู้สมถะ) คือ ซื่อตรงกับผู้ซื่อตรง และซื่อตรงแม้กับผู้คดโกง»[^3]

มาตรฐานของท่านเคาะญะฮ์ในเรื่องนี้สูงส่งยิ่งนัก กล่าวคือ การกล่าวร้ายนั้นยังเป็นเรื่องใหญ่ ท่านไม่ยอมแม้แต่การคิดร้ายต่อผู้อื่น ครั้งหนึ่งท่านกล่าวว่า

[^1]: สิยะรุลอาริฟีน (سیر العارفین) (ฉบับต้นฉบับเขียนมือ) [^2]: ฟะวาอิดุลฟุอาด (فوائد الفؤاد) หน้า 95 [^3]: แหล่งเดิม หน้า 87

«การพูดจาไม่ดีนั้นเป็นเรื่องเล็กน้อย แต่การปรารถนาร้ายต่อผู้อื่นนั้นเลวร้ายยิ่งกว่า»[^1]

«การพูดไม่ดีก็เป็นสิ่งไม่ดีอยู่แล้ว แต่การคิดร้ายต่อผู้อื่นนั้นเลวร้ายกว่านั้นมากนัก»

เมื่อท่านปฏิบัติต่อคนทั้งปวงเช่นนี้ แล้วไฉนจะไม่ปฏิบัติเช่นนั้นต่อญาติพี่น้องและผู้ใกล้ชิดของชัยค์ของท่านเอง ผู้ซึ่งทุกอณูของท่านได้รับบุญคุณจากพวกเขา

ในหนังสือ "สิยะรุลอาริฟีน" (سیر العارفین) กล่าวว่า เคาะวาญะฮ์อะฏออุลลอฮ์ หลานตาของท่านชัยค์นะญีบุดดีน มุตะวักกิล เป็นคนที่ไม่ใส่ใจสิ่งใดและไม่เกรงกลัวใคร วันหนึ่งเขานำปากกาและหมึกมาแล้วกล่าวว่า "โปรดเขียนจดหมายถึงผู้บัญชาการทหารคนนั้นให้ฉันสักฉบับ เพื่อเขาจะได้ให้เงินก้อนงามแก่ฉัน" ท่านชัยค์ตอบว่า "ฉันไม่เคยพบผู้บัญชาการทหารคนนี้เลย และเขาก็ไม่เคยมาที่นี่ จะเขียนจดหมายถึงคนที่ไม่รู้จักกันได้อย่างไร" บุตรชายผู้นั้นโกรธขึ้นมาและเริ่มกล่าวถ้อยคำรุนแรงว่า "ท่านเป็นมุรีดของตาของเรา และได้รับความเมตตาจากครอบครัวของเรา บัดนี้ท่านกลับกลายเป็นคนเนรคุณถึงขนาดที่เขียนจดหมายให้ฉันสักฉบับก็ไม่ได้ ท่านกางตาข่ายแห่งการรับมุรีดไว้และหลอกลวงบ่าวของอัลลอฮ์อยู่" ว่าแล้วเขาก็ทุ่มหมึกลงกับพื้นแล้วลุกเดินจากไป ท่าน (ร.ฮ.) ได้คว้าชายเสื้อเขาไว้และกล่าวว่า "จะโกรธแล้วจากไปทำไม จงจากไปด้วยความพอใจเถิด" หลังจากนั้นท่านได้วางเงินจำนวนหนึ่งไว้ตรงหน้าเขา และส่งเขากลับไปอย่างพึงพอใจ[^2]

การปกปิดความผิดและการให้เกียรติแก่ผู้คน

ในหนังสือ "สิยะรุลเอาลิยาอ์" (سیر الاولیاء) กล่าวว่า โดยปกติแล้วผู้คนที่มาจากภายนอกมักจะซื้อขนมหวานหรือของขวัญติดมือมามอบให้ ครั้งหนึ่งมีกลุ่มคนเดินทางมาด้วยเจตนาเช่นนี้ และมีเมาลาวีท่านหนึ่งมาด้วย เขาคิดว่า "ผู้คนคงจะนำของขวัญต่าง ๆ มามอบให้ และของเหล่านั้นจะถูกวางรวมกันไว้ต่อหน้าท่าน แล้วคนรับใช้ก็จะยกไปทั้งหมด ใครจะรู้ว่าใครนำอะไรมา?" เขาจึงหยิบดินเล็กน้อยจากทางเดินมาห่อไว้ในกระดาษ เมื่อ (ไปถึง) ณ ที่อยู่ของท่านสุลฏอนุลมะชายิค […]

[^1]: สิยะรุลเอาลิยาอ์ หน้า 155 [^2]: สิยะรุลอาริฟีน (ฉบับต้นฉบับลายมือ)

มาเข้าพบ ทุกคนต่างวางสิ่งของของตนไว้ตรงหน้า เมาลาวีท่านนั้นก็วางห่อของตนไว้ตรงหน้าเช่นกัน ผู้รับใช้ได้เก็บสิ่งของทั้งหมดเพื่อนำไป และจะหยิบห่อนั้นไปด้วย ท่านหัฎรัต (ร.ฮ.) กล่าวว่า "ทิ้งสิ่งนี้ไว้ที่นี่เถิด นี่คือยาทาตาของฉัน" เมื่อได้เห็นมารยาทและความใจกว้างเช่นนี้ อาลิมท่านนั้นจึงได้เตาบะฮ์และเข้าเป็นมุรีด[^1]

ความเมตตาและความผูกพัน

อัลลอฮ์ตะอาลาได้ประทานความเมตตาและความรักแก่ท่านหัฎรัตเคาะวาญะฮ์ (ร.ฮ.) ต่อมนุษย์ทั่วไป และโดยเฉพาะต่อมุสลิมและผู้ที่มีความผูกพันกับท่าน จนถึงขนาดที่หากจะเปรียบกับความเมตตาของมารดาบิดา หรือแม้แต่ยกให้เหนือกว่านั้น เมื่อพิจารณาจากเหตุการณ์ต่าง ๆ แล้วก็ไม่ใช่การกล่าวเกินจริงหรือการเสริมแต่งเชิงกวีแต่อย่างใด ความเมตตาของบรรดาชัยค์ผู้สมบูรณ์นี้ แท้จริงคือมรดกและการทำหน้าที่แทนความเมตตาของท่านนบี ﷺ ซึ่งความจริงของความเมตตานั้นได้ถูกกล่าวไว้ในอายะฮ์นี้ว่า:

لَقَدْ جَآءَكُمْ رَسُولٌ مِّنْ أَنفُسِكُمْ عَزِيزٌ عَلَيْهِ مَا عَنِتُّمْ حَرِيصٌ عَلَيْكُم بِٱلْمُؤْمِنِينَ رَءُوفٌ رَّحِيمٌ ﴿١٢٨﴾

«โอ้ผู้คนทั้งหลาย แท้จริงได้มีเราะซูลท่านหนึ่งมายังพวกท่าน ซึ่งมาจากหมู่พวกท่านเอง สิ่งที่ทำให้พวกท่านลำบากนั้นเป็นที่หนักใจแก่เขา เขาปรารถนาอย่างยิ่งต่อประโยชน์ของพวกท่าน และเขามีความเมตตาสงสารและเอ็นดูยิ่งต่อบรรดาผู้ศรัทธา» (ซูเราะฮ์อัต-เตาบะฮ์ 9:128)

และเป็นการปฏิบัติตามคำสั่งซึ่งมีถ้อยคำตรัสแก่ท่านเราะซูล ﷺ ว่า:

وَٱخْفِضْ جَنَاحَكَ لِمَنِ ٱتَّبَعَكَ مِنَ ٱلْمُؤْمِنِينَ ﴿٢١٥﴾

«และจงถ่อมตนต่อบรรดาผู้ที่ปฏิบัติตามเจ้าจากหมู่ผู้ศรัทธา» (ซูเราะฮ์อัช-ชุอะรออ์ 26:215)

ความเมตตาและความผูกพันนี้ได้ก่อให้เกิด "ความเป็นหนึ่งเดียว" ถึงขนาดที่ความทุกข์ทางกายของผู้อื่น ท่านก็รู้สึกเจ็บปวดทางกายด้วยตนเอง และความสุขทางใจของผู้อื่น ท่านก็ได้รับความสุขทางใจเช่นกัน ท่านอะมีร หะซัน อะลา สิจซี ได้เล่าว่า ครั้งหนึ่งมีการชุมนุม เนื่องจากที่ร่มไม่เพียงพอ บางคนจึงนั่งอยู่กลางแดด ท่านได้กล่าวแก่ผู้ที่นั่งอยู่ในร่มว่า

[^1]: ซิยะรุลเอาลิยาอ์ (سیر الاولیاء) หน้า 142

«พี่น้องทั้งหลาย จงขยับนั่งชิดกันสักหน่อย เพื่อให้พี่น้องเหล่านั้นมีที่นั่งบ้าง พวกเขานั่งอยู่กลางแดด ส่วนตัวฉันเองก็ร้อนรุ่มอยู่»[^1]

ครั้งหนึ่ง ท่านได้ยกคำพูดของผู้ทรงคุณธรรมท่านหนึ่งมากล่าว ซึ่งแท้จริงแล้วเป็นการสะท้อนสภาพของท่านเอง นั่นคือ «เมื่อมัคลูกของอัลลอฮ์รับประทานอาหารอยู่ต่อหน้าฉัน ฉันรู้สึกถึงรสอาหารนั้นในลำคอของฉันเอง ราวกับว่าฉันเป็นผู้รับประทานอาหารนั้นเสียเอง»[^2]

อะมีร หะซัน อะลาอ์ สิจญ์ซี กล่าวว่า ครั้งหนึ่งข้าพเจ้าเข้าไปพบท่านในเวลาที่ไม่ใช่เวลาปกติ แล้วเรียนท่านว่า ข้าพเจ้ามาทางนี้เพื่อพบญาติมิตร และใจปรารถนาจะมาเยี่ยมท่าน มิตรสหายบางคนกล่าวว่า หากผู้ใดมาด้วยธุระอื่น และแต่แรกไม่ได้ตั้งเจตนาจะมาพบ ก็ไม่ควรเข้าไปหาชัยค์ ข้าพเจ้าคิดในใจว่า แม้กฎจะเป็นเช่นนั้นก็ตาม แต่ใจไม่ยอมที่จะมาถึงที่นี่แล้วกลับไปโดยไม่ได้พบท่าน วันนี้ข้าพเจ้าจะขอฝ่าฝืนกฎนั้น ท่านกล่าวว่า «ดีแล้ว» จากนั้นท่านก็กล่าวบทกวีนี้ว่า

«ในตรอกแห่งโรงสุรา ในเรือนของคนเสเพล อย่าได้ขบคิดถึงความหมาย จงมา จงนั่ง และจงอยู่เถิด»

แล้วท่านกล่าวต่อว่า ธรรมเนียมของบรรดาชัยค์คือ จะไม่มีผู้ใดเข้าไปหาท่านก่อนเวลาอิชรอก และหลังละหมาดอัศรี แต่ที่นี่ของข้าพเจ้าไม่มีกฎเช่นนี้ ผู้ใดใคร่จะมาเวลาใดก็มาได้[^3]

ความเห็นอกเห็นใจต่อผู้คนทั่วไป

บรรดาผู้มีหัวใจเหล่านี้ปลอดพ้นจากความทุกข์ในเรื่องดุนยา แต่พวกเขากลับอ่อนล้าและทุกข์ระทมเพราะความทุกข์ของชาวโลก และความห่วงใยต่อมัคลูกของอัลลอฮ์ พวกเขาลืมความทุกข์ของตนเอง แล้วรับเอาความทุกข์ของโลกทั้งใบมาเป็นความทุกข์ของตน แท้จริงแล้ว มีเพียงพวกเขาเท่านั้นที่มีสิทธิ์จะกล่าวว่า

«ความเจ็บปวดของโลกทั้งใบอยู่ในดวงใจของเรา»

ในสมัยของท่านเคาะญะฮ์ นะศีรุดดีน จิรอฆ ดิลลี มีศูฟีท่านหนึ่งกล่าวในมัจญ์ลิสหนึ่งของท่านเคาะญะฮ์ ชะร็อฟุดดีน ว่า ท่านเคาะญะฮ์ นิซอมุดดีน (ร.ฮ.)

[^1]: ฟะวาอิดุลฟุอาด (فوائد الفؤاد) หน้า 91 [^2]: สิยะรุลเอาลิยาอ์ (سیر الاولیاء) หน้า 77 [^3]: ฟะวาอิดุลฟุอาด เล่ม 3 หน้า 95

ช่างเป็นผู้อาวุโสที่ปลอดจากภาระกังวลอย่างน่าประหลาดใจ ท่านเป็นผู้ครองตนเป็นโสด ไม่มีความห่วงกังวลเรื่องครอบครัวและลูกหลานมาถึงท่านเลย ท่านมีจิตใจที่ปลอดโปร่งถึงเพียงนี้ จนความทุกข์โศกแม้เพียงเศษธุลีก็ไม่เคยแตะต้องท่าน ชายผู้นั้นลุกจากที่ชุมนุมแล้วไปพบท่านเคาะญะฮ์ (ร.ฮ.) ตั้งใจว่าจะเล่าเรื่องนี้ให้ท่านฟังด้วยตนเอง แต่ท่านเคาะญะฮ์ (ร.ฮ.) กลับเป็นฝ่ายกล่าวขึ้นเองว่า

"มิยาน ชะร็อฟุดดีน ความทุกข์และความโศกที่ใจของฉันประสบอยู่เป็นครั้งคราวนั้น คงไม่มีผู้ใดประสบมากไปกว่านี้อีกแล้ว ผู้ใดก็ตามที่มาหาฉันและเล่าเรื่องราวของตนให้ฉันฟัง ฉันจะรู้สึกครุ่นคิด ห่วงกังวล และทุกข์ระทมยิ่งกว่าเขาเป็นสองเท่า ผู้ที่ความทุกข์ของพี่น้องร่วมศาสนาไม่ส่งผลต่อใจของเขานั้น ช่างเป็นคนใจแข็งกระด้างนัก นอกจากนี้ ที่มีคำกล่าวว่า

المخلصون علی خطر عظیم

«บรรดาผู้มีความบริสุทธิ์ใจย่อมอยู่ในภาวะอันตรายใหญ่หลวงเสมอ»

ท่านก็สามารถเข้าใจเรื่องนี้ได้จากคำกล่าวนั้นเช่นกัน ดังบทกวีว่า

«ผู้ที่ใกล้ชิด ย่อมมีความพรั่นพรึงมากกว่า»"[^1]

สำหรับท่านเคาะญะฮ์ (ร.ฮ.) การทำให้หัวใจของมุสลิมคนหนึ่งเบิกบาน การปลอบประโลมใจและนำความสุขสบายไปสู่เขา คือการงานที่ประเสริฐที่สุด และเป็นหนทางที่ดีที่สุดในการใกล้ชิดอัลลอฮ์ ในหนังสือ "สิยะรุลเอาลิยาอ์" (سیر الاولیاء) มีบันทึกว่าท่านกล่าวว่า

"ในความฝัน ฉันได้รับหนังสือเล่มหนึ่ง ในนั้นเขียนไว้ว่า จงนำความสุขสบายไปสู่หัวใจทั้งหลายเท่าที่เจ้าจะทำได้ เพราะหัวใจของผู้ศรัทธานั้นคือที่สถิตแห่งความลับของความเป็นพระผู้อภิบาล" ผู้อาวุโสท่านหนึ่งได้กล่าวไว้อย่างไพเราะว่า

«จงพยายามให้ความสุขสบายไปถึงชีวิตหนึ่ง หรือให้มือที่แตกหักได้รับการค้ำจุน»

(จงพยายามให้ชีวิตมนุษย์ผู้หนึ่งได้รับความสุขสบายจากท่าน หรือให้ผู้ที่มือแตกหักได้มีปัจจัยยังชีพโดยผ่านทางท่าน)

[^1]: สิยะรุลอาริฟีน (سیر العارفین) (ฉบับต้นฉบับลายมือ)

ครั้งหนึ่งท่านกล่าวว่า:

«ในตลาดแห่งวันกิยามะฮ์ ไม่มีสินค้าใดจะมีราคาและเป็นที่ต้องการมากเท่ากับการใส่ใจในหัวใจของผู้อื่นและการทำให้หัวใจของเขาเบิกบาน»[^1]

ความเมตตาต่อผู้เยาว์

ท่านเคาะญะฮ์ (ร.ฮ.) แม้จะมีกิจวัตรทางจิตวิญญาณอันทรงคุณค่าและสภาวะภายในอันสูงส่ง ท่านก็มีความเมตตาอย่างยิ่งต่อเด็กๆ และผู้เยาว์ แม้จะมีภารกิจรัดตัวอย่างหนัก ท่านก็ยังปลีกเวลาเพื่อปลอบโยนและแสดงความเอ็นดูต่อพวกเขา แม้จะมีความรับผิดชอบอันใหญ่หลวงและการหมกมุ่นอยู่กับกิจทางจิตวิญญาณ ท่านก็ยังคำนึงถึงเด็กๆ เหล่านี้อย่างเต็มที่ และใส่ใจแม้ในเรื่องเล็กๆ น้อยๆ

เคาะญะฮ์ เราะฟีอุดดีน ฮารูน เป็นบุตรของหลานแท้ๆ ของท่าน หากบางครั้งเขาไม่อยู่ในเวลารับประทานอาหาร แม้จะมีผู้อาวุโสนั่งอยู่ที่สำรับอาหารแล้ว ท่านก็จะรอคอยเขา ท่านอบรมเลี้ยงดูและแสดงความเอ็นดูต่อเขาเหมือนลูกของท่านเอง ทั้งในยามอยู่ลำพังและในที่ชุมนุม[^2]

เคาะญะฮ์ เราะฟีอุดดีน ชื่นชอบการยิงธนูและมวยปล้ำอย่างมาก ท่านสุลฏอนุลมะชาอิข จึงพูดคุยกับเขาด้วยความเมตตาอย่างยิ่งเกี่ยวกับศาสตร์เหล่านี้ ให้กำลังใจและสนับสนุนเขา และสอนรายละเอียดและเคล็ดลับของศาสตร์เหล่านั้นแก่เขา เพื่อให้เขามีความสุข[^3]

หนุ่มๆ ผู้มีเชื้อสายสูงศักดิ์และมีความสามารถ ซึ่งแต่งกายเหมือนคนรุ่นใหม่ที่นิยมแฟชั่นในสมัยของพวกเขา และมีความหรูหราในการแต่งกายตามวิสัยของวัยหนุ่ม (ซึ่งผู้เคร่งครัดบางคนตำหนิว่าขัดต่อความสุขุมและความหนักแน่น) ท่านเคาะญะฮ์ (ร.ฮ.) ก็ปลอบโยนพวกเขาเช่นกัน ท่านมองข้ามเรื่องนั้นโดยถือว่าเป็นวิสัยของวัยหนุ่มและยุคสมัย และพยายามแก้ไขและอบรมพวกเขาด้วยอัธยาศัยอันดีงามและความรักของท่าน

[^1]: สิยะรุลเอาลิยาอ์ (سیر الاولیاء) หน้า 128 [^2]: อ้างแล้ว หน้า 203 [^3]: อ้างแล้ว หน้า 203

ผู้ประพันธ์หนังสือ «สิยะรุลเอาลิยาอ์» (سیر الاولیاء) คือ อะมีร์ เคาร์ด เขียนไว้ว่า ครั้งเมื่อท่านลุงของข้าพเจ้า ซัยยิด หุซัยน์ กิรมานี ยังอยู่ในวัยหนุ่ม ท่านได้มาเยี่ยมด้วยเครื่องแต่งกายและท่วงทีแบบหนุ่มสำอางในยุคนั้น ท่านเคาะญะฮ์ (ร.ฮ.) เห็นท่านแล้วจึงกล่าวว่า

«ซัยยิดเอ๋ย มาเถิด นั่งลง และรับเอาส่วนแห่งความผาสุกไป»[^1]

อัลลอฮ์เท่านั้นทรงรู้ดีที่สุดว่า ด้วยความเมตตาเอ็นดู ความอ่อนโยน และน้ำใจที่ปลอบประโลมหัวใจเช่นนี้ จะมีหนุ่มสาวสักกี่คนที่ได้รับการขัดเกลาและอบรม และจะมี "กวางป่าที่ตื่นกลัว" สักกี่ตัวที่ต้องตกเป็นเชลยในบ่วงแห่งความรัก และพวกเขาได้ถูกนับเข้าอยู่ในหมู่บ่าวผู้เป็นที่รักของอัลลอฮ์และบรรดาชัยค์ผู้สมบูรณ์

เมื่อพิจารณาจริยธรรมและคุณลักษณะของท่านเคาะญะฮ์ (ร.ฮ.) และวิถีชีวิตของบรรดาศูฟีผู้บริสุทธิ์แล้ว ก็ยิ่งยืนยันความเห็นและคำประจักษ์พยานของอิมามอัลเฆาะซาลี (ร.ฮ.) ซึ่งท่านได้แสดงไว้ภายหลังการเดินทางอันยาวนานเพื่อ "แสวงหาสัจธรรม" และการศึกษาอย่างลึกซึ้งถึงกลุ่มชนและชนชั้นต่าง ๆ ของมนุษย์ว่า

«ข้าพเจ้าได้รู้อย่างแน่ชัดว่า บรรดาศูฟีนั้นแหละคือผู้เดินบนหนทางของอัลลอฮ์ วิถีชีวิตของพวกเขาคือวิถีชีวิตที่ดีที่สุด แนวทางของพวกเขาเที่ยงตรงที่สุด และจริยธรรมของพวกเขาได้รับการขัดเกลาและถูกต้องที่สุด หากแม้นปัญญาของผู้มีปัญญา วิทยปัญญาของนักปราชญ์ และความรู้ของผู้หยั่งรู้ความลับแห่งชะรีอะฮ์จะรวมกันเพื่อนำเสนอวิถีชีวิตและจริยธรรมที่ดีกว่าของพวกเขา ก็ย่อมเป็นไปไม่ได้ การเคลื่อนไหวและการหยุดนิ่งทั้งภายนอกและภายในของพวกเขาล้วนได้รับมาจากตะเกียงแห่งนุบุวะฮ์ และบนผืนแผ่นดินนี้ไม่มีแสงสว่างใดยิ่งไปกว่ารัศมีแห่งนุบุวะฮ์ที่จะใช้รับเอาความสว่างไสวได้»[^2]

[^1]: สิยะรุลเอาลิยาอ์ หน้า 2[…] [^2]: อัลมุนก็อซ มินัฎเฎาะลาล (المنقذ من الضلال)

บทที่สี่

อัซวาก (รสสัมผัสทางจิตวิญญาณ) และกัยฟิยาต (สภาวะทางจิต)

ความรักและรสสัมผัส

ศูนย์กลางแห่งชีวประวัติและชีวิตของท่านเคาะวาญะฮ์ ซึ่งเป็นแกนหลักของจริยธรรม สภาวะ และการกระทำทั้งปวงของท่าน คือความรักต่ออัลลอฮ์ (อิชก์อิลาฮี) อันเป็นความโปรดปรานที่อัลลอฮ์ประทานให้ และปรากฏชัดในตัวท่านมาตั้งแต่เริ่มแรก ประกายแห่งความรักนี้ซึ่งถูกฝังไว้ในฟิฏเราะฮ์ของท่านมาแต่เดิม ได้กลายเป็นเปลวไฟที่แผดเผาดวงวิญญาณด้วยการคบหาสมาคม (ศุหบะฮ์) กับชัยค์ผู้ยิ่งใหญ่และด้วยความผูกพัน (นิสบะฮ์) กับตะริเกาะฮ์ชิชตียะฮ์ เปลวไฟนี้ได้ทำให้เมืองดิลลีและผู้คนในเมืองนั้นอบอุ่นและสว่างไสวตลอดช่วงชีวิตของท่านเป็นเวลาครึ่งศตวรรษ และด้วยเหตุนี้บรรยากาศของอินเดียจึงอบอุ่นและหลอมละลายด้วยความร้อนแรงแห่งความรักต่ออัลลอฮ์เป็นเวลาหลายศตวรรษ ในทุกสภาวะและกิจกรรมของท่าน ทั้งถ้อยคำสนทนาและการชุมนุม (มะญาลิส) บทกวีและการคัดเลือกบทกวีของท่าน เหตุการณ์ต่าง ๆ และการยกอุปมาของท่าน กล่าวโดยสรุปคือในทุกสิ่ง ล้วนปรากฏความเร่าร้อนภายในและความร้อนแรงแห่งความรักนี้

«ในที่สุดเปลวไฟก็พวยพุ่งออกมาจากทุกขุมขนของข้า ไฟได้หยดรินออกมาจากเส้นเลือดแห่งความคิดของข้า»

ในหนังสือ "ฟะวาอิดุลฟุอาด" (فوائد الفؤاد) บันทึกไว้ว่า ครั้งหนึ่งมีการเล่าถึงเหตุการณ์ในวาระสุดท้ายของบรรดาวะลีของอัลลอฮ์ ผู้ที่อยู่ในที่ประชุมคนหนึ่งได้เล่าเรื่องของผู้ทรงคุณธรรมท่านหนึ่งว่า ขณะที่ท่านกำลังจะสิ้นใจ และค่อย ๆ เปล่งพระนามของอัลลอฮ์

...อยู่บนลิ้นของเขา ท่านเคาะญะฮ์ (ร.ฮ.) น้ำตาคลอ และได้กล่าวบทรุบาอีนี้ว่า

«ข้ามาตามตรอกของท่าน ตามหาอยู่ร่ำไป ชะล้างแก้มด้วยน้ำตาอยู่ร่ำไป ผู้ไร้หนทางจากการพบพานท่าน แสวงหาอยู่ร่ำไป ข้าพลีชีวิตพลางเอ่ยนามของท่านอยู่ร่ำไป»

(คำแปล: ข้าพเจ้าเดินทอดน่องมาในตรอกของท่าน ชะล้างแก้มด้วยน้ำตา เป็นผู้ใฝ่หาและแสวงหาการพบพานท่าน ข้าพเจ้ากำลังพลีชีวิต และขณะเดียวกันก็เอ่ยนามของท่านไปด้วย)[^1]

ผลของความรักนี้คือ ในหัวใจไม่มีที่ว่างให้แก่การนึกถึงสิ่งใดนอกจากผู้เป็นที่รัก การหันไปใส่ใจสิ่งอื่นก็เป็นภาระหนักแก่หัวใจ

«ทุกสิ่งนอกจากผู้เป็นที่รักล้วนถูกเผามอดไหม้»

อะมีร ฮะซัน อะลาอ์ สิจซี เล่าว่า ครั้งหนึ่งท่านกล่าวว่า "หากบางคราวโดยบังเอิญข้าพเจ้าเริ่มอ่านหนังสือที่ข้าพเจ้าเคยอ่านมา จิตใจก็เกิดความกระวนกระวายขึ้น และข้าพเจ้าจะพูดกับตัวเองว่า ข้าพเจ้ามาติดอยู่กับสิ่งใดกัน" จากนั้นท่านได้เล่าเรื่องของท่านเคาะญะฮ์อบูสะอีด อบุลค็อยร์ ว่า เมื่อท่านบรรลุถึงความสมบูรณ์แห่งสภาวะจิตแล้ว หนังสือทั้งหลายที่ท่านเคยอ่านมา ท่านได้นำไปเก็บไว้ที่มุมหนึ่ง วันหนึ่งท่านนำหนังสือเหล่านั้นมาวางไว้ตรงหน้าและเริ่มอ่าน ก็มีเสียงจากเบื้องเร้นลับดังขึ้นว่า "โอ้อบูสะอีด จงคืนสัญญาของเรามาเถิด เมื่อเจ้าหันไปใฝ่ใจในสิ่งอื่นแล้ว" เมื่อท่านเคาะญะฮ์เล่ามาถึงตอนนี้ ท่านก็ร่ำไห้และกล่าวบทกวีนี้ว่า

«เงาของศัตรูจะเข้ามาได้อย่างไร ในที่ซึ่งแม้แต่การนึกถึงมิตรก็ยังเป็นความรบกวน»

(คำแปล: เงาของศัตรูจะแทรกเข้ามาได้อย่างไร ในที่ซึ่งแม้แต่ความคิดถึงมิตรก็ยังกลายเป็นม่านกั้น)[^2]

ผลของ "ความปีติแห่งความรัก" นี้คือ หลังจากการอยู่ลำพังในยามค่ำคืนและการวิงวอนรำพึงยามราตรี เมื่อท่านออกมาในยามกลางวัน ตามคำกล่าวของอะมีร คุรด์ ดูราวกับว่ามีสุราล้นเอ่ออยู่ ดวงตาแดงก่ำเพราะการตื่นตลอดคืน อะมีร คุสเราะ...

[^1]: ฟะวาอิดุลฟุอาด (فوائد الفواد) หน้า 8 [^2]: ฟะวาอิดุลฟุอาด หน้า 9

ก็ได้เห็นสิ่งนี้แล้วกล่าวไว้ว่า:

«ท่านพูดเป็นปริศนาว่าเมื่อคืนนี้ท่านอยู่ที่ใด ทว่าดวงตาอันมัวเมาของท่านยังคงมีร่องรอยแห่งความเมามายอยู่»[^1]

และเป็นผลแห่งความร้อนแรงของความรักและความปีติมัวเมานี้เอง ที่แม้ในวัยชรา ท่านก็ยังถือศีลอดอยู่เป็นนิจ ทั้งที่ท่านรับประทานอาหารน้อย อดหลับอดนอนยามค่ำคืนเป็นเวลานาน และประกอบมุญาฮะดะฮ์ (การฝึกฝนตน) อย่างเคร่งครัด แต่ก็ไม่ปรากฏความอ่อนแอหรือความไร้เรี่ยวแรงให้เห็นเลย แม้อายุจะเลยแปดสิบปีไปแล้ว ใบหน้าของท่านก็ยังคงมีสีแดงเรื่อ และมีความกระปรี้กระเปร่าเบิกบานเช่นเดียวกับที่เคยมีในวัยหนุ่ม ซ้ำยังเพิ่มพูนขึ้นทุกวัน[^2]

สะมาอ์

ความร้อนแรงและความเร่าร้อนแห่งความรักนี้เอง ที่มีหนทางหนึ่งในการบรรเทาคือสะมาอ์[^3] กล่าวคือ การฟังบทกวีแห่งความรักต่ออัลลอฮ์และโคลงแห่งมะอ์ริฟะฮ์ ซึ่งทำให้หัวใจได้ระบายความร้อนรุ่มออกมา และได้มีโอกาสลดความร้อนแรงของมันลงด้วยหยาดน้ำตา และพร้อมกันนั้น ร่างกายและจิตใจที่เหนื่อยล้าจากมุญาฮะดะฮ์ก็[…]

[^1]: ซิยะรุลเอาลิยาอ์ (سیر الاولیاء) หน้า 128 [^2]: ซิยะรุลเอาลิยาอ์ [^3]: ในประเด็นสะมาอ์ (ที่ปราศจากเครื่องดนตรี) มีการเขียนไว้มากมายทั้งฝ่ายที่เห็นด้วยและฝ่ายที่คัดค้าน ทัศนะที่ดูเป็นกลางในเรื่องนี้คือ สะมาอ์ไม่ใช่สิ่งที่หะรามโดยเด็ดขาด และก็ไม่ใช่อิบาดะฮ์ การภักดี หรือเป้าหมายในตัวเอง หากแต่เป็นวิธีบำบัดอย่างหนึ่งภายใต้เงื่อนไขเฉพาะที่สมดุล ซึ่งสำหรับผู้มีความจำเป็นและผู้มีคุณสมบัติเหมาะสมนั้น อนุญาต (มุบาห์) เท่าที่จำเป็น และในบางเวลาก็เป็นประโยชน์ ในเรื่องนี้ คำกล่าวของชัยค์กอฎีหะมีดุดดีน นาเการี (ร.ฮ.) ชัยค์ผู้มีชื่อเสียงแห่งสายจิชตียะฮ์ ดูครอบคลุมและเป็นกลางยิ่ง ในการชุมนุมครั้งหนึ่งมีการถกเถียงกันเรื่องสะมาอ์ว่าหะลาลหรือหะราม ท่านกอฎีจึงกล่าวว่า:

«ข้าพเจ้าคือหะมีดุดดีน ข้าพเจ้าฟังสะมาอ์ และกล่าวว่ามันเป็นที่อนุญาตตามรายงานของอุละมาอ์ เพราะข้าพเจ้าเป็นผู้ป่วยด้วยความเจ็บปวดแห่งหัวใจ และสะมาอ์คือยารักษามัน ท่านอิมามอะบูหะนีฟะฮ์ (ร.ฮ.) อนุญาตให้รักษาด้วยสุราในยามที่ไม่มียาอื่นใดจะขจัดโรคได้ และบรรดาแพทย์ก็เห็นพ้องกันว่าการหายป่วยไม่อาจเป็นไปได้หากปราศจากสุรา ด้วยเหตุผลนี้ ยารักษาโรคที่รักษาไม่หายของข้าพเจ้าคือการฟังเสียงขับขาน ดังนั้นการฟังมันจึงเป็นที่อนุญาตสำหรับข้าพเจ้า แต่เป็นหะรามสำหรับพวกท่าน» (ซิยะรุลอักฏ็อบ ฉบับต้นฉบับลายมือ)

…ได้รับความบอบช้ำจากการปฏิเสธ (นัฟย์) แล้ว สมองจะได้รับอาหารและความสดชื่นกลับคืนมา เมาลานารูมี (ร.ฮ.) ซึ่งเป็นผู้มีสะมาอ์ท่านหนึ่งที่ยิ่งใหญ่ จึงกล่าวไว้ว่า:

«ดังนั้น สะมาอ์จึงเป็นอาหารของบรรดาผู้มีรัก เพราะในสะมาอ์นั้นมีจินตภาพแห่งการได้พบกัน จินตภาพในใจได้รับพลัง ยิ่งกว่านั้น ยังกลายเป็นรูปเป็นร่างขึ้นด้วยเสียงขลุ่ย ไฟแห่งความรักโหมแรงขึ้นด้วยท่วงทำนอง ดุจไฟที่ลุกโชนเมื่อโยนถั่วลงไป»

ท่านเคาะญะฮ์ (ร.ฮ.) เองก็ได้อธิบายถึงหิกมะฮ์ของสะมาอ์ด้วยวาจาของท่านไว้ดังนี้:

«สะมาอ์เป็นสิทธิของบรรดามุรีด ผู้ศรัทธา และสหายผู้บำเพ็ญริยาเฎาะฮ์ (การฝึกตน) เพราะเมื่อนัฟซูและร่างกายใกล้จะพินาศ สะมาอ์ย่อมเป็นสิ่งที่ควรแก่พวกเขาอย่างแน่นอน»

«สะมาอ์เป็นสิทธิของบรรดามุรีดผู้สัจจริงและผู้มีความศรัทธา การบำเพ็ญริยาเฎาะฮ์เป็นกิจของผู้ฝึกตน เมื่อธรรมชาติของพวกเขาได้รับความบอบช้ำ ก็เป็นสิทธิของพวกเขาที่จะได้รับพลังและความสดชื่นจากสะมาอ์ ในหะดีษมีปรากฏว่า»

ان لنفسك عليك حقا

«แท้จริง ตัวของท่านมีสิทธิเหนือท่าน»

«หมายความว่า ร่างกายของท่านมีสิทธิเหนือท่านเท่ากับนัฟซูของท่าน เมื่อนัฟซูได้รับการพักผ่อนจากสะมาอ์ชั่วระยะหนึ่ง มันก็จะหวนกลับมาทำงานต่อไป»

«ร่างกายของท่านมีสิทธิเหนือท่าน เมื่อนัฟซูได้รับความผ่อนคลายด้วยสะมาอ์ชั่วระยะเวลาหนึ่งแล้ว ก็จะกลับมาทำงานได้อีก»[^1]

ผู้อาวุโสท่านหนึ่ง คือ เมาลานากาชานี กล่าวว่า:

«บรรดาผู้บำเพ็ญริยาเฎาะฮ์และผู้ทำมุญาฮะดะฮ์ (การต่อสู้กับนัฟซู) เนื่องด้วยความมากมายของกิจปฏิบัติ บางครั้งบางคราวก็เกิดความเบื่อหน่ายเหนื่อยล้าขึ้นในหัวใจและนัฟซู จนก่อให้เกิดภาวะเกาะบัฎ (ความหดหู่คับแคบ)»

«หัวใจและนัฟซูของบรรดาผู้บำเพ็ญริยาเฎาะฮ์และผู้ทำมุญาฮะดะฮ์ บางครั้งก็เกิดความเบื่อหน่าย เนื่องจากสภาวะ (อะห์วาล) และความรู้สึกภายใน (กัยฟิยาต) ที่ประสบอยู่มากมาย และพวกเขา…»

[^1]: ซิยะรุลเอาลิยาอ์ (سیر الاولیاء) หน้า 498

ความเหนื่อยล้าและความอ่อนแอเริ่มปรากฏ และเมื่อภาวะ "ก็อบฎ์" (ความหดหู่) และ "บัสฏ์" (ความแช่มชื่น) ซึ่งเป็นเหตุแห่งความหย่อนยานในอะมั้ลและความบกพร่องในสภาวะทางจิตวิญญาณ เกิดขึ้นกับพวกเขา ด้วยเหตุนี้ บรรดาชัยค์รุ่นหลังจึงกำหนดให้การฟังเสียงอันไพเราะ ท่วงทำนองที่เหมาะสม และบทกวีที่ปลุกเร้าความรักความปรารถนา ในลักษณะที่ไม่ออกนอกขอบเขตของชะรีอะฮ์ เป็นการบำบัดทางจิตวิญญาณอย่างหนึ่ง[^1]

นอกเหนือจากวิทยปัญญาของสะมาอ์ข้อนี้แล้ว ในทัศนะของท่านเหล่านี้ยังมีวิทยปัญญาอีกประการหนึ่ง คือ สะมาอ์ทำให้เกิดภาวะแห่งการมีจิตอยู่ต่อหน้าอัลลอฮ์ (หุฎูรี) และเกิดความหวานชื่น รสนิยม และความปรารถนาในหัวใจ ช่วงขณะเหล่านี้ยังโอบคลุมเวลาที่เหลือทั้งหมดไว้ ทำให้เวลาเหล่านั้นบริสุทธิ์และเปี่ยมด้วยรัศมี มีคำกล่าวว่า

ท่านกล่าวว่า «มนุษย์จะได้ภาวะหุฎูรีทุกวันได้อย่างไร หากในวันใดวันหนึ่งเขาได้พบช่วงเวลาที่ดีสักครั้ง เวลาที่กระจัดกระจายทั้งหมดของวันนั้นก็จะอยู่ในร่มเงาแห่งช่วงเวลานั้น จงดูเถิด หากในที่ชุมนุมใดมีผู้มีรสนิยมทางจิตวิญญาณและผู้ได้รับความโปรดปรานอยู่เพียงคนเดียว ผู้ที่อยู่ในที่นั้นทั้งหมดก็อยู่ในร่มเงาของเขา»[^2]

ดังนั้น สะมาอ์จึงเป็นของท่านเคาะญะฮ์และบรรดาชัยค์ ผู้ซึ่งอยู่ในภาวะนั้นและ (ลุกโชนด้วย) ไฟแห่งความรัก…

[^1]: มิศบาหุลฮิดายะฮ์ (مصباح الہدایۃ) หน้า 181 และ 182 [^2]: สิยะรุลเอาลิยาอ์ (سیر الاولیاء) หน้า 523

...ที่ลุกโชนอยู่ (ด้วยความรัก) ซึ่งเป็นผลจากสภาวะทางธรรมชาติ เป็นสิ่งที่ให้ความสงบแก่จิตใจ เป็นพลังและอาหาร และเป็นสื่อแห่งความอ่อนโยนของหัวใจและการมีจิตอยู่ต่อหน้า (ฮุฎูรี) ซึ่งท่านเหล่านั้นใช้มันในฐานะการเยียวยาและตามความจำเป็น และใช้มันเพียงเท่าที่การเยียวยาและความจำเป็นกำหนด มันมิใช่อิบาดะฮ์ มิใช่สื่อในการเข้าใกล้อัลลอฮ์ และมิใช่วิถีสุลูกที่เป็นเอกเทศหรือกิจวัตรทั้งกลางวันและกลางคืน

ควบคู่กันนั้น ท่านเคาะญะฮ์ (ร.ฮ.) ได้ทำให้การสะมาอ์ห่างไกลจากสิ่งต้องห้าม บิดอะฮ์ และเครื่องเล่นบันเทิงทั้งปวงที่ขัดต่อชะรีอะฮ์ ซึ่งบรรดาผู้ไร้สาระหรือศูฟีที่ยังไม่สมบูรณ์ได้นำเข้ามาในการสะมาอ์ อันเป็นผลจากอิทธิพลของผู้ที่มิใช่มุสลิม โดยเฉพาะอย่างยิ่งในอินเดีย ท่านเองก็ห่างไกลจากสิ่งเหล่านั้น และได้กำชับผู้ปฏิบัติตามท่านอย่างยิ่งให้หลีกเลี่ยงสิ่งเหล่านั้น ท่านได้อธิบายมารยาทของการสะมาอ์ไว้ดังนี้:

ท่านกล่าวว่า:

«การสะมาอ์มีสี่ประเภท คือ หะลาล หะรอม มักรูฮ์ และมุบาห์ หากผู้มีสภาวะวัจด์โน้มเอียงไปยังผู้เป็นที่รักที่แท้จริง (อัลลอฮ์) มากกว่า การสะมาอ์ก็เป็นมุบาห์ หากโน้มเอียงไปยังผู้เป็นที่รักเชิงอุปมา (สิ่งถูกสร้าง) มากกว่า ก็เป็นมักรูฮ์ หากโน้มเอียงไปยังผู้เป็นที่รักเชิงอุปมาโดยสิ้นเชิง ก็เป็นหะรอม และหากโน้มเอียงไปยังผู้เป็นที่รักที่แท้จริงโดยสิ้นเชิง ก็เป็นหะลาล ดังนั้นผู้ใดมีรสนิยมในการสะมาอ์ เขาควรรู้จักระดับทั้งสี่นี้»

และท่านยังกล่าวอีกว่า:

«การสะมาอ์ที่เป็นมุบาห์จำเป็นต้องมีองค์ประกอบหลายประการ ได้แก่ มุสมิอ์ (ผู้ขับขาน) มุสตะมิอ์ (ผู้ฟัง) มัสมูอ์ (สิ่งที่ถูกขับขาน) และอาละฮ์แห่งการสะมาอ์ (เครื่องมือ) เงื่อนไขของผู้ขับขานคือ ต้องเป็นผู้ใหญ่ที่บรรลุวัยเต็มที่ มิใช่เด็ก และมิใช่สตรี สำหรับผู้ฟังจำเป็นว่า สิ่งที่เขาฟังอยู่นั้นต้องไม่ปราศจากการรำลึกถึงอัลลอฮ์ เงื่อนไขของสิ่งที่ถูกขับขานคือ ต้องไม่ใช่ถ้อยคำที่ไร้ยางอายหรือเรื่องตลกขบขันทางเพศ ส่วนเครื่องมือแห่งการสะมาอ์หมายถึงเครื่องดนตรี เช่น พิณจังก์และรบาบ ซึ่งสิ่งเหล่านี้ต้องไม่อยู่ในที่นั้น…»

ในนั้น"[^1]

ความรังเกียจและการห้ามเครื่องดนตรี (มะซามีร)

ท่านเคาะวาญะฮ์ห้ามมะซามีร (เครื่องดนตรีสำหรับการขับร้อง เครื่องเป่าและอื่น ๆ) อย่างเข้มงวด และเมื่อใดก็ตามที่ท่านได้รับทราบถึงความไม่ระมัดระวังของผู้ใดในเรื่องนี้ ท่านจะไม่พอใจอย่างยิ่ง และไม่ยอมรับข้อแก้ตัวใด ๆ ในเรื่องนี้ ในหนังสือ "ซิยะรุลเอาลิยาอ์" (سیر الاولیاء) มีบันทึกไว้ว่า:

"ครั้งหนึ่งในมัจญ์ลิส มีชายคนหนึ่งเรียนต่อท่านสุลฏอนุลมะชาอิค ว่าในวันนั้น ดัรวีชบางคนที่มาร่วมอยู่เป็นประจำได้เข้าร่วมในมัจญ์ลิสแห่งหนึ่งซึ่งมีพิณ ซอรอบาบ และเครื่องดนตรีต่าง ๆ และพวกเขาได้ร่ายรำด้วย ท่านกล่าวว่า: พวกเขาทำไม่ดีเลย สิ่งที่ขัดต่อชะรีอะฮ์นั้นเป็นสิ่งที่น่าตำหนิ มีอีกคนหนึ่งเรียนว่า เมื่อคนเหล่านั้นออกมา ผู้คนถามพวกเขาว่า ท่านทั้งหลายทำอะไรลงไป ในมัจญ์ลิสนั้นมีเครื่องดนตรี ท่านทั้งหลายฟังสะมาอ์และร่ายรำได้อย่างไร? พวกเขาตอบว่า เราดื่มด่ำอยู่ในสะมาอ์จนไม่รู้เลยว่ามีเครื่องดนตรีอยู่หรือไม่ ท่านสุลฏอนุลมะชาอิคได้ฟังแล้วกล่าวว่า: คำตอบนี้ก็ใช้ไม่ได้ คำพูดเช่นนี้สามารถนำไปใช้แก้ตัวกับการทำบาปทุกอย่างได้"[^2]

ท่านเคาะวาญะฮ์เคร่งครัดและเน้นย้ำอย่างมากในการห้ามเครื่องดนตรี ท่านกล่าวว่า:

"เมื่อสตรีจะเตือนอิมามถึงความผิดพลาดในละหมาด ด้วยการให้สัญญาณ ก็มีข้อห้ามไม่ให้นางตบฝ่ามือกระทบฝ่ามือ เพราะจะเกิดเสียงปรบมือ ซึ่งเป็นการละเล่นไร้สาระ เมื่อได้มีการหลีกเลี่ยงการละเล่นไร้สาระถึงเพียงนี้ ในสะมาอ์ก็ยิ่งสมควรที่จะต้องห้ามเครื่องดนตรีเป็นอย่างยิ่ง"[^3]

[^1]: ซิยะรุลเอาลิยาอ์ หน้า 491 และหน้า 492 [^2]: แหล่งเดิม หน้า 520 และหน้า 521 [^3]: แหล่งเดิม หน้า 522

สภาวะของท่านในการซะมาอ์

ท่านควาญะฮ์ (ร.ฮ.) กล่าวว่า ผู้ใดที่อัลลอฮ์ตะอาลาทรงประทานความเจ็บปวด (ดัรด์) และรสนิยมทางจิตวิญญาณ (เซาก์) ให้แก่เขา เพียงได้ยินบทกวีเพียงบทเดียว แม้ไม่มีเครื่องดนตรี ใจของเขาก็อ่อนโยนขึ้นได้ แต่ผู้ที่ไม่รู้จักโลกแห่งรสนิยมทางจิตวิญญาณ ต่อให้ผู้ขับร้องต่อหน้าเขามากเพียงใด และจะมีเครื่องดนตรีชนิดใดก็ตาม ก็ไม่เกิดผลใด ๆ แก่เขาเลย เพราะเขาไม่ได้อยู่ในหมู่ผู้มีความเจ็บปวดในใจ เรื่องนี้เกี่ยวข้องกับความเจ็บปวดในใจ มิใช่เครื่องดนตรีหรือสิ่งอื่นใด[^1]

ดังนั้น สภาพของท่านควาญะฮ์ (ร.ฮ.) คือ เมื่อได้ยินบทกวีเชิงอาริฟ (ผู้รู้แจ้ง) และบทกวีแห่งความรัก ความอ่อนไหวอย่างรุนแรงก็จะเข้าครอบงำท่าน แต่ในลักษณะที่ผู้คนไม่รู้ตัว บรรดาผู้รับใช้จะยื่นผ้าเช็ดหน้าให้ และผ้านั้นก็เปียกชุ่มด้วยน้ำตาของท่าน เมื่อเห็นเช่นนี้ ผู้คนจึงเข้าใจว่าท่านกำลังร้องไห้[^2]

อะมีร ฆุรด์ ซึ่งในวัยเยาว์ของเขาก็เคยเข้าร่วมในมัจลิสซะมาอ์เหล่านี้ และส่วนใหญ่ได้ฟังจากบิดาและลุงของเขาเกี่ยวกับมัจลิสอันเปี่ยมด้วยความดื่มด่ำเหล่านั้น และบทกวีที่ปลุกอารมณ์ทางจิตวิญญาณที่ถูกขับขานที่นั่น ได้กล่าวว่า บางครั้งมีการขับบทกวีมากมายแต่ก็ไม่เกิดสภาวะใด ๆ ทันใดนั้นก็มีผู้ขับบทโดฮาภาษาฮินดีหรือบทกวีภาษาเปอร์เซียสักบทหนึ่ง แล้วมัจลิสทั้งหมดก็ตกอยู่ในความดื่มด่ำ

เล่ากันว่า ครั้งหนึ่งขุนนางของราชสำนักผู้หนึ่งชื่ออะมีร ก็อยร์ บัก ได้จัดมัจลิสขึ้น ซึ่งมีบรรดาชัยค์และบรรดาผู้นำของเมืองมาชุมนุมกัน การซะมาอ์เริ่มขึ้น ผู้ขับร้องขับขานไปมากมายแต่ก็ไม่เกิดผลใด ๆ ในที่สุดหะซัน บะห์ดี ผู้เป็นเกาวัล ได้ขับบทกวีนี้ว่า

«ในกระท่อมแห่งความเป็นดัรวีช ในความทุกข์ยากแห่งความไร้ตัวตน อย่าปล่อยให้ข้าต้องเล่าเรื่องราวเพียงเพื่อสิ่งใดเลย»

ทันทีที่บทกวีนี้ถูกขับขาน ท่านสุลฏอนุลมะชาอิค (ร.ฮ.) ก็ร้องไห้และเกิดสภาวะหนึ่งขึ้นแก่ท่าน และสภาวะนั้นได้ส่งผลต่อผู้ที่อยู่ในมัจลิสทั้งหมด จนทุกคนตกอยู่ในความดื่มด่ำ[^3]

[^1]: ซิยะรุลเอาลิยาอ์ (سیر الاولیاء) หน้า 523 [^2]: แหล่งเดียวกัน หน้า 511 [^3]: แหล่งเดียวกัน หน้า 514

อีกมัจญ์ลิสหนึ่งที่มีการกล่าวถึงคือ ครั้งหนึ่งมีการจัดมัจญ์ลิสขึ้นบนชั้นบน อะมีร คุสเราอ์ยืนอยู่ และท่านสุลฏอนุลมะชาอิค เนื่องจากไม่สบาย จึงนั่งอยู่บนเตียงนอน หะซัน สิญซี ได้ขับบทกวีของสะอ์ดีบทนี้ว่า

«สะอ์ดีเอ๋ย เจ้าเป็นใครเล่า จึงเข้ามาในวงนี้ ณ ที่ซึ่งเหยื่อมากมายล้มอยู่จนนับไม่ถ้วน»

ท่านเคาะญะฮ์เกิดอาการร้องไห้ และจมดิ่งอยู่ในอาการนั้น เคาะญะฮ์อิกบาลคอยยื่นผ้าเช็ดหน้าให้ ส่วนท่านก็เช็ดน้ำตาแล้วยื่นผ้านั้นไปทางหะซัน สิญซี ครู่หนึ่งต่อมาการฟังซะมาอ์ก็สิ้นสุดลง อะมีร หาญี บุตรของอะมีร คุสเราอ์ ได้เริ่มขับเฆาะซัลของอะมีร คุสเราอ์ ซึ่งมีบทหนึ่งว่า

«คุสเราอ์เอ๋ย เจ้าเป็นใครเล่า จึงเข้ามานับรวมอยู่ในหมู่นี้ ด้วยว่าความรักนี้คือดาบที่จ่ออยู่เหนือศีรษะของบุรุษผู้เคร่งในศาสนา»

ท่านเคาะญะฮ์เกิดอาการเช่นเดิมอีก และการร้องไห้ก็ท่วมท้นท่าน[^1]

ครั้งหนึ่ง อะมีร คุสเราอ์ได้ขับเฆาะซัลบทหนึ่ง ซึ่งมีบทเปิดว่า

«ท่านได้เผยใบหน้าให้เห็น แล้วกล่าวกับฉันว่า "จงอย่าเพ่งมองเรา" ด้วยรสสุขอันมึนเมานี้ ฉันไม่รู้ตัวเลยว่าถ้อยคำนี้คืออะไร»

ท่านได้ชำเลืองมองอะมีร คุสเราอ์ด้วยหางตา และเกิดอาการขึ้น[^2]

โดยทั่วไปแล้ว บทกวีใดที่ท่านเคาะญะฮ์ (ร.ฮ.) รู้สึกซาบซึ้ง บทนั้นก็จะเป็นที่กล่าวขานกันในมัจญ์ลิสต่าง ๆ ของดิลลีและตามตรอกซอยของเมืองเป็นเวลานาน ผู้คนต่างเพลิดเพลินและได้รับรสซาบซึ้งจากบทนั้น[^3] สุลฏอนอะลาอุดดีนเองก็ได้กำชับข้าราชสำนักและผู้ที่ไปมาหาสู่ท่านเคาะญะฮ์ (ร.ฮ.) ไว้ว่า ...

[^1]: ซิยะรุลเอาลิยาอ์ (سیر الاولیاء) หน้า 516 [^2]: แหล่งเดียวกัน หน้า 516 [^3]: แหล่งเดียวกัน หน้า 516

...บทกวีใดที่ท่านเคาะญะฮ์เกิดความดื่มด่ำ (เซาก์) ก็ให้จดจำบทนั้นไว้แล้วนำไปขับให้กษัตริย์ฟัง บ่อยครั้งเมื่อกษัตริย์ได้ฟังบทกวีที่ท่านเคาะญะฮ์เคยดื่มด่ำ พระองค์ก็ทรงชื่นชมเป็นอย่างมากและดื่มด่ำอยู่เป็นเวลานาน

ความดื่มด่ำในอัลกุรอาน

ความดื่มด่ำในอัลกุรอาน การเอาใจใส่ในการท่องจำ และการอ่านอัลกุรอานอย่างสม่ำเสมอ เป็นความดื่มด่ำเฉพาะของบรรดาชัยค์แห่งจิชต์ และเป็นธรรมเนียมเก่าแก่ของพวกท่าน ตั้งแต่ท่านเคาะญะฮ์บุซุรก์ มุอีนุดดีน จิชตี (ร.ฮ.) จนถึงท่านเคาะญะฮ์ นิซอมุดดีน (ร.ฮ.) ทุกท่านล้วนมีความดื่มด่ำและความผูกพันเป็นพิเศษต่ออัลกุรอาน และแต่ละท่านได้กำชับบรรดาเคาะลีฟะฮ์และมุรีดของตนเป็นพิเศษให้ท่องจำอัลกุรอานและหมกมุ่นอยู่กับอัลกุรอาน[^1]

ขณะมอบตำแหน่งเคาะลีฟะฮ์ ท่านชัยค์กะบีร (บาบา ฟะรีด) ได้สั่งเสียท่านเคาะญะฮ์ให้ท่องจำอัลกุรอาน ท่านเคาะญะฮ์ได้ปฏิบัติตามคำสั่งเสียนั้น และเมื่อเดินทางถึงดิลลีก็เริ่มต้นท่องจำทันที ท่านเคาะญะฮ์เองก็มักจะส่งเสริมและกำชับบรรดามุรีดและสหายใกล้ชิดของท่านให้ทำเช่นนั้นด้วย เมื่ออะมีร ฮะซัน อะลาอ์ ซิจซี ได้เข้ามาผูกพันกับท่านเคาะญะฮ์ เขามีอายุมากแล้ว และบทกวีกับการประพันธ์เป็นงานตลอดชีวิตของเขา ท่านเคาะญะฮ์จึงแนะนำเขาให้ความดื่มด่ำในอัลกุรอานมีชัยเหนือความดื่มด่ำในบทกวี อะมีร (ฮะซัน) กล่าวไว้ในหนังสือ ฟะวาอิดุลฟุอาด (فوائد الفؤاد) ว่า

«หลายครั้งข้าพเจ้าได้ยินจากวาจาอันประเสริฐของท่านมัคดูมว่า สมควรที่การอ่านอัลกุรอานจะมีชัยเหนือการประพันธ์บทกวี»[^2]

จากนั้นท่านได้แนะนำเขาให้ท่องจำอัลกุรอาน เมื่อเขาท่องจำได้หนึ่งในสามแล้ว ท่านก็กล่าวว่า

«ต่อไปจงท่องจำทีละเล็กทีละน้อย และทบทวนส่วนที่ท่องจำไว้แล้วอยู่เสมอ»[^3]

[^1]: สำหรับรายละเอียด ดู «ระบบการศึกษาและการอบรมของชาวมุสลิม» (مسلمانوں کا نظام تعلیم و تربیت) โดยเมาลานา มะนาซิร อะห์ซัน กีลานี (เล่ม 2) หน้า 120 [^2]: ฟะวาอิดุลฟุอาด หน้า 249 [^3]: ฟะวาอิดุลฟุอาด หน้า 93

ท่านเมาลานา บัดรุดดีน อิสหาก (ร.ฮ.) มีบุตรชายคือ เคาะวาญะฮ์ มุฮัมมัด ซึ่งอยู่ในความอุปการะเลี้ยงดูของท่านเคาะวาญะฮ์ (ร.ฮ.) ท่านได้ให้เขาท่องจำอัลกุรอานด้วย เคาะวาญะฮ์ มุฮัมมัด อิมาม เป็นหาฟิซที่ดีเยี่ยมและมีเสียงไพเราะ ท่านได้แต่งตั้งเขาให้เป็นอิมามนำละหมาด ท่านมีความสุขใจอย่างยิ่งกับการอ่านของเขา เมื่อได้ฟังการอ่านของเขา ท่านจะเกิดความอ่อนโยนในหัวใจและความดื่มด่ำอย่างมาก น้องชายอีกคนหนึ่งของเขาคือ เคาะวาญะฮ์ มูซา ก็เป็นหาฟิซและกอรีเช่นกัน เป็นธรรมเนียมว่าเมื่อนั่งลงที่สำรับอาหาร เคาะวาญะฮ์ มุฮัมมัด และเคาะวาญะฮ์ มูซา จะอ่านอัลกุรอานเล็กน้อยก่อน ซึ่งเรียกกันว่า "สุกูด อะลา มาอิดะฮ์"[^1] หลังจากนั้นจึงเริ่มรับประทานอาหาร ท่านได้ให้หลาน ๆ (บุตรของพี่สาวน้องสาว) เช่น เคาะวาญะฮ์ เราะฟีอุดดีน และคนอื่น ๆ ท่องจำอัลกุรอานด้วย[^2] ตัวท่านเองก็อ่านอัลกุรอานในละหมาดสุนัต และมักถามบรรดาผู้รับใช้ใกล้ชิดว่า พวกเขามีกิจวัตรในการอ่านอัลกุรอานอย่างไร

ความผูกพันกับชัยค์

โดยทั่วไปแล้ว ผู้ใดได้รับความโปรดปรานจากผู้ใด หากในนิสัยของเขามีความสูงส่งและความรู้สึกสำนึกในบุญคุณ เขาย่อมจะรักและเทิดทูนผู้นั้นและถือว่าเป็นผู้มีพระคุณของตน แต่ท่านเคาะวาญะฮ์มีความผูกพันอย่างลุ่มหลงและดื่มด่ำต่อผู้มีพระคุณของท่าน และสิ่งนี้มีบทบาทพิเศษในความโดดเด่นและประสบการณ์ทางจิตวิญญาณของท่าน ผลแห่งความรักนี้คือ เมื่อใดที่มีการกล่าวพรรณนาถึงผู้เป็นที่รักคนใด ท่านจะระลึกถึงชัยค์ของท่านขึ้นมาใหม่ และถือว่าชัยค์คือผู้ที่ตรงกับคำพรรณนานั้น ท่านเล่าว่า ครั้งหนึ่งในสมัยที่ชัยค์ยังมีชีวิตอยู่ ในการชุมนุมแห่งหนึ่ง นักขับเพลงก็อวาลีได้ขับบทกวีว่า

«อย่าได้ย่างก้าวอย่างสง่างามด้วยลีลาเช่นนี้เลย เกรงว่าดวงตาร้ายจะทำอันตรายแก่ท่าน»

ท่านเล่าว่า ข้าพเจ้าระลึกถึงจริยธรรมและคุณลักษณะของชัยค์ ความประเสริฐและความสมบูรณ์ของท่าน ตลอดจนความละเมียดละไมและความงดงามของท่าน จนเกิดสภาวะที่ไม่อาจบรรยายด้วยถ้อยคำได้ นักขับเพลงต้องการจะขับต่อไป แต่ข้าพเจ้าให้เขาขับบทกวีนั้นซ้ำแล้วซ้ำเล่า[^3]

[^1]: สิยะรุลเอาลิยาอ์ (سیر الاولیاء) หน้า 202 [^2]: สิยะรุลเอาลิยาอ์ หน้า 199 [^3]: สิยะรุลเอาลิยาอ์ หน้า 203

...แล้วท่านก็ร้องไห้ออกมา ท่านกล่าวว่า หลังจากนั้นผ่านไปไม่กี่วัน ท่านฮัฎรัตก็ถึงแก่กรรม[^1]

ความเอาใจใส่ต่อการละหมาดญะมาอะฮ์และความมุ่งมั่นอันสูงส่ง

แม้จะชราภาพและบำเพ็ญมุญาฮะดะฮ์อย่างหนักหน่วง ท่านก็ยังเอาใจใส่ต่อการละหมาดญะมาอะฮ์อย่างยิ่ง ผู้เขียน (สิยะรุลเอาลิยาอ์) บันทึกไว้ว่า:

«อายุของท่านเกินแปดสิบปีแล้ว ถึงกระนั้นท่านก็ยังลงมาจากห้องชั้นบน (ซึ่งอยู่สูงมาก) สู่ห้องละหมาดญะมาอะฮ์ทั้งห้าเวลา และละหมาดญะมาอะฮ์ร่วมกับบรรดาดัรวีชและสหายที่อยู่ที่นั่น แม้จะชราภาพเช่นนี้ ท่านก็ยังถือศีลอดอยู่เสมอ และไม่ค่อยละศีลอดเลย»[^2]

การยึดมั่นในชะรีอะฮ์และความเอาใจใส่ในการปฏิบัติตามซุนนะฮ์

ท่านเคาะวาญะฮ์เองก็เอาใจใส่อย่างยิ่งในการปฏิบัติตามซุนนะฮ์ ดังที่ท่านสะอ์ดีกล่าวไว้ว่า

«เป็นไปไม่ได้เลย โอ้สะอ์ดี ที่หนทางแห่งความบริสุทธิ์จะเดินไปได้ นอกจากด้วยการเดินตามรอยท่านมุศเฏาะฟา ﷺ»

และท่านยังกำชับบรรดาสหายและผู้รับใช้ของท่านอย่างหนักแน่น นอกเหนือจากซุนนะฮ์ทั้งหลายแล้ว ท่านยังกำชับไม่ให้ละทิ้งแม้แต่สิ่งที่เป็นมุสตะฮับและมารยาทต่าง ๆ ในสิยะรุลเอาลิยาอ์ (سیر الاولیاء) ได้บันทึกคำกล่าวของท่านไว้ว่า:

«จำเป็นต้องมีอิสติกอมะฮ์ (ความมั่นคง) ในการปฏิบัติตามท่านเราะซูลุลลอฮ์ ﷺ และยืนหยัดมั่นคงในการปฏิบัติตามนั้น และจะต้องไม่ให้สิ่งที่เป็นมุสตะฮับหรือมารยาทใด ๆ หลุดหายไปเลย»[^3]

[^1]: ฟะวาอิดุลฟุอาด (فوائد الفؤاد) หน้า 96 [^2]: สิยะรุลเอาลิยาอ์ หน้า 125 [^3]: สิยะรุลเอาลิยาอ์ หน้า 315

...สำหรับบรรดาชัยค์ และผู้ที่จะทำหน้าที่เป็นปีร์ (ผู้ชี้นำ) รับมุรีดนั้น ท่านถือว่าความรู้ในชะรีอะฮ์เป็นสิ่งจำเป็น เพื่อมิให้มีการกระทำใดที่ขัดต่อชะรีอะฮ์เกิดขึ้นจากเขา และเพื่อมิให้เขาสั่งสอนผู้อื่นในเรื่องใดที่ขัดต่อบทบัญญัติแห่งศาสนา ท่านกล่าวว่า

«ปีร์ (ผู้ชี้นำ) จะต้องเป็นผู้มีความรู้ที่จำเป็นในบทบัญญัติแห่งชะรีอะฮ์ ตะริเกาะฮ์ และหะกีเกาะฮ์ และเมื่อเขาเป็นเช่นนั้นแล้ว เขาก็จะไม่สั่งให้กระทำสิ่งใดที่ขัดต่อบทบัญญัติแห่งศาสนา»[^1]

[^1]: ฟะวาอิดุลฟุอาด (فوائد الفؤاد) หน้า 147

บทที่ห้า

ประโยชน์ทางวิชาการและการค้นคว้า

ระดับทางวิชาการ

ท่านเคาะวาญะฮ์ (ร.ฮ.) นอกจากความสมบูรณ์ทางด้านจิตวิญญาณ (บาฏิน) แล้ว ท่านยังมีฐานะอันสูงส่งในวิชาการภายนอก (ซอฮิร) ด้วย ท่านได้ศึกษาวิชาการทั้งปวงที่แพร่หลายในยุคสมัยของท่านด้วยความมุมานะ ความอุตสาหะ และความเอาใจใส่ บรรดาครูของท่านล้วนเป็นนักปราชญ์และชัยค์ผู้มีชื่อเสียงที่สุดแห่งยุคนั้น ท่านได้ศึกษาวรรณกรรมและวิชาศาสนาจากมุสเตาฟีย์ อัล-มะมาลิก ชัมซุลมุลก์ เมาลานาชัมสุดดีน เคาะวาริซมี และได้เรียนหะดีษจากเมาลานากะมาลุดดีน ซาฮิด มุฮัมมัด อิบนุอะห์มัด มาริกุลี ผู้ซึ่งเป็นศิษย์ของเจ้าของหนังสือ "มะชาริกุลอันวาร" (مشارق الأنوار) คืออิมามหะซัน อิบนุมุฮัมมัด อัศ-ศ็อฆอนี และเป็นศิษย์ของเจ้าของหนังสือ "อัล-ฮิดายะฮ์" (الهداية) โดยผ่านสื่อกลางหนึ่งชั้น ท่านยังได้ศึกษาหนังสือบางเล่มกับชัยค์ผู้ยิ่งใหญ่ของท่าน คือท่านฟะรีดุดดีน กันญ์ชะกัร (ร.ฮ.) และได้รับความแจ่มชัดในวิชาความรู้ยิ่งขึ้น

ความผูกพันทางวิชาการและวรรณกรรม

แม้ว่าด้วยความโน้มเอียงตามธรรมชาติของท่าน และด้วยอิทธิพลแห่งความสัมพันธ์ทางจิตวิญญาณกับชัยค์ ความใฝ่ใจของท่านต่อความหมายมากกว่าถ้อยคำ และต่อสัจธรรมและสภาวะทางจิตวิญญาณ (อะห์วาล) มากกว่าความหมาย และต่อ "สิ่งที่ถูกเรียกขาน" มากกว่า "ชื่อเรียก" จะเพิ่มพูนขึ้นทุกวันก็ตาม แต่ถึงกระนั้นความผูกพันกับวิชาความรู้และวรรณกรรม รวมถึงรสนิยมทางวิชาการของท่านก็ยังคงอยู่จนวาระสุดท้าย

ในหนังสือ "สิยะรุลเอาลิยาอ์" (سير الأولياء) กล่าวไว้ว่า เมาลานารุกนุดดีน จันญ์ ได้คัดลอกหนังสือ "อัล-กัชชาฟ" และ "อัล-มุฟัศศ็อล" และหนังสือบางเล่มนอกเหนือจากนั้น เพื่อมอบแด่ท่านสุลฏอนุลมะชาอิค และนำไปถวายในการรับใช้ท่าน[^1] หนังสือทั้งสองเล่มนี้เป็นผลงานของนักปราชญ์ผู้ทรงความรู้ชาวมุอ์ตะซิละฮ์ผู้มีชื่อเสียง คืออัลลามะฮ์มะห์มูด ญารุลลอฮ์

[^1]: สิยะรุลเอาลิยาอ์ หน้า 317

ของซะมัคชะรี (เสียชีวิต ฮ.ศ. 538) เล่มแรกเป็นตำราตัฟซีร ส่วนอีกเล่มเป็นตำราไวยากรณ์ (นะห์วุ) จากข้อนี้ก็ทำให้เห็นถึงรสนิยมทางวิชาการและความกว้างขวางแห่งทัศนะของท่าน ในหนังสือ «สิยะรุลเอาลิยาอ์» (سیر الاولیاء) เช่นกันระบุว่า ซัยยิดคอมูช อิบนุ ซัยยิดมุฮัมมัด กิรมานี ได้ศึกษา «คัมสะฮ์ นิซามี» กับท่านเคาะวาญะฮ์ (ร.ฮ.) ในสภาส่วนตัว[^1] รสนิยมทางวรรณกรรมของท่านสูงส่งและบริสุทธิ์ถึงขนาดที่กวีผู้โดดเด่นแห่งยุคอย่างอะมีร คุสเราะ (ผู้ซึ่งในแนวทางของตนไม่มีใครเทียบได้ และเป็นกวีชั้นแนวหน้าของภาษาเปอร์เซีย) ได้รับคำปรึกษาและการชี้แนะจากท่านในเรื่องการแต่งบทกวี ในหนังสือ «สิยะรุลเอาลิยาอ์» ระบุว่า ในช่วงแรก บทเฆาะซัลใดก็ตามที่อะมีร คุสเราะแต่งขึ้น เขาจะนำมาเสนอต่อท่านสุลฏอนุลมะชาอิค เพื่อให้ท่านพิจารณาแก้ไข วันหนึ่งท่านกล่าวแก่เขาว่า «จงแต่งในแบบของชาวอิศฟะฮาน»[^2]

ทัศนะต่อหะดีษและฟิกฮ์

ในการประชุมโต้วาทีที่จัดขึ้นในราชสำนักของสุลฏอนฆิยาษุดดีน ตุฆลุก ท่านเคาะวาญะฮ์ (ร.ฮ.) ได้อภิปรายในประเด็นปัญหาและวิเคราะห์ตรวจสอบประเด็นนั้น จากข้อนี้ก็ทำให้เห็นถึงฐานะทางวิชาการและความกว้างขวางแห่งทัศนะของท่านเช่นกัน

ในอินเดีย ก่อนยุคของท่านชัยค์อับดุลหัก มุหัดดิษ ดิห์ลวี (ร.ฮ.) ตำราหะดีษเศาะฮีห์ยังไม่แพร่หลาย และผู้คนยังไม่คุ้นเคยกับเศาะฮีหัยน์ (เศาะฮีห์อัลบุคอรีและเศาะฮีห์มุสลิม) มากนัก ในด้านหะดีษ หนังสือ «มะชาริกุลอันวาร» (مشارق الأنوار) และ «มิชกาฮ์» (مشكاة) ถือเป็นขุมทรัพย์ทางวิชาการและเป็นที่สุดของวิชาหะดีษ[^3] หะดีษเมาฎูอ์ (ปลอม) และหะดีษเฎาะอีฟจำนวนมากแพร่หลายอยู่บนลิ้นของชาวศูฟี และถูกอ้างอิงอย่างไม่ลังเลในบันทึกคำสอน (มัลฟูซาต) ของบรรดาผู้อาวุโสในสภาต่างๆ วิชาวิพากษ์หะดีษและวิชาว่าด้วยหะดีษเมาฎูอ์ยังไม่ปรากฏในดินแดนนี้ก่อนอัลลามะฮ์มุฮัมมัด ฏอฮิร ปัตตะนี จากบันทึกคำสอนและชีวประวัติของท่านเคาะวาญะฮ์ (ร.ฮ.) ทำให้ทราบว่า ท่านไม่ได้ใช้รายงานที่ไม่มีหลักฐานเช่นนั้นจำนวนมาก (ซึ่งเลื่องลือกันในปากผู้คน) เป็นหลักฐานอ้างอิง และท่านให้ความสำคัญกับหะดีษเศาะฮีห์ ซึ่งชุมนุมที่น่าเชื่อถือที่สุดคือเศาะฮีหัยน์ ในหนังสือ «ฟะวาอิดุลฟุอาด» ระบุว่า มีผู้หนึ่งถามว่า

[^1]: สิยะรุลเอาลิยาอ์ หน้า 219 [^2]: สิยะรุลเอาลิยาอ์ หน้า 301 [^3]: สำหรับรายละเอียด โปรดดู «อัษษะกอฟะฮ์ อัลอิสลามิยะฮ์ ฟิลฮินด์» (الثقافة الإسلامية في الهند) บทว่าด้วยหะดีษ

หะดีษ (ที่ว่า) นี้เป็นอย่างไร:

السخی حبیب الله وان کان کافرًا

«ผู้ใจบุญเป็นที่รักของอัลลอฮ์ แม้เขาจะเป็นกาฟิรก็ตาม»

ท่านกล่าวว่า: เป็นคำกล่าวของใครบางคน (มิใช่หะดีษ) ชายผู้หนึ่งเรียนว่า: เป็นหะดีษจากหนังสืออัรบะอีน (สี่สิบหะดีษ) ท่านกล่าวว่า: สิ่งใดที่มีอยู่ในเศาะฮีหัยน์ (เศาะฮีหฺอัลบุคอรีและเศาะฮีหฺมุสลิม) สิ่งนั้นจึงจะถูกต้อง[^1]

ความสำคัญของความรู้

เช่นเดียวกับบรรดาชัยค์ผู้ทรงเกียรติของท่าน ในทัศนะของท่าน ความรู้ก็มีความสำคัญและความยิ่งใหญ่อย่างมาก ด้วยเหตุนี้ ท่านจึงถือว่าความรู้เป็นสิ่งจำเป็นอย่างยิ่งสำหรับบรรดาผู้เดินทางในหนทางสู่อัลลอฮ์ (ซาลิกีน) และสำหรับผู้ที่จะทำหน้าที่ชี้นำและอบรมขัดเกลาผู้คน

ณ ตรงนี้ จำเป็นต้องกล่าวไว้ว่า แม้ท่านจะรู้ถึงสถานะของเศาะฮีหัยน์ แต่ดูเหมือนว่า เนื่องจากหนังสือเศาะฮีหฺทั้งหก (อัศศิฮาหุสสิตตะฮ์) โดยทั่วไป และเศาะฮีหัยน์โดยเฉพาะ ยังไม่แพร่หลายในอินเดีย บรรดาอุละมาอ์และชัยค์เหล่านั้นจึงมิได้ใช้หนังสือเหล่านี้กันมากนัก แม้ตัวท่านเองก็ตาม (หากการกล่าวถึงที่ประชุมโต้วาทีนั้นถูกต้อง) ในที่ประชุมโต้วาทีนั้น หะดีษที่ท่านยกขึ้นมาเป็นหลักฐานว่าการฟังสะมาอ์เป็นที่อนุมัตินั้น มิใช่หะดีษจากหนังสือเศาะฮีหฺ และในทัศนะของบรรดานักหะดีษ (มุหัดดิษีน) หะดีษเหล่านั้นก็มิได้มีระดับสูงส่งแต่อย่างใด ส่วนวิธีที่อุละมาอ์ฝ่ายตรงข้าม ซึ่งเป็นอุละมาอ์ชั้นนำและบรรดากอฎีผู้มีชื่อเสียง ได้สนทนาและยกหลักฐานนั้น ไม่เพียงแสดงให้เห็นถึงความไม่รู้ของพวกเขาในวิชาหะดีษเท่านั้น หากยังทำให้รู้สึกถึงการขาดความรอบคอบ ซึ่งผู้รู้ทางศาสนาพึงมีในเรื่องนั้นด้วย เนื่องจากหนังสือเศาะฮีหฺ ตลอดจนวิชาวิพากษ์หะดีษและวิชาอัลญัรหฺ วัตตะอ์ดีล ยังไม่แพร่หลาย ในคานกอฮ์ (สำนักของซูฟี) ต่าง ๆ จึงมีประเพณีมากมายเกิดขึ้น จนถึงขั้นที่การสุญูดเพื่อแสดงความเคารพ (สัจญ์ดะฮ์ตะอ์ซีมี) ได้แพร่หลายอยู่ และรายงานเกี่ยวกับความประเสริฐของเวลาและวันต่าง ๆ จำนวนมากก็เป็นที่เลื่องลือ และถูกกล่าวถึงอย่างโอ่อ่าในบันทึกคำสนทนา (มัลฟูซาต) ของบรรดาชัยค์ ทั้งที่หะดีษเหล่านั้นไม่มีอยู่ในประมวลหะดีษเศาะฮีหฺเลย และบรรดามุหัดดิษีนก็วิจารณ์หะดีษเหล่านั้นอย่างรุนแรง เมื่อคำนึงถึงสิ่งนี้ จึงประจักษ์ถึงคุณค่าแห่งความพยายามของบรรดามุหัดดิษีนและผู้มีความบริสุทธิ์ใจเหล่านั้น ผู้ซึ่งได้เผยแพร่วิชาหะดีษในอินเดีย และทำให้เกิดการจำแนกระหว่างหะดีษเศาะฮีหฺกับหะดีษเฎาะอีฟ

شکر الله مساعیهم

«ขออัลลอฮ์ทรงตอบแทนความพยายามของพวกเขา»

[^1]: ฟะวาอิดุลฟุอาด (فوائد الفؤاد) หน้า 103

ชายหนุ่มผู้มีความสามารถสูงคนหนึ่งจากแคว้นเบงกอล ซึ่งภายหลังเป็นที่รู้จักในนามอัคคี สิรอญุดดีน และเป็นผู้ก่อตั้งและหัวหน้าห้วงสัมพันธ์ (หัลเกาะฮ์) แห่งคานกอฮ์สายจิชตีที่มีชื่อเสียงไปทั่วโลก ณ ปัณฑุวา ได้เดินทางจากลักเนาตีมายังดิลลีด้วยเจตนาจะให้บัยอะฮ์ และได้เป็นมุรีดของท่านเคาะวาญะฮ์ ท่านกล่าวแก่เมาลานาฟัครุดดีน ซัรรอดี ว่า «ชายหนุ่มผู้นี้มีความสามารถยิ่งนัก หากเขามีความรู้ภาคภายนอก (อิลมุซซอฮิร) อยู่บ้าง เขาก็จะมั่นคงในวิถีแห่งเดอร์วิช» เมื่อได้ยินดังนั้น เมาลานาฟัครุดดีนจึงเรียนว่า «หากท่านอนุญาต ข้าพเจ้าจะให้เขาอยู่ในการคบหาของข้าพเจ้าสักระยะหนึ่ง และสอนประเด็นปัญหาที่จำเป็นให้เขาท่องจำ» ท่านกล่าวว่า «เขาเป็นผู้สมควรอย่างยิ่งที่จะได้รับการคบหาจากท่าน» เมาลานาฟัครุดดีนจึงพาเขาไปด้วย และในเวลาอันสั้นก็ทำให้เขามีความคุ้นเคยกับวิชาความรู้ แม้หลังจากท่านเคาะวาญะฮ์วะฟาตแล้ว เขาก็ยังพำนักอยู่ในดิลลีอีกระยะหนึ่งเพื่อศึกษาให้สมบูรณ์ จากนั้นจึงกลับสู่บ้านเกิด และกลายเป็นสื่อในการเผยแผ่สายสิลสิละฮ์จิชตียะฮ์ในแคว้นเบงกอลและดินแดนตะวันออก[^1]

ความรู้และเนื้อหาอันสูงส่ง

ด้วยการรวมไว้ซึ่งความรู้ภาคภายนอกและภาคภายใน ความบริสุทธิ์ใจ (อิคลาศ) การใคร่ครวญ และการต่อสู้ฝึกฝนตนเอง (มุญาฮะดาต) ท่านจึงได้รับความรู้อันสูงส่งและถูกต้อง รวมทั้งสัจธรรมและความรู้แจ้ง (มะอาริฟ) ซึ่งเป็นสิ่งที่มอบให้เฉพาะแก่บรรดาวะลีผู้สมบูรณ์และผู้บริสุทธิ์ใจชั้นสูงเท่านั้น และเป็นผลของความใสสะอาดแห่งภายใน ความบริสุทธิ์แห่งอัคลาก และความบริสุทธิ์ใจ ซึ่งชาวตะเซาวุฟเรียกว่า "อุลูมลัดุนนียะฮ์" (ความรู้จากองค์อัลลอฮ์โดยตรง) ผู้ประพันธ์ ซิยะรุลเอาลิยาอ์ [سیر الاولیاء] บันทึกว่า เมื่อใดที่มีการสนทนาในวิชาการใดหรือมีข้อสงสัยใดเกิดขึ้น ท่านจะให้คำตอบที่กระจ่างชัดด้วยรัศมีแห่งภายในของท่าน

«โอ้ การได้พบท่านคือคำตอบของทุกคำถาม ปัญหาทั้งปวงคลี่คลายได้ด้วยท่าน โดยไม่ต้องถกเถียงกันเลย»

ท่านจะบรรยายในประเด็นนั้นอย่างลึกซึ้งเสียจนผู้ร่วมมัจลิสทั้งหมดตกตะลึง และต่างพูดกันว่า นี่มิใช่คำตอบจากตำรา แต่เป็นผลแห่งอิลฮามจากพระผู้อภิบาลและความรู้ลัดุนนี ด้วยเหตุนี้เอง บรรดาอุละมาอ์ชั้นนำของเมืองผู้ซึ่งขึ้นชื่อว่าปฏิเสธตะเซาวุฟและเป็นปฏิปักษ์ต่อชาวตะเซาวุฟ จึงได้เข้ามาอยู่ในวงของท่านชัยค์ ละทิ้งความหยิ่งผยองในความรู้และความทะนงตนของตน ด้วยความสำนึกเสียใจ และเข้าร่วมเป็นผู้รับใช้และผู้ศรัทธาต่อท่าน

[^1]: ซิยะรุลอาริฟีน [سیر العارفین] และอื่น ๆ

วิชาการศาสนาที่ถูกต้องตามชะรีอะฮ์

ความหยั่งรู้ลึกซึ้งทางวิชาการ การปฏิบัติตามซุนนะฮ์ และความมั่นคงบนชะรีอะฮ์นี้ ได้ทำให้ความคิดของท่านเป็นความคิดที่ถูกต้องและเที่ยงตรง จนกระทั่งเรื่องราวต่าง ๆ ที่แพร่หลายอยู่ในหมู่ผู้ถือตะเซาวุฟมาเป็นเวลาช้านาน ซึ่งขัดกับชะรีอะฮ์ภายนอก และในหลายแห่งได้กลายเป็นสัญลักษณ์ของผู้ถือตะเซาวุฟไปแล้วนั้น ท่านไม่ยอมรับด้วยความเที่ยงตรงแห่งความคิดของท่าน และรสนิยมกับการค้นคว้าของท่านก็ขัดแย้งกับสิ่งเหล่านั้น

ในแวดวงตะเซาวุฟ มีการแสดงทัศนะนี้มาเป็นเวลานานว่า ความเป็นวะลีย์ (วิลายะฮ์) ประเสริฐกว่าความเป็นนบี (นุบูวะฮ์) และบรรดาวะลีย์มีความประเสริฐเหนือบรรดานบี เพราะวิลายะฮ์หมายถึงการง่วนอยู่กับองค์อัลลอฮ์และการตัดขาดจากสิ่งอื่นนอกจากอัลลอฮ์ ส่วนในนุบูวะฮ์นั้น เนื่องด้วยการดะอ์วะฮ์และการเผยแผ่ จึงต้องง่วนอยู่กับมัคลูก ต่อมาในเรื่องนี้ก็เกิดทัศนะต่าง ๆ ขึ้นหลายทัศนะ บางคนตีความว่า วิลายะฮ์ของบรรดานบีประเสริฐกว่านุบูวะฮ์ของพวกท่านเอง แต่ท่าน (ท่านเคาะวาญะฮ์) ไม่ยอมรับสิ่งนี้ ในหนังสือ ฟะวาอิดุลฟุอาด (فوائد الفؤاد) มีบันทึกว่า ท่านเคาะวาญะฮ์ (ร.ฮ.) กล่าวว่า "ทัศนะนี้เป็นโมฆะ เพราะถึงแม้บรรดานบีจะง่วนอยู่กับมัคลูก แต่ในขณะที่พวกท่านง่วนอยู่กับองค์อัลลอฮ์ แม้ช่วงเวลาอันน้อยนิดที่สุดแห่งการง่วนนั้น ก็ยังมีความประเสริฐเหนือช่วงเวลาทั้งหมดของบรรดาวะลีย์"[^2]

สิ่งที่หะลาลไม่ใช่สิ่งขวางกั้นหนทางสู่อัลลอฮ์

เกี่ยวกับตะเซาวุฟ โดยทั่วไปมีความเข้าใจและเป็นที่เลื่องลือกันว่า ตะเซาวุฟคือการละทิ้งการงาน การอยู่เปล่าและการไม่ทำอะไร และทุกการง่วนอยู่ (กับกิจการทางโลก) เป็นสิ่งขวางกั้นการเข้าถึงอัลลอฮ์…

[^1]: สิยะรุลเอาลิยาอ์ (سیر الاولیاء) หน้า 130 [^2]: ฟะวาอิดุลฟุอาด หน้า 12 ท่านอิมามร็อบบานี ท่านมุญัดดิด อัลฟ์ษานี (ร.ฮ.) ได้เพิ่มเติมให้สมบูรณ์ยิ่งขึ้นว่า บรรดานบีแม้ในสภาวะที่ง่วนอยู่กับมัคลูก ก็ยังมุ่งตรงต่ออัลลอฮ์และง่วนอยู่กับอัลลอฮ์มากกว่าบรรดาวะลีย์ (แม้ในขณะที่พวกเขาง่วนอยู่กับองค์อัลลอฮ์) การง่วนอยู่กับมัคลูกของพวกท่านนั้น เนื่องจากเกิดขึ้นตามพระบัญชาของอัลลอฮ์ ดังนั้นมันจึงเป็นการง่วนอยู่กับองค์อัลลอฮ์และการปฏิบัติตามพระบัญชาของพระองค์โดยแท้

ถือเป็นโจรปล้นทางสุลูก ท่านเคาะวาญะฮ์ (นิซอมุดดีน) ดำรงอยู่ในมะกอมแห่งมะอ์ริฟะฮ์และการตะห์กีก ท่านอยู่เหนือสื่อและธรรมเนียมทั้งหลาย และมองตรงไปยังเป้าหมายและแก่นแท้ สภาวะนี้เรียกร้องให้ท่านก้าวล่วงพ้นมะกอมดังกล่าวไปแล้ว ในสายตาของท่าน การกระทำที่หะลาลและเป็นไปตามชะรีอะฮ์มีรัศมีแห่งนูร และเป็นสื่อนำไปสู่ความใกล้ชิด (กุรบ์) ต่ออัลลอฮ์ ในบันทึกคำสนทนาของท่านเคาะวาญะฮ์ ซัยยิด มุหัมมัด กีสูดะรอซ ชื่อ "ญะวามิอุลกะลิม" (جوامع الکلم) ระบุว่า ท่านเคาะวาญะฮ์ นิซอมุดดีน กล่าวว่า

«สิ่งใดที่หะลาล ย่อมไม่เป็นอุปสรรคขวางทางสู่อัลลอฮ์ และไม่ตัดขาดการเดินทางสุลูก มิฉะนั้นแล้ว มันก็คงไม่ได้รับบัญญัติตามชะรีอะฮ์ และคงไม่เป็นที่หะลาล»[^1]

เมื่อหัวใจมุ่งสู่อัลลอฮ์แล้ว ก็ไม่มีสิ่งใดเป็นโทษ

ครั้งหนึ่งท่านกล่าวว่า «เมื่อหัวใจมุ่งไปยังอัลลอฮ์ และจิตวิญญาณบริสุทธิ์แล้ว ต่อจากนั้นไม่ว่าท่านจะอยู่ในงานใด ก็จะไม่มีความเสียหายใด ๆ แก่ท่าน»[^2]

แก่นแท้ของการละทิ้งดุนยา

ครั้งหนึ่ง ท่านได้อธิบายแก่นแท้ของการละทิ้งดุนยา ความสมถะ (ซุฮด์) ที่แท้จริง และวิถีแห่งดะรวีช โดยกล่าวว่า

«การละทิ้งดุนยามิได้หมายความว่า ให้คนผู้หนึ่งเปลือยกายตนเอง เช่น นุ่งเพียงผ้าเตี่ยวแล้วนั่งอยู่ การละทิ้งดุนยาที่แท้จริงคือ ให้เขาสวมเสื้อผ้า รับประทานอาหาร และใช้สิ่งที่มีมาถึงเขา (แต่ไม่สะสม ไม่โน้มเอียงไปหามัน และไม่ผูกพันจิตใจไว้กับมัน)»

[^1]: ญะวามิอุลกะลิม หน้า 16 [^2]: หมายถึง ช่องทางการทำมาหากินที่ชะรีอะฮ์อนุญาต และภารกิจภายนอกต่าง ๆ เป็นต้น [^3]: สิยะรุลเอาลิยาอ์ (سیر الاولیاء) หน้า 16

«การไม่ยึดติดกับสิ่งใดเลย นั่นคือการละทิ้งดุนยา»[^1] «แต่ไม่หันไปใส่ใจในการสะสมมัน และไม่ปล่อยให้หัวใจของตนติดพันอยู่กับสิ่งใด นี่แหละคือการละทิ้งดุนยา»

การเชื่อฟังที่เป็นประโยชน์เฉพาะตนและที่แผ่ไปถึงผู้อื่น

ท่านกล่าวว่า: การเชื่อฟัง (ฏออะฮ์) มีสองประเภท คือ ลาซิม (เฉพาะตน) และมุตะอัดดี (แผ่ไปถึงผู้อื่น) การเชื่อฟังแบบลาซิม คือการเชื่อฟังที่ประโยชน์ของมันตกแก่ผู้กระทำเอง เช่น การละหมาด การถือศีลอด การทำฮัจญ์ การอ่านวิรด์และการกล่าวตัสบีห์ เป็นต้น ส่วนการเชื่อฟังแบบมุตะอัดดี คือการเชื่อฟังที่ประโยชน์และความสุขสบายของมันไปถึงผู้อื่น เช่น การไกล่เกลี่ยให้มุสลิมสองคนคืนดีกัน ความเอ็นดูกรุณา และความเมตตาต่อผู้อื่น เป็นต้น สิ่งเหล่านี้เรียกว่าการเชื่อฟังแบบมุตะอัดดี และผลบุญของมันมากมายไร้ขอบเขตและประมาณมิได้

การเชื่อฟังแบบลาซิมนั้น การจะถูกตอบรับจำเป็นต้องมีความอิคลาศ (ความบริสุทธิ์ใจ) อย่างมาก ส่วนการเชื่อฟังแบบมุตะอัดดีนั้น ไม่ว่าจะกระทำในลักษณะใด ก็จะได้รับผลบุญ[^2]

กัชฟ์และกะรอมาตเป็นม่านกั้นหนทาง

ท่านกล่าวว่า สิ่งที่ปรากฏออกมาจากบรรดาวะลีย์นั้น เป็นผลมาจากภาวะสุกร์ (ความมึนเมาทางจิตวิญญาณ) ของพวกเขา เพราะพวกเขาเป็นผู้อยู่ในภาวะสุกร์ ตรงกันข้ามกับบรรดานบีซึ่งเป็นผู้อยู่ในภาวะเศาะห์วุ (ความมีสติตื่นรู้) สำหรับผู้เดินทางสู่อัลลอฮ์ (ซาลิก) แล้ว กัชฟ์และกะรอมาตเป็นม่านกั้นหนทาง ส่วนอิสติกอมะฮ์ (ความมั่นคงหนักแน่น) นั้นเกิดขึ้นจากความรัก[^3]

ความรู้ของบรรดานบีและบรรดาวะลีย์

ท่านกล่าวว่า มีอยู่สามระดับ ระดับหนึ่งซึ่งควรเรียกว่า "เฏาร์แห่งประสาทสัมผัส" (เฏาเราะ หิสส์) ระดับที่สองคือ "เฏาร์แห่งสติปัญญา" (เฏาเราะ อักล์) และระดับที่สามคือ "เฏาร์แห่งความศักดิ์สิทธิ์" (เฏาเราะ กุดส์) ในเฏาร์แห่งประสาทสัมผัสนั้น สิ่งที่รับรู้ได้ด้วยประสาทสัมผัสจะเป็นที่รู้แจ้ง เช่น อาหารและเครื่องดื่ม สิ่งที่ดมได้ (ซึ่งรับรู้ได้ด้วยกลิ่น) เป็นต้น หลังจากนั้นคือเฏาร์แห่งสติปัญญา ซึ่งเกี่ยวข้องกับความรู้สองประเภท คือความรู้ที่ได้มาด้วยการแสวงหา (กัสบี) และความรู้ที่ประจักษ์ชัดในตัวเอง (บะดีฮี) แต่เมื่อไปถึงโลกแห่งความศักดิ์สิทธิ์ (อาลัม กุดส์) แล้ว ความรู้ที่ได้มาด้วยการแสวงหาซึ่งได้รับมาด้วยสติปัญญา ก็จะกลายเป็นที่รู้แจ้งประหนึ่งความรู้ที่ประจักษ์ชัดในตัวเอง จากนั้นท่านกล่าวว่า ความรู้ที่ประจักษ์ชัดในตัวเองก็ยังมิใช่ความรู้แห่งความศักดิ์สิทธิ์ แล้วจะกล่าวไปไยถึงความรู้ที่ได้มาด้วยการแสวงหาเล่า? นั่นคือความรู้ของบรรดานบีและบรรดาวะลีย์ หลังจากนั้นท่านกล่าวว่า ผู้ที่ประตูแห่งโลกแห่งความศักดิ์สิทธิ์ได้เปิดออกแก่เขา จะมีเครื่องหมายอะไรได้บ้าง? ผู้ใด…

[^1]: ฟะวาอิดุลฟุอาด (فوائد الفؤاد) เล่ม 1 หน้า […] [^2]: แหล่งเดิม เล่ม 1 หน้า 161 [^3]: ฟะวาอิดุลฟุอาด เล่ม 1 หน้า 33

...อยู่ในโลกแห่งปัญญา (อาลัมอักล์) และเขาแก้ปัญหาข้อหนึ่งข้อใดด้วยความรู้ที่ประจักษ์ชัดในตัวเอง หรือด้วยความรู้ที่แสวงหามา แล้วเขาก็ได้รับความปลื้มปีติจากสิ่งนั้น ผู้นั้นย่อมไม่มีทางเข้าถึงโลกแห่งความบริสุทธิ์ (อาลัมกุดส์) ได้ ในระหว่างนั้นท่านได้เล่าเรื่องราวของผู้อาวุโสท่านหนึ่ง ซึ่งกล่าวว่า มีความรู้และสภาวะที่หลั่งไหลมาจากโลกเร้นลับผ่านเข้ามาในหัวใจ อินชาอัลลอฮ์ ข้าพเจ้าจะบันทึกมันไว้ด้วยปากกา หลังจากนั้นท่านก็เขียนไว้มากมาย แล้วท่านกล่าวว่า ได้เขียนไว้มากมายก็จริง แต่สิ่งที่เป็นจุดมุ่งหมายแท้จริงนั้น ไม่อาจถ่ายทอดลงในงานเขียนได้[^1]

ความรักและความเป็นศัตรูต่อดุนยา

วันหนึ่งมีการพูดถึงเรื่องที่ว่า บางคนรักดุนยา และบางคนเกลียดชังดุนยา ท่านกล่าวว่า: ผู้คนมีอยู่สามจำพวก จำพวกหนึ่งคือผู้ที่รักดุนยา และหมกมุ่นอยู่กับการรำลึกและครุ่นคิดถึงมันทั้งวันทั้งคืน คนประเภทนี้มีอยู่มากมาย อีกจำพวกหนึ่งคือผู้ที่เกลียดชังดุนยา กล่าวถึงมันด้วยความดูหมิ่น และตกอยู่ในความเป็นศัตรูกับมันอยู่ตลอดเวลา จำพวกที่สามคือผู้ที่ไม่มีทั้งความรักและความเกลียดชังต่อดุนยา และไม่กล่าวถึงมันด้วยความรักหรือความเป็นศัตรูเลย จำพวกนี้ดีกว่าสองจำพวกแรก หลังจากนั้นท่านได้เล่าเรื่องหนึ่งว่า มีชายคนหนึ่งมาหาท่านรอบิอะฮ์ อัลบัศรียะฮ์ (ร.ฮ.) แล้วเริ่มตำหนิดุนยาอย่างรุนแรง ท่านรอบิอะฮ์ อัลบัศรียะฮ์ (ร.ฮ.) จึงกล่าวแก่เขาว่า: «โปรดเถิด หลังจากนี้ท่านอย่ามาอีกเลย ดูเหมือนว่าท่านจะรักดุนยา เพราะท่านเอ่ยถึงมันมากเหลือเกิน»[^2]

ระดับขั้นของการอ่านอัลกุรอาน

ครั้งหนึ่งท่านได้อธิบายระดับขั้นของการอ่านอัลกุรอานไว้ดังนี้: ขั้นแรกคือ สิ่งใดที่อ่าน ความหมายของมันจะผ่านเข้าสู่หัวใจ ขั้นที่สองคือ หัวใจของผู้อ่านผูกพันและจดจ่ออยู่กับอัลลอฮ์ผู้ทรงสัจธรรม

ท่านกล่าวว่า ขณะอ่านอัลกุรอาน อย่างน้อยที่สุดทุกคนควรมีความตระหนักรู้ว่า ตนอยู่ในความโปรดปรานนี้...

[^1]: ฟะวาอิดุลฟุอาด (فوائد الفواد) เล่ม 1 หน้า 69 [^2]: แหล่งเดียวกัน เล่ม 1 หน้า 189

…ซึ่งข้าพเจ้าจะคู่ควรได้อย่างไร และโชคชะตาของข้าพเจ้าจะดีถึงเพียงนั้นได้อย่างไรที่จะได้รับสมบัติอันล้ำค่านี้ หากไม่ได้สิ่งเหล่านี้ทั้งหมด ก็ขอให้ผลบุญและรางวัลตอบแทนที่ได้ถูกสัญญาไว้สำหรับการอ่านนั้น ได้รับการรักษาไว้ให้สดใหม่และตระหนักอยู่ในใจเสมอ[^1]

แม้ว่าท่านเคาะญะฮ์ (ร.ฮ.) จะไม่ได้ประพันธ์ตำราใด ๆ ดังที่ท่านได้กล่าวไว้หลายครั้ง แต่ผลงานประพันธ์ที่ยิ่งใหญ่ที่สุดของท่านก็คือบรรดาเคาะลีฟะฮ์ผู้ยิ่งใหญ่และสหายผู้ล้ำเลิศที่ท่านได้อบรมขัดเกลา และได้รับการคบหาใกล้ชิดกับท่าน พวกเขาเป็นแบบอย่างของการปฏิบัติที่ถูกต้องและความรู้ที่ถูกต้อง และเป็นผู้ที่หัวใจของพวกเขาได้รับการประดับประดาด้วยความลึกซึ้งแห่งความรู้และความมั่นคงแห่งความเข้าใจ อันสมควรแก่สถานะของ "อัร-รอสิคูน ฟิล-อิลม์" (ผู้หยั่งรากลึกในความรู้) ในหนังสือ "ฟะวาอิดุล-ฟุอาด" (فوائد الفؤاد) ของอะมีร หะสัน อะลาอ์ สิจญ์ซี และหนังสือ "สิยะรุล-เอาลิยาอ์" (سیر الاولیاء) ของอะมีร เคาร์ด ได้บันทึกคำกล่าวและมัลฟูซาต (คำสนทนา) ของท่านไว้เป็นจำนวนมาก ซึ่งแสดงให้เห็นถึงสถานะแห่งการค้นคว้าพิสูจน์ความจริง (ตะห์กีก) ของท่าน[^2]

[^1]: ฟะวาอิดุล-ฟุอาด หน้า 71 [^2]: ฟะวาอิดุล-ฟุอาด หน้า 35 และค็อยรุล-มะญาลิส (خیر المجالس) หน้า 35

บทที่หก

ฟุยูฎและบะเราะกาต (ความโปรดปรานและความจำเริญ)

การฟื้นฟูอีมานและการเตาบะฮ์ของมวลชน

ก่อนที่จะกล่าวถึงฟุยูฎและบะเราะกาตเหล่านั้น ซึ่งแผ่ไปถึงมุสลิมนับแสนคนโดยผ่านการผูกพันกับท่านเคาะญะฮ์นิซามุดดีน (ร.ฮ.) และผ่านการเตาบะฮ์และการบัยอะฮ์ในมือของท่าน และเกี่ยวกับการที่ในยุคหนึ่ง ขณะที่การปกครองของมุสลิมอยู่ในจุดสูงสุดอย่างเต็มที่ และปัจจัยกระตุ้นแห่งความหลงลืม การลืมอัลลอฮ์ และการตามใจอารมณ์ใฝ่ต่ำกำลังเฟื่องฟูถึงขีดสุด ได้เกิดกระแสคลื่นทางศาสนาและทางจิตวิญญาณขึ้น ซึ่งผู้มีความรู้สึกทุกคนต่างสัมผัสได้ ก็เป็นการสมควรที่จะอธิบายถึงวิทยปัญญาและความจำเป็นของการบัยอะฮ์ทั่วไป การอิรชาด (การชี้แนะ) และการตัลกีนเตาบะฮ์ (การสอนให้เตาบะฮ์) ของบรรดาชัยค์แห่งตะริเกาะฮ์ เพื่อจะได้ทราบว่า วิธีการนี้ถูกนำมาใช้ภายใต้สภาวการณ์และความจำเป็นใด และได้ก่อให้เกิดประโยชน์ทางศาสนาอะไรบ้าง ผู้เขียนบรรทัดเหล่านี้ได้เขียนเรื่องนี้ไว้แล้วในภาคที่หนึ่งของหนังสือ "ประวัติศาสตร์แห่งการดะอ์วะฮ์และการปฏิรูป" (تاریخ دعوت و عزیمت) ในตอนว่าด้วยชีวประวัติของท่านซัยยิดินา อับดุลกอดิร ญีลานี (ร.ฮ.) จึงขอยกข้อความนั้นมากล่าวในที่นี้โดยมีการย่อและปรับแก้บ้างเล็กน้อย:

«หลังจากยุคคัยรุลกุรูน (ยุคที่ดีที่สุด) การขยายตัวของประชากรอิสลาม และภาระความรับผิดชอบของชีวิต และ…

ความกังวลทางเศรษฐกิจได้เพิ่มพูนขึ้นจนถึงขั้นที่ไม่อาจใช้วิธีการอบรมสั่งสอนและการขัดเกลาเฉพาะทางเพื่อการปฏิรูปและการขัดเกลาโดยทั่วไปได้ และไม่อาจคาดหวังการปฏิวัติทางศาสนาและทางจิตวิญญาณในระดับใหญ่ใด ๆ ได้ ถ้าเช่นนั้นจะมีหนทางใดเล่าที่มุสลิมจำนวนมากจะได้ฟื้นฟูอีมานของตน และรับเอาหน้าที่และข้อผูกพันทางศาสนากลับมาอีกครั้งด้วยความสำนึกและความรู้สึกรับผิดชอบ ให้คุณลักษณะแห่งอีมานและความกระตือรือร้นทางศาสนาเกิดขึ้นในตัวพวกเขาอีกครั้ง ให้ความอบอุ่นแห่งความรักเกิดขึ้นในหัวใจที่หดหู่และตายด้านของพวกเขา ให้ความเคลื่อนไหวและความกระปรี้กระเปร่าเกิดขึ้นในพลังที่อ่อนล้าของพวกเขาอีกครั้ง ให้พวกเขาไว้วางใจผู้รู้จักอัลลอฮ์ที่มีความบริสุทธิ์ใจสักผู้หนึ่ง และได้รับการเยียวยาโรคภัยทางจิตวิญญาณและทางจิตใจของตน ตลอดจนได้รับแสงสว่างและการชี้นำที่ถูกต้องในเรื่องศาสนาจากเขา

ท่านผู้อ่านคงได้ประจักษ์แล้วว่า รัฐบาลอิสลามซึ่งงานนี้เป็นหน้าที่ดั้งเดิมของพวกเขา เพราะพวกเขาตั้งอยู่บนการเป็นตัวแทนและความเชื่อมโยงกับท่านนบี ﷺ ผู้ซึ่ง—ตามคำกล่าวของท่านอุมัร บิน อับดุลอะซีซ (ร.ฮ.)—ถูกส่งมาเพื่อการชี้นำ (มิใช่เพื่อ «การเก็บภาษีและการเรียกเก็บรายได้») นั้น ไม่เพียงแต่ละเลยและถอยห่างจากหน้าที่นี้เท่านั้น แต่ยังด้วยวิถีชีวิตและพฤติกรรมของผู้ปกครองและเจ้าหน้าที่รัฐของตน ได้กลายเป็นสิ่งที่เป็นภัยต่องานนี้และเป็นอุปสรรคขวางทางของมัน อีกด้านหนึ่ง พวกเขายังระแวงสงสัย หวาดกลัวและขี้สงสัยถึงเพียงนั้น จนไม่อาจทนต่อองค์กรใหม่หรือดะอ์วะฮ์ใหม่ใด ๆ ที่มีกลิ่นอายของการเป็นผู้นำและความเป็นใหญ่เจือปนอยู่แม้เพียงเล็กน้อยได้ พวกเขาจะบดขยี้มันในทันที

ในสภาพเช่นนี้ การจะทำให้เกิดชีวิตทางศาสนาใหม่ ระเบียบวินัยใหม่ และการเคลื่อนไหวและการปฏิบัติใหม่ขึ้นในหมู่มุสลิมนั้น จะมีรูปแบบใดอื่นเล่า นอกจากการที่บ่าวผู้บริสุทธิ์ใจคนหนึ่งของอัลลอฮ์จะรับบัยอะฮ์ตามแนวทางของท่านนบี ﷺ เพื่ออีมาน การปฏิบัติ และการปฏิบัติตามชะรีอะฮ์ และมุสลิมทั้งหลายจะได้สำนึกผิดต่อความหลงลืมและชีวิตแห่งความญาฮิลียะฮ์ในอดีตของตนที่มือของเขา และฟื้นฟูอีมานของตน แล้วเขาจะทำหน้าที่ดูแลทางศาสนาของพวกเขาในฐานะตัวแทนของท่านนบี ﷺ

และอบรมขัดเกลาพวกเขา ด้วยฤทธิ์ดุจยาวิเศษแห่งการคลุกคลีใกล้ชิด เปลวไฟแห่งความรัก ความมั่นคงแน่วแน่ของตน และดวงจิตที่ร้อนแรงของตน แล้วปลูกฝังความร้อนแรงแห่งอีมาน ความอบอุ่นแห่งความรัก ความบริสุทธิ์ใจและความมุ่งหวังเพื่ออัลลอฮ์ ความปรารถนาที่จะปฏิบัติตามซุนนะฮ์ และความโหยหาอาคิเราะฮ์ให้เกิดขึ้นในตัวพวกเขา จนพวกเขารู้สึกได้ด้วยความผูกพันใหม่นี้ว่า ตนได้เตาบะฮ์จากชีวิตแบบหนึ่ง และได้ก้าวเข้าสู่ชีวิตใหม่ และได้มอบมือของตนไว้ในมือของบ่าวผู้หนึ่งของอัลลอฮ์แล้ว ส่วนท่านผู้นั้นเองก็ตระหนักว่า อัลลอฮ์ได้ทรงมอบการปรับปรุงแก้ไข การอบรมขัดเกลา และการรับใช้ด้านศาสนาแก่บรรดาผู้ให้สัตยาบันเหล่านี้ไว้กับตน และด้วยความรักและความเชื่อถือนี้ พวกเขาจึงมีสิทธิใหม่เหนือตน จากนั้นท่านจะพยายามตามประสบการณ์และการวินิจฉัยของตน และตามหลักการและคำสอนแห่งอัลกุรอานและซุนนะฮ์ ที่จะปลูกฝังจิตวิญญาณและตักวาที่ถูกต้องในตัวพวกเขา ปลูกฝังอีมาน การหวังผลบุญจากอัลลอฮ์ (อิห์ติซาบ) และความบริสุทธิ์ใจในชีวิตของพวกเขา และปลูกฝังสภาวะแห่งอีมานและจิตวิญญาณในอะมัลและอิบาดาตของพวกเขา นี่คือแก่นแท้ของบัยอะฮ์แห่งการอบรมขัดเกลา ซึ่งบรรดานักดะอ์วะฮ์ผู้บริสุทธิ์ใจแห่งศาสนาได้ใช้มันในการฟื้นฟูและปฏิรูปศาสนา และปรับปรุงแก้ไขมุสลิมในยุคสมัยของตน และได้นำบ่าวของพระผู้เป็นเจ้านับแสนๆ คนไปสู่แก่นแท้แห่งอีมานและระดับแห่งอิห์ซาน"[^1]

บัยอะฮ์คือพันธสัญญาและข้อตกลง

บัยอะฮ์นี้เป็นข้อตกลงในการเตาบะฮ์จากบาปที่ผ่านมา การปฏิบัติตามบัญชาของอัลลอฮ์และเราะซูล ﷺ และการปฏิบัติตามชะรีอะฮ์ ส่วนว่าท่านสุลฏอนุลมะชาอิค (ร.ฮ.) เมื่อรับบัยอะฮ์นั้นให้ผู้ให้สัตยาบันกล่าวถ้อยคำอย่างไร และรับคำมั่นสัญญาอะไรจากเขาสำหรับอนาคต ถ้อยคำที่ถูกต้องของเรื่องนี้ยังไม่ปรากฏแก่ข้าพเจ้าในหนังสือชีวประวัติ (ตัซกิเราะฮ์) เล่มใด แต่ท่านเคาะวาญะฮ์เองได้กล่าวถึงวิธีการรับบัยอะฮ์และการอบรมสั่งสอน (ตัลกีน) ของชัยค์และมุรชิดของท่าน คือ ชัยค์ผู้ยิ่งใหญ่ ท่านเคาะวาญะฮ์ ฟะรีดุดดีน กันญ์ชะกัร (ร.ฮ.) และจากความผูกพันอันลึกซึ้งที่ท่านมีต่อชัยค์ของท่าน และความมุ่งมั่นในการเจริญรอยตามท่าน ก็อาจอนุมานได้จากสิ่งนี้

[^1]: ตารีค ดะอ์วัต วะ อะซีมัต (تاریخ دعوت و عزیمت) ภาคที่ 1 หน้า 202

ว่าท่านเองก็คงสั่งสอน (ตัลกีน) มุรีดใหม่ของท่านในทำนองเดียวกันนี้ ท่านกล่าวว่า:

“เมื่อผู้ใดมาหาชัยค์ชุยูคุลอาลัม ฟะรีดุดดีน วัลฮัก ด้วยเจตนาจะเข้าเป็นมุรีด ท่านจะอ่านซูเราะฮ์อัล-ฟาติหะฮ์และซูเราะฮ์อัล-อิคลาศหนึ่งจบก่อน หลังจากนั้นท่านจะอ่านรุกูอ์สุดท้ายของซูเราะฮ์อัล-บะเกาะเราะฮ์ ตั้งแต่ ‘อามะนัรเราะซูลุ’ จนจบ ต่อจากนั้นท่านจะอ่าน

شهد الله انه لا اله الا هو ...... ان الدين عند الله الاسلام

«อัลลอฮ์ทรงยืนยันว่า แท้จริงไม่มีพระเจ้าอื่นใดนอกจากพระองค์ ...... แท้จริงศาสนา ณ อัลลอฮ์นั้นคืออัลอิสลาม» (ซูเราะฮ์อาลิอิมรอน 3:18–19)

หลังจากนั้นท่านจะกล่าวว่า ท่านได้ให้สัตยาบัน (บัยอะฮ์) ไว้ที่มือของผู้อ่อนแอผู้นี้ ที่มือของชัยค์ของเขา และที่มือของบรรดาชัยค์ของชัยค์ของเขา และที่มืออันประเสริฐของท่านนบี ﷺ และได้ให้คำมั่นสัญญาต่อพระผู้ทรงเกียรติ (ญัลละมัจญ์ดุฮู) ว่าท่านจะรักษามือ เท้า และดวงตาของท่าน และจะยืนหยัดอยู่บนแนวทางและวิถีแห่งชะรีอะฮ์”[^1]

ในการตัลกีนแห่งบัยอะฮ์นี้ ได้รวมเอาหลักอะกีดะฮ์พื้นฐานของอิสลามไว้ รวมทั้งคำมั่นสัญญาและความตั้งใจที่จะ “สะมะอ์ วะ ฏออะฮ์” (รับฟังและปฏิบัติตาม) ด้วย ทั้งยังครอบคลุมถึงประเด็นที่ว่า ศาสนาเดียวที่เป็นที่ยอมรับ ณ อัลลอฮ์คืออิสลามเท่านั้น อีกทั้งยังปลุกและฟื้นฟูความรู้สึกว่า บัยอะฮ์นี้แท้จริงแล้วคือการให้สัตยาบันที่มืออันประเสริฐของท่านนบี ﷺ และมือของชัยค์เป็นเพียงตัวแทนของมืออันประเสริฐนั้น มีการให้คำมั่นสัญญาต่อพระผู้อภิบาลผู้ทรงเกียรติด้วยว่า มือ เท้า และดวงตาจะได้รับการปกป้องจากการฝ่าฝืนต่าง ๆ และจะยืนหยัดอยู่บนเส้นทางแห่งชะรีอะฮ์ การฟื้นฟูอีมานและการทำให้คำมั่นสัญญาของตนต่ออัลลอฮ์และเราะซูลมั่นคงนั้น จะมีวิธีใดที่ดีกว่าและเข้าใจได้ทั่วไปยิ่งกว่านี้เล่า? แม้จะกล่าวไม่ได้ว่า ชาวซูฟีทุกคนที่ให้บัยอะฮ์จะยึดมั่นอยู่บนคำมั่นสัญญานี้ได้ร้อยเปอร์เซ็นต์ แต่ก็ไม่มีข้อสงสัยใดเลยว่า ผู้ให้บัยอะฮ์จำนวนมากมีความละอายและเคารพต่อคำปฏิญาณและคำมั่นสัญญานี้ และสำหรับบ่าวของอัลลอฮ์นับพันนับแสนคน มันได้กลายเป็นสื่อแห่งการฟื้นฟูอีมานและการเปลี่ยนแปลงสภาพจิตใจ

[^1]: ซิยะรุลเอาลิยาอ์ (سیر الاولیاء) หน้า 323

วิทยปัญญาของการรับบัยอะฮ์อย่างกว้างขวาง

ในเรื่องบัยอะฮ์และการชี้นำ (อิรชาด) บรรดาท่านผู้ทรงเกียรติเหล่านี้ได้ใช้ความกว้างขวางเปิดกว้างแก่คนทั่วไป และการที่ผู้คนได้รับอนุญาตให้เข้ารับบัยอะฮ์และเข้าสู่วงอิรชาดได้โดยไม่ต้องผ่านการทดสอบหรือการคัดแยกใด ๆ นั้น ในสำนักของท่านเคาะญะฮ์โดยเฉพาะ มีการผ่อนปรนอย่างกว้างขวางในเรื่องนี้ บางคนอาจเกิดความสงสัยว่า เมื่อบัยอะฮ์เป็นพันธสัญญาอย่างหนึ่ง และเกี่ยวพันกับชีวิตทั้งชีวิต แล้วเหตุใดจึงให้ความกว้างขวางในเรื่องนี้ถึงเพียงนั้น ท่านเคาะญะฮ์เองได้ตอบข้อสงสัยนี้ไว้ในโอกาสหนึ่ง และได้อธิบายวิทยปัญญาของความเปิดกว้างนี้ไว้แล้ว

เมาลานาฎิยาอุดดีน บะรอนี (ผู้แต่ง ตารีค ฟีรูซชาฮี) กล่าวว่า วันหนึ่งข้าพเจ้าได้อยู่ในการรับใช้ท่านสุลฏอนุลมะชาอิค ตั้งแต่เวลาอิชร็อกจนถึงเวลาฎุฮา ข้าพเจ้าได้ฟังถ้อยคำอันชุบชูจิตวิญญาณของท่าน ในวันนั้นมีผู้คนมารับบัยอะฮ์เป็นจำนวนมากเป็นพิเศษ เมื่อเห็นเช่นนี้ ข้าพเจ้าก็เกิดความคิดขึ้นในใจว่า บรรดาชัยค์รุ่นก่อนได้ใช้ความระมัดระวังอย่างยิ่งในการรับมุรีด แต่ท่านสุลฏอนุลมะชาอิคด้วยความเอื้ออารีอันล้นเหลือของท่าน ได้เปิดให้อนุญาตแก่คนทั่วไป และท่านรับทั้งชนชั้นสูงและสามัญชนเป็นมุรีดทั้งหมด ข้าพเจ้าตั้งใจว่าจะถามท่านเกี่ยวกับเรื่องนี้ ท่านสุลฏอนุลมะชาอิคก็ล่วงรู้ความคิดในใจของข้าพเจ้าด้วยกัชฟ์ (การเปิดเผยทางจิต) ของท่าน แล้วกล่าวว่า

«เมาลานาฎิยาอุดดีน ท่านถามเรื่องต่าง ๆ มากมาย แต่ไม่ถามว่า เหตุใดข้าพเจ้าจึงรับผู้ที่มาหาเป็นมุรีดโดยไม่ตรวจสอบเสียก่อน»

เมื่อได้ยินเช่นนี้ ข้าพเจ้าก็ตัวสั่นขึ้นมา ข้าพเจ้าจับเท้าของท่านและกราบเรียนว่า ข้อสงสัยนี้อยู่ในใจของข้าพเจ้ามาเป็นเวลานานแล้ว และวันนี้ความคิดนี้ก็ผุดขึ้นมาอีก อัลลอฮ์ทรงดลให้เรื่องนี้เข้าไปในใจของท่าน ท่านจึงกล่าวว่า

«อัลลอฮ์ผู้ทรงสัจธรรม ด้วยวิทยปัญญาอันลึกซึ้งของพระองค์ ได้ทรงกำหนดลักษณะเฉพาะไว้ให้แก่แต่ละยุคสมัย ผลของมันก็คือ แนวทาง ประเพณี และนิสัยของผู้คนในแต่ละยุคย่อมแตกต่างกัน และอุปนิสัยกับธรรมชาติของพวกเขาก็ไม่สอดคล้องกับจริยธรรมและอุปนิสัยของผู้คนในอดีต มีคนเพียงไม่กี่คนที่…

...ย่อมได้รับการยกเว้น และนี่เป็นเรื่องที่ได้มาจากประสบการณ์ แก่นแท้ของการเป็นมุรีด (อิรอดะฮ์) คือ การที่มุรีดตัดขาดจากสิ่งอื่นนอกจากอัลลอฮ์ และหมกมุ่นอยู่กับอัลลอฮ์ ดังที่ได้บันทึกไว้โดยละเอียดในตำราตะเซาวุฟ บรรดาชัยค์รุ่นก่อนจะไม่ยื่นมือรับบัยอะฮ์ จนกว่าจะได้เห็นการตัดขาดโดยสิ้นเชิงในตัวผู้แสวงหาการเป็นมุรีด

แต่นับตั้งแต่สมัยของสุลฏอนอบูสะอีด อบุลค็อยร์ จนถึงสมัยของชัยค์ซัยฟุดดีน บาเคาะร์ซี และตั้งแต่ชัยค์ชุยูค ชัยค์ชิฮาบุดดีน สุฮ์รอวัรดี จนถึงสมัยของชัยค์ชุยูคุลอาลัม ฟะรีดุลหักก์ วัดดีน (ขออัลลอฮ์ทรงทำให้ความลับของท่านบริสุทธิ์) ท่านเหล่านี้ล้วนเป็นผู้นำของบรรดาผู้ทรงคุณธรรม และเป็นสัญญาณหนึ่งในบรรดาสัญญาณของอัลลอฮ์ ผู้คนพากันหลั่งไหลมาที่ประตูบ้านของท่าน คนทุกชนชั้นต่างแออัดกันเข้ามา บ่าวของอัลลอฮ์เหล่านี้ด้วยความรับผิดชอบต่อวันอาคิเราะฮ์และความยำเกรง ต่างปรารถนาจะยึดชายเสื้อของบรรดาผู้รักอัลลอฮ์ไว้ และบรรดาชัยค์ผู้ยิ่งใหญ่เหล่านี้ก็ได้รับทั้งคนชั้นสูงและคนทั่วไปเข้าสู่บัยอะฮ์ของท่าน และได้มอบคิรเกาะฮ์ การเตาบะฮ์ และบะเราะกะฮ์ให้แก่พวกเขา

ไม่ใช่ทุกคนจะสามารถเทียบเคียงกิจการของบรรดาผู้เป็นที่รักของอัลลอฮ์เหล่านี้กับตนเองได้ ว่าชัยค์อบูสะอีด ชัยค์ซัยฟุดดีน บาเคาะร์ซี ชัยค์ชิฮาบุดดีน สุฮ์รอวัรดี และชัยค์ชุยูคุลอาลัม ฟะรีดุลหักก์ วัดดีน (ขออัลลอฮ์ทรงทำให้ความลับของท่านเหล่านั้นบริสุทธิ์) ได้รับผู้คนเป็นมุรีดอย่างไร ฉันก็จะรับมุรีดอย่างนั้นด้วย เพราะหากผู้เป็นที่รักคนหนึ่งของอัลลอฮ์จะโอบอุ้มโลกทั้งโลกที่เต็มไปด้วยคนบาปไว้ใต้ชายเสื้อแห่งความเมตตาของท่าน ท่านก็ย่อมทำได้

บัดนี้ ข้าพเจ้าจะตอบคำถามของท่านว่า เหตุใดข้าพเจ้าจึงไม่ระมัดระวังมากนักในการรับมุรีด และไม่ตรวจสอบให้แน่ใจเสียก่อน เหตุผลประการหนึ่งคือ ข้าพเจ้าได้ยินมาอย่างต่อเนื่องเป็นที่แพร่หลายว่า ผู้ที่มาเป็นมุรีดจำนวนมากได้เตาบะฮ์จากความผิดบาป เริ่มละหมาดญะมาอะฮ์ และหมกมุ่นอยู่กับการอ่านวิรด์ อัซการ และการละหมาดสุนัต หากข้าพเจ้าตั้งเงื่อนไขไว้ตั้งแต่แรกว่า จะต้องพบแก่นแท้ของการเป็นมุรีด คือการตัดขาดโดยสิ้นเชิงในตัวพวกเขาเสียก่อนหรือไม่ และ (ไม่ยอม) มอบคิรเกาะฮ์แห่งการเตาบะฮ์และบะเราะกะฮ์ให้แก่พวกเขา (ซึ่งคิรเกาะฮ์...

(แทนที่การเป็นมุรีด) หากไม่เป็นเช่นนั้น ปวงบ่าวของอัลลอฮ์ที่กำลังถือกำเนิดขึ้นมาจะต้องถูกพรากจากความดีจำนวนนี้ไปด้วย เหตุผลประการที่สองคือ โดยที่ข้าพเจ้าไม่ได้คิดคำนึงว่าคนผู้นั้นจะมาขอร้องวิงวอนข้าพเจ้า หรือจะใช้สื่อกลางหรือการฝากฝังใด ๆ ชัยค์ผู้สมบูรณ์และทำให้ผู้อื่นสมบูรณ์ (ชัยค์ผู้ยิ่งใหญ่) ได้ให้อนุญาตแก่ข้าพเจ้าในการรับบัยอะฮ์ ข้าพเจ้าเห็นมุสลิมคนหนึ่งมาหาข้าพเจ้าด้วยความนอบน้อม ความต่ำต้อย ความยากไร้และความน่าสงสารอย่างยิ่ง แล้วกล่าวว่า ข้าพเจ้าได้เตาบะฮ์จากบาปทั้งปวงแล้ว ข้าพเจ้าจึงคิดว่าบางทีคำพูดของเขาอาจเป็นความจริง และรับบัยอะฮ์ของเขา โดยเฉพาะอย่างยิ่งเพราะข้าพเจ้าได้ยินจากผู้คนที่เชื่อถือได้จำนวนมากว่า ผู้ให้บัยอะฮ์จำนวนมากละเลิกจากการทำบาปเพราะบัยอะฮ์นี้»[^1]

ผลกระทบต่อชีวิตโดยทั่วไป

บัยอะฮ์และความผูกพันนี้ ซึ่งมุสลิมทุกชนชั้นได้รับประโยชน์อย่างเท่าเทียมกัน ได้ส่งผลอย่างไรต่อชีวิตและสังคมทั่วไป ต่อจริยธรรม นิสัย และกิจกรรมของผู้คน ตั้งแต่ชนชั้นปกครองไปจนถึงช่างฝีมือ และในนครหลวงดิลลี ซึ่งถูกห้อมล้อมด้วยอำนาจ บารมี ทรัพย์สมบัติ ความมั่งคั่ง และความหรูหราสำราญ อีกทั้งทรัพย์เชลย ทองคำและอัญมณีจากคลังที่สะสมมาหลายร้อยปี ผลงานของช่างฝีมือ และของกำนัลและของแปลกหายากจากทุกสารทิศของแผ่นดิน ไหลบ่าเข้ามาที่นั่นทุกวันดุจกระแสน้ำหลาก — สภาพของความเคร่งครัดในศาสนา การแสวงหาพระผู้เป็นเจ้า ความรักต่ออัลลอฮ์ การเตาบะฮ์และการกลับเนื้อกลับตัว การหวนคืนสู่อัลลอฮ์ ความสะอาดบริสุทธิ์ในการติดต่อสัมพันธ์ ความสัตย์จริงในวาจา และความซื่อสัตย์ ได้เกิดขึ้นเพียงใดนั้น จงฟังรายละเอียดจากปากของนักประวัติศาสตร์ผู้มีวิสัยทัศน์และเชื่อถือได้แห่งยุคนั้น คือ ฎิยาอุดดีน บะรนี ท่านเขียนไว้ขณะกล่าวถึงยุคสมัยของสุลต่านอะลาอุดดีน ขัลญีว่า:[^2]

[^1]: ซิยะรุลเอาลิยาอ์ (سیر الاولیاء) หน้า 346 และหน้า 347 อ้างจากเมาลานาฎิยาอุดดีน บะรนี [^2]: ตารีค ฟีรูซชาฮี (تاریخ فیروز شاہی) ข้อความที่ยกมานี้เป็นคำแปลของซัยยิด ศอบาฮุดดีน อับดุรเราะห์มาน เอ็ม.เอ. (นักวิจัยแห่งดารุลมุศ็อนนิฟีน) ซึ่งคัดมาจากหนังสือ "บัซมิ ศูฟิยะฮ์" (بزم صوفیہ) โดยตัดทอนและย่อความ หน้า 199 และหน้า 200

«ในยุคของสุลต่านอะลาอุดดีน ในบรรดามะชาอิค (ปวงชัยค์) นั้น บัลลังก์แห่งตะเซาวุฟได้รับการประดับประดาด้วยชัยคุลอิสลาม นิซอมุดดีน ชัยคุลอิสลาม อะลาอุดดีน และชัยคุลอิสลาม รุกนุดดีน โลกได้สว่างไสวด้วยลมหายใจอันประเสริฐของท่านเหล่านั้น ผู้คนจำนวนมากได้ให้บัยอะฮ์ต่อท่าน และด้วยความช่วยเหลือของท่าน บรรดาผู้กระทำบาปได้เตาบะฮ์ ผู้ประพฤติชั่วและผู้ละทิ้งการละหมาดนับพันได้ละมือจากความชั่ว และกลายเป็นผู้ดำรงการละหมาดตลอดไป ความโน้มเอียงต่อกิจทางศาสนาได้ปรากฏขึ้นทั้งภายนอกและภายใน การเตาบะฮ์ของพวกเขาถูกต้องแท้จริง และการประกอบอิบาดะฮ์ทั้งที่เป็นภาคบังคับเฉพาะตนและที่ส่งผลถึงผู้อื่นได้กลายเป็นกิจวัตรประจำ ความโลภและความรักต่อดุนยาซึ่งเป็นรากฐานของความชั่วร้ายและการฝ่าฝืนของมนุษย์ ได้ลดน้อยลงจากหัวใจเนื่องจากได้เห็นอัคลาก (จริยธรรม) อันงดงามและการละทิ้งโลกอย่างสิ้นเชิงของบรรดามะชาอิคเหล่านี้ ในหัวใจของบรรดาสาลิก (ผู้เดินบนหนทาง) เกิดความปรารถนาในการปฏิบัตินะวาฟิลและวะซีฟะฮ์อย่างมากมาย และในการยึดมั่นต่อคุณลักษณะแห่งความเป็นบ่าว ไปจนถึงการได้รับกัชฟ์และกะรอมาต ด้วยบะเราะกะฮ์แห่งอิบาดะฮ์และมุอามะลาตของท่านผู้ทรงคุณเหล่านี้ ความสัตย์จริงได้เกิดขึ้นในหัวใจของผู้คน และด้วยการได้เห็นจริยธรรมอันสูงส่ง มุญาฮะดะฮ์ และริยาเฎาะฮ์ของท่าน ในหัวใจของชาวอัลลอฮ์ได้เกิดความปรารถนาที่จะเปลี่ยนแปลงอุปนิสัยของตน และด้วยผลแห่งความเพียรพยายามและความบริสุทธิ์ใจของบรรดากษัตริย์ทางศาสนาเหล่านี้ ฝนแห่งความโปรดปรานของอัลลอฮ์ ตะอาลา ได้หลั่งลงบนโลก ประตูแห่งภัยพิบัติจากฟากฟ้าได้ปิดลง ผู้คนในยุคของท่านไม่ต้องตกอยู่ในภัยแห่งความอดอยากและโรคระบาด และด้วยบะเราะกะฮ์แห่งการอิบาดะฮ์อย่างบริสุทธิ์ใจและด้วยความรักของท่าน ฟิตนะฮ์ของพวกมองโกลซึ่งเป็นฟิตนะฮ์ที่ใหญ่ที่สุดก็สงบลง และพวกต้องสาปเหล่านั้นถูกทำลายจนพินาศถึงขีดสุดที่ไม่อาจพินาศไปมากกว่านี้ได้อีกแล้ว และสิ่งทั้งหมดนี้ที่ผู้ร่วมสมัยของท่านได้ประจักษ์ด้วยการมีอยู่ของผู้ทรงคุณทั้งสามท่านนี้ ได้กลายเป็นปัจจัยแห่งความสูงส่งของสัญลักษณ์ (ชะอาอิร) แห่งอิสลาม และบทบัญญัติแห่งชะรีอะฮ์และตะริเกาะฮ์ได้รับความรุ่งเรืองและแพร่หลาย ช่างเป็นยุคสมัยที่น่าอัศจรรย์เพียงใด ที่ปรากฏขึ้นในช่วงสิบปีสุดท้ายแห่งรัชสมัยของสุลต่านอะลาอุดดีน…»

...ด้านหนึ่ง สุลต่านอะลาอุดดีน (ร.ฮ.) เพื่อความผาสุกของบ้านเมือง ได้ยับยั้งสิ่งมึนเมาและสิ่งต้องห้ามทั้งปวง ตลอดจนต้นเหตุแห่งความชั่วและความเสื่อมทราม ด้วยอำนาจ ความเด็ดขาด การลงโทษ ความเข้มงวด และการจองจำคุมขัง ส่วนทรัพย์สินซึ่งเป็นเครื่องมือก่อความเสียหายทั้งทางศาสนาและทางบ้านเมือง เป็นเครื่องมือแห่งบาปของผู้ลุ่มหลงในตัณหา เป็นช่องทางแห่งดอกเบี้ยและการกักตุนสินค้าของคนโลภ คนตระหนี่ และพ่อค้า เป็นเครื่องมือปลุกปั่นการกบฏของผู้ก่อความวุ่นวาย เป็นสิ่งก่อให้เกิดความหยิ่งผยอง การโอ้อวด ความหลงลืม และความเกียจคร้านแก่คนดีทั้งหลาย และเป็นต้นเหตุแห่งความหลงลืมแก่ผู้ประกอบอิบาดะฮ์ สุลต่านอะลาอุดดีนก็ทรงริบเอาไปจากพวกผู้ร่ำรวยและข้าราชการอย่างเข้มงวดด้วยวิธีการทุกรูปแบบ และพระองค์ทรงบังคับให้พ่อค้าในตลาด ซึ่งเป็นกลุ่มชนที่พูดเท็จมากที่สุดและหลอกลวงมากที่สุดในบรรดาประชาชาติทั้งหลายในโลก ให้ยึดถือความสัตย์จริง ขายสินค้าอย่างซื่อตรง และพูดความจริง โดยทรงหลั่งเลือดอย่างนองไปเพื่อการนั้น

อีกด้านหนึ่ง ในยุคเดียวกันนั้นเอง ชัยคุลอิสลาม นิซามุดดีน (ร.ฮ.) ได้เปิดประตูแห่งการบัยอะฮ์ไว้สำหรับคนทั่วไป ท่านสวมคิรเกาะฮ์ (เสื้อคลุมของตะริเกาะฮ์) ให้แก่ผู้ทำบาป ให้พวกเขาเตาบะฮ์ และรับพวกเขาเข้าเป็นมุรีดของท่าน ทั้งชนชั้นสูงและสามัญชน คนยากจนและคนมั่งมี กษัตริย์และคนอนาถา ผู้รู้และผู้ไม่รู้ ผู้มีตระกูลและผู้ต่ำต้อย ชาวเมืองและชาวชนบท นักรบและมุญาฮิด คนเสรีและทาส ท่านสอนทุกคนให้รู้จักหมวกแห่งการเตาบะฮ์และความบริสุทธิ์ และเนื่องจากคนเหล่านี้ทั้งหมดถือว่าตนเป็นมุรีดของชัยค์ พวกเขาจึงละเว้นจากบาปมากมาย และหากมุรีดคนใดของชัยค์พลั้งพลาดไป เขาก็จะมาบัยอะฮ์ใหม่อีกครั้ง และชัยค์ก็มอบคิรเกาะฮ์แห่งการเตาบะฮ์ให้แก่เขา ความละอายในการเป็นมุรีดของชัยค์ได้ยับยั้งผู้คนทั้งหลายจากความชั่วทั้งภายนอกและภายในมากมาย และโดยทั่วไปผู้คนก็หันมาสนใจการประกอบอิบาดะฮ์ด้วยการเลียนแบบและความศรัทธาเลื่อมใส ทั้งชายและหญิง คนชราและคนหนุ่ม คนในตลาด สามัญชน ทาสและคนรับใช้ ทุกคนล้วนดำรงการละหมาด

และมุรีดส่วนใหญ่ได้กลายเป็นผู้ที่ดำรงการละหมาดฎุฮา (จาชต์) และละหมาดอิชร็อกอย่างสม่ำเสมอ บรรดาผู้มีจิตอิสระและผู้ทำความดีได้สร้างแท่นยกพื้น (จะบูตะเราะฮ์) ขึ้นตามจุดพักผ่อนหลายแห่งตั้งแต่ตัวเมืองไปจนถึงฆิยาษปูร มีการมุงหลังคาเพิง ขุดบ่อน้ำ วางโอ่งที่เติมน้ำไว้เต็มและกาน้ำดินเผา ปูเสื่อไว้ และในแท่นยกพื้นกับเพิงแต่ละแห่งก็มีการแต่งตั้งยามหนึ่งคนและคนรับใช้หนึ่งคนไว้ประจำ เพื่อให้บรรดามุรีดและคนดีที่กลับเนื้อกลับตัว (เตาบะฮ์) ซึ่งเดินทางไปมายังสำนักของชัยค์ ไม่ต้องลำบากใจในการละหมาดและการอาบน้ำละหมาดเมื่อถึงเวลา ตามแท่นยกพื้นและเพิงเหล่านั้นจะเห็นผู้คนละหมาดสุนัตกันอย่างคับคั่ง การกระทำบาปในหมู่ผู้คนลดน้อยลง และในหมู่ผู้คนส่วนใหญ่ มีการสอบถามกันมากเกี่ยวกับจำนวนร็อกอะฮ์ของละหมาดฎุฮา อิชร็อก เอาวาบีน ตะฮัจญุด และละหมาดในเวลาเที่ยงวัน (ซะวาล) ว่าในละหมาดสุนัตเหล่านี้แต่ละเวลาควรละหมาดกี่ร็อกอะฮ์ และในแต่ละร็อกอะฮ์ควรอ่านซูเราะฮ์ใดและอายะฮ์ใดจากพระดำรัสอันบริสุทธิ์ (อัลกุรอาน) …… และหลังจากเสร็จสิ้นการละหมาดห้าเวลาและละหมาดสุนัตแต่ละครั้งแล้ว มีดุอาอ์ใดบ้างที่มีรายงานไว้

บ่อยครั้งที่มุรีดใหม่จะถามบรรดามุรีดเก่าของชัยค์ในยามที่พวกเขาเดินทางไปมาฆิยาษปูรว่า ชัยค์ละหมาดในยามค่ำคืนกี่ร็อกอะฮ์ และในแต่ละร็อกอะฮ์ท่านอ่านอะไร หลังละหมาดอิชาอ์ท่านกล่าวเศาะละวาตแด่ท่านเราะซูลุลลอฮ์ ﷺ กี่ครั้ง และชัยค์ฟะรีด กับชัยค์บัคติยาร (กากี) ในแต่ละวันคืนกล่าวเศาะละวาตกี่ครั้ง และอ่านซูเราะฮ์อัล-อิคลาศกี่ครั้ง มุรีดใหม่จะถามคำถามทำนองนี้กับมุรีดเก่าของชัยค์ และสอบถามเกี่ยวกับการถือศีลอด ละหมาดสุนัต และการลดปริมาณอาหาร ในยุคอันดีงามนั้น ผู้คนจำนวนมากเกิดความปรารถนาที่จะท่องจำอัลกุรอาน มุรีดใหม่ของชัยค์จะอยู่ในการคบหา (ศุหบะฮ์) ของมุรีดเก่า และมุรีดเก่าก็ (หมั่นอยู่กับ) การเชื่อฟัง การอิบาดะฮ์

นอกจากการละทิ้งความผูกพัน การอ่านตำราตะเซาวุฟ และการกล่าวถึงคุณลักษณะอันดีงามของบรรดามะชาอิค (ชัยค์ผู้อาวุโส) และเรื่องราวของพวกท่านแล้ว พวกเขาก็ไม่มีงานอื่นใดอีก โลกดุนยาและชาวดุนยาไม่เคยถูกเอ่ยถึงบนลิ้นของพวกเขา พวกเขาไม่หันหน้าไปยังบ้านของชาวดุนยาคนใด ไม่ฟังเรื่องเล่าเกี่ยวกับดุนยาและความวุ่นวายของชาวดุนยา และถือว่าการฟังเช่นนั้นเป็นข้อบกพร่องและเป็นบาป

การละหมาดสุนัตเป็นจำนวนมากและการรักษามันอย่างสม่ำเสมอในยุคอันจำเริญนี้ได้แพร่หลายถึงขั้นที่ว่า ในวังของกษัตริย์ บรรดาขุนนาง ข้าราชการ ทหาร และข้าราชบริพารจำนวนมากได้เป็นมุรีดของชัยค์ พวกเขาละหมาดฎุฮาและละหมาดอิชรอก ถือศีลอดในวันอัยยามุลบีฎ และในสิบวันแรกของเดือนซุลฮิจญะฮ์ ไม่มีย่านใดเลยที่ภายในหนึ่งเดือนจะไม่มีการชุมนุมของบรรดาผู้ศอลิห์ทุกๆ ยี่สิบวัน และไม่มีการจัดวงสะมาอ์ของบรรดาซูฟีและการร่ำไห้ร่วมกัน

มุรีดบางคนของชัยค์ละหมาดตะรอวีหฺในมัสยิดและในบ้านเรือนจนจบอัลกุรอาน ส่วนผู้ที่มั่นคงในสภาวะทางจิตวิญญาณแล้ว ในคืนเดือนเราะมะฎอน คืนวันศุกร์ และคืนเทศกาลต่างๆ พวกเขาจะยืนละหมาดและตื่นอยู่จนถึงรุ่งเช้า โดยไม่ยอมให้เปลือกตาแตะกันเลย มุรีดชั้นสูงของชัยค์ใช้เวลาหนึ่งในสามหรือสองในสามของค่ำคืนตลอดทั้งปีในการละหมาดตะฮัจญุด และผู้มีความเคร่งครัดในอิบาดะฮ์บางคนละหมาดศุบห์ด้วยน้ำละหมาดของละหมาดอิชาอ์

ข้าพเจ้ารู้จักมุรีดของชัยค์หลายคนที่ได้กลายเป็นผู้มีกัชฟ์และกะรอมะฮ์ด้วยความเมตตาจากสายตาของชัยค์ ด้วยการมีอยู่อันจำเริญของชัยค์ ความบะเราะกะฮ์แห่งลมหายใจของท่าน และดุอาอ์ที่ถูกตอบรับของท่าน มุสลิมส่วนใหญ่ในแผ่นดินนี้จึงโน้มเอียงไปสู่อิบาดะฮ์ ตะเซาวุฟ และความสมถะ และปรารถนาที่จะเข้าเป็นมุรีดของชัยค์ สุลต่านอะลาอุดดีนพร้อมด้วยครอบครัวทั้งหมดของพระองค์ได้กลายเป็นผู้ศรัทธาและผู้ภักดีต่อชัยค์ หัวใจของทั้งชนชั้นสูงและสามัญชนได้ยึดถือความดีงาม ในช่วงไม่กี่ปีสุดท้ายของยุคอะลาอีนั้น สุรา การหลงใหลในคนรัก ความชั่วช้า…

ความชั่วช้า การพนัน การลามกอนาจาร และอื่น ๆ ทำนองนี้ แทบไม่มีใครเอ่ยถึงอีก บาปใหญ่ ๆ ในสายตาของผู้คนกลายเป็นสิ่งที่ดูคล้ายกับการปฏิเสธศรัทธา (กุฟร์) มุสลิมไม่อาจกินดอกเบี้ยและกักตุนสินค้าอย่างเปิดเผยได้เพราะความละอายต่อกันและกัน ธรรมเนียมการพูดเท็จ การชั่งตวงขาด และการปลอมปนสินค้าในหมู่พ่อค้าในตลาดได้หมดไป นักศึกษาส่วนใหญ่และบรรดาบุคคลสำคัญที่อยู่รับใช้ชัยค์ต่างหันมาสนใจศึกษาหนังสือว่าด้วยตะเซาวุฟและบทบัญญัติแห่งตะริเกาะฮ์ หนังสืออย่าง กูตุลกุลูบ (قوت القلوب), อิห์ยาอุลอุลูม (احیاء العلوم), คำแปลอิห์ยาอุลอุลูม, อะวาริฟ (عوارف), กัชฟุลมะห์ญูบ (کشف المحجوب), ชัรห์ตะอัรรุฟ (شرح تعرف), ริซาละฮ์กุชัยรี (رسالہ قشیری), มิรศอดุลอิบาด (مرصاد العباد), มักตูบาต อัยนุลกุฎาต (مکتوبات عین القضاۃ), เลาะวาอิห์และละวามิอ์ของกอฎีหะมีดุดดีน นากูรี (لوائح و لوامع), และ ฟะวาอิดุลฟุอาด (فوائد الفؤاد) ของมีร์ หะซัน สิจซี ต่างมีผู้ซื้อหาเป็นจำนวนมาก ผู้คนส่วนใหญ่มักสอบถามร้านขายหนังสือถึงหนังสือว่าด้วยสุลูกและหะกออิก ไม่มีผ้าโพกศีรษะผืนใดที่จะไม่มีไม้สิวากและหวีห้อยอยู่ เนื่องจากบรรดาซูฟีซื้อหากันมาก กาน้ำและอ่างล้างมือที่ทำจากหนังก็มีราคาแพงขึ้น โดยสรุปคือ อัลลอฮ์ได้ทรงให้ชัยค์นิซอมุดดีน (ร.ฮ.) ถือกำเนิดขึ้นในศตวรรษหลังนี้เปรียบดั่งชัยค์ญุนัยด์ (ร.ฮ.) และชัยค์บายะซีด (ร.ฮ.)»[^1]

«ตลาดนัด» แห่งความรัก

นอกเหนือจากรสนิยมและแนวโน้มทั่วไปในการเตาบะฮ์ การฟื้นฟูอีมาน และการปรับปรุงตนเองนี้ ซึ่งทุกตรอกซอกซอยของดิลลีได้รับอิทธิพล และกระแสคลื่นของมันได้แผ่ไปถึงราชวังและ «หลังคาแห่งพันเสา» นั้น ยังมีความเปลี่ยนแปลงใหม่อีกประการหนึ่ง คือ ความทะนงตนทางปัญญาและความแห้งแล้งของจิตใจ…

[^1]: ตารีค ฟีรูซชาฮี (تاریخ فیروز شاہی), ฎิยาอุดดีน บะรนี, หน้า 346 และ 344

ในโลกนี้ ซึ่งเป็นเวลานานที่ไม่เคยมีเสียงใดดังขึ้นนอกจากเสียง "จงกินจงดื่ม และจงแสวงหาความสำราญ" บัดนี้ลมแห่งแรงดึงดูดสู่พระผู้เป็นเจ้า (ญัซบะฮ์อิลาฮี) ได้เริ่มพัดมา และความหลงใหลแห่งความรัก (อิชก์) ได้แพร่หลายไปทั่ว ทุกหนแห่งมีแต่การกล่าวถึงความปวดร้าวและความรัก มีแต่ถ้อยคำว่าด้วยหะกีเกาะฮ์และมะอ์ริฟะฮ์ และก้องกังวานไปด้วยบทกวีแห่งผู้รู้แจ้งและผู้มีความรัก อะมีร ขุรด์ ผู้ประพันธ์หนังสือ "สิยะรุลเอาลิยาอ์" (سیر الاولیاء) ได้บันทึกไว้อย่างงดงามว่า

«ในยุคนั้น กิจการแห่งความรักและอิชก์ได้เฟื่องฟูขึ้นในโลก... ผู้คนไม่มีความสุขใจกับเรื่องใดเลย นอกจากเรื่องเล่าเกี่ยวกับสะมาอ์ การรับฟัง ความอิคลาศ ความนอบน้อม ความเมตตาและความอ่อนโยน การปลอบประโลมหัวใจ และการวางศีรษะลงแทบเท้าของผู้มีหัวใจ (อะฮ์ลุดิล)»[^1]

การอบรมเหล่าเคาะลีฟะฮ์

เพื่อเผยแผ่สายแห่งการชี้นำและการอบรม (อิรชาดและตัรบิยะฮ์) ตลอดจนตะริเกาะฮ์แห่งอิชก์และความรักให้แพร่หลายไปทั่วอินเดียทั้งใกล้และไกล และให้ดำรงอยู่สืบไปอย่างยาวนาน ท่านได้ให้ความสำคัญอย่างยิ่งต่อการอบรมเหล่าเคาะลีฟะฮ์ของท่าน ผู้มีศักยภาพสูงและเปี่ยมด้วยความอิคลาศ ท่านพยายามปลูกฝังคุณลักษณะและความสมบูรณ์ทั้งปวงที่จำเป็นสำหรับบรรดาชัยค์ผู้สมบูรณ์ให้เกิดขึ้นในตัวพวกเขา ท่านให้พวกเขาปฏิบัติมุญาฮะดะฮ์ และเฝ้าดูแลหัวใจของพวกเขา ผู้ใดในหมู่พวกเขามีศักยภาพสูงแต่ยังขาดเครื่องประดับแห่งความรู้ ท่านก็จัดการให้ได้รับการศึกษาและสำเร็จการศึกษา ผู้ใดในหมู่พวกเขาที่หัวใจยังไม่หายจากความมึนเมาในการโต้เถียงและการถกวิวาท ท่านก็แก้ไขขัดเกลาพวกเขา ผู้ใดที่มีความเหมาะสมจะเป็นผู้นำทางแก่ปวงบ่าวของอัลลอฮ์และใช้ชีวิตในสังคม แต่พวกเขากลับชอบการปลีกตัวอยู่ในมุมสันโดษและการหลีกห่างจากผู้คน

[^1]: สิยะรุลเอาลิยาอ์, หน้า 306

และความชื่นชอบในอิบาดะฮ์และการมุญาฮะดะฮ์ส่วนตัว (การบำเพ็ญเพียรต่อสู้กับตัวเอง) ได้ทำให้พวกเขาต้องยอมรับชีวิตแบบรวมหมู่ และต้องอดทนต่อ "ความหยาบกระด้างและความไม่พอใจ" ของมนุษย์ทั้งหลาย งานอิศลาห์ (การปรับปรุงแก้ไข) และการตัรบิยะฮ์ (การอบรมขัดเกลา) ที่ท่านมุ่งหมายไว้ และงานดะอ์วะฮ์สู่ศาสนาที่ท่านใช้บรรดาสหายคนสนิทของท่านทำนั้น สิ่งใดที่ปรากฏว่าอยู่นอกเหนือและเป็นอุปสรรคต่องานนั้น ท่านก็ละทิ้งเสีย

ในหนังสือ ซิยะรุลเอาลิยาอ์ (سیر الاولیاء) มีบันทึกว่า เพื่อนฝูงและคนรับใช้ผู้มีฐานะสูงกลุ่มหนึ่ง ซึ่งมีความผูกพันทางจิตใจกับท่านมาแต่เดิม ได้ตกลงกันว่าจะขออนุญาตท่านสุลฏอนุลมะชาอิค เพื่อจะได้เรียนและสอนหนังสือ ตลอดจนอภิปรายและทบทวนความรู้กัน แม้ว่าเพื่อนเหล่านี้แต่ละคนล้วนเป็นผู้รู้ที่มีความรู้กว้างขวาง แต่ด้วยบะเราะกะฮ์จากการได้อยู่ใกล้ชิดกับสุลฏอนุลมะชาอิค พวกเขาจึงหมกมุ่นอยู่กับการรำลึกถึงอัลลอฮ์ ทว่างานที่พวกเขาใช้ชีวิตไปกับมันมาตลอดนั้น ความหลงใหลในงานนั้นได้กลับมาผลักดันพวกเขาอีกในที่สุด พวกเขาได้ส่งเมาลานาญะลาลุดดีนออกหน้าไปก่อน แล้วจึงพากันเข้าไปพบท่าน ขณะนั้นการรำลึกถึงอัลลอฮ์ได้แผ่รัศมีอยู่บนตัวท่านสุลฏอนุลมะชาอิคจนผู้คนไม่กล้าเอ่ยปากพูดจา เมาลานาญะลาลุดดีนพอมีความกล้าอยู่บ้าง จึงกล่าวขึ้นว่า "ท่านครับ หากท่านอนุญาต สหายทั้งหลายก็จะได้อภิปรายความรู้กันบ้างในบางเวลา" ท่านสุลฏอนุลมะชาอิคเข้าใจได้ทันทีว่านี่คือเจตนาของอุละมาอ์ทั้งหมดเหล่านี้ และเมาลานาญะลาลุดดีนเป็นตัวแทนของพวกเขา ท่านจึงกล่าวว่า "ฉันจะทำอย่างไรได้ สิ่งที่ฉันต้องการจากพวกเขาคืองานอีกอย่างหนึ่งต่างหาก"[^1]

เมาลานาซัยยิดนะศีรุดดีน มะห์มูด ผู้ซึ่งต่อมาได้เป็นเคาะลีฟะฮ์คนสำคัญที่สุดและผู้สืบทอดที่แท้จริงของท่านเคาะวาญะฮ์ (ร.ฮ.) และชื่อของท่านเป็นที่รู้จักไปทั่วโลกในนาม "จิรอฆ-เอ-ดิลลี" (ประทีปแห่งดิลลี) นั้น ท่านปรารถนาอย่างยิ่งที่จะไปอยู่ในป่าหรือบนภูเขาเพื่อรำลึกถึงอัลลอฮ์ วันหนึ่งท่านได้ให้อะมีรคุสเราเป็นสื่อกลาง ส่งความไปว่า "ข้าน้อยผู้ต่ำต้อยนี้อยู่ในเมืองอวัธ ความพลุกพล่านของผู้คนทำให้การหมกมุ่นอยู่กับอิบาดะฮ์ของข้าน้อยถูกรบกวน หากท่านอนุญาต ข้าน้อยจะไปอยู่ในทะเลทรายหรือบนภูเขา เพื่อทำอิบาดะฮ์ต่ออัลลอฮ์ด้วยจิตใจที่ปลอดโปร่ง"

[^1]: ซิยะรุลเอาลิยาอ์ หน้า 306

เมื่ออะมีร คุสเราได้กราบเรียนสาส์นนี้ ท่านจึงกล่าวว่า

«จงบอกเขาเถิดว่า เขาจะต้องอยู่ท่ามกลางผู้คน ต้องอดทนต่อความอยุติธรรมและความหยาบกระด้างของผู้คน และต้องตอบแทนสิ่งนั้นด้วยความเผื่อแผ่ การเสียสละ และการให้»[^1]

เมาลานาหุซามุดดีน มุลตานี หลังจากได้รับการแต่งตั้งเป็นเคาะลีฟะฮ์แล้ว ได้กราบเรียนว่า "หากได้รับอนุญาต ข้าพเจ้าจะออกจากเมืองไปพำนักอยู่ริมตาน้ำสักแห่ง เพราะในเมืองนั้นได้น้ำจากบ่อ และจิตใจของข้าพเจ้าไม่สงบในการใช้น้ำนั้นอาบน้ำละหมาด"[^2] ท่านตอบว่า "ไม่ จงอยู่ในเมืองนี้แหละ และใช้ชีวิตเหมือนคนธรรมดาคนหนึ่ง นัฟซูต้องการให้ท่านหาที่ที่สะดวกสบาย และอยู่ในที่ที่ท่านได้รับความสงบใจ เมื่อท่านออกจากเมืองไปพำนักอยู่ริมตาน้ำ เพื่อนบ้านและชาวเมืองจะสืบเสาะตามไปถึงท่าน และจะเลื่องลือกันว่าดัรวิชคนนั้นพำนักอยู่ที่นั่นที่นี่ แล้วเวลาของท่านก็จะเสียไป นอกจากนี้ ในเรื่องน้ำบ่อนั้นอุละมาอ์ก็มีความเห็นแตกต่างกัน และชะรีอะฮ์ก็ได้ให้ความกว้างขวางไว้ในเรื่องนี้"

คอนเกาะฮ์สายชิชตียะฮ์

อัลลอฮ์ทรงประทานเคาะลีฟะฮ์ผู้ยิ่งใหญ่จำนวนมากแก่ท่านควาญะฮ์ ซึ่งในจำนวนนั้น ท่านต่อไปนี้มีชื่อเสียงและโดดเด่นเป็นพิเศษ

1. เมาลานาชัมซุดดีน ยะห์ยา
2. ชัยค์นะศีรุดดีน มะห์มูด
3. ชัยค์กุฏบุดดีน มุนัววัร ฮานสวี
4. ชัยค์หุซามุดดีน มุลตานี
5. เมาลานาฟัครุดดีน ซัรรอดี
6. เมาลานาอะลาอุดดีน นีลี

[^1]: ซิยะรุลเอาลิยาอ์ (سیر الاولیاء) หน้า 237 [^2]: เนื่องจากความไม่ระมัดระวังของผู้ตักน้ำ และความเป็นไปได้ที่จะมีสิ่งใดตกลงไปในบ่อ

(7) เมาลานา บุรฮานุดดีน ฆะรีบ (8) เมาลานา ยูซุฟ จันเดรี

(9) เมาลานา สิรอญุดดีน อะคี สิรอจ (10) เมาลานา ชิฮาบุดดีน

มุรีดคนสนิท

(1) เคาะญะฮ์ อบูบักร์ (2) เมาลานา มุห์ยิดดีน กาชานี

(3) เมาลานา วะญีฮุดดีน ปายิลี (4) เมาลานา ฟัครุดดีน มัรวะซี

(5) เมาลานา ฟะศีฮุดดีน (6) อะมีร คุสรอ

(7) เมาลานา ญะลาลุดดีน (8) เคาะญะฮ์ กะรีมุดดีน สะมัรก็อนดี

(9) อะมีร หะซัน อะลา สิญซี (10) กอฎี ชะร็อฟุดดีน

(11) เมาลานา บะฮาอุดดีน อัดฮะมี (12) ชัยค์ มุบาร็อก โกปาเมาวี

(13) เคาะญะฮ์ มุอัยยิดุดดีน กุรดี (14) เคาะญะฮ์ ตาญุดดีน ดาวะรี

(15) เคาะญะฮ์ ฎิยาอุดดีน บะรนี (16) เคาะญะฮ์ มุอัยยิดุดดีน อันศอรี

(17) เคาะญะฮ์ ชัมซุดดีน เคาะฮัรซาดะฮ์ (18) เมาลานา นิซอมุดดีน ชีรอซี

(19) เคาะญะฮ์ สาลาร (20) เมาลานา ฟัครุดดีน มีรฐี

ในบรรดาท่านเหล่านี้ ท่านได้มอบคิลาฟะฮ์พิเศษแก่ท่านชัยค์นะศีรุดดีน จิรอฆ-เอ-ดิลลี และแต่งตั้งให้เป็นผู้สืบทอดตำแหน่งของท่าน ท่านเดินตามรอยเท้าชัยค์ของท่านทุกย่างก้าว ท่านได้จุดตะเกียงแห่งการชี้นำและทางนำนี้ให้สว่างไสวอยู่เสมอ ท่ามกลางสภาพการณ์ที่ไม่เอื้ออำนวยอย่างยิ่งและพายุทางการเมืองอันรุนแรง ดังที่กวีกล่าวไว้ว่า

«แม้ลมจะพัดแรงและโหมกระหน่ำ แต่ตะเกียงของเขายังคงลุกโชน บุรุษผู้เป็นดัรวีชผู้นั้น ซึ่งองค์ผู้ทรงสัจธรรมได้ประทานวิถีแห่งความสง่างามดุจกษัตริย์แก่เขา»

การขึ้นครองบัลลังก์ของฟีรูซ ตุฆลุก และคุณประโยชน์ทางจิตวิญญาณ (ฟุยูฎ) และบะเราะกะฮ์ที่แผ่มาสู่ฮินดูสถานจากเหตุการณ์นั้น ล้วนมีบทบาทของท่านซัยยิด นะศีรุดดีน (ร.ฮ.) อยู่ด้วย[^1] ตลอดยี่สิบสามปีเต็ม ท่านได้นั่งประจำอยู่ ณ ดิลลี เมืองหลวง และดำเนินระบบศูนย์กลางของสายตะริเกาะฮ์ชิชตียะฮ์ได้อย่างประสบผลสำเร็จ ต่อมาจากประทีปดวงนี้ได้จุดประทีปอีกดวงหนึ่งให้สว่างไสวขึ้น ซึ่งทำให้มิใช่เพียงอินเดียใต้เท่านั้น หากแต่ทั่วทั้งฮินดูสถานอบอุ่นด้วยความร้อนแรงแห่งความรักและความเสน่หา และหอมกรุ่นด้วยกลิ่นหอมของมัน นั่นคือท่านซัยยิด มุฮัมมัด กีสูดะรอซ (ร.ฮ.) ผู้ฝังอยู่ ณ กุลบัรกะฮ์ (เสียชีวิต ฮ.ศ. 825)[^2] ซึ่งผู้มีวิสัยทัศน์ท่านหนึ่งได้กล่าวถึงท่านไว้ว่า

«ผู้ใดที่ได้เป็นมุรีดของซัยยิดกีสูดะรอซ ขอสาบานต่ออัลลอฮ์ ไม่ผิดเลยที่เขาจะกลายเป็นผู้ลุ่มหลงในความรัก»

ท่านซัยยิด นะศีรุดดีน จิรอฆ-เอ-ดิลลี มีเคาะลีฟะฮ์ท่านที่สองคือ อัลลามะฮ์ กะมาลุดดีน (เสียชีวิต ฮ.ศ. 756) ซึ่งบรรดาลูกหลานและเคาะลีฟะฮ์ของท่านได้ธำรงสายตะริเกาะฮ์นี้ไว้ด้วยความรุ่งเรืองจนถึงศตวรรษนี้ ในสายนี้มีบรรดาผู้ยิ่งใหญ่ผู้โดดเด่นแห่งยุคสมัย เช่น ท่านยะห์ยา มะดะนี, ชาห์ กะลีมุลลอฮ์ ญะฮานาบาดี, เมาลานา ชาห์ ฟัครุดดีน ดิฮ์ละวี, เคาะวาญะฮ์ นูร มุฮัมมัด มะฮารวี, ชาห์ นิยาซ อะห์มัด บะเรลวี และเคาะวาญะฮ์ สุลัยมาน เตานสะวี ซึ่งท่านเหล่านี้ได้ทำให้ตลาดแห่งความรักต่ออัลลอฮ์คึกคักอยู่เสมอ และได้จุดไฟแห่งความรักต่ออัลลอฮ์และการแสวงหาพระองค์ขึ้นในหัวใจของบ่าวของอัลลอฮ์นับแสนคน[^3]

ในบรรดาเคาะลีฟะฮ์ของท่านจิรอฆ-เอ-ดิลลี ผู้ที่ควรกล่าวถึงเป็นพิเศษ ได้แก่ ชัยค์อับดุลมุกตะดิร กินดี, ชัยค์อะห์มัด ษานิสะรี และชัยค์ญะลาลุดดีน ฮุซัยน์ บุคอรี ผู้เป็นที่รู้จักในนาม มัคดูม-เอ-ญะฮานิยาน ญะฮาน-กัชต์ แต่ละท่านในบรรดาพวกเขาล้วนเป็นชัยค์แห่งยุคสมัยและเป็นที่พึ่งของมวลมนุษย์

[^1]: ดู ตารีค ฟีรูซชาฮี (تاریخ فیروز شاہی) โดย ชัมส์ สิรอจ อะฟีฟ [^2]: ประวัติและคุณความดีของท่านเคาะวาญะฮ์ ซัยยิด มุฮัมมัด กีสูดะรอซ (ร.ฮ.) สมควรได้รับการเขียนเป็นหนังสือเฉพาะเล่มหนึ่ง [^3]: สำหรับประวัติโดยละเอียดของผู้ยิ่งใหญ่เหล่านี้ ดู ตารีค มะชาอิค ชิชต์ (تاریخ مشائخ چشت) โดย ศาสตราจารย์ เคาะลีก อะห์มัด นิซอมี

หลังจากคานกอฮ์ศูนย์กลางแห่งดิลลี ซึ่งมีชัยค์ผู้ยิ่งใหญ่สองท่านคือ ท่านควาญะฮ์ นิซอมุดดีน (ร.ฮ.) และท่านซัยยิด นะศีรุดดีน จิรอฆ-อิ-ดิลลี นั่งประจำตำแหน่งแห่งการชี้นำ (อิรชาด) สืบต่อกันมา ก็ได้มีคานกอฮ์สายจิชตีถือกำเนิดขึ้นในหลายแห่งของฮินดูสถาน เช่น ปัณฑุวะฮ์ ละคเนาตี เดาละตาบาด กุลบัรกะฮ์ บุรฮานปูร ซัยนาบาด มาณฑู อะห์มะดาบาด ศอฟีปูร และมานิกปูร คานกอฮ์เหล่านี้ได้จุดตะเกียงดวงหนึ่งต่อจากอีกดวงหนึ่งให้สว่างไสวอยู่เป็นเวลาหลายศตวรรษ และได้ธำรงประทีปแห่งความรักและความเสน่หา ความสัจจริงและความบริสุทธิ์ใจ ความมุ่งมั่นอันสูงส่งและความเด็ดเดี่ยว การรับใช้ผู้คน การเสียสละและการพลีตน การให้และการบริจาค ความยากจนและความสมถะ ตลอดจนความรู้และมะอ์ริฟะฮ์ให้คงลุกโชนอยู่ บรรยากาศของฮินดูสถานถูกจู่โจมด้วยวัตถุนิยมและความหลงลืมครั้งแล้วครั้งเล่า บางครั้งรู้สึกราวกับว่าทั้งแผ่นดินจะถูกกระแสน้ำแห่งความหลงลืมและความฟุ้งเฟ้อพัดพาไปดุจฟางเส้นหนึ่ง และสมบัติแห่งความเจ็บปวดในหัวใจ (ดัรด์) ที่อยู่ในเรือลำนั้นก็จะจมหายไปด้วย แต่บรรดาผู้ไร้ทรัพย์สมบัติที่ใจเผาไหม้ด้วยความรักเหล่านั้นได้ปกป้องสมบัตินี้ไว้ และไฟดวงนี้ยังคงคุกรุ่นอยู่ที่ใดที่หนึ่งเสมอ คานกอฮ์แต่ละแห่งในจำนวนนี้ รวมทั้งผลงานด้านศาสนาและการปฏิรูปของคานกอฮ์นั้น ๆ สมควรมีหนังสือเล่มใหญ่แยกต่างหากสักเล่มหนึ่ง โดยเฉพาะอย่างยิ่งในแคว้นเบงกอล ได้แก่ ชัยค์อะลาอุลหัก ปัณฑุวี[^1] ท่านนูร กุฏบุลอาลัม ปัณฑุวี[^2]

[^1]: ชัยค์อะลาอุดดีน อะลาอุลหัก ปัณฑุวี ชื่อจริงของท่านคืออุมัร บิดาของท่านคือ อัสอัด ลาฮอรี ดำรงตำแหน่งรัฐมนตรีในเบงกอล ชัยค์อะลาอุลหักเป็นเคาะลีฟะฮ์ของเมาลานา สิรอญุดดีน อุษมานี ผู้เป็นเคาะลีฟะฮ์ที่มีชื่อเสียงของท่านมะห์บูบ-อิ-อิลาฮี (นิซอมุดดีน) ซึ่งเป็นที่รู้จักในนาม "อาคี สิรอจ" (เสียชีวิต ฮ.ศ. 758) ท่านเป็นผู้ก่อตั้งคานกอฮ์จิชตีอันเลื่องชื่อแห่งปัณฑุวะฮ์ ซัยยิด อัชรัฟ ญะฮานกีร สิมนานี กิจโฉฉวี (เสียชีวิต ฮ.ศ. 808) เป็นเคาะลีฟะฮ์ของท่าน ท่านเสียชีวิตในปี ฮ.ศ. 800

[^2]: ชื่อของท่านคือ นูรุดดีน อะห์มัด ฉายานามว่า นูรุลหัก และ กุฏบุลอาลัม ท่านเป็นเคาะลีฟะฮ์และผู้สืบทอดของบิดาของท่าน ชัยค์อะลาอุลหัก ปัณฑุวี อัลลอฮ์ตะอาลาทรงประทานการยอมรับและความนิยมอันยิ่งใหญ่แก่ท่าน ในสมัยของท่าน คานกอฮ์แห่งปัณฑุวะฮ์เป็นคานกอฮ์ที่ใหญ่ที่สุดในฮินดูสถาน ท่านมีสถานะอันสูงส่งในด้านการต่อสู้กับนัฟซู การรับใช้ผู้คน ความถ่อมตนและการลบล้างอัตตา ตลอดจนในวิชาความรู้และหะกีกัต ในบรรดาเคาะลีฟะฮ์ของท่าน ผู้ที่ควรกล่าวถึงเป็นพิเศษคือ ท่านชัยค์หุสามุดดีน หุสามุลหัก มานิกปูรี (เสียชีวิต ฮ.ศ. 853) ซึ่งผ่านตัวท่านนี้เองที่สายจิชตียะฮ์ นิซอมียะฮ์ได้แผ่ขยายอย่างกว้างขวางในแคว้นพิหารและอวธ ท่านเสียชีวิตในปี ฮ.ศ. 818 ผลงานประพันธ์ของท่านได้แก่ "มูนิสุลฟุเกาะรออ์" (مونس الفقراء) และ "อะนีสุลฆุเราะบาอ์" (انیس الغرباء) และยังมีประมวลจดหมายของท่านเป็นอนุสรณ์ไว้ด้วย คำสนทนา (มัลฟูซาต) และจดหมาย (มักตูบาต) ของท่านเปี่ยมด้วยความเรียบง่ายและพลังแห่งความประทับใจอย่างน่าอัศจรรย์ (ดู นุซฮะตุลเคาะวาฏิร เล่ม 3)

ในแคว้นเดคคาน มีชัยค์บุรฮานุดดีน ฆะรีบ ในบรรดาเคาะลีฟะฮ์ของท่านได้แก่ ชัยค์ซัยนุดดีน ชัยค์ยะอ์กูบ ชัยค์กะมาลุดดีน นาเการี นักชี จากนั้นเคาะลีฟะฮ์ของท่านคือ กุฏบุลอาลัม อับดุลลอฮ์ บิน มะห์มูด บิน อัลฮุซัยน์ (ฮ.ศ. 805) และบุตรชายของท่านพร้อมทั้งเคาะลีฟะฮ์ ชาฮ์ อาลัม คุญะรอตี ได้ครองความเป็นราชาในยุคสมัยของตนบนเสื่อแห่งความยากไร้ (ฟักร์)

ในอาวัธมีชัยค์วะญีฮุดดีน ยูซุฟ ชัยค์กะมาลุดดีน เมาลานามุฆีษุดดีน เป็นต้น และในอวัธยังมีท่านชัยค์มุฮัมมัด มีนา อัลลัคเนาวี ชัยค์สะอ์ดุดดีน กุดดิสะ ซิรรุฮู ค็อยราบาดี ชัยค์อับดุศศอมัด ผู้เป็นที่รู้จักในนามศ็อฟียุดดีน ศ็อฟีปูรี ชัยค์หุซามุลหัก มานิกปูรี ชัยค์อับดุลกะรีม มานิกปูรี และชาฮ์ ปีร์ มุฮัมมัด สะโลนี และชาฮ์ ปีร์ มุฮัมมัด ลัคเนาวี ซึ่งควรกล่าวถึงเป็นพิเศษ ท่านเหล่านี้ล้วนเป็นชัยค์ผู้ยิ่งใหญ่แห่งสายนิซอมียะฮ์ ซึ่งได้ดำเนินงานด้านการอิรชาด การชี้นำ การสั่งสอนและการอบรมขัดเกลาอย่างแข็งขัน ณ ที่ของแต่ละท่าน จำนวนผู้ที่ได้รับประโยชน์ (ฟัยฎ์) จากท่านเหล่านั้นไม่มีผู้ใดนับได้นอกจากอัลลอฮ์

นอกจากคานกอฮ์ของสายจิชตีโดยแท้เหล่านี้แล้ว ในอินเดียยังมีคานกอฮ์ที่มีชื่อเสียงตั้งอยู่ในที่ต่าง ๆ ซึ่งบรรดาชัยค์ผู้ยิ่งใหญ่และผู้ก่อตั้งของคานกอฮ์เหล่านั้นได้รับนิสบะฮ์เฉพาะและอิญาซะฮ์ทั่วไปในสายนิซอมียะฮ์จากบรรดาชัยค์แห่งจิชต์ และพวกท่านเป็นผู้ที่มีรสนิยม (เซาก์) และนิสบะฮ์แบบจิชตี ในบรรดาคานกอฮ์เหล่านั้น ที่ควรกล่าวถึงเป็นพิเศษคือ คานกอฮ์เราะชีดีแห่งเญานปูร และคานกอฮ์มุญีบีแห่งพุลวารีชะรีฟ ผู้ก่อตั้งคานกอฮ์เราะชีดีคือ ท่านอัลลามะฮ์มุฮัมมัด เราะชีด เญานปูรี (เสียชีวิต ฮ.ศ. 1083) ซึ่งได้รับอิญาซะฮ์ในสายหุซัยนียะฮ์นิซอมียะฮ์จากชัยค์ของท่าน คือ ชัยค์ฏ็อยยิบ บะนาเราะซี และซัยยิด อะห์มัด อัลหะกีม หุซัยนี มานิกปูรี ส่วนผู้ก่อตั้งคานกอฮ์มุญีบีคือ ตาญุลอาริฟีน ท่านชาฮ์มุฮัมมัด มุญีบุลลอฮ์ กอดิรี พุลวารวี (เสียชีวิต ฮ.ศ. 1191) สายจิชตียะฮ์นิซอมียะฮ์ได้มาถึงท่านโดยผ่านปีร์แห่งการบัยอะฮ์ของท่าน คือ ท่านควาญะฮ์อิมาดุดดีน กะลันดัร และท่านชาฮ์มุอีนุดดีน กะรุญวี ส่วนชาฮ์มุอีนุดดีน กะรุญวีนั้นเป็นเคาะลีฟะฮ์ของท่านชัยค์ปีร์ มุฮัมมัด สะโลนี

ในตอนท้าย บุคคลของท่านหาญี อิมดาดุลลอฮ์ มุฮาญิร มักกี เป็นที่รวมของสายนิซอมียะฮ์และศอบิรียะฮ์ และคุณลักษณะพิเศษของทั้งสองสาย […]

...และบะเราะกะฮ์ (ความจำเริญ) ท่านหาญี (ฮาญี) ศอฮิบได้รับนิสบะฮ์ (ความผูกพันทางจิตวิญญาณ) แห่งสายสิลสิละฮ์นิซอมียะฮ์ โดยผ่านสายของท่านชัยค์อับดุลกุดดูส กังโกฮี ผู้ซึ่งได้รับอิญาซะฮ์ในสายสิลสิละฮ์นิซอมียะฮ์จากท่านดัรวีช บิน มุฮัมมัด กอซิม อวัธี ทั้งนี้ สายสิลสิละฮ์นิซอมียะฮ์ได้มาถึงท่านดัรวีชโดยผ่านสามสายด้วยกัน[^1]

[^1]: สำหรับรายละเอียด โปรดดู "ตัซกิเราะตุรเราะชีด" (تذکرۃ الرشید) เล่ม 2 หน้า 101

บทที่เจ็ด

อิทธิพลจากการสั่งสอนและการอบรมของท่านเคาะวาญะฮ์ (ร.ฮ.)

งานรับใช้ด้านศาสนาและการปฏิรูปของเคาะลีฟะฮ์ของท่าน

ท่านสุลฏอนุลมะชาอิค ได้อบรมเคาะลีฟะฮ์และมุรีดของท่านด้วยความเอาใจใส่และความใส่ใจอย่างยิ่ง ในบรรดาขุนนางในราชสำนักและเสนาบดีแห่งราชอาณาจักรของสุลฏอนอะลาอุดดีน ค็อลญี มีข้าราชการชั้นสูงคนหนึ่งชื่อเคาะวาญะฮ์ มุอัยยิดุดดีน เขาได้มีความผูกพันกับท่านเคาะวาญะฮ์ (ร.ฮ.) และความผูกพันนี้เพิ่มพูนขึ้นจนกระทั่งจิตใจของเขาเบื่อหน่ายต่อ "งานราชการในราชสำนัก" และเขาได้อยู่รับใช้ท่านเคาะวาญะฮ์ (ร.ฮ.) สุลฏอนนั้นเห็นคุณค่าของเขาอย่างมากและรู้สึกว่าจำเป็นต้องมีเขา จึงได้ร้องเรียนต่อท่านเคาะวาญะฮ์ (ร.ฮ.) ผ่านทางมหาดเล็กคนหนึ่ง และกล่าวว่า: «ท่านต้องการทำให้ทุกคนเป็นเหมือนกับตัวท่าน» ท่านเคาะวาญะฮ์ (ร.ฮ.) ตอบว่า «ไม่ใช่ให้เป็นเหมือนกับตัวฉัน แต่ให้ดียิ่งกว่าตัวฉัน»[^1]

การคบหาและการอบรมของท่านเคาะวาญะฮ์ (ร.ฮ.) มิได้ก่อให้เกิดเพียงความรักในอิบาดะฮ์และการฝึกฝนตนเอง และความห่วงใยในการปรับปรุงและความก้าวหน้าของตนเองเท่านั้น แต่ยังก่อให้เกิดแรงบันดาลใจในการดะอ์วะฮ์และการเผยแผ่ ตลอดจนความมุ่งมั่นและความกล้าหาญในการสั่งใช้สิ่งที่ดีและห้ามปรามสิ่งที่ชั่ว

[^1]: สิยะรุลเอาลิยาอ์ (سیر الاولیاء) หน้า 311

ความกล้าหาญที่จะกล่าวถ้อยคำแห่งสัจธรรมต่อหน้าบรรดาสุลต่านแห่งยุค รวมทั้งความไม่หวาดกลัวและความองอาจ ก็ได้บังเกิดขึ้นด้วย และนี่คือผลอันเป็นธรรมดาของพระนามของอัลลอฮ์และการคบหากับบรรดาบุรุษของอัลลอฮ์ หัวใจใดที่ความยำเกรงต่ออัลลอฮ์ได้ซึมซาบเข้าไป ความกลัวต่อสิ่งอื่นนอกจากอัลลอฮ์ก็จะหลุดออกไปจากหัวใจนั้นโดยธรรมชาติ และหัวใจใดที่เป็นอิสระจากความโลภในดุนยา ความเกรงขามต่อผู้ใดก็จะไม่อาจครอบงำหัวใจนั้นได้ และเขาก็จะไม่หวาดหวั่นต่อผู้ใดเลย ผู้ใดที่ได้ประจักษ์แจ้งถึงความยิ่งใหญ่ของพระผู้สร้างและสถานะที่แท้จริงของมวลสรรพสิ่ง ความโอ่อ่าหรูหราของบรรดาสุลต่านแห่งโลก ความยิ่งใหญ่และเกียรติยศในราชสำนักของพวกเขา แถวขบวนของทาสและข้าราชการ ตลอดจนเสียงร้องประกาศว่า "จงระวัง จงหลีกทาง" ล้วนไม่มีคุณค่าในสายตาของเขามากไปกว่าการละเล่นของเด็ก ๆ และบ้านตุ๊กตา ไม่มีความโอ่อ่าหรือบารมีใดจะยับยั้งเขาจากการกล่าวถ้อยคำแห่งสัจธรรมได้ นี่คือผลอันเป็นธรรมชาติของเตาฮีดและการตัดขาดจากโลก เป็นแก่นแท้ของตะเซาวุฟที่แท้จริง และเป็นวิถีของบรรดาบุรุษของอัลลอฮ์และดัรวีชผู้สมบูรณ์

«ยิ่งใหญ่กว่าดาราและสิกันดัร คือบุรุษผู้ยากไร้ผู้นั้น ผู้ซึ่งในความยากไร้ของเขามีกลิ่นอายแห่งอะสะดุลลอฮ์ (สิงห์แห่งอัลลอฮ์) วิถีของชายชาตรีคือการกล่าวสัจธรรมและความไม่หวาดกลัว สิงห์ทั้งหลายของอัลลอฮ์ย่อมไม่รู้จักวิถีของสุนัขจิ้งจอก»

บรรดาผู้รับใช้และมุรีดที่ได้รับการอบรมขัดเกลาจากท่านเคาะญะฮ์ (ร.ฮ.) ได้แสดงแบบอย่างแห่ง "ความเป็นสิงห์ของอัลลอฮ์" และการกล่าวสัจธรรมอย่างไม่หวาดกลัวเช่นนี้ ซึ่งยากที่จะหาสิ่งใดเทียบเทียมได้

แบบอย่างของความไม่หวาดเกรงและการกล่าวสัจธรรมต่อหน้าบรรดาสุลต่านแห่งยุค

ความโอ่อ่าและความโหดเหี้ยมของสุลต่านมุฮัมมัด ตุฆลุก เป็นที่รู้จักดีแก่นักศึกษาประวัติศาสตร์ทุกคน ครั้งหนึ่งสุลต่านได้เดินทางผ่านใกล้เมืองฮันสี และได้ตั้งค่ายพักแรมของกองทัพหลวง ณ สถานที่แห่งหนึ่งซึ่งอยู่ห่างออกไปสี่โกส[…] สุลต่านได้ส่งมุคลิศุลมุลก์ นิซามุดดีน นัดรบารี ผู้ซึ่งในสมัยนั้นมีชื่อเสียงในเรื่องความอยุติธรรมและความแข็งกระด้าง ไปตรวจตรากำแพงป้อมเมืองฮันสี เมื่อเขาไปถึงบ้านของท่านชัยค์กุฏบุดดีน มุเนาวัร หลานของท่านชัยค์ญะมาลุดดีน ฮันสวี (เคาะลีฟะฮ์ของท่านสุลฏอนุลมะชาอิค) เขาก็ถามว่า "บ้านหลังนี้เป็นของผู้ใด?" ผู้คนตอบว่า "เป็นของชัยค์กุฏบุดดีน มุเนาวัร ซึ่งเป็นหนึ่งในบรรดาเคาะลีฟะฮ์ของท่านสุลฏอนุลมะชาอิค"

กล่าวว่า "เป็นเรื่องแปลกที่กษัตริย์เสด็จมาถึงละแวกนี้ แต่ชัยค์ไม่มาเข้าเฝ้าเพื่อถวายสลาม" เมื่อกลับไปแล้ว มุคลิศุลมุลก์ได้กราบทูลเรื่องราวทั้งหมด และยังทูลอีกว่า "ที่เมืองฮานซีมีเคาะลีฟะฮ์ผู้หนึ่งของสุลฏอนุลมะชายิค ซึ่งมิได้มาถวายสลามแด่องค์ผู้เป็นที่พึ่งของโลก" กษัตริย์ทรงได้ยินดังนั้นก็กริ้ว จึงทรงส่งหะซัน สัรบะเราะฮ์นะฮ์ ผู้เป็นคนหยิ่งยโสและรักยศศักดิ์อย่างยิ่ง ไปนำตัวชัยค์กุฏบุดดีน เมื่อหะซัน สัรบะเราะฮ์นะฮ์มาถึงใกล้บ้าน เขาก็ลงจากพาหนะ เดินเท้าเข้าไปที่ธรณีประตูของชัยค์ แล้วนั่งลงด้วยท่าทีนอบน้อม ชัยค์เรียกเขาเข้าไป หะซันจึงเข้าไปกราบเรียนว่า "ท่านถูกเรียกตัวไปยังราชสำนักของกษัตริย์" ท่านกล่าวว่า "ในเรื่องนี้ฉันมีสิทธิ์เลือกหรือไม่?" เขาตอบว่า "เป็นพระบัญชาของสุลฏอนว่า ข้าพเจ้าต้องนำตัวท่านไปให้ได้ไม่ว่ากรณีใด" ชัยค์กล่าวว่า "อัลฮัมดุลิลลาฮ์ ที่ฉันมิได้ไปด้วยความสมัครใจของตนเอง" จากนั้นท่านหันไปทางคนในครอบครัวและกล่าวว่า "ฉันได้มอบพวกเจ้าไว้กับอัลลอฮ์แล้ว" กล่าวเสร็จท่านก็พาดผ้าละหมาดไว้บนบ่า ถือไม้เท้าในมือ แล้วออกเดินทางด้วยเท้า หะซันขอให้ท่านขึ้นพาหนะ ท่านกล่าวว่า "ไม่ต้อง ฉันยังมีกำลัง ฉันเดินไปได้"

เมื่อมาถึงฮานซี สุลฏอนได้รับรายงาน จึงมีรับสั่งให้ไปยังดิลลี เมื่อถึงดิลลีแล้ว ท่านก็ถูกเรียกตัวเข้าสู่ราชสำนัก ชัยค์กล่าวแก่ฟีรูซชาฮ์ ซึ่งในเวลานั้นดำรงตำแหน่งนาอิบบารบัก (ผู้ช่วยหัวหน้าราชสำนัก) ว่า "พวกเราเป็นคนยากจน (ฟะกีร) ไม่รู้จักมารยาทในราชสำนักของกษัตริย์ ท่านจะแนะนำอย่างไร ก็จะทำตามนั้น" ฟีรูซซึ่งเป็นผู้รักฟะกีรและมีอะกีดะฮ์ถูกต้อง กล่าวว่า "ผู้คนได้ยุแหย่กษัตริย์เกี่ยวกับท่านไว้มาก หากท่านแสดงความเคารพและความถ่อมตนบ้างก็จะเป็นการดี"

เมื่อท่านก้าวเท้าสู่ธรณีประตูพระราชวัง บรรดาขุนนางและเจ้านายยืนเรียงเป็นสองแถว ทั้งมีนักกีบ (เจ้าพนักงานประกาศ) และหัวหน้าองครักษ์ ศอฮิบซาดะฮ์นูรุดดีน ผู้ติดตามท่านมาจากฮานซี ยังอายุน้อยและไม่เคยเห็นราชสำนักของกษัตริย์มาก่อน จึงเกิดความหวาดกลัวขึ้น ชัยค์กุฏบุดดีน มุนัววัร จึงร้องเรียกเขาว่า:

"บาบานูรุดดีน! العظمة والكبرياء لله"

«ความยิ่งใหญ่และความเกรียงไกรเป็นของอัลลอฮ์»

ศอฮิบซาดะฮ์เล่าว่า "พอได้ยินดังนั้น ก็เกิดพลังขึ้นในตัวข้าพเจ้า ความหวาดกลัวทั้งหมดหายไป และบรรดาขุนนางและเจ้านายที่ยืนอยู่ตรงนั้น ในสายตาข้าพเจ้าก็ดูเหมือนฝูงแพะไปเสียสิ้น"

เมื่อสุลฏอนทรงทราบว่าชัยค์กำลังมาถึง พระองค์ก็ทรงลุกขึ้นยืน แล้วทรงถือธนูไว้ในพระหัตถ์ทำทีประหนึ่งกำลังยิงธนู

ก็หมกมุ่นอยู่กับ[การงาน]ของตน เมื่อชัยค์เข้ามาใกล้ สุลต่านก็แสดงความเคารพผิดไปจากธรรมเนียมปกติและจับมือสลาม (มุศอฟะหะฮ์) ชัยค์จับมือของสุลต่านไว้อย่างแน่นหนายิ่ง สุลต่านกล่าวว่า "ข้าพเจ้ามาถึงละแวกที่พำนักของท่านแล้ว แต่ท่านมิได้ให้การอบรมขัดเกลาใด ๆ แก่ข้าพเจ้าเลย และมิได้ให้เกียรติข้าพเจ้าด้วยการมาพบ" ชัยค์ตอบว่า "ดัรวีชผู้นี้ไม่เห็นว่าตนเองคู่ควรที่จะไปพบปะกับบรรดากษัตริย์ เขาหมกมุ่นอยู่ในมุมหนึ่งกับการขอดุอาอ์ให้แก่กษัตริย์และชาวอิสลาม ขอให้ถือว่าเขาได้รับการผ่อนผันเถิด" สุลต่านประทับใจยิ่งนัก และกล่าวแก่ฟีรูซชาฮ์ผู้เป็นพระญาติว่า "ชัยค์ประสงค์สิ่งใด จงทำตามนั้น" ชัยค์มุนัววัรกล่าวว่า "จุดมุ่งหมายและความปรารถนาของฟะกีรผู้นี้มีเพียงประการเดียว คือขอให้ได้กลับไปยังมุมสงบแห่งความผาสุกของปู่และบิดาของตน" ฟีรูซชาฮ์ก็ปฏิบัติตามนั้น

หลังจากชัยค์กลับไปแล้ว สุลต่านกล่าวแก่อะมีรผู้หนึ่งว่า "บรรดาผู้ทรงคุณธรรมที่ข้าพเจ้าเคยมีโอกาสจับมือสลามด้วยนั้น ผู้ใดที่จับมือกับข้าพเจ้า มือของเขาจะสั่นเทาในมือของข้าพเจ้า แต่ชัยค์มุนัววัรจับมือข้าพเจ้าอย่างแน่นหนาเพียงนี้ ราวกับว่าท่านมิได้รับผลกระทบใด ๆ เลยแม้แต่น้อย"

สุลต่านส่งฟีรูซชาฮ์และเมาลานา ฎิยาอุดดีน บัรนี พร้อมเงินหนึ่งแสนตันกะฮ์[^1] ไปยังชัยค์มุนัววัร ชัยค์กล่าวว่า "นะอูซุบิลลาฮ์! ดัรวีชผู้นี้จะรับเงินหนึ่งแสนตันกะฮ์ได้อย่างไร" ทั้งสองจึงกลับมาทูลสุลต่าน สุลต่านกล่าวว่า "หากท่านไม่รับหนึ่งแสน ก็จงถวายห้าหมื่น" ชัยค์ก็ไม่รับอีก สุลต่านกล่าวว่า "หากชัยค์ไม่รับแม้จำนวนนี้ ผู้คนจะว่าข้าพเจ้าอย่างไร" จนกระทั่งจำนวนลดลงมาถึงสองพัน ฟีรูซชาฮ์และเมาลานา ฎิยาอุดดีนเรียนว่า "ต่ำกว่านี้พวกเราไม่อาจนำความไปทูลต่อหน้าสุลต่านได้" ชัยค์กล่าวว่า "ซุบหานัลลอฮ์! สำหรับดัรวีช ข้าวสารและถั่วสองเซร์ กับเนยใสหนึ่งอาเนาะฮ์ก็เพียงพอแล้ว เขาจะเอาเงินนับพันไปทำอะไร" ด้วยความพยายามและอุบายอย่างยิ่ง โดยกล่าวว่า "สุลต่านจะขุ่นเคือง" ท่านจึงยอมรับเงินสองพันตันกะฮ์ และท่านก็นำไปแจกจ่ายแก่พี่น้องในตะริเกาะฮ์และผู้ขัดสน แล้วเดินทางกลับไปยังฮานซี[^2]

ในสมัยที่สุลต่านมุฮัมมัด ตุฆลุก มีคำสั่งให้ประชากรแห่งดิลลีอพยพไปยังเดากีร ในช่วงเวลานั้นเขาได้ตั้งใจที่จะยึดครองเติร์กสถานและคุรอซานด้วย และจะกำจัดเชื้อสายของเจงกีซข่านให้สิ้นซาก ในสมัยเดียวกันนั้นเกิดความขาดแคลนขึ้น จนดิลลีและ

[^1]: ตันกะฮ์ หรือ ตังกะ เป็นเงินตราที่ใช้ในอินเดียในสมัยนั้น ส่วนใหญ่เป็นเหรียญเงินทรงกลม เป็นคำในภาษาตุรกี มีความหมายว่า "ขาว" คือเหรียญเงิน [^2]: สิยะรุลเอาลิยาอ์ (سیر الاولیاء) หน้า 253 ถึง 255

...ผู้นำและบุคคลสำคัญทั้งหมดในเขตรอบนอกของดิลลีจงมาประชุมพร้อมกัน ให้ตั้งกระโจมใหญ่ ๆ และวางมิมบัรไว้ในกระโจมเหล่านั้น ให้บรรดาอุละมาอ์ขึ้นมิมบัรกล่าวปราศรัยและเชิญชวนผู้คนสู่ญิฮาด ในวันนั้นมีการเรียกตัวบรรดาเคาะลีฟะฮ์ของท่านเคาะวาญะฮ์นิซอมุดดีน (ร.ฮ.) ด้วย โดยเฉพาะเมาลานาฟัครุดดีน ซัรรอดี, เมาลานาชัมซุดดีน ยะห์ยา และชัยค์นะศีรุดดีน มะห์มูด

ชัยค์กุฏบุดดีน ดะบีร[^1] ซึ่งเป็นผู้มีความศรัทธาอันมั่นคงต่อท่านสุลฏอนุลมะชาอิค (ร.ฮ.) และเป็นศิษย์ของเมาลานาฟัครุดดีน ซัรรอดี ได้พาเมาลานาฟัครุดดีนเข้าสู่ราชสำนักเป็นคนแรก เมาลานารู้สึกกระวนกระวายใจอย่างยิ่งต่อการเข้าพบสุลฏอน ท่านกล่าวหลายครั้งว่า «ฉันเห็นศีรษะของตัวเองถูกตัดตกอยู่ในราชสำนักของชายผู้นี้ หมายความว่าฉันจะไม่ละเว้นการกล่าวคำแห่งสัจธรรม และชายผู้นี้ก็จะไม่ให้อภัยฉัน»

เมื่อเมาลานาเข้าไปภายในม่านราชสำนัก ชัยค์กุฏบุดดีน ดะบีรได้หยิบรองเท้าของเมาลานาขึ้นมาหนีบไว้ใต้รักแร้ แล้วยืนอยู่เหมือนคนรับใช้ สุลฏอนมิได้ว่าอะไรเขา และเริ่มสนทนากับเมาลานาฟัครุดดีน สุลฏอนกล่าวว่า «ข้าพเจ้าตั้งใจจะถอนรากถอนโคนเชื้อสายของเจงกิสข่าน ท่านจะร่วมกับเราในภารกิจนี้หรือไม่?» เมาลานากล่าวว่า «อินชาอัลลอฮ์ ตะอาลา» สุลฏอนกล่าวว่า «นี่เป็นคำแห่งความลังเลสงสัย» เมาลานากล่าวว่า «สำหรับเรื่องในอนาคตย่อมพูดเช่นนี้» สุลฏอนได้ยินเช่นนั้นก็โกรธเคืองยิ่งนัก แล้วกล่าวว่า «ช่วยให้คำตักเตือนแก่ข้าพเจ้าสักหน่อยเถิด» เมาลานากล่าวว่า «จงละทิ้งความโกรธเสีย» สุลฏอนถามว่า «ความโกรธอย่างไหน?» เมาลานากล่าวว่า «ความโกรธแบบสัตว์ร้าย (ความโกรธของสัตว์ป่า)»

สุลฏอนโกรธจนปรากฏบนใบหน้า แต่ก็มิได้กล่าวอะไร แล้วสั่งให้นำอาหารมา อาหารพิเศษของราชสำนักถูกยกมา สุลฏอนและเมาลานารับประทานในจานเดียวกัน เมาลานารับประทานด้วยความไม่พอใจจนเห็นได้ชัดว่าท่านไม่ชอบที่จะร่วมสำรับกับสุลฏอน ส่วนสุลฏอนเพื่อแสดงความใกล้ชิดยิ่งขึ้น ก็แกะเนื้อออกจากกระดูกแล้ววางไว้ตรงหน้าเมาลานา เมาลานาก็รับประทานทีละน้อยด้วยความไม่เต็มใจอย่างยิ่ง จากนั้นสำรับอาหารก็ถูกยกไป และสุลฏอนก็อนุญาตให้เมาลานากลับ ในเวลาลาจากได้มีการมอบเสื้อคลุมเกียรติยศราคาต่ำชุดหนึ่งและถุงเงินหนึ่งถุง แต่ก่อนที่เสื้อคลุมและถุงเงินจะถึงมือเมาลานา ชัยค์กุฏบุดดีน ดะบีรได้...

[^1]: ตำแหน่ง "ดะบีร" ควรเข้าใจว่าเทียบได้กับตำแหน่งเลขาธิการ

ยื่นมือออกไปรับมันไว้ หลังจากท่านจากไปแล้ว สุลต่านได้กล่าวกับชัยค์กุฏบุดดีน ดะบีรว่า "เจ้าคนประจบสอพลอ เจ้าทำอะไรลงไป ทีแรกเจ้าก็หยิบรองเท้าของฟัครุดดีนไปหนีบไว้ใต้รักแร้ แล้วยังรับเสื้อเกียรติยศและถุงเงินของเขาไว้อีก และช่วยเขาให้รอดพ้นจากดาบของข้า ภัยนั้นจึงตกมาอยู่บนหัวของเจ้าเอง" ชัยค์กุฏบุดดีน ดะบีรตอบว่า "เมาลานาฟัครุดดีนเป็นครูของข้าพระองค์ และเป็นเคาะลีฟะฮ์ของมุรชิดของข้าพระองค์ ข้าพระองค์เห็นว่าสมควรที่จะเทินรองเท้าของท่านไว้บนศีรษะด้วยความเคารพ การหนีบไว้ใต้รักแร้จึงมิใช่เรื่องใหญ่โตอะไร แล้วเสื้อเกียรติยศกับถุงเงินจะสำคัญอะไรเล่า" สุลต่านกล่าวว่า "จงละทิ้งความเชื่อที่เจือด้วยการปฏิเสธศรัทธาเช่นนี้เสีย มิฉะนั้นข้าจะฆ่าเจ้า" ในบั้นปลายชีวิต ยามใดที่มีการเอ่ยถึงเมาลานาฟัครุดดีน ซัรรอดี (ร.ฮ.) ในที่ประชุมของสุลต่าน สุลต่านจะบีบมือตนเองด้วยความเสียดายแล้วกล่าวว่า "น่าเสียดายนัก ฟัครุดดีนรอดพ้นจากดาบกระหายเลือดของข้าไปได้"[^1]

การชี้นำและการกำกับดูแลรัฐอิสลาม

แม้บรรดาชัยค์แห่งตะริเกาะฮ์ชิชตียะฮ์จะตัดสินใจไม่เกี่ยวข้องกับบรรดาสุลต่านในยุคของตน และอยู่ห่างไกลจาก "ราชสำนัก" ทั้งยังได้วางสิ่งนี้ไว้เป็นหลักการถาวรสำหรับตนเองและสำหรับสายตะริเกาะฮ์ทั้งหมดของตน แต่พวกท่านก็มิได้ละเลยการชี้นำและการกำกับดูแลบรรดาสุลต่านในยุคนั้น และเมื่อใดก็ตามที่มีโอกาสได้ให้คำแนะนำที่ถูกต้องแก่พวกเขา หรือได้ใช้อิทธิพลทางจิตวิญญาณของตนเพื่อการคัดเลือกบุคคลที่ดีกว่า พวกท่านก็จะไม่ปล่อยให้โอกาสทองนั้นหลุดลอยไปเลย ผู้ปกครองหลายพระองค์ของรัฐส่วนกลางแห่งฮินดูสถาน และผู้ปกครองหลายคนของรัฐอิสระในหัวเมืองต่าง ๆ ล้วนมีความผูกพันด้วยความศรัทธาและความรักต่อบรรดาชัยค์ชิชตียะฮ์เหล่านี้ และด้วยความผูกพันนี้เอง ความเสื่อมเสียมากมายจึงถูกขจัดไป ความชั่วร้ายจำนวนมากถูกยับยั้ง และบทบัญญัติแห่งชะรีอะฮ์จำนวนมาก ตลอดจนความยุติธรรมและความเมตตาต่อมวลมนุษย์ได้แพร่หลายขึ้น

ในบรรดาสุลต่านแห่งฮินดูสถาน สุลต่านฟีรูซ ตุฆลุกได้รับความโดดเด่นเป็นพิเศษในด้านความประพฤติอันงดงาม ความดีงามของจิตใจ การดูแลราษฎร ความอ่อนโยน การรักสันติ การส่งเสริมสวัสดิการของประชาชน การขจัดความอยุติธรรม ความใฝ่ใจในการเผยแผ่อิสลาม และการก่อตั้งมัดเราะซะฮ์ เป็นต้น ซึ่งยากที่ผู้ปกครองคนอื่นใดของฮินดูสถานจะมีส่วนเทียบเคียงได้ จากหนังสือ "ตารีค ฟีรูซชาฮี" (تاریخ فیروز شاہی) ของซิรอจ อะฟีฟ ผู้อ่านอาจพอประเมินได้ถึงผลงานด้านการสร้างสรรค์ของกษัตริย์พระองค์นี้ ตลอดจนความดีงามและความจำเริญ ความสงบสุข และความรุ่งเรืองในยุคสมัยของพระองค์

[^1]: ซิยะรุลเอาลิยาอ์ (سیر الاولیاء) หน้า 271 และ 272

ผู้แต่งหนังสือ «ตารีค-อี-ฟิริชตะฮ์» (تاریخ فرشتہ) เขียนไว้ว่า:

«พระองค์เป็นกษัตริย์ผู้ทรงคุณธรรม ทรงมีพระทัยยุติธรรม และมีพระอัธยาศัยสูงส่ง ทรงเมตตา มีพระทัยกรุณา และทรงอดทนอดกลั้น ทั้งราษฎรและทหารต่างพึงพอใจในพระองค์ ไม่มีผู้ใดในรัชสมัยของพระองค์กล้ากระทำการอธรรม»[^1]

ผู้แต่งได้บันทึกลักษณะเด่นสามประการของหลักการปกครองของพระองค์ไว้ ดังนี้: (1) พระองค์มิได้ทรงลงโทษ[^2]และทัณฑ์ทรมานมุสลิมหรือชาวซิมมีผู้ใดเลย ด้วยการพระราชทานรางวัล ของขวัญ และการผูกใจผู้คน ทำให้ไม่จำเป็นต้องใช้การลงโทษกับผู้คนอีก

2. ทรงเก็บภาษีที่ดินและรายได้จากราษฎรตามกำลังความสามารถของพวกเขา ทรงยกเลิกการเก็บส่วนเพิ่มและภาษีจุกจิกที่เป็นธรรมเนียมของบรรดาสุลต่านในอดีต และไม่ทรงรับฟังคำฟ้องร้องของผู้ก่อความเสียหายใด ๆ ที่กล่าวร้ายราษฎร ด้วยเหตุนี้บ้านเมืองจึงเจริญรุ่งเรืองและราษฎรอยู่ดีกินดี

3. ทรงแต่งตั้งบุคคลผู้เคร่งศาสนาและยำเกรงอัลลอฮ์ให้ดำรงตำแหน่งในราชการและเป็นเจ้าเมืองปกครองแคว้นต่าง ๆ ไม่ทรงมอบตำแหน่งให้แก่ผู้ก่อความวุ่นวายหรือผู้มีจิตใจชั่วร้ายแม้แต่คนเดียว ตามหลักที่ว่า

الناس على دين ملوكهم

«ผู้คนย่อมดำเนินตามแนวทางของกษัตริย์ของพวกเขา» บรรดาผู้ปกครอง ขุนนาง และเจ้าหน้าที่ของรัฐก็ได้ปฏิบัติตามแนวทางของพระองค์ด้วย[^3]

แต่ผู้คนจำนวนมากไม่ทราบว่า ในการขึ้นครองราชย์และการได้รับเลือกของฟีรูซชาฮ์นั้น ท่านควาญะฮ์ นะศีรุดดีน จิรอฆ-อี-ดิลลี (ร.ฮ.) มีบทบาทเป็นพิเศษ[^4] และดุอาอ์กับความเอาใจใส่ของท่านมีส่วนสำคัญยิ่งต่อความสำเร็จและชัยชนะของพระองค์

[^1]: ตารีค-อี-ฟิริชตะฮ์ (เล่มที่ 1) หน้า 268 [^2]: การลงโทษและทัณฑ์ทรมานด้วยวิธีการแปลก ๆ ใหม่ ๆ ที่บรรดาสุลต่านก่อนหน้าได้คิดค้นขึ้น [^3]: ตารีค-อี-ฟิริชตะฮ์ (เล่มที่ 1) หน้า 271 [^4]: ตารีค-อี-ฟิริชตะฮ์ หน้า 259 (เล่มที่ 1)

ชัมส์ สิราจ อะฟีฟ เขียนไว้ว่า:

«เมื่อสุลฏอนมุฮัมมัด ตุฆลุก เสด็จไปยังฏ็อฏเฏาะฮ์เพื่อปราบการกบฏของมะลิก ฏ็อฆี ท่านได้นำท่านชัยค์นะศีรุดดีนไปด้วย ต่อมาสุลฏอนสิ้นพระชนม์ และสุลฏอนฟีรูซชาฮ์ได้ขึ้นครองราชบัลลังก์ ท่านชัยค์นะศีรุดดีนได้ส่งสารถึงฟีรูซชาฮ์ว่า "ท่านจะปกครองประชาชนเหล่านี้ด้วยความยุติธรรมและความเที่ยงธรรม หรือข้าพเจ้าจะขอผู้ปกครองคนอื่นจากอัลลอฮ์เพื่อคนยากจนเหล่านี้" สุลฏอนฟีรูซตอบว่า "ข้าพเจ้าจะปฏิบัติต่อปวงบ่าวของอัลลอฮ์ผู้ทรงสูงส่งด้วยความอดทน ความอ่อนโยน และความเมตตา" เมื่อท่านชัยค์ได้ยินคำตอบนี้ ท่านจึงส่งข่าวไปว่า "หากท่านจะปฏิบัติต่อปวงบ่าวในลักษณะเช่นนี้ ข้าพเจ้าก็ได้ขอจากอัลลอฮ์ให้แก่ท่านแล้วสี่สิบปี" และเหตุการณ์ก็เป็นเช่นนั้นจริง คือสุลฏอนฟีรูซได้ครองราชย์อยู่สี่สิบปี»[^1]

สุลฏอนมุฮัมมัดชาฮ์ บะฮ์มะนี (759–776) ได้รับการยอมรับจากบรรดาชัยค์แห่งดักกันทั้งหมดว่าเป็นกษัตริย์ และพวกเขาได้ให้บัยอะฮ์ต่อพระองค์ ทั้งต่อหน้าและลับหลัง แต่ท่านชัยค์ซัยนุดดีน (ร.ฮ.) (เสียชีวิต 771) ผู้เป็นเคาะลีฟะฮ์และผู้สืบทอดตำแหน่งของท่านชัยค์บุรฮานุดดีน ฆะรีบ

[^1]: ตารีค ฟีรูซชาฮี (تاریخ فیروزشاہی) หน้า 28

ได้ปฏิเสธการบัยอะฮ์นี้ โดยกล่าวว่า กษัตริย์เป็นผู้ดื่มสุราและกระทำสิ่งที่บทบัญญัติศาสนาห้ามไว้ และได้กล่าวว่า

«ผู้ที่สมควรแก่การปกครองปวงบ่าวของอัลลอฮ์ คือผู้ที่พยายามพิทักษ์รักษาสัญลักษณ์แห่งอิสลาม และไม่เข้าใกล้สิ่งต้องห้ามทางศาสนา ไม่ว่าในที่ลับหรือในที่แจ้ง»

ในปี ฮ.ศ. 7[…] เมื่อสุลฏอนเข้าสู่เมืองเดาละตาบาดอย่างผู้พิชิต พระองค์ได้ส่งสาส์นถึงท่านชัยค์ว่า ท่านจงมาเข้าเฝ้าในราชสำนักของข้า หรือมิฉะนั้นก็จงส่งหนังสือแต่งตั้งเคาะลีฟะฮ์ของข้าด้วยลายมือของท่านเองมาให้ข้า ท่านชัยค์ตอบว่า ครั้งหนึ่งมีอาลิมผู้หนึ่ง ซัยยิดผู้หนึ่ง และช่างตัดผมผู้หนึ่ง บังเอิญตกอยู่ในเงื้อมมือของพวกกาฟิร พวกนั้นตัดสินว่า ให้นำคนทั้งสามเข้าไปในวิหารรูปเคารพ ผู้ใดกราบรูปเคารพจะได้รับการไว้ชีวิต และผู้ใดปฏิเสธจะถูกประหาร พวกเขานำตัวอาลิมไปก่อน อาลิมได้ปฏิบัติตามข้อผ่อนผัน (รุคเศาะฮ์) ของอัลกุรอาน[^1] กราบรูปเคารพและรักษาชีวิตไว้ได้ ซัยยิดก็ทำตามอาลิม ครั้นถึงคราวของช่างตัดผม เขากล่าวว่า ชีวิตทั้งชีวิตของข้าผ่านไปในการงานที่ไม่สมควร ข้าไม่ใช่อาลิมและไม่ใช่ซัยยิด ที่จะอาศัยความประเสริฐใดๆ มากระทำเช่นนี้ได้ เขาจึงยอมรับการถูกประหาร และไม่กราบรูปเคารพ เรื่องของข้าก็คล้ายกับเรื่องของช่างตัดผมผู้นั้น ข้ายอมอดทนต่อการกดขี่ทุกรูปแบบของท่าน แต่จะไม่ไปเข้าเฝ้าในราชสำนัก และจะไม่ให้บัยอะฮ์ต่อท่าน

กษัตริย์ทรงพิโรธอย่างยิ่ง และมีรับสั่งให้ท่านออกจากเมือง ท่านชัยค์ก็คว้าผ้าปูละหมาดพาดบ่าทันทีโดยไม่รีรอ แล้วไปยังสุสานของท่านชัยค์บุรฮานุดดีน ปักไม้เท้าของท่านไว้ทางด้านเท้าของหลุมศพ ปูผ้าละหมาดลงนั่ง แล้วกล่าวว่า บัดนี้หากมีผู้ใดเป็นลูกผู้ชายจริงก็จงมาขยับข้าออกจากที่นี่เถิด เมื่อกษัตริย์เห็นความหนักแน่นและอิสติกอมะฮ์ของท่านชัยค์ ก็ทรงสำนึกเสียใจ และทรงเขียนบทกลอนบาทหนึ่งด้วยพระหัตถ์ของพระองค์เองบนกระดาษ แล้วส่งไปกับเศาะดรุชชะรีอะฮ์

[^1]: إِلَّا أَنْ تَتَّقُوا مِنْهُمْ تُقَاةً (ซูเราะฮ์อาลิอิมรอน 3:28) «เว้นแต่ในกรณีที่พวกเจ้าเกรงภัย (อย่างรุนแรง) จากพวกเขาในทางใดทางหนึ่ง»

«เมื่อฉันกลายเป็นเธอ และเธอกลายเป็นฉัน»

ชัยค์กล่าวว่า หากสุลต่านมุฮัมมัดชาห์ ฆอซี พยายามปกป้องและเผยแผ่แนวทางแห่งชะรีอะฮ์และตะริเกาะฮ์ ยกเลิกโรงสุราทั้งหมดในแผ่นดินที่อยู่ในความคุ้มครองของพระองค์โดยสิ้นเชิง ปฏิบัติตามซุนนะฮ์ของพระบิดา ไม่ดื่มสุราต่อหน้าผู้คน และทรงบัญชาให้บรรดากอฎี อุละมาอ์ และศ็อดร์ (ผู้ดูแลกิจการศาสนา) ทุ่มเทความพยายามอย่างเต็มที่ในการกำชับความดีและห้ามปรามความชั่ว เมื่อนั้นก็จะไม่มีผู้ใดเป็นมิตรและผู้หวังดีต่อพระราชายิ่งไปกว่าฟะกีร (ผู้ยากไร้) ซัยนุดดีนผู้นี้ จากนั้นท่านได้เขียนบทกวีต่อไปนี้ด้วยปากกาอันประเสริฐของท่าน

«ตราบใดที่ฉันยังมีชีวิตอยู่ ฉันจะไม่ทำสิ่งใดนอกจากความดี จะไม่ทำสิ่งใดนอกจากความมีน้ำใจและอุปนิสัยอันดีงาม ผู้ที่เคยทำความชั่วต่อเรา หากโอกาสมาถึงมือ ฉันจะไม่ทำสิ่งใดนอกจากความดี»

(คำแปล: ตราบใดที่ชีวิตยังอยู่ในร่าง จะไม่มีสิ่งใดเกิดขึ้นจากฉันนอกจากความดี ความมีน้ำใจ และอุปนิสัยอันดีงาม ผู้ที่เคยทำความชั่วต่อเรา เมื่อโอกาสมาถึง เราก็จะไม่ทำสิ่งใดต่อพวกเขานอกจากความดี)

สุลต่านมุฮัมมัดชาห์ทรงยินดียิ่งนักเมื่อได้เห็นสมัญญา "ฆอซี" อยู่คู่กับพระนามของพระองค์ และทรงออกพระราชโองการให้เพิ่มสมัญญานี้เข้าไปในพระราชอิสริยยศด้วย ก่อนที่สุลต่านจะได้พบกับท่านชัยค์ สุลต่านได้มอบการปกครองแคว้นมรหัฏวาเราะฮ์ให้แก่มัสนัด อาลี ข่าน มุฮัมมัด แล้วพระองค์เองเสด็จกลับไปยังกุลบัรกะฮ์ และทรงปิดร้านสุราทั้งหมดทั่วราชอาณาจักรของพระองค์ ทรงพยายามเผยแผ่และส่งเสริมชะรีอะฮ์ ทรงตั้งพระทัยปราบปรามบรรดาโจรและผู้ก่อความเสียหายแห่งแคว้นเดกกันซึ่งมีชื่อเสียงไปทั่ว และได้ยึดการปล้นสะดมเป็นอาชีพ ภายในหกถึงเจ็ดเดือน ราชอาณาจักรก็ปลอดจากพวกเขา ตามรายงานหนึ่ง ภายในระยะเวลาหกเดือน ศีรษะของโจรและนักปล้นสะดมจำนวนสองหมื่นคนถูกตัดและนำมายังกุลบัรกะฮ์จากทั่วทุกสารทิศ ในช่วงเวลานี้ สุลต่านทรงติดต่อทางจดหมายกับท่านชัยค์ซัยนุดดีนอย่างสม่ำเสมอ และความสัมพันธ์อันเปี่ยมด้วยความจริงใจและความศรัทธาก็เพิ่มพูนขึ้นเรื่อย ๆ ฝ่ายท่านชัยค์ก็มิได้ละเว้นที่จะให้กำลังใจ ให้เกียรติ ชี้แนะ และให้คำปรึกษาแก่พระองค์[^1]

[^1]: ตารีค ฟิริชตะฮ์ (تاریخ فرشتہ) เล่มที่ 1 หน้า 561 ถึง 562 ฉบับพิมพ์ปูนา ค.ศ. 1832

เหล่าคานกอฮ์ใหญ่ๆ ของสายจิชตียะฮ์ที่ได้ก่อตั้งขึ้นในภูมิภาคและแคว้นต่างๆ ของอินเดีย ล้วนไม่ได้ละเลยต่อการชี้นำรัฐบาลอิสลามและสุลฏอนในยุคนั้น ตลอดจนการพิทักษ์และค้ำจุนรัฐบาลอิสลามแต่อย่างใด คานกอฮ์อันเลื่องชื่อของเบงกอลซึ่งตั้งอยู่ที่ปัณฑุวาเป็นแหล่งพลังและที่พึ่งพิงของรัฐบาลอิสลามที่นั่น เมื่ออำนาจของอิสลามในดินแดนนั้นเริ่มจะสิ้นสุดลง เหล่าดัรวีชเหล่านี้ก็ได้ใส่ใจในเรื่องนี้ และได้พยายามทุกวิถีทางที่จะฟื้นฟูอำนาจนั้นขึ้นมาใหม่[^1] ศาสตราจารย์เคาะลีก อะห์มัด นิซอมี เขียนไว้ในหนังสือ "ประวัติศาสตร์บรรดาชัยค์แห่งจิชต์" (تاریخ مشائخ چشت) ว่า

«ท่านนูร์ กุฏบุลอาลัม เป็นบุตรผู้ทรงคุณธรรมของชัยค์อะลาอุลหัก ในยุคที่ท่านดำรงตำแหน่งบนอาสนะแห่งการชี้นำนั้น การเมืองของเบงกอลกำลังผ่านช่วงเวลาที่ล่อแหลมยิ่ง ราชากันส์ (เจ้าของที่ดินแห่งภาตูริยา ในเขตราชชาฮี) ได้ยึดครองบัลลังก์แห่งเบงกอล และมุ่งมั่นที่จะทำลายพลังของชาวมุสลิมให้สิ้นไป ท่านนูร์ กุฏบุลอาลัมจึงได้เชิญชวนสุลฏอนอิบรอฮีม ชัรกี ให้ยกทัพมาโจมตีเบงกอล ทั้งโดยตรงและโดยผ่านทางซัยยิด อัชร็อฟ ญะฮานกีร์ สิมนานี ในประมวลจดหมายของซัยยิด อัชร็อฟ ญะฮานกีร์ มีจดหมายที่น่าสนใจซึ่งควรค่าแก่การศึกษาเป็นพิเศษ ซึ่งบันทึกรายละเอียดของความขัดแย้งทางการเมืองครั้งนี้ไว้ จดหมายที่ซัยยิด อัชร็อฟ ญะฮานกีร์ เขียนตอบจดหมายของท่านนูร์ กุฏบุลอาลัมนั้น ได้ให้ความกระจ่างอย่างมากเกี่ยวกับผลงานของบรรดาศูฟีผู้ทรงเกียรติในเบงกอล»[^2]

จากเหตุการณ์เพียงไม่กี่เรื่องเหล่านี้ ซึ่งได้รวบรวมมาจากกองบันทึกอันกว้างใหญ่ของประวัติศาสตร์ในลักษณะ "ตัวอย่างเล็กน้อยจากกองใหญ่" โดยมิได้เรียงลำดับตามกาลเวลา ก็คงพอจะประเมินได้ว่า ตะเซาวุฟของบรรดาชัยค์แห่งจิชต์นั้นมิได้เป็นเพียงการปลีกตัวสันโดษ การอยู่ในที่วิเวก การบำเพ็ญตบะข่มอารมณ์ และการละทิ้งโลก

[^1]: สำหรับรายละเอียด โปรดดู "ริยาฎุสสะลาฏีน" (ریاض السلاطین) ประวัติศาสตร์เบงกอล ผลงานของฆุลาม ฮุเซน สะลีม หน้า 111 หัวข้อ "การยึดอำนาจของราชากันส์ เจ้าของที่ดิน" ถึงหน้า 116 [^2]: ประวัติศาสตร์บรรดาชัยค์แห่งจิชต์ หน้า 202

และตามถ้อยคำของอิกบาล วิถีของพวกท่านมิใช่ «การอยู่ในทุ่งหญ้าเขียวขจีและความเป็นแกะ» พวกท่านพยายามเปลี่ยนกระแสของกาลเวลาในยุคสมัยของตน และพยายามต่อสู้กับสภาพการณ์ของยุคสมัยด้วย พวกท่านไม่เคยลังเลที่จะกล่าวถ้อยคำแห่งสัจธรรมต่อหน้าบรรดาสุลต่านผู้อธรรม ที่จะต่อต้านแนวโน้มอันผิดพลาดของพวกเขา และที่จะให้คำตักเตือนและคำปรึกษาแก่พวกเขา และเมื่อใดก็ตามที่บรรดามะชาอิค (ชัยค์) ผู้มีความมุ่งมั่นแน่วแน่ของพวกท่านได้รับโอกาส พวกท่านก็ไม่เคยรีรอที่จะพยายามปฏิรูปและก่อการเปลี่ยนแปลง

การเผยแผ่อิสลาม

รากฐานของตะริเกาะฮ์ชิชตียะฮ์ในอินเดียได้ตั้งอยู่บนการเผยแผ่และดะอ์วะฮ์สู่อิสลามมาตั้งแต่วันแรก และด้วยมือของผู้ก่อตั้งอันสูงส่งของตะริเกาะฮ์นี้ คือท่านเคาะวาญะฮ์มุอีนุดดีน ชิชตี (ร.ฮ.) ผู้คนได้เข้ารับอิสลามเป็นจำนวนมากมายเสียจนยากที่จะประเมินได้ในความมืดมนของประวัติศาสตร์ เป็นที่ยอมรับกันโดยทั่วไปว่า จำนวนมุสลิมอันมหาศาลในอินเดียนั้น ส่วนใหญ่เป็นผลมาจากความพยายามและจิตวิญญาณของท่านเคาะวาญะฮ์ (ร.ฮ.) ในจำนวนนั้น มีคนจำนวนมากที่เข้ารับอิสลามเพราะเหตุการณ์ที่แสดงถึงพลังทางจิตวิญญาณ ความสมบูรณ์ทางจิตอันเรืองรอง และการเป็นที่รักใคร่ ณ อัลลอฮ์ของท่านเคาะวาญะฮ์ (ร.ฮ.)

ในเวลานั้น อินเดียเป็นศูนย์กลางใหญ่ของลัทธิอิชรอกียะฮ์ (ลัทธิแสงสว่างทางจิต) ที่นี่มีนักพรตและสันยาสีจำนวนมากที่มีความชำนาญอย่างยิ่งในพลังทางจิตและพลังแห่งหัวใจ ด้วยการบำเพ็ญตบะอันแปลกประหลาดและการฝึกฝนอย่างหนักหลายรูปแบบ พวกเขาได้พัฒนาพลังแห่งกัชฟ์ (การหยั่งรู้) และตะศ็อรรุฟ (อำนาจทางจิต) อย่างมาก หลายคนในพวกเขาได้มาหาท่านเพื่อทดสอบนักพรตมุสลิมผู้มาใหม่ผู้นี้ และเพื่อขัดขวางหนทางของท่าน แต่ในไม่ช้าพวกเขาก็รู้ว่า ดัรวีชผู้พลัดถิ่นผู้นี้เหนือกว่าพวกเขาในด้านพลังแห่งหัวใจและพลังทางจิต และเช่นเดียวกับนักเวทของฟิรเอาน์ พวกเขาก็ตระหนักว่า บ่อเกิดและต้นธารแห่งความสมบูรณ์และพลังของท่านนั้นเป็นสิ่งอื่น พร้อมกันนั้น เมื่อได้เห็นความบริสุทธิ์แห่งจริยธรรมของท่าน ชีวิตอันสะอาดบริสุทธิ์ สมถะ และปราศจากความโลภ พลังแห่งอีมานและความเชื่อมั่น ความเห็นอกเห็นใจต่อมวลมนุษย์ ความรักต่อมนุษย์โดยไม่แบ่งแยกศาสนาและชนชาติ และการให้เกียรติต่อความเป็นมนุษย์ แม้แต่ฝ่ายตรงข้ามก็กลายเป็นผู้ศรัทธาเลื่อมใส และศัตรูก็กลายเป็นมิตร

ในหนังสือชีวประวัติและหนังสือตะเซาวุฟ ได้มีการบันทึกเหตุการณ์มากมายเกี่ยวกับการเผชิญหน้าระหว่างโยคีและสันยาสีในเรื่องนี้ กับพลังทางจิต กัชฟ์ และตะศ็อรรุฟของท่านเคาะวาญะฮ์ (ร.ฮ.) แม้การพิสูจน์เหตุการณ์เหล่านั้นด้วยสายรายงานทางประวัติศาสตร์และแหล่งข้อมูลร่วมสมัยที่เก่าแก่จะเป็นเรื่องยาก แต่ของอินเดีย…

เมื่อพิจารณาถึงรสนิยมและแนวโน้มของยุคสมัยนั้น รวมทั้งความเป็นศูนย์กลางทางศาสนาและจิตวิญญาณของอัจญ์มีร์แล้ว เหตุการณ์เหล่านี้ก็ไม่ใช่สิ่งที่ขัดต่อเหตุผลแต่อย่างใด แท้จริงแล้วสิ่งที่ทำให้ผู้คนหลงใหลในท่านเคาะวาญะฮ์ (ร.ฮ.) และเข้าสู่อิสลามนั้น มิใช่พลังทางจิตใจของท่านเพียงอย่างเดียว หากแต่เป็นความเป็นผู้มีจิตวิญญาณ ความบริสุทธิ์ใจ จริยธรรม และวิถีชีวิตของท่าน ซึ่งชาวฮินดูสถานทั้งผู้รู้และสามัญชนไม่เคยประสบมาก่อน

ในบรรดาบุคคลแห่งสายตะริเกาะฮ์ของท่านเคาะวาญะฮ์ผู้ยิ่งใหญ่ ความพยายามและความเอาใจใส่ของท่านเคาะวาญะฮ์ ฟะรีดุดดีน กันญ์ชะกัร (ร.ฮ.) มีความสำคัญเป็นพิเศษในด้านการเผยแผ่อิสลาม ผู้คนจากทุกศาสนา ทุกชนชาติ และทุกชนชั้นต่างมาร่วมในมัจลิสและคานกอฮ์ของท่าน ท่านเคาะวาญะฮ์ นิซอมุดดีน เอาลิยาอ์ (ร.ฮ.) กล่าวว่า

«ณ เบื้องหน้าชัยค์อัลอิสลาม ฟะรีดุดดีน (ร.ฮ.) มีผู้คนทุกประเภท ทั้งดัรวีชและผู้ที่มิใช่ดัรวีช มาเข้าพบ»[^1]

เมื่อคำนึงถึงพลังทางจิตใจและความสามารถอันสูงส่งที่อัลลอฮ์ ตะอาลา ทรงประทานแก่ท่านเคาะวาญะฮ์ (ร.ฮ.) แล้ว ก็ไม่ใช่เรื่องเกินคาดที่ท่านจะเป็นผู้ช่วยเหลือในการเผยแผ่อิสลามด้วย และผู้ที่ไม่ใช่มุสลิมจำนวนมากได้เข้ารับอิสลามเมื่อได้เห็นความเป็นผู้มีจิตวิญญาณ การกัชฟ์ และกะรอมาตของท่าน ในแคว้นปัญจาบและบริเวณรอบเมืองปากปัตตัน มีชุมชนและตระกูลมุสลิมจำนวนมากที่ถือว่าการเข้ารับอิสลามของบรรพบุรุษของตนเป็นผลจากความเอาใจใส่และการเผยแผ่ของท่านเคาะวาญะฮ์ (ร.ฮ.) และโยงสายสัมพันธ์ของตนไปยังท่าน ศาสตราจารย์อาร์โนลด์เขียนไว้ในหนังสือของเขา (Preaching of Islam) ว่า

«ชาวเมืองในแคว้นทางตะวันตกของปัญจาบได้เข้ารับอิสลามจากคำสอนของเคาะวาญะฮ์ บะฮาอุลหัก มุลตานี และบาบาฟะรีด ปากปัตตะนี ท่านผู้ทรงเกียรติทั้งสองมีชีวิตอยู่ในช่วงปลายคริสต์ศตวรรษที่สิบสามและต้นคริสต์ศตวรรษที่สิบสี่ บาบาฟะรีด ชะกัรกันญ์ ซึ่งผู้แต่ง…

[^1]: ฟะวาอิดุลฟุอาด (فوائد الفؤاد) หน้า 5

เขาได้เขียนไว้ว่า ท่านได้ทำให้ชนเผ่าต่าง ๆ จำนวนสิบเจ็ดเผ่าได้รับเกียรติแห่งอิสลามด้วยการสั่งสอนและการชี้นำ แต่น่าเสียดายที่ผู้เขียนท่านนี้มิได้เขียนรายละเอียดเกี่ยวกับการเข้ารับอิสลามของชนเผ่าเหล่านั้นไว้[^1]

ท่านเคาะญะฮ์ นิซามุดดีน (ร.ฮ.) มีความสนใจอย่างยิ่งในการเผยแผ่อิสลามในหมู่ชาวฮินด์ แต่ท่านเข้าใจดีว่า การที่บุคคลใดจะละทิ้งความเชื่อดั้งเดิมของตนและยอมรับศาสนาใหม่เพียงเพราะได้ฟังคำบรรยายและคำพูดนั้น เป็นเรื่องไม่ง่าย โดยเฉพาะอย่างยิ่งชนชาติฮินดูซึ่งมีความโดดเด่นเป็นพิเศษในด้านความยึดมั่นอย่างแน่นแฟ้น การยึดถือประเพณีเก่าแก่ และการเคร่งครัดในระบบวรรณะและการถือว่าแตะต้องไม่ได้ การจะทำให้พวกเขาเป็นมุสลิมด้วยเพียงคำบรรยายและคำตักเตือนนั้นไม่ใช่เรื่องง่าย สำหรับพวกเขาจำเป็นต้องมีการคบหาใกล้ชิดที่ทรงอิทธิพลและยาวนาน

ในหนังสือ เฟาะวาอิดุลฟุอาด (فوائد الفؤاد) มีบันทึกว่า ทาสคนหนึ่งซึ่งเป็นมุสลิมได้มาเข้าร่วมในมัจลิสอันจำเริญของท่าน และได้นำเพื่อนชาวฮินดูคนหนึ่งมาด้วย แล้วกล่าวว่า "นี่คือพี่ชายของข้าพเจ้า" ท่านเคาะญะฮ์ (ร.ฮ.) ถามทาสผู้นั้นว่า "พี่ชายของเจ้าผู้นี้มีความโน้มเอียงต่ออิสลามบ้างหรือไม่?" ทาสผู้นั้นเรียนว่า "ข้าพเจ้านำเขามาแทบเท้าของท่านก็เพื่อการนี้ เพื่อว่าด้วยบะเราะกะฮ์แห่งสายตาอันเปรียบดังยาวิเศษของท่าน เขาจะได้เป็นมุสลิม" เมื่อได้ยินดังนั้น ท่านเคาะญะฮ์ (ร.ฮ.) ก็น้ำตาคลอ แล้วกล่าวว่า "ชนชาตินี้ใจไม่เปลี่ยนเพียงเพราะคำพูดของใคร แต่หากเขาได้อยู่ใกล้ชิดกับบ่าวที่ดีคนใดคนหนึ่ง ก็มีความหวังว่าด้วยบะเราะกะฮ์แห่งการคบหานั้น เขาจะได้เป็นมุสลิม"[^2]

ไม่ต้องสงสัยเลยว่า ตลอดระยะเวลาห้าสิบปีที่ท่านเคาะญะฮ์ นิซามุดดีน (ร.ฮ.) ดำรงตำแหน่งแห่งการชี้นำและการอบรมสั่งสอน ณ ศูนย์กลางอย่างดิลลี และประตูคานกอฮ์ของท่านเปิดต้อนรับมนุษย์ทุกคน ซึ่งเป็นยุคสมัยที่ผู้คนจากมุมไกลต่าง ๆ ของอินเดียหลั่งไหลมาด้วยความจำเป็นและโอกาสต่าง ๆ นั้น บรรดาผู้ที่มิใช่มุสลิมนับแสนคนได้เดินทางมา และด้วยความศรัทธาเลื่อมใสของตนเอง พวกเขาก็มาเยี่ยมคารวะท่านเคาะญะฮ์ (ร.ฮ.) ด้วย ผู้คนจำนวนมากได้เข้ารับอิสลาม ดินแดนเมวาตซึ่งตั้งอยู่ติดกับทางทิศใต้ของฆิยาษปูร์อันเป็นศูนย์กลางของท่านเคาะญะฮ์ (ร.ฮ.) และ

[^1]: ดะอ์วัตอิสลาม (دعوت اسلام) แปลโดยเมาละวี อินายะตุลลอฮ์ ดิฮ์ละวี หน้า 297 [^2]: เฟาะวาอิดุลฟุอาด หน้า 182

ชาวเมวาตซึ่งเป็นที่รู้กันว่าชอบปล้นสะดมตามทางและก่อความวุ่นวาย จนเมื่อไม่นานก่อนหน้านั้น ในสมัยของสุลฏอนนาศิรุดดีน มะห์มูด ประตูเมืองดิลลีต้องปิดตั้งแต่หัวค่ำ และฆิยาษุดดีน บัลบันต้องปราบปรามพวกเขาหลายครั้ง ก็คงได้รับประโยชน์จากบะเราะกัตของท่านเคาะวาญะฮ์ (ร.ฮ.) และจากการสั่งสอนอบรมของท่านอย่างแน่นอน และก็ไม่น่าแปลกใจที่ชาวเมวาตจำนวนมากถึงเพียงนั้นได้เข้ารับอิสลามในสมัยของท่าน

คานกอฮ์ของสายจิชตีย์ได้สร้างอิทธิพลต่อประชากรที่มิใช่มุสลิมในบริเวณโดยรอบ ทั้งโดยทางอ้อมและโดยตรง ผ่านจริยธรรม จิตวิญญาณ ความเสมอภาค และภราดรภาพ ซึ่งเป็นบรรยากาศที่ดำรงอยู่ในคานกอฮ์เหล่านั้น และสิ่งนี้ได้กลายเป็นหนทางนำชนชาติต่าง ๆ ที่ประทับใจเป็นพิเศษต่อกัชฟ์ กะรอมะฮ์ และจิตวิญญาณ ให้เข้าสู่อิสลาม เป็นที่คาดหมายได้โดยสมเหตุสมผลว่า ด้วยอิทธิพลของคานกอฮ์จิชตีย์แห่งปัณฑุวะฮ์ และบรรดาชัยค์สายจิชตีย์แห่งอะห์มะดาบาดและกุลบัรเกาะฮ์ ผู้ที่มิใช่มุสลิมจำนวนมากได้เข้ารับอิสลาม ในศตวรรษที่สิบเอ็ด มุญัดดิดแห่งสายจิชตียะฮ์ คือท่านชาห์ กะลีมุลลอฮ์ ญะฮานาบาดี (ร.ฮ.) ให้ความสำคัญอย่างยิ่งต่อการเผยแผ่อิสลาม ในจดหมายที่ท่านเขียนถึงเคาะลีฟะฮ์และผู้สืบทอดของท่าน คือชัยค์นิซอมุดดีน เอารังกาบาดี (ร.ฮ.) มีการกำชับและคำแนะนำในเรื่องนี้อยู่ในหลายแห่ง การศึกษาจดหมายเหล่านั้นทำให้เห็นถึงความกระตือรือร้นและความห่วงใยของท่านในเรื่องนี้ ในจดหมายฉบับหนึ่งท่านเขียนว่า:

«จงพยายามให้ขอบเขตของอิสลามกว้างขวางออกไป และให้วงของผู้ทำซิกร์ของท่านมีจำนวนมากขึ้น»[^1]

ในจดหมายอีกฉบับหนึ่งท่านเขียนว่า:

«ไม่ว่าอย่างไรก็ตาม จงพยายามทำให้กะลิมะฮ์แห่งสัจธรรมแผ่ขยาย จากทิศตะวันออกจรดทิศตะวันตก จงทำให้ทั้งหมดเป็นผู้รู้แจ้งในสัจธรรม»[^2]

[^1]: มักตูบาต กะลีมี (مکتوبات کلیمی) จดหมายฉบับที่ 1 หน้า [...] [^2]: แหล่งเดียวกัน ฉบับที่ 80 หน้า 62

ศาสตราจารย์เคาะลีก อะห์มัด นิซอมี เขียนไว้ว่า:

"ผลจากความพยายามในการเผยแผ่ศาสนาของชัยค์นิซอมุดดีน (ร.ฮ.) คือ ชาวฮินดูจำนวนมากได้เข้ารับอิสลาม บางคนไม่เปิดเผยการเป็นมุสลิมของตนเพราะเกรงญาติพี่น้อง แต่ในใจนั้นได้เป็นมุสลิมแล้ว"

ชาห์ กะลีมุลลอฮ์ ได้เขียนไว้ในจดหมาย (มักตูบ) ฉบับหนึ่งว่า:

«และคนอื่น ๆ เช่น [ผู้ล่วงลับ…] บุดเฮาะ ดะยาราม และชาวฮินดูอื่น ๆ อีกมากมายได้เข้าสู่วงล้อมแห่งอิสลามแล้ว แต่พวกเขาปกปิดเรื่องนี้ไว้จากเผ่าตระกูลของตน»

ในขณะเดียวกัน ท่านก็ไม่ชอบเลยที่ผู้ใดเข้ารับอิสลามแล้วปกปิดการเป็นมุสลิมของตนไว้ ด้วยเกรงว่าเมื่อเขาเสียชีวิตแล้ว เขาจะถูกปฏิบัติเช่นเดียวกับที่ปฏิบัติต่อผู้ที่มิใช่มุสลิม

«พี่น้องของฉันควรใส่ใจที่จะค่อย ๆ นำเรื่องอันยิ่งใหญ่นี้ออกจากความลับสู่การเปิดเผย เพราะความตายนั้นติดตามอยู่เบื้องหลัง เกรงว่าหลังจากสิ้นชีวิตแล้ว ผู้คนจะไม่ปฏิบัติตามบทบัญญัติของอิสลามต่อเขา ทั้งที่เขาเป็นมุสลิมโดยแท้จริงแล้ว หากดะยารามเขียนจดหมายมา ก็จะมีจดหมายตอบกลับไป»[^1]

น่าเสียดายที่ไม่มีผู้ใดเพียรพยายามรวบรวมและเรียบเรียงประวัติศาสตร์และบันทึกเกี่ยวกับความพยายามในการเผยแผ่ศาสนาของบรรดาชัยค์แห่งอินเดีย โดยเฉพาะชัยค์แห่งตะริเกาะฮ์ชิชตียะฮ์ แต่ในทัศนะของนักประวัติศาสตร์ทั้งหลาย สื่อที่ยิ่งใหญ่ที่สุดในการเผยแผ่อิสลามในอินเดียคือบรรดาซูฟีผู้ทรงเกียรติและฟุเกาะรออ์แห่งอิสลาม และเป็นที่ประจักษ์ชัดว่าในบรรดาตะริเกาะฮ์ของตะเซาวุฟเหล่านี้ ตะริเกาะฮ์ชิชตียะฮ์และบรรดาชัยค์ของตะริเกาะฮ์นี้ได้รับความเป็นอันดับแรกและความสำคัญ และมีส่วนในงานนี้มากกว่าสัดส่วนปกติ

การรับใช้และการเผยแผ่ความรู้

ท่านเคาะวาญะฮ์ นิซอมุดดีน เอาลิยาอ์ (ร.ฮ.) และบรรดาเคาะลีฟะฮ์ของท่าน ตลอดจนผู้คนในตะริเกาะฮ์นี้ ให้ความสำคัญต่อการแสวงหาและการศึกษาความรู้ให้สมบูรณ์มากเพียงใดนั้น สามารถประเมินได้จาก [คำกล่าวของ] ท่านเคาะวาญะฮ์ ฟะรีดุดดีน (ร.ฮ.)

[^1]: มักตูบ ฉบับที่ 21 หน้า 41

...ของบรรดาผู้นำ และตัวท่านเคาะวาญะฮ์นิซามุดดีน (ร.ฮ.) เองต่อชัยค์ซิรอญุดดีน อุษมาน อะวะดี (อัคฮีซิรอจญ์) ผู้ก่อตั้งคานกอฮ์แห่งปัณฑุวะฮ์ ก็อาจประเมินได้ว่า ท่านไม่ได้ให้อิญาซะฮ์แก่เขาจนกว่าเขาจะสำเร็จการศึกษาวิชาความรู้อย่างสมบูรณ์ ผลของสิ่งนี้คือ การชี้นำทางจิตวิญญาณ (รุชด์และอิรชาด) กับการเรียนการสอนและการเผยแผ่ความรู้ ได้ดำเนินควบคู่กันไปในประวัติศาสตร์ของสายตะริเกาะฮ์นี้ และความเป็นสหายกันนี้ก็คงอยู่จนถึงยุคเสื่อมถอย

เคาะลีฟะฮ์คนสำคัญคนหนึ่งของท่านเคาะวาญะฮ์ (ร.ฮ.) คือ เมาลานาชัมซุดดีน ยะห์ยา ซึ่งเป็นครูของอุละมาอ์และครูบาอาจารย์จำนวนมากในยุคนั้น ชัยค์นะศีรุดดีน จิรอฆ-อี-ดิลลี (ร.ฮ.) มีบทกวีอันเลื่องชื่อว่า

سألتُ العلمَ من احياكَ حقًّا فقال العلمُ شمسُ الدّين يحيىٰ

«ข้าพเจ้าถามความรู้ว่า ผู้ใดเล่าที่ให้ชีวิตอันแท้จริงแก่เจ้า ความรู้ตอบว่า ชัมซุดดีน ยะห์ยา»

ในบรรดาผู้ศรัทธาพิเศษและบรรดามุรีดของชัยค์นะศีรุดดีน จิรอฆ-อี-ดิลลี ได้แก่ กอฎีอับดุลมุกตะดิร กินดี (เสียชีวิต ฮ.ศ. 791) ศิษย์คนสำคัญของท่านคือ ชัยค์อะห์มัด ษานะสะรี (เสียชีวิต ฮ.ศ. 820) และเมาลานาเคาะวาญะกี ดิฮ์ละวี (เสียชีวิต ฮ.ศ. 810) ซึ่งล้วนเป็นอุละมาอ์ผู้มีชื่อเสียงที่สุดของอินเดีย เป็นครูของครูทั้งหลาย และเป็นผู้ฟื้นฟูวิชาความรู้

ศิษย์คนสำคัญของกอฎีอับดุลมุกตะดิรและเมาลานาเคาะวาญะกี คือ ชัยค์ชิฮาบุดดีน อะห์มัด บิน อุมัร เดาละตาบาดี (เสียชีวิต ฮ.ศ. 849) ผู้เป็นความภาคภูมิใจของอินเดียและบุคคลหาได้ยากในยุคสมัย ท่านยังคงมีชีวิตอยู่ตลอดไปในประวัติศาสตร์วิชาการของอินเดียในนาม "มะลิกุลอุละมาอ์ กอฎีชิฮาบุดดีน" ในบรรดาผู้เขียนหมายเหตุประกอบ (หาชิยะฮ์) ต่อคำอธิบายหนังสือ อัลกาฟิยะฮ์ ของท่าน (ซึ่งเลื่องชื่อทั่วอาหรับและอะญัมในนาม ชัรห์ฮินดี) มีบุคคลระดับสูงอย่างอัลลามะฮ์ซัรรอดี และมีรฆิยาษุดดีน มันศูร ชีรอซี ท่านคือผู้ที่เมื่อครั้งท่านล้มป่วย สุลฏอนอิบรอฮีม ชัรกีได้เอาน้ำหนึ่งถ้วยวนรอบศีรษะท่านเพื่อเป็นการไถ่ทาน (ศอดะเกาะฮ์) แล้วดุอาอ์ว่า "มะลิกุลอุละมาอ์คือเกียรติศักดิ์ของราชอาณาจักรของข้าพระองค์ หากความตายถูกกำหนดไว้แก่เขา ขอได้โปรดรับเอาข้าพระองค์ไปแทนเขาด้วยเถิด"

อุละมาอ์ผู้ยิ่งใหญ่อีกท่านหนึ่งของสายตะริเกาะฮ์นี้คือ เมาลานาญะมาลุลเอาลิยาอ์ ชิบลี เลาะวะดี (เสียชีวิต ฮ.ศ. 843)

ซึ่งในบรรดาศิษย์ผู้มีชื่อเสียงของท่าน ได้แก่ เมาลานาลุฏฟุลลอฮ์ โกรวี, ซัยยิดมุฮัมมัด ติรมิซี กาลพี, ชัยค์มุฮัมมัด เราะชีด เญานปูรี และชัยค์ยาซีน บะนาระซี ซึ่งเป็นอุละมาอ์ผู้ยิ่งใหญ่และบรรดาชัยค์แห่งยุคสมัย ศิษย์ของเมาลานาลุฏฟุลลอฮ์ โกรวี ได้แก่ อาลิมผู้มีชื่อเสียงแห่งอินเดีย เมาลานาอะห์มัด อะมีเฏาะวี หรือที่รู้จักกันในนามหะมีด อะห์มัด, กอฎีอะลีมุลลอฮ์ กุจฮ์นะดวี และเมาลานาอะลี อัศฆัร เกาะเนาญี ซึ่งท่านเหล่านี้ได้ทำให้วงการเรียนการสอนคึกคักมีชีวิตชีวา และอาลิมผู้มีชื่อเสียงยิ่งใหญ่หลายท่านได้รับการอบรมจากวงการศึกษาของพวกท่าน ดารุลอุลูมแห่งมัสยิดฟิรงกีมะฮัลอันเลื่องชื่อไปทั่วโลก ซึ่งผู้ดำรงตำแหน่งประธานคือท่านชาห์ปีร์มุฮัมมัด ลัคเนาวี (เสียชีวิต ฮ.ศ. 1085) ก็มีความสัมพันธ์ทางการศึกษาและทางจิตวิญญาณกับสายนี้ แม้แต่ผู้วางรากฐานหลักสูตร "ดัรส์นิซอมี" (ซึ่งการแพร่หลายไปทั่วเป็นที่ยอมรับกันโดยทั่วไป) คือมุลลานิซอมุดดีน (เสียชีวิต ฮ.ศ. 1161) ตลอดจนผู้สืบทอดและวงศ์ตระกูลอันมีชื่อเสียงของท่าน ก็มีความสัมพันธ์ทางจิตวิญญาณกับสายนี้ นอกจากนี้ โดยทั่วไปแล้ว รสนิยมทางวิชาการและวรรณกรรม ความรอบรู้ลึกซึ้ง และความรักในวิชาความรู้ของบรรดาชัยค์แห่งสายจิชตียะฮ์ ถือเป็นข้อเท็จจริงทางประวัติศาสตร์ ซึ่งปรากฏชัดจากจดหมาย (มักตูบาต) ของท่านนูร กุฏบุลอาลัม, ท่านญะฮานกีร์ อัชร็อฟ สิมนานี และท่านชาห์กะลีมุลลอฮ์ ญะฮานาบาดี ตลอดจนจากกิจกรรมทางวิชาการและความสนใจต่าง ๆ ของบรรดาคานกอฮ์ (สำนักซูฟี) แห่งปัณฑุวะฮ์ กุลบัรเกาะฮ์ มานิกปูร์ สะโลน และที่อื่น ๆ

บทส่งท้าย

ก่อนที่บทแห่งประวัติศาสตร์ของสายจิชตียะฮ์อันรุ่งโรจน์นี้จะจบลง จำเป็นต้องกล่าวถึงข้อเท็จจริงอันขมขื่นประการหนึ่งด้วย นั่นคือ เมื่อกาลเวลาผ่านไปและเกิดการเปลี่ยนแปลงต่าง ๆ ลักษณะเด่นของสายนี้ รวมถึงของบรรดาผู้ก่อตั้งอันทรงเกียรติและบรรพชนผู้ยิ่งใหญ่ ก็ได้เสื่อมถอยลง ประวัติศาสตร์ของตะเซาวุฟและตะริเกาะฮ์ต่าง ๆ บอกให้เราทราบว่า ทุกสายเริ่มต้นด้วยความดื่มด่ำ (ญัซบ์) อันแรงกล้า จากนั้นก็กลายเป็นการเดินทางทางจิตวิญญาณ (สุลูก) และในที่สุดก็กลายเป็นเพียงประเพณีพิธีกรรม ที่นี่ก็เช่นกัน สายที่เริ่มต้นด้วยความรัก (อิชก์) ความเจ็บปวดในหัวใจและความรักใคร่ ความสมถะและการเสียสละ ความยากจนและความไม่พึ่งพาผู้ใด การฝึกฝนตนและการต่อสู้กับอารมณ์ ตลอดจนการดะอ์วะฮ์และการเผยแผ่ศาสนา ก็ได้ค่อย ๆ เกิดการเปลี่ยนแปลงจนในที่สุดองค์ประกอบสำคัญที่โดดเด่นของระบบนี้เหลืออยู่ดังต่อไปนี้

(1) ความสุดโต่งในอะกีดะฮ์ "วะห์ดะตุลวุญูด" (เอกภาพแห่งการมีอยู่) ความหมกมุ่นในการเผยแพร่แนวคิดนี้ และหัวข้ออันละเอียดลึกซึ้งของมัน

(2) ความแพร่หลายของการชุมนุมสะมาอ์ (การฟังบทขับร้องทางจิตวิญญาณ) และความเฟื่องฟูของการเข้าภวังค์ (วัจด์) และการร่ายรำ

(3) การจัดงานอุรส์ (งานรำลึกวันมรณะของวะลี) อย่างเอิกเกริก ความคึกคักและการค้าขายอันครึกครื้นในงานเหล่านั้น ซึ่งไม่แยแสต่อขอบเขตและข้อกำหนดของชะรีอะฮ์

การกระทำ ประเพณี และความเชื่อ ซึ่งบรรดาผู้เผยแผ่ศาสนาบริสุทธิ์ผู้มีความมุ่งมั่นแน่วแน่เหล่านี้เดินทางมาจากดินแดนไกลโพ้นอย่างอีหร่านและเติร์กิสถานเพื่อปฏิรูปแก้ไขนั้น กลับกลายเป็นแนวปฏิบัติของคานกอฮ์ (สำนักตะเซาวุฟ) เสียเอง จนกลายเป็นปริศนาและคำถามสำหรับประชากรที่มิใช่มุสลิมว่า ในทางปฏิบัติแล้ว อิสลามกับศาสนาอื่นๆ ซึ่งบรรดาผู้เผยแผ่เหล่านี้ข้ามทะเลข้ามบกมาเพื่อปฏิรูปนั้น แตกต่างกันอย่างไร? การใช้คำว่า "เตาฮีด" และการดะอ์วะฮ์ถูกจำกัดอยู่เพียงในความหมายของ "วะห์ดะตุลวุญูด" (เอกภาพแห่งการดำรงอยู่) ส่วนการยึดถือซุนนะฮ์และการปฏิบัติตามชะรีอะฮ์ ซึ่งบรรดาชัยค์ยุคก่อนได้ให้น้ำหนักอย่างมากนั้น กลับกลายเป็นสัญลักษณ์และเครื่องหมายของ "อะฮ์ลุซซอฮิร" (ผู้ยึดแต่เปลือกนอก) และผู้ไม่รู้จักแก่นแท้ ชะรีอะฮ์และฏ็อรีเกาะฮ์ถูกยอมรับว่าเป็นสองสิ่งที่แยกจากกัน ซึ่งระหว่างทั้งสองมิใช่เพียงความแตกต่างเท่านั้น หากแต่เป็นความขัดแย้งกัน เครื่องดนตรีและอุปกรณ์ประกอบสะมาอ์ ซึ่งบรรดาชัยค์ยุคก่อนได้ห้ามปรามอย่างเข้มงวด ได้กลายเป็นส่วนหนึ่งของแนวทาง (ฏ็อรีเกาะฮ์) "ความปวดร้าวแห่งความรัก" อันเป็นสมบัติล้ำค่าของฏ็อรีเกาะฮ์จิชตียะฮ์ ได้หายากในตลาดนี้จนผู้แสวงหาที่แท้จริงถูกได้ยินกล่าวด้วยความเสียดายว่า

«บรรดาผู้ที่เคยขายยารักษาหัวใจ ต่างพากันปิดร้านลาจากไปแล้ว»

ความยากจน (ฟักรฺ) ซึ่งเคยเป็นความภาคภูมิใจของแนวทางนี้ ได้แปรเปลี่ยนเป็นความโอ่อ่าแบบผู้ร่ำรวยและความยิ่งใหญ่แบบกษัตริย์

ยิ่งไปกว่านั้น โศกนาฏกรรมทางประวัติศาสตร์อันน่าเศร้าก็คือ บรรดาบ่าวของอัลลอฮ์ผู้ซึ่งเป้าหมายแห่งชีวิตคือการยกศีรษะของปวงบ่าวของพระองค์ออกจากธรณีประตูทั้งหลายของโลก _______ แล้วนำไปก้มลงที่ธรณีประตูของอัลลอฮ์ผู้ทรงเอกะ และดึงหัวใจที่ติดค้างพันพัวอยู่กับ "สิ่งอื่นนอกจากอัลลอฮ์" ให้หลุดออกมาเชื่อมโยงกับพระเจ้าองค์เดียว และผู้ซึ่งการดะอ์วะฮ์และชีวิตของพวกเขาเป็นภาพสะท้อนชีวิตของบรรดานบี (อ.ล.) และเป็นการอรรถาธิบายอายะฮ์เหล่านี้ว่า

مَا كَانَ لِبَشَرٍ أَن يُؤْتِيَهُ ٱللَّهُ ٱلْكِتَـٰبَ

«ไม่บังควรแก่มนุษย์คนใดที่อัลลอฮ์ได้ทรงประทานคัมภีร์แก่เขา…» (ซูเราะฮ์อาลิอิมรอน 3:79)

وَٱلْحُكْمَ وَٱلنُّبُوَّةَ ثُمَّ يَقُولَ لِلنَّاسِ كُونُوا۟ عِبَادًا لِّى مِن دُونِ ٱللَّهِ وَلَـٰكِن كُونُوا۟ رَبَّـٰنِيِّـۧنَ بِمَا كُنتُمْ تُعَلِّمُونَ ٱلْكِتَـٰبَ وَبِمَا كُنتُمْ تَدْرُسُونَ ﴿٧٩﴾ وَلَا يَأْمُرَكُمْ أَن تَتَّخِذُوا۟ ٱلْمَلَـٰٓئِكَةَ وَٱلنَّبِيِّـۧنَ أَرْبَابًا ۗ أَيَأْمُرُكُم بِٱلْكُفْرِ بَعْدَ إِذْ أَنتُم مُّسْلِمُونَ ﴿٨٠﴾

«…(และอัลลอฮ์ประทาน) คัมภีร์ ความเข้าใจในศาสนา และการเป็นนบีแก่เขา แล้วเขากลับกล่าวแก่ผู้คนว่า จงเป็นบ่าวของฉัน โดยละทิ้งเตาฮีดต่ออัลลอฮ์เสีย แต่ (เขาจะกล่าวว่า) จงเป็นผู้ที่ภักดีต่ออัลลอฮ์ (ร็อบบานียีน) เพราะพวกท่านสอนคัมภีร์ของอัลลอฮ์แก่ผู้อื่น และเพราะพวกท่านเองก็อ่านศึกษามัน และเขาจะไม่บอกพวกท่านให้ยึดเอามะลาอิกะฮ์และบรรดานบีเป็นพระเจ้า เขาจะบอกให้พวกท่านปฏิเสธศรัทธาหลังจากที่พวกท่านเป็นมุสลิมแล้วกระนั้นหรือ?» (ซูเราะฮ์อาล อิมรอน 3:79–80)

แต่ด้วยความผันแปรของกาลเวลา ตัวตนของพวกเขาเองกลับกลายเป็นสิ่งที่ถูกแสวงหาและเป็นเป้าหมาย และธรณีประตูของพวกเขาเองก็กลายเป็นที่ซึ่งผู้คนก้มกราบและเคารพบูชา

มัคดูมุลมุลก์

ชัยค์ชะรอฟุดดีน ยะห์ยา มะเนรี

(ร.ฮ.)

(ฮ.ศ. 661 — ฮ.ศ. 786)

(หน้านี้เป็นหน้าว่าง ไม่มีข้อความให้แปล)

بِسْمِ ٱللَّهِ ٱلرَّحْمَـٰنِ ٱلرَّحِيمِ

«ด้วยพระนามของอัลลอฮ์ ผู้ทรงกรุณาปรานี ผู้ทรงเมตตาเสมอ»

บทที่หนึ่ง

ชีวประวัติ

ตั้งแต่ถือกำเนิดจนถึงการให้บัยอะฮ์และการได้รับอิญาซะฮ์

วงศ์ตระกูล ท่านมีนามว่าอะห์มัด ฉายานามชะร็อฟุดดีน และได้รับสมญานามว่ามัคดูมุลมุลก์ พิฮารี บิดาของท่านมีนามว่าชัยค์ยะห์ยา ผู้เป็นผู้สืบเชื้อสายของซุบัยร์ บินอับดุลมุฏเฏาะลิบ ด้วยเหตุนี้วงศ์ตระกูลของท่านจึงเป็นตระกูลฮาชิมีย์ กุเรชีย์ ปู่ทวดของท่านคือเมาลานามุฮัมมัด ตาจ ฟะกีฮ์ ผู้เป็นหนึ่งในอุละมาอ์และมะชาอิค์ผู้ยิ่งใหญ่แห่งยุคสมัยของท่าน ท่านได้อพยพจากอัล-เคาะลีล[^1] (ชาม) มาตั้งถิ่นฐานอยู่ที่เมืองมะนีร์[^2]ในแคว้นพิฮาร์ ผู้ประพันธ์บางท่านระบุว่าท่านเป็นผู้ร่วมสมัยกับชิฮาบุดดีน ฆูรี

[^1]: ปัจจุบันเมืองนี้เป็นเมืองหนึ่งของราชอาณาจักรฮาชิมียะฮ์แห่งจอร์แดน อยู่ห่างจากบัยตุลมักดิสประมาณ 10 ไมล์ และได้รับเกียรติเป็นที่ฝังศพของท่านนบีอิบรอฮีม เคาะลีลุลลอฮ์ (อ.ล.) เป็นถิ่นฐานเก่าแก่ของผู้มีเกียรติและคนศอลิห์ และเป็นที่เลื่องลือด้วยความรื่นรมย์ของดินฟ้าอากาศ ตลอดจนความอ่อนโยน ความมีน้ำใจต้อนรับแขก และอัธยาศัยอันงดงามของชาวเมือง

[^2]: ในปัจจุบันเป็นที่รู้จักกันทั่วไปในนามเมืองมะนีร์ แต่จากแหล่งข้อมูลและรายงานเก่าแก่ปรากฏว่า […] (ต่อหน้าถัดไป)

เมาลานามุฮัมมัด ตาจ ฟะกีฮ์ (ร.ฮ.) เป็นผู้ที่ทำให้อิสลามแผ่ขยายอย่างกว้างขวางในมุนีร์และบริเวณโดยรอบ ท่านพำนักอยู่ในมุนีร์ระยะหนึ่ง แล้วจึงเดินทางกลับบ้านเกิด และใช้ชีวิตช่วงที่เหลือที่เมืองอัล-เคาะลีล (เฮบรอน) ส่วนวงศ์ตระกูลของท่านยังคงอยู่ในมุนีร์ดังเดิม

ตาฝ่ายมารดาของชัยค์อะห์มัด ชะร็อฟุดดีน (ร.ฮ.) คือชัยค์ชิฮาบุดดีน ญัก-โญต ผู้เป็นหนึ่งในบรรดาชัยค์ของสายตะริเกาะฮ์สุฮ์รอวัรดียะฮ์ บ้านเกิดของบรรพบุรุษท่านอยู่ที่กาชฆัร ท่านเดินทางมายังอินเดียและพำนักอยู่ที่ตำบลญะฮ์ฏะลี ซึ่งอยู่ห่างจากปัฏนะราวสามไมล์ ท่านเป็นมุรีดคนหนึ่งของชัยค์อัช-ชุยูค ท่านชิฮาบุดดีน สุฮ์รอวัรดี ท่านมีความสมถะ ความยำเกรง และความหนักแน่นมั่นคงในระดับสูง ด้วยเหตุนี้ท่านจึงเป็นที่รู้จักในสมญานาม "ญัก-โญต" (แสงสว่างของโลก) บุตรสาวคนหนึ่งของท่านให้กำเนิดชัยค์อะห์มัด ชะร็อฟุดดีน (ร.ฮ.) และบุตรสาวอีกคนหนึ่งให้กำเนิดชัยค์ผู้มีชื่อเสียงอย่างชัยค์อะห์มัด จิรม์โปช (ร.ฮ.) ท่านสืบเชื้อสายจากสาดาตสายหุสัยนี ดังนั้นสายตระกูลฝ่ายมารดาของชัยค์อะห์มัด ชะร็อฟุดดีน (ร.ฮ.) จึงสืบเนื่องมาจากสาดาต

(ต่อเชิงอรรถหน้า 178) คำดั้งเดิมของชื่อนี้คือ "มุนัยรี" ในหนังสือ ฟัรฮังก์ อิบรอฮีมี (فرہنگ ابراہیمی) ซึ่งมีอีกชื่อหนึ่งว่า ชะร็อฟนามะฮ์ อิบรอฮีมี และ ชะร็อฟนามะฮ์ อะห์มัด มุนัยรี เช่นกัน และแต่งขึ้นระหว่างปี ฮ.ศ. 862 ถึง ฮ.ศ. 866 ในบทนำ ผู้แต่งคือ อิบรอฮีม เกาวาม ฟารูกี ได้ร้อยกรองชื่อหนังสือไว้ในมิศรออ์ (วรรคกลอน) หนึ่งว่า "ชะร็อฟนามะฮ์ อะห์มัด มุนัยรี" มิศรออ์นี้จะลงฉันทลักษณ์ได้ก็ต่อเมื่ออ่านว่า "มุนัยรี" เท่านั้น ในคำอธิบายเกี่ยวกับหนังสือเล่มนี้ในบัญชีรายการของห้องสมุดอินเดียออฟฟิศ ก็ได้บันทึกชื่อนี้เป็นภาษาอังกฤษในทำนองเดียวกัน คือ มุนัยรี (MUNYARI) ๑๒

๑ ในหนังสือ สีเราะตุชชะร็อฟ (سيرة الشرف) ระบุว่า เมืองเล็กแห่งนี้ถูกพิชิตโดยมุสลิมในปี ฮ.ศ. 576 ผู้แต่งได้ยกบทกลอนบอกศักราชบทหนึ่งไว้ดังนี้

«เมื่อมุนีร์ได้รับชัยชนะด้วยน้ำมือของผู้มีชัย ท่านได้มอบความยุติธรรมแห่งศาสนาให้แก่โลก ดังที่ได้รับการถ่ายทอดมาจากบรรพชนผู้ยิ่งใหญ่ ปีนั้นศาสนาของมุฮัมมัดได้เข้มแข็งขึ้น» (576)

(มีต่อหน้า 179)

การถือกำเนิด

ท่านถือกำเนิดในวันศุกร์สุดท้ายของเดือนชะอ์บาน ปี ฮ.ศ. 661 ณ เมืองมุนัยร์ คำว่า "ชะร็อฟ อากีน" (شرف آگیں) คือวันเกิดของท่านตามการคำนวณอักษร ท่านมีพี่น้องชายอีกสามคน คือ ชัยค์เคาะลีลุดดีน ชัยค์ญะลีลุดดีน และชัยค์หะบีบุดดีน

การศึกษา

เมื่อท่านถึงวัยที่จะเรียนหนังสือได้ ท่านก็ถูกส่งเข้ามักตับ (สำนักเรียน) ในยุคนั้น ธรรมเนียมทั่วไปในหลายดินแดนของโลกอิสลามคือ ให้ท่องจำตัวบทของตำราเรียนทีละคำ รวมทั้งตำราพจนานุกรมขนาดย่อบางเล่ม เพื่อให้คลังคำศัพท์ฝังจำมาตั้งแต่วัยเด็ก ชัยค์ได้วิจารณ์วิธีการสอนแบบนี้ไว้ในงานเขียนบางชิ้นของท่าน และแสดงความเสียดายต่อการใช้พลังความจำและเวลาอย่างผิดทางเช่นนี้ ที่แทนที่จะให้ท่องจำอัลกุรอาน กลับให้ท่องจำตำราที่แทบไม่มีประโยชน์ต่อศาสนาเลย ในบทที่หกของหนังสือ "มะอ์ดะนุลมะอานี" (معدن المعانی) ท่านกล่าวว่า

«ในวัยเด็ก ครูบาอาจารย์ให้เราท่องจำตำราหลายเล่ม เช่น มะศอดิร มิฟตาฮุลลุฆอต และเล่มอื่น ๆ มิฟตาฮุลลุฆอตนั้นคงเป็นหนังสือราวยี่สิบส่วน ให้ท่องจำในปริมาณหนึ่งเล่ม ทุกครั้งพวกเขาจะฟังการท่องจากปากอย่างครบถ้วน แทนที่จะเป็นเช่นนั้น ควรจะให้ท่องจำอัลกุรอานมากกว่า»[^1]

น่าเสียดายที่ในตำราชีวประวัติ (ตัซกิเราะฮ์) ไม่มีรายละเอียดเกี่ยวกับชื่อครูในช่วงเริ่มต้นของท่าน รวมทั้งตำราและวิชาต่าง ๆ ที่ท่านได้ศึกษา

(ต่อจากเชิงอรรถหน้า 178) ด้วยเหตุนี้ จึงต้องยอมรับว่าการพิชิตมุนัยร์เป็นเหตุการณ์ที่เกิดขึ้นก่อนการพิชิตอินเดียของชิฮาบุดดีน เฆารี (ฮ.ศ. 588) หรือว่ามุสลิมได้เดินทางไปถึงแคว้นพิหารและเบงกอลตั้งแต่ในยุคของราชวงศ์ฆัซนะวีแล้ว และได้วางรากฐานการปกครองและการครอบครองของอิสลามไว้ในที่ต่าง ๆ? ในแง่ประวัติศาสตร์ ประเด็นนี้ยังต้องการการค้นคว้าเพิ่มเติม

[^1]: มะอ์ดะนุลมะอานี ฉบับโรงพิมพ์ชะร็อฟุลอัคบาร หน้า 323

ซึ่งท่านได้ศึกษาขณะพำนักอยู่ในบ้านเกิด เท่าที่ประมาณได้คือ ท่านได้ศึกษาที่มุนัยร์จนถึงระดับวิชาชั้นกลาง (มุตะวัสสิฏอต) และมีความพร้อมที่จะศึกษาต่อกับบรรดาครูผู้ยิ่งใหญ่แห่งยุคสมัย

การศึกษากับเมาลานาชะร็อฟุดดีน อบูเตาวามะฮ์ และการเดินทางสู่สุนาร์กาว

เมื่อท่านสำเร็จการศึกษาเท่าที่จะหาได้ขณะพำนักอยู่ในบ้านเกิดแล้ว อัลลอฮ์ ตะอาลา ก็ทรงจัดเตรียมหนทางอีกประการหนึ่งเพื่อความสมบูรณ์และความก้าวหน้าทางวิชาการของท่าน ในบรรดาครูแห่งดิลลีนั้น เมาลานาชะร็อฟุดดีน อบูเตาวามะฮ์ เป็นดาวอันสว่างไสวดวงหนึ่งในระบบสุริยะแห่งวิชาความรู้และการสอน มาตั้งแต่สมัยการปกครองของชัมสุดดีน อิลตุตมิช คาดว่าในสมัยของฆิยาษุดดีน บัลบัน ด้วยเหตุที่ผู้คนทั่วไปหลั่งไหลเข้ามาหาท่าน และด้วยแผนการอันแยบยลของผู้ริษยาบางคน ท่านจึงจำต้องละทิ้งบ้านเกิดตามคำบัญชาโดยนัยของสุลต่าน[^1] และมุ่งหน้าสู่เมืองสุนาร์กาว[^2] ซึ่งเป็นเมืองชายแดนสุดท้ายของราชอาณาจักรอิสลามแห่งฮินดูสถานในเวลานั้น ระหว่างทางเมื่อผ่านแคว้นพิหาร ท่านได้แวะพำนักที่มุนัยร์อยู่หลายวัน ซึ่งคาดว่าในเวลานั้นเป็นจุดพักกองคาราวานและชุมชนที่มีผู้คนอาศัยอยู่บนเส้นทางจากดิลลีไปยังสุนาร์กาว ชาวเมือง

[^1]: หากยอมรับว่าในขณะที่เมาลานาชะร็อฟุดดีน อบูเตาวามะฮ์ เดินทางมาถึงมุนัยร์ ชัยค์ชะร็อฟุดดีน อะห์มัด มีอายุอย่างน้อย 12 ปี ก็จะเป็นปี ฮ.ศ. 673 ซึ่งช่วงเวลานี้เป็นสมัยของฆิยาษุดดีน บัลบัน ผู้ปกครองตั้งแต่ ฮ.ศ. 664 ถึง ฮ.ศ. 686 จากข้อนี้จึงทราบว่าเมาลานาอบูเตาวามะฮ์ (ร.ฮ.) ได้อพยพตามคำบัญชาโดยนัยของสุลต่านฆิยาษุดดีน บัลบัน — «ความลับแห่งราชอาณาจักรของตน กษัตริย์ย่อมรู้ดี»

[^2]: สุนาร์กาวเป็นเมืองหลวงของเบงกอลตะวันออกในสมัยการปกครองของชาวมุสลิม ปัจจุบันเป็นสถานที่ไม่เป็นที่รู้จัก ตกอยู่ในสภาพถูกทอดทิ้ง และรวมอยู่ในอำเภอธากาภายใต้ชื่อไปนาม (PAINAM) อยู่ห่างจากแม่น้ำพรหมบุตรราวสองโกส ในบริเวณรอบสุนาร์กาวพบร่องรอยมัสยิดร้างจำนวนมาก ซึ่งแสดงให้เห็นว่าครั้งหนึ่งที่นี่เคยเป็นเมืองอิสลามขนาดใหญ่ และเป็นจุดปลายทางของถนนหลวงที่เชร์ชาห์ได้สร้างขึ้น

ก็ได้ทราบว่ามีอาลิมผู้ยิ่งใหญ่ท่านหนึ่งจากดิลลีมาถึงแล้ว ผู้แต่งหนังสือ «มะนากิบุลอัศฟิยาอ์»[^1] เล่าว่า ชัยค์ (ชะร็อฟุดดีน) ประทับใจอย่างยิ่งในความรู้อันลึกซึ้ง ความดีงาม และความยำเกรงของเมาลานาชะร็อฟุดดีน และกล่าวว่า วิชาการศาสนานั้นควรศึกษาจากผู้ที่รวมทั้งความรู้และการปฏิบัติไว้เช่นนี้ ท่านจึงขออนุญาตบิดามารดาเพื่อเดินทางไปยังโซนารกาออน และด้วยการอนุญาตของท่านทั้งสอง ท่านก็ได้ร่วมเดินทางไปโซนารกาออนพร้อมกับเมาลานาชะร็อฟุดดีน (ร.ฮ.) ชัยค์เองได้บันทึกความรู้สึกประทับใจและความศรัทธาที่มีต่อครูของท่านไว้ในหนังสือ «เคาะวาน ปุรเนียะอ์มัต» ของท่าน ในมัจลิสที่หก ด้วยถ้อยคำดังนี้

«เมาลานาชะร็อฟุดดีน อบูเตาวามะฮ์ เป็นอาลิมผู้มีความรู้เช่นนั้น จนทั่วทั้งฮินดูสถานต่างชี้นิ้วมาที่ท่าน กล่าวคือท่านเป็นที่รู้จักโดดเด่น และในด้านความรู้ไม่มีผู้ใดเสมอเหมือนท่าน»[^2]

เมื่อไปถึงโซนารกาออนแล้ว ท่านก็ทุ่มเทตนอย่างเต็มที่ในการแสวงหาความรู้

ผู้แต่งหนังสือ «มะนากิบุลอัศฟิยาอ์» เล่าว่า ท่านจดจ่ออยู่กับการศึกษาค้นคว้าและบทเรียนอย่างมาก และให้คุณค่าแก่เวลาเพียงนั้น จนการไปนั่งร่วมสำรับอาหารรวมกับนักศึกษาและผู้มาเยือน และร่วมรับประทานกับทุกคนนั้น เป็นสิ่งที่ท่านรู้สึกหนักใจ เพราะต้องเสียเวลาไปมาก เมาลานาชะร็อฟุดดีน อบูเตาวามะฮ์ เห็นความจดจ่อและความต้องการตามธรรมชาติของท่าน จึงจัดให้นำอาหารไปส่งถึงที่พำนักส่วนตัวของท่าน[^3]

[^1]: «มะนากิบุลอัศฟิยาอ์» (مناقب الاصفیاء) เป็นผลงานของมัคดูม ชาห์ ชุอัยบ์ ฟิรเดาซี ผู้เป็นหนึ่งในญาติใกล้ชิดของชัยค์ชะร็อฟุดดีน อะห์มัด มะเนรี ท่านเป็นบุตรของชัยค์อับดุลอะซีซ บุตรของเมาลานามุฮัมมัด ตาจ ฟะกีฮ์ ดังนั้นหนังสือเล่มนี้จึงเป็นแหล่งข้อมูลที่เก่าแก่ที่สุดและเป็นแหล่งข้อมูลจากภายในวงศ์ตระกูลเกี่ยวกับประวัติของชัยค์ชะร็อฟุดดีน (ร.ฮ.)

[^2]: «เคาะวาน ปุรเนียะอ์มัต» (خوانِ پُر نعمت) หน้า 15 (สำนักพิมพ์มัฏบะอ์ อะห์มะดี)

[^3]: «มะนากิบุลอัศฟิยาอ์» หน้า 131 และ 132

ช่วงเวลานี้ของท่านชัยค์ผ่านไปด้วยความทุ่มเทและความมีสมาธิแน่วแน่อย่างยิ่ง มีรายงานว่าในช่วงที่ท่านพำนักอยู่ที่โซนาร์กาว จดหมายที่ส่งมาจากบ้านเกิด ท่านจะใส่ไว้ในถุงใบหนึ่งโดยไม่อ่าน ด้วยเกรงว่าจะทำให้จิตใจฟุ้งซ่านและกระวนกระวาย และจะเป็นอุปสรรคต่อการบรรลุเป้าหมาย[^1]

ท่านชัยค์ได้ศึกษาวิชาความรู้ทั้งหมดที่แพร่หลายในเวลานั้นจนสำเร็จในการรับใช้ท่านเมาลานา หลังจากสำเร็จวิชาความรู้ทางศาสนาและวิชาความรู้ที่เป็นประโยชน์แล้ว อาจารย์ผู้ทรงคุณได้ปรารถนาให้ท่านศึกษาวิชาบางแขนงที่บรรดานักศึกษาหนุ่มผู้มีความทะเยอทะยานในสมัยนั้นนิยมแสวงหา เช่น วิชาเล่นแร่แปรธาตุ (กีมิยา) เป็นต้น แต่ท่านชัยค์ได้ขอตัวและกล่าวว่า "สำหรับข้าพเจ้า วิชาความรู้ทางศาสนาเพียงพอแล้ว"

การสมรส

เมาลานาชะร็อฟุดดีน อบูเตาวามะฮ์ (ร.ฮ.) ได้ให้ความชื่นชมและอุปถัมภ์อัญมณีผู้มีคุณสมบัติเหมาะสมผู้นี้อย่างเต็มที่ และได้จัดการสมรสบุตรีของท่านกับชัยค์ชะร็อฟุดดีน รับท่านเป็นบุตรเขย ในช่วงที่พำนักอยู่ที่โซนาร์กาวนี้เอง บุตรชายคนโตของท่านชัยค์ คือ ชัยค์ซะกียุดดีน ก็ได้ถือกำเนิดขึ้น

การเดินทางกลับบ้านเกิด

นักเขียนชีวประวัติบางท่านกล่าวว่า หลังจากสำเร็จการศึกษา เมื่อท่านเปิดถุงจดหมายออก จดหมายฉบับแรกที่หยิบขึ้นมานั้นเป็นข่าวการเสียชีวิตของบิดาผู้ทรงเกียรติของท่าน คือ ชัยค์ยะห์ยา ข่าวนี้ทำให้ท่านนึกถึงมารดา และความรักของบุตรที่มีต่อมารดาก็พลุ่งพล่านขึ้น ท่านจึงขออนุญาตอาจารย์เดินทางกลับบ้านเกิด และได้เดินทางมายังมะนีร์พร้อมกับบุตรชาย ชัยค์ซะกียุดดีน[^2]

ชัยค์ยะห์ยา มะนีรี (ร.ฮ.) เสียชีวิตเมื่อวันที่ 11 ชะอ์บาน ฮ.ศ. 690 ตามความเห็นพ้องของนักประวัติศาสตร์ ดังนั้นจึงต้องถือว่าการเดินทางกลับของท่านเกิดขึ้นในเดือนใดเดือนหนึ่งของ ฮ.ศ. 690 และไม่มีช่องว่างให้ล่าช้าไปมากกว่านั้น เพราะชัยค์นะญีบุดดีน ฟิรเดาซี ซึ่งท่านได้เดินทางไปดิลลีเพื่อให้บัยอะฮ์ต่อท่าน ได้เสียชีวิตในปี ฮ.ศ. 691

[^1]: ซีเราะตุชชะร็อฟ (سیرۃ الشرف) หน้า 46 ; นุซฮะตุลเคาะวาฏิร (نزہۃ الخواطر) เล่ม 2 หน้า 9 [^2]: ซีเราะตุชชะร็อฟ หน้า 52

ดังนั้นการเดินทางกลับมะนีร์และการไปถึงดิลลีนั้น อย่างช้าที่สุดต้องยอมรับว่าเกิดขึ้นในปลายปี ฮ.ศ. 690 หรือต้นปี ฮ.ศ. 691 เมื่อพิจารณาถึงความยากลำบากของการเดินทางในยุคนั้น และระยะทางจากโซนาร์คาอุนถึงดิลลี ก็รู้สึกว่ายากที่จะยอมรับคำบอกเล่านี้ และเหตุการณ์นี้ก็ไม่พ้นจากความแปลกประหลาด ที่ท่านไม่ได้อ่านจดหมายเลยจนถึงปี ฮ.ศ. 690 และเมื่อได้เปิดถุงจดหมายภายหลังการถึงแก่กรรมของบิดา โดยบังเอิญจดหมายฉบับแรกที่หยิบขึ้นมาก็คือข่าวการถึงแก่กรรมของท่าน แต่ถึงแม้จะไม่ถือว่าแรงจูงใจในการกลับสู่บ้านเกิดเป็นเพียงการอ่านจดหมายฉบับหนึ่งโดยบังเอิญก็ตาม ทว่าจากหลักฐานที่ปรากฏก็เห็นได้ชัดว่า ท่านมิได้กลับมะนีร์ก่อนปี ฮ.ศ. 690 เพราะไม่มีนักเขียนชีวประวัติ (ตัซกิเราะฮ์) คนใดกล่าวถึงการพบปะกับบิดาในโอกาสการกลับมาครั้งนี้เลย ในหนังสือ «มะนากิบุลอัศฟิยาอ์» (مناقب الاصفیاء) (ซึ่งเป็นแหล่งข้อมูลของตระกูล) มีบันทึกว่า:

«จากที่นั่นท่านได้มุ่งสู่มะนีร์ และไปปรนนิบัติมารดา …… ท่านได้มอบบุตรชายแก่มารดา (คือมอบให้แก่ย่าของเด็ก) และกล่าวว่า: ขอท่านจงถือว่าเด็กคนนี้อยู่แทนที่ของข้าพเจ้า และขอท่านอนุญาตให้ข้าพเจ้าไปในที่ที่ข้าพเจ้าปรารถนา ขอท่านจงถือเสียว่าชะร็อฟุดดีนได้ตายไปแล้ว หลังจากนั้นท่านได้มุ่งสู่ดิลลี และได้ไปพบปะปรนนิบัติบรรดาชัยค์แห่งดิลลี»[^1]

อย่างไรก็ตาม ความมุ่งมั่นอันสูงส่งของท่าน ความจริงใจในการแสวงหา และประกายไฟแห่งความรักต่ออัลลอฮ์ที่คุกรุ่นอยู่ภายใน ไม่ยอมให้ท่านพอใจเพียงการสำเร็จวิชาความรู้ภายนอก แล้วพำนักอยู่ที่มะนีร์ และหมกมุ่นอยู่กับการเรียนการสอนเพียงอย่างเดียวเหมือนดังอุละมาอ์สายภายนอกทั้งหลาย ท่านได้มอบบุตรชายผู้เยาว์ ซะกียุดดีน ไว้ในความดูแลของมารดา และกล่าวว่า ขอท่านจงถือว่าเขาเป็นที่ระลึกของข้าพเจ้า

[^1]: มะนากิบุลอัศฟิยาอ์ หน้า 132 โรงพิมพ์นูรุลอาฟาก กัลกัตตา

ผู้เป็นดวงตาและประทีปแห่งวงศ์ตระกูล ขอท่านเก็บไว้ใกล้ตัวและปลอบประโลมใจท่านเถิด และขอได้โปรดอนุญาตให้ข้าพเจ้าเดินทางไปดิลลี เพื่อข้าพเจ้าจะได้บรรลุเป้าหมายที่แท้จริง

การเดินทางสู่ดิลลีและการเลือกชัยค์

อย่างไรก็ตาม ในปลายปี ฮ.ศ. 690 หรือต้นปี ฮ.ศ. 691 ท่านได้ออกเดินทางสู่ดิลลี โดยมีพี่ชายของท่าน คือชัยค์ญะลีลุดดีน ร่วมทางไปด้วย สันนิษฐานได้ว่า ด้วยผลแห่งการศึกษาจากอาจารย์ผู้รอบรู้ลึกซึ้ง และด้วยความเฉียบแหลมแห่งอุปนิสัยของท่านเอง ทำให้ท่านมีนิสัยชอบมองอุละมาอ์และบรรดาชัยค์ทั่วไปด้วยสายตาของนักวิจารณ์และนักพิสูจน์ความจริง และมีรสนิยมที่จะตรวจสอบพวกเขาด้วยมาตรฐานแห่งวิชาการภายนอก เมื่อมาถึงดิลลี ท่านได้ไปเยี่ยมเยียนบรรดาชัยค์แห่งยุคสมัยนั้น และพิจารณาพวกเขาด้วยมุมมองว่า ควรจะยึดผู้ใดเป็นคิฎร์ผู้ชี้ทาง (ผู้นำทางในตะริเกาะฮ์) ของตน แต่ตามคำบอกเล่าของนักเขียนชีวประวัติ ไม่มีผู้ใดในบรรดาผู้อาวุโสแห่งดิลลีเป็นที่ต้องตาต้องใจของท่านเลย ตามคำบอกเล่าในหนังสือ "มะนากิบุลอัศฟิยาอ์" (مناقب الاصفیاء) หลังจากที่ท่านได้ไปพบทุกท่านแล้ว ท่านกล่าวว่า "อะการ์ ชัยคี อีนัสต์ มาฮัม ชัยคีม" (หากความเป็นชัยค์คือสิ่งนี้ เราเองก็เป็นชัยค์ได้เช่นกัน)[^1]

ท่านเพียงแต่ได้ไปพบสุลฏอนุลมะชาอิค ชัยค์นิซอมุดดีน (ร.ฮ.) และรู้สึกประทับใจในตัวท่าน ระหว่างท่านชัยค์กับท่านได้มีการสนทนาทางวิชาการกันบ้าง ท่านได้ตอบคำถามต่าง ๆ อย่างมีเหตุผล ท่านเคาะญะฮ์ (ร.ฮ.) ได้ให้เกียรติและต้อนรับท่านอย่างดี ได้มอบถาดใส่ใบพลูให้ถาดหนึ่ง และกล่าวว่า

«ท่านคือเหยี่ยวผู้บินสูง แต่ท่านมิได้ถูกลิขิตให้ติดบ่วงของเรา»[^2]

จากดิลลี ท่านได้มายังปานีปัต และไปพบชัยค์บูอะลี (ชะร็อฟุดดีน) เกาะลันดัร ปานีปะตี แต่ที่นั่นท่านก็ยังไม่พบเป้าหมายของตน ท่านกล่าวว่า

«ท่านเป็นชัยค์ แต่เป็นผู้ที่ถูกสภาวะทางจิตวิญญาณครอบงำ จึงไม่อาจอบรมขัดเกลาผู้อื่นได้»[^3]

[^1]: มะนากิบุลอัศฟิยาอ์, หน้า 132 [^2]: อ้างแล้ว, หน้า 132 [^3]: มะนากิบุลอัศฟิยาอ์, หน้า 132

ชัยค์นะญีบุดดีน ฟิรเดาซี (ร.ฮ.)

เมื่อกลับมาจากดิลลีและปานีปัตด้วยความผิดหวัง พี่ชายคือชัยค์ญะลีลุดดีนได้เล่าถึงเรื่องราวของควาญะฮ์นะญีบุดดีน ฟิรเดาซี (ร.ฮ.) และได้บรรยายถึงแนวทาง (ตะริเกาะฮ์) และคุณความดีของท่าน ชัยค์กล่าวว่า "ผู้ที่เป็นกุฏบ์แห่งดิลลี คือควาญะฮ์นิซอมุดดีน เอาลิยาอ์ (ร.ฮ.) ท่านยังมอบใบพลูให้เราแล้วส่งกลับมา แล้วนี่เราจะไปหาอีกคนหนึ่งแล้วจะทำอะไรได้เล่า?" พี่ชายกล่าวว่า "ไปพบท่านสักครั้งจะเสียหายอะไร" เมื่อพี่ชายคะยั้นคะยอมากขึ้น ท่านจึงตั้งใจที่จะไปพบ และออกเดินทางไปยังดิลลี

ท่านไปถึงดิลลีในสภาพที่มีพลูอมอยู่ในปาก และมีพลูอีกจำนวนหนึ่งห่ออยู่ในผ้าเช็ดหน้า เมื่อไปถึงบ้านของควาญะฮ์นะญีบุดดีน ฟิรเดาซี (ร.ฮ.) ความหวาดเกรงชนิดหนึ่งก็ครอบงำท่าน และเหงื่อท่วมทั้งร่างกาย ท่านรู้สึกประหลาดใจและกล่าวว่า "ก่อนหน้านี้ฉันเคยไปหามะชาอิค (ชัยค์) ท่านอื่นๆ มาแล้ว แต่ไม่เคยเกิดสภาพเช่นนี้ที่ใดเลย"

เมื่อไปถึงที่ท่านชัยค์ และชัยค์ได้มองมายังท่าน ชัยค์ก็กล่าวว่า "ในปากมีพลู ในผ้าเช็ดหน้าก็มีใบพลู แล้วยังอ้างว่าตนเองก็เป็นชัยค์อีกหรือ!" ทันทีที่ได้ยินเช่นนั้น ท่านก็คายพลูออกจากปาก แล้วนั่งลงอย่างนอบน้อมด้วยความเกรงขาม เมื่อเวลาผ่านไปครู่หนึ่ง ท่านได้ขอบัยอะฮ์ ควาญะฮ์ (ร.ฮ.) ก็รับไว้ และรับเข้าสู่สายสิลสิละฮ์[^1] แล้วมอบอิญาซะฮ์ (การอนุญาต) ให้และส่งท่านกลับไป

[^1]: มะนากิบุล อัศฟิยาอ์ (مناقب الاصفیاء) หน้า 132

บทที่สอง

ตะริเกาะฮ์ฟิรเดาซียะฮ์ในฮินดูสถาน และบรรดาชัยค์ผู้ยิ่งใหญ่ของตะริเกาะฮ์นี้

เคาะวาญะฮ์ นัจญ์มุดดีน กุบรอ (ร.ฮ.)

ชัยคุชชุยูค ชัยค์ชิฮาบุดดีน อุมัร สุฮ์รอวัรดี ผู้ประพันธ์ อะวาริฟุลมะอาริฟ (عوارف المعارف) ซึ่งเป็นอิหม่ามแห่งตะริเกาะฮ์สุฮ์รอวัรดียะฮ์ — ท่านมีลุงผู้ทรงเกียรติและชัยค์แห่งตะริเกาะฮ์ คือ เคาะวาญะฮ์ ฎิยาอุดดีน อบุนนะญีบ อับดุลกอฮิร สุฮ์รอวัรดี (ร.ฮ.) (เสียชีวิต ฮ.ศ. 563) ในบรรดาเคาะลีฟะฮ์ผู้ยิ่งใหญ่ของท่านมีผู้ทรงเกียรติท่านหนึ่ง คือ อบุลญะนาบ อะห์มัด บิน อุมัร ผู้เป็นที่รู้จักในนาม เคาะวาญะฮ์ นัจญ์มุดดีน กุบรอ (ร.ฮ.)[^1] ท่านมีบ้านเกิดอยู่ที่เคาะวาริซม์ ท่านมีตำแหน่งอันสูงส่งในด้านตะเซาวุฟและตะริเกาะฮ์ ชัยคุชชุยูค ชัยค์ชิฮาบุดดีน สุฮ์รอวัรดี (ร.ฮ.) ถือว่าท่านเป็นพี่ชายใหญ่ของตนในความสัมพันธ์ทางจิตวิญญาณ และถือว่าท่านเป็นผู้สืบทอดตำแหน่งและผู้ดำรงฐานะแทนมุรชิดของตน จึงให้ความเคารพและยกย่องท่านเป็นอย่างยิ่ง อะวาริฟุลมะอาริฟ (عوارف المعارف) ในบท[…]

[^1]: ฉายา "กุบรอ" ของท่านมีที่มาจากการที่ในสมัยเป็นนักศึกษา ท่านมักเอาชนะคู่โต้แย้งในการอภิปรายและการโต้วาทีอยู่เสมอ จนได้รับฉายาว่า "อัฏฏอมมะฮ์ อัลกุบรอ" (ภัยพิบัติใหญ่) ต่อมาเมื่อใช้กันบ่อยเข้า คำว่า "อัฏฏอมมะฮ์" ก็ถูกตัดออกไป เหลือเพียง "อัลกุบรอ" (เคาะซีนะตุลอัศฟิยาอ์ หน้า 259)

ตั้งแต่สมัยของผู้ประพันธ์จนถึงปัจจุบัน หนังสือเล่มนี้เป็นแนวปฏิบัติและเป็นที่ยึดถืออย่างแนบแน่นของบรรดาผู้แสวงหาตะริเกาะฮ์ เมื่อท่านประพันธ์เสร็จ ท่านได้นำไปเสนอต่อท่านชัยค์นัจญ์มุดดีน (ร.ฮ.) ท่านชัยค์ได้ตรวจดูและขอดุอาอ์ให้หนังสือเป็นที่ยอมรับอย่างกว้างขวางและคงอยู่ตลอดไป

ท่านชัยค์นัจญ์มุดดีน (ร.ฮ.) ถูกครอบงำด้วยสภาวะแห่งเตาฮีด ฟะนาอ์ ความรัก และความรักต่ออัลลอฮ์ ท่านมีฐานะอันสูงส่งในการอธิบายมะอาริฟ (ความรู้แห่งญาณ) และหะกออิก (สัจธรรม) ในหนังสือ "มะนากิบุลอัศฟิยาอ์" (مناقب الاصفیاء) กล่าวไว้ว่า

«ท่านได้กล่าวถ้อยคำที่สูงส่งและข้อคิดอันละเอียดลึกซึ้งเกี่ยวกับเตาฮีด มะอ์ริฟะฮ์ ตลอดจนหลักการและกฎเกณฑ์ของตะริเกาะฮ์และหะกีเกาะฮ์ ท่านมีผลงานประพันธ์จำนวนมากทั้งภาษาอาหรับและเปอร์เซีย ทั้งร้อยกรองและร้อยแก้ว ในบรรดาผลงานเหล่านั้นมีหนังสือ "ตับศิเราะฮ์" และริสาละฮ์ว่าด้วยแนวทางแห่งสุลูก ซึ่งเป็นที่รู้จักแพร่หลายในอินเดีย»[^1]

ผู้แต่งมะนากิบุลอัศฟิยาอ์ได้ยกบทกวีบางบทของท่านมา ซึ่งในบทกวีเหล่านั้นปรากฏสภาวะอันน่าอัศจรรย์ของความดื่มด่ำในความรัก ความเร่าร้อนแผดเผา และภาวะแห่งการจมดิ่งและการหลอมละลาย ณ ที่นี้จะยกมาเพียงบางบท ในฆอซัลบทหนึ่งท่านกล่าวว่า

«ข้าอยู่ในความงุนงงเช่นนี้ จะพรรณนาคุณลักษณะของตนได้อย่างไร ข้าเป็นไฟ เป็นดิน เป็นสายลม เป็นน้ำ หรือเป็นทะเลกันเล่า?»

«ข้าเป็นผู้มีปัญญา เป็นคนบ้า อยู่ในความพลัดพรากหรือในการบรรจบพบ ข้าไม่มีตัวตน ทั้งไม่ได้อยู่ในที่ใดเลย แล้วข้าคืออะไรกันเล่า?»

[^1]: มะนากิบุลอัศฟิยาอ์ หน้า 95

«ในหยดน้ำค้างหยดเดียวมีภูเขาและทะเลทรายนับพันช่างน่าพิศวง เราคือหยดน้ำค้าง หรือหยดเล็กๆ หรือเราคือภูเขาและสายน้ำ? ไร้ร่องรอยกลับกลายเป็นมีร่องรอย และไร้ลิ้นกลับกลายเป็นลิ้น เราผู้ไร้ร่องรอยและไร้ลิ้น เป็นผู้พูดและผู้มองเห็นได้อย่างไร? บรรดามิตรเรียกข้าว่านัจญ์ม์ แห่งควาริซม์ แล้วเราผู้ลุ่มหลง เคลิบเคลิ้ม และงุนงงนี้ ช่างแปลกประหลาดนักหนาเล่า?»

ในฆ็อซัลอีกบทหนึ่ง ท่านกล่าวว่า

«ข้ามิได้รับรู้ข่าวจากโลกเบื้องบน มิใช่ชนแห่งโลกเบื้องล่าง บ้านเกิดของข้าคือที่แห่งอื่น เพราะมันไม่มีอยู่ ณ ที่นี้ ข้ามิใช่อยู่ในมุมแห่งการวิงวอน มิใช่อยู่ในตรอกแห่งโรงเมรัย ข้าดื่มจอกใหญ่แห่งความมึนเมาอย่างขัดกับปัญญา จงนำจอกที่เพิ่มพูนชีวิตนั้นมา เพื่อเห็นแก่ท่วงทำนองของข้า ให้ข้าพ้นออกไปจากตนเอง และจากมารดาผู้เป็นต้นกำเนิด โอ้สหายผู้ปราดเปรื่อง แม้ข้าจะร้อนแรงดั่งไฟ แต่ข้าก็ไม่หยิ่งผยองดั่งลม เพราะข้าบริสุทธิ์ดั่งน้ำ ข้าจึงกล่าวความลับของคนมึนเมาออกมา พึงรู้เถิด โอ้นัจญ์ม์ หากท่านต้องการอำนาจตั้งแต่ดวงจันทร์จนถึงปลา จงก้าวเท้าออกไปสู่ท่านผู้เป็นราชา และทิ้งสิ่งอื่นนั้นเสีย»

ท่านได้ชะฮีดในวันที่ 10 ญุมาดัลอูลา ฮ.ศ. 618 ณ ควาริซม์ ขณะต่อสู้กับพวกตาตาร์อย่างกล้าหาญ

ในบรรดาเคาะลีฟะฮ์ของท่าน ผู้ที่มีการกล่าวถึงเป็นพิเศษใน «มะนากิบุลอัศฟิยาอ์» (مناقب الاصفیاء) ได้แก่ ชัยค์มัจญ์ดุดดีน บัฆดาดี (ชัยค์ของผู้แต่ง «มิรศอดุลอิบาด»), ชัยค์สะอ์ดุดดีน หัมวี, บาบา กะมาล ญุนดี, ชัยค์เราะฎียุดดีน อะลี ลาลา, ชัยค์สัยฟุดดีน บาเคาะรซี, ชัยค์นัจญ์มุดดีน รอซี, ชัยค์ญะมาลุดดีน ญีลี และเมาลานา บะฮาอุดดีน บัรว่า ท่านเคาะวาญะฮ์ ฟะรีดุดดีน อัฏฏอร ก็มีความผูกพันฉันมุรีดกับท่านด้วย[^1]

[^1]: มะนากิบุลอัศฟิยาอ์ หน้า 99

การเข้ามาของสายตะริเกาะฮ์นี้ในอินเดีย

ตะริเกาะฮ์ของท่านเรียกว่าตะริเกาะฮ์กุบรอวียะฮ์ ตะริเกาะฮ์นี้เข้ามาถึงอินเดียโดยสามทาง ทางแรกโดยผ่านอะมีร สัยยิดอะลี บิน อัชชิฮาบ อัลฮะมะดานี อัลกัชมีรี (เสียชีวิต ฮ.ศ. 786) ซึ่งเป็นเคาะลีฟะฮ์ของชัยค์ชะรัฟุดดีน มะห์มูด บิน อับดุลลอฮ์ อัลมัซดะกานี ท่านผู้นี้ได้รับอิญาซะฮ์จากชัยค์อะลาอุดดีน สิมนานี และได้รับอิญาซะฮ์จากเคาะวาญะฮ์ นัจญ์มุดดีน กุบรอ (ร.ฮ.) โดยผ่านสามช่วงสายสืบทอด สัยยิดอะลี ฮะมะดานี (ร.ฮ.) มาถึงกัชมีร์ในปี ฮ.ศ. 773 หรือ 781 และด้วยการดะอ์วะฮ์และความพากเพียรอันงดงามของท่าน ประชากรส่วนใหญ่ของกัชมีร์จึงเข้ารับอิสลาม สายตะริเกาะฮ์กุบรอวียะฮ์ฮะมะดานียะฮ์เจริญรุ่งเรืองอยู่ในกัชมีร์จนถึงศตวรรษที่สิบเอ็ด ชัยค์ผู้ยิ่งใหญ่ท่านหนึ่งของสายนี้คือเมาลานายะอ์กูบ ศ็อรฟี อัลกัชมีรี (เสียชีวิต ฮ.ศ. 1003) ซึ่งเป็นศิษย์ของอัลลามะฮ์ อิบนุหะญัร อัลฮัยตะมี อัลมักกี ผู้รอบรู้ยิ่งใหญ่ด้านหะดีษและตัฟซีรในสมัยของท่าน และเป็นหนึ่งในบรรดาครูของอิมามร็อบบานี ท่านมุญัดดิด อัลฟ์ษานี สายตะริเกาะฮ์นี้ยังคงดำรงอยู่และมีชีวิตอยู่ในกัชมีร์จนถึงปัจจุบัน

ทางที่สองที่ตะริเกาะฮ์กุบรอวียะฮ์เข้ามาถึงอินเดียคืออะมีรกะบีร ชัยค์อัลอิสลาม สัยยิดกุฏบุดดีน มุฮัมมัด อัลมะดะนี[^1] (เสียชีวิต ฮ.ศ. 677) ซึ่งเป็นหนึ่งในบรรดาเคาะลีฟะฮ์ของเคาะวาญะฮ์ นัจญ์มุดดีน กุบรอ (ร.ฮ.) ท่านมายังอินเดียในสมัยสุลฏอนกุฏบุดดีน อัยบัก หรือสุลฏอนชัมซุดดีน อิลตุตมิช และดำรงตำแหน่งชัยค์อัลอิสลามในดิลลีอยู่ระยะหนึ่ง จากนั้นได้พิชิตกะรา (มานิกปูร์) และพำนักอยู่ที่นั่น เคาะลีฟะฮ์ผ่านหนึ่งช่วงสายสืบทอดของท่านคือชัยค์อะลาอุดดีน ญันเนาะรี (เสียชีวิต ฮ.ศ. 734) ในสายของท่านมีมะชายิค (บรรดาชัยค์) ผู้ยิ่งใหญ่เกิดขึ้นมากมาย สายตะริเกาะฮ์นี้ยังคงมีอยู่ในบางแห่งของแคว้นเดกกันจนถึงทุกวันนี้ในนามสายญุนัยดียะฮ์

[^1]: ในเชื้อสายของท่านมีอุละมาอ์ มะชายิค และมุญาฮิดผู้ยิ่งใหญ่เกิดขึ้นในอินเดีย ในบรรดาพวกเขา ผู้ที่มีชื่อเสียง ได้แก่ ท่านชาห์อะละมุลลอฮ์ อันนักชะบันดี อัรร็อยบะเรลวี เคาะลีฟะฮ์ของท่านสัยยิดอาดัม บันนูรี (ร.ฮ.), ท่านสัยยิดอะห์มัด ชะฮีด และท่านเมาลานาเคาะวาญะฮ์ อะห์มัด นะซีราบาดี เมาลานาสัยยิดอับดุลหัยย์ (ร.ฮ.) ผู้ประพันธ์ "นุซฮะตุลเคาะวาฏิร" (نزهة الخواطر) ก็สืบเชื้อสายมาจากตระกูลนี้เช่นกัน

สายตะริเกาะฮ์ฟิรเดาซียะฮ์ในอินเดีย

สาขาหนึ่งของสายตะริเกาะฮ์นี้ถูกเรียกว่า "ฟิรเดาซี"[^1] ท่านเคาะวาญะฮ์ซัยฟุดดีน บาเคาะรซี (ร.ฮ.) เป็นเคาะลีฟะฮ์ผู้ทรงเกียรติสูงยิ่งคนหนึ่งของท่านเคาะวาญะฮ์นัจญ์มุดดีน กุบรอ (ร.ฮ.) เคาะลีฟะฮ์ของท่าน คือเคาะวาญะฮ์บัดรุดดีน สมัรก็อนดี (ร.ฮ.) เป็นคนแรกในบรรดาชัยค์แห่งสายฟิรเดาซียะฮ์ที่เดินทางมายังอินเดีย ได้พำนักอยู่ที่นี่ และวางรากฐานของตะริเกาะฮ์ฟิรเดาซียะฮ์

เคาะวาญะฮ์บัดรุดดีน สมัรก็อนดี (ร.ฮ.)

ลักษณะเด่นของตะริเกาะฮ์ของท่านเคาะวาญะฮ์บัดรุดดีน (ร.ฮ.) คือ ฟะนาอ์ (การลบเลือนตัวตน) การสลายและละทิ้งเจตจำนงของตน และการปกปิดเรื่องอัศจรรย์และกะรอมาต ในเวลานั้นสายตะริเกาะฮ์จิชติยะฮ์ได้รับการยอมรับอย่างกว้างขวางในอินเดีย และรากฐานของตะริเกาะฮ์นี้ได้ถูกวางลงแล้ว ซึ่งในชะตากรรมของมันได้ถูกกำหนดให้เป็นผู้ครองอำนาจแห่งอินเดีย

[^1]: เกี่ยวกับเหตุแห่งการเรียกชื่อนี้ มีรายงานหนึ่งว่า ขณะที่ท่านนัจญ์มุดดีน กุบรอ (ร.ฮ.) มอบตำแหน่งเคาะลีฟะฮ์ ท่านเคาะวาญะฮ์ฎิยาอุดดีน อบุนนะญีบ ได้กล่าวว่า "พวกท่านคือชัยค์แห่งฟิรเดาส์ (สวรรค์)" แต่ก่อนสมัยท่านชัยค์รุกนุดดีน ฟิรเดาซี ไม่ปรากฏการสังกัดชื่อ "ฟิรเดาซี" โดยทั่วไปชัยค์ของสายนี้และสายของพวกเขาถูกเรียกว่า "กุบรอวียะฮ์" ความโด่งดังของฉายานี้แท้จริงเกิดขึ้นตั้งแต่สมัยท่านชัยค์รุกนุดดีน ฟิรเดาซี นับแต่นั้นชัยค์ของสายนี้จึงถูกเรียกว่าฟิรเดาซี จากคำบอกเล่าของผู้แต่ง «มะนากิบุลอัศฟิยาอ์» (مناقب الاصفیاء) ก็ปรากฏเช่นนี้ ท่านเขียนว่า: «เคาะวาญะฮ์รุกนุดดีน (ร.ฮ.) ได้มายังอินเดียด้วยสถานะอันสูงส่ง จนกระทั่งความเมตตา (ฟัยฎ์) ของท่านแผ่ไปถึงอาหรับและอะญัม สายสืบทอด (ชะญะเราะฮ์) ของบรรดาปีรแห่งตะริเกาะฮ์ได้แพร่หลาย และบรรดาชัยค์เหล่านั้นเป็นที่รู้จักในนามฟิรเดาซี ผู้สังกัดสายนี้ในอินเดียเรียกสายของตนด้วยนามนี้ และกล่าวถึงด้วยชื่อฟิรเดาซี กล่าวกันว่าฉายานี้ลงมาจากฟากฟ้า

تنزل من السماء ذالك فضل الله يوتيه من يشاء

«ลงมาจากฟากฟ้า นั่นคือความโปรดปรานของอัลลอฮ์ พระองค์ทรงประทานแก่ผู้ที่พระองค์ทรงประสงค์»» (มะนากิบุลอัศฟิยาอ์ หน้า 125)

ท่านควาญะฮ์ กุฏบุดดีน บัคติยาร์ กากี (ร.ฮ.) นั้น ดวงอาทิตย์แห่งการชี้นำของท่านกำลังโคจรอยู่ ณ จุดสูงสุดกลางฟ้า ท่านควาญะฮ์ บัดรุดดีน สะมัรก็อนดี (ร.ฮ.) จึงต้องวางรากฐานตะริเกาะฮ์หนึ่งขึ้นในยุคสมัยและสภาพแวดล้อมเช่นนั้น ตะริเกาะฮ์ซึ่งมีปัจจัยดึงดูดใจผู้คนและทำให้สาธารณชนหันมาหาน้อย และบรรดาชัยค์ของตะริเกาะฮ์นี้ถือว่าการปกปิดสภาวะทางจิตวิญญาณประเสริฐกว่าการเปิดเผยหลายระดับ ผู้ประพันธ์หนังสือ «มะนากิบุลอัศฟิยาอ์» (مناقب الاصفیاء) ซึ่งตัวท่านเองก็เป็นผู้สังกัดสายฟิรเดาซีย์ ได้เขียนไว้ว่า:

«แนวทางของท่านเป็นแนวทางแห่งความรักอันแรงกล้า ท่านกล่าวด้วยภาษาแห่งสภาวะ (การกระทำ) อยู่เสมอว่า จงถือว่าการแสวงหาวิชาความรู้ทางศาสนาเป็นสิ่งจำเป็น และจงปฏิบัติตามความรู้นั้น และจงทำให้การปฏิบัตินั้นบริสุทธิ์เพื่อพระพักตร์ของอัลลอฮ์เท่านั้น เพราะความรู้ที่ปราศจากการปฏิบัตินั้นไร้ประโยชน์ และการปฏิบัติที่ปราศจากความบริสุทธิ์ใจ (อิคลาศ) นั้นไร้ผล และอย่าเป็นผู้แสวงหาการาเมาะฮ์ (ปาฏิหาริย์) เพราะความมั่นคงหนักแน่น (อิสติกอมะฮ์) ในการเป็นบ่าว คือการาเมาะฮ์ที่แท้จริง เพื่อที่ท่านทั้งหลายจะได้เป็นผู้ได้รับการเปิดเผยทางจิตวิญญาณ (มุกาชะฟะฮ์) อันแน่นอน

รากฐานของตะริเกาะฮ์ฟิรเดาซียะฮ์ในอินเดียได้ถูกวางลงด้วยมือของท่านควาญะฮ์ บัดรุดดีน สะมัรก็อนดี (ร.ฮ.) และบรรดาผู้ปฏิบัติตามท่าน ก่อนหน้านั้น ทั้งคนทั่วไปและคนชั้นพิเศษ — เว้นแต่ผู้ที่อัลลอฮ์ทรงประสงค์ — ต่างยึดถือความสัมพันธ์ระหว่างชัยค์กับมุรีดบนพื้นฐานของการแสดงสิ่งอัศจรรย์และการาเมาะฮ์ เป็นที่ทราบกันดีว่าในสมัยของท่านควาญะฮ์ กุฏบุดดีน บัคติยาร์ (ร.ฮ.) ในอินเดียมีผู้รู้แจ้งแห่งตะริเกาะฮ์อยู่เป็นจำนวนมาก เช่น เชคุลอิสลาม ชัยค์บะฮาอุดดีน ซะกะรียา (ร.ฮ.) เชคุลอิสลาม ชัยค์ […]

...ชัยค์อัลอิสลาม เคาะวาญะฮ์ บัดรุดดีน สะมัรก็อนดี (ร.ฮ.) ผู้แต่งหนังสือ [ข้างต้น] และชัยค์อัลอิสลาม ชัยค์มุอีนุดดีน สิจญ์ซี ผู้เป็นปีร์ (ผู้ชี้นำ) ของเคาะวาญะฮ์ กุฏบุดดีน บัคติยาร์ ขออัลลอฮ์ทรงเมตตาพวกท่านทั้งหลาย

«นัจญ์มุดดีน ศุฆรอ เป็นชัยค์อัลอิสลามแห่งดิลลี ส่วนเคาะวาญะฮ์ บัดรุดดีน สะมัรก็อนดี และชัยค์อัลอิสลาม ชัยค์มุอีนุดดีน สิจญ์ซี เป็นปีร์ของเคาะวาญะฮ์ กุฏบุดดีน บัคติยาร์ ขออัลลอฮ์ทรงเมตตาบุรุษผู้ทรงคุณธรรมทั้งหมดนี้ แต่การที่ทั้งสามัญชนและชนชั้นพิเศษพากันมุ่งไปหาเคาะวาญะฮ์ กุฏบุดดีน บัคติยาร์ (ร.ฮ.) นั้น ไม่มีผู้ใดในบรรดาบุรุษผู้ทรงคุณธรรมเหล่านี้ได้รับเช่นนั้นเลย สาเหตุประการหนึ่งก็คือ ปาฏิหาริย์ที่ผิดธรรมดา (เคาะวาริก) และกะรอมาตได้ปรากฏจากท่านเคาะวาญะฮ์ กุฏบุดดีน (ร.ฮ.) เป็นอันมาก»

ผู้แต่งหนังสือ «มะนากิบุลอัศฟิยาอ์» (مناقب الاصفیاء) ได้บรรยายเพิ่มเติมถึงรสนิยมและอุปนิสัยของท่าน ตลอดจนลักษณะเฉพาะของตะริเกาะฮ์ของท่าน โดยเขียนไว้ว่า:—

«แนวทางของเคาะวาญะฮ์ บัดรุดดีน สะมัรก็อนดี (ร.ฮ.) แตกต่างไปจากแนวทางของบรรดามะชายิค (ชัยค์ทั้งหลาย) อื่น ๆ แห่งฮินดูสถาน มะชายิคแห่งฮินดูสถานส่วนใหญ่เป็นผู้ยึดถือแนวทางแห่งการปฏิบัติ (อัรบาบุลมุอามะละฮ์) และบางท่านเป็นผู้ยึดถือแนวทางแห่งการฝึกฝนตนและการต่อสู้กับอารมณ์ (ริยาฎัตและมุญาฮะดาต) ส่วนตะริเกาะฮ์ของเคาะวาญะฮ์ บัดรุดดีน สะมัรก็อนดีนั้น คือตะริเกาะฮ์ชัฏฏอรียะฮ์แห่งความรัก (อิชกียะฮ์) … … …

รากฐานและแกนหลักของตะริเกาะฮ์นี้ตั้งอยู่บนความตายโดยสมัครใจ (ฟะนาอ์) และผู้เดินทางในวิถีนี้เป็นผู้ที่ได้รับคำสั่งว่า "จงตายก่อนที่ท่านจะตาย"…»

«ส่วนบรรดาผู้ร่วมเดินทางในหนทางสู่อัลลอฮ์นั้น ในหนทางแห่งพระผู้เป็นเจ้านี้ พวกเขาคือผู้ทะยานบินด้วยกำลังเต็มที่ และเป็นเหยี่ยวผู้ทะยานบินในห้วงฟ้าแห่งจิตวิญญาณ»

«ผู้บินว่องไวที่ผ่านพ้นโลกเบื้องบนไปตั้งแต่ก้าวแรก มองชีวิตเป็นเพียงสิ่งไร้ค่า»

«พวกเขาเดินไปบนหนทางนั้น และเล่นกับชีวิตของตนอย่างไม่หวั่นเกรง»

«ผู้กล้าที่แท้คือผู้ที่ก้าวเข้าสู่หนทางนี้ และยอมให้ตัวตนของตนสลายไป»

เคาะวาญะฮ์ บัดรุดดีน สะมัรก็อนดี (ร.ฮ.) เป็นผู้มีสะมาอ์ และเป็นผู้มีวัจด์และหาล ท่านเสียชีวิตน่าจะในช่วงปลายศตวรรษที่เจ็ด ในสมัยของท่านเคาะวาญะฮ์ นิซอมุดดีน เอาลิยาอ์ (ร.ฮ.) ปีที่ท่านเสียชีวิตไม่พบบันทึกไว้ในตำราชีวประวัติเล่มใดเลย

เคาะวาญะฮ์ รุกนุดดีน ฟิรเดาซี (ร.ฮ.)

ท่านเป็นเคาะลีฟะฮ์คนสำคัญของเคาะวาญะฮ์ บัดรุดดีน สะมัรก็อนดี (ร.ฮ.) ตามคำบอกเล่าของผู้เขียนหนังสือ มะนากิบุลอัศฟิยาอ์ (مناقب الاصفیاء)[^1] ท่านได้รับการอบรมเลี้ยงดูภายใต้การดูแลของชัยค์ของท่านมาตั้งแต่วัยเยาว์ ได้ศึกษาทั้งวิชาความรู้ภายนอกและวิชาตะริเกาะฮ์จากท่าน และได้รับการแต่งตั้งเป็นเคาะลีฟะฮ์จากท่าน จนได้เป็นผู้สืบทอดตำแหน่งของท่าน นับแต่สมัยของท่าน สายสัมพันธ์นี้จึงถูกเรียกว่า สิลสิละฮ์ฟิรเดาซียะฮ์ ผู้เขียนหนังสือ กุลฟิรเดาซ์ (گل فردوس) เขียนไว้ว่า

«ด้วยความโปรดปรานของพระผู้เป็นเจ้า เขาได้กลายเป็นฟิรเดาซี และฉันก็ได้กลายเป็นฟิรเดาซีเช่นกัน ด้วยความเมตตาของเขา»

ชัยค์รุกนุดดีน ฟิรเดาซี (ร.ฮ.) ก็เป็นผู้มีวัจด์และหาลเช่นกัน ท่านเสียชีวิตในช่วงปลายศตวรรษที่เจ็ดเช่นกัน[^2]

[^1]: มะนากิบุลอัศฟิยาอ์ หน้า 133 [^2]: ในหนังสือ ค็อซีนะตุลอัศฟิยาอ์ (خزینۃ الاصفیاء) ระบุปีที่เสียชีวิตไว้ว่า ฮ.ศ. 716 แต่ตามการค้นคว้าของผู้เขียนหนังสือ นุซฮะตุลเคาะวาฏิร (نزہۃ الخواطر) ข้อมูลนี้ไม่น่าเชื่อถือ ท่านเสียชีวิตก่อนหน้านั้น คือในศตวรรษที่เจ็ด (นุซฮะตุลเคาะวาฏิร เล่ม 1)

ในยุคสมัยของท่านเคาะวาญะฮ์ นิซอมุดดีน เอาลิยาอ์ (ร.ฮ.)[^1]

เคาะวาญะฮ์ นะญีบุดดีน ฟิรเดาซี (ร.ฮ.)

เคาะวาญะฮ์ นะญีบุดดีน ฟิรเดาซี เป็นบุตรของชัยค์อิมาดุดดีน ดิฮ์ละวี และเป็นหลานชายและเคาะลีฟะฮ์ของเคาะวาญะฮ์ รุกนุดดีน ฟิรเดาซี ท่านอยู่รับใช้ชัยค์ผู้ยิ่งใหญ่ของท่านตลอดชีวิต ครั้นเมื่อชัยค์ถึงแก่กรรมแล้ว ท่านก็ได้สืบทอดและดำรงสัจญาดะฮ์ของชัยค์ต่อไป ท่านทำให้ตะริเกาะฮ์ฟิรเดาซียะฮ์แพร่หลายและมั่นคง และเพื่อการเผยแผ่และการประกาศเตาฮีดและความรักต่ออัลลอฮ์ให้กว้างขวาง ท่านได้อบรมบ่มเพาะบุคคลผู้หนึ่งซึ่งเป็นผู้รู้แจ้งเชิงลึก เป็นมุจญ์ตะฮิดในศาสตร์ และเป็นนักปราชญ์แห่งญาณทางจิตวิญญาณ (ร็อบบานี) บุคคลผู้นี้มิได้เพียงทำให้นามของบรรดาชัยค์ผู้ยิ่งใหญ่ของท่านคงอยู่และเจิดจรัสเท่านั้น หากแต่ยังทำให้อินเดียตะวันออกอบอุ่นและรุ่งเรืองด้วยฟัยฎ์ทางจิตวิญญาณและความร้อนแรงแห่งความรักของท่านเป็นเวลากว่าครึ่งศตวรรษ และด้วยงานค้นคว้าอันสูงส่ง ข้อเขียนอันทรงคุณค่า และศาสตร์อันหาได้ยากของท่าน ท่านได้ฟื้นความทรงจำถึงอัยนุลกุฎอต ฮะมะดานี เคาะวาญะฮ์ ฟะรีดุดดีน อัฏฏอร และเมาลานา ญะลาลุดดีน รูมี (ร.ฮ.) ให้กลับมาสดใหม่อีกครั้ง ผู้แต่งหนังสือ มะนากิบุลอัศฟิยาอ์ (مناقب الاصفیاء) เขียนถึงท่านไว้ว่า

«ท่านเลือกความไม่เป็นที่รู้จัก ท่านปลอดพ้นจากชื่อเสียงและปัจจัยแห่งชื่อเสียง ท่านเป็นผู้หนึ่งในบรรดาเอาลิยาอ์ที่อยู่ภายใต้ผ้าคลุม ในเรื่องของท่านนั้นเป็นที่ยอมรับว่า บรรดาเอาลิยาอ์ของอัลลอฮ์ผู้ซ่อนเร้นจากสายตาของผู้คนเช่นนี้ ไม่มีผู้ใดรู้จักนอกจากอัลลอฮ์ ท่านมีมุรีดผู้เป็นชาวแห่งความหมาย (อะฮ์ลุลมะอ์นา) คือเมาลานา…»

[^1]: วันที่ที่ระบุไว้ในหนังสือ เคาะซีนะตุลอัศฟิยาอ์ (خزینۃ الاصفیاء) คือ ฮ.ศ. 732 นั้นไม่ถูกต้อง หลักฐานประการหนึ่งคือ ปีที่เคาะลีฟะฮ์ของท่าน คือชัยค์นะญีบุดดีน ฟิรเดาซี (ร.ฮ.) ถึงแก่กรรมนั้น เป็นที่เห็นพ้องกันว่าคือ ฮ.ศ. 691 และเป็นเรื่องที่ขัดกับเหตุผลที่ท่านจะมีชีวิตอยู่ต่อไปอีก 33 ปีหลังจากเคาะลีฟะฮ์และผู้สืบทอดของท่าน และท่านชัยค์ชะร็อฟุดดีน อะห์มัด จะละท่านไปให้บัยอะฮ์กับเคาะลีฟะฮ์ของท่าน ด้วยเหตุนี้ คำกล่าวของผู้แต่ง นุซฮะตุลเคาะวาฏิร (نزہۃ الخواطر) จึงดูถูกต้อง ว่าท่านถึงแก่กรรมในช่วงปลายศตวรรษที่เจ็ด

(…ไม่เป็นที่ประจักษ์) นั่นคือเกียรติภูมิของท่าน ในหมู่มุรีดของท่านมีผู้รู้แจ้ง (อาริฟ) และนักค้นคว้า (มุหักกิก) ผู้ยิ่งใหญ่มากมาย

«เมาลานาอาลิม อันดะรปะตี ผู้รวบรวมฟะตาวาตาตารคานี เป็นหนึ่งในมุรีดของท่าน และมีบทกวีอันเปี่ยมความหมาย»

เมาลานาอาลิม อันดะรปะตี[^1] ผู้ประพันธ์ฟะตาวาตาตารคานี เป็นมุรีดของท่าน บทกวีเชิงมะอ์ริฟะฮ์อันลึกซึ้งมากมายหลั่งไหลออกมาจากปลายปากกาของเขา

«คุณงามความดีทั้งหมดของเคาะวาญะฮ์นะญีบุดดีน ฟิรเดาซี ล้วนถูกปกปิดไว้ ขอความเมตตาของอัลลอฮ์จงมีแด่ท่าน»[^2]

คุณงามความสมบูรณ์ทั้งหมดของเคาะวาญะฮ์นะญีบุดดีน ฟิรเดาซี (ร.ฮ.) ล้วนอยู่เบื้องหลังม่านแห่งความเร้นลับ ขออัลลอฮ์ทรงเมตตาท่าน

[^1]: หมายถึงเมาลานาฟะรีดุดดีน อาลิม อิบนุลอะลาอ์ อัลหะนะฟี อันดะรปะตี ท่านประพันธ์ «ฟะตาวาตาตารคานียะฮ์» (فتاوی تاتارخانیہ) ในปี ฮ.ศ. 777 และตั้งชื่อตามสหายของท่านคือ อะมีรกะบีร ตาตารคาน ฟีโรซชาห์ปรารถนาให้หนังสือเล่มนี้ใช้ชื่อของพระองค์ แต่ท่านไม่ยอมรับ ท่านเสียชีวิตน่าจะในปี ฮ.ศ. 786 รายละเอียดดูใน นุซฮะตุลเคาะวาฏิร (نزہۃ الخواطر) เล่มที่ 2 [^2]: มะนากิบุลอัศฟิยาอ์ (مناقب الاصفیاء) หน้า 136

บทที่สาม

การมุญาฮะดะฮ์ การปลีกตัว (เคาะลวะฮ์) การพำนักและการตั้งถิ่นฐาน และการอิรชาดและการอบรมขัดเกลา (ตัรบิยะฮ์)

การเดินทางกลับจากดิลลี

ในหนังสือ "มะนากิบุลอัศฟิยาอ์" (مناقب الاصفیاء) ระบุว่า เคาะวาญะฮ์นะญีบุดดีน ฟิรเดาซี ภายหลังจากให้บัยอะฮ์แล้ว ก็ได้มอบหนังสืออนุญาต (อิญาซะฮ์) เป็นลายลักษณ์อักษรให้ด้วย ชัยค์ชะร็อฟุดดีนได้กล่าวขึ้นว่า:

ข้าพเจ้ายังไม่เคยมีโอกาสได้อยู่รับใช้ท่านเลยแม้แต่น้อย และข้าพเจ้ายังไม่ได้รับการสั่งสอนในเรื่องสุลูก (การเดินทางทางจิตวิญญาณ) จากท่านเลย แล้วข้าพเจ้าจะปฏิบัติหน้าที่อันสำคัญและละเอียดอ่อนนี้ได้อย่างไร? เคาะวาญะฮ์นะญีบุดดีน (ร.ฮ.) ได้ทำให้ท่านอุ่นใจว่า เรื่องนี้เกิดขึ้นตามสัญญาณจากเบื้องเร้น (ฆ็อยบ์) และการอบรมขัดเกลาของท่านจะมาจากฝ่ายแห่งนุบูวะฮ์ หลังจากนั้นท่านก็ได้อนุญาตให้ชัยค์ชะร็อฟุดดีนเดินทางกลับ และกล่าวว่า:

«เมื่อได้ยินข่าวใดในระหว่างทาง ก็อย่าได้ย้อนกลับมา»

ดังนั้น เมื่อเดินทางไปได้เพียงหนึ่งหรือสองช่วงพัก ท่านก็ได้รับแจ้งข่าวการเสียชีวิตของท่านเคาะวาญะฮ์ (ร.ฮ.) ท่านจึงปฏิบัติตามคำสั่งเสีย

เดินทางต่อไปและมุ่งหน้าสู่มะนีร์[^1]

ความปั่นป่วนแห่งความรัก

เมื่อท่านอำลาท่านควาญะฮ์นะญีบุดดีน (ร.ฮ.) หัวใจของท่านก็ได้รับบาดแผล ความร้อนแรงแห่งความรักต่ออัลลอฮ์ได้ซึมซาบไปทั่วทุกเส้นเลือดและเส้นเอ็นแล้ว ท่านกล่าวว่า

«เมื่อฉันได้พบกับท่านควาญะฮ์นะญีบุดดีน ฟิรเดาซี ความโศกและความเจ็บปวดก็เข้ามาฝังอยู่ในหัวใจของฉัน ความโศกนั้นทวีขึ้นทุกวันมิได้ขาด»

เมื่อท่านไปถึงบิฮิยา[^3] และได้ยินเสียงร้องของนกยูง ก็เกิดความปวดร้าวพลุ่งขึ้นในหัวใจ ความอดทนและความอดกลั้นไม่อาจคงอยู่ได้อีกต่อไป ท่านฉีกคอเสื้อแล้วมุ่งหน้าเข้าป่าและหายตัวไป บรรดาพี่น้องและเพื่อนร่วมเดินทางได้ออกตามหาอย่างมาก แต่ก็ไม่พบร่องรอยใด ๆ ในที่สุดพวกเขาจึงนำหนังสืออนุญาต (อิญาซะฮ์นามะฮ์) และของตะบัรรุกของท่านควาญะฮ์นะญีบุดดีน (ร.ฮ.) กลับมา และมอบสิ่งของทั้งหมดนี้แก่มารดาของท่าน[^2]

ในป่าราชคีร์

มีรายงานว่าท่านอยู่ในป่าบิฮิยาเป็นเวลาสิบสองปี โดยไม่มีผู้ใดรู้ข่าว หลังจากนั้นมีผู้พบเห็นท่านในป่าราชคีร์[^5] ด้วย แต่ไม่มีผู้ใดได้พบปะกับท่าน[^4]

[^1]: มะนากิบุลอัศฟิยาอ์ (مناقب الاصفیاء) หน้า 132 และหน้า 133 [^2]: เล่มเดียวกัน หน้า 133 [^3]: บิฮิยาอยู่ห่างจากมะนีร์ไปทางทิศตะวันตกประมาณยี่สิบไมล์ ในเขตชาฮ์อาบาด (อาระฮ์) ปัจจุบันเป็นสถานีรถไฟของทางรถไฟสายอี.ไอ. [^4]: มะนากิบุลอัศฟิยาอ์ หน้า 133 [^5]: ในหนังสือ Gazetteer ของดร.ฮันเตอร์ เขียนไว้ว่า «ภูเขาราชคีร์ทอดตัวเป็นสองแนวขนานกันไปทางทิศตะวันตกเฉียงใต้ ระหว่างแนวเขาทั้งสองมีหุบเขาแคบ ๆ ซึ่งถูกตัดผ่านด้วยช่องเขาและทางผ่านในหลายแห่ง ภูเขาเหล่านี้บางแห่งสูงกว่าหนึ่งพันฟุต...» (มีต่อหน้า 199)

เกิดขึ้น ภูเขาและป่าแห่งนี้เป็นสถานที่ปลีกตัว (ค็อลวะฮ์) ของผู้คนจากทุกนิกายและทุกศาสนา แม้แต่คุรุ (พราหมณ์) แห่งพุทธศาสนาก็เคยมานั่ง (บำเพ็ญ) ณ ที่นี้ ในเวลาที่ท่านมัคดูมศอฮิบกำลังหมกมุ่นอยู่กับการมุญาฮะดะฮ์และการริยาเฎาะฮ์ ณ ที่นี้ ก็มีโยคีชาวฮินดูนั่งปลีกตัวอยู่ตามที่ต่าง ๆ เช่นกัน ในตำราต่าง ๆ มีการบันทึกบทสนทนาหลายครั้งระหว่างท่านกับโยคีชาวฮินดูเหล่านี้ ที่เชิงเขามีห้องพักของท่านซึ่งอยู่ติดกับน้ำพุร้อนแห่งหนึ่ง ยังคงปรากฏอยู่จนถึงทุกวันนี้ และยังมีน้ำพุอีกแห่งหนึ่งที่เป็นที่รู้จักในชื่อ "มัคดูมกุณฑ์"

ช่วงเวลาสิบสองปีนี้ผ่านไปด้วยการริยาเฎาะฮ์และมุญาฮะดะฮ์ การปลีกตัวและมุรอเกาะบะฮ์ ความพิศวงและความระหกระเหิน ความไร้สติ (บิคุดี) และความดื่มด่ำ ใบไม้ในป่าทำหน้าที่เป็นอาหาร ครั้งหนึ่งเมื่อท่านกล่าวถึงการริยาเฎาะฮ์ในช่วงเวลานั้น ท่านได้กล่าวแก่มุรีดของท่าน คือ กอฎีซาฮิด ว่า "การริยาเฎาะฮ์ที่ฉันได้กระทำนั้น หากภูเขากระทำ ภูเขาก็คงกลายเป็นน้ำ แต่ชะร็อฟุดดีนกลับไม่เป็นอะไรเลย" จากเหตุการณ์ที่ท่านเล่าและจากลีลาการเล่าของท่าน ทำให้รู้ได้ว่าท่านไม่ได้พึงพอใจนักกับการริยาเฎาะฮ์และความเพียรอันหนักหน่วงเหล่านี้ ท่านเล่าเหตุการณ์หนึ่งเกี่ยวกับการอาบน้ำ (ฆุสล์) ซึ่งท่านเห็นว่าการปฏิบัติตามข้อผ่อนผัน (รุคเศาะฮ์) ของชะรีอะฮ์นั้นขัดกับความเคร่งครัด (อะซีมะฮ์) จึงไม่ปฏิบัติตาม ในยามหนาวจัด ท่านอาบน้ำด้วยน้ำเย็นจนหมดสติไป ท่านกล่าวว่า "(การแบกรับ) ความยากลำบากโดยไม่จำเป็นนี้ ได้รับผลตอบแทน (ค็อลอะฮ์) ดังนี้

(ต่อจากเชิงอรรถหน้า 196) ไม่สูงนัก ประกอบด้วยโขดหินขนาดใหญ่และพุ่มไม้หนาทึบ มีความน่าสนใจเป็นพิเศษในทางโบราณคดี เพราะบนเขาเหล่านี้ส่วนใหญ่พบร่องรอยโบราณของพุทธศาสนา……

นายพลคันนิงแฮมกล่าวว่า: "เนินเขาที่ฮวนจัง (HIVEN TSIANG) นักเดินทางชาวจีนกล่าวถึงว่า กโปติกา (KAPOTIKA) ก็คือเนินนี้เอง ที่นี่มีน้ำพุร้อนอยู่มาก……"

ดร.บูคานัน แฮมิลตัน (BUCHANEN HEMILTON) กล่าวว่า: "ราชคีร์แห่งนี้ก็คือราชคฤห์ ซึ่งเป็นที่พำนักของพระพุทธเจ้าโคตมะ และเป็นเมืองหลวงของแคว้นมคธในสมัยโบราณ ราชคีร์ใหม่ตั้งอยู่ห่างจากเมืองเก่าราวสองไมล์สามในสี่"

(สีเราะตุชชะร็อฟ [سیرۃ الشرف] โดยย่อ หน้า 65 และ 67)

ว่าในวันนั้นละหมาดศุบห์ของท่านได้ขาดไป (กลายเป็นเกาะฎออ์)[^1]

การพำนักที่พิหารและการสร้างคานกอฮ์

ในช่วงเวลาเดียวกันนั้น มีเคาะลีฟะฮ์ท่านหนึ่งของท่านสุลฏอนุลมะชายิค เคาะวาญะฮ์ นิซอมุดดีน เอาลิยาอ์ (ร.ฮ.) ซึ่งมีชื่อเดียวกับท่านคือ เมาลานา นิซอมุดดีน พำนักอยู่ที่พิหาร ท่านเป็นที่รู้จักในนาม เมาลานา นิซอม เมาลา เมื่อท่านทราบว่ามีผู้คนบางส่วนเข้าไปในป่าราชคีร์และได้พบกับท่านมัคดูม ท่านก็เกิดความปรารถนาที่จะได้พบเช่นกัน ท่านและผู้ศรัทธาบางคนของท่านจึงได้เดินทางไปพบ และได้เข้าไปพบท่านมัคดูมในป่าเป็นครั้งคราว

เมื่อท่านมัคดูมเห็นความใฝ่หาอันแท้จริงและความอิคลาศของพวกเขา ท่านจึงกล่าวว่า "ป่านี้อันตราย ข้าพเจ้าเป็นห่วงเมื่อพวกท่านมาที่นี่ พวกท่านจงอยู่ในเมืองเถิด ข้าพเจ้าจะเข้าเมืองในวันศุกร์ และเราจะได้พบกันที่มัสยิดญามิอ์" ผู้คนต่างยอมรับข้อเสนอนี้ ท่านมัคดูมจึงมาในวันศุกร์ นั่งอยู่กับเมาลานา นิซอมุดดีนและสหายคนอื่น ๆ ของท่านชั่วครู่หนึ่ง แล้วจึงกลับเข้าป่า

เมื่อผ่านไปช่วงหนึ่งเช่นนี้ บรรดาผู้ศรัทธาจึงปรึกษากันว่า ควรสร้างสถานที่แห่งหนึ่งไว้ให้ท่านได้พักผ่อนสักครู่หลังละหมาดวันศุกร์ ดังนั้นพวกเขาจึงสร้างเพิงมุงหลังคาสองหลังไว้นอกเมือง ณ ที่ซึ่งปัจจุบันเป็นที่ตั้งคานกอฮ์ของท่าน เมื่อท่านเสร็จจากละหมาดวันศุกร์ ท่านจะนั่งอยู่ ณ ที่นั้นกับบรรดาสหาย และบางครั้งก็พักอยู่หนึ่งหรือสองวัน

หลังจากนั้น เมาลานา นิซอมุดดีนได้ขออนุญาตจากมัจญ์ดุลมุลก์ ผู้ปกครองแคว้นพิหาร และสร้างอาคารที่มั่นคงขึ้นหลังหนึ่งด้วยทรัพย์สินที่หะลาลของท่านเอง เมื่ออาคารนั้นสร้างเสร็จ ท่านได้จัดงานเลี้ยงขึ้น ซึ่งบรรดาผู้สังกัดสายของท่านเคาะวาญะฮ์ นิซอมุดดีน เอาลิยาอ์ (ร.ฮ.) ได้มาร่วมงาน และพวกเขาได้ร้องขอให้ท่านมัคดูมขึ้นนั่งบนตำแหน่งสัจญาดะฮ์ ท่านจึงได้ประดับตำแหน่งสัจญาดะฮ์นั้น และเมาลานา นิซอมุดดีน (ร.ฮ.) และท่านเคาะวาญะฮ์ (ร.ฮ.)…

[^1]: สีเราะตุชชะร็อฟ [سیرۃ الشرف] หน้า 27

...ต่อมุรีดทั้งหลายว่า:

«สหายทั้งหลาย! การชุมนุมและการปรนนิบัติของพวกท่านนี่เองที่ทำให้ข้าพเจ้าต้องมานั่งอยู่ในบ้านแห่งความรักนี้»[^1]

เหตุการณ์นี้เกิดขึ้นระหว่างปี ฮ.ศ. 720 ถึง ฮ.ศ. 724[^2] ซึ่งเป็นยุคการปกครองของสุลฏอนฆิยาษุดดีน ตุฆลุก

ในปี ฮ.ศ. 725 สุลฏอนมุฮัมมัด ตุฆลุก ได้ขึ้นเป็นผู้สืบทอดต่อจากบิดาของตนและขึ้นครองราชบัลลังก์ สุลฏอนผู้นี้มีความปรารถนาอย่างยิ่งที่จะนำบรรดาชัยค์ ศูฟี และผู้มีหัวใจบริสุทธิ์ ออกมาจากมุมแห่งการปลีกตัว และชักนำให้พวกเขาออกมารับใช้และชี้นำปวงบ่าวของพระผู้เป็นเจ้าอย่างเปิดเผย และพระองค์ได้ทุ่มเทความพยายามอย่างมากในเรื่องนี้ พระองค์นี่เองที่บีบบังคับท่านเคาะลีฟะฮ์คนสำคัญของท่านเคาะญะฮ์นิซอมุดดีน เอาลิยาอ์ (ร.ฮ.) คือ ท่านเคาะญะฮ์นะศีรุดดีน จิรอฆ-ดิลลี ให้ติดตามขบวนทัพของราชสำนัก[^3] พระองค์ยังบังคับเคาะลีฟะฮ์คนอื่น ๆ ของท่านเคาะญะฮ์ เช่น เมาลานาฟัครุดดีน ซัรรอดี (ร.ฮ.) และเมาลานาชัมซุดดีน ยะห์ยา (ร.ฮ.) เป็นต้น ให้ขึ้นมิมบัรกล่าวเทศนาและปลุกเร้าผู้คนให้ออกญิฮาด ชัยค์กุฏบุดดีน มุนัวววัร ฮานสะวี (ร.ฮ.) ก็ถูกนำตัวออกจากมุมแห่งการปลีกตัวและถูกเรียกตัวมายังดิลลี เมื่อพระองค์ได้รับรายงานผ่านบรรดาผู้สื่อข่าวว่า ท่านมัคดูมได้กลับเข้ามาในเมืองแล้ว หลังจากที่พำนักอยู่ในป่าเป็นเวลาหลายปีและตัดขาดจากผู้คน และบัดนี้ท่านเริ่มคบหาสมาคมกับผู้คนแล้ว พระองค์จึงมีพระราชโองการถึงมัจญ์ดุลมุลก์ ข้าหลวงแคว้นพิหาร ให้สร้างคานกอฮ์หลังหนึ่งขึ้นสำหรับท่านชัยค์ และมอบปัรกะนะฮ์ราชคีร์ให้แก่ท่านเพื่อเป็นค่าใช้จ่ายของคานกอฮ์ และหากท่านไม่ยอมรับ ก็ให้บังคับให้ท่านรับไว้ พร้อมกันนั้น…

[^1]: มะนากิบุลอัศฟิยาอ์ (مناقب الاصفیاء) หน้า 134 [^2]: เมาลวี ซัยยิด ฎ็อมีรุดดีน อะห์มัด ผู้แต่งหนังสือ "ซีเราะตุชชะร็อฟ" (سیرۃ الشرف) ได้พิสูจน์ด้วยหลักฐานแวดล้อมและเหตุผลหลายประการว่า ช่วงเวลาที่ท่านมัคดูมเริ่มพำนักอยู่ประจำที่นั้นอยู่ระหว่างปี ฮ.ศ. 720 ถึง ฮ.ศ. 724 (ดูรายละเอียดในซีเราะตุชชะร็อฟ หน้า 81) [^3]: รายละเอียดได้กล่าวไว้แล้วในหนังสือเล่มนี้ ในบทที่หกว่าด้วยท่านเคาะญะฮ์นิซอมุดดีน เอาลิยาอ์

ผืนผ้าละหมาด (มุศ็อลลา) แบบบุลฆอรีไปถวายแด่ท่าน

เมื่อพระราชโองการนี้มาถึงมัจญ์ดุลมุลก์ เขาจึงไปยังสำนักของท่านมัคดูม (ร.ฮ.) และกราบเรียนว่า «สิ่งที่พระราชาทรงเขียนมานั้น ข้าพเจ้าจะกล้าอย่างไรที่จะไม่ปฏิบัติตาม แต่หากท่านไม่ยอมรับ ก็จะถูกถือว่าข้าพเจ้าขัดคำสั่งหรือบกพร่องในหน้าที่ และพฤติกรรมของพระราชานั้นทุกคนก็รู้ดีอยู่แล้ว อัลลอฮ์เท่านั้นที่ทรงรู้ว่าข้าพเจ้าจะถูกปฏิบัติอย่างไร» เมื่อท่านมัคดูมเห็นความจำเป็นที่บีบบังคับของมัจญ์ดุลมุลก์และการรบเร้าของเขา ท่านจึงยอมรับอย่างไม่เต็มใจ แต่หลังจากสุลต่านสิ้นพระชนม์และสุลต่านฟีรูซชาห์ ตุฆลุก ขึ้นครองราชย์ ท่านก็ตัดความเกี่ยวข้องกับที่ดินพระราชทานนั้น[^1] การก่อสร้างคานกอฮ์ได้เริ่มขึ้นและแล้วเสร็จในเวลาไม่กี่วัน ในหนังสือ "สีเราะตุชชะร็อฟ" (سیرۃ الشرف) กล่าวไว้ว่า

«การก่อสร้างคานกอฮ์ได้เริ่มขึ้นและแล้วเสร็จในเวลาไม่กี่วัน มัจญ์ดุลมุลก์ได้เชิญบรรดาผู้ยากไร้ทั้งหลาย ผู้ทรงคุณในตะเซาวุฟ และบรรดามุรีดของชัยค์นิซอมุดดีนมาร่วมงาน ตั้งแต่ต้นจนจบงานมีการสะมาอ์ (ขับซิกรฺ) ในลานของคานกอฮ์ ได้จัดเตรียมสถานที่แห่งหนึ่งแยกไว้สำหรับท่านมัคดูม ซึ่งมีห้องหนึ่งห้องและระเบียงหนึ่งแห่ง และผืนผ้าละหมาดแบบบุลฆอรีที่พระราชาส่งมาก็ถูกปูไว้ที่นั่น ท่านมัคดูม (ร.ฮ.) รู้สึกไม่สบายใจกับเรื่องนี้ มีดัรวีชผู้เดินทางคนหนึ่งที่อยู่ในงานได้ลุกจากที่ของตนเข้ามาในห้องของท่านมัคดูม ท่านมัคดูม (ร.ฮ.) หันไปกล่าวกับเขาว่า "ที่พักและสถานที่นี้เป็นของท่าน ส่วนฉันนั้นปฏิบัติตามคำสั่งของมัจญ์ดุลมุลก์ เพราะการเชื่อฟังผู้ปกครองเป็นสิ่งที่หลีกเลี่ยงไม่ได้ และสิ่งของทั้งหมดที่นี่ให้เป็นทานแก่บรรดาผู้ยากไร้ ส่วนฉันนั้นไม่คู่ควรแม้แต่กับการให้สลาม แล้วจะคู่ควรกับผืนผ้าละหมาดได้อย่างไร"»

[^1]: มะนากิบุลอัศฟิยา (مناقب الاصفیاء) หน้า 135

ผู้ยากไร้ (ฟะกีร) ผู้นี้กล่าวว่า

“ท่านมัคดูม ใครเล่าจะรู้จักท่านเพราะคานกอฮ์และผ้าละหมาด ผู้ที่รู้จักท่านนั้นรู้จักเพราะสัจธรรม พวกเรามาที่นี่ก็ด้วยพลังแห่งจิตภายในของท่านและด้วยบารมีของท่านเท่านั้น ที่นี่อิสลามจะปรากฏและเข้มแข็งขึ้นด้วยบะเราะกะฮ์ของท่าน”

ท่านมัคดูม (ร.ฮ.) กล่าวว่า

“สิ่งที่ออกจากลิ้นของบรรดาฟะกีรนั้น ย่อมเป็นไปตามนั้น” แล้วท่านก็กล่าวบทกวีวรรคนี้ว่า

«ผู้ใดที่ตนเองเป็นสุลต่าน สิ่งใดที่เขากล่าว สิ่งนั้นย่อมเป็นไป»

การอบรมสั่งสอนและการชี้แนะ

ช่วงเวลาอย่างน้อยตั้งแต่ปี ฮ.ศ. 723 จนถึงปี ฮ.ศ. 782 ซึ่งเป็นปีที่ท่านเสียชีวิต อันเป็นเวลากว่าครึ่งศตวรรษ ได้ผ่านไปในการนำทางและชี้แนะปวงบ่าวของอัลลอฮ์ ตลอดจนการสั่งสอนและอบรมขัดเกลาผู้แสวงหา ตามคำกล่าวของชัยค์หุซัยน์ มุอิซซ์ ชัมส์ บัลคี ในช่วงเวลานี้มีผู้คนมากกว่าหนึ่งแสนคนเข้าสู่วงมุรีดของท่าน ในจำนวนนั้น ตามบางรายงาน มีอย่างน้อยสามร้อยคนที่บรรลุเป็นอาริฟผู้สมบูรณ์และวาศิลถึงสัจธรรม (อัลหักก์) นอกจากนี้ยังมีการบันทึกเหตุการณ์ที่ฟะกีรชาวฮินดูหลายคนและนักพรตโยคีผู้ฝึกตนได้เข้ารับอิสลาม และได้บรรลุความสมบูรณ์และการรู้แจ้งด้วยมือของท่าน

สื่อและศูนย์กลางที่สำคัญยิ่งของการชี้แนะและการอบรมขัดเกลา คือบรรดามัจลิสของท่าน ซึ่งตามธรรมเนียมของบรรดามะชายิค ผู้คนทุกชนชั้นได้รับอนุญาตให้เข้าร่วมและรับประโยชน์ ผู้มีความศรัทธาและผู้แสวงหาจะเข้าร่วมในมัจลิสเหล่านี้ ผู้ใดที่ต้องการสอบถามเรื่องใด ก็จะถามและได้รับคำตอบที่ให้ความกระจ่าง มัจลิสเหล่านี้ไม่มีหัวข้อที่กำหนดไว้อย่างเป็นเอกเทศ และการสนทนาในนั้นก็มิได้มีลักษณะเป็นการสอนต่อเนื่องเป็นบทเรียน สิ่งใดที่อัลลอฮ์ ตะอาลา ทรงดลใจลงในหัวใจของท่าน ท่านก็จะกล่าวออกมา หรือเมื่อมีโอกาสหรือเหตุอันเหมาะสมที่จะกล่าวถึงเรื่องใด ท่านก็จะกล่าวบางสิ่งตามสภาวะ (หาล) ในขณะนั้น มัจลิสเหล่านี้เต็มไปด้วยมะอาริฟ (ความรู้แจ้ง) และหะกออิก (สัจธรรม) อันลึกซึ้งยิ่ง ตลอดจนเรื่องราวแห่งตะเซาวุฟ…

...ประกอบด้วยประเด็นอันลึกซึ้งและข้อคิดอันละเอียดอ่อน ซัยน์ บัดร์ อะเราะบี ผู้รวบรวมมัลฟูซาต (ถ้อยคำสนทนา) ของท่าน ได้เขียนไว้ในบทนำของหนังสือ «มะอ์ดินุลมะอานี» (معدن المعانی) ว่า

«ในทุกมัจลิส (วงสนทนา) และในทุกโอกาส ผู้แสวงหาที่สัจจริงและบรรดามุรีดผู้มีความเชื่อมั่นอันหนักแน่นซึ่งเข้าร่วมในมัจลิสนั้น ต่างก็ถามคำถามตามความเหมาะสมกับสภาวะของตน บ้างถามเกี่ยวกับตะริเกาะฮ์ บ้างขอให้อธิบายคำสอนบางประการของชะรีอะฮ์ และบ้างปรารถนาจะรับฟังความลับและรหัสนัยแห่งมะอ์ริฟะฮ์ ท่านมัคดูมผู้ทรงเกียรติจะประทานคำตอบที่ทำให้ผู้ถามแต่ละคนอิ่มใจ และทำให้เขาหายสงสัยด้วยวิธีการอันน่าประทับใจยิ่ง ถ้อยคำของท่านเปี่ยมไปด้วยประเด็นอันละเอียดอ่อนยิ่งนักและประโยชน์ตลอดจนข้อคิดอันล้ำค่ายิ่ง และท่านจะกล่าวแก่ผู้ถามแต่ละคนให้เหมาะสมกับสภาวะและคำถามของเขา จนบังเกิดรสสัมผัส (เซากฺ) อันมิอาจบรรยายได้ด้วยถ้อยคำ และได้รับรู้ถึงมะกอม (สถานภาพทางจิตวิญญาณ) ต่าง ๆ ซึ่งไม่มีที่ว่างให้ในโลกแห่งผัสสะอันจำกัดนี้»

บทกลอนสั้น (กิฏอะฮ์)

«ร่องรอยแห่งสิ่งนี้มิอาจมองเห็นได้ เว้นแต่ด้วยดวงตาอันบริสุทธิ์ เพราะการรู้จักดวงอาทิตย์นั้น ผู้ไร้การมองเห็นย่อมไปไม่ถึง จงดูเถิด อย่าได้ตำหนิผู้มีดวงตาอันละเอียดอ่อนอีกเลย ลิ้นของผู้ที่จับไข้นั้น ย่อมไม่อาจเข้าถึงรสหวานของน้ำตาลได้»

บางครั้งมีการอ่านตำราว่าด้วยจริยธรรมทางจิตวิญญาณหรือตะเซาวุฟในมัจญ์ลิสด้วย ท่านมัคดูมจะอธิบายประเด็นต่าง ๆ ทีละประเด็น การสนทนาครอบคลุมทั้งฟิกฮ์ อุศูลุลหะดีษ ตัฟซีร และตะเซาวุฟ ผู้ร่วมมัจญ์ลิส โดยเฉพาะผู้มีความรู้ ต่างได้รับประโยชน์

สื่ออีกประการหนึ่งของการชี้แนะและการอบรม (โดยเฉพาะสำหรับผู้ที่อยู่ในที่อื่น) คือมักตูบาต (จดหมาย) ของท่าน นอกจากท่านมุญัดดิด อัลฟ์ษานี (ร.ฮ.) ซึ่งมักตูบาตของท่านเป็นผลงานอันมีชีวิตชีวาและเป็นอมตะ และเป็นคลังอันล้ำค่าแห่งวิชาความรู้และมะอาริฟ แล้ว ก็คงไม่มีผู้ใดที่ได้ทำงานด้านการปฏิรูปและการอบรมอันยิ่งใหญ่ ปฏิวัติ ยั่งยืน และกว้างขวางถึงเพียงนี้ ด้วยปากกาและพลังการเขียน ผ่านจดหมายและมักตูบาต ดังที่ท่านได้กระทำ ประมวลมักตูบาตชุดนี้มีความโดดเด่นเป็นพิเศษ มิใช่เพียงในคลังวรรณกรรมตะเซาวุฟเท่านั้น หากยังรวมถึงในคลังอันกว้างขวางแห่งวิชาความรู้ มะอาริฟ ข้อคิดอันลึกซึ้ง และละฏออิฟด้วย และในแง่พลังแห่งการโน้มน้าว คุณค่าทางวรรณกรรมและการประพันธ์ ความคล่องแคล่ว และความมีชีวิตชีวานั้น ในวรรณกรรมเปอร์เซียทั้งหมดคงมีหนังสือไม่มากนักที่อยู่ในระดับนี้

มักตูบาตเหล่านี้ได้ทำหน้าที่อันยิ่งใหญ่ในการปฏิรูปและการอบรมตั้งแต่ในสมัยของท่านมัคดูม (ร.ฮ.) และนอกจากบุคคลผู้โชคดีที่จดหมายเหล่านั้นถูกเขียนถึงโดยตรงแล้ว ยังมีผู้คนอีกนับร้อยที่ได้รับประโยชน์จากการชี้นำอันเปี่ยมด้วยความเมตตาของชัยค์ผู้สมบูรณ์และผู้รู้แจ้งท่านนี้ ภายหลังการวายชนม์ของท่านมัคดูม (ร.ฮ.) ในทุกศตวรรษก็มีมนุษย์นับพันได้รับประโยชน์จากมักตูบาตเหล่านี้ มีการสอนมักตูบาตเหล่านี้ในคานกอฮ์ต่าง ๆ และบรรดาชัยค์ผู้ยิ่งใหญ่ได้อธิบายและบรรยายขยายความ แม้เวลาจะผ่านไปหลายศตวรรษแล้ว ก็ยังคงมีพลังแห่งการโน้มน้าวและความมีชีวิตชีวาอยู่ในนั้น ราวกับว่าผู้เขียนเพิ่งเขียนขึ้นเมื่อครู่ และถ้อยคำของมันทะลุผ่านหัวใจไปดุจลูกศรและมีดผ่าตัด

บทที่สี่

คุณลักษณะและความโดดเด่น

ฟะนาอิยะฮ์ (การลบเลือนตัวตน)

คุณลักษณะที่โดดเด่นที่สุดของท่าน ซึ่งได้กลายเป็นอุปนิสัยและรสนิยมของท่าน และเป็นเหตุให้ท่านไม่อาจควบคุมตนเองได้เลยเมื่อพูดถึงเรื่องนี้ คือคุณลักษณะแห่งความไร้ตัวตนและการลบเลือนตัวตน (ฟะนาอิยะฮ์) ซึ่งเป็นผลอันสูงสุดของการมุญาฮะดะฮ์และการริยาเฎาะฮ์ และเป็นหนึ่งในความสมบูรณ์อันสูงส่งที่สุดของผู้เดินบนหนทาง (ซาลิก) ทุกถ้อยคำในจดหมาย (มักตูบาต) ของท่าน และทุกตัวอักษรในคำสั่งสอนของท่าน ล้วนแสดงออกถึงสิ่งนี้ ท่านควาญะฮ์ นักชบันด์ (ร.ฮ.) เคยกล่าวไว้ว่า:

«ปลายทางสุดท้ายของทุกสิ่งคือความว่างเปล่าแห่งความปรารถนา»

นี่คือสัญลักษณ์เฉพาะของบรรดาชัยค์แห่งสายกุบรอวียะฮ์ และเป็นมรดกของอิมามแห่งตะริเกาะฮ์ ท่านชัยค์นัจญ์มุดดีน กุบรอ (ร.ฮ.) ซึ่งท่านได้เป็นทายาทสืบทอดอย่างสมบูรณ์

ในหนังสือ มะนากิบุลอัศฟิยาอ์ (مناقب الاصفیاء) ระบุว่า ในโอกาสหนึ่ง บรรดาชัยค์ร่วมสมัยได้มาชุมนุมกัน แต่ละคนต่างเผยความปรารถนาของตน เมื่อถึงคราวของท่าน ท่านกล่าวว่า:

«ความปรารถนาของข้าพเจ้าคือ ในโลกนี้จะไม่หลงเหลือทั้งชื่อและร่องรอยของข้าพเจ้าเลย»

«ในโลกนั้น»[^1]

ความหมดสิ้นตัวตนและความถ่อมตนนี้ปรากฏออกมาในถ้อยคำของท่านประโยคนี้ว่า:

«ทั้งหมดของเรายังคงอยู่ในการหลอกลวงของชัยฏอน เราไม่รู้จักแม้แต่ตัวเราเอง และไม่มีร่องรอยใดของอิสลามอยู่ในตัวเราเลย»

ในจดหมายฉบับหนึ่ง สิ่งที่ท่านเขียนไว้เกี่ยวกับความจำเป็นและความประเสริฐของการคร่ำครวญและการโศกเศร้าต่อสภาพอันน่าสมเพชของตนเองนั้น ล้วนเป็นการเปิดเผยสภาพและความรู้สึกภายในของท่านเองทั้งสิ้น ท่านกล่าวว่า:

«ผู้รู้แจ้ง (อาริฟีน) ได้กล่าวไว้ว่า ขอสาบานต่อพระเจ้า แล้วขอสาบานต่อพระเจ้าอีกครั้ง ว่าเสียงที่เป็นที่รักยิ่ง ณ อัลลอฮ์ผู้ทรงสูงส่ง ไม่มีเสียงใดยิ่งไปกว่าเสียงของการร้องไห้คร่ำครวญต่อตนเอง ดังนั้นวันนี้จึงสมควรแล้วที่บรรดาผู้สัจจริง (ศิดดีก) แห่งหนทางนี้และผู้นำแห่งศาสนา จะเรียนรู้การคร่ำครวญนี้จากท่านเคาะญะฮ์อุวัยส์ อัลเกาะรนี (ร.ฎ.) โอ้พี่น้องเอ๋ย ผู้ใดก็ตามที่มิได้โศกเศร้าคร่ำครวญและร้องรำพันต่อตนเองอยู่ทุกขณะ เขาก็เป็นเพียงผู้กล่าวอ้างที่เต็มไปด้วยความเขลาเพิกเฉย และเมื่อถึงวันกิยามะฮ์ เขาจะเป็นบุคคลที่หัวใจเปี่ยมไปด้วยความเสียใจ นี่คือความโลภอันเหลวไหลจอมปลอม ที่ทุกวันนี้ทุกคนต่างมีความทะเยอทะยานเช่นนี้อยู่ในหัว คือทุกคนต้องการให้ตนมีเกียรติยศ ตำแหน่ง และความยิ่งใหญ่ในโลกนี้ และต้องการให้คำสั่งใช้และคำสั่งห้ามของเรามีผลบังคับใช้ ...»

[^1]: มะนากิบุลอัศฟิยาอ์ (مناقب الاصفیاء) หน้า 136

«และการตักวาจะต้องคงอยู่ตลอดไป และการรู้จักใกล้ชิดกับองค์อัลลอฮ์ก็จำเป็น»

ความหมายของข้อความภาษาเปอร์เซียข้างต้นคือ: ในทุกสิ่งนี้ คำสั่งจะต้องมีผลบังคับใช้ จะต้องมีความโปรดปรานและความสุขสำราญของโลกนี้ จะต้องมีเกียรติ และเกียรตินั้นจะต้องได้รับการแสดงออก และนอกจากสิ่งทั้งหมดนี้แล้ว ยังจำเป็นต้องมีความใกล้ชิดกับองค์อัลลอฮ์ผู้ทรงสูงส่งอีกด้วย ช่างเป็นการหยอกล้อที่น่าขันเสียจริง

รุบาอีย์

«บรรดาผู้ที่สละชีวิตให้แก่การรำลึกถึงพระองค์ ย่อมไม่หันไปหาสวนแห่งการพบพระองค์ (เพื่อความสุขของตน) พวกเขาไม่ยอมละทิ้งแม้เพียงเส้นผมเดียวจากขอบเขตของชะรีอะฮ์ ณ ที่ซึ่งบรรดาบุรุษทั้งหลายต่างดื่มกินจากถ้วยเดียวกัน พวกเขาไม่ยอมให้แม้หยดเดียวแก่ผู้ที่บูชาตัวเอง»[^1]

ในมักตูบอีกฉบับหนึ่ง ท่านได้ให้คำแนะนำเรื่องการลบล้างตัวตน การทำลายอัตตา และการเป็นศัตรูต่อนัฟซู ซึ่งทั้งหมดเป็นภาพสะท้อนสภาวะของท่านเอง และแน่นอนว่ามักตูบฉบับนี้เขียนขึ้นหลังจากที่ท่านได้บรรลุถึงระดับแห่งความสมบูรณ์นี้แล้ว บรรดาบุรุษของอัลลอฮ์และผู้สมบูรณ์แห่งตะริเกาะฮ์ถือว่า การเชิญชวนไปสู่ระดับขั้นใดโดยที่ตนเองยังไปไม่ถึงนั้นเป็นการนิฟาก และเป็นสิ่งที่ตรงกับอายะฮ์

لِمَ تَقُولُونَ مَا لَا تَفْعَلُونَ ﴿٢﴾

«เหตุใดพวกเจ้าจึงพูดในสิ่งที่พวกเจ้าไม่กระทำ» (ซูเราะฮ์อัศ-ศ็อฟฟ์ 61:2)

ท่านกล่าวว่า

«เมื่อเจ้าเคาะห่วงประตูของนายของเจ้า และมาถึงประตูนั้นแล้ว เจ้าจะต้องกลายเป็นดินธุลี และจะต้องสะอาดบริสุทธิ์จากการกล่าวอ้างทั้งปวง หากเจ้าสวมมงกุฎแห่งราชันย์นับพันไว้บนศีรษะ แต่สิ่งที่เป็นแก่นแท้ของดินคือ "ใบหน้าแห่งความเป็นขอทาน" และ "สีแห่งความยากไร้" แม้ฝุ่นที่เกาะอยู่บนใบหน้าจะหลุดออกไปด้วยน้ำได้ แต่สีแท้ของใบหน้านั้น น้ำจะทำอะไรมันได้เล่า»

กล่าวคือ ฝุ่นที่เกาะอยู่ด้านบนนั้นน้ำย่อมชะล้างออกได้ แต่สีแท้ของใบหน้าไม่อาจชะล้างออกด้วยน้ำได้[^2]

[^1]: มักตูบที่ 11 [^2]: มักตูบที่ 27

ในมักตูบ (จดหมาย) อีกฉบับหนึ่ง ท่านได้ระบายความทุกข์และคร่ำครวญถึงสภาพอันย่ำแย่ โดยกล่าวถึงตนเองอย่างตรงไปตรงมา ไม่อาศัยการเปรียบเปรยหรือการใช้ถ้อยคำอ้อมค้อมใด ๆ ว่า:

«พวกเราคือผู้ตกต่ำและแปดเปื้อน เป็นทาสของดุนยา เป็นเชลยของกิเลสและความเคยชิน เป็นผู้คาดเข็มขัดซุนนาร (สัญลักษณ์ของผู้ปฏิเสธ) บนหนทางแห่งความเผลอเรอ งานของเรามีเพียงการบูชาความเคยชิน นอกจากนั้นไม่มีสิ่งใดเลย เรานับอยู่ในหมู่ผู้เผลอเรอเท่านั้น หาได้นับอยู่ในหมู่บุรุษแห่งหนทางของอัลลอฮ์ไม่ การเดินบนหนทางแห่งศาสนาแล้วอ้างตนว่ามีเตาฮีด เป็นความไม่ละอายและความมืดบอด ด้วยเหตุนี้ ชาวยิว ผู้บูชาไฟ โบสถ์ และวิหารเทวรูป ต่างก็ละอายต่อพวกเรา»[^1]

บทมุนาญาต (บทวิงวอน) ที่ถ่ายทอดจากท่าน เป็นการถ่ายทอดสภาพจิตใจของท่านได้อย่างสมบูรณ์ และเป็นภาพสะท้อนที่แท้จริงของอารมณ์ความรู้สึกของท่าน ท่านกล่าวว่า:

«โอ้พระผู้สร้าง ข้าพระองค์ผู้ต่ำต้อยไร้ที่พึ่ง เปรียบดั่งมดขาเป๋ที่ปรารถนาจะไปถึงพระองค์ ไม่มีทั้งพลัง ไม่มีทั้งการบรรลุ ไม่มีทั้งเสบียง ไม่มีทั้งความสงบ ไม่มีทั้งหัวใจ ศาสนาหลุดลอยไปจากมือ ดุนยาก็สูญหาย เหลือเพียงรูปลักษณ์ ส่วนแก่นแท้นั้นสูญสิ้นไปแล้ว ข้าพระองค์มิใช่กาฟิร และมิได้เกิดมาเป็นมุสลิม แต่ยืนตะลึงงันอยู่ระหว่างทั้งสอง มิใช่มุสลิม และมิใช่กาฟิร แล้วข้าพระองค์จะทำเช่นไรเล่า ข้าพระองค์ยังคงเร่ร่อนสับสนและกระวนกระวายใจ»

[^1]: มักตูบที่ 31

«โอ้พระผู้อภิบาล น้ำตาและเสียงถอนใจของข้ามีมากมาย แม้ข้าจะไม่มีสิ่งใดเลย แต่ภาระนี้ก็ยังอยู่กับข้า ทั้งกายแปดเปื้อนด้วยมลทิน ทั้งหัวใจก็อ่อนล้าด้วยความยากลำบากและการบำเพ็ญ ข้าตกค้างอยู่ในบ่อลึกโดยมีโซ่ตรวนพันธนาการที่เท้า ในบ่อลึกเช่นนี้ ผู้ที่จะดึงข้าขึ้นมาได้มีเพียงพระองค์ โปรดชำระลานแห่งวิญญาณของข้าด้วยหนทางแห่งความเมตตา และจงลบสมุดบันทึก (ความผิด) ของข้าด้วยน้ำตาของข้า แม้ข้าจะมาพร้อมความแปดเปื้อนอย่างยิ่ง ขอพระองค์โปรดอภัยเถิด เพราะข้ามาจากบ่อลึกแห่งความใคร่»

ผลตามธรรมชาติและที่หลีกเลี่ยงไม่ได้ของการลบตัวตน (ฟะนาอ์) นี้ก็คือ คำสรรเสริญและคำติเตียนของมนุษย์ทั้งหลายเป็นสิ่งที่เท่าเทียมกันสำหรับท่าน ในมักตูบฉบับหนึ่งท่านกล่าวไว้ และแท้จริงแล้วเป็นการเล่าเรื่องราวของตัวท่านเอง ว่า:

«สำหรับผู้มีมะอ์ริฟะฮ์ (ผู้รู้แจ้งในอัลลอฮ์) คำสรรเสริญ คำติเตียน การยกย่อง และการตำหนิของมนุษย์ จะก่อความเสียหายอะไรเล่า ในเมื่อสำหรับพวกเขา คำชมและคำตำหนิเป็นสิ่งเดียวกัน (การยอมรับหรือการปฏิเสธของผู้คนจะก่อความเสียหายใดแก่พวกเขา) มนุษย์ทั้งหลายนั้นทั้งสองด้านเหมือนกันหมด คำสรรเสริญของมนุษย์ไม่ได้ทำให้ใครน่าสรรเสริญ และผู้ที่ถูกมนุษย์ตำหนิก็ไม่ได้น่าตำหนิ (ผู้ที่ดีในสายตามนุษย์ไม่ใช่ว่าจะดีจริง และผู้ที่เลวในสายตามนุษย์ไม่ใช่ว่าจะเลวจริง) แต่ผู้ที่น่าสรรเสริญอย่างแท้จริงคือผู้ที่อัลลอฮ์ตะอาลาทรงสรรเสริญ และผู้ที่น่าตำหนิคือผู้ที่อัลลอฮ์ตะอาลาทรงตำหนิ»

กวีเปอร์เซียท่านหนึ่งในยุคก่อนได้กล่าวไว้ราวกับเป็นการพูดถึงตัวท่านโดยเฉพาะว่า:

«ผู้ที่ติดอยู่ในบ่วงแห่งผู้มีโฉมงาม ย่อมไม่รู้สึกตัวทั้งต่อคำสรรเสริญและคำติเตียน»

ผลของการไม่ยึดถือตัวตนและการหลุดพ้นจากตัวเองนี้ก็คือ แม้ว่าอันเป็นผลจากการปฏิบัติของอัลลอฮ์ตะอาลาต่อบรรดาผู้เป็นที่โปรดปรานแห่งพระองค์ จะทำให้กะรอมาตและเหตุการณ์อัศจรรย์เกิดขึ้นจากท่านอย่างมากมาย แต่ด้วยอุปนิสัยและสภาวะ (หาล) ของท่านเช่นนี้

ท่านรังเกียจการแสดงกะรอมาตอย่างยิ่ง และไม่ชอบสิ่งใดก็ตามที่จะเป็นการเปิดเผยตำแหน่งและความเป็นที่ยอมรับ ณ อัลลอฮ์ของท่าน ผู้แต่งหนังสือ มะนากิบุลอัศฟิยาอ์ (مناقب الاصفیاء) เขียนไว้ว่า:

«แม้ว่ากิจการส่วนใหญ่ของท่านจะตั้งอยู่บนสิ่งที่ผิดธรรมดาและกะรอมาต แต่ท่านรังเกียจการแสดงกะรอมาต และแสดงออกถึงความถ่อมตนและความต่ำต้อยของตน หากผู้ใดมาขอความช่วยเหลือในกิจการใดหรือในความต้องการใด ท่านก็จะมอบเขาให้อยู่ในความดูแลของมีรอน ญะลาล ดีวานะฮ์»[^1]

นั่นคือยุคสมัยที่กะรอมาตและเรื่องอัศจรรย์ของบรรดาผู้ทรงคุณธรรมถูกกล่าวขานกันไปทุกบ้าน และคนทั่วไปถือว่าสิ่งเหล่านี้เป็นเครื่องหมายของการเข้าถึงอัลลอฮ์และความเป็นผู้ได้รับการคัดเลือก

ในหนังสือ มะนากิบุลอัศฟิยาอ์ มีบันทึกว่า ครั้งหนึ่งมีชายกลุ่มหนึ่งถือแมลงวันที่ตายแล้วมาหาท่าน และกล่าวว่า มีคำกล่าวที่เป็นที่รู้จักกันว่า:

الشیخ یحیی ویمیت

«ชัยค์ทำให้มีชีวิตและทำให้ตาย» ขอท่านโปรดสั่งให้แมลงวันเหล่านี้กลับมีชีวิตเถิด ท่านตอบว่า «ตัวข้าเองยังไร้ความสามารถ แล้วข้าจะทำให้ผู้อื่นมีชีวิตได้อย่างไร?»

ความสูงส่งแห่งอัคลาก

อัคลากของบรรดาศูฟีผู้ทรงเกียรติได้รับประโยชน์และได้รับอิทธิพลจากรัศมีแห่งตะเกียงนุบูวะฮ์ ด้วยเหตุนี้ อัคลากของท่านเหล่านี้จึงเป็นเงาสะท้อนของอัคลากของบุคคลผู้ทรงเกียรติท่านนั้น ﷺ ผู้ซึ่งอัลกุรอานได้ให้การยืนยันไว้ว่า:

وَإِنَّكَ لَعَلَىٰ خُلُقٍ عَظِيمٍ ﴿٤﴾

«และแท้จริงเจ้านั้นอยู่บนจริยธรรมอันยิ่งใหญ่» (ซูเราะฮ์อัล-เกาะลัม 68:4) ผู้แต่งหนังสือ มะนากิบุลอัศฟิยาอ์

[^1]: มะนากิบุลอัศฟิยาอ์ หน้า 131

ได้บันทึกไว้ว่า «มารยาทของชัยค์ชะร็อฟุดดีนนั้นเหมือนกับมารยาทของท่านนบี ﷺ»[^1]

ในทัศนะของท่าน การประดับตนด้วยมารยาทแห่งนบี ﷺ และการหล่อหลอมตนเองในแม่พิมพ์แห่งชีวประวัติของท่านนบี ﷺ นั้นจำเป็นเพียงใด ย่อมประจักษ์ได้จากข้อความที่คัดมาจากจดหมายของท่านต่อไปนี้ อันที่จริงสิ่งนี้คือสภาพของท่านเอง ซึ่งท่านได้นำมากล่าวในฐานะหลักการข้อหนึ่ง:

«และนี่คือมารยาทที่ในตะริเกาะฮ์ได้กลายเป็นสัญลักษณ์ของผู้ทรงความรู้ กล่าวคือ ในทุกสภาพของตน พวกเขาปฏิบัติตามชะรีอะฮ์ และนำมารยาทของตนไปทดสอบกับบรรทัดฐานแห่งซุนนะฮ์ และผู้ใดไม่ได้ยืนหยัดอย่างแท้จริงในชะรีอะฮ์ ผู้นั้นย่อมไม่ได้รับประโยชน์ใด ๆ จากตะริเกาะฮ์ (ตะเซาวุฟ) เลย»

ในจดหมายอีกฉบับหนึ่ง ท่านกล่าวว่า:

«ผู้ใดยิ่งมั่นคงในการปฏิบัติตามชะรีอะฮ์มากเท่าใด ผู้นั้นก็ยิ่งมีมารยาทงดงามมากเท่านั้น และผู้ใดยิ่งมีมารยาทงดงามมากเท่าใด ผู้นั้นก็ยิ่งเป็นที่รักในเบื้องพระพักตร์ของอัลลอฮ์ผู้ทรงอำนาจมากเท่านั้น เพราะมารยาทที่ดีงามคือมรดกของท่านนบีอาดัม (อ.ล.) และเป็นของขวัญที่อัลลอฮ์ผู้ทรงเป็นพระเจ้าแห่งสากลโลกได้ประทานให้แก่ท่าน ดังนั้นสำหรับผู้ศรัทธาแล้ว ย่อมไม่มีอาภรณ์และเครื่องประดับใดจะงดงามไปกว่ามารยาทที่ดีงาม…»[^2]

[^1]: มะนากิบุลอัศฟิยาอ์ (مناقب الاصفیاء) หน้า 135 [^2]: จดหมายฉบับที่ห้าสิบเก้า

«ไม่มีวิธีการใดและความงดงามใดที่ดีไปกว่าการเชื่อฟังบัญญัติของพระผู้เป็นเจ้าและการปฏิบัติตามชะรีอะฮ์ของท่านเราะซูล ﷺ เพราะกิริยาและการกระทำทั้งปวงของท่านผู้เป็นนายแห่งสรรพสิ่ง (ขอการประสาทพรและความสันติอันประเสริฐสุดจงมีแด่ท่าน) ล้วนเป็นที่พึงพอใจ ณ พระผู้สร้างและในหมู่ผู้ถูกสร้างเสมอ และผู้ใดที่ปฏิบัติตามท่านนบี ﷺ ก็พึงดำเนินชีวิตเช่นเดียวกับที่ท่านได้ดำเนินชีวิตมา»[^1]

ชีวประวัติและเรื่องราวของท่านแสดงให้เห็นว่า ท่านได้พยายามอย่างเต็มที่ที่จะปฏิบัติตามแบบอย่างของท่านนบี ﷺ อย่างสมบูรณ์ในด้านจริยธรรมด้วย มารยาทของท่าน การปฏิบัติต่อปวงบ่าวของอัลลอฮ์ ความเมตตาและความเอ็นดูต่อพวกเขา การปกปิดข้อบกพร่องของผู้คน และการปลอบประโลมเอาใจปวงบ่าวของอัลลอฮ์ ทั้งหมดนี้ทำให้ท่านเป็นแบบอย่างหนึ่งของผู้เจริญรอยตามท่านผู้ทรงจริยธรรมอันยิ่งใหญ่ และเป็นภาพสะท้อนของจริยธรรมแห่งนุบูวะฮ์

ความเมตตาและความเอ็นดู

ท่านเป็นผู้มีจิตใจอ่อนโยนยิ่งนัก ต่อปวงบ่าวของอัลลอฮ์ ท่านเป็นผู้เอื้ออารี มีความเอ็นดู รักใคร่มิตร ปกปิดข้อบกพร่อง และให้เกียรติแม้แต่ศัตรู สิ่งที่ท่านได้เขียนไว้ในการบรรยายถึงสถานะและวิถีชีวิตของผู้รู้แจ้ง (อาริฟ) และบุรุษของพระผู้เป็นเจ้านั้น คือภาพที่แท้จริงของตัวท่านเอง ท่านกล่าวว่า:

«ความเมตตาและความเอ็นดูของเขา ดุจดวงอาทิตย์ที่ส่องแสงไปถึงทุกคน»

[^1]: มักตูบที่ห้าสิบเก้า

…ท่านไม่ลิ้มรสมันเองและไม่รับประทานเอง แต่กลับให้ผู้คนได้รับประทาน ท่านไม่สวมใส่เอง แต่ให้ผู้คนได้สวมใส่ ความทุกข์ร้อนใดที่ผู้คนก่อแก่ท่าน ท่านไม่ใส่ใจ และไม่ถือสาความอยุติธรรมของพวกเขา ท่านเป็นผู้ขอความช่วยเหลือ (ชะฟาอะฮ์) ให้แก่ผู้ที่อธรรมต่อท่าน ตอบแทนความโหดร้ายด้วยความซื่อสัตย์ภักดี และตอบคำด่าทอด้วยการขอดุอาอ์และกล่าวสรรเสริญ

ท่านรู้หรือไม่ว่าเหตุใดท่านจึงทำเช่นนี้ทั้งหมด? ก็เพราะท่านได้รับการคุ้มครองไว้ จากห้วงหัวใจของท่านไม่มีลมใดพัดไปยังผู้คน นอกจากสายลมแห่งความสงบสุข

ในความเมตตาปรานี ท่านเป็นดั่งดวงอาทิตย์ ซึ่งส่องแสงแก่มิตรฉันใด ก็ส่องแสงแก่ศัตรูฉันนั้น ในความถ่อมตน ท่านเป็นดั่งแผ่นดิน ซึ่งสรรพสิ่งทั้งปวงเหยียบย่ำอยู่บนนั้น แต่มันก็ไม่ทะเลาะวิวาทกับผู้ใด มือของท่านสั้นเกินกว่าจะยื่นไปรุกรานผู้อื่น สรรพสิ่งทั้งปวงเป็นผู้อยู่ในความอุปการะของท่าน แต่ท่านไม่ได้อยู่ในความอุปการะของผู้ใด ในความเอื้อเฟื้อ ท่านเป็นดั่งมหาสมุทร ท่านมอบความโปรดปรานแก่ศัตรูมากเท่าเดียวกันกับ…

ย่อมเปรียบดั่งเมฆที่ตั้งอยู่เหนือทิศตะวันออกและทิศตะวันตก[^1] มันหลั่งรินลงมาเป็นความเมตตาแก่สรรพสิ่งทั้งปวง เพราะเขาเป็นผู้ที่หลุดพ้นเป็นอิสระแล้ว สิ่งใดที่เขามองเห็น (คือเขาถือว่าสรรพสิ่งทั้งหลายล้วนสังกัดอยู่กับซาตอันบริสุทธิ์นั้นเพียงองค์เดียว) ดวงตาของเขาย่อมเป็นดวงตาของ "อะฮ์ลุลญัมอ์" แต่ละส่วนในบรรดาส่วนต่าง ๆ ของตัวตนของเขาได้รับการสวมใส่อาภรณ์เกียรติยศเช่นเดียวกันนี้ และผู้ใดที่ไม่มีคุณลักษณะเหล่านี้ เขาย่อมไม่ได้รับฐานันดรหรือมะกอมใด ๆ ในตะริเกาะฮ์

ผลของความเมตตาและความเอ็นดูนี้เอง ที่ทำให้การทำร้ายจิตใจของบ่าวคนใดของอัลลอฮ์ถือเป็นบาปในแนวทางของท่าน บรรดาศูฟีผู้บริสุทธิ์ได้ปฏิบัติตามคำกล่าวของชัยค์สะอ์ดี (ร.ฮ.) มาตั้งแต่ครั้งโบราณว่า

«การทำร้ายจิตใจของมิตรสหายคือความโง่เขลา ส่วนกัฟฟาเราะฮ์ของคำสาบานนั้นเป็นเรื่องง่ายดาย»

ครั้งหนึ่งท่านกำลังถือศีลอดสุนัต มีชายคนหนึ่งนำของขวัญมามอบแด่ท่านด้วยความตั้งใจอย่างยิ่ง และกล่าวว่า "ข้าพเจ้านำสิ่งนี้มาให้ท่านด้วยความปรารถนาอย่างแรงกล้า ขอท่านโปรดรับประทานเถิด" ท่านจึงรับประทานในทันที และกล่าวว่า

«การละศีลอดยังมีการถือชดใช้ (เกาะฎออ์) ได้ แต่การทำร้ายจิตใจนั้นไม่มีการชดใช้»

ผลจากคุณลักษณะนี้อีกประการหนึ่งคือ ท่านจะปกปิดความผิดของผู้อื่นให้มากที่สุดเท่าที่จะทำได้ และหากท่านได้รับรู้ถึงบาปหรือความบกพร่องของผู้ใด ท่านก็จะตีความไปในทางที่ดี

ในหนังสือ "มะนากิบุลอัศฟิยาอ์" (مناقب الاصفیاء) มีบันทึกไว้ว่า วันหนึ่งมีชายคนหนึ่งก้าวออกไปเป็นอิมามนำละหมาด และท่านได้

[^1]: มักตูบที่ยี่สิบสี่

ละหมาดตามหลังเขา หลังละหมาดเสร็จมีคนหนึ่งเรียนท่านว่า "ชายผู้นี้เป็นคนดื่มสุรา" ท่านกล่าวว่า "เขาคงไม่ได้ดื่มตลอดเวลาหรอก" ผู้คนกล่าวว่า "เขาดื่มตลอดเวลา" ท่านกล่าวว่า "ในเดือนเราะมะฎอนเขาคงไม่ได้ดื่ม"[^1]

การไม่ข้องแวะและไม่ผูกพันกับดุนยา

ผลลัพธ์อันเป็นธรรมชาติของมะอ์ริฟะฮ์ที่แท้จริงและความรักอันสมบูรณ์ คือการหมดความปรารถนาในดุนยาและการวางมือจากดุนยาอย่างสิ้นเชิง ในจดหมายฉบับหนึ่งของท่าน ท่านได้เขียนบทกวีไว้สองบท ซึ่งตรงกับสภาพของท่านเองโดยแท้

«ข้าคือผู้เดิมพันในความรัก ข้าไม่มีจุดประสงค์ในกิจการใด ๆ ความยากจนคือที่พึ่งพิงและที่หลบภัยของข้า ข้าไม่มีความโลภใด ๆ ข้าไม่ใช่ผู้ถูกพันธนาการด้วยผู้คน และไม่ใช่ผู้ถูกผูกมัดกับผู้ใด ข้าคือนกที่สยายปีก ข้าไม่มีกรงใด ๆ ขังไว้»

ท่านได้รับที่ดินพระราชทาน (ญาคีร) สำหรับคานกอฮ์อย่างไม่เต็มใจ ด้วยความเกรงใจต่อมัจญ์ดุลมุลก์ และเพื่อปกป้องเขาจากความกริ้วของมุฮัมมัด ตุฆลุก แต่ที่ดินนั้นท่านได้คืนไปในรัชสมัยของพระเจ้าฟีรูซ ตุฆลุก ผู้เป็นเพื่อนของคนยากจนและมีจิตใจกรุณา และหากรายงานในหนังสือ "สีเราะตุชชะร็อฟ" ซึ่งเขียนโดยอ้างอิงหนังสือ "มูนิสุลกุลูบ" นั้นถูกต้อง ท่านก็ได้เดินทางไปยังดิลลีด้วยตนเอง และมอบเอกสารที่ดินพระราชทานคืนแก่องค์กษัตริย์ หลังจากนั้นท่านก็ไม่ได้ให้ความสำคัญหรือสนใจกับการก่อสร้างคานกอฮ์ด้วยการรวบรวมทรัพย์เลย หากมีผู้ใดเสนอความเห็นในเรื่องนี้ ก็จะเป็นที่ขุ่นเคืองแก่จิตใจอันสูงส่งของท่าน ผู้เขียนหนังสือ "กันจ์ ลาค็อฟฟี" เขียนไว้ว่า

"ชัยค์ฮะมีดุดดีนเป็นสหายของท่านมัคดูม และอยู่ร่วมกับท่านในยามปลีกตัว (เคาะละวะฮ์) ครั้งหนึ่ง เมื่อเวลาล่วงเลยไปครึ่งคืน เขาได้มาเข้าพบท่านมัคดูม คืนนั้นเป็นคืนเดือนหงาย ท่านมัคดูมออกมาข้างนอกและนั่งลงที่ลานบ้านใกล้กำแพง ชัยค์ฮะมีดุดดีนก็นั่งอยู่ด้วยชั่วครู่หนึ่ง สักพักเขาก็กล่าวว่า หากขยายลานยกพื้นนี้ออกไปอีกสักหน่อย ลานบ้านก็จะดูสะอาดเรียบร้อย ท่านมัคดูมลุกขึ้นยืนและกล่าวว่า ข้า…

[^1]: มะนากิบุลอัศฟิยาอ์ (مناقب الاصفیاء) หน้า 141 (เหตุการณ์นี้น่าจะเกิดขึ้นในเดือนเราะมะฎอน)

...ข้าพเจ้าคิดว่าในยามดึกเช่นนี้คงมีปัญหาบางอย่างเกี่ยวกับกิจการทางศาสนาเกิดขึ้น ท่านจึงมาเพื่อแก้ไขปัญหานั้น แต่บัดนี้ข้าพเจ้าเห็นแล้วว่าข้าพเจ้าเข้าใจผิดโดยสิ้นเชิง ท่านกลับสั่งให้ขยายแท่นยกพื้นให้ใหญ่ขึ้น ดังที่กล่าวกันว่า "ให้ทำลายบ้านเก่านี้เสียแล้วทำให้เป็นสวน"[^1]

ความสูงส่งแห่งความมุ่งมั่น

ความโดดเด่นอันยิ่งใหญ่ประการหนึ่งของท่าน และเป็นเคล็ดลับแห่งความก้าวหน้าและความสมบูรณ์ของท่าน คือความมุ่งมั่นอันสูงส่งและจิตใจอันกว้างใหญ่ที่มีมาแต่กำเนิด ซึ่งปรากฏชัดในชีวประวัติของท่านและในทุกบรรทัดของจดหมาย (มักตูบาต) ของท่าน ท่านได้กำชับผู้ใกล้ชิด สหาย และผู้รับใช้ของท่านอยู่เสมอให้มีความมุ่งมั่นสูงส่งและมีจิตใจกว้างขวาง และแน่นอนว่าผู้ที่ปฏิบัติตามเรื่องนี้มากที่สุดก็คือตัวท่านเอง ในจดหมายฉบับหนึ่ง ท่านสอนเรื่องความมุ่งมั่นอันสูงส่งด้วยถ้อยคำที่ปลุกเร้าจิตใจยิ่งนัก ท่านกล่าวว่า

«แม้เจ้าจะต่ำต้อยเพียงใดก็ตาม จงรักษาความมุ่งมั่นให้สูงส่งไว้เถิด โอ้พี่น้อง ความมุ่งมั่นของบุรุษผู้กล้าจะไม่ลดต่ำลงต่อสิ่งใดเลย แม้จะอยู่เคียงข้างฟากฟ้าและแผ่นดิน อะรัชและกุรซีย์ ก็ไม่ลดต่ำลง สวรรค์และนรก ฟากฟ้าและแผ่นดิน อะรัชและกุรซีย์ ก็ไม่อาจแบกรับน้ำหนักแห่งความมุ่งมั่นของพวกเขาได้»

ด้วยเหตุนี้จึงมีผู้กล่าวไว้ว่า (มัษนาวีย์)

«ชนกลุ่มนี้ไม่ได้หมกมุ่นอยู่กับความกังวลเรื่องนรกและสวรรค์ พวกเขาถูกสร้างมาเช่นนี้ พวกเขาเกาะยึดอยู่ที่ประตูแห่งองค์อัลลอฮ์ และสิ่งใดที่มิใช่พระองค์ พวกเขาก็เตะทิ้งไป ตราบใดที่เจ้ายังไม่กวาดทางให้สะอาดด้วยไม้กวาดแห่ง "ลา" (ไม่มีพระเจ้าอื่นใด) เจ้าก็จะไม่ไปถึงวังแห่ง "อิลลัลลอฮ์" (นอกจากอัลลอฮ์)»

[^1]: ซีรัต อัชร็อฟ (سیرۃ اشرف) หน้า 125

«ความมุ่งมั่น (ฮิมมะฮ์) ของบรรดาบุรุษของอัลลอฮ์นั้นปรารถนาบรรยากาศอันบริสุทธิ์และทะเลทรายอันกว้างใหญ่เช่นนั้น ซึ่งไม่มีแม้นามหรือร่องรอยของเศษหญ้าและฟางใด ๆ เลย เพื่อที่ชนเหล่านี้จะได้โบยบินอยู่ในบรรยากาศนั้น และไม่มีบรรยากาศใดที่บริสุทธิ์ยิ่งไปกว่า "บรรยากาศแห่งรุบูบิยะฮ์ (ความเป็นพระผู้อภิบาล)" และไม่มีทะเลทรายใดที่กว้างใหญ่ยิ่งไปกว่า "ทะเลทรายแห่งวะห์ดานิยะฮ์ (ความเป็นหนึ่งเดียว)" ความมุ่งมั่นของบุรุษเหล่านี้ไม่ได้วนเวียนอยู่รอบกะอ์บะฮ์และบัยตุลมักดิส และฟ้ากับแผ่นดินก็ไม่อาจเวียนรอบมันได้ ซุบหานัลลอฮ์! ช่างเป็นเรื่องน่าอัศจรรย์ยิ่งนัก บุรุษผู้หนึ่งนั่งอยู่ ณ ที่ของตน ซุกเท้าไว้ในชายผ้า และวางศีรษะไว้บนเข่า ทว่า "ศีรษะ" (คือความมุ่งมั่น) ของเขาได้ล่วงเลยพ้นไปจากทั้งสองโลกและสถานที่ทั้งปวงแล้ว ช่างเป็นความมุ่งมั่นอันจำเริญยิ่ง ที่ไม่อาจพบมันได้ในที่อื่นใด นอกจากในน้ำและดิน (คือมนุษย์บุตรอาดัม)»[^1] ด้วยเหตุนี้ จึงมีผู้กล่าวไว้ว่า

«เป็นความจริงที่ว่า ไม่มีผู้ใดในโลกใบนี้กระทำการแห่งความรักอันลึกซึ้งได้ นอกจากเจ้า โอ้บุตรแห่งดินที่ไร้ค่าเอ๋ย»

ผู้ประพันธ์หนังสือ «ซีเราะตุลอัชร็อฟ» (سیرۃ الاشرف) ได้เขียนไว้อย่างถูกต้องว่า—

[^1]: มักตูบที่สี่

«ดวงตาของท่านจับจ้องอยู่ที่สิ่งที่ยังไม่ได้รับเสมอ เพราะสิ่งที่ได้รับแล้วนั้นท่านเห็นว่าเป็นสิ่งต่ำต้อย และด้วยความกว้างขวางแห่งความอดทนและความสูงส่งแห่งปณิธาน สิ่งที่สูงสุดจึงอยู่ในสายตาของท่านทุกลมหายใจและทุกขณะ»

ท่านได้กำชับผู้อื่นให้มีความกว้างขวางแห่งความอดทนและความสูงส่งแห่งปณิธานเช่นเดียวกันนี้:

«โดยสมมุติว่า หากทั้งสองโลกมาถึงหน้าประตูของท่าน และมีผู้กล่าวว่า ทั้งหมดนี้เป็นกรรมสิทธิ์ของท่าน ท่านจะจัดการกับมันอย่างไรก็ได้ตามประสงค์ ก็จงตื่นตัวไว้ อย่าได้หลงใหลอยู่กับสิ่งนั้น แต่จงมุ่งไปสู่สิ่งที่อยู่เหนือโลกนี้และโลกหน้า มิฉะนั้นท่านจะถูกม่านปิดกั้น และหนทางที่จะไปถึงพระองค์ก็จะถูกตัดขาด ก็จะเป็นดังที่บรรดาผู้รู้แจ้ง (อาริฟีน) ได้กล่าวไว้ว่า»

«โลกนี้คือบ้านแห่งความทุกข์ยาก และโลกหน้าคือที่พำนักแห่งความปรารถนา สิ่งที่เราได้รับจากทั้งสองนั้น ไม่ถึงครึ่งเมล็ดข้าวบาร์เลย์»

แล้วในอีกแห่งหนึ่งท่านกล่าวว่า:

«ตราบใดที่ภาชนะแห่งความอดทนกว้างขวาง ทุกสิ่งย่อมบรรจุอยู่ในนั้นได้ แต่หากคับแคบ ก็ไม่มีสิ่งใดบรรจุลงได้ ประเด็นนี้ในเรื่องการแสวงหา (ฏอลับ) คือรากฐานที่แท้จริง»

การตัดขาด (ตัจญรีด) และการปลีกตัว (ตัฟรีด)

ผู้ที่ดำเนินอยู่ในการตัฟรีดและการตัจญรีด ย่อมไปถึงสถานะแห่งการตัดขาดจากสรรพสิ่ง (อินกิฏออ์ อะนิลค็อลก์) และความใกล้ชิดผูกพันกับอัลฮัก…… ซึ่งเป็นสถานะที่ผู้ไม่ใช่คนใกล้ชิดจะเข้าถึงได้ หรือจะหยั่งรู้ถึงความสูงส่งของมันนั้น เป็นเรื่องยากสำหรับคนทั่วไป ดังนั้น ตราบใดที่พวกเขาไม่บอกเล่าสภาวะของตนเอง หรือไม่แสดงร่องรอยของจุดหมายนั้น การจะสืบหาร่องรอยของมันย่อมเป็นเรื่องยาก อนึ่ง เนื่องจากบรรดาบุรุษแห่งอัลลอฮ์ได้รับความมั่งคั่งแห่ง "การปลีกตัวท่ามกลางหมู่ชน (ค็อลวัต ดัร อันญุมัน)" และ "การเดินทางภายในมาตุภูมิ (สะฟัร ดัร วะฏัน)"

...เป็นอยู่ และพวกเขาเป็นภาพของ «มือทำงาน ใจอยู่กับมิตร» ภาระหน้าที่แห่งตำแหน่งการชี้นำและการอบรม (อิรชาดและตัรบิยะฮ์) และลักษณะของการปฏิบัติตามแบบอย่างของท่านนบี ﷺ ทำให้พวกเขาอยู่ท่ามกลางมวลมนุษย์เสมอ ด้วยเหตุนี้บางครั้งจึงเกิดความไม่คุ้นเคยต่อมะกอมอันแท้จริงของพวกเขา ตัจรีดและตัฟรีดคือมะกอมเช่นไร และบรรดาผู้ที่บรรลุถึงมะกอมนี้มีสภาวะเช่นไร จงฟังจากปากของท่านเองเถิด ว่าท่านพรรณนาด้วยพลังแห่งวาทศิลป์และด้วยความปีติดื่มด่ำเพียงใด:

«"ตัจรีด" คือการแยกตนออกจากความผูกพันทั้งปวงและจากมวลสรรพสิ่ง และ "ตัฟรีด" คือการละทิ้งตัวตนของตนเอง จนในใจไม่มีฝุ่นละอองใดๆ บนหลังไม่มีภาระใดๆ ไม่มีบัญชีหรือการคิดคำนวณกับผู้ใด และในอกไม่มีตลาด (แห่งความกังวลทางโลก) ใดๆ ไม่มีกิจธุระใดๆ กับสิ่งถูกสร้างใดเลย ความมุ่งมั่นของเขา (ดุจเหยี่ยวหลวง) โบยบินผ่านพ้นอะรัชไปแล้ว และผ่านพ้นทั้งสองโลกจนบรรลุถึงเป้าหมายที่ตนปรารถนา ได้พบความสงบ แม้ทั้งสองโลกยังคงอยู่ เขาก็ไม่มีความสุขใดเลยหากปราศจากมิตร (อัลลอฮ์) และแม้ทั้งสองโลกจะสูญสิ้นไป ตราบใดที่มีมิตรอยู่ เขาก็ไม่มีความทุกข์ใดเลย ผู้ทรงคุณท่านหนึ่งกล่าวไว้อย่างงดงามว่า

لا وحشة مع الله ولا راحة مع غير الله

"ไม่มีความว้าเหว่เมื่ออยู่กับอัลลอฮ์ และไม่มีความสงบสุขเมื่ออยู่กับสิ่งอื่นนอกจากอัลลอฮ์"

ดังที่กล่าวกันว่า ผู้ใดถูกปิดกั้นจากพระผู้เป็นเจ้า เขาย่อมอยู่ในความทุกข์และภัยพิบัติโดยแท้ แม้ว่ากุญแจแห่งคลังสมบัติทั้งปวงจะอยู่ในมือของเขาก็ตาม ส่วนยาจกผู้ที่มีพระผู้เป็นเจ้าอยู่กับเขา ภาวะของเขาคือราชาแห่งสองโลก»

«…แม้จะไม่มีอาหารสำหรับมื้อค่ำก็ตาม» ไม่มีความว้าเหว่ใด ๆ และหากอยู่กับสิ่งอื่นนอกจากอัลลอฮ์ ก็ไม่มีความสุขสบายใด ๆ เลย ดังที่มีผู้กล่าวไว้ว่า ผู้ใดถูกปิดกั้น (ห่างไกล) จากอัลลอฮ์ ตะอาลา เขาย่อมตกอยู่ในความทุกข์ยากและความโศกเศร้าอย่างแท้จริง แม้เขาจะเป็นเจ้าของกุญแจคลังสมบัติของหลายแผ่นดินก็ตาม ส่วนคนขอทานที่สวมเสื้อผ้าปะชุน หากเขามีความผูกพันกับอัลลอฮ์ เขาก็คือราชาแห่งทั้งสองโลก แม้แต่อาหารมื้อค่ำเขาก็ยังไม่มีกินก็ตาม

ในอีกจดหมาย (มักตูบ) หนึ่ง ท่านเขียนไว้ว่า:

«บรรดามิตรแท้แม้ไม่มีตัวตนก็ยังคงอยู่ ส่วนคนแปลกหน้าแม้มีตัวตนอยู่ก็เสมือนไม่มีอยู่ แต่มีเงื่อนไขว่า เจ้าต้องหลีกหนีจากโลกทั้งมวล แล้วกลับเข้ามาสู่ตัวเจ้าเอง ยกหัวใจออกจากตัวตนของเจ้า และสลัดตัวเจ้าเองทิ้งเสีย ดังที่ชาวถ้ำ (อัศฮาบุลกะฮ์ฟี) ได้กระทำ จงทำหัวใจของเจ้าเองให้เป็นถ้ำ (กะฮ์ฟี) แล้วเข้าไปอยู่ในหัวใจของตนเอง กล่าวตักบีรสี่ครั้งให้แก่ตัวเอง (ดังการละหมาดญะนาซะฮ์) และขับไล่สุนัขแห่งนัฟซูของเจ้าออกไปจากหัวใจ เพื่อที่พวกเขาจะได้เปิดเผยเจ้าให้ปรากฏแก่สรรพสิ่งทั้งหลาย ดังที่ชาวถ้ำถูกเปิดเผยให้ปรากฏ (ดังที่มีมาในอัลกุรอาน)»[^1]

لَوِ ٱطَّلَعْتَ عَلَيْهِمْ لَوَلَّيْتَ مِنْهُمْ فِرَارًا وَلَمُلِئْتَ مِنْهُمْ رُعْبًا ﴿١٨﴾

«หากเจ้าได้เห็นพวกเขา แน่นอนเจ้าจะหันหลังหนีพวกเขาไป และเจ้าจะเต็มไปด้วยความหวาดกลัวพวกเขา» (ซูเราะฮ์อัล-กะฮ์ฟี 18:18)

[^1]: มักตูบที่หกสิบสอง

«หากเจ้าได้ล่วงรู้ถึงสภาพของพวกเขา เจ้าก็จะหันหลังวิ่งหนี และหัวใจของเจ้าจะเต็มไปด้วยความหวาดกลัวพวกเขา หากเจ้าได้ชะโงกมองดูพวกเขา»

การกำชับความดี และความห่วงใยต่อสภาพและกิจการของมุสลิม

แม้ท่านจะอยู่ในฐานะอันสูงส่งแห่งการตัดขาดและการปลีกตัว (ตัจรีดและตัฟรีด) ซึ่งในหัวใจไม่มีที่ว่างให้แก่ฝุ่นละอองใด ๆ และไม่มีที่ว่างให้แก่การข้องเกี่ยวกับสิ่งถูกสร้างใด ๆ เลย แต่ท่านก็ยังมีความเมตตาและความเอ็นดูต่อสภาพของมนุษย์ และมีความห่วงใยและผูกพันทางใจต่อสภาพและกิจการของมุสลิมอยู่เสมอ ด้วยเหตุนี้เอง บางครั้งท่านจึงเขียนจดหมายถึงบรรดากษัตริย์ในยุคนั้น และชักชวนพวกเขาให้หันมาใส่ใจในการแผ่ความยุติธรรม การอำนวยความเป็นธรรม และการปกป้องคุ้มครองผู้ถูกกดขี่

ครั้งหนึ่ง ทรัพย์สินของเคาะญะฮ์ อาบิด ซะฟัรอาบาดี ได้สูญเสียไป ท่านจึงเขียนจดหมายฉบับหนึ่งถึงสุลฏอนอัชชัรก์ ฟีรูซ ชาฮ์ ในจดหมายนั้น หลังจากที่ท่านได้ยกเรื่องราวบางเรื่องของท่านนบี ﷺ และบรรดาศอฮาบะฮ์ผู้ทรงเกียรติ (ร.ฎ.) ตลอดจนหะดีษต่าง ๆ ที่เกี่ยวกับผู้กดขี่และผู้ถูกกดขี่แล้ว ท่านได้เขียนไว้ว่า

«ขอขอบคุณอัลลอฮ์ ที่วันนี้บุคคลผู้ทรงเกียรติและสูงส่งท่านนั้น เป็นที่พึ่งพิงของผู้ถูกกดขี่และผู้ไร้ที่พึ่ง และความยุติธรรมและความเป็นธรรมได้ปรากฏขึ้นในโลกจากราชสำนักของท่าน จนถึงขั้นแห่งความผาสุกนี้แล้ว ซึ่งท่านนบี ﷺ ได้กล่าวไว้เกี่ยวกับเรื่องนี้ว่า "ความยุติธรรมเพียงชั่วครู่เดียว ประเสริฐยิ่งกว่าการทำอิบาดะฮ์หกสิบปี"»[^1]

ท่านได้ศึกษาวิชาการศาสนาและสำเร็จการศึกษาที่โซนาร์เกาน์ ด้วยเหตุนี้ โดยธรรมชาติแล้วท่านจึงมีความผูกพันกับเบงกอลและผู้คนที่นั่น

[^1]: ซีเราะตุลอัชร็อฟ (سیرۃ الاشرف) หน้า 142 (ฉบับต้นฉบับลายมือ)

...ต่อสภาพการณ์ (ของแคว้นเบงกอล) ท่านมีความสนใจเป็นพิเศษ และใส่ใจห่วงใยต่อสภาพของชาวมุสลิมที่นั่นอยู่เสมอ เมาลานามุซัฟฟัร บัลคี (ร.ฮ.) ได้เขียนไว้ในจดหมายฉบับหนึ่งของท่าน ซึ่งส่งถึงสุลต่านฆิยาษุดดีน ชาห์แห่งเบงกอล ว่า

«ชัยค์ชะร็อฟุลฮักก์ วัดดีน (ขออัลลอฮ์ทรงทำให้ความลับของท่านบริสุทธิ์) บ่าวผู้นี้ได้เห็นอยู่ตลอดเวลาว่า ความเมตตาและความโปรดปรานของอัลลอฮ์ผู้ทรงสูงส่งที่มีต่อแผ่นดินนี้และต่อประเทศนี้นั้น แท้จริงแล้วคือการที่พระองค์ทรงให้ชัยค์ชะร็อฟุดดีน ผู้เป็นกองทัพแห่งพระผู้เป็นเจ้า พำนักอยู่ในแผ่นดินนี้»[^1]

การปฏิบัติตามซุนนะฮ์

ยิ่งผู้เดินทางในวิถีนี้ก้าวหน้าในกะรอมาตและมะกอม (ขั้นทางจิตวิญญาณ) ของตนมากเท่าใด ความเป็นที่รักของท่านนบี ﷺ และความสำคัญและความจำเป็นของการปฏิบัติตามท่านอย่างสมบูรณ์ ก็ยิ่งเปิดเผยแก่พวกเขามากขึ้นเท่านั้น และสำหรับพวกเขาแล้ว เรื่องนี้กลายเป็นสิ่งที่ประจักษ์ชัดว่า การบรรลุถึง (อัลลอฮ์) และการเป็นที่ยอมรับ (ณ พระองค์) นั้นเป็นไปไม่ได้ เว้นแต่ด้วยการปฏิบัติตามท่านนบี ﷺ อย่างสมบูรณ์ และการหลอมตนลงในซุนนะฮ์และชะรีอะฮ์ อะกีดะฮ์และความเชื่อมั่นของท่านในเรื่องนี้ จดหมายฉบับนี้ก็เพียงพอที่จะอธิบายให้กระจ่าง

قال الله تعالیٰ قل ان کنتم تحبون الله فاتبعونی یحببکم الله

«อัลลอฮ์ผู้ทรงสูงส่งตรัสว่า จงกล่าวเถิด (โอ้เราะซูล ﷺ) ว่า หากพวกท่านรักอัลลอฮ์ ก็จงปฏิบัติตามฉัน แล้วอัลลอฮ์ก็จะทรงรักพวกท่าน» (ซูเราะฮ์อาลิอิมรอน 3:31)

«ถ้อยคำเหล่านี้เป็นสิ่งยืนยันความหมายนี้ ดังที่ผู้ทรงเกียรติท่านหนึ่งได้กล่าวไว้ในเรื่องนี้ว่า»

[^1]: ซีเราะตุชชะร็อฟ (سیرة الشرف) หน้า 125

(มัษนะวี)

«ท่านคือผู้นำทางสำหรับเจ้า ท่านคือหนทางที่เจ้าแสวงหา ลิ้นของท่านพอเพียงสำหรับเจ้า ไม่ว่าเจ้าจะกล่าวสิ่งใดก็ตาม สิ่งใดที่ท่านกล่าวไว้ จงถือว่าเป็นสัจธรรมโดยเด็ดขาด สิ่งใดที่ท่านกระทำ จงยอมรับว่าเป็นความจริง จงเป็นฝุ่นธุลีแทบเท้าท่าน แล้วจงปกครองดุจกษัตริย์ จงเป็นของท่าน แล้วจงทำสิ่งใดก็ตามที่เจ้าปรารถนา ผู้ใดที่มิได้เป็นดั่งฝุ่นธุลีบนหนทางของท่าน แม้เขาจะเป็นมะลาอิกะฮ์ ก็ขอให้ฝุ่นจงโปรยลงบนศีรษะของเขา»

ณ ที่นี้ ทำให้เป็นที่ทราบว่า ผู้ไร้คุณสมบัติและผู้ฟุ้งซ่านบางคน ด้วยความคิดอันผิดพลาด อารมณ์ใฝ่ต่ำ และความโง่เขลาของตนเอง จึงไม่ดำเนินตามหนทางของท่านมุฮัมมัด เราะซูลุลลอฮ์ ﷺ ด้วยเหตุนี้ พวกเขาจึงไม่ได้รับแม้กลิ่นอายแห่งความหมายของหะดีษนี้ การเดินบนหนทางที่เที่ยงตรงโดยปราศจากผู้นำทางนั้นเป็นสิ่งที่เป็นไปไม่ได้ ด้วยเหตุนี้จึงมีผู้กล่าวไว้ว่า

(รุบาอี)

«คนตาบอดแม้ทุกย่างก้าวของเขาจะอยู่บนทางตรง แต่การเดินโดยไม่มีไม้เท้าย่อมเป็นความผิดพลาด หนทางนั้นไกลและเต็มไปด้วยภยันตราย โอ้บุตรเอ๋ย หนทางที่เจ้าจะเดินไปนั้น จำเป็นต้องมีผู้นำทาง»[^1]

ความเข้มงวดที่ท่านยึดมั่นในหลักการนี้ด้วยการปฏิบัติ และความเอาใจใส่อย่างยิ่งยวดของท่านต่อการปฏิบัติตามซุนนะฮ์ สามารถประเมินได้จากเหตุการณ์ที่ว่า ในวันที่ท่านเสียชีวิต ขณะที่ท่านมีอายุหกสิบเอ็ดปี และความอ่อนแอและความไร้เรี่ยวแรงได้มาถึงขีดสุดแล้ว วุฎูอ์ครั้งสุดท้ายที่ท่านทำนั้น ท่านก็ได้ปฏิบัติตามซุนนะฮ์และการปฏิบัติตามแนวทางที่เคร่งครัด (อะซีมะฮ์) อย่างครบถ้วน

[^1]: มักตูบที่สิบห้า

...ให้ความสำคัญอย่างยิ่ง ชัยค์ซัยน์ บัดร์ อะเราะบี เขียนไว้ใน "วะฟาตนามะฮ์" (وفات نامہ) ว่า:

«ท่านถอดเสื้อออกจากร่างอันประเสริฐ แล้วขอน้ำมาเพื่ออาบน้ำละหมาด ท่านพับแขนเสื้อขึ้นและขอไม้สิวาก จากนั้นท่านกล่าวบิสมิลลาฮ์ด้วยเสียงอันดัง แล้วเริ่มอาบน้ำละหมาด ในทุกขั้นตอนและทุกการกระทำ ท่านจะอ่านดุอาอ์ตามที่ท่านเคยอ่านเป็นประจำ ท่านล้างมือทั้งสองข้างจนถึงข้อศอก แต่ลืมล้างหน้า ชัยค์เคาะลีลได้เตือนให้ท่านนึกขึ้นได้ ท่านจึงอาบน้ำละหมาดใหม่ตั้งแต่ต้น ท่านอ่านบิสมิลลาฮ์และดุอาอ์ต่าง ๆ ตามที่มีรายงานมาในทุกขั้นตอนด้วยความระมัดระวังอย่างครบถ้วน และบรรดาผู้ที่อยู่ ณ ที่นั้นต่างรู้สึกประหลาดใจว่า แม้ในสภาพเช่นนี้ท่านยังคงระมัดระวังถึงเพียงนี้ ท่านกอฎีซาฮิดได้ยื่นมือเข้าไปช่วยล้างเท้าขวาของท่าน แต่ท่านได้ห้ามไว้และกล่าวว่า "หยุดก่อน" แล้วท่านก็อาบน้ำละหมาดด้วยตนเอง จากนั้นท่านขอหวีมาและหวีเคราอันประเสริฐของท่าน แล้วขอผ้าละหมาด และละหมาดสองร็อกอัต»[^1]

ควบคู่ไปกับการให้ความสำคัญต่อการปฏิบัติตามซุนนะฮ์ ท่านย่อมหลีกห่างและรังเกียจบิดอะฮ์โดยธรรมชาติ ความระมัดระวังต่อบิดอะฮ์ของท่านถึงขั้นที่ในโอกาสหนึ่งท่านกล่าวว่า:

«ในที่ใดก็ตามที่ซุนนะฮ์และบิดอะฮ์มาปรากฏต่อหน้าพร้อมกัน ในเวลานั้นการละทิ้งซุนนะฮ์ย่อมดีกว่า เพราะการกระทำบิดอะฮ์นั้น เกิดขึ้นโดยการปฏิบัติตามซุนนะฮ์ (นั้น)»[^2]

[^1]: วะฟาตนามะฮ์ โดยชัยค์ซัยน์ บัดร์ อะเราะบี [^2]: เคาะวาน ปุรนิอ์มัต (خوان پرنعمت) มัจญ์ลิสที่สาม (ในบทนี้และบทที่สี่) คำแปลของข้อความที่ยกมาจากภาษาเปอร์เซียเป็นผลงานของคุณมุฮัมมัด หุสัยน์ ศูฟี เอ็ม.เอ. ผู้เป็นที่รัก ซึ่งผู้เขียนขอขอบคุณท่านมา ณ ที่นี้

บทที่ 5

การวะฟาต (การจากไป)

ประวัติชีวิตของท่านมัคดูม ชัยค์ชะรอฟุดดีน มะเนรี (ร.ฮ.) ตลอดจนคุณสมบัติอันสมบูรณ์และมะกอมาต (ระดับขั้นทางจิตวิญญาณ) ของท่าน ที่บรรดานักเขียนชีวประวัติร่วมสมัยของท่านได้บันทึกไว้ให้แก่คนรุ่นหลังนั้น แม้โดยตัวมันเองจะยังไม่เพียงพออย่างยิ่งและขาดรายละเอียด และจากเรื่องราวที่กระจัดกระจายเหล่านี้ก็ไม่อาจวาดภาพความยิ่งใหญ่ของท่านได้อย่างถูกต้อง แต่ถึงแม้เรื่องราวเหล่านี้ (ขออัลลอฮ์ทรงปกป้อง) จะสูญหายไปสิ้น และเหลือเพียงเรื่องราวการวะฟาตของท่าน ซึ่งเคาะลีฟะฮ์คนสนิทของท่านและผู้เป็นประจักษ์พยานในเหตุการณ์ คือ ชัยค์ซัยน์ บัดร์ อะเราะบี ได้บันทึกไว้อย่างละเอียด ยังคงหลงเหลืออยู่ เพียงเท่านั้นก็เพียงพอที่จะประเมินความยิ่งใหญ่และสถานะของท่านได้แล้ว ในประวัติศาสตร์อิสลาม เหตุการณ์การวะฟาตของบรรดาอะกาบิรและอิมามหลายท่าน ตลอดจนสภาพการจากโลกนี้ไปและการต้อนรับความตายของพวกท่าน ได้รับการบรรยายไว้ในลักษณะที่ไม่เพียงทำให้เห็นถึงความยิ่งใหญ่ ความผูกพันกับอัลลอฮ์ ตลอดจนอีมานและความเชื่อมั่นอันแน่วแน่ของบุคคลเหล่านั้นเท่านั้น แต่ยังทำให้สัจธรรมของอิสลามปรากฏชัดอีกด้วย ไม่เคยปรากฏในประวัติศาสตร์เลยว่าเรื่องราวในช่วงบั้นปลายชีวิตและวาระสุดท้ายของบรรดาอะกาบิรแห่งประชาชาติใด หรือผู้นำแห่งศาสนาใด จะทรงพลัง เพิ่มพูนความเชื่อมั่น และปลุกเร้าจิตใจได้เท่ากับเรื่องราวที่ประวัติศาสตร์อันน่าเชื่อถือได้บันทึกไว้เกี่ยวกับบรรดาอะกาบิรแห่งอิสลามเหล่านี้

ท่านมัคดูม มะเนรี (ร.ฮ.) สถานการณ์ในวาระสุดท้ายของท่านที่ยกมาไว้ ณ ที่นี้ เผยให้เห็นถึงความมั่นคงอันหาที่เปรียบมิได้ของท่าน แรงปรารถนาในการปฏิบัติตามชะรีอะฮ์ ความห่วงใยต่ออุมมะฮ์ของท่านนบีมุฮัมมัด ﷺ ความเห็นอกเห็นใจต่อประชาชาติอิสลาม ความรักและความปรารถนาดีต่อพวกเขา แม้ในห้วงเวลาที่วิกฤตที่สุดของชีวิต ท่านก็ยังคงคิดถึงพวกเขาและขอดุอาอ์ให้แก่พวกเขา นอกจากนี้ยังเผยให้เห็นถึงความหวังในความเมตตาของอัลลอฮ์ตะอาลา ความเชื่อมั่นและความไว้วางใจในพระองค์ ควบคู่ไปกับความยำเกรงต่อความไม่ทรงพึ่งพาสิ่งใดและความยิ่งใหญ่ของพระองค์ ตลอดจนความห่วงใยและความใส่ใจต่อความปลอดภัยของอีมานและบั้นปลายชีวิตที่ดีงาม

ภาพที่อิบนุยะมีนได้วาดไว้ถึงการจากโลกนี้ไปด้วยความรู้สึกถึงการอยู่ต่อหน้าพระองค์และการประจักษ์แจ้ง ด้วยความปีติยินดีและรอยยิ้ม เพื่อต้อนรับสาส์นและผู้นำสาส์นแห่งผู้เป็นที่รักที่แท้จริง เป็นภาพสะท้อนที่แท้จริงของวาระสุดท้ายของท่านมัคดูม

«ดูเถิด ดวงใจของอิบนุยะมีนโศกเศร้าเพียงใด ดูเถิด เขาจากที่พำนักอันไม่จีรังนี้ไปอย่างไร มุศฮัฟอยู่ในฝ่ามือ ดวงตาจับจ้องที่มิตรสหาย เขาออกไปพร้อมกับทูตแห่งความตายด้วยรอยยิ้ม»

ชัยค์ซัยนุ บัดร์ อะเราะบี กล่าวว่า

“เป็นวันพุธ ที่ 6 เดือนเชาวาล ฮ.ศ. 782 ข้าพเจ้าได้ไปปรนนิบัติรับใช้ท่าน หลังละหมาดฟัจญร์ ท่านนั่งพิงหมอนอยู่บนผ้าปูละหมาด ณ ห้องใหม่ซึ่งมะลิกุชชัรก์ นิซามุดดีน คอวาญะฮ์ ได้สร้างไว้ ชัยค์ญะลีลุดดีน (น้องชายแท้ ๆ ของท่าน) และคนรับใช้ใกล้ชิด ตลอดจนมิตรสหายและคนรับใช้อีกบางคนที่เฝ้าปรนนิบัติท่านอยู่หลายคืนติดต่อกัน ได้อยู่ ณ ที่นั้น ในจำนวนนั้นมีกอฎีชัมซุดดีน เมาลานาชิฮาบุดดีน (หลานชายของคอวาญะฮ์มีนา) เมาลานาอิบรอฮีม เมาลานาอามีน กอฎีมิยาน ฮิลาลแห่งอะกีก และญาติสนิทคนอื่น ๆ ท่านได้กล่าวด้วยวาจาอันประเสริฐของท่านว่า

لاحول ولاقوۃ الّا باللہ العلی العظیم

«ไม่มีอำนาจและไม่มีพลังใด ๆ นอกจากด้วยอัลลอฮ์ผู้ทรงสูงส่ง ผู้ทรงยิ่งใหญ่»

จากนั้นท่านหันไปทางผู้ที่อยู่ ณ ที่นั้นแล้วกล่าวว่า “พวกท่านก็จงกล่าวเถิด”

ผู้คนต่างปฏิบัติตามคำสั่งนั้น และทุกคนกล่าวว่า

لاحول ولاقوة إلّا باللّٰه العظيم

«ไม่มีพลังและไม่มีกำลังใด ๆ เว้นแต่ด้วยอัลลอฮ์ผู้ทรงยิ่งใหญ่»

จากนั้นท่านก็ยิ้มและกล่าวด้วยความประหลาดใจว่า "ซุบหานัลลอฮ์! เจ้าตัวที่ถูกสาปแช่งนั้น แม้ในเวลานี้ก็ยังต้องการให้เราพลาดพลั้งในเรื่องเตาฮีด ด้วยความโปรดปรานและความเมตตาของอัลลอฮ์ จะหันไปสนใจมันได้อย่างไรเล่า?" แล้วท่านก็เริ่มกล่าวว่า

لاحول ولاقوة الا باللّٰه العظيم

«ไม่มีพลังและไม่มีกำลังใด ๆ เว้นแต่ด้วยอัลลอฮ์ผู้ทรงยิ่งใหญ่»

และกล่าวแก่ผู้ที่อยู่ ณ ที่นั้นว่า "พวกท่านก็จงกล่าวด้วย" หลังจากนั้นท่านก็หมกมุ่นอยู่กับดุอาอ์และวิรด์ต่าง ๆ ของท่าน เมื่อถึงเวลาฎุฮา ท่านก็เสร็จจากสิ่งเหล่านั้น ครู่หนึ่งต่อมา ท่านก็หมกมุ่นอยู่กับการสรรเสริญและยกย่องอัลลอฮ์ตะอาลา และกล่าวด้วยเสียงอันดังว่า

الحمد للّٰه الحمد للّٰه

«การสรรเสริญเป็นสิทธิ์ของอัลลอฮ์ การสรรเสริญเป็นสิทธิ์ของอัลลอฮ์»

ท่านกล่าวว่า "อัลลอฮ์ได้ทรงเมตตาแล้ว"

المنّة للّٰه المنّة للّٰه

«ความโปรดปรานเป็นของอัลลอฮ์ ความโปรดปรานเป็นของอัลลอฮ์»

ท่านกล่าวซ้ำถ้อยคำนี้หลายครั้งด้วยความปีติยินดีในใจและความสุขภายใน และกล่าวต่อไปเรื่อย ๆ ว่า

الحمد للّٰه الحمد للّٰه۔ المنّة للّٰه المنّة للّٰه

«การสรรเสริญเป็นสิทธิ์ของอัลลอฮ์ การสรรเสริญเป็นสิทธิ์ของอัลลอฮ์ ความโปรดปรานเป็นของอัลลอฮ์ ความโปรดปรานเป็นของอัลลอฮ์»

หลังจากนั้น ท่านมัคดูม (ร.ฮ.) ได้ออกจากห้องมายังลานหน้าห้อง และเอนพิงหมอน ครู่หนึ่งต่อมา ท่านได้ยื่นมืออันจำเริญออกมา ประหนึ่งต้องการจะจับมือ (มุศอฟะหะฮ์) ท่านได้จับมือของกอฎีชัมสุดดีนไว้ในมือของท่าน และจับไว้เป็นเวลานาน แล้วจึงปล่อยมือของเขา การอำลาบรรดาผู้รับใช้เริ่มต้นจากเขา จากนั้นท่านได้จับมือของกอฎีซาฮิดวางไว้บนอกอันจำเริญของท่าน และกล่าวว่า "พวกเราก็คือพวกเขา พวกเราก็คือพวกเขา" แล้วกล่าวอีกว่า "พวกเราคือคนบ้าเหล่านั้น พวกเราคือคนบ้าเหล่านั้น" จากนั้นสภาวะแห่งความถ่อมตนและความนอบน้อมเป็นพิเศษก็ปกคลุมท่าน ท่านกล่าวว่า "ไม่ใช่! แต่พวกเราเป็นเพียงฝุ่นธุลีใต้รองเท้าของคนบ้าเหล่านั้นต่างหาก" แล้วท่านก็ชี้ไปยังผู้ที่อยู่ ณ ที่นั้นทีละคน จูบมือและเคราของแต่ละคน และกำชับให้พวกเขามีความหวังในความเมตตาและการอภัยโทษของอัลลอฮ์ตะอาลาอยู่เสมอ และอ่านด้วยเสียงอันดังว่า

تَقْنَطُوا مِن رَّحْمَةِ اللَّهِ ۚ إِنَّ اللَّهَ يَغْفِرُ الذُّنُوبَ جَمِيعًا

«พวกเจ้าอย่าได้สิ้นหวังต่อความเมตตาของอัลลอฮ์ แท้จริงอัลลอฮ์ทรงอภัยโทษบาปทั้งหลายทั้งปวง» (ซูเราะฮ์อัซ-ซุมัร 39:53)

จากนั้นท่านก็อ่านบทกวีนี้ว่า

«โอ้พระผู้เป็นเจ้า ความเมตตาของพระองค์คือมหาสมุทรอันกว้างใหญ่ไพศาล จากมหาสมุทรนั้น เพียงหยดเดียวก็เพียงพอสำหรับพวกเราแล้ว»

หลังจากนั้นท่านหันไปทางผู้ที่อยู่ ณ ที่นั้นแล้วกล่าวว่า "วันพรุ่งนี้ (ในวันกิยามะฮ์) หากมีผู้ถามพวกท่าน ก็จงตอบว่า พวกเรานำ

تَقْنَطُوا مِن رَّحْمَةِ اللَّهِ

«พวกเจ้าอย่าได้หมดหวังต่อความเมตตาของอัลลอฮ์»

มาด้วย หากถูกถามข้าพเจ้า ข้าพเจ้าก็จะตอบเช่นนี้เหมือนกัน" หลังจากนั้นท่านเริ่มกล่าวกะลิมะฮ์ชะฮาดะฮ์ด้วยเสียงอันดังว่า

اشهد ان لا اله الا الله واشهد ان محمدًا عبده ورسوله

«ข้าพเจ้าขอปฏิญาณว่าไม่มีพระเจ้าอื่นใดนอกจากอัลลอฮ์ และข้าพเจ้าขอปฏิญาณว่ามุฮัมมัดเป็นบ่าวและเป็นเราะซูลของพระองค์»

ท่านยังได้กล่าวถ้อยคำเหล่านี้ด้วยว่า

رضيت بالله ربًا وبالاسلام دينا وبمحمد صلى الله عليه وسلم نبيًا وبالقرآن اماما وبالكعبة قبلة وبالمؤمنين اخوانا وبالجنة ثوابا وبالنار عقابا

«ข้าพเจ้ายอมรับอัลลอฮ์เป็นพระผู้อภิบาล ยอมรับอิสลามเป็นศาสนา ยอมรับมุฮัมมัด ﷺ เป็นนบี ยอมรับอัลกุรอานเป็นผู้นำ ยอมรับกะอ์บะฮ์เป็นกิบละฮ์ ยอมรับบรรดาผู้ศรัทธาเป็นพี่น้อง ยอมรับสวรรค์เป็นรางวัลตอบแทนจากอัลลอฮ์ และยอมรับนรกเป็นการลงโทษของอัลลอฮ์ (และข้าพเจ้ามีจิตใจสงบมั่นในอะกีดะฮ์นี้)»

หลังจากนั้นท่านหันไปทางเมาลานาตะกียุดดีน อูดฮี แล้วยื่นมือของท่านออกไป และกล่าวว่า "ขอให้บั้นปลายของท่านเป็นสิ่งดีงาม" และท่านได้แสดงความเอ็นดูและความเมตตาอย่างยิ่งต่อเขา จากนั้นท่านกล่าวด้วยวาจาอันประเสริฐว่า "อาโมน!" เมาลานาอาโมนอยู่ภายในห้อง เมื่อได้ยินเสียงก็วิ่งออกมาพร้อมกล่าวว่า "ลับบัยก์" ท่านจับมือของเขาไว้ และลูบใบหน้าอันประเสริฐของท่าน (กับมือนั้น) แล้วกล่าวว่า "ท่านได้รับใช้อย่างมากมาย ข้าพเจ้าจะไม่ทอดทิ้งท่าน จงมีจิตใจสงบเถิด พวกเราจะได้อยู่ในที่เดียวกัน หากในวันกิยามะฮ์ถูกถามว่านำอะไรมา ก็จงตอบว่า

لَا تَقْنَطُوا مِن رَّحْمَةِ اللَّهِ ۚ إِنَّ اللَّهَ يَغْفِرُ الذُّنُوبَ جَمِيعًا

«พวกเจ้าอย่าได้หมดหวังต่อความเมตตาของอัลลอฮ์ แท้จริงอัลลอฮ์ทรงอภัยบาปทั้งหลายทั้งปวง» (ซูเราะฮ์อัซ-ซุมัร 39:53)

หากถูกถามข้าพเจ้า ข้าพเจ้าก็จะตอบเช่นนี้เหมือนกัน" แล้วท่านกล่าวว่า "จงบอกบรรดามิตรสหายให้มีจิตใจสงบเถิด หากเกียรติของข้าพเจ้ายังคงอยู่ (ณ อัลลอฮ์) ข้าพเจ้าจะไม่ทอดทิ้งผู้ใดเลย" หลังจากนั้น […]

และท่านหันไปทางอะกีก แล้วกล่าวว่า "เจ้าได้ทำให้เรามีความสุขยิ่งนัก เจ้าได้ปรนนิบัติรับใช้เราอย่างใหญ่หลวง เราพอใจในตัวเจ้าฉันใด เจ้าก็จะมีความสุขฉันนั้น และจะมีความสุขตลอดไป" ท่านวางฝ่ามือลงบนหลังของบิลาลสามครั้ง และกล่าวว่า "เจ้าจะสมหวังในสิ่งที่ปรารถนา" ในขณะนั้นเท้าทั้งสองข้างของท่านวางอยู่บนตักของมิยาน บิลาล[^1] และท่านมีความเมตตาต่อสภาพของเขาเป็นอย่างมาก

ในระหว่างนั้น เมาลานาชิฮาบุดดีน นาเการี ได้มาถึง ท่านจูบศีรษะ ใบหน้า เครา และผ้าโพกศีรษะของเขาหลายครั้ง ท่านถอนหายใจ "อาห์ อาห์" อยู่เรื่อยไป และกล่าว "อัลหัมดุลิลลาฮ์ อัลหัมดุลิลลาฮ์" อยู่ตลอด แล้วท่านก็ดึงมือกลับและเริ่มกล่าวเศาะละวาต ส่วนเมาลานาชิฮาบุดดีนก็จ้องมองใบหน้าอันประเสริฐของท่านและกล่าวเศาะละวาตอยู่เช่นกัน หลังจากนั้นท่านได้เอ่ยนามของเมาลานาชิฮาบุดดีน หลานชายของเคาะวาญะฮ์มุอีน และกล่าวว่า "เขาได้ปรนนิบัติรับใช้ฉันอย่างใหญ่หลวง มีความผูกพันใกล้ชิดกับฉันอย่างมาก และได้อยู่ร่วมเศาะหะบะฮ์กับฉันเป็นอย่างดียิ่ง ขอให้บั้นปลายของเขาเป็นความดีงาม"

ในขณะนั้น เมาลานาชิฮาบุดดีนได้เอ่ยนามของเมาลานามุซอฟฟัร บัลคี และเมาลานานะศีรุดดีน เญาน์ปูรี และกล่าวว่า "มีคำสั่งเสียอย่างไรเกี่ยวกับคนทั้งสองนี้บ้าง?" ท่านยิ้มด้วยความยินดียิ่ง และชี้นิ้วทั้งหมดไปที่อกอันประเสริฐของท่าน แล้วกล่าวว่า "มุซอฟฟัรคือดวงใจของฉัน เขาคือที่รักของฉัน ส่วนเมาลานานะศีรุดดีนก็เช่นเดียวกัน เงื่อนไขและคุณสมบัติที่จำเป็นสำหรับการเป็นเคาะลีฟะฮ์และการเป็นผู้นำ (ที่ผู้คนเจริญรอยตาม) นั้น มีอยู่ครบในคนทั้งสอง สิ่งที่ฉันได้พูดไปก่อนหน้านี้ ก็เพื่อจะปกป้องคนที่รักทั้งสองนี้ให้พ้นจากฟิตนะฮ์ของผู้คน" ในโอกาสนั้น เมาลานาชิฮาบุดดีนได้นำ […][^2] มาถวาย และกล่าวว่า "ท่านมัคดูม โปรดรับสิ่งนี้ไว้เถิด" ท่านกล่าวว่า "ฉันรับ...

[^1]: ไม่อาจทราบได้ว่าเป็นการบ่งชี้ถึงเหตุการณ์ใด [^2]: ข้อความที่อยู่ตรงนี้ไม่สามารถเข้าใจได้

ได้ทำเช่นนี้หรือ ฉันได้รับครอบครัวทั้งหมดของเจ้าไว้แล้ว» หลังจากนั้นเขาได้รับมอบหมวก (กุลาฮ์) เขาได้ขอให้ต่อบัยอะฮ์ใหม่ และท่านก็ได้ตอบรับ

ในระหว่างนั้น กอฎีมีนาได้มาเข้าพบ มิยาน ฮิลาลได้แนะนำตัวเขาและกล่าวว่า «ท่านผู้นี้คือกอฎีมีนา» ท่านกล่าวว่า «กอฎีมีนา กอฎีมีนา กอฎีมีนา!» กอฎีมีนากล่าวว่า «ท่านหะฎ็อรัต ข้าพเจ้ามาแล้ว!» แล้วเขาก็จุมพิตมือของท่าน ท่านได้นำมือของเขาลูบไปบนใบหน้า เคราอันจำเริญ และแก้มของท่าน แล้วกล่าวว่า «ขอความเมตตาของพระผู้เป็นเจ้าจงมีแด่เจ้า จงดำรงอยู่อย่างมีอีมาน และจงจากโลกนี้ไปพร้อมกับอีมาน» และด้วยความเอ็นดู ท่านยังกล่าวอีกว่า «มีนาเป็นคนของเรา»

ในระหว่างนั้น เมาลานาอิบรอฮีมได้เข้ามา ท่านได้ลูบมือขวาของท่านบนเคราของเขาและกล่าวว่า «เจ้าได้ปรนนิบัติรับใช้ฉันเป็นอย่างดี และได้อยู่เคียงข้างฉันอย่างเต็มที่ เจ้าได้รับเกียรติแล้ว» เมาลานาอิบรอฮีมกล่าวว่า «ท่านมัคดูม... ท่านพอใจในตัวข้าพเจ้าหรือไม่?» ท่านกล่าวว่า «เราพอใจในพวกเจ้าทุกคน พวกเจ้าก็ควรพอใจในตัวเราด้วย สิ่งที่มีอยู่นั้นล้วนมาจากฝ่ายฉัน»

หลังจากนั้น กอฎีนูรุดดีน พี่ชายของกอฎีชัมซุดดีน ได้มาเข้าพบ ท่านได้จับมือของนูรุดดีนไว้ในมือของท่าน และด้วยความเอ็นดูอย่างยิ่ง ท่านได้จุมพิตเครา ใบหน้า แก้ม และมือของเขาหลายครั้ง ท่านกล่าวว่า «อาห์ อาห์» อยู่ตลอด ท่านกล่าวแก่เขาว่า «เจ้าได้อยู่ในการคบหาของเราเป็นเวลานาน และได้ปรนนิบัติรับใช้เราอย่างมาก อินชาอัลลอฮ์ ในวันพรุ่งนี้ (วันกิยามะฮ์) เราจะได้อยู่ในที่เดียวกัน»

หลังจากนั้น เมาลานานิซอมุดดีนก็ได้มาเข้าพบ ท่านกล่าวว่า «คนแปลกหน้าผู้นี้ได้ละทิ้งบ้านเกิดของตนมาอยู่ใกล้ชิดกับเรา» เมื่อกล่าวเช่นนี้แล้ว ท่านได้ถอดหมวกอันจำเริญออกจากศีรษะแล้วมอบให้แก่เขา และได้ขอดุอาอ์ให้เขาได้รับบั้นปลายที่ดี (หุสนุลคอติมะฮ์) และกล่าวว่า «ขออัลลอฮ์ผู้ทรงสูงส่งทรงนำเจ้าไปสู่เป้าหมาย[^1]

[^1]: ในฉบับตีพิมพ์และฉบับต้นฉบับลายมือ ณ ที่นี้มีคำว่า «ศุบฮุลบะยาฎ» (صبح البیاض) ซึ่งอาจหมายความว่า «เมื่อถึงรุ่งเช้าของวันนี้» ๑๒

ส่งถึง” จากนั้นท่านหันไปทางผู้ที่อยู่ ณ ที่นั้นทั้งหมดแล้วกล่าวว่า “สหายทั้งหลาย จงไปเถิด จงห่วงใยในเรื่องศาสนาและอีมานของพวกท่าน และจงหมกมุ่นอยู่กับสิ่งนั้นเถิด!”

หลังจากนั้น ผู้เขียนบรรทัดเหล่านี้ คือ ซัยน์ บัดร์ อะเราะบี ได้จุมพิตมืออันมีบะเราะกะฮ์ของท่าน แล้วลูบไล้ที่ดวงตา ศีรษะ และร่างกายของตน ท่านถามว่า “ใครนั่น?” ข้าพเจ้ากราบเรียนว่า “ขอทานแห่งธรณีประตูของท่าน กำลังวิงวอนและขอกราบเรียนว่า ขอท่านได้โปรดรับข้าพเจ้าเป็นบ่าวของท่านอีกครั้งหนึ่งเถิด”

ท่านกล่าวว่า “ไปเถิด เราได้รับเจ้าแล้ว และได้รับครอบครัวของเจ้า ทั้งวงศ์ตระกูลของเจ้าด้วย จงสบายใจเถิด หากเกียรติของเรายังคงอยู่ เราก็จะไม่ทิ้งผู้ใดเลย” ข้าพเจ้ากราบเรียนว่า “มัคดูมก็คือมัคดูม เกียรติของมัคดูมก็คือเกียรติของบรรดาบ่าวของท่านด้วย” ท่านกล่าวว่า “ความหวังนั้นมีอยู่มากมาย”

ท่านกอฎีชัมซุดดีนได้มาถึงและนั่งลงข้างกายท่านมัคดูม เมาลานาชิฮาบุดดีน ฮิลาล อะตีก กราบเรียนว่า “ท่านมัคดูม ท่านมีคำสั่งเกี่ยวกับกอฎีชัมซุดดีนว่าอย่างไร?” ท่านกล่าวว่า “จะให้เรากล่าวอะไรเกี่ยวกับกอฎีชัมซุดดีนเล่า กอฎีชัมซุดดีนเป็นบุตรของเรา เราได้เขียนเรียกเขาว่าบุตรไว้ในหลายแห่ง ในจดหมายเราก็ได้เขียนเรียกเขาว่าพี่น้องด้วย เขาได้รับอนุญาตให้แสดงวิชาความรู้และวิถีแห่งดัรวีชแล้ว ก็เพราะเห็นแก่เขานั่นเองที่ทำให้มีการกล่าวและการเขียนสิ่งเหล่านี้ขึ้น มิฉะนั้นแล้วใครจะเขียนเล่า?”

หลังจากนั้น ผู้รับใช้ใกล้ชิดของท่าน คือ ชัยค์เคาะลีลุดดีน ซึ่งนั่งอยู่ข้างกายท่าน ได้จับมือของท่านไว้ ท่านหันไปทางเขาแล้วกล่าวว่า “เคาะลีล จงสบายใจเถิด บรรดาอุละมาอ์และดัรวีชจะไม่ทอดทิ้งเจ้า มะลิก นิซอมุดดีน เคาะวาญะฮ์ มะลิก จะมา จงนำสลามและดุอาอ์ของเราไปถึงเขา และกล่าวขอโทษอย่างมากแทนเรา และบอกเขาว่า เราพึงพอใจในตัวท่าน และเรากำลังจากไปด้วยความพึงพอใจ ท่านก็จงพึงพอใจด้วยเถิด” ———— ท่านกล่าวว่า “ตราบใดที่มะลิก นิซอมุดดีน ยังอยู่ เขาจะไม่ทอดทิ้งเจ้า”

ชัยค์เคาะลีลุดดีนรู้สึกสะเทือนใจยิ่งนัก น้ำตาคลอเบ้า เมื่อท่านมัคดูมเห็นความโศกเศร้าของเขา ท่านก็กล่าวด้วยความเมตตาอย่างยิ่งว่า "จงทำใจให้สงบ และจงทำจิตใจให้มั่นคง" หลังจากนั้นท่านถามว่า "ใครอยู่ตรงนั้น?" บิลาลเรียนว่า "เมาลานามะห์มูด ศูฟีครับ" ท่านกล่าวด้วยความเสียใจอย่างลึกซึ้งว่า "ผู้น่าสงสารผู้นี้เป็นคนยากไร้ ฉันเป็นห่วงเขามาก ผู้น่าสงสารผู้นี้ไม่มีใครเลย" จากนั้นท่านได้ขอดุอาอ์ให้เขามีบั้นปลายที่ดี (หุสนุลอากิบะฮ์)

หลังจากนั้นกอฎีเคาะลีลได้เข้ามาพบ ท่านกล่าวว่า "กอฎีผู้น่าสงสารผู้นี้เป็นสหายเก่าแก่ของเรา เขาอยู่ร่วมกับเรามาเป็นเวลานาน ขออัลลอฮ์ตะอาลาทรงตอบแทนเขา และทรงประทานบั้นปลายที่ดีแก่เขา บุตรของเขาก็เป็นสหายของเราเช่นกัน ขอให้ทุกคนมีบั้นปลายที่ดี และขออัลลอฮ์ผู้ทรงสัจธรรมทรงให้รอดพ้นจากนรก"

หลังจากนั้นเคาะวาญะฮ์มุอิซซุดดีนได้มีเกียรติเข้าพบ ท่านกล่าวว่า "ขอให้มีบั้นปลายที่ดี" ต่อมาเมาลานาฟัฎลุลลอฮ์ได้จูบเท้าท่าน ท่านกล่าวว่า "ขออัลลอฮ์ทรงประทานบั้นปลายที่ดี" ฟุตูห์ผู้เป็นพ่อครัวเดินร้องไห้เข้ามาและทรุดตัวลงที่เท้าของท่าน ท่านกล่าวว่า "ฟุตูห์ผู้น่าสงสาร ไม่ว่าเขาจะเป็นอย่างไร เขาก็เป็นคนของฉัน" แล้วท่านก็ขอดุอาอ์ให้เขามีบั้นปลายที่ดีเช่นกัน

หลังจากนั้นเมาลานาชิฮาบุดดีนได้มีเกียรติจูบเท้าท่าน บิลาลแนะนำว่า "เมาลานาชิฮาบุดดีนเป็นพี่น้องของหาญีรุกนุดดีนครับ" ท่านกล่าวว่า "ขอให้มีบั้นปลายที่ดี จงห่วงใยในอีมาน และจงหวังในความเมตตาของอัลลอฮ์ผู้ทรงสัจธรรม แล้วจงอ่านว่า

تَقْنَطُوا مِن رَّحْمَةِ اللَّهِ ۚ إِنَّ اللَّهَ يَغْفِرُ الذُّنُوبَ

«พวกท่านอย่าสิ้นหวังต่อความเมตตาของอัลลอฮ์ แท้จริงอัลลอฮ์ทรงอภัยบาปทั้งหลายทั้งปวง» (ซูเราะฮ์อัซ-ซุมัร 39:53)"

ครู่หนึ่งต่อมา ใกล้เวลาละหมาดซุฮ์รี ซัยยิดซะฮีรุดดีนได้เข้ามาพบพร้อมกับลูกพี่ลูกน้องของเขา ท่านได้โอบกอดซัยยิดซะฮีรุดดีนไว้ และกล่าวด้วยความเอ็นดูและเมตตาอย่างยิ่งว่า "สิ่งที่ฉันพูดว่า 'บั้นปลาย บั้นปลาย' นั้น ก็คือบั้นปลายนี่เอง" หลังจากนั้นท่านได้โอบกอดเขาสามครั้ง และในครั้งสุดท้ายท่านได้อ่านอายะฮ์นี้ว่า

مِن رَّحْمَةِ اللَّهِ ۚ إِنَّ اللَّهَ يَغْفِرُ

«พวกท่านอย่าสิ้นหวังต่อความเมตตาของอัลลอฮ์ แท้จริงอัลลอฮ์ทรงอภัย…»

الذُّنُوبَ جَمِيعًا

«(อัลลอฮ์) ทรงอภัยบาปทั้งหลายทั้งปวง» (ซูเราะฮ์อัซ-ซุมัร 39:53)

และทำให้ผู้ที่อยู่ ณ ที่นั้นมีความหวังในความเมตตาและการอภัยโทษของพระผู้เป็นเจ้า หลังจากนั้นท่านลุกขึ้นจากที่นั่นและเข้าไปในห้อง (หุจเราะฮ์) และนั่งอยู่กับซัยยิด ซะฮีรุดดีนครู่หนึ่ง พร้อมทั้งสนทนากับเขาบางประการ

หลังจากนั้น สุลฏอน ชาฮ์ ผู้เป็นนายอำเภอ (ปัรกะนะฮ์) ราชคีร์ ได้มาพบท่านพร้อมกับบุตรชายของเขา และได้มอบเครื่องหอมน้ำมัน (เราฆัน) หนึ่งขวดเป็นของกำนัล ท่านกล่าวว่า เมาลานา นิซามุดดีน ก็ได้นำมาเช่นกัน จากนั้นท่านได้ต้อนรับด้วยเครื่องดื่มชัรบัตและหมาก

หลังจากนั้น พี่ชายของเคาะลีล ชื่อมุนัววัร ได้กราบเรียนว่า "ข้าพเจ้าต้องการเตาบะฮ์และให้สัตยาบัน (บัยอะฮ์)" ท่านกล่าวว่า "มาเถิด" แล้วท่านยื่นมือไปยังเขา และให้เกียรติแก่เขาด้วยการเตาบะฮ์และบัยอะฮ์ จากนั้นท่านขอกรรไกร ตัดผมด้วยกรรไกร และสวมหมวก (กุลาฮ์) ให้เขา และกล่าวว่า "จงไปละหมาดสองร็อกอะฮ์" ในทำนองเดียวกัน บุตรชายของเขาก็ได้ให้สัตยาบันเช่นกัน และได้รับคำสั่งเช่นเดียวกันนี้

ในระหว่างนั้น ท่านกอฎี อาลิม อะห์มัด มุฟตี พี่ชายของเมาลานา นิซามุดดีน มุฟตี ซึ่งเป็นหนึ่งในบรรดามุรีดคนสนิท ได้มาและนั่งลงต่อหน้าท่านด้วยความนอบน้อม ในระหว่างนั้นเอง อะมีร ชิฮาบุดดีน พี่ชายของมะลิก หุซามุดดีน ได้มาพบท่านพร้อมกับบุตรชายของเขาและนั่งลง สายตาอันมีเกียรติของท่านได้มองไปยังเด็กคนนั้น ท่านกล่าวว่า "เจ้าอ่านได้ห้าอายะฮ์ไหม?" ผู้ที่อยู่ ณ ที่นั้นกราบเรียนว่า "เขายังเล็กอยู่"

บุตรชายของซัยยิด ซะฮีรุดดีน มุฟตี ก็อยู่ ณ ที่นั้นด้วย เมื่อมิยาน ฮิลาล เห็นว่า ในเวลานั้นท่านมีความปรารถนาที่จะฟังพระดำรัสของพระผู้อภิบาล เขาจึงเรียกเด็กคนนั้นมาและแนะนำให้อ่านห้าอายะฮ์ ซัยยิด ซะฮีรุดดีนก็รู้สึกเช่นกันว่า อัธยาศัยอันมีเกียรติของท่านต้องการฟังอัลกุรอาน จึงส่งสัญญาณให้บุตรชายของตนอ่านอัลกุรอานห้าอายะฮ์ เด็กคนนั้นจึงมาข้างหน้าและนั่งลงอย่างนอบน้อม แล้วเริ่มอ่านอายะฮ์ในรุกูอ์สุดท้ายของซูเราะฮ์อัล-ฟัตห์ คือ

مُّحَمَّدٌ رَّسُولُ ٱللَّهِ ۚ وَٱلَّذِينَ مَعَهُۥٓ

«มุฮัมมัดเป็นเราะซูลของอัลลอฮ์ และบรรดาผู้ที่อยู่ร่วมกับเขา…» (ซูเราะฮ์อัล-ฟัตห์ 48:29)

ท่านมัคดูม ซึ่งกำลังพักพิงหมอนอยู่ ได้ลุกขึ้นนั่ง และตามธรรมเนียมเดิมของท่าน ท่านนั่งอย่างนอบน้อม…

ท่านก็นั่งคุกเข่าลง และตั้งใจฟังอัลกุรอานอย่างจดจ่อยิ่ง เมื่อเด็กชายอ่านมาถึงอายะฮ์

لیغیظ بہم الکفار

«เพื่อพระองค์จะทรงให้บรรดาผู้ปฏิเสธศรัทธาโกรธแค้นด้วยพวกเขา» (ซูเราะฮ์อัล-ฟัตห์ 48:29)

เด็กชายก็เกิดความเกรงขามจนไม่อาจอ่านต่อไปได้ ท่านจึงบอกถ้อยคำถัดไปให้ เมื่อเด็กชายอ่านจบแล้ว ท่านกล่าวว่า "อ่านได้ดีและออกเสียงได้ไพเราะ แต่ตกอยู่ในความเกรงขาม" ในโอกาสนี้ท่านได้เล่าถึงดัรวีชชาวมัฆริบคนหนึ่ง ว่าบางครั้งจิตใจของเขาก็ตื่นตัวพร้อม และมีความดื่มด่ำในการฟังอัลกุรอาน บางครั้งจิตใจของเขาก็ไม่พร้อม และไม่มีความดื่มด่ำในการฟังอัลกุรอาน

หลังจากนั้นท่านได้สั่งให้มอบเครื่องดื่มและหมากพลูแก่กอฎีอาลิม และได้กล่าวขออภัย ท่านประสงค์จะถอดเสื้อผ้าออกจากร่างกาย และขอน้ำมาเพื่ออาบน้ำละหมาด (วุฎูอ์) ท่านพับแขนเสื้อขึ้น ขอไม้สิวาก กล่าว "บิสมิลลาฮ์" ด้วยเสียงดัง แล้วเริ่มอาบน้ำละหมาด และอ่านดุอาอ์ประจำในแต่ละขั้นตอน ท่านล้างมือจนถึงข้อศอก แต่ลืมล้างหน้า ชัยค์ฟะรีดุดดีนได้เตือนท่านว่ายังไม่ได้ล้างหน้า ท่านจึงเริ่มอาบน้ำละหมาดใหม่ตั้งแต่ต้น กล่าว "บิสมิลลาฮ์" และอ่านดุอาอ์ของการอาบน้ำละหมาดตามที่มีรายงานมาด้วยความระมัดระวังอย่างยิ่ง มุฟตีซัยยิด ซะฮีรุดดีน (ร.ฮ.) และผู้ที่อยู่ในที่ประชุมต่างเฝ้ามองด้วยความประหลาดใจ และพูดกันว่า "ในสภาพเช่นนี้ยังระมัดระวังถึงเพียงนี้!" กอฎีซาฮิดต้องการช่วยล้างเท้าให้ท่าน แต่ท่านมัคดูม (ร.ฮ.) ได้ห้ามเขาไว้และกล่าวว่า "ยืนอยู่เฉย ๆ เถิด" หลังจากนั้นท่านได้อาบน้ำละหมาดจนเสร็จด้วยตนเอง เมื่ออาบน้ำละหมาดเสร็จแล้ว ท่านขอหวีมาและหวีเครา จากนั้นขอผ้าปูละหมาด แล้วเริ่มละหมาด และให้สลามเมื่อครบสองร็อกอะฮ์ ด้วยความอ่อนเพลีย ท่านจึงพักผ่อนอยู่ครู่หนึ่ง ชัยค์เคาะลีลุดดีนกล่าวว่า "ท่านผู้ทรงเกียรติ ขอเชิญเข้าไปในห้องเถิด อากาศเริ่มเย็นแล้ว" ท่านลุกขึ้นยืน สวมรองเท้า และเดินไปยังห้อง มือข้างหนึ่งของท่านวางอยู่บนบ่าของเมาลานาซาฮิด อีกข้างหนึ่งอยู่บนบ่าของเมาลานาชิฮาบุดดีน

...บนบ่า ในห้องหุจเราะฮ์ท่านคลุมกายด้วยหนังเสือผืนหนึ่ง มิยาน มุอิซซ์ ได้ขอบัยอะฮ์เพื่อการเตาบะฮ์ ท่านจึงยื่นมือไปทางเขา และให้เกียรติแก่เขาด้วยการเตาบะฮ์และบัยอะฮ์ แล้วตัดผมบนศีรษะของเขาออกเล็กน้อยทั้งสองข้าง สวมหมวกกุลาฮ์ให้แก่เขา และกล่าวว่า "จงไปเถิด [...]" นี่คือการบัยอะฮ์และการเตาบะฮ์ครั้งสุดท้ายที่ท่านได้ให้กระทำ ในโอกาสนั้นมีสตรีผู้หนึ่งพาบุตรชายสองคนของนางมาเข้าพบ และได้รับเกียรติในการจุมพิตเท้าของท่าน หลังละหมาดอัศร์ ใกล้เวลาละหมาดมัฆริบ บรรดาผู้รับใช้ได้กล่าวเรียนว่า "ขอท่านโปรดพักผ่อนบนเตียงเถิด" ท่านจึงไปยังเตียงและพักผ่อน

หลังละหมาดมัฆริบ ชัยค์ ญะลีลุดดีน, กอฎี ชัมสุดดีน, เมาลานา ชิฮาบุดดีน, กอฎี นูรุดดีน, บิลาล และอะกีก ตลอดจนสหายและผู้รับใช้คนอื่น ๆ ที่อยู่รับใช้ในเวลานั้น ต่างนั่งอยู่รอบเตียง ครู่หนึ่งต่อมาท่านมัคดูม (ร.ฮ.) ได้เริ่มกล่าวบิสมิลลาฮ์ด้วยเสียงดัง หลังจากกล่าวบิสมิลลาฮ์หลายครั้ง ท่านได้กล่าวด้วยเสียงดังยิ่งว่า

أَن لَّآ إِلَـٰهَ إِلَّآ أَنتَ سُبْحَـٰنَكَ إِنِّى كُنتُ مِنَ ٱلظَّـٰلِمِينَ ﴿٨٧﴾

«ไม่มีพระเจ้าอื่นใดนอกจากพระองค์ มหาบริสุทธิ์แด่พระองค์ แท้จริงข้าพระองค์เป็นผู้หนึ่งในหมู่ผู้อธรรม» (ซูเราะฮ์อัล-อันบิยาอ์ 21:87)

หลังจากนั้นท่านได้กล่าวด้วยเสียงอันดังว่า

بِسْمِ اللّٰهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحِیْمِ

«ด้วยพระนามของอัลลอฮ์ ผู้ทรงกรุณาปรานี ผู้ทรงเมตตาเสมอ»

แล้วจึงกล่าวกะลิมะฮ์ชะฮาดะฮ์ว่า

اشهد ان لا اله الا الله وحده لا شریك له واشهد ان محمدًا عبده ورسوله

«ข้าพเจ้าขอปฏิญาณว่า ไม่มีพระเจ้าอื่นใดนอกจากอัลลอฮ์ พระองค์เดียว ไม่มีภาคีใดแก่พระองค์ และข้าพเจ้าขอปฏิญาณว่า มุหัมมัดเป็นบ่าวและเราะซูลของพระองค์»

หลังจากนั้นท่านกล่าวว่า

لا حول ولا قوة الا بالله العلی العظیم

«ไม่มีความสามารถและไม่มีพลังใด ๆ เว้นแต่ด้วยอัลลอฮ์ ผู้ทรงสูงส่ง ผู้ทรงยิ่งใหญ่»

จากนั้นกะลิมะฮ์ชะฮาดะฮ์ยังคงอยู่บนลิ้นของท่านอยู่ครู่หนึ่ง แล้วท่านได้กล่าวหลายครั้งว่า

بسم الله الرحمٰن الرحیم، لا اله الا الله محمد رسول الله

«ด้วยพระนามของอัลลอฮ์ ผู้ทรงกรุณาปรานี ผู้ทรงเมตตาเสมอ ไม่มีพระเจ้าอื่นใดนอกจากอัลลอฮ์ มุหัมมัดเป็นเราะซูลของอัลลอฮ์»

หลังจากนั้นท่านได้กล่าวด้วยความตั้งใจยิ่ง ด้วยพลังแห่งหัวใจอันแรงกล้า และด้วยความปีติและความปรารถนาว่า "มุหัมมัด มุหัมมัด มุหัมมัด"

اَللّٰهُمَّ صَلِّ علی محمد وعلی اٰل محمد

«โอ้อัลลอฮ์ ขอพระองค์ทรงประทานศอละวาตแด่มุหัมมัดและวงศ์วานของมุหัมมัด»

แล้วท่านได้อ่านอายะฮ์

رَبَّنَآ أَنزِلْ عَلَيْنَا مَآئِدَةً مِّنَ ٱلسَّمَآءِ تَكُونُ

«โอ้พระผู้อภิบาลของเรา ขอพระองค์ทรงประทานสำรับอาหารจากฟากฟ้าลงมาแก่เรา...» (ซูเราะฮ์อัล-มาอิดะฮ์ 5:114) จนจบอายะฮ์

رضینا بالله ربا وبالاسلام دینا وبمحمد

«เราพึงพอใจต่ออัลลอฮ์ในฐานะพระผู้อภิบาล ต่ออิสลามในฐานะศาสนา และต่อมุหัมมัด...»

صَلَّى اللّٰهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ نَبِيًّا

«…ท่านนบี ﷺ ในฐานะนบี» จนจบ หลังจากนั้นท่านกล่าวกะลิมะฮ์ฏ็อยยิบะฮ์สามครั้ง แล้วยกมือขึ้นสู่ฟากฟ้า และกล่าวด้วยความดื่มด่ำและความปรารถนาอย่างยิ่ง ประหนึ่งผู้ที่กำลังวิงวอนและขอดุอาอ์ ว่า

اَللّٰهُمَّ اَصْلِحْ اُمَّةَ مُحَمَّدٍ اَللّٰهُمَّ ارْحَمْ اُمَّةَ مُحَمَّدٍ اَللّٰهُمَّ اغْفِرْ لِاُمَّةِ مُحَمَّدٍ اَللّٰهُمَّ تَجَاوَزْ عَنْ اُمَّةِ مُحَمَّدٍ اَللّٰهُمَّ اَغِثْ اُمَّةَ مُحَمَّدٍ اَللّٰهُمَّ انْصُرْ مَنْ نَصَرَ دِيْنَ مُحَمَّدٍ اَللّٰهُمَّ فَرِّجْ عَنْ اُمَّةِ مُحَمَّدٍ فَرَجًا عَاجِلًا اَللّٰهُمَّ اخْذُلْ مَنْ خَذَلَ دِيْنَ مُحَمَّدٍ بِرَحْمَتِكَ يَا اَرْحَمَ الرَّاحِمِيْنَ

«โอ้อัลลอฮ์ ขอพระองค์ทรงปรับปรุงแก้ไขอุมมะฮ์ของมุฮัมมัด โอ้อัลลอฮ์ ขอพระองค์ทรงเมตตาอุมมะฮ์ของมุฮัมมัด โอ้อัลลอฮ์ ขอพระองค์ทรงอภัยโทษแก่อุมมะฮ์ของมุฮัมมัด โอ้อัลลอฮ์ ขอพระองค์ทรงผ่อนปรนแก่อุมมะฮ์ของมุฮัมมัด โอ้อัลลอฮ์ ขอพระองค์ทรงช่วยเหลืออุมมะฮ์ของมุฮัมมัด โอ้อัลลอฮ์ ขอพระองค์ทรงช่วยเหลือผู้ที่ช่วยเหลือศาสนาของมุฮัมมัด โอ้อัลลอฮ์ ขอพระองค์ทรงปลดเปลื้องความทุกข์ยากจากอุมมะฮ์ของมุฮัมมัดโดยเร็วพลัน โอ้อัลลอฮ์ ขอพระองค์ทรงทอดทิ้งผู้ที่ทอดทิ้งศาสนาของมุฮัมมัด ด้วยความเมตตาของพระองค์ โอ้ผู้ทรงเมตตายิ่งกว่าผู้เมตตาทั้งปวง»

เมื่อถึงถ้อยคำเหล่านี้ เสียงของท่านก็เงียบลง ขณะนั้นบนลิ้นอันจำเริญของท่านมีถ้อยคำเหล่านี้หลั่งไหลออกมา

لَا خَوْفٌ عَلَيْهِمْ وَلَا هُمْ يَحْزَنُوْنَ، لَا إِلٰهَ إِلَّا اللّٰهُ

«ไม่มีความกลัวใด ๆ แก่พวกเขา และพวกเขาจะไม่เศร้าโศก ไม่มีพระเจ้าอื่นใดนอกจากอัลลอฮ์»

หลังจากนั้นท่านกล่าว

بِسْمِ ٱللَّهِ ٱلرَّحْمَـٰنِ ٱلرَّحِيمِ

«ด้วยพระนามของอัลลอฮ์ ผู้ทรงกรุณาปรานี ผู้ทรงเมตตาเสมอ»

หนึ่งครั้ง แล้วก็มอบดวงวิญญาณคืนแด่พระผู้ทรงสัจธรรม เหตุการณ์นี้เกิดขึ้นในคืนวันพฤหัสบดี [ที่ … เดือน] เชาวาล ฮ.ศ. 808 เวลาละหมาดอิชาอ์ และในวันพฤหัสบดีถัดมา ได้มีการฝังศพในเวลาละหมาดฎุฮา[^1]

การละหมาดญะนาซะฮ์และการฝังศพ

การละหมาดญะนาซะฮ์ ท่านชัยค์อัชร็อฟ ญะฮานกีร สิมนานี (ร.ฮ.) เป็นผู้นำละหมาด ซึ่งท่านมาถึงภายหลังการเสียชีวิต ในหนังสือ «ละฏออิฟ อัชร็อฟี» (لطائف اشرفی)[^2] ท่านมัคดูม (ร.ฮ.) เอง…

[^1]: จากหนังสือ «วะฟาตนามะฮ์» (رسالہ وفات نامہ) ของชัยค์ซัยน์ บัดร์ อะเราะบี (ร.ฮ.) โรงพิมพ์มุฟีด อาม อาเกรา ฮ.ศ. 1321

[^2]: «ละฏออิฟ อัชร็อฟี» เรียบเรียงโดยท่านนิซามุดดีน ยะมะนี ผู้มีสมญานามว่า «นิซาม หาจี ฆะรีบ อัล-ยะมะนี» ซึ่งเป็นมุรีดของท่านอัชร็อฟ ญะฮานกีร (ร.ฮ.) และอยู่ในการคบหาสมาคมกับท่านเป็นเวลายี่สิบปี หนังสือเล่มนี้เป็นทั้งชีวประวัติของท่านอัชร็อฟ ญะฮานกีร (ร.ฮ.) และเป็นประมวลคำสอนของท่านด้วย

ได้มีการบันทึกเหตุการณ์การสั่งเสียและการทำนายล่วงหน้า ตลอดจนการที่ท่านชัยค์อัชร็อฟ ญะฮางีร (ร.ฮ.) เดินทางมาถึงที่นั่นและนำละหมาดตามคำสั่งเสียไว้โดยละเอียด จากบันทึกนั้นทำให้ทราบว่า ตามคำสั่งเสียของท่านมัคดูม ศพได้ถูกจัดเตรียมไว้และวางไว้ริมทาง เพื่อรอคอยท่านผู้นั้น ท่านชัยค์อัชร็อฟ ญะฮางีร (ร.ฮ.) กำลังเดินทางจากดิลลีไปยังเบงกอล เพื่อเข้าพบท่านชัยค์อะลาอุดดีน อะลาอุลหัก ลาโฮรี ปัณฑุวี ผู้อาวุโสที่มีชื่อเสียงแห่งสายตะริเกาะฮ์จิชตียะฮ์ ระหว่างทางเมื่อท่านมาถึงเมืองพิฮารชะรีฟ ศพของท่านมัคดูมก็ได้ถูกจัดเตรียมและวางไว้ริมทางแล้ว เพื่อรอคอยอิมาม ท่านจึงนำละหมาดญะนาซะฮ์และนำร่างลงสู่หลุมศพ[^1]

หลุมศพของท่านเป็นหลุมดิน และไม่มีโดมใด ๆ อยู่บนนั้น ในสมัยการปกครองของราชวงศ์ซูรีได้มีการสร้างอาคาร มัสยิด สระน้ำ และน้ำพุขึ้นรอบ ๆ แต่ด้วยการคำนึงถึงการปฏิบัติตามชะรีอะฮ์ ซึ่งท่านมัคดูมให้ความสำคัญเป็นอย่างยิ่ง หลุมศพจึงถูกปล่อยไว้ในสภาพเดิม[^2]

บุตรหลานและผู้สืบเชื้อสาย

ผู้เขียนหนังสือ «ซีรอตุลอัชร็อฟ» (سیرۃ الشرف) เขียนไว้ว่า:

«เชื้อสายของท่านมัคดูมทางสายเลือดโดยตรงในปัจจุบันสืบต่อมาจากหลานสาวคนหนึ่ง บุตรชายของท่าน คือ ชาห์ ซะกียุดดีน ได้เสียชีวิตไปในขณะที่ท่านยังมีชีวิตอยู่ โดยทิ้งบุตรสาวไว้หนึ่งคน บุตรสาวผู้นี้ได้สมรสกับซัยยิด วะฮีดุดดีน ริฎวี หลานชาย (บุตรของพี่สาวหรือน้องสาว) ของชัยค์นะญีบุดดีน ฟิรเดาซี (ร.ฮ.) ด้วยพระประสงค์ของอัลลอฮ์ ทั้งสองได้บุตรสาวหนึ่งคน ซึ่งได้สมรสกับชิฮาบุดดีน อะละวี ฏูซี ทั้งสองมีบุตรชายสองคน คือ ชัยค์อะลีมุดดีน และชัยค์อิมามุดดีน เวลาผ่านไประยะหนึ่ง เมื่อบุตรของหุซัยน์ บัลคี นักเขียนหนังสือ «เตาฮีด»…

[^1]: ละฏออิฟ อัชร็อฟี (لطائف اشرفی) พิมพ์ที่นุศรอตุลมะฏอบิอ์ ดิลลี ฮ.ศ. 1295 หน้า 94 [^2]: ซีรอตุลอัชร็อฟ

...ได้มอบเสื้อคลุมแห่งการเป็นเคาะลีฟะฮ์ให้ บรรดาผู้ดูแลสุสานก็ได้นำบุตรหลานของท่านผู้ทรงเกียรติมาแต่งตั้งให้ครองตำแหน่งสัจญาดะฮ์และการปกครองคานกอฮ์ ผู้ทรงคุณธรรมคนแรกในหมู่พวกเขาที่ได้นั่งบนตำแหน่งสัจญาดะฮ์คือ ชาฮ์ บีเกาะฮ์"

สายตระกูลของท่านมัคดูม (ร.ฮ.) สืบต่อมาทางพี่น้องของท่าน และลูกหลานของพวกเขายังคงมีอยู่ที่มุนัยร์และในแคว้นพิหารจนถึงทุกวันนี้

มุรีดและเคาะลีฟะฮ์ที่โดดเด่น

ผู้เขียนหนังสือ "สีเราะตุชชะร็อฟ" (سیرۃ الشرف) เขียนไว้ว่า รายชื่อมุรีดของท่านมัคดูมนั้นยาวมาก "เนาชะฮ์เตาฮีด" ระบุว่าพวกเขามีจำนวนมากกว่าหนึ่งแสนคน ตัวเลขนี้ดูจะไม่ปราศจากการกล่าวเกินจริง อย่างไรก็ตามต้องกล่าวอย่างน้อยว่ามีจำนวนมากมาย และในจำนวนนี้รวมทั้งผู้แสวงหาทางนำ (มุสตัรชิดีน) และศิษย์ด้วย ในบรรดาผู้ได้รับประโยชน์ที่สำคัญของท่านมัคดูม ได้แก่

เมาลานามุซัฟฟัร บัลคี, มะลิกซาดะฮ์ ฟัฎลุลลอฮ์, เมาลานานะศีรุดดีน เญาน์ปูรี, เมาลานานิซอมุดดีน ทาเนสรี, ชัยค์อุมัร, กุฏบุดดีน, ฟัครุดดีน, ชัยค์สุลัยมาน, เคาะวาญะกี, เคาะวาญะฮ์อะห์มัด, อิมามตาญุดดีน, หุสัยน์ มุอิซซ์ บัลคี ผู้มีสมญานามว่า "เนาชะฮ์เตาฮีด", เมาลานากอมะรุดดีน, อบุลกอซิม, เมาลานาอบุลหะสัน, กอฎีชะร็อฟุดดีน, กอฎีมินฮาญุดดีน […], เมาลานาตะกียุดดีน เอาธี, เมาลานาชิฮาบุดดีน นาเการี, ชัยค์เคาะลีลุดดีน, เมาลานาเราะฟีอุดดีน, เมาลานาอาดัม หาฟิซ, ซัยน์ บัดร์ อะเราะบี, กอฎีศ็อดรุดดีน, ชัมซุดดีน เคาะวาริซมี[^1], ชัยค์มุอิซซุดดีน, เมาลานากะรีมุดดีน, เคาะวาญะฮ์ หาฟิซ…

[^1]: สีเราะตุชชะร็อฟ (ฉบับต้นฉบับลายมือ) หน้า 51 — ผู้เขียนสีเราะตุชชะร็อฟเข้าใจผิดว่าท่านผู้นี้คือชัมซุดดีน เคาะวาริซมีผู้ซึ่งในสมัยสุลฏอนฆิยาษุดดีน บัลบัน ได้รับฉายาว่า "ชัมซุลมุลก์" และได้รับแต่งตั้งให้ดำรงตำแหน่งศ็อดร์ แต่ข้อนี้ไม่ถูกต้อง เพราะชัมซุลมุลก์ มุสเตาฟียุลมะมาลิก เมาลานาชัมซุดดีน เคาะวาริซมี ผู้ดำรงตำแหน่งศ็อดร์ในสมัยบัลบันนั้น ได้เสียชีวิตไปก่อนที่ศตวรรษที่แปดแห่งฮิจเราะฮ์จะเริ่มต้น ท่านชัยค์นิซอมุดดีน เอาลิยาอ์ (ร.ฮ.) เคยเป็นศิษย์ของท่าน ดังนั้น ผู้เขียนสีเราะตุชชะร็อฟอาจเข้าใจผิดเรื่องชื่อ หรือผู้ที่ได้รับเกียรติให้ได้รับประโยชน์จากท่านมัคดูม (ร.ฮ.) นั้นเป็นชัมซุดดีน เคาะวาริซมีอีกคนหนึ่ง

ญะลาลุดดีน, เคาะวาญะฮ์ หะมีดุดดีน เศาดากัร, ชัยค์มุบาร็อก ซุกริยา เฆาะรีบ, กอฎี ข่าน, นัจญ์มุดดีน ชาอิร, กอฎี บัดรุดดีน ซะฟัรอาบาดี, เมาลานา ละฏีฟุดดีน, อะห์มัด สะฟีดบาฟ, ชัยค์ ซะกียุดดีน, เมาลานา นิซอมุดดีน คาลซาดะฮ์ มัคดูมุม, เมาลานา อะห์มัด อามูซ, เมาลานา ซัยนุดดีน, ชัยค์ ชุอัยบ์, สัยยิด ชิฮาบุดดีน อุมัร ฮาลิฟี, หาญี รุกนุดดีน, เมาลานา วะห์ดุดดีน หลานชาย (บุตรของพี่สาวหรือน้องสาว) ของชัยค์ นะญีบุดดีน ฟิรเดาซี, สัยยิด ญะลาลุดดีน หลานชาย (บุตรของพี่สาวหรือน้องสาว) ของชัยค์ นะญีบุดดีน ฟิรเดาซี, ชัยค์ รุสตัม, ชัยค์ วะญีฮุดดีน, ชัยค์ วะฮีดุดดีน ดะฮร์ สุลัยมาน, ชัยค์ นิซอมุดดีน เอาลิยาอ์, เมาลานา หุซามุดดีน อิมาม ฮัยบัต คานี และท่านอื่น ๆ[^1]»

ผลงานประพันธ์

ท่านมัคดูม ชัยค์ ชะร็อฟุดดีน ยะห์ยา มะเนรี (ร.ฮ.) นับเป็นหนึ่งในบรรดาผู้อาวุโสที่มีผลงานประพันธ์มากมาย แต่ผลงานประพันธ์และรสาลาจำนวนมากของท่านได้สูญหายไปเพราะกาลเวลาที่ผ่านพ้นและความประมาทเลินเล่อของผู้คน และชื่อหนังสือหลายเล่มในจำนวนนั้นก็ไม่ได้รับการบันทึกไว้แม้ในตำราชีวประวัติ หนังสือที่ยังพบอยู่ หรือที่ปรากฏชื่ออยู่ในบรรดาผลงานประพันธ์ มีดังนี้:

«รอฮะตุลกุลูบ, อัจญ์วิบะฮ์, ฟะวาอิด รุกนี, อิรชาดุฏฏอลิบีน, อิรชาดุสสาลิกีน, รสาละฮ์ มักกียะฮ์, มะอ์ดะนุลมะอานี,ละฏออิฟุลมะอานี, อิชารอต, มุคคุลมะอานี, เคาะวาน ปุรนิอ์มัต, ตุห์ฟะฮ์ เฆาะยบี, รสาละฮ์ ดัร ฏอลับ ฏอลิบาน, มัลฟูซอต, ซาดุสสะฟัร, อะกออิด ชะร็อฟี, ฟะวาอิดุลมุรีดีน, บะห์รุลมะอานี, ศ็อฟวุลมุซัฟฟัร, กันซุลมะอานี, กันจ์ ลายัฟนา, มูนิซุลมุรีดีน, ชัรห์ อาดาบุลมุรีดีน[^2]»

แต่อนุสรณ์ที่ยิ่งใหญ่ที่สุดของท่าน และเครื่องแสดงที่ยิ่งใหญ่ที่สุดถึงระดับวิชาความรู้ของท่าน ตลอดจนสถานะแห่งการค้นคว้าวิจัย (ตะห์กีก) และการวินิจฉัย (อิจญ์ติฮาด) ของท่าน ก็คือ «มักตูบาต» (จดหมาย) ของท่าน ซึ่งพบอยู่ภายใต้ชื่อ «มักตูบาต สะศ็อดี» (จดหมายสามร้อยฉบับ) เป็นต้น

[^1]: สีเราะตุชชะร็อฟ (سیرة الشرف) หน้า 15 และ 16 [^2]: สีเราะตุชชะร็อฟ และนุซฮะตุลเคาะวาฏิร (نزہة الخواطر) เป็นต้น เล่ม 2 หน้า 12

บทที่หก

"มักตูบาต" (จดหมาย)

มักตูบาต และสถานะทางวิชาการและวรรณกรรมของมัน

อนุสรณ์อันมีชีวิตของท่านมัคดูม (ร.ฮ.) และกระจกสะท้อนวิชาความรู้และความสมบูรณ์ทางจิตวิญญาณของท่าน คือประมวลจดหมายอันหาได้ยากของท่าน ซึ่งมิใช่เพียงมีความโดดเด่นเป็นพิเศษในบรรดางานนิพนธ์แห่งยุคนี้เท่านั้น หากแต่ในคลังมรดกอิสลามทั้งหมดที่ว่าด้วยมะอ์ริฟะฮ์และหะกีกะฮ์อีกด้วย ในแง่ของความลึกซึ้งแห่งวิชาความรู้ ความแปลกใหม่ของการค้นคว้า การคลี่คลายปัญหาที่ยุ่งยาก ประสบการณ์ส่วนตัว รสนิยมทางจิตวิญญาณที่ถูกต้อง ทัศนะเชิงวิชาการแบบมุจตะฮิด ความเข้าใจอันถูกต้องและลึกซึ้งต่ออัลกุรอานและซุนนะฮ์ การอธิบายถึงฐานะ เกียรติ และความยิ่งใหญ่แห่งความเป็นนบี การปกป้องชะรีอะฮ์ ตลอดจนประเด็นอันชวนให้ปีติดื่มด่ำและความละเอียดอ่อนทางชะรีอะฮ์ (ซึ่งเท่าที่ความรู้อันจำกัดของเราจะเอื้อมถึง) ในห้องสมุดอิสลามทั้งหมดนั้น ไม่ปรากฏสิ่งใดเทียบเคียงจดหมายของท่านมัคดูม (ร.ฮ.) และมักตูบาตของอิมามร็อบบานี (ร.ฮ.) ได้เลย จากการศึกษาจดหมายของท่าน ทำให้ประจักษ์ว่าความรู้และรสนิยมทางจิตวิญญาณของบรรดาผู้ค้นคว้าและผู้รู้แจ้งแห่งประชาชาติมุฮัมมัด ﷺ ได้ขึ้นไปถึงจุดสูงส่งเพียงใด และพวกเขาได้ก้าวหน้าไปไกลเพียงใดในการเข้าถึงการรู้จักอัลลอฮ์ อีมานและความเชื่อมั่น การประจักษ์และการรับรู้ การชำระหัวใจและการขัดเกลาจิตใจ ความประณีตและความเฉลียวฉลาดของวิญญาณ ตลอดจนการหยั่งรู้ถึงความมืดมนของศีลธรรม และจุดอ่อนกับความผิดพลาดของจิตใจมนุษย์ พวกเขาได้รับการเปิดเผยทางจิตวิญญาณ (ฟุตูหาต) อันใดบ้าง และนกแห่งความเฉลียวฉลาดและพลังความคิดอันโบยบินสูงของพวกเขาได้สร้างรังไว้บนกิ่งก้านอันสูงส่งเพียงใด

และได้โบยบินไปในห้วงฟ้าใดบ้าง

นอกจากด้านวิชาความรู้และองค์ความรู้แล้ว จดหมายเหล่านี้ยังเป็นแบบอย่างชั้นสูงของพลังแห่งปากกา พลังแห่งการพรรณนา และความงามแห่งการประพันธ์ร้อยแก้ว และหลายตอนในจดหมายเหล่านี้สมควรที่จะได้รับการบรรจุไว้ในบรรดาแบบอย่างทางวรรณกรรมชั้นเลิศของโลก และนับเป็น "วรรณกรรมชั้นสูง" ในภาษาส่วนใหญ่ของโลกและในวงการวิชาการและวรรณกรรม ได้มีความเกินเลยเกิดขึ้นในเรื่องนี้ กล่าวคือ มีเพียงบุคคลบางกลุ่มเท่านั้นที่ได้รับการยอมรับว่าเป็นนักประพันธ์ ผู้มีลีลาเฉพาะตัว และนักเขียนร้อยแก้ว และมีเพียงงานเขียนและผลผลิตทางความคิดของพวกเขาเท่านั้นที่ถูกนำเสนอเป็นแบบอย่างของวรรณกรรม บุคคลเหล่านั้นคือผู้ที่เลือกเอาวรรณศิลป์การประพันธ์เป็นอาชีพหรือเป็นสื่อในการแสดงความสามารถ หรือผู้ที่ในสมัยก่อนผูกพันอยู่กับราชสำนักหรือราชการ และได้รับมอบหมายงานด้านการเขียนบางอย่าง หรือผู้ที่ใช้ความประดิดประดอยและการปั้นแต่งในงานประพันธ์ ผลของเรื่องนี้ก็คือ ในประวัติศาสตร์วรรณกรรมอาหรับ เมื่อกล่าวถึงนักประพันธ์ร้อยแก้วผู้มีลีลาเฉพาะตัว ก็จะมีการเอ่ยนามอับดุลหะมีด อัล-กาติบ, อบูอิสหาก อัศ-ศอบีย์, อิบนุล-อะมีด, ศอฮิบ อิบนุอับบาด, อบูบักร์ อัล-คอวาริซมีย์, อบุล-กอซิม อัล-หะรีรีย์ และอัล-กอฎี อัล-ฟาฎิล อยู่เสมอ ทั้งที่งานเขียนส่วนใหญ่ของพวกเขาเป็นของประดิษฐ์ ขาดชีวิตและจิตวิญญาณ และปราศจากพลังที่ส่งผลกระทบต่อใจ เมื่อเทียบกับพวกเขาแล้ว อิมามเฆาะซาลีย์ (ร.ฮ.), อิบนุล-เญาซีย์, อิบนุชัดดาด, ชัยค์มุห์ยิดดีน อิบนุอะเราะบีย์, อบูหัยยาน อัต-เตาฮีดีย์, อิบนุก็อยยิม และอิบนุค็อลดูน กลับเป็นผู้ที่สมควรได้รับการเรียกขานว่านักประพันธ์ร้อยแก้วมากกว่า และในงานเขียนของพวกเขามีแบบอย่างของการประพันธ์ที่ถูกต้องและทรงพลัง การแสดงออกซึ่งความคิดและอารมณ์ความรู้สึก และการถ่ายทอดความประทับใจและความรู้สึกของมนุษย์อย่างงดงามและจับใจยิ่งนัก แต่ "ความผิด" ของผู้ไม่มีความผิดเหล่านี้ก็คือ พวกเขาไม่เคยทำให้วรรณศิลป์การประพันธ์เป็นอาชีพประจำหรือเป็นสื่อในการแสดงความสามารถของตน และหัวข้อในงานเขียนส่วนใหญ่ของพวกเขาเป็นเรื่องศาสนาหรือวิชาการ

สิ่งที่น่าสนใจและน่าเป็นบทเรียนก็คือ ผู้ประพันธ์คนเดียวกันเขียนหนังสือสองเล่ม เล่มหนึ่งเต็มไปด้วยความปั้นแต่งและการประดิดประดอยตลอดทั้งเล่ม อีกเล่มหนึ่งเรียบง่ายและไม่ปั้นแต่ง สังคมและวงการวรรณกรรมในยุคของเขาก็กึกก้องไปด้วยเสียงชื่นชมผลงานเล่มแรก และบางทีตัวผู้ประพันธ์เองก็ถือว่าหนังสือเล่มนั้นเป็นผลงานสูงสุดแห่งชีวิตและเป็นที่มาแห่งความภาคภูมิใจของตน แต่กาลเวลาที่ยึดถือความจริงและความเปลี่ยนแปลงที่เผาผลาญก็ได้ตัดสินอย่างถูกต้อง ผลงานที่ปั้นแต่งนั้นถูกเก็บไว้ในหอสมุด…

...กลายเป็นเพียงเครื่องประดับ ส่วนอีกเล่มหนึ่งกลับได้รับอาภรณ์แห่งความคงอยู่ชั่วนิรันดร์ และกลายเป็นดั่งอุทยานที่ไม่รู้จักฤดูใบไม้ร่วง เบ่งบานอยู่ตลอดกาล ผลงานอันเป็นที่ภาคภูมิใจของอิบนุลเญาซี (ร.ฮ.) ซึ่งท่านตั้งชื่อด้วยความภาคภูมิว่า "อัล-มุดฮิช" (المدهش) (หนังสือที่ทำให้ผู้อ่านตกตะลึง) กลับซ่อนเร้นอยู่หลังม่านแห่งความลับเลือน แต่หนังสือที่ท่านเขียนอย่างไม่ประดิดประดอยคือ "ศ็อยดุลค็อฏิร" (صيد الخاطر) ซึ่งท่านได้บันทึกประสบการณ์ชีวิตและความรู้สึกในชีวิตประจำวันไว้ด้วยลีลาอันเรียบง่ายยิ่ง และท่านเองก็อาจไม่ได้ใส่ใจกับมันนัก กลับกลายเป็นที่ยอมรับอย่างกว้างขวางในวันนี้ และเป็นศูนย์กลางความสนใจของผู้ใฝ่หาวิชาความรู้และวรรณกรรม

หากพิจารณาประวัติศาสตร์วรรณกรรมเปอร์เซียในอินเดีย จะเห็นว่าวงการวรรณกรรมและการประพันธ์ร้อยแก้วที่นี่ถูกครอบงำโดยซุฮูรี อบุลฟัฎล์ และนิอ์มัตข่าน อาลี ทั้งที่หากถือเอาการแสดงออกซึ่งอารมณ์และความจริงอย่างทรงพลังเป็นมาตรฐานของการประพันธ์แล้ว งานเขียนส่วนใหญ่ของพวกเขาซึ่งเต็มไปด้วยการเล่นคำ ลวดลายวาทศิลป์ และการประดิษฐ์ถ้อยคำ ได้สูญเสียคุณค่าของตนไปมาก และมีเพียงส่วนน้อยเท่านั้นที่ผ่านเกณฑ์ตามธรรมชาติของวรรณกรรมและการประพันธ์ ในทางกลับกัน มีงานเขียนจำนวนมากที่ควรค่าแก่การยกย่อง ซึ่งนักประวัติศาสตร์วรรณกรรมโดยทั่วไป และนักวิจารณ์ผู้ยึดติดการตามแบบอย่างได้มองข้ามไปเสมอ เช่น "มักตูบาต" (مكتوبات) ของท่านชัยค์ชะร็อฟุดดีน ยะห์ยา มะเนรี (ร.ฮ.) และของท่านมุญัดดิด อัลฟ์ษานี ชัยค์อะห์มัด ฟารูกี (ร.ฮ.) ส่วนใหญ่ของ "รุกอาต" (رقعات) ของอาลัมกีร "อิซาละตุลค่อฟาอ์" (إزالة الخفاء) ของท่านชาห์วะลียุลลอฮ์ (ร.ฮ.) และ "ตุห์ฟะฮ์ อิษนาอะชะรียะฮ์" (تحفهٔ اثنا عشریہ) ของท่านชาห์อับดุลอะซีซ (ร.ฮ.) ซึ่งหลายตอนเป็นแบบอย่างที่ประสบความสำเร็จของวรรณกรรมและร้อยแก้วเปอร์เซีย ดูเหมือนว่าในทุกภาษา ขอบเขตของวรรณกรรมนั้นถูกขีดวงไว้โดยบรรพชนรุ่นก่อน และการก้าวออกนอกขอบเขตเหล่านั้นเพื่อสำรวจคลังของวิชาการและศาสตร์แขนงอื่น ๆ และค้นหาผลงานชิ้นเอกทางวรรณกรรมใหม่ ๆ นั้น โดยทั่วไปเป็นความลำบากที่ผู้คนไม่ยอมรับ ด้วยเหตุนี้ อัญมณีทางวรรณกรรมเหล่านี้จึงถูกฝุ่นผงทับถมอยู่เป็นเวลาหลายศตวรรษ

ในเรื่องวรรณกรรมและการประพันธ์ นักประวัติศาสตร์และนักวิจารณ์โดยทั่วไปมักมองข้ามความจริงข้อนี้ว่า ปัจจัยที่ช่วยส่งเสริมพลังของงานเขียน ความลึกซึ้งของถ้อยคำ การเป็นที่ยอมรับอย่างกว้างขวาง และความคงอยู่ชั่วนิรันดร์ได้มากที่สุด คือสภาวะภายในของผู้เขียน ความเชื่อมั่นของเขา แรงบันดาลใจจากหัวใจ และความกระวนกระวายใจของเขาที่จะแสดงออกซึ่งความจริงประการหนึ่ง

เมื่อบุคคลเช่นนี้ ผู้ซึ่งเปี่ยมล้นด้วยสภาวะภายในนั้นและกระวนกระวายใจที่จะปลุกสภาวะนั้นให้เกิดขึ้นในผู้อื่น ได้รับรสนิยมอันบริสุทธิ์ (ซัวก์ซะลีม) จากพระผู้ทรงอำนาจ และได้รับความสามารถในการใช้ถ้อยคำและลีลาการถ่ายทอดในระดับที่จำเป็นด้วย แล้วในงานเขียนของเขามีทั้งวิชาความรู้และวรรณศิลป์ เหตุผลและการอ้างหลักฐาน ตลอดจนความงดงามของการถ่ายทอด ผสานกับความร้อนรุ่มและความปวดร้าวในใจ ตลอดจนเลือดเนื้อจากหัวใจของเขา เมื่อนั้นงานเขียนของเขาจะมีพลังและความร้อนแรงถึงขนาดที่มันกรีดบาดหัวใจผู้คนนับพันในยุคสมัยของเขา และแม้เวลาจะผ่านไปหลายร้อยปี ความสดใหม่และชีวิตชีวาของมัน ตลอดจนอิทธิพลและพลังในการพิชิตใจของมันก็ยังคงดำรงอยู่

นักวิจารณ์วรรณกรรมได้พิจารณาอย่างละเอียดถึงคุณสมบัติ ความสามารถ ตลอดจนหลักเกณฑ์และกฎแห่งวาทศิลป์ (บะลาเฆาะฮ์) ทั้งหลายที่จำเป็นต่อการทำให้งานเขียนและการปาฐกถาดีเลิศและประสบความสำเร็จ และในทุกยุคสมัยก็มีการถกเถียงเรื่องเหล่านี้กันมา แต่มีผู้คนเพียงน้อยนิดที่ตระหนักว่า ในบรรดาคุณสมบัติและความสามารถเหล่านั้น องค์ประกอบหรือปัจจัยสำคัญที่ทรงอิทธิพลอย่างยิ่งและไม่อาจลืมเลือนได้ คือความบริสุทธิ์ใจ (อิคลาศ) และความปวดร้าวห่วงใยในใจของผู้เป็นเจ้าของถ้อยคำ หากพิจารณาคลังแห่งวรรณกรรมและงานประพันธ์ด้วยมุมมองใหม่ที่ยึดความจริงมากขึ้นและลึกซึ้งยิ่งขึ้น ก็คงไม่ผิดที่จะแบ่งมันออกเป็นสองประเภท

ประเภทหนึ่ง คืองานเขียนหรือการแสดงความคิดที่เกิดขึ้นจากความต้องการและแรงผลักดันภายใน หรือภายใต้หลักความเชื่อ (อะกีดะฮ์) หรือความมั่นใจอันแน่วแน่บางประการ และจุดมุ่งหมายของงานเหล่านั้นมิใช่การสนองคำขอร้องหรือคำสั่งของผู้ใด มิใช่ผลประโยชน์ทางโลก หรือความพึงพอใจของผู้มีอำนาจหรือผู้มั่งคั่งคนใด หากแต่เป็นการปฏิบัติตามคำบัญชาแห่งมโนธรรมหรือหลักความเชื่อของตนเอง ซึ่งมีพลังยิ่งกว่าคำบัญชาของผู้ปกครองและผู้มั่งคั่ง และการขัดขืนต่อมันนั้นไม่อยู่ในวิสัยของผู้มีมโนธรรม

ประเภทที่สอง คืองานที่เกิดขึ้นเพื่อสนองคำขอร้องของผู้ใด หรือเพื่อให้ได้มาซึ่งผลประโยชน์ทางโลก หรือเพื่อปฏิบัติตามคำสั่งของบุคคลผู้มีอิทธิพล ระหว่างวรรณกรรมทั้งสองประเภทนี้จะพบความแตกต่างราวฟ้ากับดิน วรรณกรรมประเภทแรกนั้นเป็นไปตามคำกล่าวที่ว่า «สิ่งใดที่ผุดออกมาจากหัวใจ ย่อมหลั่งลงสู่หัวใจ» มันจะมีชีวิตอยู่ยาวนาน คุณลักษณะของมันคือ หากเนื้อหาของมันเกี่ยวกับศาสนาและศีลธรรม มันก็จะส่งผลอย่างลึกซึ้งและพลิกเปลี่ยนต่อหัวใจและศีลธรรม

…อยู่ หัวใจของผู้คนนับพันนับหมื่นเกิดแรงปรารถนาที่จะปรับปรุงแก้ไขตนเองเมื่อได้อ่านมัน ในทางตรงกันข้าม วรรณกรรมประเภทที่สองนั้นไม่ทิ้งร่องรอยอันยั่งยืนใด ๆ ไว้บนดวงวิญญาณและหัวใจ นอกจากเสียงชื่นชมสรรเสริญ และความปีติยินดีหรือความเพลิดเพลินชั่วครู่ อายุขัยของมันจำกัดและสั้น ในวรรณกรรมประเภทแรกมีความเป็นธรรมชาติและความไม่ประดิษฐ์ประดอย ส่วนวรรณกรรมประเภทที่สองมีการประดิษฐ์ประดอยและความพยายามจัดแต่ง หากไม่เป็นการเสียมารยาทต่อราชสำนักแห่งวรรณกรรมแล้ว ความแตกต่างระหว่างทั้งสองประเภทนี้ก็คือความแตกต่างเดียวกับที่ถูกเล่าไว้ในนิทานอุปมาเรื่องหนึ่ง

มีคนผู้หนึ่งถามสุนัขล่าเนื้อตัวหนึ่งว่า «ในการวิ่ง กวางนั้นวิ่งเร็วกว่าเจ้า แล้วเหตุใดเจ้าจึงจับมันไม่ได้» มันตอบว่า «เพราะกวางวิ่งเพื่อตัวมันเอง ส่วนข้าวิ่งเพื่อนายของข้า»

นักวิจารณ์วรรณกรรมยอมรับว่าเวลา บรรยากาศ สภาพแวดล้อม และความผ่อนคลายของจิตใจ เป็นปัจจัยที่เหมาะสมและเกื้อหนุนอย่างยิ่งต่อวรรณกรรมและบทกวี นักประพันธ์และกวีจำนวนมากได้แสดงออกว่า ริมฝั่งลำธาร มุมหนึ่งของสวนดอกไม้ สายลมฤดูใบไม้ผลิ ลมรำเพยยามรุ่งอรุณ และช่วงเวลาอันงดงามของยามเช้า ล้วนกลายเป็นแรงกระตุ้นต่อบทกวีและวรรณกรรมของพวกเขา และในหมู่พวกเขามีคนมากมายที่เฝ้าแสวงหาสถานที่เช่นนั้นและรอคอยช่วงเวลาเช่นนั้น ด้วยเหตุนี้จึงเป็นที่ยอมรับกันว่า ความประณีตของดวงวิญญาณและความสงบของจิตใจเป็นสิ่งที่เกื้อหนุนอย่างยิ่งต่อวรรณกรรม

ความหวานชื่นและความอ่อนละมุนอันไม่ธรรมดาในถ้อยคำของบรรดาผู้มีหัวใจ (อะฮ์ลุดิล) บางท่านนั้น เป็นผลมาจากความประณีตแห่งดวงวิญญาณ ความบริสุทธิ์แห่งหัวใจ และสภาวะภายในและความดื่มด่ำ (ทางจิตวิญญาณ) ของพวกเขา และสำหรับสิ่งนี้ พวกเขาไม่จำเป็นต้องพึ่งพาความช่วยเหลือจากภายนอก สถานที่ หรือช่วงเวลาใด ๆ ต้นธารแห่งความปีติและความดื่มด่ำของพวกเขา และคลังแห่งทรัพย์สมบัติของพวกเขานั้นอยู่ในหัวใจของพวกเขาเอง ควาญะฮ์ มีร ดัรด์ (ร.ฮ.) ซึ่งตัวท่านเองเป็นผู้มีหัวใจและผู้มีความรู้สึกลึกซึ้ง ได้ถ่ายทอดแทนคนทั้งกลุ่มนี้ไว้ในบทกวีนี้ว่า

«โอ้ ดัรด์ เหตุใดจะต้องไปยังโรงเมรัยเล่า ในจอกแห่งหัวใจของเราเองนั้นมีความมึนเมาอันน่าพิศวงอยู่แล้ว»

กล่าวโดยสรุป สภาวะภายในนี้ ความเชื่อมั่นแน่วแน่ (ยะกีน) และการประจักษ์ (มุชาฮะดะฮ์) ความเร่าร้อนในการดะอ์วะฮ์ ความปรารถนาที่จะทำให้ผู้คนในยุคสมัยและผู้ที่มีความเกี่ยวพันได้ตระหนักถึงสัจธรรม และนำพาพวกเขาไปสู่จุดหมายปลายทาง ความบริสุทธิ์ใจ (อิคลาศ) และความห่วงใยอันลึกซึ้ง ความประณีตแห่งดวงวิญญาณ และความบริสุทธิ์แห่งหัวใจ และด้วยสิ่งทั้งหมดนี้…

...รสนิยมอันประณีตและความเชี่ยวชาญในภาษา ได้มอบฐานะอันสูงส่งแก่ท่านชัยค์ชะร็อฟุดดีน (ร.ฮ.) และท่านได้สร้างลีลาการเขียนอันเป็นเอกเทศขึ้นสำหรับการถ่ายทอดความคิดและอารมณ์ความรู้สึกของท่าน ซึ่งเป็นลีลาเฉพาะตัวของท่าน มักตูบาต (จดหมาย) ของท่านมีฐานะพิเศษไม่เพียงแต่ในวรรณกรรมเปอร์เซียเท่านั้น หากแต่ในวรรณกรรมอิสลามทั้งมวล และในคลังอันกว้างใหญ่ของงานด้านมะอาริฟและหะกออิก ดะอ์วะฮ์และการปฏิรูปนั้น มีงานไม่มากนักที่จะเทียบเคียงกับมักตูบาตเหล่านี้ได้ทั้งในด้านความงามทางวรรณศิลป์และพลังแห่งการโน้มน้าวใจ

ประมวลมักตูบาตและผู้รับจดหมาย

ประมวลมักตูบาตที่มีชื่อเสียงและแพร่หลายที่สุด คือประมวลจดหมายที่เขียนถึงเกาะฎีชัมซุดดีน ผู้ปกครองเมืองจูสะ[^1] ในประมวลนี้มีจดหมายหนึ่งร้อยฉบับ บางแห่งได้รับการตีพิมพ์ในชื่อ "มักตูบาตของท่านชัยค์ชะร็อฟุดดีน ยะห์ยา มะเนรี กุดดิสะ ซิรรุฮู" บางแห่งในชื่อ "ซะฮ์ ศะดี มักตูบาต" (จดหมายสามร้อยฉบับ) และบางแห่งในชื่อ "มักตูบาตศ็อดี" (مکتوبات صدی) ผู้รวบรวมคือชัยค์ซัยน์ บัดร์ อะเราะบี ผู้ใกล้ชิดและเป็นที่ไว้วางใจของท่านมัคดูม (ร.ฮ.) ท่านเขียนไว้ในบทนำของประมวลนี้ว่า

«บ่าวผู้ต่ำต้อย ซัยน์ บัดร์ อะเราะบี กล่าวว่า เกาะฎีชัมซุดดีน ผู้ปกครองเมืองจูสะ ซึ่งเป็นมุรีดคนหนึ่งของท่าน ได้ส่งจดหมายมายังท่านหลายครั้งด้วยเนื้อความว่า ด้วยอุปสรรคต่าง ๆ บ่าวผู้ยากไร้นี้จึงไม่ได้รับโอกาสเข้าร่วมในมัจลิสของท่านมัคดูม และไม่ได้รับเกียรติแห่งการคบหาใกล้ชิดท่าน (ซึ่งเป็นหนทางแห่งการได้มาซึ่งความรู้และมะอาริฟ) และต้องอยู่ห่างไกลจากท่านมัคดูม ณ ที่แห่งหนึ่ง จึงขอวิงวอนให้ท่านโปรดเขียนบางสิ่งในทุกหมวดแห่งวิชาสุลูก ตามความเข้าใจและความสามารถของบ่าว เพื่อที่บ่าวผู้อยู่ห่างไกลนี้จะได้รับประโยชน์จากมัน»

[^1]: จูสะ ในสมัยของท่านมัคดูมเป็นสถานที่สำคัญและเป็นศูนย์กลางที่รู้จักกันดี ปัจจุบันเป็นหมู่บ้านที่ไม่ค่อยมีชื่อเสียงในอำเภอชาฮาบาด เขตปกครองปัฏนะ

คำขอนี้ซึ่งยื่นด้วยความอิคลาศและความวิงวอนอย่างยิ่ง ได้รับการตอบรับ และท่านมัคดูม (ร.ฮ.) ได้เขียนเรื่องราวเกี่ยวกับลำดับขั้นและมะกอมาตของบรรดาผู้เดินทางสู่อัลลอฮ์ (สาลิกีน) ตลอดจนสภาวะและกิจการของบรรดามุรีดไว้ตามความจำเป็น ด้วยเหตุนี้จึงมีขุมทรัพย์อันมากมายได้ถูกบันทึกไว้เป็นลายลักษณ์อักษร ทั้งเรื่องเตาบะฮ์และอิรอดะฮ์ เตาฮีดและมะอ์ริฟะฮ์ อิชก์และมะหับบะฮ์ แนวทางและวิถีปฏิบัติ แรงดึงดูด (กัชิช) และความพากเพียร (โกชิช) ความเป็นบ่าวและอุบูดิยะฮ์ ตัจรีดและตัฟรีด สลามะตีและมะลามะตี ความเป็นชัยค์และความเป็นมุรีด รวมทั้งเนื้อหาและคำแนะนำที่จำเป็นและเป็นประโยชน์อีกมาก เรื่องเล่าของบรรพชนผู้ทรงคุณธรรม (สะลัฟ) และสภาวะกับอะมั้ลของพวกท่าน จดหมายเหล่านี้ถูกส่งจากแคว้นพิหารไปยังเมืองจูสะในเดือนต่าง ๆ ของปี ฮ.ศ. 747 บรรดาผู้รับใช้และผู้ประจำอยู่ในคานเกาะฮ์ได้คัดลอกมักตูบาตเหล่านี้ไว้และเรียบเรียงขึ้น เพื่อให้เป็นประโยชน์แก่ผู้ได้รับเตาฟีก ผู้แสวงหาที่สัจจริง และคนรุ่นหลัง

«ท่านกอฎีแห่งเมืองซัรนิชาน ได้กลายเป็นผู้ครองโลก (ด้วยทรัพย์นี้) ทุนทั้งหมดของท่านคือเงินตราแห่งเร้นลับ (ฆ็อยบ์) นี้ โอ้พระผู้อภิบาล จากเงินตราบริสุทธิ์และความยำเกรงนี้ ขอทรงประทานแก่เรา หัวใจของเราที่บกพร่องและไม่เที่ยงตรง ขอทรงรับเป็นเครื่องค้ำประกัน»

ยังมีชุมนุมจดหมายฉบับย่ออีกชุดหนึ่ง ซึ่งได้ตีพิมพ์แยกต่างหากภายใต้ชื่อ "มักตูบาต ญะวาบี" (مکتوبات جوابی) และยังรวมอยู่ในชุด "สะฮ์ ศะดี มักตูบาต" (سہ صدی مکتوبات) (จัดพิมพ์โดยกุตุบคานะฮ์ อิสลามี ปัญจาบ ลาฮอร์) อีกด้วย ส่วนนี้คือส่วนที่เหลือของมักตูบาต ซึ่งเขียนถึงชัยค์มุซัฟฟัร เพื่อตอบจดหมายที่ท่านยื่นมา ส่วนใหญ่ในนั้นเป็นการคลี่คลายอุปสรรคที่เกิดขึ้นบนเส้นทางแห่งสุลูก และการอธิบายถึงความก้าวหน้าและสภาวะต่าง ๆ บนเส้นทางนี้ และจากจดหมายเหล่านี้ทำให้รู้ถึงความสูงส่งแห่งศักยภาพและความโปรดปรานจากพระเจ้าที่ชัยค์มุซัฟฟัรได้รับ ชัยค์มุซัฟฟัรได้สั่งเสียไว้ว่าให้ฝังจดหมายเหล่านี้ไปพร้อมกับท่าน แต่บังเอิญผู้รับใช้บางคนได้เห็นจดหมายบางฉบับเข้า และได้คัดลอกเก็บไว้ ชุมนุมนี้มีชื่อว่า "มักตูบาต ญะวาบี" ในชุมนุมนี้มีจดหมายทั้งสิ้นยี่สิบแปด (28) ฉบับ

ชุมนุมมักตูบาตชุดที่สามคือชุดที่ประกอบด้วยจดหมายหนึ่งร้อยห้าสิบสาม (153) ฉบับ และถึงบุคคลต่าง ๆ

...เป็นชื่อของพวกเขา จดหมายเหล่านี้เขียนขึ้นในระหว่างเดือนญุมาดัลอูลา ฮ.ศ. 769 ถึงเดือนเราะมะฎอนอัลมุบาร็อก ฮ.ศ. 769 รายชื่อผู้รับจดหมายคนสำคัญ ๆ มีดังนี้:

ชัยค์อุมัร ชาวเมืองกัสบะฮ์อังกี, กอฎีชัมซุดดีน, กอฎีซาฮิด, เมาลานากะมาลุดดีน สันตูซี, เมาลานาศ็อดรุดดีน, เมาลานาฎิยาอุดดีน, เมาลานามะห์มูด ซันกานี, ชัยค์มุหัมมัด ซะฟะรอบาดี ผู้เป็นที่รู้จักในนามบะดะวาน, มะลิกุลอุมะรออ์ มะลิกมุฟริห์, เมาลานานิซอมุดดีน, ดาวัรมะลิก บุตรเขยของสุลฏอนมุหัมมัด, เมาลานานะศีรุดดีน อะมีนข่าน, มะลิกเคาะฎิร, ชัยค์กุฏบุดดีน, ชัยค์สุลัยมาน และสุลฏอนุชชัรก์ ฟีรูซชาฮ์

ที่มาของเนื้อหา

ผู้ที่ศึกษาจดหมายของท่านชัยค์ชะร็อฟุดดีน ยะห์ยา มุนัยรี (ร.ฮ.) ย่อมรู้สึกได้อย่างชัดเจนว่า ความรู้อันสูงส่ง ข้อคิดอันหาได้ยาก และการค้นคว้าอันลึกซึ้งเหล่านี้ มิใช่เป็นเพียงผลจากความเฉลียวฉลาด ความรู้อันมากมาย และการไตร่ตรองศึกษาของผู้เขียนเท่านั้น หากแต่เป็นผลจากประสบการณ์ส่วนตัว ตลอดจนรสนิยมทางจิตวิญญาณและความเชื่อมั่นอันแน่วแน่ของท่าน สิ่งใดก็ตามที่ท่านเขียนไว้เกี่ยวกับความสูงส่งแห่งพระอนุภาพของอัลลอฮ์ ความไม่ทรงพึ่งพาสิ่งใดของพระองค์ ความยิ่งใหญ่และความเกรียงไกรของพระองค์ พระเกียรติอันน่าเกรงขามและความงดงามของพระองค์ ความกลัวและความหวังของผู้ศรัทธา ความออดอ้อน ความอ่อนละมุนของหัวใจ ความปีติและความเจ็บปวดของบรรดาผู้รู้แจ้งและผู้เข้าถึงพระองค์ ณ เบื้องพระพักตร์แห่งพระองค์ ความท่วมท้นของมหาสมุทรแห่งความเมตตา และความจำเป็นของการเตาบะฮ์และการหวนกลับสู่อัลลอฮ์ ล้วนทำให้รู้ได้อย่างชัดเจนว่า ผู้ที่เขียนสัจธรรมเหล่านี้คือผู้ที่ล่วงรู้ความลับและคุ้นเคยกับความเร้นลับอย่างแท้จริง

ในทำนองเดียวกัน จดหมายอันทรงพลังที่ท่านเขียนไว้เกี่ยวกับความสูงส่งแห่งสถานะของความเป็นมนุษย์ ความยิ่งใหญ่และความกว้างขวางของหัวใจมนุษย์ คุณค่าและราคาของความรัก ความใฝ่สูงของมนุษย์ ความมองการณ์ไกล ความรักในสิ่งที่ยากลำบากและการแสวงหาสิ่งที่หาได้ยาก ความมุ่งมั่นอันสูงส่งและพลังแห่งการแสวงหา ล้วนสมควรได้รับการจัดอยู่ในหมู่งานเขียนที่ดีเลิศที่สุด

สิ่งที่ท่านกล่าวไว้เกี่ยวกับกลลวงของนัฟซู การหลอกลวงของชัยฏอน อุปนิสัยอันเลวทราม และหุบเหวแห่งเส้นทางสุลูก ทั้งหมดล้วนตั้งอยู่บนประสบการณ์อันยาวนาน ความรู้อันกว้างขวาง และความเข้าใจอย่างถ่องแท้

ความผิดพลาดของผู้คนในตะริเกาะฮ์ที่ท่านได้ตักเตือนไว้ ตลอดจนความจำเป็นของชะรีอะฮ์และภาระหน้าที่ตามบทบัญญัติแห่งชะรีอะฮ์...

...การคงอยู่ตลอดไป ความเหนือกว่าของนุบูวะฮ์ (ความเป็นนบี) เหนือวิลายะฮ์ (ความเป็นวะลี) และความยิ่งใหญ่ของสถานะแห่งนุบูวะฮ์ สิ่งทั้งหมดที่ได้เขียนไว้ในเรื่องเหล่านี้ เพื่อจะประเมินคุณค่าและประโยชน์ของมันได้อย่างแท้จริง จำเป็นต้องรู้จักยุคสมัยและสภาพแวดล้อมที่จดหมาย (มักตูบาต) เหล่านี้ถูกเขียนขึ้น

ในที่นี้ เราจะนำเสนอตัวอย่างและข้อความคัดย่อบางส่วนจากจดหมายเหล่านี้ภายใต้หัวข้อต่าง ๆ ผู้ใดที่ต้องการรายละเอียดและความครบถ้วนสมบูรณ์ ก็ขอให้ย้อนกลับไปศึกษาจากมักตูบาตฉบับต้นฉบับ

บทที่เจ็ด

"มะกอมกิบรียาอ์" (ตำแหน่งแห่งความยิ่งใหญ่)

ความไม่ต้องพึ่งพาสิ่งใดของพระผู้ทรงอำนาจแห่งสากลโลก

ในจดหมาย (มักตูบ) ฉบับหนึ่ง ท่านได้อธิบายถึงความไม่ทรงต้องพึ่งพาสิ่งใดของพระราชาผู้ทรงอำนาจเด็ดขาด ว่าไม่มีผู้ใดมีช่องทางจะโต้แย้งหรือซักถามพระองค์ได้ และไม่มีผู้ใดมีความกล้าที่จะตั้งคำถามต่อพระองค์

لَا يُسْـَٔلُ عَمَّا يَفْعَلُ وَهُمْ يُسْـَٔلُونَ ﴿٢٣﴾

«พระองค์จะไม่ถูกสอบถามในสิ่งที่พระองค์ทรงกระทำ แต่พวกเขาต่างหากที่จะถูกสอบถาม» (ซูเราะฮ์อัล-อัมบิยาอ์ 21:23)

พระองค์จะทรงประทานความมั่งคั่งแห่งอีมานและอาภรณ์แห่งการตอบรับแก่ผู้ที่พระองค์ทรงประสงค์ และจะทรงทำให้ผู้ที่พระองค์ทรงประสงค์เป็นผู้ถูกขับไล่ออกจากธรณีประตูและถูกผลักไสออกจากราชสำนักของพระองค์ พระองค์จะทรงยกผู้ที่พระองค์ทรงประสงค์จากผืนดินขึ้นสู่ฟากฟ้า และจะทรงให้ผู้ที่พระองค์ทรงประสงค์ร่วงหล่นจากฟากฟ้าลงสู่ผืนดิน

«หากมีผู้ใดถามว่า "เหตุใด" ก็ไม่มีที่ว่างให้ถามเช่นนั้น»

ذَٰلِكَ فَضْلُ اللَّهِ يُؤْتِيهِ مَن يَشَاءُ

«นั่นคือความโปรดปรานของอัลลอฮ์ พระองค์ทรงประทานแก่ผู้ที่พระองค์ทรงประสงค์» (ซูเราะฮ์อัล-ญุมุอะฮ์ 62:4)

หากท่านถามว่าเหตุใดจึงเป็นเช่นนั้น คำตอบที่จะได้รับก็คือ

ذَٰلِكَ فَضْلُ اللَّهِ يُؤْتِيهِ مَن يَشَاءُ

«ใครเล่าจะมีความกล้าที่จะกล่าวต่อพระผู้เป็นเจ้าว่า เหตุใดพระองค์จึงประทานความมั่งคั่งนี้แก่คนผู้นั้น แต่มิได้ประทานแก่คนผู้นี้ พระองค์คือราชา ย่อมสมควรที่จะประทานตำแหน่งแก่ผู้ใดก็ได้ ดังที่ราชาองค์หนึ่ง (ย่อมประทานตำแหน่งแก่ผู้ที่ตนประสงค์)»

ทรงยกย่องคนหนึ่งให้ได้ดำรงตำแหน่งเสนาบดี และทรงแต่งตั้งอีกคนหนึ่งให้เป็นคนเฝ้าประตูและคนกวาดขยะ ในทำนองเดียวกัน เมื่อพระองค์ทรงประทานทรัพย์สมบัติแห่งศาสนาแก่ผู้ใด บางครั้งพระองค์ทรงยกเขาขึ้นมาจากแหล่งอโคจร บางครั้งทรงเลือกคนต่ำต้อยไร้ฐานะและคนกวาดถนน บางครั้งทรงนำเขาออกมาจากหมู่คนอธรรมและผู้กินของหะรอม ใครเล่าจะกล้าพูดว่า

أَهَـٰٓؤُلَآءِ مَنَّ ٱللَّهُ عَلَيْهِم مِّنۢ بَيْنِنَآ

«คนเหล่านี้หรือที่อัลลอฮ์ทรงโปรดปรานแก่พวกเขาจากหมู่พวกเรา» (ซูเราะฮ์อัล-อันอาม 6:53)

มีพระบัญชาว่า จงนำฟุฎ็อยล์ อิบนุอิยาฎมา แม้เขาจะเป็นโจรปล้นทางก็ตาม เขาคือผู้ที่เราต้องการ ส่วนบัลอัม บาอูรอ ผู้ซึ่งอยู่บนผ้าละหมาดนานถึงสี่ร้อยปี จงนำเขาออกไปจากธรณีประตูของเรา เพราะเขาคือผู้ที่ถูกขับไล่ออกไปจากที่ของเรา เราต้องการอุมัร ผู้ซึ่ง (ขณะนั้น) ยังหมกมุ่นอยู่กับการบูชาเจว็ด แต่เราไม่ต้องการอะซาซีล ผู้ซึ่งหมกมุ่นอยู่กับการอิบาดะฮ์มาเจ็ดแสนปี

لَا يُسْـَٔلُ عَمَّا يَفْعَلُ

«พระองค์จะไม่ถูกสอบถามในสิ่งที่พระองค์ทรงกระทำ» (ซูเราะฮ์อัล-อันบิยาอ์ 21:23)

ใครเล่าจะกล้าพูดว่า "ทำไม" — (บทกวี)

«หมาป่าคาบสิ่งที่ใจมันปรารถนาไปจากฝูงแกะแล้ว ปล่อยให้คนเลี้ยงแกะเดินร่อนเร่ไปในทะเลทรายเถิด»

«หากพระองค์ทรงทอดพระเนตรด้วยความเมตตา ข้อบกพร่องทั้งหมดของเราก็จะกลายเป็นคุณความดี»

«ความบกพร่องทั้งหมดของเรา คือความสมบูรณ์ และความน่าเกลียดทั้งหมดของเรา คือความงาม โอ้พี่น้องเอ๋ย! (เรา) เป็นเพียงกำมือแห่งดินที่ตกอยู่บนทางในสภาพแห่งความต่ำต้อยและความน่าอัปยศ ถูกเหยียบย่ำอยู่ใต้เท้า แล้วสายตาแห่งความเมตตาและความโปรดปรานก็ทอดมายังมัน และเสียงก็ดังขึ้นว่า»[^1]

اِنِّیْ جَاعِلٌ فِی الْاَرْضِ خَلِیْفَۃً

«แท้จริงข้าจะให้มีผู้แทนขึ้นในแผ่นดิน» (ซูเราะฮ์อัล-บะเกาะเราะฮ์ 2:30)

ในมักตูบอีกฉบับหนึ่ง ท่านได้บรรยายถึงความไม่ทรงพึ่งพาสิ่งใด (ความไม่ทรงต้องการ) ของอัลลอฮ์นี้ในอีกลีลาหนึ่งว่า

«จงเปิดดวงตาแห่งการรับบทเรียน แล้วมองดูความโศกเศร้าของอาดัม จงฟังเสียงคร่ำครวญของนูห์ จงฟังความผิดหวังของอิบรอฮีม เคาะลีลุลลอฮ์ และเรื่องราวแห่งความทุกข์ยากของท่านนบียะอ์กูบ จงมองดูยูซุฟผู้งามดั่งดวงจันทร์ในบ่อน้ำ จงมองดูเลื่อยบนศีรษะของท่านซะกะรียา และดาบบนลำคอของท่านยะห์ยา จงพินิจถึงความร้อนรุ่มแห่งหัวใจและความว้าวุ่นในดวงใจของมุฮัมมัด เราะซูลุลลอฮ์ ﷺ แล้วจงอ่านว่า»[^2]

کُلُّ شَیْءٍ ھَالِکٌ اِلَّا وَجْھَہٗ

«ทุกสิ่งย่อมพินาศ นอกจากพระพักตร์ของพระองค์» (ซูเราะฮ์อัล-เกาะศ็อศ 28:88)

ในที่แห่งหนึ่ง ขณะบรรยายถึงความสูงส่งแห่งพระราชสำนักของอัลลอฮ์ ท่านเขียนว่า

«พี่น้องของฉัน จงเข้าใจให้ดีเถิด ฉันจะสามารถ […]»

[^1]: มักตูบที่ 31 [^2]: มักตูบที่ 38

«ข้าและท่านจะเป็นผู้ควรเฝ้าธรณีประตูอันสูงส่งนั้นได้อย่างไร เมื่อเหยี่ยวผู้สูงศักดิ์ยังเอื้อมไปไม่ถึงเลย คำอาหารที่ใหญ่เกินกว่ากระเพาะของนกเล็ก ๆ จะรับไหว ย่อมไม่อาจเข้าไปในท้องของมันได้»

«ชุดคลุมที่ตัดเย็บให้พอดีกับร่างของผู้มีบุญวาสนาและโชคลาภ จะสวมให้พอดีกับรูปร่างอันต่ำต้อยของพวกเราผู้ไร้โชคได้อย่างไรเล่า?»[^1]

ในอีกจดหมายหนึ่ง ท่านกล่าวว่า เมื่อกระแสแห่งความเมตตาของพระผู้เป็นเจ้าพัดมา และเกิดสัญญาณแห่งพระประสงค์ของพระองค์ขึ้น ดินก็จะกลายเป็นทองคำ และผู้ถูกขับไล่ปฏิเสธก็จะกลายเป็นผู้ได้รับการยอมรับ ณ ราชสำนักของพระองค์ได้ในพริบตา ในเรื่องนี้แม้จะมีสิ่งที่น่าหวั่นเกรงอยู่มาก แต่ก็มีความหวังและกำลังใจอันยิ่งใหญ่อยู่ด้วย ท่านกล่าวว่า

«ความโปรดปรานนี้ขึ้นอยู่กับความกรุณาของพระผู้เป็นเจ้า หาได้ขึ้นอยู่กับความสมควรไม่ ขอสาบานต่ออัลลอฮ์ผู้ทรงยิ่งใหญ่ หากเรื่องนี้ขึ้นอยู่กับความสมควรแล้ว แม้เพียงผงธุลีเดียวก็คงไม่ตกมาถึงส่วนของข้า แต่พระองค์ทรงขจัดเงื่อนไขของเหตุปัจจัยออกไปเสีย จนบัดนี้ ไม่ว่าผู้มีจิตใจบริสุทธิ์จะหวังในความโปรดปรานนี้มากเพียงใด บรรดาผู้ไม่บริสุทธิ์และผู้ไร้ความเกรงกลัวก็มีความหวังในสิ่งนี้ได้มากยิ่งกว่านั้นหลายเท่า กองขยะที่เป็นที่อยู่ของสุนัขนั้น หากพระองค์ทรงประสงค์ ก็อาจกลายเป็นที่นั่งของบรรดากษัตริย์ได้ โดยไม่ต้องอาศัยเหตุปัจจัยใด ๆ เลย»

[^1]: มักตูบที่ 45

…ไม่กลายเป็นเช่นนั้น แต่ด้วยวิทยปัญญาของอัลลอฮ์ พระองค์จึงทรงกำหนดสาเหตุบางประการไว้ด้วย หากท่านปรารถนาจะไปถึงมะกอมใด หรือจะได้รับสิ่งใด เนื่องจากธรรมชาติของท่านยังสับสนและแปดเปื้อน ท่านจึงต้องก้าวเดินอย่างลูกผู้ชาย ต้องนำเสบียงและพาหนะจากชะรีอะฮ์ และต้องรับผู้นำทางคุ้มกันจากหะกีเกาะฮ์[^1]

ในมักตูบอีกฉบับหนึ่ง ท่านได้อธิบายเนื้อหาเดียวกันนี้ไว้ดังนี้:

«ความโปรดปรานที่ไร้เหตุผลประทานความเมตตาแก่คนหนึ่ง และความยุติธรรมที่ไร้เหตุผลหลอมละลายอีกคนหนึ่ง อุมัร (ร.ฎ.) ถูกนำออกจากวิหารรูปเคารพแล้วกลายเป็นผู้ได้รับการยอมรับ ส่วนอับดุลลอฮ์ อิบนุ อุบัยย์ กลับถูกทอดทิ้งอยู่ในมัสญิด ขอความเมตตาจงมีแด่ผู้ที่กล่าวไว้ว่า (บทกวี):

«ผู้ที่พระองค์ทรงเผาผลาญ พระองค์ย่อมทรงสามารถสร้างให้ดีได้ และผู้ที่พระองค์ทรงสร้างให้ดี พระองค์ย่อมทรงสามารถเผาผลาญได้»

พี่น้องของข้าพเจ้า! เรื่องราวของท่านและข้าพเจ้าเกี่ยวข้องอยู่กับพระผู้ทรงอำนาจและพระผู้ทรงพิชิตยิ่ง ซึ่งหากพระองค์ทรงประสงค์ ก็จะทรงทำให้สวรรค์กลายเป็นนรกโดยแท้ และทำให้นรกกลายเป็นสวรรค์โดยแท้ ทรงทำให้กะอ์บะฮ์กลายเป็นโบสถ์ และทำให้โบสถ์กลายเป็น…

[^1]: มักตูบที่ 50

«…(พระองค์ทรง) ทำให้มันเป็นกะอ์บะฮ์ได้ เบื้องหน้าเดชานุภาพและพลังอำนาจของพระองค์ ทุกสิ่งล้วนเท่าเทียมกัน ใครเล่าจะกล้าหาญจนหัวใจไม่หลอมละลายเป็นน้ำ? ความยำเกรงที่แท้จริงคือ การที่ท่านต้องหวั่นไหวและหวาดกลัวอยู่ทุกลมหายใจและทุกขณะ เกรงว่าพระหัตถ์แห่งเดชานุภาพของพระองค์จะปรากฏออกมาจากม่านแห่งสิ่งเร้นลับโดยปราศจากเหตุใด ๆ

การลงโทษ (กอฮร์) ของพระองค์ก็ปราศจากเหตุ และความเมตตาอันละเอียดอ่อน (ลุฏฟ์) ของพระองค์ก็ปราศจากเหตุเช่นกัน ด้วยความเมตตาและความกรุณาของพระองค์ พระองค์ทรงเรียกหาผู้ที่แปดเปื้อน (ผู้ฝ่าฝืน) คนหนึ่ง เพื่อชำระล้างเขาด้วยน้ำแห่งการอภัยโทษ เพื่อให้ความบริสุทธิ์แห่งความเมตตาของพระองค์ปรากฏออกมาจากหัวใจ และบางครั้งการลงโทษของพระองค์ก็เรียกหาผู้บริสุทธิ์คนหนึ่ง เพื่อทำให้ใบหน้าของเขาดำคล้ำด้วยควันแห่งการพลัดพราก เพื่อให้เป็นที่ประจักษ์ว่าราชันแห่งการลงโทษนั้นไม่ทรงพึ่งพาเหตุปัจจัยใด ๆ

บางครั้งพระองค์ทรงนำนบีออกมาจากใต้ชายเสื้อของผู้อัปมงคล (ชะกี) และบางครั้งพระองค์ทรงให้ผู้อัปมงคลถือกำเนิดจากใต้ชายเสื้อของนบี บางครั้งพระองค์ทรงให้สุนัขตัวหนึ่งนั่งอยู่ในแถวของบรรดาวะลี และบางครั้งทรงนำวะลีไปไว้ในคอกของสุนัข…»[^1]

[^1]: มักตูบที่ห้าสิบเจ็ด (57)

...ผูกมัดไว้ แต่เมื่อพระองค์ทรงรับผู้ใดแล้ว พระองค์ก็จะไม่ทรงปฏิเสธเขา และเมื่อพระองค์ทรงปฏิเสธผู้ใดแล้ว พระองค์ก็จะไม่ทรงรับเขาแทนผู้ใดอีก

ในมักตูบอีกฉบับหนึ่ง ท่านเขียนไว้ว่า:

«พึงมองไปยังเดชานุภาพ (กุดเราะฮ์) และความโปรดปราน (ฟัฎล์) ของพระองค์ หากพระองค์ทรงประสงค์ พระองค์ก็จะทรงทำให้โบสถ์และเทวาลัยนับพันนับหมื่นแห่งกลายเป็นกะอ์บะฮ์และบัยตุลมักดิส และทรงทำให้ผู้ฝ่าฝืนและผู้ละเมิดนับพันนับหมื่นคนกลายเป็นหะบีบุลลอฮ์และเคาะลีลุลลอฮ์ได้ โดยไม่มีสาเหตุใดมาเกี่ยวข้องระหว่างนั้นเลย และหากพระองค์ทรงประสงค์ ในชั่วพริบตาเดียว พระองค์ก็จะทรงทำให้กาฟิรนับพันนับหมื่นคนกลายเป็นมุอ์มิน และทรงทำให้ผู้ตั้งภาคีและผู้บูชาเจว็ดนับพันนับหมื่นคนกลายเป็นผู้ศรัทธาในเตาฮีด โดยไม่ต้องอาศัยเวลาใด ๆ ทั้งสิ้น และทรงทำให้คนเคร่งครัดในศาสนานับพันนับหมื่นคนกลายเป็นผู้ถูกสาปแช่ง และทรงทำให้คนเสเพลมัวเมานับพันนับหมื่นคนกลายเป็นผู้วิงวอนขอดุอาอ์ต่อพระองค์ โดยไม่มีผู้ใดกล้าตั้งคำถามว่าทำไมหรืออย่างไร»

«อำนาจแห่งความเป็นราชันย์นั้นเป็นของพระองค์โดยสมบูรณ์ ไม่มีผู้ใดกล้าถามว่าอย่างไรหรือเพราะเหตุใด»

«บ่อยครั้งที่ผู้เฒ่าผู้วิงวอนดุอาอ์ต้องตกจากหลังม้าและติดค้างอยู่กลางทาง และบ่อยครั้งที่คนเสเพลมัวเมากลับได้ขึ้นนั่งบนอานของม้าศึก»[^1]

ในมักตูบอีกฉบับหนึ่ง ท่านกล่าวว่า:

[^1]: มักตูบที่หกสิบสอง (62)

«พระองค์ทรงกระทำสิ่งที่พระองค์ทรงประสงค์ มิได้ทรงคำนึงถึงความพินาศของผู้ใด และไม่ทรงใส่ใจในความรอดพ้นของผู้ใด ชายผู้หนึ่งอยู่กลางทะเลทราย ทอดกายสิ้นใจเพราะความกระหาย และกล่าวว่า "น้ำในทะเลมีมากมายถึงเพียงนี้ แต่ข้ากลับกระหายน้ำอยู่" ขณะที่เขากำลังจะสิ้นใจ ก็ได้ยินเสียงจากโลกเร้นลับว่า "ศิดดีกนับพันนับหมื่น เราได้ลากเข้ามาในป่าอันกระหายเลือด แล้วฟาดฟันพวกเขาทั้งหมดให้พินาศด้วยดาบแห่งพระประสงค์ของเรา เพื่อให้อีกาและอีแร้งบางตัวได้อาหารจากหัวและดวงตาของพวกเขา หากผู้ใดเปิดปากคัดค้าน เราก็จะประทับตราไว้บนลิ้นของเขาด้วยถ้อยคำนี้ว่า 'พระองค์จะไม่ถูกสอบถามในสิ่งที่พระองค์ทรงกระทำ' นกเหล่านั้นก็เป็นของเรา และศิดดีกก็เป็นของเราเช่นกัน แล้วผู้ใดเล่าที่จะเข้ามาตั้งคำถามและคัดค้านระหว่างเรา?"»[^1]

ในมักตูบ (จดหมาย) อีกฉบับหนึ่ง ท่านได้กล่าวถึงเนื้อหาว่า ไม่มีผู้ใดรู้ถึงบั้นปลายของตนเอง และไม่รู้ว่าจะได้รับการปฏิบัติเช่นไร ทั้งสองกรณีล้วนเป็นไปได้ และมีเหตุการณ์ของทั้งสองกรณีอยู่มากมายนับไม่ถ้วน ท่านได้เขียนมักตูบที่ทรงพลังยิ่ง ซึ่งเมื่อผู้ใดได้อ่านแล้ว หัวใจจะละลายดังน้ำ:

«โอ้พี่น้อง หนทางนั้นไม่ปลอดภัย และจุดหมายปลายทางก็อยู่ไกล…»

[^1]: มักตูบที่ห้าสิบหก (56)

«ผู้เป็นที่รักและเป้าหมายแห่งการแสวงหานั้นไร้ขอบเขต ส่วนร่างกายนั้นอ่อนแอ หัวใจน่าสงสาร ดวงวิญญาณเป็นผู้หลงรัก และศีรษะเปี่ยมด้วยความโหยหา»

กวีกล่าวว่า:

«สิ่งที่คู่ควรเป็นเหยื่อของพระองค์ มีเพียงดวงวิญญาณและตับ (หัวใจ) เท่านั้น ด้วยเหตุนี้ มิใช่ทุกศีรษะจะมีความปรารถนาต่อพระองค์»

มีกองเก็บเกี่ยวแห่งการภักดีมากมายเพียงใด ที่ในยามใกล้สิ้นใจต้องตกเป็นเหยื่อของพายุแห่งความไม่ทรงต้องการสิ่งใดของพระองค์ ดังพระดำรัสว่า

وَقَدِمْنَآ إِلَىٰ مَا عَمِلُوا۟ مِنْ عَمَلٍ فَجَعَلْنَـٰهُ هَبَآءً مَّنثُورًا ﴿٢٣﴾

«และเราจะมุ่งไปยังการงานที่พวกเขาได้กระทำไว้ แล้วเราจะทำให้มันเป็นดั่งฝุ่นละอองที่ปลิวว่อน» (ซูเราะฮ์อัล-ฟุรกอน 25:23)

และมีหัวอกที่เคยรุ่งเรืองมากมายเพียงใด ที่ในยามทุรนทุรายแห่งความตาย ถูกพระบัญชาแห่งพระราชาทำให้รกร้างไป ดังพระดำรัสว่า

وَبَدَا لَهُم مِّنَ ٱللَّهِ مَا لَمْ يَكُونُوا۟ يَحْتَسِبُونَ ﴿٤٧﴾

«และได้ปรากฏแก่พวกเขาจากอัลลอฮ์ ซึ่งสิ่งที่พวกเขาไม่เคยคาดคิดมาก่อน» (ซูเราะฮ์อัซ-ซุมัร 39:47)

มีใบหน้ามากมายเพียงใดที่ถูกหันออกจากกิบละฮ์ในหลุมศพ มีผู้คุ้นเคยมากมายเพียงใดที่ถูกเรียกว่าคนแปลกหน้าตั้งแต่ค่ำคืนแรก มีบางคนที่ถูกกล่าวแก่เขาว่า

نم كنومة العروس

«จงนอนเถิด ดั่งการนอนของเจ้าสาว»

และอีกคนหนึ่งถูกกล่าวแก่เขาว่า

نم كنومة المنحوس

«จงนอนเถิด ดั่งการนอนของผู้อัปโชค»

บางครั้งพระองค์ทรงปฏิเสธ (บ่าว) ในลักษณะที่ไม่ทรงรับเขากลับคืนอีก แม้ด้วยการภักดีใด ๆ ก็ตาม

บทกวี:

من لم يكن للوصال اهلا فكل احسانه ذنوب

«ผู้ใดไม่คู่ควรแก่การได้พบพาน ความดีงามทั้งปวงของเขาก็ล้วนเป็นบาป»

«และบางครั้งก็ทรงตอบรับการเตาบะฮ์ในลักษณะที่ว่า หลังจากนั้นแล้ว ไม่ว่าความผิดใด ๆ ก็ไม่ต้องกังวลอีกเลย» ดังบทกวีว่า

فی وجهه شافع یمحوا اساءته من القلوب ویأتی بالمعاذیر

«บนใบหน้าของเขามีผู้ช่วยเหลือ (ชะฟาอะฮ์) ที่ลบล้างความผิดของเขาออกไปจากหัวใจทั้งหลาย และนำมาซึ่งข้ออ้างแก้ตัวให้แก่เขา»

«จงดูท่านเคาะลีล (อิบรอฮีม อ.ล.) ผู้ออกมาจากบ้านรูปเคารพของอาซัร แล้วจงอ่านว่า

ویخرج الحی من المیت

“และพระองค์ทรงนำสิ่งที่มีชีวิตออกมาจากสิ่งที่ตาย”

จงดูกันอาน ผู้ออกมาจากบ้านของท่านนูห์ (อ.ล.) แล้วจงระลึกถึง

ویخرج المیت من الحی

“และพระองค์ทรงนำสิ่งที่ตายออกมาจากสิ่งที่มีชีวิต”

จงดูการที่ท่านอาดัม (อ.ล.) ได้รับการยืนยันให้มั่นคงถาวร จนกระทั่งความพลั้งพลาดก็ไม่อาจลบล้างได้ และจงดูการที่อิบลีสถูกลบทิ้งดุจตัวอักษรที่เขียนผิด จนกระทั่งการภักดีอันมากมายของมันก็ไม่ได้ให้ประโยชน์ใด ๆ แก่มันเลย

ดังที่มีข่าวดีสำหรับบางคนว่า

لَهُمُ ٱلْبُشْرَىٰ

“สำหรับพวกเขาคือข่าวดี”

ในทำนองเดียวกัน สำหรับผู้ที่ถูกขับไล่ออกจากประตูแห่งพระองค์ก็มีการประกาศว่า

لا بشریٰ یومئذ للمجرمین

“ไม่มีข่าวดีใด ๆ ในวันนั้นสำหรับบรรดาผู้กระทำผิด” (ซูเราะฮ์อัล-ฟุรกอน 25:22)

และดังที่มีบางแห่งกล่าวว่า

سیماهم فی وجوههم من اثر السجود

“เครื่องหมายของพวกเขาปรากฏอยู่บนใบหน้าของพวกเขา อันเป็นร่องรอยจากการสุญูด” (ซูเราะฮ์อัล-ฟัตห์ 48:29)

ในทำนองเดียวกันก็มีว่า

یعرف المجرمون بسیماهم

“บรรดาผู้กระทำผิดจะถูกรู้จักได้ด้วยเครื่องหมายของพวกเขา”» (ซูเราะฮ์อัร-เราะห์มาน 55:41)

กวีได้กล่าวไว้อย่างถูกต้องแล้วว่า

(รุบาอี)

«โอ้ผู้หลงลืม อย่าได้นั่งนิ่งเฉยเหมือนผู้ไม่รู้ประสีประสา จงแสวงหาผลแห่งความดีงามจากโลกอันไม่จีรังนี้เถิด จงอย่านั่งอยู่เฉย ๆ จงลุกขึ้นอย่างฝุ่นละอองที่ฟุ้งตลบ เพราะม้าตัวหนึ่งอยู่ใต้ตักของเจ้า และลาตัวหนึ่งอยู่เหนือศีรษะของเจ้า ตราบเท่าที่เจ้าจะทำได้ จงมีหัวใจที่แตกสลายและพังทลายเถิด (ตราบเท่าที่ทำได้ จงรักษาหัวใจให้แตกสลายและพังทลาย)»

ในมักตูบอีกฉบับหนึ่ง ท่านอธิบายว่า คุณลักษณะและการกระทำแห่งความงามและความยิ่งใหญ่ (ญะมาลและญะลาล) ของจักรพรรดิผู้ทรงอำนาจสูงสุด คือการทรงลงโทษ (เกาะฮ์ฮารีย์) และการทรงอภัย (ฆ็อฟฟารีย์) ต่างก็ดำเนินไปตามบทบาทของตน คุณลักษณะทั้งสองนี้เป็นอิสระในการทำงานของมัน และในโลกนี้ก็มีการบันดาลของคุณลักษณะทั้งสองในลักษณะที่ผู้ศรัทธาไม่มีทางเลือกอื่นนอกจากต้องอยู่ระหว่างความกลัวและความหวัง ณ ที่แห่งหนึ่ง ขณะอธิบายลักษณะของอัลลอฮ์ตะอาลาที่ว่า

فَعَّالٌ لِّمَا يُرِيدُ ﴿١٦﴾

«ทรงกระทำสิ่งที่พระองค์ทรงประสงค์» (ซูเราะฮ์อัล-บุรูจ 85:16)

และยกตัวอย่างประกอบ ท่านได้เขียนด้วยพลังแห่งปากกา ความเชื่อมั่นและความมั่นใจของท่าน ซึ่งเป็นส่วนหนึ่งที่โดดเด่นของท่านว่า[^1]

«บางครั้งความเมตตาอันปราศจากเหตุปัจจัย กล่าวแก่สุนัขว่า "จงเข้ามาเถิด" ณ ที่นี่ ฝุ่นใต้เท้าของสุนัขถูกทำให้เป็นยาทาตาของเหล่าสหาย และด้วยเกียรติแห่งถ้อยคำ

وَكَلْبُهُم بَـٰسِطٌ ذِرَاعَيْهِ بِٱلْوَصِيدِ

«และสุนัขของพวกเขาเหยียดขาหน้าทั้งสองอยู่ที่ธรณีประตู» (ซูเราะฮ์อัล-กะฮ์ฟ 18:18)

ในพระคัมภีร์อันทรงเกียรติ ทำให้มันได้รับเกียรติไปจนถึงวันกิยามะฮ์ และบางครั้งความกริ้วอันปราศจากเหตุปัจจัยก็ประกาศก้องว่า "ระวัง! ระวัง!" ณ ที่ซึ่งครูแห่งมะละกูต (เหล่ามลาอิกะฮ์) ผู้ได้เอียะอ์ติกาฟอยู่ ณ ธรณีประตูนี้มาหลายแสนปี ถูกถอดเครื่องแต่งกายแห่งมลาอิกะฮ์ออกจากศีรษะ และถูกประทับตราบนหน้าผากว่า

وَإِنَّ عَلَيْكَ لَعْنَتِىٓ

«และแท้จริง การสาปแช่งของข้าจะอยู่บนเจ้า» (ซูเราะฮ์ศอด 38:78)»

[^1]: มักตูบที่เจ็ดสิบเจ็ด (77)

«บางครั้งพวกเขาวางคนที่เคยเป็นคนแปลกหน้ามาตลอดชั่วชีวิตในโบสถ์ ไว้ต่อหน้ารูปเคารพ แล้วกล่าวว่า

انا لك شئتَ ام ابيتَ وانت لى شئتَ ام ابيتَ

“ข้าเป็นของเจ้า ไม่ว่าเจ้าจะปรารถนาหรือปฏิเสธ และเจ้าเป็นของข้า ไม่ว่าเจ้าจะปรารถนาหรือปฏิเสธ”

บางครั้งบัลอัม บิน บาอูรออ์ ซึ่งมิใช่คนแปลกหน้าและได้รับเครื่องแต่งกายแห่งอิสมุลอะอ์ซอม (พระนามอันยิ่งใหญ่) พวกเขากลับนำออกจากมัสยิด แล้วผูกไว้ในคอกสุนัข พร้อมกล่าวว่า

فَمَثَلُهُۥ كَمَثَلِ ٱلْكَلْبِ إِن تَحْمِلْ عَلَيْهِ يَلْهَثْ

“อุปมาของเขานั้นเหมือนสุนัข หากเจ้าไล่มัน มันก็หอบลิ้นห้อย” (ซูเราะฮ์อัล-อะอ์รอฟ 7:176) (หากเจ้าปล่อยมันไว้ มันก็ยังหอบลิ้นห้อย)

บางครั้งก็ให้ความทุกข์ยากและภัยพิบัตินับพันหมุนบดอยู่บนหัวใจและตับของผู้แสวงหา บางครั้งก็ส่งผู้พำนักนับพันแห่งฮะซีเราะตุลกุดส์ (อาณาบริเวณอันบริสุทธิ์) ออกไปต้อนรับเขา และเรียกหาเขาด้วยความเมตตาและความละมุนละไมยิ่ง บางครั้งก็ประทานให้ทั้งภูเขา บางครั้งแม้เพียงเส้นฟางก็ไม่ให้ บางครั้งก็ให้นั่งบนตำแหน่งสูงสุดแห่งสวรรค์ บางครั้งก็ขับไล่ออกไปและไม่ให้เข้าใกล้ ณ ที่นี้ สติปัญญาและความรู้ต้องก้มหัวลง ณ ที่นี้ ชัยค์และมุรีดเป็นเพียงภาพวาดบนกำแพง ณ ที่นี้คือ

فَعَّالٌ لِّمَا يُرِيدُ ﴿١٦﴾

“พระองค์ทรงกระทำในสิ่งที่พระองค์ทรงประสงค์” (ซูเราะฮ์อัล-บุรูจ 85:16)

ณ ที่นี้คือ

يفعل الله مايشاء ويحكم مايريد

“อัลลอฮ์ทรงกระทำสิ่งที่พระองค์ทรงประสงค์ และทรงตัดสินสิ่งที่พระองค์ทรงต้องการ”»[^1]

[^1]: มักตูบที่เจ็ดสิบแปด (78)

แล้วบางครั้งก็ทรงให้นั่งในตำแหน่งอันสูงส่งของสวรรค์ และบางครั้งก็ทรงขับไล่ออกไปจนไม่ปล่อยให้อยู่แม้ที่หน้าประตู ณ ที่นี้ สติปัญญาและความรู้ต่างก้มศีรษะยอมจำนน และชัยค์กับมุรีดต่างเป็นดั่งภาพวาดบนผนัง ที่นี่คือการปรากฏของ

فَعَّالٌ لِّمَا يُرِيدُ ﴿١٦﴾

«ผู้ทรงกระทำในสิ่งที่พระองค์ทรงประสงค์» (ซูเราะฮ์อัล-บุรูจ 85:16)

และ

يفعل الله ما يشاء ويحكم ما يريد

«อัลลอฮ์ทรงกระทำสิ่งที่พระองค์ทรงประสงค์ และทรงตัดสินสิ่งที่พระองค์ทรงต้องการ»

กระแสแห่งทะเลความเมตตา

ข้อความที่ยกมาข้างต้นเกี่ยวกับคุณลักษณะแห่งความไม่ทรงพึ่งพาและความไม่ต้องการสิ่งใดของอัลลอฮ์ตะอาลา อำนาจการเลือกอันเด็ดขาดของพระองค์ เดชานุภาพอันสมบูรณ์ ความเป็นผู้ทรงอำนาจบังคับและความเป็นผู้ทรงพิชิตของพระองค์ เป็นข้อความที่เมื่ออ่านแล้วมนุษย์จะเกิดอาการสั่นสะท้าน และไม่น่าแปลกใจเลยที่เมื่อถ้อยคำเช่นนี้ออกมาจากปากของผู้มีความบริสุทธิ์ใจและผู้มีความเชื่อมั่นแน่วแน่ ซึ่งอัลลอฮ์ตะอาลาทรงประทานพลังแห่งการพูดและการเขียนอย่างเต็มเปี่ยมแก่เขา ผู้อ่านอาจตกอยู่ในภาวะสิ้นหวัง และมองไม่เห็นที่พึ่งของตนเลย แต่อุละมาอ์ผู้เป็นร็อบบานีและผู้สืบทอดของท่านเราะซูล ﷺ นั้น เป็นแบบอย่างของ "ผู้แจ้งข่าวดีและผู้ตักเตือน" พวกเขาไม่ทำให้บ่าวของอัลลอฮ์สิ้นหวังจากความเมตตาของพระองค์ หากแต่ปลุกเร้ากำลังใจของพวกเขา และกระตุ้นให้ลงมือปฏิบัติและพากเพียร ซึ่งนี่เองคือเป้าหมายของการส่งบรรดานบีมา และของดะอ์วะฮ์และความเพียรพยายามของผู้สืบทอดของท่านเหล่านั้น พวกเขาอธิบายความงามควบคู่กับความยิ่งใหญ่ และความเป็นผู้ทรงอภัยควบคู่กับความเป็นผู้ทรงพิชิต ด้วยความไพเราะชัดเจนและพลังเดียวกัน และพวกเขาอธิบายรายละเอียดของ

وَرَحْمَتِى وَسِعَتْ كُلَّ شَىْءٍ

«และความเมตตาของข้านั้นครอบคลุมทุกสิ่ง» (ซูเราะฮ์อัล-อะอ์รอฟ 7:156)

และ

قُلْ يَا عِبَادِيَ الَّذِينَ أَسْرَفُوا عَلَىٰ أَنفُسِهِمْ لَا تَقْنَطُوا مِن رَّحْمَةِ اللَّهِ ۚ إِنَّ اللَّهَ يَغْفِرُ الذُّنُوبَ جَمِيعًا ۚ إِنَّهُ هُوَ الْغَفُورُ الرَّحِيمُ ﴿٥٣﴾

«จงกล่าวเถิด โอ้บ่าวของข้าที่ได้ละเมิดต่อตัวเอง พวกเจ้าอย่าได้สิ้นหวังจากความเมตตาของอัลลอฮ์ แท้จริงอัลลอฮ์ทรงอภัยโทษบาปทั้งหลายทั้งปวง แท้จริงพระองค์คือผู้ทรงอภัยยิ่ง ผู้ทรงเมตตายิ่ง» (ซูเราะฮ์อัซ-ซุมัร 39:53)

ด้วยวาทศิลป์และพลังแห่งการปราศรัยอันเดียวกันนั้น

ปากกาอันไพเราะและทรงพลังที่เคยพรรณนาถึงความร้อนแรงแผดเผาของดวงตะวันแห่งพระพิโรธ และความไม่ทรงพึ่งพาและไม่ทรงแยแสของราชันผู้ทรงอำนาจสูงสุด บัดนี้ได้วาดภาพการเอ่อล้นของทะเลแห่งความเมตตา และการอภัย การประทานอภัยโทษ และความโปรดปรานต่อบ่าวของพระผู้เป็นเจ้าผู้ทรงกรุณา ผู้ทรงเมตตายิ่งกว่าผู้เมตตาทั้งปวง ด้วยพลังและวาทศิลป์อย่างเดียวกัน และด้วยวิธีนี้เองจึงเกิดความสมดุลในดะอ์วะฮ์ ซึ่งเป็นสิ่งที่บรรดานบีผู้ทรงเกียรติ…

...เป็นมรดกและเป็นส่วนของบรรดาผู้สืบทอดของท่านด้วยความเป็นจริง ท่านกล่าวว่า:[^1]

«พี่น้องของฉันเอ๋ย เมื่อทะเลแห่งความเมตตาของอัลลอฮ์ตะอาลาซัดคลื่นแห่งเกียรติและการอภัยโทษขึ้นมา ความพลั้งพลาดและบาปทั้งปวงก็จะสูญสลายและมลายหายไป และข้อบกพร่องทั้งหมดก็จะกลายเป็นคุณความดี เพราะความพลั้งพลาดและบาปนั้นเป็นสิ่งที่เกิดขึ้นใหม่และดับสูญได้ ส่วนความเมตตาของพระผู้เป็นจริงนั้นเป็นสิ่งที่มีมาแต่เดิม (อะซะลี) ไม่มีวันสิ้นสุด แล้วสิ่งที่เกิดขึ้นใหม่และดับสูญได้จะไปเทียบเคียงกับสิ่งที่มีมาแต่เดิมได้อย่างไร กิจการทั้งหมดของกำมือดินนี้ขึ้นอยู่กับความเมตตาเท่านั้น หากไม่เช่นนั้นแล้ว ผู้มีผ้าห่มดำ (บาปหนา) อย่างเรา และดินอันไม่สะอาดนี้ จะมีความกล้าที่ไหนที่จะก้าวเท้าขึ้นไปบนขอบพรมของพระผู้ทรงเป็นเจ้าแห่งอำนาจทั้งปวง มีชาวโรงเหล้า (ผู้ทำบาป) อยู่มากมายเพียงใด ที่ใบหน้าของพวกเขาถูกชัยฏอนป้ายด้วยความดำมืด และต้นไม้แห่งโชคชะตาของพวกเขาเติบโตขึ้นในกองขยะแห่งความใคร่ของอารมณ์ แล้วทันใดนั้นทูตแห่งการตอบรับของพระผู้เป็นจริงก็ปรากฏขึ้นและกล่าวว่า ผู้เป็นที่รักแท้จริงฝากสลามมายังท่าน และกล่าวว่า ฉันมีเรื่องจะพูดกับท่าน»

[^1]: มักตูบที่ห้าสิบหก (56)

การเชิญชวนทั่วไป

ท่านปลุกปลอบกำลังใจของผู้รับจดหมาย และจุดประกายความกระตือรือร้นในการปรับปรุงสภาพจิตใจ ความก้าวหน้า และ (การแสวงหา) ความเมตตาของอัลลอฮ์ ราวกับว่าสำรับอาหารของกษัตริย์ได้ถูกจัดวางไว้แล้ว และมีการเชิญชวนทั่วไปแก่ชาวโลกทั้งมวล โรงเหล้าแห่งความเมตตากำลังเดือดพล่าน ณ ที่นี้ไม่มีคำถามเรื่องการถูกกีดกันเลย ทั้งนี้เพราะพระผู้ทรงเป็นที่ปรารถนาเองนั้นทรงเป็นผู้ประทานความช่วยเหลือแก่ผู้แสวงหา และทรงเป็นผู้ดึงดูดเขาเข้าหาพระองค์ มิฉะนั้นแล้ว มนุษย์ผู้อธรรมและโง่เขลา ผู้ถูกสร้างขึ้นใหม่และต้องดับสูญ จะไปเทียบอะไรได้กับพระผู้ทรงอำนาจผู้บริสุทธิ์ ผู้ซึ่ง "ไม่มีสิ่งใดเสมือนพระองค์"

«ท่านอย่ากล่าวว่าเราไม่มีทางเข้าถึงองค์ราชันนั้น สำหรับผู้มีความกรุณาแล้ว กิจการทั้งหลายย่อมไม่ใช่เรื่องยาก»

«ประตูแห่งความกรุณาเปิดอยู่ และสำรับอาหารถูกปูไว้แล้ว จงรีบกินและหาให้ได้เถิด และจงนำพี่น้องของท่านมาจากที่นั่นด้วย

มนุษย์เป็นเช่นไร การแสวงหาของมนุษย์จะเป็นเช่นไร แต่ความกรุณานั้นไร้ขอบเขต ผู้ประทานความโปรดปรานย่อมไม่ละทิ้งทั้งนายและบ่าว ทั้งคนมั่งมีและคนยากไร้

ดังที่ดวงอาทิตย์ขึ้นจากหอราศีของมัน หากชาวโลกทั้งมวลจะคาดเอวตั้งใจ

เพื่อจะคว้าแสงสักอณูหนึ่งไว้ในมือของตน พวกเขาย่อมไม่อาจทำได้ แต่ด้วยความกรุณาที่แผ่ไพศาลของมันเอง ดังเช่นที่มันส่องประกายลงบนตำหนักของกษัตริย์และวังของบรรดาผู้ยิ่งใหญ่

ก็ฉันนั้น มันย่อมส่องให้กระท่อมของคนยากจนและไร้ที่พึ่ง และมุมห้องแห่งความโศกเศร้าของเหล่าผู้ทุกข์ระทมสว่างไสวด้วย

ดูเถิด ดินและน้ำ (ร่างกายมนุษย์) ด้วยโชคลาภและความรุ่งโรจน์นี้ ที่ว่า…»

«‹ยุฮิบบุฮุม วะยุฮิบบูนะฮ์› ที่อื่นอีก ‹อัลลอฮุ วะลิยุลละซีนะ อามะนู› และที่อื่นอีก ‹สะกอฮุม ร็อบบุฮุม› เกียรติยศและเสื้อคลุมแห่งเกียรตินี้ แม้แต่มลาอิกะฮ์ผู้ใกล้ชิดก็ยังไม่มี มลาอิกะฮ์ผู้ใกล้ชิดนั้นมีอยู่ บรรดาผู้บริสุทธิ์ผู้ไร้บาปและผู้ศักดิ์สิทธิ์ก็มีอยู่ บรรดาผู้เป็นจิตวิญญาณก็มีอยู่ แต่กิจการของผู้ที่ถูกสร้างจากน้ำและดินนั้นเป็นอีกเรื่องหนึ่ง ...»

(คำแปล:) จงดูเถิด ที่หนึ่งพระองค์ตรัสว่า «ยุฮิบบุฮุม วะยุฮิบบูนะฮ์» (พระองค์ทรงรักพวกเขา และพวกเขาก็รักพระองค์) อีกที่หนึ่งพระองค์ตรัสว่า «อัลลอฮุ วะลิยุลละซีนะ อามะนู» (อัลลอฮ์ทรงเป็นผู้คุ้มครองบรรดาผู้ศรัทธา) และอีกที่หนึ่งพระองค์ตรัสว่า «วะสะกอฮุม ร็อบบุฮุม» (และพระเจ้าของพวกเขาทรงให้พวกเขาดื่ม) เกียรติยศและเสื้อคลุมแห่งเกียรติที่พวกท่านได้รับนี้ แม้แต่มลาอิกะฮ์ผู้ใกล้ชิดก็ไม่ได้รับ มลาอิกะฮ์ผู้ใกล้ชิดนั้นไร้บาป บริสุทธิ์ ศักดิ์สิทธิ์ เป็นผู้กล่าวตัสบีหฺและตักดีสอย่างยิ่ง และเป็นผู้มีจิตวิญญาณสูงส่ง แต่กิจการของผู้ที่ถูกสร้างจากน้ำและดินนั้นเป็นอีกเรื่องหนึ่งโดยสิ้นเชิง ...

พระผู้ทรงเอื้ออารีผู้ทรงโปรดปรานด้วยความละเอียดอ่อน

ด้วยเหตุแห่งความกว้างขวางของความเมตตานี้ และการที่พระผู้ทรงเมตตาเองทรงยื่นพระหัตถ์ช่วยเหลือ ทรงจัดหาทางออก และทรงโปรดปรานด้วยความละเอียดอ่อน ท่านจึงเชิญชวนผู้ทำบาปที่ใหญ่หลวงที่สุดและผู้แปดเปื้อนด้วยความผิดทั้งหลายให้กลับเนื้อกลับตัวด้วยความรอบคอบ และเตาบะฮ์ด้วยใจจริง แล้วสร้างการเปลี่ยนแปลงครั้งใหญ่ในชะตากรรมและแก่นแท้ของตนเอง ในตอนนี้ท่านได้เตือนให้ผู้ทำบาปนึกถึงสิ่งไร้ค่าเหล่านั้น ซึ่งชะตากรรมของมันเปลี่ยนไปในพริบตา และจากสิ่งไร้ค่าก็กลายเป็นสิ่งล้ำค่า บาปจะมากมายเพียงใดก็ตาม ความเมตตาของพระผู้เป็นเจ้านั้นกว้างขวางกว่า แข็งแกร่งกว่า และมีชัยเหนือกว่าบาปเหล่านั้นอย่างยิ่ง สินค้าจะมีตำหนิและบกพร่องเพียงใดก็ตาม เมื่อผู้ซื้อผู้เชี่ยวชาญได้ซื้อมันไปแล้ว ตำหนิใดเล่าจะยังเหลืออยู่ในนั้น และใครเล่าจะกล้าชี้หาตำหนิในนั้น ท่านกล่าวว่า

«โอ้พี่น้อง แม้ท่านจะแปดเปื้อนและมีมลทินเพียงใดก็ตาม จงยึดมั่นในการเตาบะฮ์และความหวังไว้ และจงเป็นผู้ตั้งความหวังในความเมตตาของพระผู้ประทาน เพราะท่านมิได้แปดเปื้อนยิ่งไปกว่าบรรดานักไสยเวทของฟิรเอาน์ และมิได้สกปรกยิ่งไปกว่าสุนัขของชาวถ้ำ»

(พวกเขา) มิได้เป็นวัตถุไร้ชีวิตยิ่งไปกว่าก้อนหินแห่งภูเขาฏูรซีนา และมิได้ไร้ค่ายิ่งไปกว่าเสาหันนานะฮ์[^1] หากทาสคนหนึ่งถูกจับมาจากแดนหะบะชะฮ์ จะเป็นข้อตำหนิอันใดเล่า ในเมื่อนายของเขาตั้งฉายาให้เขาว่า "กาฟูร" (การบูร)

เมื่อมลาอิกะฮ์ทูลว่า พวกเราไม่อาจทนต่อความเสื่อมเสียของดินกำมือนี้ได้ ก็มีเสียงดังขึ้นว่า หากเราส่งเขาไปยังประตูของพวกเจ้า ก็จงปฏิเสธเขาเสีย หากเราขายเขาให้แก่พวกเจ้า ก็อย่าได้ซื้อ พวกเจ้ากลัวว่าความผิดบาปของมนุษย์เหล่านี้จะมากเกินกว่าความเมตตาของเรากระนั้นหรือ หรือพวกเจ้ากลัวว่าความแปดเปื้อนของพวกเขาจะทิ้งรอยด่างไว้บนความบริสุทธิ์อันสมบูรณ์ของเรา? ดินกำมือนี้คือผู้ที่ได้รับการยอมรับ ณ ที่ประทับของเรา และเมื่อพวกเขาได้รับการยอมรับแล้ว ความผิดบาปและความแปดเปื้อนของพวกเขาจะก่อความเสียหายอันใดได้เล่า

กวีได้กล่าวไว้อย่างไพเราะว่า

«พระองค์ทรงเห็นข้าทั้งตัวพร้อมด้วยตำหนิทั้งปวง แต่ก็ยังทรงซื้อไว้ โอ้ ช่างเป็นสินค้าที่เต็มไปด้วยตำหนิ และช่างเป็นความกรุณาของผู้ซื้อเสียนี่กระไร»[^2]

[^1]: "เสาหันนานะฮ์" คือเสาต้นหนึ่งในมัสญิดนะบะวีย์ ซึ่งท่านนบี ﷺ เคยยืนพิงขณะกล่าวคุฏบะฮ์ ครั้นเมื่อได้สร้างมิมบัรขึ้นและท่านได้ยืนบนมิมบัรนั้นเพื่อเริ่มกล่าวคุฏบะฮ์ ก็ได้ยินเสียงเสาไม้ต้นนั้นร่ำครวญด้วยความเจ็บปวดจากการพลัดพราก [^2]: มักตูบที่ 2 (ดัฟตัรที่ 2)

ผลของการเตาบะฮ์

ท่านได้กล่าวถึงความเปลี่ยนแปลงที่เกิดขึ้นในสภาพของมนุษย์อันเนื่องมาจากการเตาบะฮ์ และความก้าวหน้าตลอดจนความสมบูรณ์ที่เขาได้รับ พร้อมทั้งอธิบายลักษณะของการเตาบะฮ์และเงื่อนไขของมัน โดยเขียนไว้ว่า:

«การเตาบะฮ์เป็นเช่นนี้ และมุรีดในขณะนั้นได้กลับเนื้อกลับตัว ซึ่งเรียกสิ่งนี้ว่า "การหมุนกลับ" กล่าวคือ สภาพแห่งความโสโครกและความแปดเปื้อนได้เปลี่ยนเป็นสภาพแห่งความบริสุทธิ์ โบสถ์กลายเป็นมัสยิด เทวาลัยกลายเป็นสถานที่แห่งการอิบาดะฮ์ มารร้ายกลายเป็นมนุษย์ ดินกลายเป็นทองคำ ราตรีอันมืดมิดกลายเป็นความสว่างไสว ในเวลานั้นดวงอาทิตย์แห่งอีมานได้ขึ้นเหนือหัวใจของมุอ์มิน และอิสลามได้เผยความงดงามของมัน และเขาก็ได้พบหนทางสู่ทุกตรอกซอยแห่งมะอ์ริฟะฮ์»[^1]

[^1]: มักตูบที่ยี่สิบเก้า (29)

บทที่แปด

ฐานะแห่งความเป็นมนุษย์

การเรียกร้องที่ก่อให้เกิดการปฏิวัติ

ส่วนหนึ่งในบรรดาส่วนที่ทรงพลังที่สุดของหนังสือ (มักตูบาต) เล่มนี้ คือส่วนที่เขียนถึงสถานะและฐานะของมนุษย์ ความกว้างขวางและความสูงส่งของหัวใจมนุษย์ ความเป็นไปได้ในการพัฒนาศักยภาพของมนุษย์ และคุณค่าของความรัก

ในหัวข้อนี้ ในบทกวีนั้น ฮะกีม สะนาอี (ร.ฮ.) เคาะวาญะฮ์ ฟะรีดุดดีน อัฏฏอร (ร.ฮ.) และเมาลานา รูมี (ร.ฮ.) ได้กล่าวไว้มากมาย แต่ในงานร้อยแก้วนั้น ข้าพเจ้ายังไม่เคยพบงานเขียนใดที่ทรงพลัง ลึกซึ้ง และทรงอิทธิพลยิ่งไปกว่ามักตูบาตของท่านมัคดูมุลมุลก์ พิฮารี (ร.ฮ.) เมื่ออ่านแล้ว ในหัวใจของมนุษย์จะบังเกิดความเชื่อมั่น ความกล้าหาญ ความหาญกล้าและความมุ่งมั่น ความหวังและความปรารถนา พร้อมทั้งแรงบันดาลใจที่จะก้าวหน้า โบยบิน และไปให้ถึงความสมบูรณ์สูงสุดที่ถูกกำหนดไว้สำหรับมนุษย์ และยังช่วยเยียวยาความสิ้นหวัง ความท้อแท้ ความขาดความเชื่อมั่น ความหดหู่ และความละอายใจ ซึ่งนักเทศน์ผู้มีสายตาสั้นบางคนได้ก่อให้เกิดขึ้นด้วยคำสอนเรื่อง "การทำลายตนเอง" และ "การปฏิเสธตนเอง" จนเป็นผลให้ความเป็นมนุษย์กลายเป็นสิ่งน่าอับอายและเป็นตำหนิโดยกำเนิดที่ไม่อาจแก้ไขได้ และเป็นความผิดที่ไม่อาจชดใช้ได้ และมีเสียงดังก้องมาจากทุกประตูทุกกำแพงว่า

وجودك ذنب لا يقاس به ذنب

[^1]: «โอ้มนุษย์เอ๋ย การมีอยู่ของเจ้านั้นเองเป็นบาปชนิดหนึ่ง ซึ่งไม่มีบาปใดเทียบเท่าได้»

และเริ่มมีความเข้าใจกันว่า ในความก้าวหน้าของมนุษย์นั้น ความเป็นมนุษย์เองคือสิ่งกีดขวางที่ใหญ่ที่สุด และเป็นก้อนหินหนักที่การขจัดออกไปจากเส้นทางเป็นสิ่งจำเป็นที่สุดสำหรับมนุษย์ มนุษย์แทนที่จะถือว่าตนเองเป็นผู้ที่ "มลาอิกะฮ์อิจฉาและกราบให้" กลับเริ่มอิจฉามลาอิกะฮ์ และดูเหมือนจะหันเหและกบฏต่อธรรมชาติแห่งความเป็นมนุษย์ (นาสูต) และคุณลักษณะของความเป็นมนุษย์ ปรารถนาจะสร้างคุณลักษณะแห่งโลกเทวะ (มะละกูต) ขึ้นในตนเอง และเลียนแบบมลาอิกะฮ์

ท่ามกลางบรรยากาศเช่นนี้ ท่านชัยค์ชะรอฟุดดีน ยะห์ยา มะเนรี (ร.ฮ.) ได้เปล่งเสียงอันไม่คุ้นหูออกมา และด้วยพลังและวาทศิลป์อย่างยิ่ง ท่านได้ประกาศถึงความสูงส่งของความเป็นมนุษย์ ถึงเกียรติและความเป็นที่รักของมนุษย์ และการที่มนุษย์เป็นเคาะลีฟะฮ์ของอัลลอฮ์ ท่านได้กล่าวย้ำเนื้อหานี้ในจดหมาย (มักตูบาต) ของท่านหลายครั้ง และพรรณนาด้วยลีลาและวิธีการต่าง ๆ มากมาย จนหากรวบรวมไว้ด้วยกัน ก็จะได้คลังวรรณกรรมในหัวข้อนี้ ซึ่งเมื่ออ่านแล้ว หัวใจของมนุษย์จะเปี่ยมด้วยกำลังใจและความหวัง หัวใจที่ห่อเหี่ยวและร่างที่ไร้ชีวิตของมนุษย์จะมีวิญญาณแห่งชีวิตแล่นเข้าไป และเขาจะเริ่มภาคภูมิใจในความเป็นมนุษย์ของตน

สายตาพิเศษของพระผู้สร้าง

ในจดหมายฉบับหนึ่ง ท่านเขียนไว้ว่า สิ่งที่มีอยู่และสิ่งที่ถูกสร้างนั้นมีมากมายนัก และแต่ละสิ่งก็เหนือกว่ากัน แต่อาภรณ์อันวิจิตรแห่งความเป็นที่รักและการเป็นเคาะลีฟะฮ์นั้น เหมาะสมกับร่างของมนุษย์ผู้มีโครงสร้างอันอ่อนแอเท่านั้น แน่นอนว่าเขามิได้บริสุทธิ์ไร้บาป (มะอ์ศูม) อย่างมลาอิกะฮ์ การที่เขาจะกระทำบาปจึงมิใช่เรื่องแปลก แต่สายตาแห่งความเมตตาของพระผู้สร้างก็เพียงพอที่จะชดเชยทั้งหมดนั้น และมันคือน้ำหนักถ่วงที่หากวางไว้บนจานตาชั่งข้างใด จานข้างนั้นย่อมจะหนักลง ท่านกล่าวว่า:

«สิ่งที่มีอยู่มีมากมาย และสิ่งที่ถูกสร้างก็นับไม่ถ้วน แต่กับสิ่งใดที่มีอยู่ ก็มิได้มีความสัมพันธ์เช่นนั้น»

«ท่านได้บอกว่า เมื่อพระผู้ทรงเป็นเจ้าแห่งเกียรติยศมีพระประสงค์จะให้หยดน้ำซึ่งประกอบด้วยดินและน้ำนั้น สวมอาภรณ์แห่งการมีอยู่ และให้นั่งบนบัลลังก์แห่งการเป็นเคาะลีฟะฮ์ มวลมลาอิกะฮ์แห่งโลกมะละกูตได้ทูลว่า

أَتَجْعَلُ فِيهَا مَن يُفْسِدُ فِيهَا

«พระองค์จะทรงแต่งตั้งผู้ที่จะก่อความเสียหายในแผ่นดินกระนั้นหรือ» (ซูเราะฮ์อัล-บะเกาะเราะฮ์ 2:30)

ความเมตตาอันเก่าแก่ (ของพระองค์) ได้ตอบว่า

ليس فى الحب مشورة

«ในความรักนั้นไม่มีการปรึกษาหารือ»

ความรักกับการใคร่ครวญไม่อาจอยู่ร่วมกันได้ การตัสบีหฺและตะฮ์ลีลของพวกเจ้าจะมีค่าอะไรเล่า หากเราไม่รับมัน และบาปของพวกเขาจะเป็นอันตรายอะไรเล่า หากมือแห่งความเมตตาอันเป็นผู้รินเหล้าได้วางถ้วยแห่งการอภัยไว้ในมือของพวกเขา

فَأُو۟لَـٰٓئِكَ يُبَدِّلُ ٱللَّهُ سَيِّـَٔاتِهِمْ حَسَنَـٰتٍ

«ดังนั้น ชนเหล่านั้นแหละ อัลลอฮ์จะทรงเปลี่ยนความชั่วของพวกเขาให้เป็นความดี» (ซูเราะฮ์อัล-ฟุรกอน 25:70)

ใช่แล้ว พวกเจ้าเดินอยู่บนทางอันเที่ยงตรงเสมอ ส่วนพวกเขาจะเดินไปทุกทิศทาง แต่เมื่อเราประสงค์จะปูพรมแห่งความเมตตาให้แก่พวกเขา แม้นหน้าผากของพวกเขาจะมีรอยแห่งบาปปรากฏ ความรักอันคุ้นเคยก็จะลบมันออกด้วยความเมตตา พวกเจ้าจงมองดูเถิดว่า ในกิจการต่าง ๆ พวกเขาเป็นที่ต้องการของเรา และในความรักนั้น เรามีกิจธุระกับพวกเขา ดังที่กวีผู้หนึ่งกล่าวไว้ว่า

واذا الحبيب اتى بذنب واحد جاءت محاسنه بالف شفيع

«เมื่อผู้เป็นที่รักทำผิดมาเพียงครั้งเดียว ความดีงามของเขาก็นำผู้ให้การช่วยเหลือมานับพัน»[^1]

[^1]: มักตูบที่ 68 (เล่ม 12)

ไม่ได้มองว่าในความรักนั้น พวกเขาคือผู้เป็นที่ปรารถนาของเรา กวีท่านหนึ่งกล่าวไว้ได้ดีว่า

«เมื่อผู้เป็นที่รักทำความผิดสักครั้งหนึ่ง คุณงามความดีของเขานับพันก็จะมายืนเป็นผู้ขอความเห็นใจให้แก่เขา»

อะมานะฮ์แห่งความรัก

ในอีกที่หนึ่ง ท่านได้กล่าวถึงความเป็นที่รักและคุณลักษณะเฉพาะของมนุษย์ โดยเขียนไว้ว่า:

(ต้นฉบับภาษาเปอร์เซีย พร้อมคำแปลภาษาอูรดู)

«สิ่งถูกสร้างอื่นๆ ไม่มีส่วนเกี่ยวข้องใดๆ กับความรัก เพราะพวกมันไม่มีความมุ่งมั่นอันสูงส่ง ในการงานของมะลาอิกะฮ์นั้นปรากฏเห็นความเสมอเหมือนและความเป็นแบบเดียวกัน นั่นก็เพราะว่าพวกเขามิใช่ผู้ที่ถูกกล่าวถึงในเรื่องราวแห่งความรัก ส่วนความขึ้นลงที่เกิดขึ้นบนเส้นทางของมนุษย์นั้น ก็เป็นเพราะว่ากับพวกเขามีเรื่องราวของความรัก (ดังที่อัลลอฮ์ตรัสว่า)

يحبهم و يحبونه

«พระองค์ทรงรักพวกเขา และพวกเขาก็รักพระองค์» (ซูเราะฮ์อัล-มาอิดะฮ์ 5:54)

ดังนั้น ผู้ใดก็ตามที่กลิ่นหอมแห่งความรักได้มาถึงจมูกแห่งจิตวิญญาณของเขาแล้ว เขาก็ควรกล่าวสลามอำลาความปลอดภัย และกล่าวคำอำลาตัวเอง เพราะ

المحبة لا تبقى ولا تذر

«ความรักนั้นไม่เหลือสิ่งใดไว้ และไม่ละเว้นสิ่งใด» คือความรักไม่ยอมรับสิ่งใดๆ ทั้งสิ้น»

กวีได้กล่าวไว้ว่า:

«ความรักต่อท่านได้ทำให้ฉันพินาศถึงเพียงนี้ มิฉะนั้นแล้ว ฉันก็เคยอยู่อย่างปลอดภัยและมีทุกสิ่งพร้อมพรั่ง»

«เมื่อถึงคราวแห่งโชคลาภของอาดัม ดวงดาวแห่งความรุ่งโรจน์แห่งอาดัมก็เปล่งประกาย ความโกลาหลก็บังเกิดขึ้นในสากลจักรวาล บรรดาผู้ที่ได้ตัสบีห์และตะฮ์ลีลมานับหลายพันปีกล่าวว่า "เกิดอะไรขึ้นแล้ว" การตัสบีห์และตะฮ์ลีลของพวกเขาถูกมองข้ามไป และหุ่นดินนั้นได้รับการยกย่อง อาดัมได้รับความสูงส่งและได้รับความเหนือกว่าพวกเรา" แล้วก็มีเสียงดังขึ้นว่า "พวกเจ้าจงอย่ามองเพียงรูปลักษณ์อันเป็นดินของเขา แต่จงมองดูอัญมณีอันบริสุทธิ์ที่ถูกฝากไว้ภายในเขาด้วย นั่นคือ"

يُحِبُّهُمْ وَيُحِبُّونَهُ

«พระองค์ทรงรักพวกเขาและพวกเขาก็รักพระองค์ ไฟแห่งความรักได้ถูกจุดขึ้นในหัวใจของพวกเขาแล้ว»[^1]

ในมักตูบอีกฉบับหนึ่ง ท่านได้อธิบายถึงคุณลักษณะพิเศษนี้ โดยเขียนไว้ว่า:

«อัลลอฮ์ ตะอาลา ทรงสร้างโลกไว้หนึ่งหมื่นแปดพันโลก แต่ทว่าสรรพสิ่งเหล่านี้ทั้งหมดไม่มีความเกี่ยวข้องกับเรื่องราวแห่งความเร่าร้อนและความรัก และพวกมันไม่ได้รับส่วนใดจากสิ่งนั้นเลย ทรัพย์อันล้ำค่านี้ตกเป็นส่วนของมนุษย์เท่านั้น... สรรพสิ่งประเภทอื่นๆ ไม่มีประเภทใดได้รับเกียรตินี้ ด้วยเหตุนี้ จึงมีผู้กล่าวไว้ในบทกวีว่า:»[^2]

«พระองค์คือที่พึ่งของทั้งความสูงส่งและความต่ำต้อย ทั้งหมดล้วนไม่มีอยู่จริง สิ่งที่มีอยู่จริงคือพระองค์เท่านั้น»

[^1]: มักตูบที่ 46 [^2]: มักตูบที่ 59

แก่นแท้แห่งการดำรงอยู่

ในอีกจดหมายฉบับหนึ่ง ท่านได้กล่าวถึงเกียรติอันเป็นส่วนแบ่งของดินและน้ำ (คือมนุษย์) โดยอธิบายว่า มนุษย์คือแก่นแท้แห่งการดำรงอยู่ และเป็นเป้าหมายของระบบการสร้างสรรค์และการบังเกิดทั้งปวง มนุษย์ได้รับความเป็นที่รักและความพิเศษเฉพาะ ท่านกล่าวว่า:

«โอ้พี่น้องของฉัน โชคลาภของดินและน้ำนั้นไม่ใช่สิ่งเล็กน้อย และฐานะของอาดัมและลูกหลานของอาดัมก็มิใช่เรื่องธรรมดา อัรช์ กุรซีย์ เลาห์ เกาะลัม ฟากฟ้า และแผ่นดิน ทั้งหมดล้วนมีขึ้นเพราะมนุษย์ ท่านอุสตาซอบูอะลี อัด-ดักกอก (ร.ฮ.) กล่าวว่า อัลลอฮ์ทรงเรียกอาดัมว่าเคาะลีฟะฮ์ของพระองค์ ทรงประทานฉายาเคาะลีลุลลอฮ์แก่ท่านนบีอิบรอฮีม โดยตรัสว่า

وَٱتَّخَذَ ٱللَّهُ إِبْرَٰهِيمَ خَلِيلًا ﴿١٢٥﴾

«และอัลลอฮ์ได้ทรงยึดเอาอิบรอฮีมเป็นสหายสนิท» (ซูเราะฮ์อัน-นิสาอ์ 4:125)

และสำหรับท่านนบีมูซา ทรงตรัสว่า

وَٱصْطَنَعْتُكَ لِنَفْسِى ﴿٤١﴾

«และข้าได้เลือกเจ้าไว้เพื่อตัวข้าเอง» (ซูเราะฮ์ฏอฮา 20:41)

และเกี่ยวกับผู้ศรัทธา ทรงตรัสว่า

يُحِبُّهُمْ وَيُحِبُّونَهُ

«พระองค์ทรงรักพวกเขา และพวกเขาก็รักพระองค์» (ซูเราะฮ์อัล-มาอิดะฮ์ 5:54)

ผู้คนกล่าวว่า หากหัวใจทั้งหลายไม่มีความสอดคล้องกับเรื่องราวแห่งความรักนี้ หัวใจก็คงไม่สมควรได้ชื่อว่าหัวใจ และหากดวงอาทิตย์แห่งความรักไม่ฉายแสงลงบนวิญญาณและหัวใจของอาดัมและลูกหลานอาดัมแล้ว เรื่องราวของอาดัมก็คงไม่ต่างไปจากสรรพสิ่งอื่น ๆ»[^1]

[^1]: มักตูบที่สี่สิบหก (46)

ภาระแห่งอะมานะฮ์

ความสูงส่งของมนุษย์และความพิเศษของเขาเป็นผลมาจากภาระแห่งอะมานะฮ์นี้ ซึ่งชั้นฟ้า แผ่นดิน และขุนเขาต่างประนมมือขออภัยที่จะไม่รับไว้ แต่มนุษย์ผู้ "อธรรมและเขลา" ได้แบกมันไว้บนบ่าอันอ่อนแอและหัวใจของตน ความไร้ทรัพย์และความไร้ที่พึ่งของเขากลับเป็นประโยชน์แก่เขา ธุลีดินคิดว่า หากเขาสิ้นเนื้อประดาตัวเพราะการปฏิบัติตามสิทธิของภาระอันยิ่งใหญ่นี้ เขาก็ไม่มีสิ่งใดที่จะถูกริบไปอยู่แล้ว และใต้ผืนดินจะมีอะไรอีกเล่าที่ใครจะเหยียบย่ำได้ ด้วยความมุ่งมั่นอันสูงส่งและการรู้จักตนเอง เขาจึงยังคงร้องว่า

هَلْ مِن مَّزِيدٍ ﴿٣٠﴾

«ยังมีเพิ่มอีกไหม»

ในจดหมายฉบับหนึ่ง ซึ่งเป็นแบบอย่างชั้นเลิศแห่งพลังของถ้อยคำและความซาบซึ้ง ท่านเขียนว่า

«น้ำและดินมีฐานะสูงส่งและมีความมุ่งมั่นอันยิ่งใหญ่ แม้จะมีความยากไร้ ความอดอยาก การขอทาน และความไร้ที่พึ่ง ความไร้ที่พึ่งนี้แทรกอยู่ในเนื้อแท้ของมัน แต่เมื่อดวงอาทิตย์แห่งอะมานะฮ์ฉายแสงในชั้นฟ้าและในการดำรงอยู่ ก็มีการเสนอให้แก่มลาอิกะฮ์แห่งอาณาจักรเบื้องบน ผู้ซึ่งเป็นเวลาเจ็ดแสนปีได้หาอาหารจากสวนแห่งการตักดีสและตัสบีห์ ด้วยการร้องว่า

وَنَحْنُ نُسَبِّحُ بِحَمْدِكَ

“พวกเราสดุดีด้วยการสรรเสริญพระองค์”

พวกเขาได้แสดงความไร้กำลังของตนอย่างนอบน้อม และยอมรับความอ่อนแอของตนเอง

فَأَبَيْنَ أَن يَحْمِلْنَهَا

“แล้วพวกมันปฏิเสธที่จะแบกรับมัน” (ซูเราะฮ์อัล-อะห์ซาบ 33:72)

และได้แสดงความขอปลีกตัวจากการแบกภาระอันหนักอึ้งนี้ ชั้นฟ้ากล่าวว่า คุณลักษณะของฉันคือความสูงส่ง แผ่นดินกล่าวว่า อาภรณ์ของฉันคือการเป็นพื้นดินที่ปูลาด ขุนเขากล่าวว่า ฐานะของฉันคือความมั่นคงและการเป็นแหล่งแร่และอัญมณี มันกล่าวว่า ไม่ควรเลยที่ผู้ฟุ้งซ่านจะ…»

«ฝุ่นละอองหนึ่งแห่งผืนดินเปลือยเปล่าได้พบหนทาง ยื่นมือแห่งความต้องการออกจากแขนเสื้อแห่งความยากไร้และความอดอยาก แล้วรับภาระแห่งอะมานะฮ์ไว้ด้วยชีวิตจิตใจ หลุดพ้นจากสองโลก เมื่อมีผู้ถามมันว่าเหตุใดจึงยอมรับภาระนี้ มันตอบว่า "ข้าจะต้องกังวลอะไรเล่า ผู้ใดจะมาริบเอาสิ่งที่พวกเขาประสงค์จะทำให้ต่ำต้อยไปจากข้าได้ ข้าเป็นดั่งฝุ่นดินอยู่ในผืนดิน ถึงข้าจะเป็นเช่นนั้นก็ตาม ภาระที่มาถึงตรงหน้า ซึ่งเจ็ดชั้นฟ้าและแผ่นดินไม่อาจแบกรับไว้ได้ ข้ากลับรับมันไว้กับตัว แล้วร้องประกาศว่า

هل من مزید

«ยังมีเพิ่มอีกไหม»"»

กล่าวคือ ผู้ที่มีถุยทัศน์เล็งเห็นว่าใดๆ ก็มีบุคคลเป็นอย่างเช่นนี้: ฝุ่นละอองหนึ่งแห่งผืนดินเปลือยเปล่าได้มีเกียรติพบเห็นชะตาของมัน แต่ปรากฏว่ามันได้ล้วงมือแห่งความต้องการออกจากแขนเสื้อแห่งความยากไร้และความอดอยาก แล้วนำภาระแห่งอะมานะฮ์นั้นมาโอบกอดไว้แนบอก และไม่ใส่ใจทุกข์ร้อนต่อสิ่งใดในสองโลก มันกล่าวว่า "ข้ามีอะไรเล่าที่พวกเขาจะริบไป เมื่อพวกเขาต้องการทำให้สิ่งใดต่ำต้อย พวกเขาก็คลุกมันลงในดิน แต่ดินนั้นจะถูกคลุกลงในอะไรอีกเล่า" มันก้าวออกไปอย่างองอาจ แล้วยกภาระที่ฟ้าทั้งเจ็ดและแผ่นดินไม่อาจแบกรับไว้ด้วยความยิ้มแย้มยินดี และเปล่งเสียงร้องว่า "هَلْ مِنْ مَزِيْدٍ" (ยังมีเพิ่มอีกไหม)[^1]

เกียรติภูมิของฝุ่นละอองแห่งผืนดิน

ในอีกที่หนึ่ง ท่านได้กล่าวถึงโชคชะตาและคุณค่าของน้ำและดินเหนียวนี้ (คือมนุษย์) ไว้ว่า เหยี่ยวแห่งความรักไม่พบรังที่ใดเลยนอกจากในหัวอกของอาดัม เมื่อมันบินผ่านความสูงส่งของฟากฟ้า และความกว้างใหญ่ของอัรช์และกุรซีย์ มันก็ได้เลือกหัวใจของผู้มีความรักเป็นที่พำนักของมัน ท่านได้เขียนไว้ด้วยปากกาอันไพเราะคมคายนั้นว่า:

«อย่าได้ถือว่าน้ำและดินเป็นสิ่งต่ำต้อย เพราะความสมบูรณ์ทั้งปวงที่มีอยู่นั้น…»

[^1]: มักตูบที่ 49 (มักตูบ จะฮัลวะนุห์ม)

«น้ำและดินยังคงอยู่ในวงล้อมของน้ำและดิน สิ่งใดที่มาสู่โลกนี้ก็มาพร้อมกับน้ำและดิน นอกเหนือจากนี้ สิ่งใดที่ปรากฏแก่สายตาก็เป็นเพียงภาพที่วาดไว้บนกำแพงเท่านั้น ผู้กล่าวได้กล่าวไว้ว่า เหยี่ยวแห่งความรักโบยบินขึ้นจากรังแห่งเกียรติยศ มันผ่านใกล้อัรช์ ได้เห็นความยิ่งใหญ่แล้วก็ผ่านเลยไป มันถึงกุรซีย์ ได้เห็นความกว้างใหญ่แล้วก็ผ่านเลยไป มันถึงฟากฟ้า ได้เห็นความสูงส่งแล้วก็เลยต่อไป ครั้นถึงผืนดิน ได้เห็นความยากลำบาก มันจึงร่อนลงมา»

นักกวีผู้รู้แจ้งท่านหนึ่งได้ถ่ายทอดเนื้อหานี้ในฐานะกระบอกเสียงของมนุษย์ไว้ว่า

«แผ่นดินและฟากฟ้าจะรองรับความกว้างใหญ่ของพระองค์ได้อย่างไร มีเพียงหัวใจของข้าเท่านั้นที่พระองค์จะทรงสถิตอยู่ในนั้นได้»

ในอีกที่หนึ่ง ท่านได้เขียนถึงสถานะของมนุษย์ และถึงความกรุณาและสายตาแห่งความรักที่พระผู้สร้างมีต่อสภาพของเขาไว้ว่า

«โอ้พี่น้องเอ๋ย พระผู้สร้างทรงมีความสัมพันธ์อันพิเศษและความกรุณาอันพิเศษต่อร่างแห่งน้ำและดินนี้ มีรายงานบทหนึ่งเล่าว่า เมื่อมะลักุลเมาต์ (มลาอิกะฮ์แห่งความตาย) […] ประสงค์จะถอดวิญญาณของผู้หนึ่งจากประชาชาตินี้ […]»

ที่จะถูกปลดวิญญาณ ก็จะมีถ้อยคำจากพระผู้ทรงเกียรติตรัสแก่เขาว่า ก่อนอื่นสลามของข้าได้มาถึงเจ้าแล้ว แล้วจึงถอดวิญญาณ ประหนึ่งว่าท่านคงได้อ่านในอัลกุรอานแล้วว่า ในวันกิยามะฮ์ อัลลอฮ์ตะอาลาจะทรงให้สลามแก่บรรดาผู้ศรัทธาโดยไม่ผ่านสื่อกลาง ดังที่พระองค์ตรัสว่า

سَلَـٰمٌ قَوْلًا مِّن رَّبٍّ رَّحِيمٍ ﴿٥٨﴾

«สลาม เป็นถ้อยคำจากพระผู้อภิบาลผู้ทรงเมตตา» (ซูเราะฮ์ยาซีน 36:58)

เช่นเดียวกับที่ "ลาอิลาฮะอิลลัลลอฮ์" อันเป็นพระดำรัสของพระองค์นั้นเป็นอะซะลี (มีมาแต่ดั้งเดิม) สลามของพระองค์ก็เป็นอะซะลีเช่นกัน หากสายพระเนตรแห่งความเมตตาอันเก่าแก่ไม่ได้มีต่อดินกำมือนี้ ในอะซะลก็คงไม่มีการให้สลามแก่เขา กวีผู้หนึ่งได้กล่าวถึงเนื้อหานี้ไว้ว่า

«ผู้ที่ได้รับสลามจากผู้เป็นที่รัก และได้รับสาส์นจากเบื้องพระพักตร์ของพระองค์ ในวงแหวนแห่งทาสของพระองค์ ดวงตะวันอันเจิดจ้าก็เป็นเพียงข้ารับใช้คนหนึ่ง เรื่องราวจะเล่าไปไยเล่า»

. . . . . . . . . . .

ผู้แบกรับความลับแห่งพระผู้เป็นเจ้า

ในมักตูบอีกฉบับหนึ่ง[^1] ท่านได้อธิบายถึงเกียรติของมนุษย์ ตำแหน่งแห่งความเป็นเคาะลีฟะฮ์ของเขา และความลับแห่งความทะเยอทะยานอันสูงส่งของเขาว่า เขาเป็นผู้แบกรับความลับแห่งพระผู้เป็นเจ้า และได้รับเกียรติจาก "وَنَفَخْتُ فِيهِ مِن رُّوحِي" («และข้าได้เป่าวิญญาณของข้าเข้าไปในเขา») การแบกรับภาระแห่งความรับผิดชอบซึ่งชั้นฟ้าไม่อาจแบกรับได้ และความตื่นรู้แห่งหัวใจ คือคุณลักษณะเฉพาะของเขา ท่านกล่าวว่า

[^1]: มักตูบที่ห้าสิบเอ็ด (51)

อัลลอฮ์ผู้ทรงสูงส่งมิได้ทรงสร้างกลุ่มใดในบรรดาหนึ่งหมื่นแปดพันโลกที่มีความมุ่งมั่น (ฮิมมะฮ์) สูงส่งยิ่งกว่ากลุ่มมนุษย์ และมิได้ตรัสถึงกลุ่มใดนอกจากมนุษย์ว่า

وَنَفَخْتُ فِيهِ مِن رُّوحِى

«และข้าได้เป่าวิญญาณของข้าเข้าไปในเขา» (ซูเราะฮ์อัล-หิจญ์รฺ 15:29)

พระองค์มิได้ทรงส่งบรรดานบีมายังกลุ่มอื่น และมิได้ทรงประทานคัมภีร์จากฟากฟ้าแก่กลุ่มอื่น มิได้ทรงประทานสลามแก่กลุ่มอื่น และมิได้ทรงประทานความโปรดปรานแห่งการได้เห็นพระองค์แก่กลุ่มอื่น พวกเขาคือมนุษย์ ผู้ซึ่งด้วยพลังแห่งความรักและความสูงส่งแห่งความมุ่งมั่นของตน จึงไม่อาจทนต่อการพลัดพรากได้ ด้วยเหตุนี้ ในโลกดุนยา พระองค์จึงทรงยกม่านออกจากหัวใจของพวกเขา และในโลกอาคิเราะฮ์ พระองค์จึงทรงยกม่านออกจากดวงตาของพวกเขา

ผลที่ตามมาคือ ในโลกดุนยาพวกเขาไม่แสวงหาสิ่งใดนอกจากพระองค์ และในโลกอาคิเราะฮ์ ดวงตาของพวกเขาไม่มองเห็นสิ่งใดนอกจากความงามอันประดับโลกของพระองค์ บทเรียนนี้พวกเขาได้ร่ำเรียนมาจากสำนักแห่ง

مَا زَاغَ ٱلْبَصَرُ وَمَا طَغَىٰ ﴿١٧﴾

«สายตามิได้เบนไป และมิได้ล้ำเกิน» (ซูเราะฮ์อัน-นัจญ์มฺ 53:17)

กวีผู้รู้แจ้งท่านหนึ่งได้กล่าวไว้อย่างไพเราะว่า

มัษนะวี

«โอ้ นกแห่งปัญญาญาณและท่วงทำนองนั้น หากเจ้าปรารถนาจะพบสิ่งนี้ในรังแห่งนี้…»

«จงเหินบินด้วยปีกแห่งความหมาย โอ้ นกแห่งปัญญาผู้สูงศักดิ์แห่งยุคสมัย จงเปิดประตูแห่งเรือนเจ็ดชั้น หากเจ้าปรารถนาจะพบรังของเจ้าในที่นั้น เมื่อเจ้าบรรลุถึงที่ประทับอันสูงส่ง เจ้าจะมองเห็นสรรพสิ่งทั้งปวงอยู่ในตัวเจ้าเอง»

«จงเหินบินด้วยปีกแห่งความหมาย จงเปิดประตูแห่งเรือนเจ็ดชั้น เมื่อเจ้าบรรลุถึงที่ประทับอันสูงส่ง เจ้าจะมองเห็นสรรพสิ่งทั้งปวงอยู่ในตัวเจ้าเอง»

ผู้ถูกสุญูดและผู้ถูกอิจฉา

ในอีกที่หนึ่ง ท่านได้อธิบายถึงฐานะของมนุษย์ ซึ่งเป็นเหตุให้มนุษย์กลายเป็นผู้ที่มลาอิกะฮ์สุญูดให้ และเป็นผู้ที่สรรพสิ่งอิจฉา โดยเขียนไว้ว่า[^1]

«โอ้พี่น้องเอ๋ย สิ่งที่ทำให้ท่านเป็นผู้ที่มลาอิกะฮ์สุญูดให้ และทำให้ท่านเป็นผู้ที่ชั้นฟ้าทั้งหลายอิจฉานั้น เป็นสิ่งที่ยิ่งใหญ่ยิ่งนัก นั่นคือ ในร่างกายที่เป็นดินของมนุษย์นั้นมีแก่นแห่งความหมายที่สว่างไสวและบริสุทธิ์ซ่อนอยู่ ซึ่งความลับของมลาอิกะฮ์ก็ดี และการคาดคะเนของมนุษย์ก็ดี ล้วนไร้ความสามารถและไม่อาจเข้าถึงสัจธรรมของมันได้ เมื่อรัศมีแห่งความหมายนี้ฉายแสงปรากฏขึ้น มลาอิกะฮ์ก็ตกตะลึง และชั้นฟ้าก็งงงวยสับสน ความถ่อมตนและความนอบน้อมเป็นสิ่งที่จำเป็นสำหรับเขา และความยำเกรงอันลึกซึ้งเป็นคุณลักษณะที่แยกไม่ออกจากเขา ท่านควาญะฮ์อัฏฏ็อร (ร.ฮ.) ได้ชี้ถึงเรื่องนี้ไว้แล้ว»

[^1]: มักตูบที่ห้าสิบสาม (53)

...สั่นสะท้าน ท่านเคาะญะฮ์ ฟะรีดุดดีน อัฏฏ็อร (ร.ฮ.) ได้กล่าวพาดพิงถึงสัจธรรมข้อนี้ไว้ว่า

รุบาอี[^1]

«หากมลาอิกะฮ์ได้เห็นแก่นแท้ของเจ้า ก็จะก้มลงสุญูดที่ธรณีประตูของเจ้า เจ้ามิใช่ผู้ที่มลาอิกะฮ์สุญูดให้ดอกหรือ? มงกุฎแห่งการเป็นเคาะลีฟะฮ์มิได้อยู่บนศีรษะของเจ้าดอกหรือ? โอ้บุตรแห่งเคาะลีฟะฮ์ จงละทิ้งกองขี้เถ้าของเตาไฟเสียเถิด จงไปสู่สวนดอกไม้ และละทิ้งนิสัยของขอทานเสีย ในแผ่นดินมิศร์ ราชบัลลังก์มีไว้สำหรับเจ้า แล้วไฉนเจ้าจึงเป็นเหมือนยูซุฟที่อยู่ก้นบ่อเล่า?»

หัวใจที่ตื่นรู้

แต่ความประเสริฐและความพิเศษของมนุษย์และมวลมนุษยชาตินั้น เกิดขึ้นเพราะก้อนเนื้อชิ้นนี้ที่เรียกว่า "หัวใจ" และคุณค่า ราคา ชีวิต และพลังของหัวใจนั้น เกิดขึ้นเพราะแก่นแท้ที่เรียกว่า "ความรัก" ท่านกล่าวเกี่ยวกับหัวใจไว้ว่า

«พระองค์ทรงสร้างอัรช์ แล้วทรงมอบให้แก่บรรดาผู้ใกล้ชิด ทรงสร้างสวรรค์ และทรงแต่งตั้งริฎวานให้เป็นผู้เฝ้ารักษา ทรงสร้างนรก และทรงแต่งตั้งมาลิกให้เป็นผู้เฝ้าประตู แต่ครั้นเมื่อพระองค์ทรงสร้างหัวใจของผู้ศรัทธา พระองค์ตรัสว่า:»

القلب بين اصبعين

«หัวใจนั้นอยู่ระหว่างสองนิ้วของพระผู้ทรงกรุณาปรานี»

[^1]: มักตูบที่ห้าสิบแปด (58) [^2]: มักตูบที่สี่สิบสาม (43)

ในมักตูบอีกฉบับหนึ่ง ท่านได้กล่าวถึงความกว้างขวางและพลังของหัวใจไว้ดังนี้:

«หากมีสิ่งใดที่มีค่าและล้ำค่ายิ่งกว่าหัวใจ ไข่มุกแห่งมะอ์ริฟะฮ์ (การรู้จักอัลลอฮ์) ของพระองค์ก็คงจะถูกเก็บไว้ในสิ่งนั้น นี่คือความหมายของพระดำรัสที่ว่า

لَا يَسَعُنِيْ سَمَائِيْ وَلَا أَرْضِيْ وَلٰكِنْ يَسَعُنِيْ قَلْبُ عَبْدِيَ الْمُؤْمِنِ

"ฟ้าของข้าก็ไม่อาจบรรจุข้าได้ แผ่นดินของข้าก็ไม่อาจบรรจุข้าได้ แต่หัวใจของบ่าวผู้ศรัทธาของข้านั้นบรรจุข้าได้" หากจะมีที่ว่างสำหรับข้า ก็มีอยู่ในหัวใจของบ่าวผู้ศรัทธา

ฟ้าทั้งหลายมิใช่ผู้คู่ควรแก่มะอ์ริฟะฮ์ของข้า และแผ่นดินก็มิอาจแบกรับสิ่งนี้ได้ หัวใจของบ่าวผู้ศรัทธาเท่านั้นที่แบกภาระนี้ไว้ ม้าของรุสตัมเท่านั้นที่แบกรุสตัมได้ แต่เมื่อดวงอาทิตย์แห่งความยิ่งใหญ่ของพระเจ้าได้สำแดงต่อภูเขา ซึ่งในโลกแห่งวัตถุไม่มีสิ่งใดที่มั่นคงและยิ่งใหญ่ไปกว่า มันก็แตกละเอียดเป็นผุยผงในคราวเดียว

جَعَلَهُ دَكًّا

"พระองค์ทรงทำให้มันแหลกละเอียด"

แต่ดวงอาทิตย์นั้นสำแดงบนหัวใจของผู้ศรัทธาวันละสามร้อยหกสิบครั้ง และหัวใจนั้นยังคงร้องตะโกนว่า

هَلْ مِن مَّزِيدٍ ﴿٣٠﴾

"ยังมีอีกไหม"

และร้องเรียกอยู่เสมอว่า

اَلْغِيَاثُ اَلْغِيَاثُ

"ช่วยด้วย ช่วยด้วย" ข้าพเจ้ายังกระหายอยู่»[^1]

[^1]: มักตูบที่สามสิบแปด (38)

ยิ่งแตกยิ่งล้ำค่า

คุณลักษณะประการหนึ่งของหัวใจก็คือ สิ่งอื่นใดเมื่อแตกหักแล้วย่อมหมดค่า แต่หัวใจนั้นยิ่งแตกสลายมากเท่าใด ก็ยิ่งมีค่ามากขึ้นเท่านั้น ท่านกล่าวว่า:

«โอ้พี่น้องเอ๋ย สิ่งที่แตกหักแล้วย่อมไม่มีค่าใด ๆ แต่หัวใจนั้น ยิ่งแตกสลายมากเท่าใดก็ยิ่งมีค่ามากขึ้นเท่านั้น»[^1]

ท่านนบีมูซา (อ.ล.) ได้กล่าวในการรำพึงวิงวอนส่วนตัวต่ออัลลอฮ์ว่า «ข้าแต่อัลลอฮ์ ข้าพระองค์จะแสวงหาพระองค์ได้ที่ใด?» คำตอบที่ได้รับคือ:

انا عند المنكسرة قلوبهم

«ข้าอยู่กับบรรดาผู้ที่หัวใจของพวกเขาแตกสลายเพราะข้า»[^2]

อำนาจแห่งความรัก

ทุนของหัวใจคือความรัก และความรักนั้นครอบคลุมทั่วทั้งจักรวาลและทุกยุคสมัย อำนาจของมันแผ่ไปจากโลกนี้จนถึงโลกโน้น ท่านกล่าวว่า:

«เรื่องราวแห่งความรักครอบคลุมทั้งสามกาลเวลา ทั้งต้น ทั้งท้าย และระหว่างกลางล้วนเป็นยุคแห่งความรักทั้งสิ้น วันนี้ก็เป็นเรื่องของความรัก พรุ่งนี้ก็เป็นเรื่องของความรัก บรรดาผู้รู้แจ้งได้กล่าวไว้ว่า โลกนี้และโลกโน้นล้วนมีไว้เพื่อการแสวงหา (ความรัก) ทั้งสิ้น หากผู้ใดกล่าวว่าโลกนั้นมิใช่โลกแห่งการแสวงหา นั่นย่อมเป็นไปไม่ได้»

[^1]: อิกบาลได้กล่าวถึงความหมายนี้ไว้ว่า «จงอย่าซ่อนเร้นถนอมมันไว้เลย กระจกของเจ้านั้นเป็นกระจกที่ยิ่งแตกร้าวก็ยิ่งเป็นที่รักในสายตาของผู้สร้างกระจก» [^2]: มักตูบที่หก (6)

«หากผู้ใดกล่าวว่า ในโลกนั้นไม่มีการแสวงหา นี่เป็นไปไม่ได้ ใช่แล้ว ที่นั่นไม่มีการละหมาดและการถือศีลอด แต่การแสวงหายังคงมี ในวันพรุ่งนี้ (วันกิยามะฮ์) บทบัญญัติทั้งหลายจะถูกลบล้าง แต่สองสิ่งนี้จะคงอยู่ตลอดกาล: "ความรักต่ออัลลอฮ์ และการสรรเสริญต่ออัลลอฮ์"»[^1]

ใช่แล้ว (ในโลกนั้น) จะไม่มีการละหมาดและการถือศีลอด แต่การแสวงหาจะยังคงมีอยู่ ในวันกิยามะฮ์ บทบัญญัติทั้งปวงจะถูกลบล้างไป แต่สองสิ่งนี้จะคงอยู่ตลอดไปชั่วนิรันดร์ คือ "ความรักต่ออัลลอฮ์ และการสรรเสริญต่ออัลลอฮ์"

[^1]: มักตูบที่สี่สิบหก (46)

บทที่ 9

การวิจัยเชิงลึกและวิชาความรู้อันสูงส่ง

วิชาความรู้และเนื้อหาอันสูงส่งและละเอียดอ่อน

ในมักตูบาต (จดหมาย) ของท่านชัยค์ชะรอฟุดดีนนั้น มีการวิจัยอันหาได้ยาก และขุมคลังแห่งวิชาความรู้และเนื้อหาอันสูงส่งและละเอียดอ่อน ซึ่งพบได้น้อยในตำราว่าด้วยหะกออิก (สัจธรรม) และมะอาริฟ (ญาณความรู้) ตลอดหน้ากระดาษของหนังสือเล่มนี้ มีประเด็นอันละเอียดอ่อนและการวิจัยเชิงลึกกระจายอยู่ทั่วไป ซึ่งเป็นสิ่งกลั่นกรองจากประสบการณ์ส่วนตัว เป็นผลจากการฝึกฝนตนเอง (ริยาเฎาะฮ์) อันยาวนานหลายปี และจากวิชาความรู้ที่อัลลอฮ์ประทานให้ (อุลูมวะฮ์บี) และเมื่อได้อ่านแล้ว จะเกิดสภาวะแห่งความปีติและความสุขใจ ซึ่งไม่อาจได้รับแม้จากบทความวรรณกรรมที่น่ารื่นรมย์ที่สุด หรือบทกวีที่ปลุกเร้าอารมณ์ที่สุด

วะห์ดะตุชชุฮูด

ในหนังสือเล่มนี้ยังพบการวิจัยบางประการ ซึ่งเป็นที่รู้กันแพร่หลายในแวดวงวิชาการว่าเป็นการวิจัยของศตวรรษหลังๆ และในศตวรรษที่แปด (แห่งฮิจญ์เราะฮ์) อันเป็นยุคที่มักตูบาตเหล่านี้ถูกเขียนขึ้นนั้น ไม่มีผู้ใดคุ้นเคยกับสิ่งเหล่านี้เลย หนึ่งในการวิจัยดังกล่าวคือทฤษฎี "เตาฮีดชุฮูดี" หรือ "วะห์ดะตุชชุฮูด" ทฤษฎีและการวิจัยนี้แท้จริงแล้วได้เป็นที่กล่าวขานกันอย่างแพร่หลายในศตวรรษที่สิบเอ็ดแห่งฮิจญ์เราะฮ์ เมื่อท่านมุญัดดิด อัลฟ์ษานี (ร.ฮ.) ได้เผยแผ่ดะอ์วะฮ์และอธิบายมันอย่างชัดเจนคู่ขนานกับวะห์ดะตุลวุญูด และไม่มีข้อสงสัยใดเลยว่า การอธิบายและการเผยแผ่ของท่าน

เกียรติแห่งการเผยแพร่เรื่องนี้ตกเป็นของท่านหัฎเราะฮ์ มุญัดดิด อัลฟ์ษานี (ร.ฮ.) และในเรื่องนี้ ความละเอียด ความสมบูรณ์ พลัง และความกล้าหาญที่ท่านแสดงออกมานั้นเป็นส่วนเฉพาะของท่าน ในประเด็นนี้ท่านมีสถานะเป็นอิมามและมุญัดดิด แต่ก็น่าประหลาดใจเมื่อได้เห็นว่าเมื่อราวสองร้อยห้าสิบปีก่อนหน้านั้น ในมักตูบาต (จดหมาย) ของมัคดูมุลมุลก์ ชัยค์ชะร็อฟุดดีน ยะห์ยา มุนัยรี (ร.ฮ.) ก็มีการกล่าวถึงประเด็นนี้ไว้อย่างดียิ่ง ท่านได้พิสูจน์จากประสบการณ์ส่วนตัวและในแสงสว่างแห่งการตรวจสอบสถานะนี้ที่ท่านได้บรรลุว่า สิ่งที่โดยทั่วไปเรียกกันว่า "วะห์ดะตุลวุญูด" (เอกภาพแห่งการมีอยู่) และถือกันว่าสิ่งอื่นนอกจากอัลลอฮ์เป็นความไม่มีอยู่โดยสิ้นเชิงและเป็นความว่างเปล่าโดยสมบูรณ์นั้น แท้จริงแล้วคือการที่สิ่งมีอยู่อื่น ๆ จางหายและถูกครอบงำเมื่ออยู่ต่อหน้าการมีอยู่ที่แท้จริง ดุจเดียวกับที่เมื่ออยู่ต่อหน้าแสงอาทิตย์ แสงของดวงดาวและการมีอยู่ของอณูทั้งหลายก็กลายเป็นสิ่งไร้ความหมาย ท่านได้อธิบายสัจธรรมนี้ไว้ในสองคำว่า

«การไม่มีอยู่เป็นอย่างหนึ่ง และการมองไม่เห็นเป็นอีกอย่างหนึ่ง»

คือ การที่สิ่งใดไม่มีอยู่หรือกลายเป็นความว่างเปล่านั้นเป็นอย่างหนึ่ง และการที่มันไม่ปรากฏให้เห็นนั้นเป็นอีกอย่างหนึ่ง

และท่านกล่าวอีกว่า นี่เป็นสถานะที่ละเอียดอ่อนยิ่ง ซึ่งแม้แต่คนดี ๆ ก็ยังก้าวพลาดมาแล้ว และ ณ ที่แห่งนี้ หากปราศจากเตาฟีก (การชี้นำ) จากอัลลอฮ์และการนำทางของคิฎรผู้สมบูรณ์ (ชัยค์ผู้สมบูรณ์) แล้ว การยืนหยัดอยู่บนวิถีแห่งสัจธรรมย่อมเป็นเรื่องยาก

«เมื่อการปรากฏของสัจธรรมแจ่มชัดแก่ผู้เดินทางด้วยรัศมีแห่งการปรากฏของพระองค์ ผู้เดินทาง (สาลิก) จะประจักษ์ว่า อณูทั้งหลายแห่งการมีอยู่ทั้งปวงต่างซ่อนเร้นและลับหายไปจากสายตาของเขาท่ามกลางรัศมีและความเจิดจ้านั้น ดุจเดียวกับที่อณูทั้งหลายซ่อนเร้นไปต่อหน้าแสงอาทิตย์ จนไม่อาจมองเห็นอณูเหล่านั้นได้ ความหมายของเรื่องนี้มิใช่ว่าอณูไม่มีอยู่ และมิใช่ว่าอณูได้กลายเป็นดวงอาทิตย์ หากแต่ความจริงคือ เมื่อรัศมีแห่งดวงอาทิตย์ปรากฏ…»

ได้กลายเป็น (พระเจ้า) — ทะอาลัลลอฮุ อันซาลิกะ อุลุวฺวันกะบีรอ (อัลลอฮ์ทรงสูงส่งยิ่งนักเหนือสิ่งนั้น) — หากแต่ (หมายความว่า) เมื่อดวงอาทิตย์ปรากฏขึ้น ธุลีก็ซ่อนเร้นไป จนไม่อาจแสดงรูปลักษณ์ของตนให้เห็นได้ ในทำนองเดียวกันนี้ มิได้หมายความว่าบ่าวได้กลายเป็นพระเจ้า

تعالى الله عن ذلك علوا كبيرا

«อัลลอฮ์ทรงสูงส่งยิ่งนักเหนือสิ่งนั้น»

และมิได้หมายความว่าบ่าวได้สูญสลายไปจริง ๆ การดับสูญ (นาบูด) เป็นอย่างหนึ่ง และการกลายเป็นสิ่งที่ไม่มีอยู่จริงเป็นอีกอย่างหนึ่ง ส่วนการที่มองไม่เห็นนั้นเป็นอีกเรื่องหนึ่ง กวีผู้เป็นอาริฟได้กล่าวไว้อย่างถูกต้องว่า:

«เบื้องหน้าเตาฮีดของพระองค์ ไม่มีทั้งสิ่งเก่าและสิ่งใหม่ ทุกสิ่งล้วนเป็นศูนย์ในพระองค์ มีเพียงพระองค์เท่านั้นที่ทรงดำรงอยู่»

เมื่อท่านมองดูกระจก ท่านย่อมไม่เห็นตัวกระจก เพราะท่านจมดิ่งอยู่ในความงามของตนเอง แต่ท่านจะกล่าวไม่ได้ว่ากระจกได้สูญสลายไปแล้ว หรือกระจกได้กลายเป็นความงามของท่าน หรือความงามของท่านได้กลายเป็นกระจก ในทำนองเดียวกันนี้ เดชานุภาพ (ของพระผู้เป็นเจ้า) ย่อมปรากฏอยู่เบื้องหลังสิ่งที่ถูกกำหนด (มักดูร) และสภาวะนี้เองที่ชาวศูฟีเรียกว่า «อัล-ฟะนาอ์ ฟิต-เตาฮีด» (ความดับสูญในเตาฮีด)

บทกลอน:

«ผู้ใดกล่าวว่า ณ ตำแหน่งนี้มีการรวมเป็นหนึ่ง (อิตติหาด) หรือการเข้าสิงสถิต (หุลูล) ผู้นั้นก็เป็นผู้ก้าวเกิน เพราะการสำแดง (ตะญัลลี) นั้นไม่ใช่การรวมเป็นหนึ่งและไม่ใช่การเข้าสิงสถิต»

เท้าของผู้คนจำนวนมากได้ลื่นไถลไป ณ ที่แห่งนี้ เว้นแต่ผู้ที่ได้รับเตาฟีกและความเมตตาอันมีมาแต่ปฐมกาล พร้อมด้วยการชี้นำของชัยค์ผู้บรรลุแล้ว ผู้มีประสบการณ์ ผู้ได้ผ่านขึ้นลงของหนทางนี้มาแล้ว และได้ลิ้มรสทั้งความกริ้วแห่งความยิ่งใหญ่ (ญะลาล) และความกรุณาแห่งความงาม (ญะมาล) ในหนทางนี้…

«…ไม่มีผู้ใดสามารถข้ามผ่านมันไปได้»[^1] หากปราศจากเตาฟีก (การประทานความสำเร็จ) จากอัลลอฮ์ ความเมตตาอันมีมาแต่อะซัล และการนำทางของมุรชิด ไม่มีผู้ใดที่ไม่ได้ลุถึงมะกอมแห่งตะห์กีก (การบรรลุถึงสัจธรรม) จะสามารถข้ามผ่านทะเลทรายอันกว้างใหญ่นี้ไปได้ เว้นแต่ผู้มีญาณทัศน์ที่ได้ผ่านความสูงต่ำของหนทางนี้ และได้ลิ้มรสทั้งความกริ้วแห่งญะลาล (ความยิ่งใหญ่) และความละมุนแห่งญะมาล (ความงดงาม) มาแล้ว

การเปลี่ยนแปลงเกิดขึ้นในคุณลักษณะ มิใช่ในซาต (แก่นแท้)

ในตอนนี้อาจเกิดข้อสงสัยขึ้นว่า ได้มีการยกอุปมาว่าแสงสว่างอื่น ๆ ย่อมจางลงต่อหน้าดวงอาทิตย์ และจากอุปมานี้ได้มีการพิสูจน์ว่าแสงสว่างนั้นมิได้สูญสลายไป เพียงแต่จางลงต่อหน้าดวงอาทิตย์ และการมีอยู่ของมันดูไร้ค่าไปเท่านั้น ทั้งที่ความจริงแล้ว ต่อหน้าดวงอาทิตย์ ตะเกียงย่อมไม่มีความเป็นจริงใด ๆ หลงเหลืออยู่เลย การจะเรียกการมีอยู่ของมันว่าเป็นการมีอยู่ก็ไม่ถูกต้องเสียแล้ว เพราะเมื่อเทียบกับดวงอาทิตย์ มันย่อมกลายเป็นสิ่งที่ไม่มีอยู่โดยสิ้นเชิง และสิ่งหนึ่งย่อมไม่อาจทั้งมีอยู่และไม่มีอยู่ในเวลาเดียวกันได้

ท่านชัยค์ตอบข้อสงสัยนี้ว่า การเปลี่ยนแปลงเกิดขึ้นในคุณลักษณะ มิใช่ในซาต ดวงอาทิตย์ส่องแสงลงบนตาน้ำ และทำให้น้ำนั้นร้อนขึ้น ด้วยเหตุนี้คุณลักษณะของน้ำจึงเปลี่ยนไป แต่ซาตของน้ำมิได้เปลี่ยนแปลง และน้ำก็มิได้กลายเป็นดวงอาทิตย์ไม่ว่าในความหมายใด ๆ ท่านกล่าวว่า:

«บางคนกล่าวว่า ต่อหน้าดวงอาทิตย์นั้น ตะเกียงย่อมไม่มีความมีอยู่ใด ๆ หลงเหลืออยู่ ในเวลานั้นมีแต่ดวงอาทิตย์เท่านั้นที่ครอบงำอยู่ เมื่อเป็นเช่นนี้ การมีอยู่ของตะเกียงย่อมไร้ประโยชน์ การมีอยู่และการไม่มีอยู่ของมันจึงเท่าเทียมกัน หากมีผู้กล่าวว่า การไม่มีอยู่นั้นตรงข้ามกับการมีอยู่ และการมีอยู่ก็ตรงข้ามกับการไม่มีอยู่ และสิ่งหนึ่งสิ่งเดียวในเวลาเดียวกัน…»

[^1]: มักตูบที่แปดสิบหก (86)

«…อยู่ในคุณลักษณะ (ศิฟาต) คือ ศิฟาตเปลี่ยนไป ส่วนตัวตน (อัซ-ซาต) มิได้เปลี่ยนไป ดวงอาทิตย์ส่องแสงลงบนน้ำ และทำให้น้ำร้อน คุณลักษณะของน้ำย่อมเปลี่ยนไปและแปรสภาพ แต่น้ำมิได้กลายเป็นสิ่งอื่นนอกจากน้ำ เพราะตัวตนของน้ำยังคงอยู่ในที่ของมัน ดวงอาทิตย์ได้กระทำผลในคุณลักษณะของน้ำ มิใช่ในตัวตนของน้ำ และในกรณีนี้ย่อมไม่มีการรวมกันของสองสิ่งที่ตรงข้ามกัน»[^1]

ผู้ถามได้เข้าใจว่า การที่สิ่งที่ไม่มีอยู่ (มะอ์ดูม) อยู่ในสิ่งที่มีอยู่ (เมาญูด) นั้นเป็นไปไม่ได้ คำตอบในเรื่องนี้คือ การสนทนานี้เกี่ยวกับซาต (ตัวตน) หาใช่เกี่ยวกับศิฟาตไม่ ในซาตนั้นไม่มีการเปลี่ยนแปลง การเปลี่ยนแปลงเกิดขึ้นในศิฟาต ส่วนในธรรมชาติแท้ (ฟิฏรัต) ไม่มีการเปลี่ยนแปลง ดวงอาทิตย์ส่องแสงลงบนน้ำและทำให้น้ำร้อน คุณลักษณะของน้ำเปลี่ยนไป แต่ตัวตนและธรรมชาติแท้ของน้ำมิได้เปลี่ยนไป มันยังคงอยู่ในที่ของมัน ดวงอาทิตย์ได้กระทำผลในคุณลักษณะ มิใช่ในตัวตน ในสภาพเช่นนี้จึงไม่มีเรื่องการรวมกันของสองสิ่งที่ตรงข้ามกันเลย

ความเคลื่อนไหวของผู้ที่เดินเร็วย่อมมองไม่เห็น

ความก้าวหน้าของบรรดาผู้สมบูรณ์ (กามิลีน) และผู้บรรลุถึงขั้นสุดท้าย (มุนตะฮี) การผ่านพ้นมะกอมต่าง ๆ และสภาวะภายในของพวกเขา เป็นสิ่งที่ผู้เริ่มต้น (มุบตะดี) ไม่อาจหยั่งรู้ได้ และบางครั้งแม้แต่ผู้ที่นั่งร่วมอยู่กับพวกเขาก็ไม่อาจรับรู้ได้ ความสมบูรณ์ของบรรดานบี (อะลัยฮิมุสสลาม) และของทายาทผู้สืบทอดความสมบูรณ์ของท่านเหล่านั้น คือบรรดาเอาลิยาอ์ผู้สมบูรณ์ ตลอดจนสภาวะทางจิตวิญญาณของพวกเขานั้น ละเอียดอ่อน ประณีต และซ่อนเร้นถึงเพียงนี้ จนบ่อยครั้งผู้คนร่วมสมัยของพวกเขาและผู้ที่อยู่ในการคบหา (ศุห์บะฮ์) ของพวกเขาเองก็ยังคงไม่รู้และห่างเหินต่อสิ่งนั้น และกลับยกย่องบรรดาผู้มีวัจด์และความปีติ (ชีวก) ตลอดจนผู้มีญัซบ์และสุลูก ให้เหนือกว่าท่านเหล่านั้น ทั้งที่พวกเขาเหล่านั้นไม่อาจไปถึงแม้แต่ฝุ่นที่ฟุ้งจากฝีเท้าของท่านเหล่านั้น บรรดาผู้สมบูรณ์เหล่านี้ ซึ่งอัลลอฮ์ ตะอาลา ทรงประทานภาชนะใจอันสูงส่งที่สุด ความมุ่งมั่นอันสูงส่ง และพลังแห่งความอดทนให้แก่พวกเขานั้น พวกเขาไม่ฉีกคอเสื้อ ไม่ฉีกชายเสื้อจนขาดวิ่น ไม่เปล่งเสียงร้องตะโกน ไม่ลุกขึ้นร่ายรำด้วยอาการวัจด์ และไม่…ด้วยความมากมาย…

[^1]: มักตูบที่แปดสิบหก (86)

...การะมาต (ความมหัศจรรย์) และเหตุการณ์เหนือธรรมชาติก็ปรากฏขึ้น พวกเขาไม่ได้กล่าวอ้างใด ๆ และไม่ยอมให้สภาวะทางจิตใจใดของตนปรากฏออกมา สภาพของพวกเขาเป็นดังที่ผู้รู้แจ้งแห่งชีราซได้พรรณนาไว้ว่า

«โอ้ นกยามรุ่งอรุณ จงเรียนรู้ความรักจากแมลงเม่าเถิด เพราะผู้ถูกเผาไหม้นั้นสิ้นชีวิตไปแล้ว โดยไม่มีเสียงใดหลุดออกมาเลย บรรดาผู้กล่าวอ้างเหล่านี้ไม่รู้เรื่องราวในการแสวงหาพระองค์ ส่วนผู้ที่ได้รู้ข่าวนั้น ข่าวของเขาก็ไม่เคยกลับมาอีกเลย»

ท่านชัยค์เขียนไว้ว่า ยิ่งความเร็วมากเท่าใด การเคลื่อนไหวของมันก็ยิ่งมองไม่เห็นมากเท่านั้น ท่านกล่าวว่า ลมพายุที่รุนแรงนั้นทุกคนสัมผัสได้ แต่สายลมอ่อนยามรุ่งอรุณ ซึ่งเยียวยาดอกตูมแห่งหัวใจดุจพระเมสสิยาห์ และมอบชีวิตใหม่แก่สวนดอกไม้ กลับพัดผ่านไปโดยไม่มีผู้ใดรู้ตัว ในจดหมายฉบับหนึ่งท่านเขียนไว้ว่า[^1]:

«เมื่อการเคลื่อนไหวรวดเร็วขึ้น การมองเห็นมันกลับกลายเป็นตรงกันข้าม ท่านไม่เห็นหรือว่าหินโม่นั้น เมื่อหมุนอย่างรวดเร็วที่สุด ผู้ใดมองดูก็จะกล่าวว่ามันหยุดนิ่งอยู่ มีผู้กล่าวแก่ท่านเคาะญะฮ์ ญุนัยด์ (ร.ฮ.) ว่า เหตุใดท่านจึงไม่ขยับเขยื้อนเมื่ออยู่ในสะมาอ์ ท่านจึงอ่านอายะฮ์นี้»

وَتَرَى ٱلْجِبَالَ تَحْسَبُهَا جَامِدَةً وَهِىَ تَمُرُّ مَرَّ ٱلسَّحَابِ

«และเจ้าเห็นภูเขาทั้งหลาย เจ้าคิดว่ามันตั้งนิ่งอยู่ แต่มันเคลื่อนผ่านไปดั่งการเคลื่อนของเมฆ» (ซูเราะฮ์อันนัมล์ 27:88)

«เมื่อการเคลื่อนไหวรวดเร็วขึ้น มันจะไม่ปรากฏให้เห็น ดุจสายลมอ่อนยามรุ่งอรุณที่พัดผ่านไปโดยไม่มีผู้ใดรู้ตัว»

[^1]: มักตูบฉบับที่สี่ (4)

...ว่าหยุดนิ่งอยู่กับที่ ทั้งที่มันเคลื่อนไปดุจเมฆ» ท่านทั้งหลายจะไม่เห็นการเคลื่อนไปของพวกเรา ขณะที่ความเร็วนั้นยิ่งเพิ่มขึ้น ในการมองดูนั้นมิได้ปรากฏ ดุจสายลมยามรุ่งอรุณที่พัดผ่านไปโดยไม่มีผู้ใดรู้ตัว

เป้าหมายมิใช่การขจัดความใคร่ของนัฟซู หากแต่คือการทำให้มันอ่อนกำลังลง

ในเรื่องการอบรมขัดเกลาและการปรับปรุงแก้ไข มีความเข้าใจผิดอันใหญ่หลวงประการหนึ่ง คือผู้แสวงหาที่จริงใจจำนวนมากเข้าใจว่า การที่ความใคร่ของนัฟซูจะต้องสูญสิ้นไปโดยสิ้นเชิง และการถอนรากถอนโคนมันออกไปทั้งหมดนั้นเป็นสิ่งจำเป็น พวกเขากล่าวว่า สำหรับสาลิก (ผู้เดินทางสู่อัลลอฮ์) จำเป็นที่จะต้องไม่หลงเหลือเชื้อของความปรารถนาใด ๆ อยู่ในตัวเขาเลย แต่ท่านชัยค์กล่าวว่า เป้าหมายมิใช่การขจัดความใคร่ หากแต่คือการทำให้ความใคร่อ่อนกำลังลง อิมามเฆาะซาลี (ร.ฮ.) ก็ได้ยืนยันไว้ในหนังสือ "อิห์ยาอ์ อุลูมิดดีน" (إحياء علوم الدين) ว่า เป้าหมายของการปรับปรุงแก้ไขและการอบรมขัดเกลานั้น มิใช่การที่ความโกรธและสิ่งอื่น ๆ จะถูกถอนออกไปจนถึงราก และศักยภาพของมันจะสูญสิ้นไป หากแต่คือการมีความสามารถที่จะควบคุมมันได้ และมีพลังที่จะเอาชนะมันได้ ด้วยเหตุนี้ ในอัลกุรอาน ณ ที่ซึ่งกล่าวสรรเสริญ จึงมิได้ตรัสว่า "وَالْفَاقِدِينَ الْغَيْظَ" «และบรรดาผู้ที่ไร้ความโกรธ» แต่ตรัสว่า "وَالْكَاظِمِينَ الْغَيْظَ" «และบรรดาผู้ที่ข่มความโกรธ» (ซูเราะฮ์อาลิอิมรอน 3:134) หากความโกรธไม่เกิดขึ้นเลยแต่แรก แล้วคำถามเรื่องการกล้ำกลืนความโกรธและการข่มมันไว้จะเกิดขึ้นได้อย่างไร? ท่านชัยค์เขียนไว้อย่างละเอียดว่า

«นี่คือความโง่เขลาและความเบาปัญญาของบุคคลที่เข้าใจว่า ชะรีอะฮ์เรียกร้องให้บุคคลต้องบริสุทธิ์จากความใคร่ของนัฟซูและคุณลักษณะแห่งความเป็นมนุษย์โดยสิ้นเชิง เขามิได้ใคร่ครวญเลยว่า ท่านเราะซูลุลลอฮ์ ﷺ ได้กล่าวไว้ว่า ฉันเป็นมนุษย์คนหนึ่ง บางครั้งความโกรธก็เกิดขึ้นแก่ฉัน และร่องรอยของความโกรธก็ปรากฏบนใบหน้าของท่านบ่อยครั้ง และอัลลอฮ์ตะอาลาทรง...»

มีโองการว่า

وَالْكَاظِمِينَ الْغَيْظَ

«และบรรดาผู้ข่มความโกรธ» (ซูเราะฮ์อาลิอิมรอน 3:134)

อัลลอฮ์ตะอาลาทรงสรรเสริญพวกเขาว่าพวกเขาข่มความโกรธไว้ มิได้ทรงสรรเสริญว่าพวกเขาไม่มีต้นเหตุของความโกรธอยู่เลย แล้วชะรีอะฮ์จะเรียกร้องให้ขจัดความปรารถนาของนัฟซูออกไปโดยสิ้นเชิงได้อย่างไร ในเมื่อท่านนบี ﷺ มีภริยาถึงเก้าคน หากผู้ใดความปรารถนาของนัฟซูหมดสิ้นไปโดยสิ้นเชิง ก็ควรรักษาเยียวยาเพื่อให้มันกลับคืนมาอีก เพราะความเมตตาต่อครอบครัวและลูกหลาน ความโกรธต่อผู้ปฏิเสธในการญิฮาด การสืบเชื้อสายลูกหลาน และการดำรงไว้ซึ่งชื่อเสียงที่ดีงาม สิ่งเหล่านี้ล้วนเกี่ยวข้องกับความรู้สึกและความปรารถนาของนัฟซู บรรดานบีเองก็ปรารถนาให้เชื้อสายของตนสืบทอดต่อไป แต่สิ่งที่ชะรีอะฮ์เรียกร้องคือ ให้ความปรารถนาถูกควบคุมไว้และอยู่ภายใต้บทบัญญัติของชะรีอะฮ์ เหมือนดังที่ม้าอยู่ในความควบคุมของคนเลี้ยงม้า และสุนัขอยู่ในความควบคุมของนายพราน สุนัขก็ต้องเป็นตัวที่ผ่านการฝึกมาแล้ว มิฉะนั้นมันจะหันมาทำร้ายนายพรานเสียเอง เพื่อการล่าสัตว์…

«...จำเป็นต้องมีม้าด้วย แต่ต้องเป็นม้าที่ถูกฝึกจนเชื่องแล้ว มิฉะนั้นมันจะทำให้ผู้ขี่ตกลงมา ในทำนองเดียวกัน ความปรารถนาและความโกรธก็เป็นเช่นม้า หากไม่มีสองสิ่งนี้ก็ไม่อาจล่าความสุขแห่งอาคิเราะฮ์ได้ แต่มีเงื่อนไขว่าทั้งสองต้องอยู่ใต้บังคับและอยู่ในการควบคุม หากมันมีอำนาจเหนือเรา มันก็จะกลายเป็นสาเหตุแห่งความพินาศ ดังนั้นจุดประสงค์ของการฝึกตน (ริยาเฎาะฮ์) และการต่อสู้กับตัวเอง (มุญาฮะดะฮ์) คือการทำให้คุณลักษณะทั้งสองนี้ถูกทำลายลงและถูกสยบ และสิ่งนี้เป็นไปได้»[^1]

กะรอมะฮ์ก็เป็นรูปเคารพอย่างหนึ่ง

ดังที่ได้กล่าวมาแล้วข้างต้น ในสมัยของท่านมัคดูม (ร.ฮ.) เรื่องกะรอมะฮ์เป็นที่กล่าวขานกันไปทั่วทุกหนแห่ง และสามัญชนถือว่ากะรอมะฮ์เป็นเงื่อนไขของความเป็นผู้ทรงคุณธรรมและเป็นเกณฑ์วัดการเป็นที่ยอมรับ ท่านมัคดูม (ร.ฮ.) ได้พิสูจน์ให้เห็นในทางตรงกันข้ามกับรสนิยมของคนทั่วไปและความเชื่อที่แพร่หลายนี้ว่า กะรอมะฮ์ก็เป็นม่านกั้นอย่างหนึ่งสำหรับผู้เป็นคนของอัลลอฮ์ และมีสถานะเท่ากับการหมกมุ่นอยู่กับสิ่งอื่นนอกจากอัลลอฮ์ ด้วยเหตุนี้มันจึงเป็นรูปเคารพชนิดหนึ่งเช่นกัน ซึ่งบางครั้งจำเป็นต้องปฏิเสธมันและไม่ใส่ใจต่อมัน:

«กะรอมะฮ์ก็เป็นรูปเคารพอย่างหนึ่ง เช่นเดียวกับที่บรรดากาฟิรผูกพันอยู่กับรูปเคารพ (ผู้ที่ยึดติดกับกะรอมะฮ์ก็เช่นกัน) บรรดาวะลีย์ต่างเป็นศัตรูกับรูปเคารพ เมื่อบรรดาผู้รู้แจ้ง (อาริฟีน) ไม่ผูกพันกับกะรอมะฮ์ และไม่ประสงค์จะแสดงมันออกมา พวกเขาก็กลายเป็นผู้ที่เป็นที่รักใคร่ (ของอัลลอฮ์)...»

[^1]: มักตูบ (จดหมาย) ฉบับที่สิบเจ็ด

…พวกเขาจะกลายเป็นผู้ถูกปิดกั้นและถูกขับไกล หากพึงพอใจและวางใจอยู่กับกะรอมาต และหากพวกเขาแสดงความไม่ยึดติดต่อกะรอมาต พวกเขาจะกลายเป็นผู้ใกล้ชิดและบรรลุถึง (พระองค์) ผู้รู้แจ้งท่านหนึ่งได้กล่าวไว้ว่า

กิฏอะฮ์ (บทกวี)

«สำหรับนักพรต สวรรค์และฟิรเดาส์คือจุดที่พวกเขาจับจ้อง สำหรับผู้มีรัก ความชื่นบานในปราสาทนั้นคือองค์มิตรรักเท่านั้น ความกรุณาของพระองค์แผ่กว้างแก่สามัญชนและผู้พิเศษ ทั้งคนดีและคนชั่ว แต่การก้าวเข้าหาความกริ้วของพระองค์นั้น เป็นงานของบุรุษผู้กล้าแท้จริงเท่านั้น»

ด้วยเหตุนี้ เมื่ออัลลอฮ์ผู้ทรงเกรียงไกรและสูงส่งทรงให้กะรอมาตปรากฏจากบ่าวผู้เป็นที่รับของพระองค์ ความนอบน้อมและความถ่อมตนในหัวใจของพวกเขาก็จะเพิ่มพูนขึ้นยิ่งกว่าเดิม และความกลัวและความยำเกรงของพวกเขาก็จะเพิ่มมากขึ้น[^1]

กัชฟ์ กะรอมาต และอิสติดรอจ

สิ่งที่ปรากฏจากเหล่าศิดดีกีนโดยกัชฟ์และฟิรอสะฮ์อันสัจจริงนั้น และ…

[^1]: มักตูบที่แปด (8)

«…เหตุการณ์ในอนาคตที่จะเกิดขึ้นนั้น อาจถูกเปิดเผยแก่พวกเขาได้[^1] และหากบางคนไม่ได้รับการเปิดเผยในสิ่งเหล่านี้ ก็ไม่ถือเป็นข้อตำหนิใด ๆ ต่อเขา และไม่ถือเป็นความบกพร่องในความสมบูรณ์ของเขาแต่อย่างใด สิ่งที่ถือเป็นข้อตำหนิและความบกพร่องคือการเบี่ยงออกจากเส้นทางแห่งอิสติกอมะฮ์ (ความมั่นคงเที่ยงตรง)

สำหรับบรรดาศิดดีกีน สิ่งที่ถูกเปิดเผยแก่พวกเขาในลักษณะนี้ย่อมเป็นเหตุให้ความเชื่อมั่น (ยะกีน) ของพวกเขาเพิ่มพูนขึ้น และทำให้การมุญาฮะดะฮ์ (การต่อสู้กับอารมณ์ใฝ่ต่ำ) ของพวกเขามีความจริงจังและมั่นคงยิ่งขึ้น ตลอดจนทำให้อัคลาก (คุณลักษณะ) อันน่าสรรเสริญของพวกเขาก้าวหน้ายิ่งขึ้น

แต่หากสภาวะเช่นนี้เกิดขึ้นแก่บุคคลที่ไม่ยึดมั่นในบทบัญญัติแห่งชะรีอะฮ์ สิ่งเหล่านั้นก็จะกลายเป็นเหตุแห่งความหลงผิดและความโง่เขลาของเขา และเป็นหนทางที่ทำให้เขาถูกหลอกลวงยิ่งขึ้น เขาจะเริ่มมองผู้คนด้วยความหยิ่งผยองว่าเป็นผู้พ่ายแพ้และต่ำต้อย และบางครั้งถึงขั้นที่บ่วงแห่งอิสลามหลุดออกจากคอของเขา…»

نعوذ بالله منها

«เราขอความคุ้มครองต่ออัลลอฮ์ให้พ้นจากสิ่งนั้น»

[^1]: มักตูบที่เก้าสิบหก (96)

และเขาก็กลายเป็นผู้ปฏิเสธขอบเขตแห่งบทบัญญัติของอัลลอฮ์ และปฏิเสธสิ่งที่เป็นฮะลาลและฮะรอม เขาเริ่มเข้าใจว่าเป้าหมายของการอิบาดะฮ์ไม่มีสิ่งใดนอกจากการซิกรุลลอฮ์ เขาจึงละทิ้งการปฏิบัติตามซุนนะฮ์ และตกเป็นเหยื่อของความนอกรีตและความเป็นซินดีก (ซันดะเกาะฮ์) นะอูซุบิลลาฮิมินฮา (เราขอความคุ้มครองต่ออัลลอฮ์ให้พ้นจากสิ่งนั้น)

ความประเสริฐของการรับใช้ (คิดมะฮ์)

งานอันยิ่งใหญ่ประการหนึ่งสำหรับผู้เดินทางสู่อัลลอฮ์ (ซาลิก) คือการรับใช้ การรับใช้มีประโยชน์และคุณลักษณะเฉพาะซึ่งไม่มีในอิบาดะฮ์และการเชื่อฟังอื่นใด ประการหนึ่งคือ นัฟซูจะถูกทำให้ตาย การรับใช้จะขจัดความใหญ่โต ความเป็นนาย ความหยิ่งยโสและความทะนงตนออกไป แล้วทำให้เกิดความถ่อมตนและความนอบน้อม การรับใช้ทำให้เขาเป็นผู้มีมารยาทและสุภาพ ประดับประดาจริยธรรมของเขาให้งดงาม และสอนวิชาความรู้แห่งซุนนะฮ์และตะริเกาะฮ์ให้แก่เขา การรับใช้ขจัดความมืดมนและความหนักอึ้งของนัฟซูออกไป ทำให้มนุษย์มีวิญญาณที่ละเอียดอ่อนและเบาสบาย และทำให้ทั้งภายนอกและภายในของเขาสว่างไสว ประโยชน์ทั้งหมดนี้เป็นสิ่งเฉพาะของการรับใช้

ผู้ใหญ่บางคนบรรลุถึงหนทางแห่งสัจธรรม (อัลลอฮ์) ด้วยการรับใช้ มีผู้ใหญ่ท่านหนึ่งถูกถามว่า หนทางที่จะไปถึงอัลลอฮ์นั้นมีกี่ทาง

«ท่านตอบว่า หนทางสู่สัจธรรมนั้นมีมากมายเท่าจำนวนอณูทั้งหลายแห่งสรรพสิ่ง แต่ไม่มีหนทางใดดีกว่าและใกล้กว่าการนำความสุขสบายไปสู่ผู้อื่น»

«…หนทางสู่อัลลอฮ์นั้นมีมากมายเท่ากับจำนวนสรรพสิ่งที่มีอยู่ในโลก แต่ไม่มีหนทางใดดีกว่าและใกล้ชิดกว่าการทำให้ผู้คนได้รับความสุขสบาย และเราได้พบอัลลอฮ์โดยผ่านหนทางนี้ และได้สั่งเสียแก่ผู้ที่มีความผูกพันกับเราด้วยสิ่งนี้เช่นกัน ผู้อาวุโสได้กล่าวไว้ว่า บทวิริดและการเคารพภักดีของคณะนี้มีมากเกินกว่าจะพรรณนาได้ เมื่อพวกเขาเสร็จสิ้นจากทั้งหมดนั้นแล้ว ก็ไม่มีบทวิริดและการเคารพภักดีใดที่ประเสริฐและเป็นประโยชน์ยิ่งไปกว่าการรับใช้ซึ่งกันและกัน»[^1]

มาตรฐานของการขัดเกลาจิตใจ (นัฟส์)

มาตรฐานของการขัดเกลานัฟส์ในทัศนะของท่านเหล่านี้สูงส่งยิ่งนัก โดยแท้จริงแล้ว เป็นเรื่องยากยิ่งที่จะมั่นใจได้ว่านัฟส์ได้ละทิ้งการอ้างตนเป็นพระเจ้า และได้หลุดพ้นจากการเป็นทาสของความปรารถนาและตัณหาแล้ว และได้บรรลุถึงขั้นของการอบรมและการขัดเกลาจนสามารถไว้วางใจมันได้แล้ว ในทัศนะของท่านชัยค์ชะร็อฟุดดีน (ร.ฮ.) เครื่องหมายของสิ่งนี้คือ ผู้นั้นจะไม่ก้าวเท้าไปตามความปรารถนาของตน แต่จะดำเนินตามบัญชาของชะรีอะฮ์ และจะไม่ใช้ข้อผ่อนผัน (รุคเศาะฮ์) และการตีความ (ตะอ์วีล) ในบทบัญญัติของชะรีอะฮ์ หากความปรารถนาทางตัณหาหรืออุปนิสัยอย่างใดอย่างหนึ่งครอบงำนัฟส์อยู่ แท้จริงแล้วมันก็เปรียบเสมือนสัตว์ที่เป็นตัวแทนและภาพสะท้อนที่ยิ่งใหญ่ที่สุดของความปรารถนานั้น

ในจดหมายฉบับหนึ่งท่านกล่าวว่า :–

[^1]: จดหมายฉบับที่เจ็ดสิบเอ็ด (71)

«พี่น้องของข้าเอ๋ย นัฟซูของมนุษย์นั้นเป็นผู้ล่อลวง มันมักกล่าวอ้างเท็จและโอ้อวดอยู่เสมอว่า “ความใคร่ของนัฟซูของข้าได้ตกอยู่ใต้การบังคับของข้าแล้ว” จึงสมควรขอหลักฐานยืนยันในเรื่องนี้ และหลักฐานของมันมีเพียงประการเดียว คือมันจะไม่ก้าวเท้าแม้แต่ก้าวเดียวตามคำสั่งของตนเอง แต่จะดำเนินไปตามบัญชาของชะรีอะฮ์ หากมันแสดงความกระตือรือร้นในการเชื่อฟังชะรีอะฮ์อยู่เสมอ ก็แสดงว่ามันพูดจริง แต่หากในบทบัญญัติของชะรีอะฮ์มันแสวงหาข้อผ่อนผัน (รุคเศาะฮ์) และการตีความ (ตะอ์วีล) ให้สอดคล้องกับอารมณ์และความใคร่ของตน ผู้อาภัพผู้นั้นก็ยังคงเป็นเชลยแห่งบ่วงอารมณ์อยู่จนบัดนี้

หากเขาเป็นทาสของความโกรธ เขาก็คือสุนัขตัวหนึ่งในรูปร่างของมนุษย์ หากเขาเป็นทาสของท้อง เขาก็คือสัตว์ตัวหนึ่ง หากเขาเป็นเชลยของความใคร่อันเสื่อมทรามของนัฟซู เขาก็คือสุกรตัวหนึ่ง และหากเขาเป็นทาสของเสื้อผ้าและเครื่องประดับ เขาก็คือสตรีในรูปลักษณ์ของบุรุษ แต่ผู้ที่ประดับตนให้สอดคล้องกับบทบัญญัติของชะรีอะฮ์ และ[มอบ]บังเหียนแห่งนัฟซูของตน…

«และเขาได้เห็นกิจการทั้งหลายตามที่มันเป็นจริง จนถึงลมหายใจสุดท้าย เขาก็มิได้ปลดบังเหียนแห่งตักวาออกจากความชั่วร้ายของนัฟซูของตน»[^1]

นัฟซูยังคงถูกทดสอบอยู่เสมอ และมันได้มอบบังเหียนของตนไว้ในมือของชะรีอะฮ์แล้ว ชะรีอะฮ์หันมันไปทางใด มันก็หันไปทางนั้น ในเวลานั้นจึงกล่าวได้ว่าคุณลักษณะต่าง ๆ ของมันได้ตกอยู่ใต้อำนาจและอยู่ภายใต้คำสั่งของเขาแล้ว ดังนั้น บรรดาผู้ที่อัลลอฮ์ทรงประทานความรู้แจ้งแห่งใจ (บะศีเราะฮ์) และผู้ที่จับจ้องอยู่ที่สัจธรรมทั้งหลาย จึงคงบังเหียนแห่งตักวาและความยำเกรงต่ออัลลอฮ์ไว้บนนัฟซูของตนจนถึงลมหายใจสุดท้าย

[^1]: มักตูบที่เก้าสิบหก (96)

บทที่สิบ

การพิทักษ์ศาสนาและการปกป้องชะรีอะฮ์

ผลงานด้านการปฏิรูปและการฟื้นฟู (ตัจดีด)

ผลงานของท่านชัยค์ชะร็อฟุดดีน ยะห์ยา มะนีรี (ร.ฮ.) มิได้มีเพียงการชี้นำชาวฮินดูสถานสู่หนทางของอัลลอฮ์ ทำให้ความจำเป็นและความสำคัญของมะอ์ริฟะฮ์ (การรู้จักอัลลอฮ์) และความสัมพันธ์กับอัลลอฮ์ซึมซาบเข้าสู่จิตใจ ปลุกเร้าความร้อนแรงแห่งความรักต่ออัลลอฮ์และการแสวงหาพระองค์ขึ้นในหัวใจของมนุษย์นับพันนับแสน และเปิดเผยความลี้ลับ ข้อคิดอันลึกซึ้ง และวิชาความรู้อันประณีตสูงส่งแห่งสุลูกและมะอ์ริฟะฮ์เท่านั้น หากแต่ดุจเดียวกับนักปฏิรูปประชาชาติและนักวิชาการผู้ทรงความรู้ท่านอื่น ๆ ผลงานอันยิ่งใหญ่และโดดเด่นอีกประการหนึ่งของท่านก็คือ ท่านได้ปฏิบัติหน้าที่พิทักษ์ศาสนาในยามจำเป็น ท่านได้ปกป้องศาสนาและอีมานของชาวมุสลิมให้รอดพ้นจากความสุดโต่งของพวกศูฟีสุดโต่ง การบิดเบือนของพวกนอกรีต (มุลฮิด) และอิทธิพลของลัทธิบาฏินียะฮ์และซันดะเกาะฮ์ (ความนอกรีต) และท่านได้เปิดโปงความเข้าใจผิดเหล่านั้น ซึ่งแพร่กระจายออกไปผ่านความเชื่อของพวกศูฟีและเจ้าสำนักที่โง่เขลา ตลอดจน […] และผ่านการเผยแผ่ดะอ์วะฮ์ของผู้ที่ได้รับอิทธิพลจากลัทธิบาฏินียะฮ์และลัทธิอิชรอกียะฮ์ ในดินแดนอันห่างไกลเช่นฮินดูสถาน ซึ่งอิสลามเดินทางมาถึงโดยผ่านเส้นทางอ้อมอันยาวไกล และที่ซึ่งช่องทางในการสร้างความรู้ความเข้าใจโดยตรงต่ออัลกุรอานและซุนนะฮ์นั้น ตั้งแต่แรกเริ่มก็อ่อนแอและจำกัด (และยังคงเป็นเช่นนั้น) ความเชื่อเหล่านี้จึงมีผลดุจมนต์สะกด ท่านได้โจมตีความเชื่อและแนวคิดทั้งหมดเหล่านี้ในบรรดาจดหมาย (มักตูบาต) ของท่าน ซึ่งเป็นสิ่งที่การนอกรีตและซันดะเกาะฮ์กำลังแพร่กระจายอยู่ภายใต้ม่านบังของมัน

และหลักอะกีดะฮ์ของอิสลามกำลังสั่นคลอน ท่านได้ทำหน้าที่เป็นตัวแทนและเผยแผ่หลักอะกีดะฮ์ที่ถูกต้องของอิสลาม และแนวทางของอะฮ์ลุซซุนนะฮ์อย่างทรงอิทธิพลและทรงพลังยิ่ง เนื่องจากท่านมีสถานะสูงส่งที่สุดในด้านหะกีเกาะฮ์และมะอ์ริฟะฮ์ ได้บรรลุถึงขั้นสูงสุดแห่งอิชรอก (การรู้แจ้ง) กัชฟ์ (การเปิดเผย) และชุฮูด (การประจักษ์) ได้ผ่านช่องเขาแห่งริยาฎอตและมุญาฮะดาตที่ยาวไกลที่สุดและยากลำบากที่สุดมาแล้ว และเป็นที่ยอมรับของทุกคนว่า ในวงการนี้ท่านได้บรรลุถึงระดับ "อิมามะฮ์และอิจญ์ติฮาด" ด้วยเหตุนี้ คำอธิบายและการวิเคราะห์ของท่านในเรื่องนี้จึงมีน้ำหนักและคุณค่าเป็นพิเศษ การหักล้างท่าน มิพักต้องกล่าวถึงการดูแคลนท่าน ย่อมไม่ใช่เรื่องง่ายแม้สำหรับผู้มีอิชรอกและกัชฟ์ที่ยิ่งใหญ่เพียงใดก็ตาม สภาพของท่านเป็นดังที่กล่าวไว้ว่า

«ข้ารู้จักทุกเม็ดฝุ่นแห่งตรอกนี้ ข้าเดินผ่านไปมาทางนี้มานานแสนนาน»

ความเป็นนบีประเสริฐกว่าความเป็นวะลี

เป็นเวลานานมาแล้ว ที่ในบางวงการของตะเซาวุฟได้มีการเผยแพร่ความคิดว่า สถานะแห่งวิลายะฮ์ (ความเป็นวะลี) ประเสริฐกว่าสถานะแห่งนุบูวะฮ์ (ความเป็นนบี) และว่าวิลายะฮ์คือการมุ่งหน้าสู่อัลหัก (อัลลอฮ์) โดยสิ้นเชิงและการตัดขาดจากสรรพสิ่ง ส่วนหัวข้อของนุบูวะฮ์คือดะอ์วะฮ์ ซึ่งเกี่ยวข้องกับสรรพสิ่ง ดังนั้นวะลีจึงมุ่งหน้าสู่อัลหัก ส่วนนบีมุ่งหน้าสู่สรรพสิ่ง และสภาพของการมุ่งหน้าสู่อัลหักย่อมสูงส่งและประเสริฐกว่าสภาพของการมุ่งหน้าสู่สรรพสิ่ง บางคนระมัดระวังในเรื่องนี้มากขึ้น โดยกล่าวว่า วิลายะฮ์โดยทั่วไปมิได้ประเสริฐกว่านุบูวะฮ์ แต่ความหมายของคำกล่าวนี้คือ วิลายะฮ์ของนบีประเสริฐกว่านุบูวะฮ์ของท่านเอง และเมื่อนบีมุ่งอยู่กับอัลลอฮ์ สภาพนั้นของท่านย่อมประเสริฐกว่าสภาพที่ท่านมุ่งอยู่กับสรรพสิ่งในการดะอ์วะฮ์

แต่ไม่ว่าจะตีความอย่างไรก็ตาม อะกีดะฮ์หรือความคิดนี้ย่อมนำไปสู่การลดทอนคุณค่าของนุบูวะฮ์ ทำให้ความสำคัญและความยิ่งใหญ่ของนุบูวะฮ์ลดลง และเปิดประตูสู่การเบี่ยงเบนและความนอกรีต ท่านชัยค์ชะร็อฟุดดีน ยะห์ยา มะเนรี (ร.ฮ.) ได้หักล้างอะกีดะฮ์นี้อย่างหนักแน่น และพิสูจน์ด้วยพลังและความชัดเจนอย่างยิ่งว่า สถานะแห่งนุบูวะฮ์นั้นสูงส่งและเลิศล้ำกว่าวิลายะฮ์อย่างมาก ทุกสภาวะและทุกห้วงเวลาของนบีประเสริฐกว่าสภาวะและห้วงเวลาของวะลี แม้กระทั่งลมหายใจเพียงครั้งเดียวของบรรดานบีก็ประเสริฐกว่าชั่วชีวิตทั้งหมดของบรรดาเอาลิยาอ์

ประเสริฐกว่า ในเรื่องนี้ท่านได้เขียนถ้อยคำที่ลึกซึ้งทั้งในเชิงวิชาการและเชิงมะอ์ริฟะฮ์ไว้มากมาย และเนื่องจากตัวท่านเองได้บรรลุถึงระดับขั้นอันสูงส่งแห่งวิลายะฮ์และมะอ์ริฟะฮ์ คำกล่าวของท่านจึงมิใช่เพียงผลของความเฉลียวฉลาดและพลังแห่งความรู้เท่านั้น หากแต่ตั้งอยู่บนประสบการณ์และการประจักษ์แจ้ง ดังที่ว่า

«สิ่งใดก็ตามที่ก็อลันดัรกล่าว เขากล่าวจากสิ่งที่ได้เห็นมาแล้ว»

ในจดหมาย (มักตูบ) ฉบับหนึ่ง ท่านเขียนไว้ว่า

"พี่น้องที่รัก ชัมซุดดีน พึงทราบเถิดว่า ตามมติเอกฉันท์ของบรรดาชัยค์แห่งตะริเกาะฮ์ทั้งปวง ขออัลลอฮ์ทรงพอพระทัยพวกท่านทั้งหมด บรรดาวะลีย์ (เอาลิยาอ์) ในทุกกาลเวลาและทุกสภาวะย่อมเป็นผู้ติดตามบรรดานบี และบรรดานบีย่อมประเสริฐกว่าบรรดาวะลีย์ เพราะวิลายะฮ์คือจุดเริ่มต้น ส่วนนุบูวะฮ์คือจุดสูงสุด นบีทุกท่านล้วนเป็นวะลีย์ แต่ไม่มีวะลีย์คนใดเป็นนบี ในประเด็นนี้ไม่มีความขัดแย้งใด ๆ ในหมู่อุละมาอ์แห่งอะฮ์ลุซซุนนะฮ์วัลญะมาอะฮ์และบรรดานักวิชาการผู้ลึกซึ้งแห่งตะริเกาะฮ์นี้ อย่างไรก็ตาม มีกลุ่มหนึ่งจากพวกนอกรีต (มุลฮิด) กล่าวว่าบรรดาวะลีย์ประเสริฐกว่าบรรดานบี และอ้างหลักฐานว่า บรรดาวะลีย์หมกมุ่นอยู่กับพระผู้เป็นสัจธรรมตลอดเวลา ส่วนบรรดานบีส่วนใหญ่ของเวลาหมกมุ่นอยู่กับการดะอ์วะฮ์ต่อผู้คน ดังนั้น ผู้ที่หมกมุ่นอยู่กับพระผู้เป็นสัจธรรมย่อมประเสริฐกว่าผู้ที่หมกมุ่นอยู่กับพระองค์เพียงบางเวลา อีกกลุ่มหนึ่งซึ่งอ้างว่ารักบรรดาศูฟี มีความคิดดีต่อพวกเขา และประกาศตนว่าเป็นผู้ติดตามพวกเขา มีความเห็นว่า ตำแหน่งแห่งวิลายะฮ์สูงกว่าตำแหน่งแห่งนุบูวะฮ์ นบีได้รับความรู้แห่งวะฮ์ยู ส่วนวะลีย์ได้รับความรู้แห่งความลับ (อัสรอร) วะลีย์ได้รับรู้ความลับบางประการซึ่งบรรดานบีไม่ล่วงรู้ พวกเขายืนยันว่าบรรดาวะลีย์มีความรู้ลาดุนนีย์ (อิลมุลลาดุนนีย์) และอนุมานเรื่องนี้จากเรื่องราวของท่านนบีมูซา (อ.ล.) และท่านคิฎิร (อ.ล.)

...ได้อ้างหลักฐานจาก [เรื่องราวของท่านค็อฎิร์และท่านมูซา] โดยพวกเขากล่าวว่า ท่านค็อฎิร์เป็นวะลี ส่วนท่านมูซา (อ.) เป็นนบี วะห์ยูถูกประทานลงมาแก่ท่านมูซาอย่างเปิดเผย ตราบใดที่วะห์ยูยังไม่ลงมา ท่านก็จะไม่รู้ความลับของเหตุการณ์ใดหรือเงื่อนงำของเรื่องใด ส่วนท่านค็อฎิร์ได้รับอิลมุลลัดุนนี (ความรู้จากพระองค์โดยตรง) ด้วยเหตุนี้ท่านจึงล่วงรู้ถึงเรื่องเร้นลับได้โดยไม่ต้องอาศัยวะห์ยู จนกระทั่งท่านมูซา (อ.) จำเป็นต้องไปเป็นศิษย์ของท่าน และทุกคนก็รู้ดีว่าครูย่อมประเสริฐกว่าศิษย์

แต่พึงจำไว้ว่า บรรดาผู้นำของตะริเกาะฮ์นี้ ซึ่งเป็นผู้ที่ศาสนาของพวกเขาเชื่อถือได้ ต่างปฏิเสธคำกล่าวและความเชื่อเช่นนี้ และไม่พร้อมจะยอมรับโดยเด็ดขาดว่าตำแหน่งของผู้ใดจะสูงกว่าบรรดานบี หรือแม้แต่เท่าเทียมกับพวกท่านได้ ส่วนคำตอบต่อเรื่องราวของท่านมูซาและท่านค็อฎิร์ก็คือ ท่านค็อฎิร์ได้รับความประเสริฐเฉพาะส่วน (ฟะฎีละฮ์ ญุซอียะฮ์) ซึ่งได้แก่ความรู้ลัดุนนีเกี่ยวกับเหตุการณ์เฉพาะบางเรื่อง ขณะที่ท่านมูซา (อ.) ได้รับความประเสริฐโดยสมบูรณ์ (ฟะฎีละฮ์ มุฏละเกาะฮ์) และความประเสริฐเฉพาะส่วนย่อมไม่ลบล้างความประเสริฐโดยสมบูรณ์ เช่นเดียวกับท่านหญิงมัรยัม (อ.) ที่ได้รับความประเสริฐประการหนึ่ง คือท่านนบีอีซา (อ.) ถือกำเนิดจากนางโดยไม่มีความสัมพันธ์กับบุรุษ แต่ความประเสริฐนี้ก็มิได้อยู่เหนือความประเสริฐของท่านหญิงอาอิชะฮ์ (ร.ฎ.) และท่านหญิงฟาฏิมะฮ์ (ร.ฎ.) เพราะทั้งสองท่านได้รับความประเสริฐโดยสมบูรณ์เหนือสตรีทั้งปวงในโลก

จงจำไว้ว่า หากนำสภาวะ (อะห์วาล) การงาน และลมหายใจแห่งชีวิตทั้งหมดของบรรดาวะลีและผู้มีคุณธรรมทั้งปวง มาเปรียบเทียบกับก้าวเดียวของนบี ทั้งหมดนั้นย่อมดูไร้ค่าและสูญสลายไป สิ่งที่บรรดาวะลีแสวงหา และสิ่งที่พวกเขาออกเดินทางและทุ่มเทค้นคว้าเพื่อให้ได้มา บรรดานบีได้ไปถึงตำแหน่งนั้นและได้รับมันแล้ว บรรดานบีปฏิบัติภารกิจแห่งดะอ์วะฮ์ตามพระบัญชาของอัลลอฮ์ และนับพันวะลี...

ทำให้บ่าวของอัลลอฮ์นับแสนคนได้บรรลุถึงพระองค์และเป็นผู้ที่เข้าถึง (วาศิล)"

ลมหายใจเดียวของบรรดานบีประเสริฐกว่าชีวิตทั้งหมดของบรรดาวะลี

ดังนั้น ลมหายใจเดียวของบรรดานบีจึงประเสริฐกว่าชีวิตและอายุขัยทั้งหมดของบรรดาวะลี เพราะเมื่อบรรดาวะลีไปถึงขั้นสุดท้าย พวกเขาจะบอกเล่าถึงการประจักษ์ (มุชาฮะดะฮ์) และหลุดพ้นจากม่านแห่งความเป็นมนุษย์ แม้ในสภาพนั้นพวกเขาก็ยังคงเป็นมนุษย์อยู่ แต่บรรดานบีได้บรรลุถึงมะกอมแห่งการประจักษ์ตั้งแต่ก้าวแรก สิ่งที่เป็นจุดสิ้นสุดของบรรดาวะลีนั้นเป็นเพียงจุดเริ่มต้นของบรรดานบี ไม่อาจเปรียบเทียบบรรดานบีกับบรรดาวะลีได้เลย

มีผู้หนึ่งถามท่านควาญะฮ์ บายะซีด อัล-บิสฏอมี (ร.ฮ.) ว่า ท่านมีความเห็นอย่างไรเกี่ยวกับสภาวะของบรรดานบี ท่านตอบว่า "อัสตัฆฟิรุลลอฮ์! เราไม่มีส่วนเกี่ยวข้องใด ๆ ในโลกนั้นเลย" ดังนั้น เช่นเดียวกับที่ฐานะของบรรดาวะลีถูกซ่อนเร้นจากความเข้าใจและจินตนาการของมนุษย์ทั่วไป ฐานะของบรรดานบีก็สูงส่งเกินกว่าความเข้าใจของบรรดาวะลีฉันนั้น บรรดาวะลีในการไปสู่คุณลักษณะของบรรดานบีนั้นเป็นผู้ที่เดินเร็วและวิ่งด้วยเท้าของตนเอง ส่วนบรรดานบีเมื่อเทียบกับบรรดาวะลีแล้วเป็นผู้ที่บินได้ ผู้ที่วิ่งย่อมไม่อาจแข่งขันกับผู้ที่บินได้

ร่างกายของบรรดานบีและหัวใจของบรรดาวะลี

ร่างกายที่ทำจากดินของบรรดานบี ในด้านความใสสะอาด ความบริสุทธิ์ และความใกล้ชิดต่ออัลลอฮ์ เทียบเท่ากับหัวใจและความลับ (ซิร) ของบรรดาวะลีผู้ทรงเกียรติ ตลอดจนความลับและความนอบน้อมของพวกเขา ดังนั้นจึงมีความแตกต่างอันยิ่งใหญ่ระหว่างบุคคลผู้ที่ร่างกายของเขาถูกนำไปยังที่ซึ่งผู้อื่น

«…สามารถบรรลุถึงความลับและความใกล้ชิดอันแนบสนิทได้»[^1]

ความจำเป็นและความต่อเนื่องของชะรีอะฮ์

ในทำนองเดียวกัน ในบางแวดวงของตะเซาวุฟได้มีความเข้าใจผิดอย่างหนึ่งแพร่หลายอยู่ว่า ความจำเป็นในการยึดมั่นและปฏิบัติตามชะรีอะฮ์นั้นมีอยู่เพียงช่วงเวลาหนึ่งและในขอบเขตหนึ่งเท่านั้น เมื่อผู้เดินทางทางจิตวิญญาณ (ซาลิก) บรรลุถึงมะกอมแห่งตะห์กีก (การประจักษ์แจ้ง) และระดับแห่งยะกีน (ความเชื่อมั่นอันแน่วแน่) และกลายเป็นผู้ที่บรรลุถึงอัลลอฮ์ (วาศิล บิลลาฮ์) แล้ว เขาก็จะเป็นอิสระและไม่ต้องพึ่งพาข้อผูกพันของชะรีอะฮ์และฟัรฎูต่าง ๆ ทางศาสนบัญญัติอีกต่อไป อะกีดะฮ์นี้ได้รับการยอมรับอย่างกว้างขวางพอสมควร และพวกเศาะฟีย์ที่เป็นพวกนอกรีตและไร้การปฏิบัติ ตลอดจนพวกชัยค์ผู้โง่เขลาจำนวนมากได้ใช้มันเป็นเครื่องมือก่อความวุ่นวายใหญ่หลวง และในบางแวดวงก็เกิดจากมันไม่เพียงแต่ความระส่ำระสายและการละทิ้งการปฏิบัติเท่านั้น แต่ยังเกิดการปฏิเสธศาสนา (อิลหาด) และความเป็นซินดีก (ซันดะเกาะฮ์) แพร่ระบาดอีกด้วย แม้แต่ผู้มีการศึกษาบางคนก็ยังอ้างอายะฮ์อันเป็นที่รู้จักของอัลกุรอานเพื่อพิสูจน์อะกีดะฮ์นี้ว่า

وَٱعْبُدْ رَبَّكَ حَتَّىٰ يَأْتِيَكَ ٱلْيَقِينُ ﴿٩٩﴾

«และจงเคารพภักดีพระผู้อภิบาลของเจ้า จนกระทั่งความแน่นอน (อัลยะกีน) มาถึงเจ้า» (ซูเราะฮ์อัล-หิจญ์ร์ 15:99)[^2]

และพวกเขากล่าวว่า การอิบาดะฮ์และการปฏิบัติตามชะรีอะฮ์ควรดำเนินอยู่จนกว่าจะได้รับยะกีน เมื่อได้รับยะกีนแล้ว ภาระหน้าที่ทางศาสนบัญญัติทั้งปวงก็ตกไป ท่านชัยค์ชะรอฟุดดีน (ร.ฮ.) ได้หักล้างอะกีดะฮ์อันหลงผิดและความเข้าใจผิดนี้อย่างหนักแน่น จดหมาย (มักตูบาต) ของท่านจำนวนมากว่าด้วยเรื่องนี้ ซึ่งในนั้นท่านได้พิสูจน์ด้วยพลังและความแรงกล้าอย่างเต็มที่ว่า การยึดมั่นในชะรีอะฮ์นั้นคงอยู่จนถึงลมหายใจสุดท้าย และไม่มีสภาวะใดหรือเวลาใดที่ภาระหน้าที่ทางศาสนบัญญัติและฟัรฎูทางศาสนาจะตกไป และไม่มีมนุษย์คนใดได้รับการยกเว้นจากสิ่งนี้

[^1]: มักตูบที่ 20 (มักตูบ บิสตุม) [^2]: สำหรับการตัฟซีรอายะฮ์นี้ ขอให้ดูผลงานของบรรดานักวิชาการผู้ตรวจสอบ (ตำราตัฟซีรที่เชื่อถือได้) ตัฟซีรที่เป็นที่รู้จักคือ "อัลยะกีน" ในที่นี้หมายถึงความตาย ۱۲

การยึดมั่นในชะรีอะฮ์เป็นสิ่งจำเป็นตลอดไป

ในจดหมายฉบับหนึ่ง ท่านได้เขียนไว้ว่า:

"พี่น้องผู้เป็นที่รัก ชัมซุดดีน พึงทราบเถิดว่า บางครั้งชัยฏอนก็แสดงให้บรรดาศูฟีและผู้ฝึกฝนตน (อะฮ์ลุร-ริยาเฎาะฮ์) เห็นว่า จุดประสงค์ของการละทิ้งความชั่วนั้นก็คือ เพื่อให้ความใคร่ของนัฟซูถูกทำลายลง และคุณลักษณะแห่งความเป็นมนุษย์ถูกพิชิต และจุดประสงค์อีกประการหนึ่งก็คือ เพื่อให้การรำลึกถึงอัลลอฮ์ผู้ทรงสูงส่งครอบงำพวกเขา และหัวใจได้รับการชำระให้สะอาดจากความมืดมิดแห่งความเป็นมนุษย์ด้วยผลของการซิกรุลลอฮ์ และผลที่ตามมาคือเขาได้บรรลุถึงแก่นแท้แห่งมะอ์ริฟะฮ์ (การรู้จัก) พระผู้เป็นเจ้า การยึดมั่นในชะรีอะฮ์เป็นเพียงหนทางหนึ่งที่จะไปถึงกะอ์บะฮ์แห่งวิศาล (การบรรลุถึงพระองค์) ผู้ใดที่ไปถึงกะอ์บะฮ์แห่งวิศาลแล้ว เขาจะยังต้องการหนทาง เสบียง และพาหนะไปทำไมอีกเล่า

ดังนั้น ชัยฏอนจึงทำให้คนกลุ่มนี้เข้าใจว่า หากพวกเขาละหมาด ละหมาดนั้นก็จะกลายเป็นม่านกั้นสำหรับพวกเขา เพราะพวกเขาได้บรรลุถึงแล้ว คนเหล่านี้กล่าวว่า พวกเราอยู่ในการมุชาฮะดะฮ์ (การประจักษ์) อยู่ตลอดเวลา และจุดประสงค์ของการละหมาด การรุกูอ์และการสุญูดนั้นก็คือ เพื่อให้หัวใจที่หลงลืมได้มีความตระหนักอยู่ (ฮุฎูร) ส่วนพวกเรานั้นไม่เคยหลงลืมแม้เพียงชั่วขณะเดียว เราเห็นโลกแห่งมะละกูตอย่างแจ่มชัด เราถูกพาไปอยู่ในละแวกอันศักดิ์สิทธิ์ของบรรดานบี แล้วเราจะต้องการอิบาดะฮ์และฟัรฎูต่าง ๆ ตามชะรีอะฮ์ไปทำไมอีก

แท้จริงแล้ว นี่คือสภาพของอิบลีสเองและเรื่องราวของมัน มันมองเห็นความใกล้ชิดอันสมบูรณ์ของตน และกล่าวว่า การสุญูดต่ออาดัมจะได้ประโยชน์อะไร อาดัมนั้นต่ำต้อยกว่าข้า การสุญูดต่อเขาจะเกิดประโยชน์อะไรแก่ข้า อัลลอฮ์ผู้ทรงสูงส่งมิได้ทรงเล่าเรื่องราวของมันไว้ในอัลกุรอานอันทรงเกียรติในฐานะนิทาน แต่พระองค์…

เพื่อเป็นบทเรียนแก่ผู้คนที่ตกอยู่ในความสับสนหลงผิดอันเกิดจากชัยฏอนนี้ เพื่อให้พวกเขารู้ว่า ไม่มีผู้ใกล้ชิด (อัลลอฮ์) คนใดเลยที่จะหลีกเลี่ยงการปฏิบัติตามชะรีอะฮ์ได้ บรรดาผู้อาวุโสในศาสนาได้กล่าวไว้ว่า การปฏิบัติตามชะรีอะฮ์คือหนทางที่จะไปถึงอัลลอฮ์ผู้ทรงสัจธรรม ผู้ทรงสูงส่ง พวกท่านกล่าวไว้อย่างถูกต้องแล้ว

เคล็ดลับแห่งการคงอยู่ของชะรีอะฮ์

ชัยฏอนได้ปกปิดประเด็นสำคัญประการหนึ่งไว้จากสายตาของคนกลุ่มนี้ และทำให้พวกเขาเชื่อว่าจุดมุ่งหมายของชะรีอะฮ์มีเพียงแค่ (การได้บรรลุถึงภาวะแห่ง) การอยู่ต่อหน้า (อัลลอฮ์) เท่านั้น แต่นี่เป็นความเข้าใจที่ผิด ชะรีอะฮ์ยังมีจุดมุ่งหมายอื่นนอกเหนือจากนั้นด้วย ตัวอย่างเช่น การละหมาดห้าเวลานั้นเปรียบเสมือนบานประตูแห่งความสมบูรณ์ที่มีตะปูตอกยึดไว้ห้าตัว หากตะปูเหล่านั้นหลุดออก บานประตูนั้นก็จะหลุดออกจากความสมบูรณ์และร่วงหล่นลงไป ดังเช่นที่อิบลีสเองได้ร่วงหล่นไป

หากมีผู้ใดถามว่า การละหมาดห้าเวลานี้เป็นเหมือนตะปูห้าตัวที่ยึดบานประตูแห่งความสมบูรณ์นี้ไว้ได้อย่างไร คำตอบก็คือ การจะรู้ถึงสิ่งนี้อยู่เหนือความสามารถของมนุษย์ อันที่จริงเรื่องนี้ก็เหมือนกับคุณสมบัติเฉพาะของสรรพสิ่งและตัวยาต่าง ๆ ซึ่งสติปัญญาไม่อาจล่วงรู้ถึงสาเหตุของมันได้ ดังเช่นแม่เหล็กที่ดึงดูดเหล็กเข้าหาตัว แต่ไม่มีใครรู้ว่าสาเหตุของมันคืออะไร

อุปมาอันลึกซึ้งประการหนึ่ง

ในการยึดมั่นต่อข้อบัญญัติภาคบังคับทางศาสนาและบทบัญญัติของชะรีอะฮ์นั้น มีวิทยปัญญาอะไรบ้าง และสิ่งเหล่านี้ปกป้องศาสนาและอีมานของมนุษย์ ความสัมพันธ์ของเขากับพระผู้สร้าง และสถานะแห่งความเป็นบ่าวของเขาไว้อย่างไร และหากละทิ้งสิ่งเหล่านี้ ศาสนาและอีมานของมนุษย์จะ…

และความผูกพันของเขา (กับอัลลอฮ์) ก็พังทลายลง และเขาตกเป็นเหยื่อของนัฟซูและชัยฏอนอย่างไร จนหมดความน่าเชื่อถือและถูกขับไล่ออกจากธรณีประตูแห่งพระองค์ ท่านได้ยกอุปมาอันลึกซึ้งไว้ว่า:

«จงเข้าใจเรื่องนี้ดังนี้ว่า มีชายคนหนึ่งสร้างพระราชวังไว้บนยอดเขาลูกหนึ่ง และรวบรวมความโปรดปรานนานาชนิดไว้ ณ ที่นั้น เมื่อใกล้วาระสุดท้ายของเขา เขาได้สั่งเสียบุตรชายของตนว่า ในพระราชวังนี้เจ้าจะซ่อมแซมหรือจัดการสิ่งใดก็ได้ตามที่เจ้าต้องการ แต่หญ้าหอมกองหนึ่งซึ่งข้าทิ้งไว้นั้น แม้มันจะแห้งไปแล้วก็ตาม เจ้าอย่าได้นำมันออกไปข้างนอกเป็นอันขาด เมื่อฤดูใบไม้ผลิมาถึงยอดเขา ทั้งภูเขาและทุ่งราบก็เขียวขจีไปทั่ว หญ้าที่สดและหอมเป็นอันมากได้งอกขึ้น ซึ่งสดชื่นกว่าหญ้าเก่านั้น หญ้าและดอกไม้เหล่านั้นจำนวนมากถูกนำเข้ามาในพระราชวัง กลิ่นหอมของมันทำให้ทั้งพระราชวังหอมฟุ้ง และกลิ่นหอมของหญ้าเก่าที่แห้งแล้วนั้นก็ถูกกลบไป บุตรชายคิดว่า บิดาของเราเก็บหญ้าเก่านี้ไว้ในพระราชวังก็เพื่อให้กลิ่นหอมของมันแผ่ไปและสถานที่นี้จะได้หอมด้วยมัน บัดนี้หญ้าแห้งนี้จะมีประโยชน์อะไรอีกเล่า เขาจึงสั่งให้นำหญ้านั้นโยนทิ้งไปข้างนอก ทันทีที่พระราชวังว่างจากหญ้านั้น งูเห่าดำตัวหนึ่งก็โผล่หัวออกมาจากรู แล้วฉกบุตรชายผู้นั้น และชีวิตของเขาก็จบสิ้นลง สาเหตุของเรื่องนี้ก็คือ หญ้านั้นมีประโยชน์สองประการ ประการแรกคือมันให้กลิ่นหอม และประการที่สอง มันมีคุณสมบัติพิเศษว่า ที่ใดมีหญ้านี้อยู่ งูจะไม่สามารถเข้าใกล้ได้ ประหนึ่งว่ามันเป็นยาถอนพิษงู คุณสมบัติข้อนี้ไม่มีผู้ใดล่วงรู้»

…เด็กคนนั้นหลงภูมิใจในความเฉลียวฉลาดของตน เขาคิดว่าสิ่งใดที่ไม่อยู่ในขอบเขตความรู้ของเขา ก็เท่ากับว่าสิ่งนั้นไม่มีอยู่ในคลังแห่งอำนาจของอัลลอฮ์เลย เขาไม่รู้ความหมายของอายะฮ์ที่ว่า

وما اوتیتم من العلم الا قلیلا

«และพวกเจ้ามิได้รับความรู้ใด ๆ เว้นแต่เพียงเล็กน้อยเท่านั้น» (ซูเราะฮ์อัล-อิสรออ์ 17:85)

เขาจึงพินาศเพราะความหลงในความฉลาดของตนเอง

ในทำนองเดียวกัน กลุ่มผู้มีกัชฟ์และกะรอมะฮ์นี้ก็ตกเป็นเหยื่อของความเข้าใจผิดที่ว่า ความลับของชะรีอะฮ์ที่เปิดเผยแก่พวกเรานั้น และหิกมะฮ์ (วิทยปัญญา) ของมันเท่าที่พวกเขาเข้าใจนั้น นอกเหนือจากนี้แล้วไม่มีความลับหรือหิกมะฮ์อื่นใดอีก ทั้งที่นี่เป็นความผิดพลาดอันใหญ่หลวง ซึ่งบางครั้งเกิดขึ้นแก่ผู้เดินทาง (สาลิก) ในหนทางนี้ และผู้คนจำนวนมากได้ตกเป็นเหยื่อของมันจนพินาศไปแล้ว คนเหล่านี้เข้าใจว่าหนทางแห่งชะรีอะฮ์มีจุดประสงค์เพียงประการเดียว และไม่เข้าใจว่าในนั้นยังมีความลับอื่น ๆ อีก พวกเขาไม่ได้คิดเลยว่า หากไม่มีหิกมะฮ์อื่นแล้ว ท่านนบี ﷺ จะมีความจำเป็นอะไรที่ต้องละหมาดมากมายถึงเพียงนั้น จนเท้าอันประเสริฐของท่านบวม และท่านก็มิได้กล่าวว่าสิ่งนี้เป็นวาญิบแก่อุมมะฮ์ แต่ไม่เป็นวาญิบแก่ท่านนบี[^1]

แบบอย่างของอุละมาอ์และมะชายิค (ชัยค์) ผู้สมบูรณ์

บรรดาอุละมาอ์ มะชายิค และศูฟีผู้บรรลุถึงขั้นแห่งความสมบูรณ์นั้น พวกเขาเข้าใจว่าการยึดมั่นในชะรีอะฮ์เป็นภาระผูกพันตลอดชีวิต ซึ่งความผาสุกในโลกอาคิเราะฮ์ผูกพันและเกี่ยวโยงอยู่กับมัน จนกระทั่งท่านผู้ทรงคุณธรรมเหล่านี้ได้รักษามารยาทแห่งชะรีอะฮ์ไว้จนถึงลมหายใจสุดท้ายของตน…

[^1]: มักตูบที่ 12 (เล่มที่ 7)

...ไม่ได้ละทิ้งอะดับ (มารยาท) แม้เพียงข้อเดียว จนถึงขั้นที่ว่า ขณะที่ท่านญุนัยด์ อัลบัฆดาดี (ร.ฮ.) ใกล้จะสิ้นใจ คนรับใช้ผู้หนึ่งกำลังช่วยท่านอาบน้ำละหมาด เขาลืมสางเครา (คิลาล) ให้ท่าน ท่านจึงจับมือของเขาไว้ เพื่อให้เขาปฏิบัติตามซุนนะฮ์นั้น ผู้คนกล่าวว่า "ท่านครับ ในเวลาเช่นนี้ยังไม่มีข้อผ่อนผันแม้เพียงเท่านี้เลยหรือ?" ท่านตอบว่า "เราได้ไปถึงอัลลอฮ์ก็ด้วยบะเราะกะฮ์ของสิ่งนี้แหละ"

นี่คือเครื่องหมายของผู้บรรลุความสมบูรณ์ ส่วนผู้ที่ถูกหลอกลวงนั้นตกหลุมความหลงผิดได้อย่างรวดเร็ว สิ่งใดที่พวกเขามองไม่เห็นและสิ่งใดที่พวกเขาไม่เข้าใจ ก็ถือว่าสิ่งนั้นไม่มีอยู่จริง ละหมาดฟัจร์มีสองร็อกอะฮ์ ซุฮร์สี่ร็อกอะฮ์ อัศร์สี่ร็อกอะฮ์ มัฆริบสามร็อกอะฮ์ อิชาอ์สี่ร็อกอะฮ์ และในแต่ละร็อกอะฮ์มีรุกูอ์หนึ่งครั้งและสุญูดสองครั้ง ในทั้งหมดนี้มีความลับและคุณลักษณะเฉพาะซึ่งมีส่วนสำคัญเป็นพิเศษต่อการบรรลุความสมบูรณ์ และผลของการยึดมั่นปฏิบัติสิ่งเหล่านี้จนถึงวาระสุดท้ายจะปรากฏออกมา หากไม่มีสิ่งนี้ ความสมบูรณ์ใด ๆ ก็ไม่เป็นประโยชน์ หากผู้เดินทาง (ซาลิก) ละทิ้งสิ่งเหล่านี้และจากโลกนี้ไป เขาจะพบว่าตนเองพินาศ ในเวลานั้นเขาจะกล่าวว่า "ความสมบูรณ์ของฉันหายไปไหน?" ก็จะได้รับคำตอบว่า แผ่นกระดานแห่งความสมบูรณ์ของเจ้าไม่มีหมุดตอกไว้ ในเวลาตายมันจึงถูกถอนออกทั้งราก ดังเช่นความสมบูรณ์ทั้งหมดของอิบลีสที่กลายเป็นผงธุลีเพราะการฝ่าฝืนเพียงครั้งเดียว"[^1]

ท่านชัยค์ชะร็อฟุดดีนมีความเชื่อมั่นอันหนักแน่นและเคร่งครัดในเรื่องนี้อย่างยิ่ง ถึงขนาดที่ในจดหมายฉบับหนึ่ง ท่านได้หักล้างความเชื่อที่ว่า การยึดมั่นในชะรีอะฮ์ไม่จำเป็นเมื่อบรรลุถึงสภาวะและมะกอมบางประการ...

[^1]: จดหมายฉบับที่สิบเก้า (มักตูบที่ 19)

...กล่าวไว้ว่า:

«และนี่เป็นความผิด และเป็นแนวทางของพวกนอกรีต (มุลฮิด) ซึ่งกล่าวว่าสิ่งหนึ่งย่อมเป็นที่อนุญาตได้โดยปราศจากอีกสิ่งหนึ่ง และพวกเขากล่าวว่า เมื่อได้บรรลุถึงหะกีเกาะฮ์ และได้รับการเปิดเผย (กัชฟ์) และการประจักษ์ (ชุฮูด) แล้ว ข้อบังคับของชะรีอะฮ์ก็ถูกยกเลิกไป ขอการสาปแช่งจงมีแด่อะกีดะฮ์นี้และแด่แนวทางนี้»[^1]

เงื่อนไขแห่งชะรีอะฮ์

บรรดาผู้รู้แจ้งแห่งตะเซาวุฟทั้งหมด ต่างยืนยันและกล่าวอ้างอย่างหนักแน่นว่า สุลูกและตะริเกาะฮ์นั้นเป็นไปไม่ได้เลยหากปราศจากการปฏิบัติตามและการยึดมั่นในชะรีอะฮ์ ในจดหมายฉบับหนึ่งท่านกล่าวว่า:

"ผู้ใดก็ตามที่อยู่ในตะริเกาะฮ์แต่ไม่ปฏิบัติตามชะรีอะฮ์ เขาจะไม่ได้รับประโยชน์ใด ๆ จากตะริเกาะฮ์เลย นี่คือแนวทางของพวกนอกรีตที่ว่าสิ่งหนึ่งเป็นที่อนุญาตได้โดยไม่มีอีกสิ่งหนึ่ง พวกเขากล่าวว่า เมื่อหะกีเกาะฮ์ได้ถูกเปิดเผยแล้ว ความจำเป็นต่อชะรีอะฮ์ก็ไม่หลงเหลืออีกต่อไป ขอการสาปแช่งของอัลลอฮ์จงมีแด่อะกีดะฮ์นี้ ภายนอกที่ปราศจากภายในคือการกลับกลอก (นิฟาก) และภายในที่ปราศจากภายนอกคือความนอกรีต (ซันดะเกาะฮ์) ภายนอกของชะรีอะฮ์ที่ปราศจากภายในนั้นบกพร่อง และภายในที่ปราศจากภายนอกนั้นเป็นเพียงความใคร่ ภายนอกย่อมผูกพันอยู่กับภายในเสมอ ภายนอกผูกพันกับภายในอย่างแนบแน่นจนไม่มีผู้ใดสามารถแยกออกจากกันได้"[^2]

[^1]: มักตูบ ฉบับที่ยี่สิบหก – 12 [^2]: มักตูบ ฉบับที่ยี่สิบหก (26) – 12

ไม่มีทางอื่นนอกจากการตามแบบอย่างของท่านนบีมุฮัมมัด ﷺ

ท่านมัคดูม (ชัยค์อะห์มัด สิรฮินดี) ได้เผยแผ่ประเด็นนี้ไว้ในจดหมาย (มักตูบาต) ของท่านด้วยความกระตือรือร้นอย่างแรงกล้า และด้วยความมั่นใจและความเชื่อมั่นอย่างยิ่งว่า ท่านนบี ﷺ ผู้เป็นที่รักของพระผู้อภิบาลแห่งสากลโลก หากไม่ปฏิบัติตามท่านแล้ว ย่อมไม่มีทางได้รับความรอดพ้น ไม่มีทางเข้าถึงสัจธรรม ไม่มีทางบรรลุความสมบูรณ์ และไม่มีทางได้รับความผาสุกในโลกอาคิเราะฮ์ ในจดหมายฉบับหนึ่ง ขณะที่ท่านอธิบายและสั่งสอนเรื่องอายะฮ์

قُلْ إِن كُنتُمْ تُحِبُّونَ ٱللَّهَ فَٱتَّبِعُونِى يُحْبِبْكُمُ ٱللَّهُ

«จงกล่าวเถิด (มุฮัมมัด) หากพวกท่านรักอัลลอฮ์ ก็จงปฏิบัติตามฉัน แล้วอัลลอฮ์จะทรงรักพวกท่าน» (ซูเราะฮ์อาล อิมรอน 3:31)

ท่านได้ยกบทกวีเชิงอิรฟาน (ญาณวิสัย) ของกวีผู้หนึ่งที่ไม่ปรากฏนาม ซึ่งสะท้อนความรู้สึกและสภาวะภายในจิตใจของท่านเอง ไว้ว่า[^1]

«ท่านคือข้อพิสูจน์ (แห่งทาง) เพียงพอแล้วสำหรับเจ้า จงแสวงหาหนทางของท่าน ลิ้นของท่านเพียงพอแล้วสำหรับเจ้า อย่าได้พูดสิ่งใดเกินเลยไป ทุกสิ่งที่ท่านกล่าว คือความลับอันประจักษ์แจ้ง ทุกสิ่งที่ท่านกระทำ คือสัจธรรมที่ถูกกระทำ จงเป็นธุลีใต้เท้าของท่าน แล้วเจ้าจะได้ครองความเป็นราชา จงเป็นของท่าน แล้วเจ้าจะทำสิ่งใดก็ได้ตามปรารถนา ผู้ใดก็ตามที่มิได้เป็นดั่งธุลีบนหนทางของท่าน แม้เขาจะเป็นมลาอิกะฮ์ก็ตาม ขอธุลีจงโปรยลงบนศีรษะของเขา»

[^1]: มักตูบาต เล่ม 2 ฉบับที่ 12

การแผ่ขยายของสายตะริเกาะฮ์ฟิรเดาซียะฮ์ และศูนย์กลางบางแห่งของสายนี้

หลังจากท่านมัคดูมุลมุลก์ สายฟิรเดาซียะฮ์เจริญก้าวหน้าไปอย่างไร รายละเอียดเรื่องนี้ยังไม่ปรากฏว่ามีการเรียบเรียงไว้อย่างเป็นระบบในหนังสือเล่มใดเลย หลังจากท่าน เมาลานามุซัฟฟัร บัลคี (ซึ่งฝังอยู่ที่เมืองเอเดน) ได้เป็นผู้สืบทอดตำแหน่ง และสายนี้ได้ดำเนินต่อไปในคานกอฮ์แห่งพิหาร ในสมัยของท่าน มัคดูมชาห์ ชุอัยบ์ ฟิรเดาซี บุตรของมัคดูมญะลาล มุนัยรี (ร.ฮ.) ผู้เป็นบุตรของลุงของมัคดูมุลมุลก์ ท่านได้ก่อตั้งคานกอฮ์ขึ้นที่ชัยค์ปูเราะฮ์ อำเภอมุงเงร์ (พิหาร) และสายนี้ก็ยังคงสืบต่ออยู่ที่นั่นโดยบุคคลในตระกูลของท่านจนถึงทุกวันนี้

มัคดูมชาห์ ชุอัยบ์ ฟิรเดาซี มีหนังสือเล่มหนึ่งว่าด้วยชีวประวัติของบรรดาผู้อาวุโสแห่งสายฟิรเดาซียะฮ์ ชื่อ «มะนากิบุลอัศฟิยาอ์» (مناقب الاصفیاء) ซึ่งได้รับการตีพิมพ์แล้ว และในหนังสือเล่มนี้ก็ได้นำข้อมูลจากเล่มนั้นมาใช้เป็นพิเศษ หลังจากมัคดูมุลมุลก์ สายฟิรเดาซียะฮ์ได้เจริญก้าวหน้าในมุนัยร์ ซึ่งในตระกูลของท่านมีบุคคลผู้ทรงคุณที่มีชื่อเสียงคือ มัคดูมชาห์ เดาละฮ์ มุนัยรี (เสียชีวิต ฮ.ศ. 1017) จากมุรีดและเคาะลีฟะฮ์ของท่านคนหนึ่ง คือ อะมานุลลอฮ์ ศิดดีกี อาศี แห่งสันดีละฮ์ (ยู.พี.) สายนี้ก็ได้แผ่ขยายต่อไป ราวศตวรรษที่สิบเอ็ด ได้มีการตั้งคานกอฮ์แห่งหนึ่งของสายฟิรเดาซียะฮ์ขึ้นที่มะเนอร์ อำเภอปัตนะ และสายนี้ก็ยังดำเนินอยู่จนถึงปัจจุบัน ในแคว้นพิหารแทบไม่มีคานกอฮ์ใดที่ไม่มีสายนี้ และไม่ว่าที่ใดที่มีสายนี้ ก็ล้วนสืบมาจากตัวท่านมัคดูมุลมุลก์ทั้งสิ้น ที่ย่านมุชีรบัคชัล รัฐไมซอร์ ก็มีคานกอฮ์ของสายนี้เช่นกัน

โดฮาและวลีภาษาฮินดีบางบทของท่านมัคดูม (ร.ฮ.)[^1]

ในพิหารและบริเวณโดยรอบ มีโดฮาและวลีภาษาฮินดีของท่านมัคดูม (ร.ฮ.) จำนวนมากที่ติดปากผู้คนทั่วไป เช่น

«ศีรษะไม่อาจรักษาไว้ได้ ยังเที่ยวเร่ร่อนไป และยังคิดว่าตนจะกระทำ (การใหญ่) ได้ … โอ้ผู้เป็นนาย ผู้ที่อยู่ในฐานะเช่นนี้ ย่อมเหมือนกลิ่นหอมที่อยู่ในดอกไม้»

[^1]: ได้รับข้อมูลจากเมาละวีมุรอดุลลอฮ์ ศอฮิบ มุนัยรี นัดวี

«ชะรัฟ ปุถุชนผู้ต่ำต้อยไร้ค่า จมอยู่ในความมืดมิดแห่งราตรี ณ ที่นั้นไม่มีผู้ใดถามว่า "เจ้าเป็นใคร มีชาติตระกูลใด" หากกล่าวว่าจะเที่ยวเร่ร่อนจากประตูหนึ่งสู่อีกประตูหนึ่ง ก็มีแต่จะยิ่งห่างไกลออกไป จงยึดประตูเดียวไว้ให้มั่นเถิด แล้วจะไม่ต้องเร่ร่อนจากประตูสู่ประตูอีก»[^1]

เมาลานาซัยยิดสุไลมาน นัดวี (ร.ฮ.) เขียนไว้ในหนังสือ "นุกูชเอสุไลมานี" (نقوشِ سلیمانی) ว่า

"มีบทกลอนโดฮาภาษาฮินดีของท่านชัยค์ชะรัฟุดดีน อะห์มัด มะเนรี (ร.ฮ.) อยู่เป็นจำนวนมาก บางบทในนั้นบอกยาที่ได้ผลแน่นอนสำหรับรักษาโรคบางชนิด ตัวอย่างเช่น

«ลูธ (เปลือกต้นโลธ) ฟิตกรี (สารส้ม) มุรดาสัง อย่างละหนึ่งตังก์ ขมิ้นและยี่หร่าอย่างละหนึ่งตังก์ ฝิ่นขนาดเท่าเมล็ดถั่ว พริกไทยสี่เม็ด และถั่วอูรัดเต็มกำมือหนึ่ง ใส่ลงไปในนั้น ห่อเป็นห่อผ้าชุบน้ำเปลือกฝิ่น แล้วจะหายจากอาการปวดตาในพริบตา»

ในห้องสมุดคานะฮ์อิศลาห์ ณ บ้านเกิดของเรา (เดสนะฮ์ เขตปัฏนะฮ์) มีกระดาษเก่าสองหน้าของ "ฟาลนามะฮ์" (ตำราเสี่ยงทาย) ฉบับหนึ่ง ซึ่งให้คำตอบตามตัวเลขต่าง ๆ ไว้ด้วยภาษานี้ และที่หัวกระดาษได้ระบุว่าฟาลนามะฮ์นี้เป็นของท่านมัคดูม (ร.ฮ.) ในนั้นมีวลีทั้งหมดยี่สิบเจ็ดวลี บางวลีมีดังนี้

111 – «สิ่งที่ใจปรารถนา สิ่งนั้นก็จะเกิดขึ้น» 113 – «ไม่ต้องทำสิ่งใด เรื่องนี้ขึ้นอยู่กับโชคชะตา» 131 – «ยังไม่ใช่ตอนนี้» 311 – «ตอนนี้ยังไม่ใช่ จงนิ่งสงบรอไว้ก่อน» 331 – «ราชบัลลังก์อันมั่นคงจะถูกมอบให้แก่ท่าน» 333 – «ตอนนี้ยังไม่ใช่ แต่ภายหน้าจะเกิดขึ้น» 113 – «อีกไม่กี่วันก็จะมีความสุข อย่าได้กังวลไปเลย»"[^2]

[^1]: ได้รับความอนุเคราะห์จากเมาลวีมุรอดุลลอฮ์ มะเนรี นัดวี [^2]: "นุกูชเอสุไลมานี" โดยเมาลานาซัยยิดสุไลมาน นัดวี หน้า 25 และ 29

ดัชนี

(อินเด็กซ์)

เรียบเรียงโดย

ชาห์ มุหัมมัด ชับบีร อะฏออ์ นัดวี

(หน้านี้ว่างเปล่า ไม่มีข้อความให้แปล)

ดัชนีรายชื่อบุคคล

อลิฟ

• ท่านนบีมุฮัมมัด ﷺ — 251
• ท่านนบีอาดัม (อ.) — 201, 251, 261, 262, 304
• (ท่านซัยยิด) อาดัม บะนูรี — 189
• (เมาลานา) อาดัม ฮาฟิซ — 238
• (เมาลานา) อาซาด — 29
• ท่านนบีอิบรอฮีม เคาะลีลุลลอฮ์ (อ.) — 177, 251, 262
• (สุลต่าน) อิบรอฮีม ชัรกี — 165, 171
• อิบรอฮีม เกาวาม (ผู้แต่ง "ชะรัฟนามะฮ์")
• (เมาลานา) อิบรอฮีม — 226, 230
• อิบนุลเญาซี — 241, 242
• อิบนุหะญัร อัลมักกี — 189
• อิบนุเคาะลดูน — 241
• อิบนุชัดดาด — 241
• อิบนุอะเราะบี (ชัยค์มุห์ยิดดีน) — 241
• อิบนุอะมีด — 241
• อิบนุก็อยยิม — 241
• อิบนุลยะมีน — 226
• (เคาะญะฮ์) อะบูอะห์มัด ชิชตี — 23
• (เคาะญะฮ์) อะบูอิสหาก ชิชตี — 23, 24
• (เคาะญะฮ์) อะบูบักร์ — 150
• (เมาลานา) อะบุลหะสัน (เคาะลีฟะฮ์ของมัคดูมุลมุลก์) — 238
• (เมาลานา) อะบุลหะสัน อะลี นัดวี — 18
• (เมาลานา) อะบูหัฟศ์ อูชี — 31
• อะบูหัยยาน อัตเตาฮีดี — 241
• (เคาะญะฮ์) อะบูสะอีด อะบุลค็อยร์ — 114, 140
• อะบุลฟัฎล์ — 30, 242
• (เมาลานา) อะบุลกอซิม — 238
• (ฟะกีฮ์) อะบุลลัยษ์ อัสสะมัรก็อนดี — 31
• (เคาะญะฮ์) อะบูมุฮัมมัด ชิชตี — 23
• (เคาะญะฮ์ นาศิรุดดีน) อะบูยูซุฟ — 23
• (เมาลานา) อะห์มัด อามูลี — 226, 228, 239
• (ท่านมัคดูม) อะห์มัด อับดุลหัก รุดูลวี — 48
• อะห์มัด บินอะลี (บิดาของท่านมะห์บูบ อิลาฮี) — 52
• ชัยค์อะห์มัด ษาเนสะรี — 151, 171
• (เคาะญะฮ์) อะห์มัด (มุรีดของมัคดูมุลมุลก์) — 238

• อะห์มัด สะฟีดบาฟ (มุรีดของมัคดูมุลมุลก์) 239
• (ซัยยิด) อะห์มัด อัลหะลีม หุซัยนี 153
• (ท่านซัยยิด) อะห์มัด ชะฮีด 189
• (เมาลานาเคาะวาญะฮ์) อะห์มัด นะศีรอาบาดี 189
• อะคี สิรอจญ์ (เมาลานาสิรอญุดดีน อุษมาน อะวะธี) 129, 150, 152, 171
• อัซลาฎ 197
• (ราชา) อัรวินดา 25
• อัสอัด ลาฮอรี (บิดาของท่านชัยค์อะลาอุลหัก ปันดะวี) 151
• ชัยค์อะห์มัด ษาเนสะรี 151
• (ท่านซัยยิด) อัชรัฟ ญะฮาังกีร สิมนานี 152, 165, 172, 236, 237
• (หะกีมุลอุมมะฮ์ เมาลานา) อัชรัฟ อะลี ษานะวี 49
• เคาะวาญะฮ์อิกบาล 121
• อิกบาล คอดิม 95, 99
• อิกบาล 196, 281
• (เมาละวี) อิกบาล อะห์มัด อะอ์ซะมี 18
• (สุลต่าน) ชัมซุดดีน อิลตุตมิช 31, 32, 43, 44, 53, 180, 189
• (ท่านเมาลานามุหัมมัด) อิลยาส กันดะละวี 49
• อิมามอะอ์ซัม 89, 92, 115
• เมาลานาอิมามุดดีน 237
• อะมานุลลอฮ์ ศิดดีกี 311
• (ท่านหาญี) อิมดาดุลลอฮ์ มุฮาญิร มักกี 49, 153
• อิบนุข่าน (ผู้ได้รับจดหมายจากท่านมัคดูมุลมุลก์) 247
• อินดรปาล 25
• (เมาลานา) เอาหะดุดดีน 239 (หลานชายของชัยค์นะญีบุดดีน ฟิรเดาซี)
• (เคาะวาญะฮ์) อุวัยส์ อัลเกาะรนี (ร.ฎ.) 206
• อีศวรี ประสาท 26

บ

• บาริกะฮ์ (หลานสาวของมัคดูมุลมุลก์) 237
• (เคาะวาญะฮ์) บายะซีด บิสฏอมี 146, 302
• ดร.บักนัน แฮมิลตัน 198
• เมาลานาบัดรุดดีน อิสหาก 40, 44, 46, 61, 63, 74, 123
• ชัยค์บัดรุดดีน ฆอซนะวี 43
• (เคาะวาญะฮ์) บัดรุดดีน สะมัรเกาะนดี 190, 191, 192, 193
• (กอฎี) บัดรุดดีน ซะฟัรอาบาด 239
• (เมาลานา) บุรฮานุดดีน บากี 56
• (ชัยค์) บุรฮานุดดีน ฆอรีบ 161, 162, 163
• บุรฮา 26
• บุฆรอข่าน 75
• (ฆิยาษุดดีน) บัลบัน 40, 41, 55, 75, 82, 166, 180, 238
• บัลอัม บาอูรอ 260

(ชัยค์) อบูอะลี เกาะลันดัร — 184

(เมาลานา) บะฮาอุดดีน เอาธี — 150

(เมาลานา) บะฮาอุดดีน — 188

ต

อะมีร์กะบีร ตาตาร์ข่าน — 195

(อิมาม) ตาญุดดีน (มุรีดของมัคดูมุลมุลก์) — 238

(เคาะวาญะฮ์) ตาญุดดีน ดาวะรี — 150

(เมาลานา) มุฮัมมัด ตาญ ฟะกีฮ์ — 177, 178

(เมาลานา) ตะกียุดดีน เอาธี — 228, 238

ญ

(เมาลานา) ญามี — 22

(ชัยค์ชิฮาบุดดีน) ญัก โญต — 178

(ชัยค์) ญะลาลุดดีน ตับรีซี — 53, 54

(ชัยค์) ญะลาลุดดีน หุเซน บุคอรี ผู้เป็นที่รู้จักในนาม มัคดูม ญะฮานิยาน ญะฮาน กัชต์ — 151

(เมาลานา) ญะลาลุดดีน — 91, 148, 150

(เคาะวาญะฮ์ หาฟิซ) ญะลาลุดดีน — 239

(ซัยยิด) ญะลาลุดดีน (หลานของชัยค์นะญีบุดดีน) — 239

(สุลฏอน) ญะลาลุดดีน คิลญี — 82, 83

(มัคดูม) ญะลาล มุนัยรี — 311

(ชัยค์) ญะลีลุดดีน (พี่น้องของมัคดูมุลมุลก์) — 171, 184, 185, 226, 234, 235

(ชัยค์) ญะมาลุดดีน เคาะฏีบ ฮานซวี — 38, 44, 76, 156

(ชัยค์) ญะมาลุดดีน มักกี — 188

(เมาลานา) ญะมาล เอาลิยา ชิชตี — 171

หัฎเราะฮ์ ญุนัยด์ — 91, 146, 288, 308

ญัฮญุ — 105

มุลลา ญีวัน — 172

จี. บี. สตรีนจ์ — 24

เจ จันด์ — 25

จ

(หัฎเราะฮ์เคาะวาญะฮ์นะศีรุดดีน มะห์มูด) จิรอฆ ดิลลี — 12, 49, 50, 77, 88, 98, 105, 109, 148, 151, 152, 159, 161, 162, 171, 200

(ชัยค์อะห์มัด) จิรมโปช — 178

(เมาลานา รุกนุดดีน) จีนฆัร — 126

เจงกิสข่าน — 158, 159

ห

(อะมีร์) หาญี (บุตรของอะมีร์คุสรู) — 121

(ชัยค์) หะบีบุดดีน (พี่น้องของมัคดูมุลมุลก์) — 169

หะรีรี — 241

(หัฎเราะฮ์ชัยค์) หุสามุดดีน หุสามุลหัก มานิกปูรี — 152, 153

(เมาลานา) หุซามุดดีน มุลตานี 149

(เมาลานา) หุซามุดดีน (อิมามแห่งหัสต์คานี) 239

มาลิก หุซามุดดีน 233

(ชัยค์ซาดะฮ์) หุซาม 89, 90, 91

หะซัน บัยดะฮ์ (เกาวาล) 120, 121

หะซัน สัรบะเราะฮ์นะฮ์ 157

(อะมีร) หะซัน อะลา สิจญ์ซี 12, 14, 50, 58, 78, 103, 105, 108, 109, 114, 122, 134, 150

(หัฎเราะฮ์ เมาลานา) หุซัยน์ อะห์มัด มะดะนี 49

(ซัยยิด) หุซัยน์ กิรมานี 98, 99, 100, 112

(ชัยค์) หุซัยน์ มุอิซ ชัมส์ บัลคี 202

หุซัยน์ มุอิซ บัลคี ผู้มีสมญาว่า "ผู้ประพันธ์ตะวะฮีด" 227, 228

(หัฎเราะฮ์ กอฎี) หะมีดุดดีน นาเการี 38, 115

(เมาลานา) หะมีดุดดีน 91

(ชัยค์) หะมีดุดดีน 215

หะมีดุดดีน พ่อค้า 239

خ

(มัสนัดอาลี) คาน มุหัมมัด 164

อบูบักร์ ค็อรรอฏ 54

อะมีร คุสเราว์ 12, 14, 74, 76, 82, 83, 86, 88, 93, 94, 95, 114, 121, 127, 148, 149, 150

คุสเราว์ ข่าน 87, 89

คิฎร์ ข่าน 79, 83, 86

ท่านนบีคิฎร์ (อ.ล.) 300

มาลิก คิฎร์ 247

(ศาสตราจารย์) เคาะลีก อะห์มัด นิซอมี 41, 165, 170

(หัฎเราะฮ์ เมาลานา) เคาะลีล อะห์มัด สะฮารันปูรี 49

(ชัยค์) เคาะลีลุดดีน (น้องชายของมัคดูมุลมุลก์) 179, 224, 231, 232, 238

(เมาลานา) เคาะวาญะกี 171

(อบูบักร์) เคาะวาริซมี 241

อะมีร คุรด์ (ซัยยิด มุหัมมัด มุบาร็อก อะละวี) 17, 47, 50, 70, 90, 94, 98, 112, 114, 120, 134, 147

د

(หัฎเราะฮ์) ดัรวีช บิน มุหัมมัด กอซิม อูดี 154

(ชาฮ์) เดาลัต มุนัยรี 311

ذ

ชาฮ์ ซะกียุดดีน 182, 183, 237, 239

ر

(หัฎเราะฮ์) รอบิอะฮ์ อัลบัศรียะฮ์ 133

รายพิทโฮรา (ปฤถวีราช) 25, 26, 27

(ชัยค์) รุสตัม 239

รุสตัม 280

• (ท่านเมาลานา) เราะชีด อะห์มัด กังโกฮี — 49
• (ท่านอัลลามะฮ์) มุฮัมมัด เราะชีด เญานปูรี — 153, 172
• (เมาลานา) เราะฟีอุดดีน (มุรีดของมัคดูมุลมุลก์) — 238
• ชัยค์เราะฎียุดดีน อะลี ลาละฮ์ — 184
• ชัยค์รุกนุดดีน อบุลฟัตห์ — 42, 101, 142
• ท่านชัยค์รุกนุดดีน ฟิรเดาซี — 190, 193, 194
• ฮาญีรุกนุดดีน — 232, 239
• (เมาลานา ญะลาลุดดีน) รูมี — 194

ซ (ز)

• (กอฎี) ซาฮิด — 198, 224, 227, 234, 247
• (ท่าน) ซุบัยร์ บิน อับดุลมุฏฏอลิบ (ร.ฎ.) — 177
• (เมาลานา ฟัครุดดีน) ซัรรอดี — 90, 98, 129, 149, 159, 190, 200
• (ท่านนบี) ซะกะรียา (อ.ล.) — 251
• (ชัยคุลอิสลาม บะฮาอุดดีน) ซะกะรียา มุลตานี — 15, 41, 54, 91, 101, 147, 191
• ซะกะรียา เฆาะรีบ (มุรีดของมัคดูมุลมุลก์) — 239
• (ชัยคุลหะดีษ เมาลานา) มุฮัมมัด ซะกะรียา ศอฮิบ กันดะฮ์ละวี — 49
• อัลลามะฮ์ ซะมัคชะรี — 127
• เมาลานาซัยนุดดีน (มุรีดของมัคดูมุลมุลก์) — 239
• ชัยค์ซัยนุดดีน — 153, 162, 164
• ซัยน์ บัดร์ อะเราะบี — 203, 224, 225, 226, 231, 236, 238, 245

ส (س)

• เคาะวาญะฮ์ ซาลาร — 150
• สิรอจญ์ อะฟีฟ — 160, 192
• สิรอจญ์ บักกอล — 71
• ศรีนคร (สิรีนะงะ) — 38
• เซอร์ ซัยยิด — 75
• สะอด์ กาฆะซี — 71
• ชัยค์สะอดุดดีน ฮัมมูวี — 184
• ชัยค์สะอดุดดีน ค็อยรอบาดี — 153
• ชัยค์สะอดี — 121, 124, 214
• สุลฏอน ชาฮ์ — 233
• ชัยค์บัดรุดดีน สุไลมาน — 45, 46
• เคาะวาญะฮ์สุไลมาน เตาน์สะวี — 151
• ชัยค์สุไลมาน (มุรีดของมัคดูมุลมุลก์) — 238, 247
• เมาลานา ซัยยิด สุไลมาน นัดวี — 312
• ฮะกีม สะนาอี — 267
• โซมีศวร (ซูเมสตูร) — 25
• (ชัยคุชชุยูค ชิฮาบุดดีน) ซุฮ์รวัรดี — 62, 140, 178, 186
• (เคาะวาญะฮ์ ฎิยาอุดดีน อบุนนะญีบ) ซุฮ์รวัรดี — 186, 190

ควาญะฮ์ ซัยฟุดดีน บาเคาะร์ซี ๑๓๐، ๑๘๘، ๑๙๐

ช (ش)

ص

• อบูอิสหาก อัศ-ศอบี — 241
• อัศ-ศอฮิบ อิบนุอับบาด — 241
• ซัยยิด ศ็อบบาหุดดีน อับดุรเราะห์มาน เอ็ม.เอ. — 141
• กอฎี ศ็อดรุดดีน — 238
• เมาลานา ศ็อดรุดดีน — 247
• อัลลามะฮ์ ศ็อฆอนี — 57, 129

ض

• เมาละวี ซัยยิด ฎ็อมีรุดดีน ศอฮิบ — 200
• ฎิยาอ์ บะรอนี — 21, 84, 85, 92, 139, 141, 150, 158
• เมาลานา ฎิยาอุดดีน — 247

ط

• ฏอบาฏอบาอี — 87
• มะลิก ฏุฆญี — 192
• ฏอฮิรอ — 237
• ชัยค์ ฏ็อยยิบ บะนาริซี — 153

ظ

• ซุฮูรี — 242
• มุฟตี ซัยยิด ซอฮีรุดดีน — 234
• ซัยยิด ซอฮีรุดดีน — 232, 233

ع

• ท่านหญิงอาอิชะฮ์ (ร.ฎ.) — 301
• เคาะวาญะฮ์ อาบิด ซะฟัรอาบาดี — 221
• ชัยค์ อาริฟ — 46, 47
• เมาลานา อาลิม — 195
• กอฎี อาลิม อะห์มัด — 233, 234
• อาลัมกีร — 242
• ชัยค์ อับดุลฮัก มุฮัดดิษ ดิห์ละวี — 47, 127
• อับดุลหะมีด อัล-กาติบ — 241
• เมาลานา หะกีม ซัยยิด อับดุลหัย ศอฮิบ — 15, 17, 189
• ท่านเมาลานา ชาฮ์ อับดุรเราะฮีม รออ์ปูรี — 49
• เคาะวาญะฮ์ อับดุรเราะฮีม — 99
• ชัยค์ อับดุศเศาะมัด หรือ ศอฟียุดดีน ศอฟีปูรี — 153
• ชัยค์ อับดุลอะซีซ — 181
• ท่านชัยค์ อับดุลกอดิร ญีลานี (ร.ฮ.) — 135
• ท่านเมาลานา อับดุลกอดิร รออ์ปูรี — 11, 49
• ท่านชัยค์ อับดุลกุดดูส กังโกฮี — 49, 154
• ท่านชัยค์ อับดุลกะรีม มานิกปูรี — 153
• อับดุลลอฮ์ อิบนุ อุบัยย์ อิบนุ กะอ์บ — 253
• ชัยค์ อับดุลมุกตะดิร รุกนี — 151, 171
• ท่านเคาะวาญะฮ์ อุษมาน ฮารูนี — 23
• เคาะวาญะฮ์ อะเราะบ — 52
• มะลิก อะซีซุดดีน — 32
• เคาะวาญะฮ์ อะฏออุลลอฮ์ — 107
• เคาะวาญะฮ์ ฟะรีดุดดีน อัฏฏอร — 188, 194, 276, 279

غ

ف

• 60, 62, 63, 64, 65, 66, 67
• 68, 73, 74, 82, 102, 113, 122
• 126, 136, 138, 140, 144, 147, 161
• ชัยค์ฟะรีดุดดีน 234, 238
• เมาลานาฟะศีหุดดีน 104, 150
• เมาลานาฟัฎลุลลอฮ์ (มะลิกซาดะฮ์) 236, 238
• ฟีรูซ ตุฆลุก 151, 155, 158, 160, 162, 195
• รุกนุดดีน ฟีรูซชาฮ์ 221, 253
• สุลฏอนุชชัรก์ ฟีรูซชาฮ์ 221, 227

ق (ก)

• ท่านเมาลานามุฮัมมัด กาซิม นานูตะวี 39
• มุฮัมมัด กาซิม (ผู้แต่ง ตารีค ฟิริชตะฮ์ [تاریخ فرشتہ]) 93
• กอฎีข่าน 232, 239
• กอฎีอัลฟาฎิล 231
• กุตลุฆข่าน 74
• มะลิก กะราเบก 84, 85
• ท่านเคาะญะฮ์กุฏบุดดีน บัคติยาร์ กากี 38–40, 43, 47, 144, 190, 192
• ชัยค์อัลอิสลาม สัยยิดกุฏบุดดีน อะห์มัด มะดะนี 189
• ชัยค์กุฏบุดดีน ดะบีร 159, 190
• กุฏบุดดีน (มุรีดของมัคดูมุลมุลก์) 238
• ชัยค์กุฏบุดดีน 247
• สุลฏอนกุฏบุดดีน (มุบาร็อกชาฮ์) 86–89
• กุฏบุดดีน ไอบัก 53, 189
• กุฏบ์อาลัม อับดุลลอฮ์ อัลหุซัยนี 153
• เมาลานาเกาะมะรุดดีน 238
• อะมีร กีรเบก 120

ک (ก)

• เมาลานากาชานี 119
• มะลิก กาฟูร 84
• เมาลานากะรีมุดดีน 238
• เคาะญะฮ์กะรีมุดดีน สะมัรก็อนดี 150
• ท่านกะอับ บินมาลิก (ร.ฎ.) 93
• ชาฮ์กะลีมุลลอฮ์ ญะฮานาบาดี 142, 151, 167, 199
• อัลลามะฮ์กะมาลุดดีน 151
• ชัยค์กะมาลุดดีน นาโกรี 153
• ชัยค์กะมาลุดดีน มาลวี 153
• เมาลานากะมาลุดดีน สันตูกี 227
• บาบากะมาลุดดีน ญุนัยดี 184
• ราชาคันส์ 165
• […] 198
• มุอิซซุดดีน ไกกุบาด 75, 82

گ (ก)

• อัลลามะฮ์กาซะรูนี 161
• กันจญ์ชะกัร (ดูที่ ท่านเคาะญะฮ์ฟะรีดุดดีน)

• โคตมพุทธะ 19
• ท่านเคาะวาญะฮ์ ซัยยิด มุฮัมมัด กีสูดะรอซ 12, 131, 151

ล

• เมาลานา ลุฏฟุลลอฮ์ โกรอวี 142
• เมาลานา ลุฏฟุดดีน 249

ม

• ชัยค์มุฮัมมัด บิน อะห์มัด อัล-มาริกะลี (หรือที่รู้จักในนาม) กะมาลุดดีน ซาฮิด 57, 126
• อะคี มุบาร็อก 100
• ชัยค์มุบาร็อก โกปาโมวี 150
• นูรุดดีน มุบาร็อก 50, 70, 71
• ชัยค์มัจญ์ดุดดีน บัฆดาดี 184
• มัจญ์ดุลมุลก์ 199, 200, 201, 215
• ตาญุลอาริฟีน ชาห์ มุญีบุลลอฮ์ กอดิรี 153
• ท่านนบีมูซา (อ.ล.) 272, 300
• ท่านมัรยัม (อ.ล.) 301
• ท่านชัยค์มุฮิบบุลลอฮ์ อิลาฮาบาดี 49
• เคาะวาญะฮ์ มุฮัมมัด อิมาม 47, 123
• มุฮัมมัด บิน กอซิม อัษ-ษะเกาะฟี 21
• (สุลต่าน) มุฮัมมัด ตุฆลุก 45, 46, 93, 100, 106, 108, 192
• อิมามร็อบบานี ท่านมุญัดดิด อัลฟ์ษานี 130, 189, 204, 242, 283, 284
• ศูฟี มุฮัมมัด หุซัยน์ ศอฮิบ 224
• สุลต่านมุฮัมมัด ชาห์ บะฮ์มะนี 192, 194
• อัลลามะฮ์ มุฮัมมัด ฏอฮิร ฟัตตะนี 127
• ชิฮาบุดดีน มุฮัมมัด เฆารี 22, 24, 26, 27, 52, 177, 179
• ซัยยิด มุฮัมมัด กาลปะวี 142
• ท่านชาห์ มุฮัมมัด มีนา 104, 153
• มุฮัมมัด พ่อค้าผลไม้ 72
• สุลต่านมะห์มูด ฆอซนะวี 22, 24
• ชัยคุลฮินด์ เมาลานา มะห์มูดุลหะซัน ศอฮิบ 49
• เมาลานา มะห์มูด ศูฟี 224
• เมาลานา มุฮ์ยุดดีน กาชานี 90, 92, 150
• มุคลิศุลมุลก์ 156
• เมาละวี มุรอดุลลอฮ์ ศอฮิบ 18, 311, 312
• อัลลามะฮ์ บุรฮานุดดีน มัรฆีนานี 57, 126
• ชัยค์ชะรอฟุดดีน อัล-มัซดะกานี 189
• บีบี มัสตูเราะฮ์ 45
• เมาละวี ซัยยิด มุชัรร็อฟ อะลี นัดวี 18
• เมาลานา มุซัฟฟัร บัลคี 222, 229, 238, 311
• เคาะวาญะฮ์ มุอิซซุดดีน 232, 239
• ท่านเคาะวาญะฮ์ มุอีนุดดีน ชิชตี 15, 22, 24, 27, 30, 32, 34, 36, 44, 82, 122, 166, 192

• ชาฮ์ มุอีนุดดีน กัรตะวี 153
• เมาลานา มุฆีษุดดีน 153
• กอฎี มุฆีษุดดีน บะยานะวี 84, 85
• เคาะวาญะฮ์ มะลิก 226, 231
• เมาลานา มะนาซิร อะห์สัน กีลานี 17, 64, 68, 79, 122
• กอฎี มุนตะค็อบ 67
• มุนัววัร 233, 235
• ชัยค์ กุฏบุดดีน มุนัววัร 46, 98, 149, 156, 157, 158, 200
• กอฎี มินฮาญุดดีน ญูซญานี 15, 25
• เมาลานา มินฮาญุดดีน ติรมิซี 37
• เคาะวาญะฮ์ กุฏบุดดีน เมาดูด 23
• เคาะวาญะฮ์ มุฮัมมัด มูซา 47, 113
• เมาลานา รูม 103, 267
• เคาะวาญะฮ์ มุอัยยิดุดดีน กุรดี 150, 155
• เคาะวาญะฮ์ มุอัยยิดุดดีน อันศอรี 150
• กอฎี มีนา 230

(น)

• สุลฏอน นาศิรุดดีน มะห์มูด 40, 55, 199
• เมาลานา กุฏบุดดีน นากิละฮ์ 56
• ชัยค์ นัจญ์มุดดีน รอซี 188
• ชัยค์ นัจญ์มุดดีน ศุฆรอ 32, 191, 192
• เคาะวาญะฮ์ นัจญ์มุดดีน กุบรอ 187, 189, 205
• เมาลานา สัยยิด นัจญ์มุลฮุดา นัดวี 18
• ชัยค์ นะญีบุดดีน ฟิรเดาซี 94, 182, 185, 196, 237
• ชัยค์ นะญีบุดดีน มุตะวักกิล 59, 60, 63, 64, 107
• ชัยค์ นัศรุดดีน 45
• เมาลานา นะศีรุดดีน เญานปูรี 229, 238, 247
• ท่านเคาะวาญะฮ์ นิซอมุดดีน เอาลิยาอ์ 12, 15, 17, 36, 39, 40, 42, 44, 45, 48, 50, 52, 53, 57, 61, 64, 65, 68, 73, 82, 89, 97, 98, 104, 109, 122, 131, 135, 142, 143, 146, 152, 158, 167, 168, 170, 184, 185, 193, 194, 199, 200, 238, 239
• เคาะวาญะฮ์ นิซอมุดดีน 45
• เมาลานา นิซอมุดดีน ชีรอซี 150
• ชัยค์ นิซอมุดดีน เอารังกาบาดี 169
• มุลลา นิซอมุดดีน 172
• เมาลานา นิซอมุดดีน โกฮี 230
• เมาลานา นิซอมุดดีน 233
• เมาลานา นิซอมุดดีน มุฟตี 233

• เมาลานา นิซามุดดีน (ลูกพี่ลูกน้องฝ่ายมารดาของมัคดูมุลมุลก์) 239
• เมาลานา นิซาม เมาลา บิฮารี 199, 201
• ฮาญี นิซาม ฆะรีบ 236
• นิอ์มัต ข่าน อาลี 242
• ท่านควาญะฮ์ นักชบันด์ 205
• ท่านนบีนูห์ (อ.ล.) 251
• เมาลานา นูร ตุรก์ 38
• ศอฮิบซาดะฮ์ นูรุดดีน 157
• เกาะฎี นูรุดดีน 230, 235
• ท่านนูร กุฏบ์ อาลัม 152, 165, 172
• ควาญะฮ์ นูร มุฮัมมัด 151
• ชาห์ นิยาซ อะห์มัด บะเรลวี 151

ว

• ชัยค์วะญีฮุดดีน ปาอิลี 150
• ชัยค์วะญีฮุดดีน ยูซุฟ 153
• ซัยยิด วะฮีดุดดีน ริฎวี 237, 239
• เกาะฎี ญะลาลุดดีน อัล-วัลวาลิญี 89, 90
• ท่านชาห์ วะลียุลลอฮ์ 242
• วะซีล เดว 25

ฮ

• ฮิลาล 226, 228, 229, 231, 235
• ดร. ฮันเตอร์ 197
• เฮี่ยนจัง (เสวียนจั้ง) 198

บรรณานุกรม (ดัชนีหนังสือ)

อลิฟ

• อาษารุศศะนาดีด (آثار الصنادید) — 75
• อาอีน-อี อักบรี (آئین اکبری) — 30
• อัจมีร์ กาเซตเทียร์ (اجمیر گزیٹیر) — 26
• อัจวิบะฮ์ (اجوبہ) — 239
• อะห์สะนุตตะกอซีม (احسن التقاسیم) — 24
• อิห์ยาอุอุลูมิดดีน (احیاء العلوم) — 146, 289
• อัคบารุลอัคยาร (اخبار الاخیار) — 34, 41, 46
• อิรชาดุสซาลิกีน (ارشاد السالکین) — 239
• อิรชาดุฏฏอลิบีน (ارشاد الطالبین) — 239
• อิซาละตุลค่อฟาอ์ (ازالۃ الخفاء) — 242
• อัฟฎ็อลุลฟะวาอิด (افضل الفوائد) — 12
• สารานุกรมอิสลาม (انسائیکلوپیڈیا آف اسلام) — 53
• อะนีสุลฆุเราะบาอ์ (انیس الغرباء) — 152

บา

• บะห์รุลมะอานี (بحر المعانی) — 239
• บัซม์-อี ศูฟียะฮ์ (بزم صوفیہ) — 44, 131

ตา

• ตารีค-อี ดะอ์วัต วะ อะซีมัต (تاریخ دعوت و عزیمت)
• ตารีค-อี ฟิริชตะฮ์ (تاریخ فرشتہ) — 26, 32, 34, 88, 93, 94, 140, 144
• ตารีค-อี ฟีรูซชาฮี (ฎิยาอ์ บะรนี) (تاریخ فیروز شاہی، ضیاء برنی) — 20, 21, 55, 85, 139, 141, 146
• ตารีค-อี ฟีรูซชาฮี (ซิรอจ อะฟีฟ) (تاریخ فیروز شاہی، سراج عفیف) — 151, 160
• ตารีค-อี มะชาอิค-อี จิชต์ (تاریخ مشائخ چشت) — 49, 151, 156
• ริซาละฮ์ ตับศิเราะฮ์ (رسالہ تبصرہ) — 187
• ตุห์ฟะฮ์ อิษนาอะชะรียะฮ์ (تحفہ اثنا عشریہ) — 242
• ตุห์ฟะฮ์ ฆอยบี (تحفہ غیبی) — 239
• คำแปลอิห์ยาอุอุลูม (ترجمہ احیاء العلوم) — 146
• ตัซกิเราะตุรเราะชีด (تذکرۃ الرشید) — 154
• ตัซกิเราะตุลอาชิกีน (تذکرۃ العاشقین) — 45, 66
• ตุฆลุกนามะฮ์ (تغلق نامہ) — 88
• ตัมฮีด อบูชะกูร ซาลิมี (تمہید ابو شکور سالمی) — 62

ษา

• อัษษะกอฟะตุลอิสลามียะฮ์ ฟิลฮินด์ (الثقافۃ الاسلامیۃ فی الہند) — 127

ญีม

• ภูมิศาสตร์คิลาฟะฮ์ตะวันออก (جغرافیۂ خلافت مشرقی) — 24
• ญะวามิอุลกะลิม (جوامع الکلم) — 12, 73, 131

หาอ์

• หัสรัตนามะฮ์ (حسرت نامہ) — 92, 131

خ

• คอซีนะตุลอัศฟิยาอ์ (خزینۃ الاصفیاء) — 31, 45, 66, 186, 193, 194
• คัมสะฮ์ นิซอมี (خمسۂ نظامی) — 127
• คิวาน-เอ ปุรนิอ์มัต (خوانِ پُرنعمت) — 141, 224, 239
• ค็อยรุลมะญาลิส (خیر المجالس) — 39, 89, 134

د

• ดะอ์วัต-เอ อิสลาม (دعوتِ اسلام) — 168
• รอหะตุลกุลูบ (راحت القلوب) — 37, 239
• ริสาละฮ์ ดัร ฏ็อลับ-เอ ฏอลิบาน (رسالہ در طلبِ طالبان) — 239
• อัรริสาละฮ์ อัลกุชัยรียะฮ์ (رسالۂ قشیری) — 136
• ริสาละฮ์ มักกียะฮ์ (رسالہ مکیہ) — 239
• รุกอาต-เอ อาลัมกีรี (رقعاتِ عالمگیری) — 242
• รุกอาตุสสะลาฏีน (رقعات السلاطین) — 165

ز

• ซาด-เอ สะฟัร (زادِ سفر) — 239

س

• สิรอญุลมะญาลิส (سراج المجالس) — 50, 54, 77
• ซีเราะฮ์ ซัยยิด อะห์มัด ชะฮีด (ร.ฮ.) (سیرتِ سید احمد شہیدؒ) — 17
• ซีเราะตุชชะร็อฟ (سیرۃ الشرف) — 17, 178, 182, 198, 199, 200, 201, 215, 216, 217, 221, 222, 238, 239
• สิยะรุลอาริฟีน (سیر العارفین) — 44, 55, 56, 105, 106, 107, 116
• สิยะรุลอักฏอบ (سیر الاقطاب) — 29, 30, 31, 115
• ซีเราะตุลเอาลิยาอ์ (سیرۃ الاولیاء) — 17, 26, 27, 28, 29, 32, 33, 34, 36, 39, 40, 41, 50, 52, 54, 57, 58, 61, 62, 66, 67, 68, 70, 72, 74, 76, 78, 81, 83, 84, 85, 88, 92, 93, 94, 95, 97, 98, 101, 102, 104, 105, 107, 108, 109, 110, 111, 112, 115, 116, 117, 119, 120, 121, 123, 124, 126, 127, 129, 131, 134, 138, 141, 147, 148, 149, 155, 158, 160

ش

• ชัรห์ อาดาบิลมุรีดีน (شرح آداب المریدین) — 239
• ชัรห์ ตะอัรรุฟ (شرح تعرف) — 136
• ชัรห์ กาฟิยะฮ์ (شرح کافیہ) — 171
• ชะร็อฟนามะฮ์ อิบรอฮีมี (شرف نامۂ ابراہیمی) — 178
• ชะร็อฟนามะฮ์ อะห์มัด มะนีรี (شرف نامۂ احمد منیری) — 178

ص

• ศ็อยดุลคอฏิร (صید الخاطر) — 242

ط

• ฏ็อบเกาะต-เอ นาศิรี (طبقاتِ ناصری) — 15, 25, 26

ع

• อะกออิด-เอ อัชร็อฟี (عقائدِ اشرفی) — 239

• อะวาริฟุลมะอาริฟ (عوارف المعارف) 62, 149, 186

ฟ

• ฟะตาวา ตาตาร์คอนี (فتاوی تاتارخانی) 195
• ฟัรฮังก์ อิบรอฮีมี (فرہنگ ابراہیمی) 168
• ฟะวาอิด รุกนี (فوائد رکنی) 239
• ฟะวาอิดุลฟุอาด (فوائد الفواد) 12, 17, 50, 53, 55, 56, 58, 60, 62, 63, 66, 69, 70, 73, 74, 78, 104, 106, 109, 113, 114, 122, 125, 127, 128, 130, 132, 134, 146, 167, 168
• ฟะวาอิด มุรีดีน (فوائد مریدین) 239

ก็อฟ

• กูตุลกุลูบ (قوت القلوب) 146

ก๊าฟ

• อัลกัชชาฟ (کشاف) 126
• กัชฟุลมะห์ญูบ (کشف المحجوب) 146
• กันซุลมะอานี (کنز المعانی) 239

ฆ๊าฟ

• กุล เราะอ์นา (گل رعنا) 15
• กุล ฟิรเดาส์ (گل فردوس) 193
• กันญ์ ลา ยัคฟา (گنج لایخفی) 215, 239

ลาม

• ลุบาบุลอัลบาบ (لباب الالباب) 15

-ละฏออิฟ อัชเราะฟี (لطائف اشرفی) 236, 237

• ละฏออิฟุลมะอานี (لطائف المعانی) 239
• ละวาอิห์ ท่านกอฎีหะมีดุดดีน นากูรี (لوائح حضرت قاضی حمید الدین ناگوری) 146

มีม

• มะอาษิรุลกิรอม (مآثر الکرام) 26, 29
• มัคซะนุลวาศิลีน (مخزن الواصلین) 45, 66
• อัลมุดฮิช (المدہش) 232
• มิรศอดุลอิบาด (مرصاد العباد) 146
• มะชาริกุลอันวาร (مشارق الانوار) 57, 127
• มิชกาฮ์ (مشکوٰۃ) 127
• มิศบาหุลฮิดายะฮ์ (مصباح الہدایت) 117
• มุอ์ญะมุลบุลดาน (معجم البلدان) 31
• มะอ์ดินุลมะอานี (معدن المعانی) 169, 203, 229
• มิฟตาหุลลุฆอต (مفتاح اللغات) 169
• อัลมุฟัศศ็อล (مفصل) 126
• มะกอมาต อัลหะรีรี (مقامات حریری) 57
• มักตูบาต ซิฮ์ ศ็อดี (مکتوبات سہ صدی) 245
• มักตูบาต ศ็อดี (مکتوبات صدی) 245
• มักตูบาต ชัยค์ชะรอฟุดดีน ยะห์ยา มุนีรี (مکتوبات شیخ شرف الدین یحیی منیری) 245
• มักตูบาต อัยนุลกุฎาต (مکتوبات عین القضاۃ) 146
• มักตูบาต กะลีมี (مکتوبات کلیمی) 169

(ต่อ)

• มัลฟูซาต (ملفوظات) — 239
• มะนากิบุลอัศฟิยาอ์ (مناقب الاصفیاء) — 81, 183, 185, 187, 188, 190, 197, 200, 201, 205, 209, 210, 211, 214, 215, 311
• มุนตะค็อบุตตะวารีค (منتخب التواریخ) — 20, 26
• อัลมุนกิซ มินัฎเฎาะลาล (المنقذ من الضلال) — 112
• มูนิสุลมุรีดีน (مونس المریدین) — 239
• มูนิสุลฟุเกาะรออ์ (مونس الفقراء) — 152
• มูนิสุลกุลูบ (مونس القلوب) — 215

น

• อันนาฟิอ์ (النافع) — 37
• นุซฮะตุลเคาะวาฏิร (نزہۃ الخواطر) — 14, 15, 17, 26, 27, 30, 52, 152, 182, 189, 192, 194, 214, 229
• นะฟะหาตุลอุนส์ (نفحات الانس) — 23
• นุกูชิ สุลัยมานี (نقوش سلیمانی) — 312

ว

• วะฟาตนามะฮ์ (وفات نامہ) — 224, 236

ฮ

• ฮิดายะฮ์ (ہدایہ) — 56
• ระบบการศึกษาและการอบรมของชาวมุสลิมในอินเดีย (ہندوستان میں مسلمانوں کا نظامِ تعلیم و تربیت) — 65, 66, 79, 80, 81, 82, 801
• […] — 122

สถานที่และสิ่งปลูกสร้าง

อ

• อัจมีร — 25, 27, 30, 32, 34, 197
• อะโยธัน — 39, 40, 45, 50, 60, 65, 66, 68, 70, 74, 83
• อะห์มะดาบาด — 152, 199
• อัฟกานิสถาน — 24
• อังกี — 247
• อุช — 40
• อะวัธ — 148, 152, 153
• อูช — 31
• อิหร่าน — 20, 24, 52, 53, 173

บ

• บาฆ-อี ไฮรัต — 75
• บาม-อี ฮะซาร สุตูน — 88, 147
• บัจราสา — 19, 46, 47, 52
• บะดาอูน — 52, 53, 55, 60, 69, 71
• บุรฮานปูร — 152
• บัชนาละฮ์ — 73, 75

ดัชนีสถานที่ (ต่อ)

บ (ต่อ)

• บัฆดาด (แบกแดด) 19, 46, 47, 52
• บอมเบย์ 156, 157
• เบงกอล 129, 152, 165, 179, 221, 237
• พิหารชะรีฟ 237
• พิหาร 152, 177, 179, 180, 199, 200, 238, 311
• พะฮิยา 197
• บัยตุลมักดิส 177, 255

ป

• ปากปัตตัน 39, 45, 197
• ปากีสถาน 39
• ปานีปัต 184
• ปัฏนะฮ์ 168, 245
• ปัฏยาลี 74
• ปุษกร 26
• ปัญจาบ 167
• ปัณฑเราะฮ์ 129, 156, 165, 199, 171, 162
• ปันยาม 18
• ปูนา 194
• พุลวารีชะรีฟ 153
• ปีรานกะลิยัร 47

ต

• ตะรออิน 26
• เตอร์กิสถาน 20, 158, 163
• ตัลวัณฑี 26
• เตลังคานา 84
• ทาเนสัร 26

ฏ

• ฏัฏฏะฮ์ 162
• มัสญิดฏีละฮ์วาลี 102

ญ

• ญามิอ์มีรี 86
• เญานปูร 153
• ฌัฏลี 178

จ

• เจาสะฮ์ 245
• มัสญิดฉัปปัรวาลี 71

ห

• หะบัช (อบิสสิเนีย) 265
• หิศารอินดรปัต 105
• เหาฎรานี 75

ค

• อัลเคาะลีล 177, 178
• คุรอซาน 24, 52, 158

ควาริซม์: 19, 188, 189

د (ด)

• ดักกัน: 153, 192
• ดิมัชก์: 69, 103
• เดลี (ดิลลี): 21, 25, 30, 31, 33, 34, 36, 38, 41, 43, 47, 53, 55, 59, 67, 73, 76, 79, 82, 89, 90, 93, 94, 113, 121, 122, 129, 131, 147, 150, 151, 152, 158, 168, 180, 185, 189, 192, 200, 215, 237
• ดะลีสนะฮ์: 312
• ดีกรี: 48
• เดวคีร: 93, 94, 152, 158, 193

ڈ (ฎ)

• ดากา (ธากา): 180

ر (ร)

• ราชชาฮี: 165
• ราชคีร: 197, 200
• ราชครฮา: 198
• ราเอบะเรลี: 17
• ราเอปุร: 49
• สะรอยของริกาบดาร: 71
• รูม: 91
• โรฮิลขัณฑ์: 52
• ร็อยย์: 19

ز (ซ)

• ซาฮิดาน: 24
• ซะรันจ์: 24
• ซันจาน: 19
• ซัยน์อาบาด: 152

س (ส)

• สิจซ์: 24
• สิจิสตาน: 24
• สะโลน: 152, 172
• สะมัรก็อนด์: 19
• โสนารคาว์: 180, 183, 221
• สินธ์: 21
• สันดีละฮ์: 311
• โสมนาถ: 23
• สูสตาน: 47
• สีสตาน: 24

ش (ช)

• ชาม: 91
• ชาฮ์อาบาด: 245
• ชัยค์ปุเราะฮ์: 311

มัรฮัฏวาเราะฮ์ — 164

มัสญิดนะบะวี — 260

มะกัรฮ์ — 198

มุลตาน — 21, 37, 38, 40, 54

มินตุกมะรี — 39

มะนะฮ์ปุล — 71

มะนะฮ์ดัรวาซะฮ์ — 71

มุนัยร์ — 177, 183, 199, 190, 239, 211

มุงกีร — 311

มียาน บาซาร — 71

มัยดานปูร — 17

เมวาต — 198

น

นีชาปูร — 19

นัมรูด — 24

ว

วะรันกัล — 84, 85

ฮ

ฮานซี — 28, 34, 47, 62, 72, 156, 158

ฮัลต์ — 24

สุสานของหุมายูน — 75

ฮะมะดาน — 19

ฮินดูสตาน — 17, 20, 23, 25, 31, 34, 35, 37, 40, 48, 98, 72, 79, 82, 83, 111, 112, 118, 128, 141, 147, 151, 153, 160, 165, 166, 168, 169, 171, 178, 179, 181, 184, 190, 191, 194, 222, 298

มัดเราะซะฮ์ คานกอฮ์ และห้องสมุด

• อินเดียออฟฟิศ 178
• คานกอฮ์พิหาร 311
• คานกอฮ์มุญีบียะฮ์ 153
• คานกอฮ์เราะชีดียะฮ์ 153
• ดารุลอุลูม เดโอบันด์ 49
• ดัรกาฮ์ชัยค์ฎิยาอุดดีน รูมี 76
• ห้องสมุดอิศลาห์ 312
• มัดเราะซะฮ์มุอิซซียะฮ์ 47
• ศูนย์ดะอ์วะฮ์ อิศลาห์ และตับลีฆ 18
• มะซอฮิรุลอุลูม 49

สายตะริเกาะฮ์

• สายญุนัยดียะฮ์ 189
• สายจิชตียะฮ์ 81, 143, 151, 166, 172, 190, 237
• สายจิชตียะฮ์นิซอมียะฮ์ 129, 153, 154
• สายสุฮ์รวัรดียะฮ์ 178, 189
• สายชัฏฏอรียะฮ์ 191
• สายศอบิรียะฮ์ 153
• สายฟิรเดาซียะฮ์ 186, 190, 191, 193, 194, 311
• สายกุบรวียะฮ์ 189
• สายสะฮานียะฮ์ 189, 205

โรงพิมพ์

• โรงพิมพ์อะห์มะดี 181
• โรงพิมพ์ชะเราะฟุลอัคบาร 179
• โรงพิมพ์มุฟีดอาม อาครา 236
• โรงพิมพ์นูรุลอาฟาก 183

เงินตราและมาตราชั่ง

เครื่องดนตรี