ผู้แบกสาส์นแห่งอิสลามรุ่นแรก ความรักและความร่วมมือกันในสัจธรรมและความดีงามที่พวกเขามีต่อกัน และการที่ผู้มีอคติได้บิดเบือนความงดงามแห่งชีวประวัติของพวกเขา

ประพันธ์โดย มุหิบบุดดีน อัล-เคาะฏีบ

เขียนคำนำและอรรถาธิบายโดย ดร.มุหัมมัด บิน ศอมิล อัส-สุละมี

แหล่งที่มาของเนื้อหานี้: อัล-กุตัยยิบาต อัล-อิสลามิยะฮ์ (www.ktibat.com)

ดารุลวะฏ็อน ลิน-นัชร์

بิสมิลลาฮิรเราะห์มานิรเราะฮีม

บทนำของผู้เขียนคำอธิบายประกอบ

มวลการสรรเสริญเป็นสิทธิ์ของอัลลอฮ์ พระผู้อภิบาลแห่งสากลโลก ขอการสดุดีและความสันติจงมีแด่ผู้ที่ถูกส่งมาเป็นความเมตตาแก่สากลโลก ตลอดจนวงศ์วานและบรรดาสหายของท่านทั้งมวล

อนึ่ง

นี่คือหนังสือเล่มเล็กที่กระชับและมีเนื้อหาเข้มข้น ซึ่งกล่าวถึงประเด็นสำคัญประการหนึ่ง และชี้แจงข้อเท็จจริงทางประวัติศาสตร์อันถูกต้องเกี่ยวกับคนรุ่นแรก ทั้งยังเผยให้เห็นภาพที่แท้จริงของพวกเขา ตลอดจนความรักใคร่ ความกลมเกลียว ความจริงใจในศาสนา และความปรารถนาที่จะเผยแผ่สัจธรรม ความดีงาม และทางนำในหมู่ปวงบ่าวของอัลลอฮ์ที่พวกเขายึดถืออยู่

นอกจากนี้ หนังสือเล่มนี้ยังกล่าวถึงโดยสังเขปว่า ประวัติศาสตร์ของยุคแรกถูกบิดเบือนภาพอันสุกใส และถูกดัดแปลงความเป็นจริงอันงดงามอย่างไร ด้วยน้ำมือของกลุ่มชนที่อัลลอฮ์ทรงทำให้ดวงตาแห่งใจของพวกเขามืดบอดต่อสัจธรรม และหัวใจของพวกเขาเต็มไปด้วยความเคียดแค้นชิงชังต่อสิ่งถูกสร้างที่ดีเลิศที่สุดของอัลลอฮ์ นั่นคือบรรดาศอฮาบะฮ์ของท่านเราะซูลุลลอฮ์ ﷺ ขออัลลอฮ์ทรงพอพระทัยต่อบรรดาศอฮาบะฮ์ของท่าน คนเหล่านั้นได้แบ่งแยกพวกเขาออกจากกัน และทำให้พวกเขากลายเป็นฝักฝ่ายและพรรคพวก ขอสาบานด้วยชีวิตของข้าพเจ้า สิ่งนี้คือการกุเรื่อง การโกหก และการใส่ร้ายป้ายสีล้วน ๆ อีกทั้งเป็นการปลอมแปลงข้อเท็จจริงทางประวัติศาสตร์ สภาพความเป็นจริงอันเป็นแบบอย่างที่พวกเขายึดถืออยู่นั้นได้พิสูจน์ว่าเรื่องดังกล่าวเป็นเท็จ ด้วยเหตุนี้อัลลอฮ์จึงทรงให้พวกเขามีอำนาจมั่นคง ทรงประทานชัยชนะแก่พวกเขา และทรงเผยแผ่ความดีงามด้วยน้ำมือของพวกเขาไปทั่วทั้งทิศตะวันออกและทิศตะวันตกของแผ่นดิน ภายในเวลาเพียงไม่กี่ปี กองทัพของค่อลีฟะฮ์คนที่สองของท่านเราะซูลุลลอฮ์ คือ อุมัร อิบนุลค็อฏฏ็อบ (ร.ฎ.) ได้รุกไปถึงแม่น้ำญัยฮูน และยังข้ามแม่น้ำนั้นไปหลายครั้ง แคว้นอาร์มีเนียทั้งหมดถูกพิชิตในสมัยการปกครองของอุษมาน อิบนุอัฟฟาน (ร.ฎ.) และแอฟริกา (อิฟรีกียะฮ์) ก็เช่นเดียวกัน

ข้าพเจ้าเห็นสมควรจัดพิมพ์งานชิ้นนี้ขึ้นใหม่ เพื่อให้ถึงมือนักวิจัยและผู้อ่านได้โดยสะดวก โดยเพิ่มคำอธิบายประกอบ ตรวจสอบและระบุที่มาของตัวบท และตั้งหัวข้อให้แก่ประเด็นต่าง ๆ เพื่อช่วยให้เข้าใจได้ง่ายขึ้น ข้าพเจ้าได้นำเสนอประวัติโดยย่อของผู้เขียน คือ อัส-สัยยิด มุหิบบุดดีน อัล-เคาะฏีบ ขออัลลอฮ์ทรงเมตตาท่าน และบทศึกษาโดยสังเขปเกี่ยวกับเนื้อหาของงานไว้ข้างหน้า นอกจากนี้ ข้าพเจ้าได้แยกคำอธิบายของผู้เขียนออกจากคำอธิบายของข้าพเจ้า โดยใส่คำว่า «มุหิบบ์» (محب) ไว้ท้ายคำอธิบายของผู้เขียน

ข้าพเจ้าวิงวอนขอต่ออัลลอฮ์ให้งานนี้ยังประโยชน์ และขอให้พระองค์ทรงประทานความสำเร็จแก่เราและบรรดามุสลิมในทุกความดีและทางนำ มวลการสรรเสริญเป็นสิทธิ์ของอัลลอฮ์ พระผู้อภิบาลแห่งสากลโลก

ดร.มุหัมมัด บิน ศอมิล อัส-สุละมีย์ รองศาสตราจารย์ ภาควิชาประวัติศาสตร์อิสลาม มหาวิทยาลัยอุมมุลกุรอ

ชีวประวัติของผู้เขียน

เชื้อสายของท่าน:

มุหิบบุดดีน บิน อบิลฟัตห์ มุหัมมัด บิน อับดุลกอดิร บิน ศอลิห์ อิบนุ อับดุรเราะฮีม อัลค่อฏีบ⁽¹⁾

ตระกูลอัลค่อฏีบเดิมมาจากกรุงแบกแดด จากนั้นได้ย้ายไปยังเมืองฮะมาฮ์ แล้วย้ายไปยังเมืองอัซรออ์⁽²⁾ในเขตฆูเฏาะฮ์แห่งดามัสกัส ต่อมาตระกูลนี้ได้ตั้งรกรากอยู่ในดามัสกัส ตระกูลนี้ยังเก็บรักษาหนังสือรับรองฉบับหนึ่งซึ่งระบุว่า พวกเขาสืบเชื้อสายไปถึงอัลหะซัน อัซซิบฏ์ บุตรของอะลี บิน อบีฏอลิบ (ร.ฎ.)⁽³⁾

การถือกำเนิดของท่าน:

มุหิบบุดดีนเกิดที่ดามัสกัสในปี ฮ.ศ. 1303 ตรงกับปี ค.ศ. 1886

การเติบโตและชีวิตด้านวิชาการและการงานของท่าน:

มารดาของท่านเสียชีวิตขณะที่ท่านยังเยาว์วัย ในเดือนซุลหิจญะฮ์ ปี ฮ.ศ. 1310 ระหว่างเดินทางกลับจากการทำหัจญ์ และถูกฝังไว้ในทะเลทรายระหว่างมักกะฮ์กับมะดีนะฮ์⁽⁴⁾

บิดาของท่านได้เอาใจใส่ดูแลการอบรมเลี้ยงดูท่าน โดยส่งท่านเข้าเรียนในกุตตาบ (สำนักเรียนเด็ก) เพื่อเรียนการอ่านและการเขียน

⁽¹⁾ มุหัมมัด มุฏีอ์ อัลหาฟิซ: ตารีค อุละมาอ์ ดิมัชก์ (2/847), ค็อยรุดดีน อัซซิริกลี: อัลอะอ์ลาม (5/282) ⁽²⁾ อัซรออ์: อ่านด้วยสระอะ (ฟัตหะฮ์) ที่อักษรแรก ตามด้วยสุกูน และมีเสียงยาว (มัด) เป็นหมู่บ้านแห่งหนึ่งในเขตฆูเฏาะฮ์แห่งดามัสกัส ทุ่งหญ้าแห่งหนึ่งถูกเรียกตามชื่อหมู่บ้านนี้ว่า "มัรญ์ อัซรออ์" (ยากูต: มุอ์ญัม อัลบุลดาน, 4/91) ⁽³⁾ สะอัด ฟัววาซ มะนาวิร: มุหิบบุดดีน อัลค่อฏีบ แนวคิดและความพยายามของเขาในการปฏิรูปอิสลาม (หน้า 23, วิทยานิพนธ์ปริญญาโทที่ยังไม่ได้ตีพิมพ์) ⁽⁴⁾ มุหัมมัด มุฏีอ์: แหล่งอ้างอิงเดิม (2/847)

ท่านจึงได้อ่านอัลกุรอานและอ่านได้อย่างไพเราะถูกต้อง จากนั้นบิดาของท่านก็ส่งท่านเข้าเรียนในโรงเรียนที่ดามัสกัส บิดาของท่านเป็นผู้ดูแลหอสมุดอัซ-ซอฮิรียะฮ์ ซึ่งก่อตั้งโดยเชคฏอฮิร อัล-ญะซาอิรีย์ บิดาของท่านเสียชีวิตในปี ฮ.ศ. 1315⁽¹⁾ เชคฏอฮิรจึงสั่งเสียให้ท่านรับหน้าที่แทนบิดาในหอสมุด ทำให้ท่านมีโอกาสศึกษาตำรามรดกทางวิชาการและศาสตร์อิสลามต่าง ๆ ในช่วงเวลานี้ ท่านได้อ่านตำราของเชคุลอิสลามอิบนุตัยมียะฮ์ด้วย หลังจากจบการศึกษาระดับมัธยมแล้ว ท่านได้เดินทางไปยังอัล-อัสตานะฮ์ (อิสตันบูล) ในปี ฮ.ศ. 1323 เพื่อศึกษาวิชาอักษรศาสตร์และนิติศาสตร์

ที่อัล-อัสตานะฮ์ ท่านได้รู้จักกับคนหนุ่มชาวอาหรับจำนวนหนึ่งที่กำลังศึกษาอยู่ในรัฐอุษมานียะฮ์ หนึ่งในนั้นคืออะมีรอาริฟ อัช-ชิฮาบีย์ ผู้เป็นเจ้าชายคนหนึ่งในราชวงศ์ชิฮาบียะฮ์แห่งเลบานอน

พวกเขาตกลงกันก่อตั้ง "สมาคมฟื้นฟูอาหรับ" (ญัมอิยะฮ์ อัน-นะฮ์เฎาะฮ์ อัล-อะเราะบิยะฮ์) แล้วเปิดสาขาของสมาคมขึ้นที่ดามัสกัส⁽²⁾ ในปี ฮ.ศ. 1324 ขณะนั้นทางการอุษมานียะฮ์คอยเฝ้าจับตาและเข้มงวดกับพวกเขา มุฮิบบุดดีนจึงเดินทางกลับดามัสกัสก่อนจะสำเร็จการศึกษา ต่อมาท่านได้รับโอกาสไปทำงานเป็นล่ามที่สถานกงสุลอังกฤษในเมืองอัล-หุดัยดะฮ์ ประเทศเยเมน ท่านจึงเดินทางไปเยเมนโดยผ่านทางอียิปต์ ที่อียิปต์ท่านได้พบกับเชคฏอฮิร อัล-ญะซาอิรีย์ อาจารย์ของท่านซึ่งได้อพยพมาอยู่ที่อียิปต์ และได้พบกับเราะชีด ริฎอ รวมถึงบุคคลสำคัญคนอื่น ๆ ในขบวนการปฏิรูป ผ่านทางเราะชีด ริฎอ ท่านได้รู้จักกับ "สมาคมชูรออุษมานียะฮ์" ซึ่งได้เปิดสาขาในหลายประเทศ มุฮิบบุดดีนจึงเตรียมการเปิดสาขาของสมาคมนี้ในเยเมน และได้เริ่ม

⁽¹⁾ สะอัด ฟูวาซ: แหล่งอ้างอิงที่กล่าวมาแล้ว (หน้า 26) ⁽²⁾ อัซ-ซิรีกลีย์, อัล-อะอ์ลาม (5/282)

…มอบอำนาจให้ดำเนินการในเรื่องนั้น⁽¹⁾

เมื่อเดินทางถึงเยเมนแล้ว ท่านได้พยายามเปิดสาขา (ของสมาคม) และได้ทำความรู้จักกับบุคคลสำคัญของเยเมนและผู้ที่อพยพไปอยู่ที่นั่น ท่านได้ฟื้นฟูการดำเนินงานของโรงเรียนรัฐบาลในเมืองอัล-หุดัยดะฮ์ และวางหลักสูตรให้แก่โรงเรียน อีกทั้งยังอาสาสอนที่นั่นโดยไม่รับค่าตอบแทนร่วมกับเพื่อนร่วมงานจำนวนหนึ่ง ต่อมาท่านพยายามก่อตั้งโรงพิมพ์และหนังสือพิมพ์ในเยเมน และได้รวบรวมเงินทุนไว้แล้ว แต่การที่ท่านเดินทางกลับดามัสกัสในช่วงต้นปี ฮ.ศ. 1327 ตรงกับปี ค.ศ. 1909 ทำให้โครงการนั้นไม่สำเร็จลุล่วง⁽²⁾ จากดามัสกัส ท่านเดินทางไปยังอัล-อัสตานะฮ์ (อิสตันบูล) และลงทะเบียนเรียนต่อในคณะนิติศาสตร์ชั้นปีที่สาม ด้วยหวังว่าจะสำเร็จการศึกษา แต่ท่านได้เปลี่ยนใจและเดินทางไปยังอียิปต์เพื่อตั้งรกรากที่นั่น โดยไปถึงในเดือนเราะญับ ปี ฮ.ศ. 1327 ตรงกับปี ค.ศ. 1909 ที่อียิปต์ ท่านได้ร่วมเป็นกองบรรณาธิการหนังสือพิมพ์อัล-มุอัยยัด และได้ก่อตั้งอัล-มักตะบะฮ์ อัส-สะละฟียะฮ์ (สำนักพิมพ์และร้านหนังสืออัส-สะละฟียะฮ์) นอกจากนี้ท่านยังมีส่วนร่วมในพรรคกระจายอำนาจออตโตมันซึ่งมีเราะฟีก อัล-อัซม์เป็นประธาน⁽³⁾ และเมื่อสมาคมอาหรับอัล-ฟะตาตได้ก่อตั้งขึ้นที่เบรุต แล้วต่อมาที่ปารีส⁽⁴⁾ มุหิบบุดดีนก็ได้เป็นตัวแทนของสมาคมในอียิปต์ และดำเนินการตามมติของสมาคมที่เกี่ยวข้องกับพรรคกระจายอำนาจ⁽⁵⁾

เมื่อสงครามโลกครั้งที่หนึ่ง (ค.ศ. 1914–1918) อุบัติขึ้น สมาคมอาหรับแห่งหนึ่งได้มอบหมายให้ท่านไปติดต่อกับบรรดาเจ้าผู้ครองอาหรับในแถบอ่าวและคาบสมุทรอาหรับ

⁽¹⁾ มุฮัมมัด มุฏีอ์ อัล-หาฟิซ, แหล่งอ้างอิงเดิม (2/852) ⁽²⁾ แหล่งอ้างอิงเดียวกัน (2/854) ⁽³⁾ เกี่ยวกับพรรคนี้ ดู มุฮัมมัด อิซซัต ดัรวะซะฮ์, นัชอะตุล หะเราะกะฮ์ อัล-อะเราะบียะฮ์ อัล-หะดีษะฮ์ (หน้า 360 เป็นต้นไป) ⁽⁴⁾ เกี่ยวกับสมาคมนี้ ดู แหล่งอ้างอิงเดิม (หน้า 480 เป็นต้นไป) ⁽⁵⁾ มุฮัมมัด มุฏีอ์ อัล-หาฟิซ, แหล่งอ้างอิงเดิม (2/856)

ทางการอังกฤษจึงจับกุมคุมขังเขาไว้ที่เมืองบัศเราะฮ์เป็นเวลาเจ็ดเดือน⁽¹⁾ และเมื่ออัชชะรีฟหุสัยน์ประกาศการปฏิวัติอาหรับที่มักกะฮ์ต่อต้านรัฐอุษมานียะฮ์ เมื่อวันที่ 10 มิถุนายน ค.ศ. 1916 ตรงกับ ฮ.ศ. 1335 เขาได้เดินทางมายังมักกะฮ์ และทำหน้าที่บรรณาธิการหนังสือพิมพ์ “อัลกิบละฮ์” ที่มักกะฮ์ ซึ่งเป็นหนังสือพิมพ์ทางการของรัฐบาลหิญาซ ครั้นเมื่อฝ่ายอุษมานียะฮ์ถอนตัวออกจากดามัสกัส เขาก็กลับไปที่นั่นในปี ค.ศ. 1918 และรับหน้าที่บริหารหนังสือพิมพ์ “อัลอาศิมะฮ์”⁽²⁾

หลังจากฝรั่งเศสเข้ายึดดามัสกัสในปี ค.ศ. 1920 เขาได้หลบซ่อนตัวจากสายตาผู้คน จากนั้นจึงเดินทางไปยังอียิปต์และตั้งรกรากอยู่ที่นั่น เขาทำงานด้านบรรณาธิการในหนังสือพิมพ์ “อัลอะฮ์รอม” และได้ก่อตั้งนิตยสาร “อัซซะฮ์รออ์” ซึ่งเป็นนิตยสารรายเดือน ต่อมาเขาได้ก่อตั้งหนังสือพิมพ์ “อัลฟัตห์” เมื่อวันที่ 22 ซุลหิจญะฮ์ ฮ.ศ. 1344 ตรงกับเดือนพฤษภาคม ค.ศ. 1926 ซึ่งเป็นหนังสือพิมพ์รายสัปดาห์ และดำเนินการต่อเนื่องมาจนถึงปลายปี ฮ.ศ. 1367 ตรงกับ ค.ศ. 1948 เขายังรับหน้าที่บรรณาธิการนิตยสาร “อัลอัซฮัร” เป็นเวลาหกปี และเป็นหนึ่งในผู้ก่อตั้งรุ่นแรกของสมาคมยุวชนมุสลิม (ญัมอียะฮ์อัชชุบบานอัลมุสลิมีน) ที่กรุงไคโร⁽³⁾

การเสียชีวิตของเขา

เขายังคงอยู่ที่ห้องสมุด “อัสสะละฟียะฮ์” ของเขา ทำงานเขียนตำรา เขียนอรรถาธิบายประกอบ และเขียนบทความ

⁽¹⁾ อัซซิริกลี, แหล่งอ้างอิงที่กล่าวมาแล้ว (5/282)

⁽²⁾ แหล่งอ้างอิงเดียวกัน (5/282)

⁽³⁾ อัซซิริกลี, แหล่งอ้างอิงที่กล่าวมาแล้ว (5/282) และมุหัมมัด มุฏีอ์ อัลหาฟิซ, แหล่งอ้างอิงที่กล่าวมาแล้ว (2/858) สมาคมยุวชนมุสลิมนั้นเดิมมีแนวทางด้านการปฏิรูปทางความคิดและวัฒนธรรม แต่ต่อมาได้เปลี่ยนไปให้ความสำคัญกับด้านกีฬา ขณะที่ด้านความคิดอ่อนแอลง และสมาคมนี้ยังคงดำเนินอยู่จนถึงปัจจุบัน

และเผยแพร่หนังสือต่าง ๆ เป็นเวลาราวครึ่งศตวรรษ จนกระทั่งท่านเสียชีวิตที่กรุงไคโรเมื่อวันที่ 22 เชาวาล ฮ.ศ. 1389 ตรงกับวันที่ 30 ธันวาคม ค.ศ. 1969⁽¹⁾ ขออัลลอฮ์ทรงเมตตาท่านด้วยความเมตตาอันกว้างขวาง

ผลงานประพันธ์และงานตรวจชำระของท่าน

มุหิบบุดดีนได้ทิ้งผลงานประพันธ์และบทนิพนธ์ไว้เป็นจำนวนมาก⁽²⁾ ในจำนวนนั้น ได้แก่

• เตาฎีหุล-ญามิอิศ-ศอฮีห์ ของอิมามอัล-บุคอรี (คำอธิบายฉบับย่อ) ซึ่งยังไม่ได้ตีพิมพ์
• มะอัร-เราะอีลิล-เอาวัล (พร้อมกับคนรุ่นแรก) ตีพิมพ์มาแล้วหลายครั้ง
• อัล-คุฏูฏ อัล-อะรีเฎาะฮ์ ลิล-อุสุส อัลละตี กอมะ อะลัยฮา ดีนุช-ชีอะฮ์ อัล-อิษนา อะชะรียะฮ์ (เค้าโครงกว้าง ๆ ของรากฐานที่ศาสนาของชีอะฮ์สิบสองอิมามตั้งอยู่) ตีพิมพ์มาแล้วหลายครั้ง และได้รับการแปลเป็นภาษาต่างประเทศหลายภาษา
• อิตติญาฮุล-เมาญาต อัล-บะชะรียะฮ์ ฟี ญะซีเราะติล-อะร็อบ (ทิศทางของคลื่นการอพยพของมนุษย์ในคาบสมุทรอาหรับ) ตีพิมพ์โดยอัล-มักตะบะฮ์ อัส-สะละฟียะฮ์
• หะมะละตุ ริสาละติล-อิสลาม อัล-เอาวะลูน (ผู้แบกสาส์นอิสลามรุ่นแรก) ซึ่งเป็นบทนิพนธ์ที่เรากำลังเขียนบทนำให้นี้
• ซุนนูรอยน์ อุษมาน บิน อัฟฟาน ตีพิมพ์โดยอัล-มักตะบะฮ์ อัส-สะละฟียะฮ์

ส่วนงานตรวจชำระของท่าน ได้แก่

• อัล-อะวาศิม มินัล-เกาะวาศิม ของอัล-กอฎี อิบนุลอะเราะบี ตีพิมพ์มาแล้วหลายครั้ง
• อัล-มุนตะกอ มิน มินฮาจิล-อิอ์ติดาล ของอิมามอัซ-ซะฮะบี ตีพิมพ์โดยอัล-มักตะบะฮ์ อัส-สะละฟียะฮ์

⁽¹⁾ มุหัมมัด มุฏีอ์ อัล-หาฟิซ, แหล่งอ้างอิงเดียวกัน (2/862) ⁽²⁾ ดูรายการนี้และรายการอื่น ๆ ได้ในแหล่งอ้างอิงที่กล่าวมาแล้ว (2/860–861)

• มุคตะศ็อร อัต-ตุหฺฟะฮ์ อัล-อิษนา อะชะรียะฮ์: ย่อความโดยมะห์มูด ชุกรี อัล-อาลูซี จัดพิมพ์โดยอัล-มักตะบะฮ์ อัส-สะละฟียะฮ์
• อัล-มัยซิร วัล-กิดาห์: ผลงานของอิบนุกุตัยบะฮ์ จัดพิมพ์โดยอัล-มักตะบะฮ์ อัส-สะละฟียะฮ์

ส่วนหนังสือที่ท่านได้แปลไว้ ได้แก่:

• บันทึกความทรงจำของวิลเฮล์มที่ 2 (มุซักกิรอต ฆ็อลยูม อัษ-ษานี)
• อัล-ฆอเราะฮ์ อะลา อัล-อาลัม อัล-อิสลามี (การรุกรานโลกอิสลาม) จัดพิมพ์หลายครั้ง

การศึกษาหัวข้อของหนังสือเล่มนี้

ประวัติศาสตร์อิสลาม โดยเฉพาะประวัติศาสตร์ยุคแรกของประชาชาตินี้ ได้ถูกโจมตีอย่างรุนแรงด้วยการบิดเบือน การแก้ไขดัดแปลง และการกุเรื่องราวและนิทานขึ้นมา แผนร้ายของศัตรูเป็นสิ่งที่คาดหมายได้อยู่แล้ว และทุกครั้งที่ภาพนั้นขาวสะอาดผ่องใส จุดดำเพียงเล็กน้อยก็ย่อมดึงดูดสายตาและความสนใจ เราทราบดีว่าแม้แต่คัมภีร์ของอัลลอฮ์ที่ถูกประทานลงมาแก่บรรดาเราะซูลของพระองค์ก็ยังไม่พ้นจากความพยายามที่จะบิดเบือน และชีวประวัติของบรรดาเราะซูลและนบีผู้บริสุทธิ์ก็ยังไม่พ้นจากการใส่ร้ายป้ายสี ด้วยเหตุนี้ เราจึงไม่แปลกใจกับสิ่งที่เราพบในหนังสือของนักเล่าข่าวและนักประวัติศาสตร์ ไม่ต้องกล่าวถึงหนังสือวรรณกรรม นิทาน และเรื่องเล่ายามค่ำคืน ซึ่งมีทั้งข่าวที่ถูกกุขึ้น เหตุการณ์ที่ถูกพรรณนาผิดไปจากความเป็นจริง หรือถูกเพิ่มเติมหรือตัดทอนจนหลุดออกจากเจตนาเดิม และสื่อความหมายที่ขัดแย้งกับความเป็นจริง ทั้งนี้เพราะอารมณ์ใฝ่ต่ำของผู้ตามอารมณ์ ผู้มีความลำเอียงเข้าข้างมัซฮับของตน และผู้มีความเบี่ยงเบนทางอะกีดะฮ์ ได้ผลักดันพวกเขาไปสู่สภาพเช่นนี้ และไปสู่การเป็นศัตรูกับบรรดาผู้มีคุณธรรมและผู้ยืนหยัดในความเที่ยงตรง

และคนรุ่นอันเป็นแบบอย่างที่ท่านเราะซูลุลลอฮ์ ﷺ ได้อบรมบ่มเพาะด้วยวะห์ยูที่ถูกประทานลงมาแก่ท่านนั้น คือบรรดาผู้ที่แบกรับสาส์นแห่งอิสลาม เผยแผ่การเรียกร้องเชิญชวน (ดะอ์วะฮ์) และปฏิบัติหน้าที่อันเป็นฟัรฎูแห่งการญิฮาดร่วมกับท่านเราะซูลุลลอฮ์ ﷺ และหลังจากที่ท่านเสียชีวิตไปแล้ว พวกเขาได้พิชิตดินแดนอันกว้างใหญ่ไพศาลของอัลลอฮ์ และนำทางนำ (ฮิดายะฮ์) ไปสู่ทุกคนที่พวกเขารู้จักหรือได้ติดต่อด้วยในหมู่ชาวโลกอย่างครบถ้วนสมบูรณ์ พวกเขาได้สถาปนาความยุติธรรม และขจัดความอธรรมและการกดขี่ ด้วยการดำรงไว้ซึ่งบทบัญญัติของอัลลอฮ์ และการตัดสินระหว่างผู้คนด้วยสิ่งที่อัลลอฮ์ทรงประทานลงมา ดังนั้น พวกเขาจึงเป็นมนุษย์ที่ดีที่สุดสำหรับมวลมนุษย์

คนรุ่นอันเป็นแบบอย่างและกลุ่มชนรุ่นแรกจากบรรดาสหายของท่านมุฮัมมัด ﷺ นี้ มนุษยชาติไม่เคยรู้จักผู้ใดที่เสมอเหมือนพวกเขาเลย เพราะผู้ที่อบรมบ่มเพาะพวกเขาคือผู้นำแห่งนักอบรมทั้งปวง ด้วยแนวทางที่พระผู้อภิบาลแห่งสากลโลกทรงเลือกสรรไว้ นั่นคือศาสนาอิสลาม และแนวทางแห่งเตาฮีด คือแนวทางหะนีฟียะฮ์อันผ่อนปรน

كُنتُمْ خَيْرَ أُمَّةٍ أُخْرِجَتْ لِلنَّاسِ تَأْمُرُونَ بِٱلْمَعْرُوفِ وَتَنْهَوْنَ عَنِ ٱلْمُنكَرِ وَتُؤْمِنُونَ بِٱللَّهِ

อัลลอฮ์ ตะอาลา ตรัสว่า «พวกเจ้าเป็นประชาชาติที่ดีที่สุดที่ถูกนำออกมาเพื่อมนุษยชาติ พวกเจ้าใช้ให้กระทำสิ่งที่ชอบ และห้ามปรามจากสิ่งที่มิชอบ และพวกเจ้าศรัทธาต่ออัลลอฮ์» (ซูเราะฮ์อาล อิมรอน 3:110)⁽¹⁾

وَٱلسَّـٰبِقُونَ ٱلْأَوَّلُونَ مِنَ ٱلْمُهَـٰجِرِينَ وَٱلْأَنصَارِ وَٱلَّذِينَ ٱتَّبَعُوهُم بِإِحْسَـٰنٍ رَّضِىَ ٱللَّهُ عَنْهُمْ وَرَضُوا۟ عَنْهُ وَأَعَدَّ لَهُمْ جَنَّـٰتٍ تَجْرِى تَحْتَهَا ٱلْأَنْهَـٰرُ خَـٰلِدِينَ فِيهَآ أَبَدًا ۚ ذَٰلِكَ ٱلْفَوْزُ ٱلْعَظِيمُ ﴿١٠٠﴾

และพระองค์ตรัสว่า «และบรรดาผู้ที่ล่วงหน้ากลุ่มแรกจากชาวมุฮาญิรีนและชาวอันศอร และบรรดาผู้ที่ปฏิบัติตามพวกเขาด้วยการทำความดีนั้น อัลลอฮ์ทรงพอพระทัยพวกเขา และพวกเขาก็พอใจในพระองค์ และพระองค์ทรงเตรียมสวนสวรรค์หลายแห่งไว้สำหรับพวกเขา ซึ่งมีแม่น้ำหลายสายไหลอยู่เบื้องล่าง โดยที่พวกเขาจะพำนักอยู่ในนั้นตลอดกาล นั่นคือชัยชนะอันยิ่งใหญ่» (ซูเราะฮ์อัต-เตาบะฮ์ 9:100)⁽²⁾

«خير أمتي قرني ثم الذين يلونهم ثم الذين يلونهم»

และท่านนบี ﷺ กล่าวว่า «ประชาชาติของฉันที่ดีที่สุดคือรุ่นของฉัน แล้วก็ผู้ที่ถัดจากพวกเขา แล้วก็ผู้ที่ถัดจากพวกเขา»⁽³⁾

«النجوم أمنة للسماء، فإذا ذهبت النجوم أتى السماء ما توعد، وأنا أمنة لأصحابي فإذا ذهبت أتى أصحابي ما يوعدون، وأصحابي أمنة لأمتي فإذا ذهب أصحابي أتى أمتي ما

และท่านนบี ﷺ กล่าวว่า «ดวงดาวทั้งหลายเป็นความปลอดภัยแก่ท้องฟ้า เมื่อดวงดาวทั้งหลายดับสูญไป สิ่งที่ถูกสัญญาไว้แก่ท้องฟ้าก็จะมาถึง และฉันเป็นความปลอดภัยแก่บรรดาสหายของฉัน เมื่อฉันจากไป สิ่งที่ถูกสัญญาไว้แก่บรรดาสหายของฉันก็จะมาถึงพวกเขา และบรรดาสหายของฉันเป็นความปลอดภัยแก่ประชาชาติของฉัน เมื่อบรรดาสหายของฉันจากไป ประชาชาติของฉันก็จะประสบกับสิ่งที่

⁽¹⁾ ซูเราะฮ์อาล อิมรอน อายะฮ์ที่ 110 ⁽²⁾ ซูเราะฮ์อัต-เตาบะฮ์ อายะฮ์ที่ 100 ⁽³⁾ หะดีษเศาะฮีห์ มุตตะฟักอะลัยฮ์ (บันทึกโดยอัล-บุคอรีและมุสลิม) ดู: อัล-ลุอ์ลุอ์ วัล-มัรญาน ฟีมัตตะฟะเกาะ อะลัยฮิช-ชัยคอน (3/181)

…สิ่งที่พวกเขาถูกสัญญาไว้»⁽¹⁾

นี่คือสถานะของศอฮาบะฮ์ในคัมภีร์ของอัลลอฮ์และในซุนนะฮ์ของท่านเราะซูล ﷺ ทั้งที่เรามิได้นำตัวบททั้งหมดมาแสดง เพียงยกมาบางส่วนเท่านั้น แล้วเราจะเชื่อสิ่งใดเล่า ระหว่างตัวบทที่เด็ดขาดในคัมภีร์ของอัลลอฮ์และคำสรรเสริญที่หนักแน่นจากท่านเราะซูลุลลอฮ์ ﷺ กับรายงานของบรรดาผู้โกหก ผู้มีใจอาฆาตแค้น และเรื่องเล่าของนักเล่านิทานและผู้ที่ถูกทอดทิ้ง?!!

แท้จริงประวัติศาสตร์ของคนรุ่นนี้ ซึ่งท่านเราะซูลุลลอฮ์ ﷺ เป็นผู้สร้างและอบรมขัดเกลาภายใต้การดูแลของท่านเอง ย่อมไม่ขัดแย้งกับตัวบทเหล่านี้ หากแต่สอดคล้องและกลมกลืนกัน ข้อเท็จจริงที่ถูกต้องเกี่ยวกับประวัติศาสตร์ของศอฮาบะฮ์ (ร.ฎ.) ไม่ได้ออกนอกกรอบความหมายและเนื้อหาสาระของตัวบทเหล่านั้น ศอฮาบะฮ์ (ร.ฎ.) เป็นมนุษย์คนหนึ่ง พวกเขามิได้รอดพ้นจากความผิดพลาด แต่ด้วยคุณของแนวทางที่พวกเขาได้รับการอบรม และด้วยความสมบูรณ์ของผู้อบรมขัดเกลาที่ดูแลการอบรมพวกเขา ขอการสดุดีและความสันติจากพระผู้อภิบาลของฉันจงมีแด่ท่าน การหล่อหลอมทางจิตใจและพฤติกรรมของพวกเขาจึงสมบูรณ์ จนพวกเขาไม่จงใจกระทำผิด เป้าหมายสูงสุดของพวกเขาคือการได้รับความพึงพอพระทัยจากอัลลอฮ์ และจิตใจของพวกเขาบริสุทธิ์จากการแสวงหาผลประโยชน์ทางโลก เมื่อผู้ใดในหมู่พวกเขากระทำผิดพลาด เขาก็จะรีบกลับตัวและละทิ้งความผิดนั้นในทันที พวกเขาจึงไม่ดื้อดึงในสิ่งที่ได้กระทำไป ความเข้าใจของพวกเขาต่อตัวบททางศาสนาเป็นความเข้าใจที่สมบูรณ์ที่สุด เพราะพวกเขาได้ประจักษ์การประทานวะห์ยู ได้ใช้ชีวิตร่วมกับผู้ประกาศวะห์ยู และมีฟิฏเราะฮ์กับภาษาที่บริสุทธิ์ พวกเขาจึงเข้าใจความหมายของถ้อยดำรัส และเป้าหมายของบทบัญญัติ ทั้งยังมุ่งมั่นที่จะทำให้สิ่งนั้นเป็นจริง

สิ่งที่เป็นหน้าที่ของเราต่อพวกเขาคือ:

1- ให้ความเคารพพวกเขา รักษาสิทธิของพวกเขา และมีมารยาทต่อพวกเขา

⁽¹⁾ รายงานโดยมุสลิมจากหะดีษของอบูมูซา อัล-อัชอะรีย์ (ร.ฎ.) (เศาะฮีหฺมุสลิม พร้อมคำอธิบายของอัน-นะวะวีย์ 16/82)

2- เผยแพร่ความประเสริฐและเรื่องราวของพวกเขา

3- ยึดถือแนวทางของพวกเขา ถือเอาความเข้าใจของพวกเขาเป็นบรรทัดฐาน และปฏิบัติตามพวกเขาด้วยดี

4- ยับยั้ง (ไม่ก้าวล่วง) ในสิ่งที่เกิดขึ้นระหว่างพวกเขาจากความขัดแย้ง และขอความพอพระทัย (ริฎอ) ให้แก่พวกเขาทั้งหมด⁽¹⁾

5- เชื่อมั่นในความเที่ยงธรรม (อะดาละฮ์) ของพวกเขา และถือว่าพวกเขาทั้งหมดเป็นผู้ที่เชื่อถือได้ เนื่องจากอัลลอฮ์และเราะซูลของพระองค์ได้รับรองความเที่ยงธรรมของพวกเขา และเนื่องจากประชาชาติได้มีมติเอกฉันท์ (อิจญ์มาอ์) ในเรื่องนี้⁽²⁾

สาส์นฉบับนี้ซึ่งเราได้เขียนบทนำและอรรถาธิบายเพิ่มเติมนั้น กล่าวถึงผู้แบกรับสาส์นของอิสลามรุ่นแรก และสิ่งที่พวกเขายึดถือในด้านความรักและความผูกพันจงรักภักดีต่อกัน อีกทั้งยังชี้ให้เห็นถึงสิ่งที่บรรดาผู้มีเจตนาร้ายได้กระทำในการบิดเบือนประวัติศาสตร์และการญิฮาดของพวกเขา (ร.ฎ.) ผู้ที่เป็นแกนนำในเรื่องนี้คือกลุ่มเราะวาฟิฎทั้งในอดีตและปัจจุบัน โดยมีบรรดานักบูรพาคดี (โอเรียนทัลลิสต์) คอยหนุนหลังและสนับสนุนพวกเขา ซึ่งพวกเขาต่างยินดีกับคำโกหกของพวกเราะวาฟิฎแล้วนำไปเผยแพร่ และตีความประวัติศาสตร์อิสลามบนพื้นฐานของความขัดแย้งและอารมณ์ใฝ่ต่ำที่บรรดานักรายงานและนักประพันธ์ของชีอะฮ์ได้กล่าวไว้ จากนั้นกลุ่มใหญ่ในหมู่นักเขียน นักวิจัย ตลอดจนนักประวัติศาสตร์ร่วมสมัยได้รับเอาสิ่งนั้นมาจากพวกเขา แล้วเผยแพร่ในการบรรยาย บทเรียน และบทความของพวกเขา โดยลอกเลียนตามการศึกษาสำเร็จรูป

وَٱلَّذِينَ جَآءُو مِنۢ بَعْدِهِمْ يَقُولُونَ رَبَّنَا ٱغْفِرْ لَنَا وَلِإِخْوَٰنِنَا ٱلَّذِينَ سَبَقُونَا بِٱلْإِيمَـٰنِ وَلَا تَجْعَلْ فِى قُلُوبِنَا غِلًّا لِّلَّذِينَ ءَامَنُوا۟ رَبَّنَآ إِنَّكَ رَءُوفٌ رَّحِيمٌ ﴿١٠﴾

«إذا ذكر أصحابي فأمسكوا...»

⁽¹⁾ อัลลอฮ์ ตะอาลา ตรัสว่า «และบรรดาผู้ที่มาหลังจากพวกเขา พวกเขากล่าวว่า โอ้พระเจ้าของเรา โปรดอภัยให้แก่เรา และแก่พี่น้องของเราที่ได้ศรัทธามาก่อนเรา และโปรดอย่าให้มีความเคียดแค้นใด ๆ ในหัวใจของเราต่อบรรดาผู้ศรัทธา โอ้พระเจ้าของเรา แท้จริงพระองค์เป็นผู้ทรงเอ็นดู ผู้ทรงเมตตาเสมอ» (ซูเราะฮ์อัล-หัชรฺ 59:10) และท่านเราะซูล ﷺ กล่าวว่า «เมื่อบรรดาศอฮาบะฮ์ของฉันถูกกล่าวถึง พวกท่านจงยับยั้ง (ไม่ก้าวล่วง)...» บันทึกโดยอัฏ-เฏาะบะรอนีย์ใน อัล-กะบีร และอบูนุอัยม์ใน อัล-หิลยะฮ์ ดังที่ปรากฏใน สิลสิละฮ์ อัล-อะหาดีษ อัศ-เศาะหีหะฮ์ ของเชค นาศิรุดดีน อัล-อัลบานีย์ หะดีษหมายเลข (34) และเชคได้ตัดสินว่าเป็นหะดีษเศาะหีหฺ หลังจากได้ศึกษาสายรายงานต่าง ๆ ของมันแล้ว

⁽²⁾ ดู อัล-เคาะฏีบ อัล-บัฆดาดีย์: อัล-กิฟายะฮ์ ฟี อิลมิร-ริวายะฮ์ (หน้า 96)

และด้วยความไร้ความสามารถหรือความเกียจคร้านที่จะย้อนกลับไปยังแหล่งอ้างอิงที่ถูกต้องของประวัติศาสตร์อิสลาม และการวิพากษ์รายงานทางประวัติศาสตร์ตามหลักวิชาการที่บรรดาอุละมาอ์แห่งอิสลามได้วางไว้ในการวิพากษ์รายงานและข่าวสารต่าง ๆ

แท้จริงแหล่งอ้างอิงของประวัติศาสตร์อิสลามในศตวรรษแรก ๆ นั้นได้ถูกบันทึกไว้ตามแนวทางที่แตกต่างจากแนวทางที่เป็นที่รู้จักกันในยุคปัจจุบันของเรา ดังนั้นจึงจำเป็นต้องรู้จักแนวทางนี้ แยกแยะแหล่งอ้างอิงและจัดลำดับความสำคัญของมัน รู้จักบรรดาผู้แต่งและผู้รายงาน ตลอดจนสิ่งที่ถูกกล่าวถึงพวกเขาในด้านการตำหนิ (ญัรห์) และการรับรอง (ตะอ์ดีล) และจัดลำดับสิ่งเหล่านั้น พร้อมกับการรู้จักเจตนารมณ์ของบทบัญญัติแห่งชะรีอะฮ์ และภารกิจของสาส์นที่ได้ให้กำเนิดคนรุ่นแห่งชัยชนะและแบบอย่าง และกองหน้าแห่งเกียรติยศและศักดิ์ศรี เพื่อที่เราจะได้รู้จักผู้ที่อยู่บนสัจธรรมและความเที่ยงตรง และแยกพวกเขาออกจากบรรดาหน่ออ่อนแห่งความหลงผิดและการเบี่ยงเบนในการถือศาสนา ซึ่งเป็นโรคร้ายของชาวศาสนาก่อน ๆ

ผู้แต่ง (ขออัลลอฮ์ทรงเมตตาท่าน) ได้เขียนสาส์นฉบับนี้ไว้อย่างดีเยี่ยม ซึ่งเดิมทีเป็นบทความที่หนักแน่นซึ่งท่านได้ตีพิมพ์ในนิตยสาร «อัล-มุสลิมูน» ปีที่หนึ่ง ฉบับที่ห้า (เดือนเราะญับ ปี ฮ.ศ. 1371 หน้า 465–480)

ต่อมาท่านได้ตีพิมพ์ซ้ำเป็นบทส่งท้ายของหนังสือ «มุคตะศ็อร อัต-ตุห์ฟะฮ์ อัล-อิษนา อะชะรียะฮ์» ซึ่งท่านได้จัดพิมพ์และเขียนเชิงอรรถอธิบายไว้ที่โรงพิมพ์อัส-สะละฟียะฮ์ ณ กรุงไคโร ในปี ฮ.ศ. 1373 ตั้งแต่หน้า (305–324)

จากนั้นท่านได้ตีพิมพ์เป็นสาส์นฉบับแยกต่างหากโดยโรงพิมพ์อัส-สะละฟียะฮ์ ณ กรุงไคโร โดยไม่ได้ระบุปีที่พิมพ์

ท่านอาจารย์มุหิบบุดดีน อัล-เคาะฏีบ เป็นหนึ่งในนักเขียนและนักวิจัยกลุ่มแรก ๆ ในยุคปัจจุบันที่ตระหนักถึงภัยอันตรายของชีอะฮ์ที่มีต่อประชาชาติอิสลาม และแผนการร้ายของพวกเขาที่มีต่อประวัติศาสตร์และมรดกทางภูมิปัญญาของอิสลามตลอดหลายยุคหลายสมัย ท่านจึงได้เขียน…

หลายสิบชิ้น ทั้งงานวิจัย บทความ และหนังสือ ซึ่งเปิดโปงพวกเขาและหลักความเชื่อของพวกเขา และเตือนประชาชาติให้ระวังพวกเขา ท่านได้ศึกษาจากตำราที่เป็นที่ยึดถือในหมู่พวกเขาเอง ได้พบปะกับบุคคลสำคัญและนักวิชาการของพวกเขา ได้สนทนาโต้ตอบและติดต่อทางจดหมายกับพวกเขา ในยุคของท่านได้มีการเปิด "สำนักการสร้างความใกล้ชิดระหว่างอะฮ์ลุสซุนนะฮ์กับชีอะฮ์" (ดารุตตักรีบ) ขึ้นที่ไคโร⁽¹⁾ คนบางส่วนหลงเชื่อสำนักนี้ แต่มุหิบบุดดีน อัล-เคาะฏีบ และนักวิชาการผู้เฉลียวฉลาดคนอื่น ๆ อย่างท่านไม่ได้หลงเชื่อ พวกท่านรู้ว่าเป้าหมายของสำนักนี้คือการดึงอะฮ์ลุสซุนนะฮ์ให้เข้าใกล้แนวทางชีอะฮ์ และสร้างภาพลักษณ์ที่ดีให้แก่ชีอะฮ์ในสายตาของมุสลิมทั่วไป ทั้งนี้เพราะเป็นไปไม่ได้ที่จะทำให้อะฮ์ลุสซุนนะฮ์กับชีอะฮ์ใกล้ชิดกัน เนื่องจากหลักการพื้นฐานของทั้งสองฝ่ายแตกต่างกัน ความขัดแย้งกับพวกเขาจึงเป็นความขัดแย้งในสาระสำคัญ ในหลักการพื้นฐาน และในด้านอะกีดะฮ์ มิใช่ความขัดแย้งในเรื่องปลีกย่อยหรือเรื่องที่เป็นการวินิจฉัย (อิจญ์ติฮาด) พวกเขาไม่ได้ศรัทธาต่ออัลกุรอานและความหมายที่อัลกุรอานบ่งชี้อย่างที่เราศรัทธา และไม่ยอมรับซุนนะฮ์ที่รายงานมาจากท่านเราะซูล ﷺ เว้นแต่ที่มาจากสายรายงานของผู้รายงานฝ่ายพวกเขาเท่านั้น พวกเขาจึงไม่ใช้สิ่งที่อยู่ในเศาะฮีหัยน์ ตำราสุนัน และตำรามุสนัดเป็นหลักฐานอย่างที่มุสลิมทั้งหลายปฏิบัติกัน แต่พวกเขามีหะดีษอื่นและตำราอื่นที่ไม่ใช่ตำราเหล่านี้

ท่านอัล-เคาะฏีบ (เราะฮิมะฮุลลอฮ์) ได้เรียกร้องไว้ในข้อวิจารณ์ประกอบที่ท่านเขียนไว้ในหนังสือที่ท่านจัดพิมพ์ และในบทความต่าง ๆ ของท่าน ให้มีการชำระแหล่งข้อมูลประวัติศาสตร์อิสลามให้ปลอดจากรายงานที่ถูกกุขึ้นและรายงานที่อ่อน และให้มีการเขียนประวัติศาสตร์อิสลามขึ้นใหม่อย่างถูกต้องตรงตามความเป็นจริง บนพื้นฐานของระเบียบวิธีทางวิชาการที่ถูกต้อง ซึ่งเดินตามรอยของนักวิชาการผู้เชื่อถือได้ และนำระเบียบวิธีของนักวิชาการหะดีษในด้านการวิจารณ์และการรับรองผู้รายงาน (อัล-ญัรห์ วัต-ตะอ์ดีล) มาใช้ประโยชน์⁽²⁾

⁽¹⁾ เกี่ยวกับดารุตตักรีบ ดู: ดร.นาศิร อัล-เกาะฟารีย์, มัสอะละตุตตักรีบ บัยนะ อะฮ์ลิสซุนนะฮ์ วัช-ชีอะฮ์ (ประเด็นการสร้างความใกล้ชิดระหว่างอะฮ์ลุสซุนนะฮ์กับชีอะฮ์), จัดพิมพ์โดยดาร ฏ็อยยิบะฮ์ ริยาด ⁽²⁾ เกี่ยวกับความพยายามของท่านในด้านนี้ ดู: สะอ์ด ฟาววาซ มุนาวิร, มุหิบบุดดีน อัล-เคาะฏีบ อัฟการุฮู วะ ญุฮูดุฮู ฟิล-อิศลาหิล-อิสลามีย์ (มุหิบบุดดีน อัล-เคาะฏีบ: แนวคิดและความพยายามของท่านในการปฏิรูปอิสลาม) (หน้า 113–125)

และการเผยแผ่ของท่านก็มิได้สูญเปล่า หากแต่ได้รับเสียงสะท้อนและการตอบรับ ทั้งในยุคสมัยของท่านและหลังจากนั้น จากบรรดาอุละมาอ์และนักวิชาการจำนวนมาก อัลฮัมดุลิลลาฮ์ ข้าพเจ้าได้ยกตัวอย่างงานศึกษาเหล่านั้นไว้ในคำอธิบายประกอบสาส์นฉบับนี้แล้ว

ต่อไปนี้คือตัวบทของสาส์น:

ด้วยพระนามของอัลลอฮ์ ผู้ทรงกรุณาปรานี ผู้ทรงเมตตาเสมอ

คำอธิบายถึงสถานะของบรรดาศอฮาบะฮ์

«خير أمتي قرني، ثم اللذين يلونهم، ثم اللذين يلونهم» (قال عمران بن حصين: فلا أدري أذكر بعد قرنه قرنين أو ثلاثًا) ثم إن بعدكم قومًا يشهدون ولا يستشهدون، ويخونون ولا يُؤتمنون، وينذرون ولا يفون، ويظهر فيهم السِّمَن».

อัล-อิมามอบูอับดิลลาฮ์ มุฮัมมัด บิน อิสมาอีล อัล-บุคอรีย์ ได้รายงานไว้ในเศาะฮีหฺของท่าน (กิตาบที่ 62 บาบที่ 1)⁽¹⁾ จากอิมรอน บิน หุศ็อยน์ (ร.ฎ.) ว่า ท่านเราะซูล ﷺ กล่าวว่า «ประชาชาติของฉันที่ดีที่สุดคือยุคของฉัน จากนั้นคือบรรดาผู้ที่ถัดจากพวกเขา จากนั้นคือบรรดาผู้ที่ถัดจากพวกเขา» (อิมรอน บิน หุศ็อยน์กล่าวว่า: ฉันไม่แน่ใจว่าท่านกล่าวถึงยุคหลังจากยุคของท่านไว้สองยุคหรือสามยุค)⁽²⁾ «แล้วหลังจากพวกท่าน จะมีกลุ่มชนที่ให้การเป็นพยานทั้งที่ไม่ได้ถูกขอให้เป็นพยาน พวกเขาบิดพลิ้วและไม่เป็นที่ไว้วางใจ พวกเขาบนบานแต่ไม่ทำตามที่บนบานไว้ และความอ้วนพีจะปรากฏในหมู่พวกเขา»

และอัล-บุคอรีย์ได้รายงานหะดีษที่มีความหมายทำนองเดียวกันต่อจากนั้น จากอับดุลลอฮ์ บิน มัสอูด (ร.ฎ.)⁽³⁾ จากท่านนบี ﷺ

⁽¹⁾ กิตาบฟะฎออิล อัศหาบ อัน-นบี (บทว่าด้วยความประเสริฐของบรรดาศอฮาบะฮ์ของท่านนบี) หะดีษหมายเลข 3650 (7/3 พร้อมฟัตหุล-บารีย์)

«ثم يفشو الكذب»

⁽²⁾ การกำหนดช่วงเวลาดังกล่าวคือจนถึงสิ้นสุดราชวงศ์อุมัยยะฮ์ และอาจนับรวมสมัยของคอลีฟะฮ์ยุคแรก ๆ ของราชวงศ์บนีอับบาสเข้าไปด้วย อัล-หาฟิซอิบนุหะญัรกล่าวในการอธิบายหะดีษนี้ไว้ใน (ฟัตหุล-บารีย์ เล่ม 7/6) ว่า «พวกเขา (อุละมาอ์) มีความเห็นตรงกันว่า ผู้สุดท้ายจากบรรดาอัตบาอุต-ตาบิอีน — ในหมู่ผู้ที่คำพูดของเขาเป็นที่ยอมรับ — คือผู้ที่มีชีวิตอยู่จนถึงราวปี ฮ.ศ. 220 และในช่วงเวลานี้เองที่บิดอะฮ์ต่าง ๆ ได้ปรากฏขึ้นอย่างแพร่หลาย พวกมุอ์ตะซิละฮ์ได้ปล่อยลิ้นของพวกเขาอย่างเสรี บรรดานักปรัชญาได้เชิดหน้าขึ้น ผู้รู้ถูกทดสอบ (ด้วยการบังคับ) ให้กล่าวว่าอัลกุรอานเป็นสิ่งถูกสร้าง และสภาพการณ์ต่าง ๆ ได้เปลี่ยนแปลงไปอย่างรุนแรง และสภาพการณ์ก็เสื่อมถอยลงเรื่อยมาจนถึงปัจจุบัน» (หมายถึงจนถึงสมัยของอัล-หาฟิซอิบนุหะญัร ฮ.ศ. 773–852) และคำกล่าวของท่านนบี ﷺ ที่ว่า «จากนั้นความเท็จจะแพร่หลาย» ก็ได้ปรากฏเป็นจริงอย่างชัดแจ้ง จนครอบคลุมทั้งคำพูด การกระทำ และความเชื่อ «มุหิบบ์»

⁽³⁾ ดู ฟัตหุล-บารีย์ (7/3)

…ﷺ และหะดีษของอิบนุมัสอูด (ร.ฎ.) บทนี้ อิมามอะห์มัดก็ได้บันทึกไว้ในมุสนัดของท่านเช่นกัน⁽¹⁾ และมีอยู่ในเศาะฮีห์มุสลิม⁽²⁾ และในสุนันอัต-ติรมิซีย์⁽³⁾ นอกจากนี้ มุสลิมยังได้รายงานหะดีษทำนองเดียวกันไว้ในเศาะฮีห์ของท่าน จากท่านหญิงอาอิชะฮ์ (ร.ฎ.) มารดาแห่งผู้ศรัทธา⁽⁴⁾

ดังนั้น ทางนำที่แท้จริงอย่างสมบูรณ์ ซึ่งมนุษยชาติไม่เคยพบเห็นสิ่งใดเสมอเหมือน ทั้งก่อนหน้าและหลังจากนั้น ก็คือสิ่งที่บรรดาศอฮาบะฮ์ได้รับมาจากผู้สอนความดีงามแก่มนุษย์ บรรดาศอฮาบะฮ์จึงเป็นกลุ่มที่ดีที่สุดในประชาชาติของท่านนบีมุหัมมัด ﷺ ด้วยทางนำนั้น ตามที่ท่านเองได้ยืนยันรับรองพวกเขาไว้ และท่านเราะซูลุลลอฮ์ ﷺ ทรงสัจจริงเสมอ ส่วนผู้ที่กล่าวอ้างเป็นอย่างอื่น พวกเขานั่นแหละคือผู้โกหก

แท้จริง ความดีงามทั้งมวลอยู่ในสิ่งที่บรรดาสหายของท่านเราะซูลุลลอฮ์ยึดถือปฏิบัติ และศาสนาที่แท้ทั้งมวลคือสิ่งที่บรรดาตาบิอีนผู้ทรงคุณธรรมได้ปฏิบัติตามพวกเขา จากนั้นบรรดาผู้ที่เจริญรอยตามพวกเขาด้วยความดีงามก็ได้ดำเนินตามร่องรอยของพวกเขาในเรื่องนี้⁽⁵⁾

และหนึ่งในคำโกหกทางประวัติศาสตร์ที่ต่ำช้าที่สุด คือคำกล่าวอ้างของบรรดาผู้กล่าวอ้างว่า บรรดาสหายของท่านเราะซูล…

وتفترق أمتي على ثلاث وسبعون ملة كلهم في النار إلا ملّة واحدة، قالوا: ومن هي يا رسول الله؟ قال: ما أنا عليه وأصحابي

⁽¹⁾ อัล-มุสนัด (1/378) ⁽²⁾ เศาะฮีห์มุสลิม (4/1963) หะดีษหมายเลข 2533 และมีหะดีษทำนองเดียวกันจากอบูฮุร็อยเราะฮ์ (ร.ฎ.) หมายเลข 2534 ⁽³⁾ สุนันอัต-ติรมิซีย์ กิตาบอัล-มะนากิบ บาบมาญาอะฟี (ฟัฎลินนบี ﷺ วะเศาะห์บิฮี 5/694) หะดีษหมายเลข 3858 ⁽⁴⁾ เศาะฮีห์มุสลิม (4/1965) หะดีษหมายเลข 2536 หากต้องการทราบการตะห์รีจหะดีษนี้เพิ่มเติม ดู อัล-มิซซีย์: ตุห์ฟะตุล อัชรอฟ (7/91) หะดีษหมายเลข 9403 ⁽⁵⁾ ท่านนบี ﷺ กล่าวไว้ในหะดีษที่อัต-ติรมิซีย์บันทึกไว้ในสุนันของท่าน (5/26)… «และประชาชาติของฉันจะแตกออกเป็นเจ็ดสิบสามกลุ่ม ทั้งหมดอยู่ในนรก ยกเว้นกลุ่มเดียว» พวกเขาถามว่า «กลุ่มนั้นคือกลุ่มใด โอ้ท่านเราะซูลุลลอฮ์?» ท่านตอบว่า «คือสิ่งที่ฉันและบรรดาสหายของฉันยึดถืออยู่» สำหรับการตะห์รีจและการรับรองความถูกต้องของหะดีษนี้ ดู ซิลซิละฮ์ อัล-อะหาดีษ อัศ-เศาะฮีหะฮ์ ของเชคอัล-อัลบานีย์ หมายเลข 203–204 และมีรายงานถ้อยคำอันเลื่องชื่อจากอิมามแห่งดารุลฮิจญเราะฮ์ มาลิก อิบนุอะนัส (ขออัลลอฮ์ทรงเมตตาท่าน) ว่า «ประชาชาตินี้ในยุคหลังจะไม่ดีงามได้ เว้นแต่ด้วยสิ่งที่ทำให้ยุคแรกของมันดีงาม» ข้าพเจ้าขอกล่าวว่า แนวทางที่ได้นำประชาชาตินี้ออกจากความมืดมิดทั้งหลายสู่แสงสว่าง ก็คือแนวทางที่จะปกปักรักษาประชาชาตินี้ และแก้ไขสิ่งที่เสื่อมเสียในกิจการของมันจนถึงวันกิยามะฮ์ ไม่มีแนวทางอื่นใดนอกจากแนวทางนี้ และไม่มีแนวทางใดที่จะนำมาใช้ควบคู่กับมันได้

أَشِدَّآءُ عَلَى ٱلْكُفَّارِ رُحَمَآءُ بَيْنَهُمْ

وَلِلَّهِ مِيرَٰثُ ٱلسَّمَـٰوَٰتِ وَٱلْأَرْضِ ۚ لَا يَسْتَوِى مِنكُم مَّنْ أَنفَقَ مِن قَبْلِ ٱلْفَتْحِ وَقَـٰتَلَ ۚ أُو۟لَـٰٓئِكَ أَعْظَمُ دَرَجَةً مِّنَ ٱلَّذِينَ أَنفَقُوا۟ مِنۢ بَعْدُ وَقَـٰتَلُوا۟ ۚ وَكُلًّا وَعَدَ ٱللَّهُ ٱلْحُسْنَىٰ

كُنتُمْ خَيْرَ أُمَّةٍ أُخْرِجَتْ لِلنَّاسِ

خير أمتي قرني، ثم الذين يلونهم

…ของท่านเราะซูลุลลอฮ์ ﷺ นั้นต่างแอบแฝงความเป็นศัตรูต่อกัน ทว่าพวกเขาเป็นดังที่อัลลอฮ์ผู้ทรงมหาบริสุทธิ์ได้ตรัสถึงพวกเขาไว้ว่า «พวกเขาเข้มงวดต่อบรรดาผู้ปฏิเสธศรัทธา และเมตตาต่อกันในระหว่างพวกเขา» (ซูเราะฮ์อัล-ฟัตห์ 48:29) และดังที่พระเจ้าของเราได้ตรัสแก่พวกเขาว่า «และสำหรับอัลลอฮ์นั้นคือมรดกแห่งชั้นฟ้าทั้งหลายและแผ่นดิน ในหมู่พวกเจ้าจะไม่เท่าเทียมกัน ผู้ที่บริจาคและได้ต่อสู้ก่อนการพิชิต พวกเขาเหล่านั้นมีระดับสูงกว่าบรรดาผู้ที่บริจาคและได้ต่อสู้ในภายหลัง และทั้งหมดนั้นอัลลอฮ์ได้ทรงสัญญาไว้ซึ่งสิ่งที่ดีงาม» (ซูเราะฮ์อัล-หะดีด 57:10) และอัลลอฮ์จะไม่ทรงผิดสัญญาของพระองค์ แล้วหลังจากที่อัลลอฮ์ผู้ทรงเกรียงไกรและสูงส่งได้ตรัสว่า «พวกเจ้าเป็นประชาชาติที่ดีที่สุดที่ถูกให้อุบัติขึ้นสำหรับมนุษยชาติ» (ซูเราะฮ์อาล อิมรอน 3:110) ผู้ที่ปฏิเสธพระเจ้าของเขาในเรื่องนี้ แล้วยังปฏิเสธเราะซูลของพระองค์ในคำกล่าวของท่านที่ว่า «ประชาชาติของฉันที่ดีที่สุดคือยุคของฉัน แล้วถัดมาคือบรรดาผู้ที่ตามหลังพวกเขา» จะยังคงเป็นมุสลิมอยู่อีกหรือ?!

ในยุคต้นของประชาชาตินี้ อัลลอฮ์ได้ทรงปกปักรักษาคัมภีร์ของพระองค์ไว้ด้วยบรรดาผู้ท่องจำ ซึ่งเป็นผู้ที่ไว้วางใจได้ รับต่อกันมาจากผู้ที่ไว้วางใจได้ จนกระทั่งพวกเขาได้ส่งมอบอะมานะฮ์ (สิ่งที่ได้รับมอบหมาย) แห่งพระเจ้าของพวกเขาด้วยความเอาใจใส่ที่ไม่เคยมีประชาชาติใดในบรรดาประชาชาติทั้งหลายเทียบเทียมมาก่อน พวกเขามิได้ละเลยถ้อยคำใดเลยแม้แต่น้อยจากถ้อยคำของคัมภีร์ แม้สำเนียงภาษาอาหรับจะมีความแตกต่างกันในการอ่าน การออกเสียงตัวอักษร ความหลากหลายของการอ่านเสียงยาว (มัด) และการอ่านแบบอิมาละฮ์ โดยละเอียดถี่ถ้วนที่สุดเท่าที่ผู้ใดจะจินตนาการได้ ด้วยเหตุนั้น สัญญาของอัลลอฮ์ผู้ทรงเกรียงไกรและสูงส่งจึงได้สัมฤทธิ์ผลดังที่พระองค์ตรัสว่า «แท้จริงเราได้ประทานอัซ-ซิกร์ (อัลกุรอาน) ลงมา และแท้จริงเราเป็นผู้ปกปักรักษามันอย่างแน่นอน» (ซูเราะฮ์อัล-หิจร์ 15:9)

إِنَّا نَحْنُ نَزَّلْنَا ٱلذِّكْرَ وَإِنَّا لَهُۥ لَحَـٰفِظُونَ ﴿٩﴾

ความพยายามของศอฮาบะฮ์และตาบิอีนในการรักษาซุนนะฮ์และเผยแผ่อิสลาม

นับแต่ยุคต้นของประชาชาตินี้ มีกลุ่มหนึ่งจากบรรดาศอฮาบะฮ์ ต่อมาคือตาบิอีนและลูกศิษย์ของพวกเขา ได้อุทิศตนเพื่อแบกรับอะมานะฮ์แห่งซุนนะฮ์ พวกเขาตรวจสอบกลั่นกรองหะดีษของท่านเราะซูลุลลอฮ์ ﷺ อย่างถี่ถ้วน และเดินทางตระเวนไปทั่วทุกสารทิศของแผ่นดิน เพื่อพบเจอบรรดาผู้ที่ได้ยินหะดีษเหล่านั้นจากปากของท่านนบี ﷺ…

แล้วพวกเขาก็รับสิ่งนั้นจากบรรดาศอฮาบะฮ์ ดุจดังที่พวกเขารับขุมทรัพย์อันล้ำค่าที่สุดของโลกนี้ ยิ่งไปกว่านั้น จวนของผู้ปกครองในนครมะดีนะฮ์ยังเป็นที่ชุมนุมของบรรดานักนิติศาสตร์ (ฟุเกาะฮาอ์) รุ่นแรกในยุคต้นของอิสลาม พวกเขามาชุมนุมกันที่ผู้ปกครองของพวกเขา คือ มัรวาน บินอัลหะกัม⁽¹⁾ เมื่อใดที่มีการอ้างซุนนะฮ์หนึ่งไปยังท่านเราะซูล ﷺ ซึ่งแตกต่างจากที่พวกเขารู้จักกันอยู่ มัรวานก็จะส่งคนไปตรวจสอบเรื่องนั้นกับผู้ที่ซุนนะฮ์นั้นถูกอ้างถึง ไม่ว่าจะเป็นศอฮาบะฮ์ของท่านนบี ﷺ หรือภรรยาของท่าน จนกระทั่งความจริงกลับคืนสู่ที่อันควรของมัน (ดู มุสนัดอัลอิมามอะห์มัด พิมพ์ครั้งที่หนึ่ง 6/299)⁽²⁾

⁽¹⁾ เขาดำรงตำแหน่งผู้ปกครองนครมะดีนะฮ์ในสมัยการปกครองของมุอาวิยะฮ์ บินอบีสุฟยาน (ร.ฎ.) ในปี ฮ.ศ. 42 ต่อมามุอาวิยะฮ์ได้ปลดเขาในปี ฮ.ศ. 49 และแต่งตั้งสะอีด บินอัลอาศแทน จากนั้นได้ปลดสะอีด บินอัลอาศ และให้มัรวานกลับมาปกครองมะดีนะฮ์อีกครั้งในปี ฮ.ศ. 54 แล้วจึงปลดเขาในเดือนซุลเกาะอ์ดะฮ์ ปี ฮ.ศ. 58 และแต่งตั้งอัลวะลีด บินอุตบะฮ์ บินอบีสุฟยานให้ปกครองแทน (ตารีคอัฏฏ็อบรีย์ 5/172, 232, 309)

يغفر الله لعائشة، لقد وضعت أمري على غير موضعه، صلى رسول الله ﷺ الظهر وقد أتي بمال فقعد يقسمه حتى أتاه المؤذن بالعصر، فصلى العصر، ثم انصرف إلي وكان يومي، فركع ركعتين خفيفتين، فقلت: ما هاتان الركعتان يا رسول الله، أمرت بهما، قال: لا، ولكنهما ركعتان كنت أركعهما بعد الظهر فشغلني قسم هذا المال حتى جاءني المؤذن بالعصر، فكرهت أن أدعهما. فقال ابن الزبير: الله أكبر أليس قد صلاهما مرة واحدة والله لا أدعهما

⁽²⁾ ผู้เขียนหมายถึงหะดีษที่อะห์มัดบันทึกไว้จากอบูบักร บินอับดุรเราะห์มาน บินอัลหาริษ ว่า ฮิชาม อัลมัคซูมีย์ได้กล่าวว่า: บิดาของฉันตั้งใจจะไปทำอุมเราะฮ์ เมื่อใกล้ถึงเวลาออกเดินทาง ท่านกล่าวว่า "ลูกเอ๋ย เราน่าจะเข้าไปหาท่านผู้ปกครองเพื่อร่ำลาเขา" ฉันตอบว่า "แล้วแต่ท่านเถิด" เขาเล่าว่า: แล้วเราก็เข้าไปหามัรวาน ขณะนั้นมีคนกลุ่มหนึ่งอยู่กับเขา ในจำนวนนั้นมีอับดุลลอฮ์ บินอัซซุบัยร์ (ร.ฎ.) อยู่ด้วย พวกเขาพูดถึงละหมาดสองร็อกอะฮ์ที่อิบนุซซุบัยร์ละหมาดหลังอัศรี มัรวานจึงถามเขาว่า "ท่านรับละหมาดสองร็อกอะฮ์นี้มาจากผู้ใด โอ้อิบนุซซุบัยร์?" เขาตอบว่า "อบูฮุร็อยเราะฮ์ (ร.ฎ.) บอกแก่ฉันจากท่านหญิงอาอิชะฮ์ (ร.ฎ.)" มัรวานจึงส่งคนไปถามท่านหญิงอาอิชะฮ์ว่า "ละหมาดสองร็อกอะฮ์ที่อิบนุซซุบัยร์กล่าวถึงนั้นคืออะไร ซึ่งเขาอ้างว่าอบูฮุร็อยเราะฮ์บอกเขาจากท่านว่า ท่านเราะซูล ﷺ เคยละหมาดทั้งสองนั้นหลังอัศรี?" ท่านหญิงจึงส่งคำตอบมาว่า "อุมมุสะละมะฮ์บอกแก่ฉัน" มัรวานจึงส่งคนไปถามท่านหญิงอุมมุสะละมะฮ์ (ร.ฎ.) ว่า "ละหมาดสองร็อกอะฮ์ที่อาอิชะฮ์อ้างว่าท่านบอกนางว่า ท่านเราะซูล ﷺ เคยละหมาดทั้งสองนั้นหลังอัศรีนั้นคืออะไร?" ท่านหญิงตอบว่า «ขออัลลอฮ์ทรงอภัยแก่อาอิชะฮ์ นางได้นำเรื่องของฉันไปวางไว้ผิดที่ ท่านเราะซูล ﷺ ละหมาดซุฮ์รี แล้วมีทรัพย์สินถูกนำมาให้ท่าน ท่านจึงนั่งแจกจ่ายทรัพย์สินนั้น จนกระทั่งผู้อะซานมาแจ้งท่านว่าถึงเวลาอัศรีแล้ว ท่านจึงละหมาดอัศรี แล้วท่านก็กลับมาหาฉัน ซึ่งวันนั้นเป็นวันของฉัน ท่านได้ละหมาดสองร็อกอะฮ์อย่างสั้น ๆ ฉันจึงถามว่า "ละหมาดสองร็อกอะฮ์นี้คืออะไร โอ้ท่านเราะซูลุลลอฮ์ ท่านถูกสั่งใช้ให้ละหมาดทั้งสองนี้หรือ?" ท่านตอบว่า "ไม่ใช่ แต่มันคือสองร็อกอะฮ์ที่ฉันเคยละหมาดหลังซุฮ์รี แล้วการแจกจ่ายทรัพย์สินนี้ทำให้ฉันติดพันอยู่จนผู้อะซานมาแจ้งฉันว่าถึงเวลาอัศรี ฉันจึงไม่อยากละทิ้งมันไป"» อิบนุซซุบัยร์จึงกล่าวว่า «อัลลอฮุอักบัร ท่านไม่ได้ละหมาดทั้งสองนั้นแม้เพียงครั้งเดียวดอกหรือ? ขอสาบานต่ออัลลอฮ์ ฉันจะไม่ละทิ้งมันเลย» และดูเรื่องราวที่คล้ายกันซึ่งอะห์มัดบันทึกไว้ในมุสนัดของท่าน (6/311) และการที่มุอาวิยะฮ์ (ร.ฎ.) ถามอิบนุซซุบัยร์เกี่ยวกับละหมาดสองร็อกอะฮ์นี้ และสำหรับประเด็นนี้ โปรดดู (ฟัตหุลบารี 2/64 เป็นต้นไป และ 3/105 เป็นต้นไป และสุนันอบีดาวูด 2/54)

– 306)⁽¹⁾.

ในขณะที่บรรดาผู้ท่องจำอัลกุรอานและผู้แบกรับซุนนะฮ์ของท่านนบีมุฮัมมัด ﷺ ทุ่มเทพยายามในการรักษาหลักการพื้นฐานของบทบัญญัติอันสมบูรณ์นั้น ก็มีคนอีกกลุ่มหนึ่งจากบรรดาลูกหลานของศอฮาบะฮ์และวีรบุรุษแห่งตาบิอีน ที่แบกรับอะมานะฮ์แห่งการเป็นผู้นำ การปกครองดูแล การญิฮาด และการพิชิตดินแดน พวกเขาทำงานเพื่อนำประชาชาติต่าง ๆ เข้าสู่อิสลาม ทำให้ลิ้นของชนเหล่านั้นกลายเป็นภาษาอาหรับ ขัดเกลาจิตใจของพวกเขาให้บริสุทธิ์ และร้อยพวกเขาเข้าไว้ในสายแห่งภราดรภาพอิสลาม เพื่อให้ชนเหล่านั้นร่วมมือกับพวกเขาในการรวมมนุษยชาติให้เป็นหนึ่งเดียวภายใต้ธงแห่งทางนำ และชี้นำมนุษยชาติไปสู่เป้าหมายแห่งความผาสุก

อัลลอฮ์ทรงประทานความจำเริญแก่ทั้งกลุ่มนี้และกลุ่มนั้นในช่วงเวลาของพวกเขา และทรงทำให้สิ่งต่าง ๆ สำเร็จลุล่วงด้วยน้ำมือของพวกเขาภายในหนึ่งร้อยปี ซึ่งเป็นสิ่งที่คนอื่น ๆ จากผู้ยึดถือแนวทางและวิธีการอื่น ไม่อาจทำได้แม้ในเวลานับพันปี

ชนเหล่านี้คือผู้ที่ท่านเราะซูลุลลอฮ์ ﷺ ได้บอกไว้ว่าพวกเขาคือผู้ที่ดีที่สุดของอุมมะฮ์ของท่าน และสิ่งที่ท่านได้บอกไว้นั้นก็ได้ปรากฏเป็นจริง⁽²⁾ เพราะอิสลามได้พบเห็นแต่ความดีงามด้วยน้ำมือของพวกเขาเท่านั้น ด้วยพวกเขา อัลลอฮ์ทรงรักษาหลักการพื้นฐานของอิสลามไว้ และด้วยพวกเขา อัลลอฮ์ทรงชี้นำประชาชาติทั้งหลาย

توضؤا مما مست النار

نهس النبي ﷺ عندي كتفًا، ثم خرج إلى الصلاة ولم يمس ماء

⁽¹⁾ ผู้เขียนหมายถึงหะดีษของอับดุลลอฮ์ บินชัดดาด เขากล่าวว่า ฉันได้ยินอบูฮุร็อยเราะฮ์ (ร.ฎ.) เล่าแก่มัรวานว่า «จงอาบน้ำละหมาดเนื่องจากสิ่งที่ถูกไฟ (ปรุงสุก)» เขากล่าวว่า มัรวานจึงส่งคนไปถามท่านหญิงอุมมุสะละมะฮ์ (ร.ฎ.) นางตอบว่า «ท่านนบี ﷺ ได้กัดกินเนื้อส่วนไหล่ที่บ้านของฉัน แล้วท่านก็ออกไปละหมาดโดยไม่ได้แตะน้ำเลย» ประเด็นการอาบน้ำละหมาดเนื่องจากสิ่งที่ถูกไฟนั้น มีความเห็นต่างกันมาตั้งแต่สมัยก่อน ตามสิ่งที่บรรดาศอฮาบะฮ์ได้เห็นจากสภาพต่าง ๆ ของท่านนบี ﷺ โดยมุสลิมได้รายงานไว้ในเศาะฮีหฺของท่าน (1/272-274) ซึ่งหะดีษต่าง ๆ ที่ใช้ให้อาบน้ำละหมาดเนื่องจากสิ่งที่ถูกไฟ และหะดีษอื่น ๆ ที่ระบุว่าไม่ต้องอาบน้ำละหมาด อันนะวะวีย์กล่าวไว้ในชัรห์เศาะฮีหฺมุสลิม (4/43) หลังจากกล่าวถึงความเห็นต่างในประเด็นนี้ว่า “ความเห็นต่างที่เราได้กล่าวมานี้มีอยู่ในยุคแรก ต่อมาภายหลังบรรดาอุละมาอ์ได้มีมติเป็นเอกฉันท์ว่า ไม่จำเป็นต้องอาบน้ำละหมาดเนื่องจากการรับประทานสิ่งที่ถูกไฟ วัลลอฮุอะอ์ลัม” และดูเพิ่มเติมใน (ฟัตหุลบารี 1/311)

⁽²⁾ หมายถึง สิ่งที่ยืนยันความจริงของคำบอกเล่านั้นได้ปรากฏขึ้นจริงในโลกแห่งความเป็นจริง

และในดินแดนต่าง ๆ ที่เข้ารับอิสลามด้วยน้ำมือของพวกเขานั้น ได้มีบรรดาอิมามผู้ยิ่งใหญ่ถือกำเนิดและเจริญรุ่งเรืองขึ้นภายใต้แนวทางและวิธีการของพวกเขา เช่น อิมามอัล-บุคอรี อิมามอบูหะนีฟะฮ์ อัล-ลัยษ์ บิน สะอ์ด และอับดุลลอฮ์ บิน อัล-มุบาร็อก⁽¹⁾ บรรดาประชาชาติต่าง ๆ จึงหันมารับทางนำนี้ด้วยความกระตือรือร้น ความเทิดทูน และความบริสุทธิ์ใจ เพราะได้เห็นความบริสุทธิ์ใจและความสัตย์จริงของบรรดาผู้เผยแผ่ และการที่พวกเขาให้ความสำคัญแก่โลกหน้ามากกว่าโลกนี้ ส่วนประชาชาติที่รับหน้าที่เผยแผ่ทางนำนี้ก็ต้อนรับบรรดาผู้มีความสามารถโดดเด่นจากผู้ที่ได้รับทางนำด้วยใจที่เปิดกว้าง และยกย่องผู้ที่มีคุณสมบัติเหมาะสมในหมู่พวกเขาให้อยู่ในตำแหน่งที่พวกเขาสมควรได้รับ

مثل أمتي مثل المطر: لا يُدرى أوله خير أم آخره

เช่นนี้แหละคือสภาพของสามรุ่นแรกที่ท่านเราะซูล ﷺ ได้สรรเสริญและกล่าวถึงว่าเป็นรุ่นที่ดีที่สุดแห่งประชาชาติของท่าน ส่วนยุคสมัยที่มาหลังจากพวกเขานั้น บรรดามุสลิมในยุคเหล่านั้นจะมีความโดดเด่นมากน้อยตามระดับการเจริญรอยตามคนรุ่นแรกในสัจธรรมและความดีงามที่พวกเขายึดถืออยู่ และพวกเขาก็เป็นดังที่ท่านเราะซูล ﷺ ได้กล่าวถึงว่า «อุปมาประชาชาติของฉันนั้นเปรียบดั่งสายฝน ไม่อาจรู้ได้ว่าช่วงต้นของมันดีกว่า หรือช่วงท้ายของมันดีกว่า»⁽²⁾ รายงานโดยอิมามอะห์มัดในมุสนัดของท่าน และอัต-ติรมิซีในสุนันของท่าน จากอะนัส (ร.ฎ.) และรายงานโดยอิบนุหิบบาน และอิมามอะห์มัดในมุสนัดของท่านอีกเช่นกัน จากหะดีษของอัมมาร (ร.ฎ.) และรายงานโดยอบูยะอ์ลาในมุสนัดของท่าน จากอะลี บิน อบีฏอลิบ (ร.ฎ.) และรายงานโดยอัฏ-เฏาะบะรอนีในอัล-มุอ์ญัม อัล-กะบีรของท่าน จากอับดุลลอฮ์ บิน อุมัร บิน อัล-ค็อฏฏอบ (ร.ฎ.) และอับดุลลอฮ์ บิน อัมร์ บิน อัล-อาศ (ร.ฎ.) ทั้งหมดนี้…

⁽¹⁾ มุหัมมัด บิน อิสมาอีล อัล-บุคอรี เมาลา (ทาสที่ได้รับการปลดปล่อย) ของบนีญุอ์ฟ (ฮ.ศ. 194–256) อัน-นุอ์มาน บิน ษาบิต อบูหะนีฟะฮ์ มีเชื้อสายเปอร์เซีย (ฮ.ศ. 80–150) อัล-ลัยษ์ บิน สะอ์ด นักปราชญ์แห่งดินแดนอียิปต์ในยุคของท่าน มีเชื้อสายเปอร์เซียเช่นกัน (ฮ.ศ. 94–175) และอับดุลลอฮ์ บิน อัล-มุบาร็อก อบูอับดิรเราะห์มาน มีเชื้อสายเติร์ก (ฮ.ศ. 118–181) ทั้งหมดล้วนเป็นเมาลา แต่อิสลามได้รวมพวกเขาไว้ด้วยกัน และพวกเขาได้กลายเป็นดั่งดวงอาทิตย์และธงชัยด้วยศาสนาอันจำเริญนี้ และเป็นอิมามที่ผู้คนถือเป็นแบบอย่างทั้งในด้านความรู้และการปฏิบัติ

⁽²⁾ หะดีษนี้ ชัยค์อัล-อัลบานีได้ระบุว่าเศาะฮีหฺ ในเศาะฮีหฺ อัล-ญามิอ์ หมายเลข 5730 และเช่นเดียวกันในการตะห์กีกของท่านต่อหนังสือมิชกาต อัล-มะศอบีห์ ของอัต-ตับรีซี (3/1770) หะดีษหมายเลข 6277 และดูการตัครีจของหะดีษนี้ได้ที่นั่น

ศอฮาบะฮ์ได้รายงานมันมาจากท่านนบี ﷺ

يا رسول الله أأحد خير منا؟ أسلمنا معك، وجاهدنا معك

قوم يكونون من بعدكم يؤمنون بي ولم يروني

ดังนั้น ประชาชาติของมุฮัมมัดจะอยู่ในความดีงามในทุกยุคทุกสมัยและทุกสถานที่ ตราบใดที่พวกเขาแสวงหาแนวทางที่บรรดาผู้ได้รับทางนำแห่งสามศตวรรษแรกได้ดำเนินไป และปฏิบัติตามพวกเขาในเรื่องนั้น ยิ่งไปกว่านั้น ผู้ที่ดำรงสัจธรรมไว้ในยุคสมัยของเรา ดังที่ศอฮาบะฮ์และตาบิอีนได้ดำรงไว้ในยุคสมัยของพวกเขา ย่อมหวังได้ว่าจะบรรลุถึงฐานะเดียวกับพวกเขา ณ อัลลอฮ์ และถูกนับรวมอยู่ในชั้นเดียวกับพวกเขา และบางทีพวกเขาอาจเป็นผู้ที่ถูกหมายถึงในคำกล่าวของท่านนบี ﷺ ตามที่อิมามอะห์มัด อัด-ดาริมีย์ และอัฏ-ฏ็อบรอนีย์ ได้รายงานจากหะดีษของอบูญุมุอะฮ์ (ร.ฎ.) ว่า อบูอุบัยดะฮ์ (ร.ฎ.) กล่าวว่า «โอ้ท่านเราะซูลของอัลลอฮ์ มีผู้ใดดีกว่าพวกเราหรือ? พวกเราเข้ารับอิสลามพร้อมกับท่าน และได้ญิฮาดร่วมกับท่าน» ท่านนบี ﷺ ตอบว่า «คือกลุ่มชนที่จะมาภายหลังพวกท่าน พวกเขาศรัทธาต่อฉันทั้งที่ไม่เคยเห็นฉัน»⁽¹⁾ สายรายงานของหะดีษนี้อยู่ในระดับหะสัน และอัล-ฮากิมได้ระบุว่าเป็นหะดีษเศาะฮีห์

بدأ الإسلام غريبًا، وسيعود غريبًا كما بدأ، فطوبى للغرباء

อัล-ฮาฟิซ อบูอุมัร อิบนุอับดิลบัรร์ อัล-อันดะลุซีย์ ได้ให้เหตุผลว่า สาเหตุที่ศตวรรษแรกเป็นศตวรรษที่ดีที่สุดนั้น ก็เพราะพวกเขาเป็นผู้แปลกหน้าในอีมานของพวกเขา เนื่องจากผู้ปฏิเสธศรัทธามีอยู่มากมายบนหน้าแผ่นดิน และเพราะความอดทนของพวกเขาในการยืนหยัดบนทางนำและยึดมั่นในทางนำนั้น จนกระทั่งทางนำได้แผ่ขยายไปทั่วทุกสารทิศของแผ่นดินโดยผ่านพวกเขา อิบนุอับดิลบัรร์กล่าวว่า "ดังนั้น ชนรุ่นหลังของพวกเขาก็เช่นเดียวกัน เมื่อพวกเขาดำรงศาสนาไว้ ยึดมั่นในศาสนา และอดทนในการภักดีต่ออัลลอฮ์ในยามที่การฝ่าฝืนและฟิตนะฮ์ปรากฏขึ้น ในเวลานั้นพวกเขาก็เป็นผู้แปลกหน้าเช่นกัน และการงานของพวกเขาในยุคนั้นก็ย่อมบริสุทธิ์ดีงาม ดังเช่นที่การงานของชนรุ่นแรกเหล่านั้นบริสุทธิ์ดีงาม"⁽²⁾ สิ่งที่เป็นหลักฐานสนับสนุนคำกล่าวนี้ คือหะดีษที่มุสลิมได้รายงานจากอบูฮุร็อยเราะฮ์ (ร.ฎ.) ว่า ท่านนบี ﷺ กล่าวว่า «อิสลามได้เริ่มต้นขึ้นในสภาพที่แปลกหน้า และจะกลับไปสู่สภาพที่แปลกหน้าดังที่มันได้เริ่มต้น ดังนั้น ความผาสุก (ฏูบา) จงมีแด่บรรดาผู้แปลกหน้า»⁽³⁾

⁽¹⁾ ชัยค์อัล-อัลบานีย์กล่าวไว้ในการตรวจสอบหนังสือ มิชกาตอัล-มะศอบีห์ (3/1771) ว่า อะห์มัดได้บันทึกหะดีษนี้ด้วยสายรายงานสองสาย สายหนึ่งเศาะฮีห์ และอีกสายหนึ่งอัล-ฮากิมระบุว่าเศาะฮีห์ และอัษ-ษะฮะบีย์เห็นพ้องด้วย

⁽²⁾ ดู ฟัตห์อัล-บารีย์ (7/6-7)

⁽³⁾ เศาะฮีห์มุสลิม (1/130) หมายเลข 145-146 จากหะดีษของอบูฮุร็อยเราะฮ์ (ร.ฎ.) และอิบนุอุมัร (ร.ฎ.)

อิทธิพลของกลุ่มนิกายต่างๆ ในการบิดเบือนประวัติศาสตร์อิสลาม

ส่วนหนึ่งของความแปลกแยกของอิสลามภายหลังสามชนรุ่นแรก คือการปรากฏขึ้นของบรรดาผู้แต่งตำรา⁽¹⁾

⁽¹⁾ ในจำนวนพวกเขา ได้แก่ บรรดาผู้รายงานของพวกรอฟิเฎาะฮ์และผู้แต่งตำรารุ่นแรกของพวกเขา รวมถึงพวกโกหกและพวกกุหะดีษบางคน เช่น

• อบูมิคนัฟ ลูฏ บิน ยะห์ยา อัล-อัซดี อัล-กูฟี (เสียชีวิต ฮ.ศ. 157) ดูชีวประวัติของเขาใน สิยัร อะอ์ลาม อัน-นุบะลาอ์ (7/301)
• มุหัมมัด บิน อัส-สาอิบ อัล-กัลบี อบูฮิชาม (เสียชีวิต ฮ.ศ. 146) และฮิชามบุตรของเขา (เสียชีวิต ฮ.ศ. 204) สิยัร อะอ์ลาม อัน-นุบะลาอ์ (6/248 และ 10/102)
• อีซา บิน ยะซีด บิน บักร์ บิน ดาบ อัล-ลัยษี อัล-มะดะนี (มีชีวิตอยู่ในยุคอับบาซียะฮ์ตอนต้น) (ลิซาน อัล-มีซาน 4/408)
• เชากัร อิบนุชับบะฮ์กล่าวว่า: เขาเป็นชีอะฮ์ที่กุเรื่องเล่าและบทกวีขึ้นเอง ด้วยเหตุนี้ เคาะลัฟ อัล-อะห์มัร จึงกล่าวว่า: เรื่องเล่าบางส่วนเชากัรแต่งขึ้น และอีกบางส่วนอิบนุดาบแต่งขึ้น (ลิซาน อัล-มีซาน 3/158)
• อุมัร บิน สะอ์ด อัล-อะสะดี (เสียชีวิตราว ฮ.ศ. 180) เป็นหนึ่งในบรรดาอาจารย์ของนัศร์ บิน มุซาหิม และของอบุลฟะร็อจญ์ อัล-อัศบะฮานี ในหนังสือ มะกอติล อัฏ-ฏอลิบิยีน (อัล-มีซาน 3/199)
• นัศร์ บิน มุซาหิม อัล-มินเกาะรี (เสียชีวิต ฮ.ศ. 212) ผู้แต่งหนังสือ วักอะฮ์ ศิฟฟีน (ลิซาน อัล-มีซาน 6/157)
• ชุอัยบ์ บิน อิบรอฮีม อัล-กูฟี ผู้รายงานหนังสือต่างๆ ของสัยฟ์ บิน อุมัร อัต-ตะมีมี อิบนุอะดีย์กล่าวว่า: ในงานเขียนของเขามีเรื่องที่ไม่เป็นที่ยอมรับ (มุงกัร) และมีอคติโจมตีชาวสะลัฟ (ลิซาน อัล-มีซาน 3/145)
• อิสหาก บิน บิชร์ อัล-บุคอรี อบูหุซัยฟะฮ์ (เสียชีวิต ฮ.ศ. 206) เป็นรอฟิฎีย์ที่มีชื่อเสียง (อัล-มีซาน 1/184)
• อัล-อับบาส บิน บักการ อัฎ-ฎ็อบบี (เสียชีวิต ฮ.ศ. 222) ผู้แต่งหนังสือ อัล-วาฟิดีน วัล-วาฟิดาต มิน อะฮ์ลิล-บัศเราะฮ์ อะลา มุอาวิยะฮ์ (บรรดาชายและหญิงชาวบัศเราะฮ์ที่ไปพบมุอาวิยะฮ์ (ร.ฎ.)) เป็นผู้คลั่งไคล้ลัทธิชีอะฮ์อย่างสุดโต่ง (ลิซาน อัล-มีซาน 3/237)
• อัล-หะสัน บิน อะลี บิน ฟัฎฎ็อล อัล-กูฟี (เสียชีวิต ฮ.ศ. 224) หนึ่งในผู้แต่งตำราของพวกชีอะฮ์ (ลิซาน อัล-มีซาน 2/225)
• อะห์มัด บิน มุหัมมัด อบูอิสหาก อัล-ฮะเราะวี (เสียชีวิต ฮ.ศ. 234) ผู้แต่งหนังสือ ตารีค ฮะรอฮ์ (ประวัติศาสตร์เมืองเฮรัต) อัด-ดารุกุฏนีระบุว่าเขาเป็นคนโกหก และเขาได้รายงานต้นฉบับ (นุสคะฮ์) ต่างๆ ที่ไม่มีผู้ใดรายงานสนับสนุน (ลิซาน อัล-มีซาน 1/291)
• สุลัยมาน บิน ดาวูด บิน บิชร์ อัล-มินเกาะรี อัช-ชาซะกูนี (เสียชีวิต ฮ.ศ. 234) อัซ-ซะฮะบีกล่าวว่า: เขาเป็นหนึ่งในบรรดาผู้ที่ถูกละทิ้งโดยสิ้นเชิง (สิยัร อะอ์ลาม อัน-นุบะลาอ์ 10/679)
• อะห์มัด บิน ษาบิต อัร-รอซี ที่รู้จักกันในนาม ฟัรค็อวัยฮ์ (มีชีวิตอยู่ในศตวรรษที่สาม) เป็นหนึ่งในบรรดาอาจารย์ของอัฏ-เฏาะบารีในหนังสือ อัต-ตารีค (อัล-ญัรห์ วัต-ตะอ์ดีล 2/44) =

บรรดาผู้ที่บิดเบือนประวัติศาสตร์เพื่อแสวงความใกล้ชิดต่อชัยฏอนหรือต่อผู้ปกครอง พวกเขากล่าวอ้างว่าบรรดาศอฮาบะฮ์ของท่านเราะซูล ﷺ มิได้เป็นพี่น้องกันในหนทางของอัลลอฮ์ และมิได้เมตตาต่อกันในหมู่พวกเขา แต่พวกเขาเป็นศัตรูกัน สาปแช่งกันเอง วางแผนร้ายต่อกัน กลับกลอกต่อกัน และสมคบคิดต่อต้านกัน ด้วยการละเมิดและความเป็นศัตรู

แท้จริงพวกเขาโกหก อบูบักร (ร.ฎ.) อุมัร (ร.ฎ.) อุษมาน (ร.ฎ.) และอะลี (ร.ฎ.) นั้นสูงส่งและประเสริฐเกินกว่าที่จะเป็นเช่นนั้น และบนูฮาชิมกับบนูอุมัยยะฮ์ก็ซื่อสัตย์ต่ออิสลามของพวกเขา ต่อความเมตตาและความเป็นเครือญาติของพวกเขา เกินกว่าจะเป็นเช่นนั้น พวกเขามีสายสัมพันธ์ที่แน่นแฟ้นกว่า และร่วมมือกันในความจริงและความดีอย่างยิ่งใหญ่กว่า

บางคนที่ข้าพเจ้าได้พบที่เมืองท่าบัศเราะฮ์ ขณะที่ข้าพเจ้าถูกคุมขังอยู่ในคุกของอังกฤษในปี ฮ.ศ. 1332 ได้เล่าให้ข้าพเจ้าฟังว่า มีชายชาวอาหรับคนหนึ่งที่พวกเขารู้จัก เคยเดินทางไปมาระหว่างหมู่บ้านต่าง ๆ ในอิหร่าน แล้วชาวบ้านก็ฆ่าเขาเมื่อพวกเขารู้ว่าเขาชื่อ (อุมัร) ข้าพเจ้าถามว่า พวกเขาเห็นว่าชื่อ (อุมัร) นั้นมีอะไรเสียหายหรือ? พวกเขาตอบว่า เพราะความรักต่ออะมีรุลมุอ์มินีน อะลี (ร.ฎ.)

• อบูหะนีฟะฮ์ อะห์มัด บิน ดาวูด อัด-ดีนะวะรี (เสียชีวิต ฮ.ศ. 282) ผู้แต่งหนังสือ อัล-อัคบาร อัฏ-ฏิวาล (ซิยัร อะอ์ลาม อัน-นุบะลาอ์ 3/422)
• อิบรอฮีม บิน มุหัมมัด อัษ-ษะเกาะฟี (เสียชีวิต ฮ.ศ. 283) เป็นผู้สุดโต่งในลัทธิรอฟิเฎาะฮ์ (ลิซาน อัล-มีซาน 1/102)
• อัล-ยะอ์กูบี อะห์มัด บิน อิสหาก บิน วาฎิห์ (เสียชีวิต ฮ.ศ. 284) ผู้แต่งหนังสือ ตารีค อัล-ยะอ์กูบี เป็นนักประวัติศาสตร์ชีอะฮ์อิมามียะฮ์ ดังที่ปรากฏชัดจากหนังสือของเขา (มุอ์ญัม อัล-อุดะบาอ์ 5/153)
• มุหัมมัด บิน ยะซีด อัล-มุบัรริด นักอักษรศาสตร์ (เสียชีวิต ฮ.ศ. 285) ผู้แต่งหนังสือ อัล-กามิล เขาเหมือนกับบรรดานักอักษรศาสตร์คนอื่น ๆ ที่รวบรวมข่าวคราวและเรื่องเล่าแปลก ๆ ซึ่งส่วนใหญ่มักถูกแต่งเติมและเสริมแต่งให้สวยงาม (ตะฮ์ซีบ อัต-ตะฮ์ซีบ 3/153)
• อะห์มัด บิน อะอ์ษัม อัล-กูฟี (เสียชีวิต ฮ.ศ. 314) ผู้แต่งหนังสือ อัล-ฟุตูห์ เป็นชีอะฮ์สุดโต่ง (ลิซาน อัล-มีซาน 1/138) และดูหนังสือ "อิบนุอะอ์ษัม อัล-กูฟี วะมันฮะญุฮ์" ของ ดร.มุหัมมัด ญับร์ อบูสะอ์ดะฮ์
• อัล-มัสอูดี อะลี บิน อัล-หุซัยน์ บิน อะลี (เสียชีวิต ฮ.ศ. 346) ผู้แต่งหนังสือ มุรูจ อัซ-ซะฮับ และเล่มอื่น ๆ หนังสือของเขาเต็มไปด้วยสิ่งที่บ่งบอกว่าเขาเป็นชีอะฮ์ที่มีแนวคิดมุอ์ตะซิละฮ์ (ลิซาน อัล-มีซาน 4/224)

ข้าพเจ้าขอกล่าวว่า: พวกเขาจะเป็นชีอะฮ์ (ผู้สนับสนุน) ของอะลีได้อย่างไร ในเมื่อพวกเขาไม่รู้ว่าอะลี (ร.ฎ.) ได้ตั้งชื่อบุตรชายของท่าน ซึ่งเกิดหลังจากอัลหะซัน อัลหุเซน และมุหัมมัด อิบนุลหะนะฟียะฮ์ ตามชื่อของสหายและพี่น้องในหนทางของอัลลอฮ์ของท่าน คือ (อบูบักร) (อุมัร) และ (อุษมาน)⁽¹⁾ ขออัลลอฮ์ทรงพอพระทัยพวกเขาทั้งหมด และอุมมุกุลษูม อัลกุบรอ บุตรสาวของอะลี บิน อบีฏอลิบ เคยเป็นภรรยาของอุมัร บิน อัลค็อฏฏ็อบ (ร.ฎ.) นางได้ให้กำเนิดบุตรแก่ท่านคือ ซัยด์ และรุก็อยยะฮ์⁽²⁾ หลังจากอุมัรถูกสังหาร ลูกพี่ลูกน้องของนางคือ มุหัมมัด บิน ญะอ์ฟัร บิน อบีฏอลิบ ได้แต่งงานกับนาง ต่อมาเขาเสียชีวิตไป น้องชายของเขาคือ เอาน์ บิน ญะอ์ฟัร จึงแต่งงานกับนางต่อ และนางได้เสียชีวิตขณะเป็นภรรยาของเขา⁽³⁾

อับดุลลอฮ์ บิน ญะอ์ฟัร ผู้มีสองปีก บิน อบีฏอลิบ (ร.ฎ.) ได้ตั้งชื่อบุตรคนหนึ่งของท่านว่า (อบูบักร) และตั้งชื่อบุตรอีกคนหนึ่งว่า (มุอาวิยะฮ์)⁽⁴⁾ และมุอาวิยะฮ์ผู้นี้ คือบุตรของอับดุลลอฮ์ บิน ญะอ์ฟัร บิน อบีฏอลิบ ก็ได้ตั้งชื่อบุตรคนหนึ่งของเขาว่า (ยะซีด)⁽⁵⁾ ส่วนอุมัร บิน อะลี บิน อบีฏอลิบ ในหมู่ลูกหลานของเขามี อีซา บิน อับดุลลอฮ์ บิน มุหัมมัด บิน อุมัร บิน อะลี บิน อบีฏอลิบ ผู้มีชื่อเสียงในนาม อัลมุบาร็อก อัลอะละวี และเขามีสมญานามว่า (อบูบักร)*⁽⁶⁾

อัลหะซัน หลานของท่านนบี ﷺ บุตรของอะลี บิน อบีฏอลิบ (ร.ฎ.) ได้ตั้งชื่อบุตรคนหนึ่งของท่านว่า (อบูบักร)

⁽¹⁾ ดู มุศอับ อัซซุบัยรี, นะสะบุ กุร็อยช์ (หน้า 42–43), อัลมักดิซี, อัตตับยีน ฟี อันสาบิล กุร็อยชิยีน (หน้า 114) ⁽²⁾ นะสะบุ กุร็อยช์ (41/348) และอัตตับยีน (111–112) ⁽³⁾ อัตตับยีน ฟี อันสาบิล กุร็อยชิยีน (98, 111) ⁽⁴⁾ นะสะบุ กุร็อยช์ 83 และอัตตับยีน (หน้า 96) ⁽⁵⁾ อิบนุหัซม์, ญัมฮะเราะฮ์ อันสาบิล อะร็อบ (หน้า 68) และท่านได้กล่าวถึงยะซีดว่าเป็นหนึ่งในบุตรของอับดุลลอฮ์ บิน ญะอ์ฟัร ⁽⁶⁾ นะสะบุ กุร็อยช์ (หน้า 80) และญัมฮะเราะฮ์ อันสาบิล อะร็อบ (หน้า 66) และท่านกล่าวว่า: อบูบักร บิน อีซา บิน อับดุลลอฮ์ เป็นกวีและผู้รายงาน

และอีกคนหนึ่งชื่อ (อุมัร) และคนที่สามชื่อ (เฏาะลหะฮ์)⁽¹⁾

ท่านซัยนุลอาบิดีน อะลี บินอัลหุเซน ได้ตั้งชื่อบุตรคนหนึ่งของท่านตามชื่อของอะมีรุลมุอ์มินีน (อุมัร (ร.ฎ.) เพื่อความเป็นสิริมงคลและเพื่อขอความจำเริญ)⁽²⁾

อุมัรผู้นี้มีลูกหลานที่ได้รับความจำเริญ ในหมู่พวกเขามีทั้งนักวิชาการ กวี และผู้สูงศักดิ์

ท่านอัลหะสัน (ร.ฎ.) หลานของท่านนบี ﷺ เคยเป็นเขยของท่านเฏาะลหะฮ์ บินอุบัยดิลลาฮ์ (ร.ฎ.)⁽³⁾ และอุมมุอิสหาก บินติเฏาะลหะฮ์ ก็คือมารดาของฟาฏิมะฮ์ บินติอัลหุเซน บินอะลี⁽⁴⁾

ท่านหญิงสุกัยนะฮ์ บุตรีของท่านอัลหุเซน (ร.ฎ.) หลานของท่านนบี ﷺ เคยเป็นภรรยาของซัยด์ บินอุมัร บินอุษมาน บินอัฟฟาน อัลอุมะวี และก่อนหน้านั้นนางเคยได้รับการทำพิธีนิกาห์กับอัลอัศบัฆ บินอับดุลอะซีซ บินมัรวาน บินอัลหะกัม อัลอุมะวี⁽⁵⁾

และพี่น้องของนาง คือฟาฏิมะฮ์ บุตรีของท่านอัลหุเซน หลานของท่านนบี ﷺ บินอะลี บินอบีฏอลิบ (ร.ฎ.) เคยเป็นภรรยาของอับดุลลอฮ์ อัลอักบัร บินอัมร์ บินอุษมาน บินอัฟฟาน และก่อนหน้านั้นนางเคยเป็นภรรยาของอัลหะสัน อัลมุษันนา⁽⁶⁾ ซึ่งเขามีบุตรกับนางคือ อับดุลลอฮ์ อัลมะห์ฎ์ ผู้เป็นบรรพบุรุษของเรา⁽⁷⁾

⁽¹⁾ นะสับกุรอยช์ (หน้า 50) และญัมฮะเราะตุอันสาบิลอะร็อบ (หน้า 38) ซึ่งในเล่มหลังระบุว่า «อัมร์» ⁽²⁾ นะสับกุรอยช์ (หน้า 61) และอัลญัมฮะเราะฮ์ (หน้า 53) ⁽³⁾ นะสับกุรอยช์ (หน้า 50) และอัลญัมฮะเราะฮ์ (หน้า 39) นางมีชื่อว่า อุมมุอิสหาก บินติเฏาะลหะฮ์ บินอุบัยดิลลาฮ์ ⁽⁴⁾ ท่านอัลหุเซนได้แต่งงานกับนางหลังจากอัลหะสันผู้เป็นพี่ชายของท่าน และท่านได้บุตรีกับนางคือฟาฏิมะฮ์ ดู นะสับกุรอยช์ (หน้า 59) ⁽⁵⁾ ดู นะสับกุรอยช์ (หน้า 59) ⁽⁶⁾ หมายถึง อัลหะสัน บินอัลหะสัน บินอะลี ดู นะสับกุรอยช์ (หน้า 59) ⁽⁷⁾ มุหิบบุดดีน อัลเคาะฏีบ ชี้ว่าตัวท่านสืบเชื้อสายมาจากอับดุลลอฮ์ บินอัลหะสัน บินอัลหะสัน บินอะลี ซึ่งเกิดจากฟาฏิมะฮ์ บินติอัลหุเซน บินอะลี และเขาได้รับฉายาว่า "อัลมะห์ฎ์" หมายถึงผู้มีเชื้อสายบริสุทธิ์ เพราะเขาเป็นเชื้อสายอะละวีทั้งฝ่ายบิดาและฝ่ายมารดา ดู นะสับกุรอยช์ (หน้า 51)

อุมมุอะบีฮา บุตรีของอับดุลลอฮ์ บิน ญะอ์ฟัร ซุลญะนาหัยน์ บิน อบีฏอลิบ เคยเป็นภรรยาของอะมีรุลมุอ์มินีน อับดุลมะลิก บิน มัรวาน ต่อมาอะลี บิน อับดุลลอฮ์ บิน อัลอับบาส บิน อับดุลมุฏฏอลิบ ได้แต่งงานกับนาง⁽¹⁾

อุมมุกุลษูม บุตรีของญะอ์ฟัร ซุลญะนาหัยน์ เคยเป็นภรรยาของอัลหัจญาจ บิน ยูสุฟ หลังจากนั้นอะบาน บิน อุษมาน บิน อัฟฟาน ได้แต่งงานกับนาง⁽²⁾

ท่านหญิงนะฟีสะฮ์ ผู้ถูกฝังอยู่ที่อียิปต์ (นางเป็นบุตรีของหะซัน อัลอันวัร บิน ซัยด์ บิน อัลหะซัน อัซซิบฏ์) เคยเป็นภรรยาของอะมีรุลมุอ์มินีน อัลวะลีด บิน อับดุลมะลิก และได้ให้กำเนิดบุตรแก่เขา⁽³⁾

อะลี อัลอักบัร บิน อัลหุซัยน์ อัซซิบฏ์ บิน อะลี บิน อบีฏอลิบ มารดาของเขาคือลัยลา บุตรีของมุรเราะฮ์ บิน มัสอูด อัษษะเกาะฟีย์ และมารดาของนางคือมัยมูนะฮ์ บุตรีของอบูซุฟยาน บิน หัรบ์ อัลอุมะวีย์⁽⁴⁾

⁽¹⁾ นะสับกุร็อยช์ (หน้า 83) ⁽²⁾ ที่ถูกต้องคือ อุมมุกุลษูมเป็นบุตรีของอับดุลลอฮ์ บิน ญะอ์ฟัร และมารดาของนางคือซัยนับ บุตรีของอะลี บิน อบีฏอลิบ ซึ่งเกิดจากฟาฏิมะฮ์ บุตรีของท่านเราะซูลุลลอฮ์ ﷺ นางได้แต่งงานหลายครั้ง และ[…]คืออัลกอซิม บิน มุหัมมัด บิน ญะอ์ฟัร อัลหัจญาจ บิน ยูสุฟ ได้แต่งงานกับนางขณะที่เขาเป็นผู้ปกครองนครมะดีนะฮ์และมักกะฮ์ให้แก่อับดุลมะลิก บิน มัรวาน แล้วอับดุลมะลิกได้สั่งให้เขาหย่านาง เขาจึงหย่านาง ดู นะสับกุร็อยช์ (หน้า 82) และญัมฮะเราะฮ์ อันสาบ อัลอะร็อบ (หน้า 68) ⁽³⁾ ดูชีวประวัติของนางใน วะฟะยาต อัลอะอ์ยาน (5/423) ซิยัร อะอ์ลาม อัลนุบะลาอ์ (10/106) และอัลบิดายะฮ์ วันนิฮายะฮ์ (10/262) นางเสียชีวิตในปี ฮ.ศ. 208 และนี่เป็นความคลาดเคลื่อนของผู้เขียน ขออัลลอฮ์ทรงเมตตาท่าน หรืออาจมีข้อความบางส่วนตกหล่นไป เพราะสตรีที่อัลวะลีด บิน อับดุลมะลิก ได้แต่งงานด้วยขณะที่เขาเป็นเคาะลีฟะฮ์นั้นคือซัยนับ บุตรีของหะซัน บิน หะซัน บิน อะลี ดังที่ปรากฏในนะสับกุร็อยช์ (หน้า 52) และญัมฮะเราะฮ์ อันสาบ อัลอะร็อบ (หน้า 42) ส่วนอุมมุลกอซิม พี่สาวหรือน้องสาวของนาง เป็นภรรยาของมัรวาน บิน อะบาน บิน อะมีรุลมุอ์มินีน อุษมาน บิน อัฟฟาน (ร.ฎ.) และการเป็นเคาะลีฟะฮ์ของอัลวะลีดนั้นอยู่ในช่วงปี ฮ.ศ. 86–96 ⁽⁴⁾ ดู อัฏฏอบะกอต อัลกุบรอ ชั้นที่ห้าของศอฮาบะฮ์ (1/370) และนะสับกุร็อยช์ (หน้า 57) ซึ่งในทั้งสองเล่มระบุว่า นางเป็นบุตรีของอบูมุรเราะฮ์ บิน มัสอูด อัษษะเกาะฟีย์

และอัล-หะสัน อัล-มุษันนา บุตรของอัล-หะสัน อัส-สิบฏ์ มารดาของท่านคือเคาละฮ์⁽¹⁾ บินติมันซูร อัล-ฟะซารียะฮ์ นางเคยเป็นภรรยาของมุหัมมัด บินฏ็อลหะฮ์ บินอุบัยดิลลาฮ์⁽²⁾ เมื่อเขาถูกสังหารในวันสงครามอูฐ (อัล-ญะมัล) นางมีบุตรกับเขาหลายคน ต่อมาอัล-หะสัน อัส-สิบฏ์ได้แต่งงานกับนาง และนางได้ให้กำเนิดอัล-หะสัน อัล-มุษันนาแก่ท่าน

และมัยมูนะฮ์ บินติอบีสุฟยาน บินหัรบ์⁽³⁾ เป็นยายของอะลี อัล-อักบัร บุตรของอัล-หุสัยน์ บินอะลี

เมื่อฟาฏิมะฮ์ บุตรีของท่านนบี ﷺ เสียชีวิต อะลีได้แต่งงานกับอุมามะฮ์ บินติอบีลอาศ บินอัร-เราะบีอ์ บินอับดิลอุซซา บินอับดิชัมส์ บินอุมัยยะฮ์⁽⁴⁾

เป็นไปได้หรือที่บรรดาญาติผู้ใกล้ชิดซึ่งผูกพันและเมตตาต่อกันเหล่านี้ ผู้เลือกมารดาเช่นนี้ให้แก่ลูกหลานของพวกเขา และเลือกชื่อเช่นนี้ให้แก่บุตรผู้เป็นดั่งดวงใจของพวกเขา จะอยู่ในสภาพที่ต่างไปจากสิ่งที่อัลลอฮ์ทรงประสงค์ให้แก่พวกเขา อันได้แก่ภราดรภาพในอิสลาม ความรักเพื่ออัลลอฮ์ และการช่วยเหลือกันในความดีและความยำเกรง?!

แท้จริงมีรายงานอย่างมุตะวาติรจากอมีรุลมุอ์มินีน อะลี กัรร็อมัลลอฮุ วัจญ์ฮะฮู (ขออัลลอฮ์ทรงให้เกียรติแก่ใบหน้าของท่าน)⁽⁵⁾ ว่าท่าน…

⁽¹⁾ อัฏ-เฏาะบะเกาะฮ์ อัล-คอมิสะฮ์ มินัศ-ศอฮาบะฮ์ (1/225), นะสับกุร็อยช์ (หน้า 46) และญัมฮะเราะฮ์ อันสาบ อัล-อะร็อบ (หน้า 38)

⁽²⁾ นะสับกุร็อยช์ (หน้า 46)

⁽³⁾ ดู นะสับกุร็อยช์ (หน้า 126)

⁽⁴⁾ อุมามะฮ์ผู้นี้ มารดาของนางคือซัยนับ บุตรีของท่านเราะซูลุลลอฮ์ ﷺ ยายของนางทางฝ่ายมารดาคือเคาะดีญะฮ์ บินติคุวัยลิด และย่าของนางทางฝ่ายบิดาคือฮาละฮ์ บินติคุวัยลิด ดู นะสับกุร็อยช์ (หน้า 230) และดูประวัติของนางใน อัล-อิศอบะฮ์ (7/501)

إِنَّ اللَّهَ وَمَلَائِكَتَهُ يُصَلُّونَ عَلَى النَّبِيِّ

⁽⁵⁾ การเจาะจงให้อะลี (ร.ฎ.) ด้วยคุณลักษณะและคำดุอาอ์นี้ไม่มีหลักฐานรองรับ เราไม่โต้แย้งว่าอัลลอฮ์ทรงให้เกียรติแก่ท่าน และเราไม่สงสัยหรือลังเลในเรื่องนั้น แต่การเจาะจงสิ่งนี้ให้แก่ท่านโดยไม่ใช้กับศอฮาบะฮ์คนอื่น ๆ นั้นคือสิ่งที่เป็นปัญหา และเป็นสัญลักษณ์ของพวกบิดอะฮ์และพวกที่ตามอารมณ์ ดูตัฟสีรอิบนุกะษีร ตรงดำรัสของอัลลอฮ์ตะอาลาในซูเราะฮ์อัล-อะห์ซาบ: «แท้จริงอัลลอฮ์และมะลาอิกะฮ์ของพระองค์ทรงเศาะละวาตแด่ท่านนบี» (ซูเราะฮ์อัล-อะห์ซาบ 33:56) และดู บักร์ อบูซัยด์, มุอ์ญัม อัล-มะนาฮี อัล-ละฟซียะฮ์ (หน้า 212)

«خير هذه الأمة بعد نبيها أبو بكر ثم عمر»

ท่านกล่าวบนมิมบัรแห่งเมืองกูฟะฮ์ว่า «บุคคลที่ดีที่สุดของประชาชาตินี้หลังจากนบีของพวกเขาคืออบูบักร์ แล้วจึงอุมัร» คำกล่าวนี้ได้รับการรายงานจากท่านมากกว่าแปดสิบสายรายงาน⁽¹⁾ และอัล-บุคอรีกับคนอื่น ๆ ก็ได้รายงานไว้⁽²⁾ ไม่มีประวัติศาสตร์ใดในโลกนี้ ไม่ว่าจะเป็นประวัติศาสตร์ของอเล็กซานเดอร์แห่งมาซิโดเนีย⁽³⁾ หรือประวัติศาสตร์ของนโปเลียน⁽⁴⁾ ที่เรื่องราวต่าง ๆ ถูกต้องแน่นอนเทียบเท่าความถูกต้องของคำกล่าวนี้จากอะลี บิน อบีฏอลิบ (ร.ฎ.) ในแง่มุมทางวิชาการด้านประวัติศาสตร์

«لا أوتى بأحد يفضلني على أبي بكر وعمر إلا ضربته حد المفترى»

ท่าน (ขออัลลอฮ์ทรงให้เกียรติแก่ใบหน้าของท่าน) เคยกล่าวว่า «ไม่มีผู้ใดที่ถูกนำตัวมาหาฉันเพราะยกย่องฉันเหนือกว่าอบูบักร์และอุมัร เว้นแต่ฉันจะเฆี่ยนเขาด้วยบทลงโทษของผู้กล่าวเท็จใส่ร้าย»⁽⁵⁾ หมายความว่า การกล่าวเท็จเช่นนี้ทำให้ผู้กล่าวต้องได้รับบทลงโทษตามบทบัญญัติศาสนา ด้วยเหตุนี้ ชาวชีอะฮ์ยุคแรกจึงมีความเห็นพ้องกันในการยกย่องอบูบักร์และอุมัรให้เหนือกว่า

⁽¹⁾ เชคุลอิสลามอิบนุตัยมียะฮ์ได้กล่าวถึงเรื่องนี้ไว้ในหนังสือ มินฮาจุส-สุนนะฮ์ อัน-นะบะวิยยะฮ์ (1/308) ตรวจทานโดย มุหัมมัด ร็อชาด ซาลิม ⁽²⁾ เศาะฮีหฺอัล-บุคอรี กิตาบฟะฎออิลุศ-ศอหาบะฮ์ (7/20 จากฟัตหุลบารี) และอะหมัดได้บันทึกไว้ในมุสนัดของท่านหลายแห่ง ดูตัวอย่างเช่น (2/185) หะดีษหมายเลข 932–935 ตรวจทานโดย อะหมัด ชากิร ซึ่งท่านได้ตัดสินว่าทั้งหมดเป็นรายงานที่ถูกต้อง ⁽³⁾ อเล็กซานเดอร์ บุตรของฟิลิปแห่งมาซิโดเนีย เกิดเมื่อปี 356 ก่อนคริสตกาล ขึ้นปกครองกรีกต่อจากบิดาเมื่อปี 336 ก่อนคริสตกาล เขามีการพิชิตดินแดนอย่างกว้างขวาง ครอบคลุมลุ่มทะเลเมดิเตอร์เรเนียนและดินแดนเปอร์เซียทั้งหมด และไปถึงอินเดีย เสียชีวิตเมื่อปี 323 ก่อนคริสตกาล ดู ญะมาล อับดุลฮาดี, อุรูบบา มุนซุ อักดะมิล-อุศูร (กรีก/113) ⁽⁴⁾ นโปเลียน บุตรของชาร์ล โบนาปาร์ต เกิดเมื่อปี ค.ศ. 1769 เติบโตขึ้นมาด้วยความรักในการทหาร บิดาจึงส่งเข้าโรงเรียนทหารในกรุงปารีส และสำเร็จการศึกษาเมื่อปี ค.ศ. 1785 ได้รับแต่งตั้งเป็นร้อยตรีในกองทัพฝรั่งเศส เขาอยู่ร่วมสมัยกับการปฏิวัติฝรั่งเศสในปี ค.ศ. 1789 และได้เลื่อนตำแหน่งสูงขึ้นจนกระทั่งเป็นกงสุลที่หนึ่ง แล้วเป็นจักรพรรดิ เขาได้ทำสงครามหลายครั้งภายในยุโรปและสามารถครอบครองดินแดนส่วนใหญ่ของยุโรปได้ ต่อมาสถานการณ์ของเขาก็นำไปสู่การถูกปลดและถูกเนรเทศในปี ค.ศ. 1815 และเสียชีวิตในปี ค.ศ. 1821 (มุหัมมัด กอซิม และอะหมัด นะญีบ ฮาชิม, อัต-ตารีค อัล-หะดีษ วัล-มุอาศิร (57–91) สำนักพิมพ์ดารุลมะอาริฟ) ⁽⁵⁾ อิบนุตัยมียะฮ์, มินฮาจุส-สุนนะฮ์ อัน-นะบะวิยยะฮ์ (1/308)

อับดุลญับบาร อัล-ฮะมะดานี⁽¹⁾ ได้รายงานไว้ในหนังสือ "ตัษบีต อัน-นุบูวะฮ์" ว่า อบุลกอซิม (นัศร์ บิน อัศ-ศ็อบบาฮ์ อัล-บัลคี)⁽²⁾ ได้กล่าวไว้ในหนังสือ "กิตาบ อัน-นักฎ์ อะลา อิบนิร-รอวันดี" ว่า มีผู้ถามคนหนึ่งถามชะรีก บิน อับดุลลอฮ์ว่า "ระหว่างอบูบักรกับอะลี ใครประเสริฐกว่ากัน?" เขาตอบว่า "อบูบักร" ผู้ถามจึงกล่าวว่า "ท่านพูดเช่นนี้ทั้งที่ท่านเป็นชีอะฮ์หรือ?" เขาตอบว่า "ใช่ ผู้ใดไม่กล่าวเช่นนี้ ผู้นั้นไม่ใช่ชีอะฮ์ ขอสาบานต่ออัลลอฮ์ อะลี (ร.ฎ.) เคยขึ้นแท่นไม้ (มิมบัร) นี้แล้วกล่าวว่า «พึงรู้เถิดว่า ผู้ที่ดีที่สุดของประชาชาตินี้หลังจากนบีของพวกเขาคือ อบูบักร แล้วก็อุมัร» แล้วเราจะปฏิเสธคำพูดของท่านได้อย่างไร? เราจะกล่าวหาว่าท่านพูดเท็จได้อย่างไร? ขอสาบานต่ออัลลอฮ์ ท่านไม่ใช่คนพูดเท็จเลย"⁽³⁾

ألا إن خير هذه الأمة بعد نبيها أبو بكر ثم عمر

และในประวัติของยะห์ยา บิน ยะอ์มัร อัล-อัดวานี ในหนังสือ "วะฟะยาต อัล-อะอ์ยาน" ของอัล-กอฎี อิบนุคัลลิกาน ระบุว่า ยะห์ยา บิน ยะอ์มัร ถูกนับรวมอยู่ในเผ่าบนีลัยษ์ เพราะเขาเป็นพันธมิตรของพวกเขา และเขาเป็นชีอะฮ์ในกลุ่มชีอะฮ์รุ่นแรกที่ถือว่าอะฮ์ลุลบัยต์มีความประเสริฐกว่า โดยไม่ลดทอนเกียรติของผู้มีความประเสริฐคนอื่นจากพวกเขาแต่อย่างใด จากนั้นเขา (อิบนุคัลลิกาน) ได้เล่าเรื่องราวของยะห์ยากับอัล-หัจญาจ และการที่เขายกหลักฐานยืนยันว่าอัล-หะซันและอัล-หุซัยน์ (ร.ฎ.) เป็นลูกหลานของท่านเราะซูลุลลอฮ์ ﷺ ด้วยอายะฮ์ที่ว่า «และเราได้ประทานแก่เขา» หมายถึงแก่นบีอิบรอฮีม «อิสหาก และยะอ์กูบ» ไปจนถึงพระดำรัสของพระองค์ผู้ทรงสูงส่งที่ว่า:

وَوَهَبْنَا لَهُۥٓ

إِسْحَـٰقَ وَيَعْقُوبَ

⁽¹⁾ อับดุลญับบาร อัล-ฮะมะดานี เป็นปราชญ์ใหญ่ของสำนักมุอ์ตะซิละฮ์ในยุคของเขา เคยดำรงตำแหน่งกอฎีแห่งเมืองร็อยย์และเมืองก็อซวีนให้แก่ฟัครุดเดาละฮ์ อิบนุบุวัยฮ์ เขาถือมัซฮับชาฟิอีในเรื่องฟุรูอ์ (ข้อปลีกย่อย) และถือแนวทางมุอ์ตะซิละฮ์ในเรื่องอุศูล (หลักการพื้นฐาน) อัษ-ษะฮะบีกล่าวว่า «เขาได้แต่งหนังสือ "ดะลาอิล อัน-นุบูวะฮ์" ซึ่งเขาแต่งได้อย่างดีเยี่ยมและโดดเด่น» เขาเสียชีวิตในปี ฮ.ศ. 415 (อิบนุหะญัร, ลิซาน อัล-มีซาน 3/386) และดูตัวบทนี้ได้ใน ตัษบีต ดะลาอิล อัน-นุบูวะฮ์ (1/549) ซึ่งมีความแตกต่างเล็กน้อย

⁽²⁾ ข้าพเจ้าไม่พบบุคคลนี้ในชื่อนี้ (นัศร์ บิน อัศ-ศ็อบบาฮ์) และทั้งอิบนุตัยมียะฮ์และอัล-ฮะมะดานีก็ไม่ได้ระบุชื่อนี้ แท้จริงแล้วเขาคือ อับดุลลอฮ์ บิน อะห์มัด บิน มะห์มูด อัล-กะอ์บี อัล-บัลคี ผู้นำกลุ่มหนึ่งของสำนักมุอ์ตะซิละฮ์ เขาเคยพำนักอยู่ที่กรุงแบกแดด แล้วกลับไปยังเมืองบัลค์ และเสียชีวิตที่นั่นในปี ฮ.ศ. 319 ดู: (อิบนุนนะดีม, อัล-ฟิฮ์ริสต์ หน้า 219; ตารีค บัฆดาด 9/384; และวะฟะยาต อัล-อะอ์ยาน 3/45)

⁽³⁾ อิบนุตัยมียะฮ์ได้กล่าวถึงเรื่องนี้ไว้ใน มินฮาจญ์ อัส-ซุนนะฮ์ (1/13-15)

وَزَكَرِيَّا وَيَحْيَىٰ وَعِيسَىٰ

«และซะกะรียา ยะห์ยา และอีซา»⁽¹⁾ ยะห์ยา อิบนุยะอ์มัร กล่าวว่า “ระยะห่างระหว่างอีซากับอิบรอฮีมนั้นมากกว่าระยะห่างระหว่างอัล-หะซันและอัล-หุซัยน์กับท่านมุหัมมัด ﷺ เสียอีก” อัล-หัจญาจจึงยอมรับคำกล่าวของเขา เขากลายเป็นผู้มีเกียรติในสายตาของอัล-หัจญาจ และอัล-หัจญาจยังแต่งตั้งเขาเป็นกอฎีประจำแคว้นคุรอซาน ทั้งที่รู้อยู่ว่าเขามีแนวคิดชีอะฮ์⁽²⁾

ท่านย่อมรู้ดีว่าอัล-หัจญาจเป็นคนเช่นไร ถึงกระนั้น ในการปฏิบัติต่อผู้มีคุณธรรมที่เปิดเผยแนวคิดชีอะฮ์สายกลางของตน และใช้สัจธรรมเป็นหลักฐานยืนยันสัจธรรม อัล-หัจญาจก็ยังมีความเป็นธรรมมากกว่าบรรดาคนโกหกและคนชั่วที่มาในยุคอันเลวร้ายนี้ ทุกครั้งที่คนเหล่านี้กล่าวถึงผู้ที่มาก่อนและผู้ทำความดีในอิสลาม ซึ่งดินแดนต่าง ๆ ของโลกถูกพิชิตได้ด้วยมือของพวกเขา และประชาชาติทั้งหลายเข้ารับอิสลามด้วยความพยายาม การเผยแผ่ และความบะเราะกะฮ์ของพวกเขา ทั้งหมดล้วนเป็นชนในศตวรรษที่ดีที่สุดตามที่ท่านเราะซูลุลลอฮ์ ﷺ ได้รับรองไว้ และทุกคนล้วนมีความเกี่ยวพันกับบนีฮาชิมและอะฮ์ลุลบัยต์ ไม่ทางฝ่ายลุงป้าน้าอาฝ่ายมารดา ก็ทางเครือญาติ หรือทางการแต่งงาน แม้กระนั้นคนเหล่านี้ก็ยังกล่าวร้ายต่อประวัติของพวกเขาอย่างมุสาและเป็นปรปักษ์ และยอมให้ตนเองมีความเป็นธรรมและการยอมรับสัจธรรมน้อยกว่าแม้แต่อัล-หัจญาจ อิบนุยูซุฟ ข้าพเจ้าเกรงว่าหากคนเหล่านี้อยู่ในตำแหน่งเช่นเดียวกับอัล-หัจญาจ อิบนุยูซุฟ ข้อตำหนิทั้งหมดที่บรรดาผู้ทรงคุณธรรมมีต่อเขา⁽³⁾ ก็จะปรากฏอยู่ในตัวพวกเขาเช่นกัน ทั้งยังปราศจากข้อดีและคุณงามความดีทั้งปวงของเขาเลย

وَوَهَبْنَا لَهُۥٓ إِسْحَـٰقَ وَيَعْقُوبَ ۚ كُلًّا هَدَيْنَا ۚ وَنُوحًا هَدَيْنَا مِن قَبْلُ ۖ وَمِن ذُرِّيَّتِهِۦ دَاوُۥدَ وَسُلَيْمَـٰنَ وَأَيُّوبَ وَيُوسُفَ وَمُوسَىٰ وَهَـٰرُونَ ۚ وَكَذَٰلِكَ نَجْزِى ٱلْمُحْسِنِينَ ﴿٨٤﴾ وَزَكَرِيَّا وَيَحْيَىٰ وَعِيسَىٰ وَإِلْيَاسَ ۖ كُلٌّ مِّنَ ٱلصَّـٰلِحِينَ ﴿٨٥﴾

⁽¹⁾ ทั้งสองอายะฮ์มาจากซูเราะฮ์อัล-อันอาม (6:84-85) อัลลอฮ์ตรัสว่า «และเราได้ประทานอิสหาก และยะอ์กูบแก่เขา ทั้งหมดนั้นเราได้ชี้แนะทางให้ และนูห์นั้นเราก็ได้ชี้แนะทางให้มาก่อนแล้ว และจากลูกหลานของเขา คือ ดาวูด สุลัยมาน อัยยูบ ยูซุฟ มูซา และฮารูน และในทำนองเดียวกันนั้นแหละที่เราตอบแทนแก่ผู้กระทำความดี * และซะกะรียา ยะห์ยา อีซา และอิลยาส ทั้งหมดนั้นอยู่ในหมู่ผู้ทรงคุณธรรม» อิบนุค็อลลิกานกล่าวว่า “นี่คือการอนุมานหลักฐานที่ยอดเยี่ยม แปลกใหม่ และน่าทึ่ง”

⁽²⁾ วะฟะยาตุลอะอ์ยาน ของอิบนุค็อลลิกาน (5/174) และท่านได้ระบุว่ายะห์ยา อิบนุยะอ์มัร เสียชีวิตในปี ฮ.ศ. 129 ส่วนผู้แต่ง อัล-บิดายะฮ์ วะอัน-นิฮายะฮ์ (9/73) ระบุว่าเป็นปี ฮ.ศ. 187 และอัษ-ษะฮะบีกล่าวไว้ใน อัส-สิยัร (4/443) ว่าเขาเสียชีวิตก่อนปีที่เก้าสิบ หมายถึงปี ฮ.ศ. 190

⁽³⁾ ดูชีวประวัติของอัล-หัจญาจใน สิยัร อะอ์ลามิน-นุบะลาอ์ ของอิมามอัษ-ษะฮะบี (4/343) และอิบนุกะษีร อัล-บิดายะฮ์ วะอัน-นิฮายะฮ์ (9/117-139)

และการพิชิตดินแดนของท่าน ซึ่งภายใต้ธงของบรรดาแม่ทัพทั้งระดับสูงและระดับรองของท่าน ได้แผ่ขยายไปจนถึงดินแดนที่ไกลที่สุดของแคว้นสินธ์ และครอบคลุมไปถึงเทือกเขาแห่งอินเดียและดินแดนใกล้เคียง

คุฏบะฮ์ (คำปราศรัย) ของอะมีรุลมุอ์มินีน อะลี บิน อบีฏอลิบ (ร.ฎ.) ที่กล่าวพรรณนาถึงสหายสนิทและผู้นำของท่าน คือเคาะลีฟะฮ์ของท่านเราะซูลุลลอฮ์ ﷺ อบูบักร (ร.ฎ.) ในวันที่ท่านเสียชีวิตนั้น เป็นถ้อยคำอันไพเราะคมคายที่ผู้คนในยุคก่อน ๆ ต่างพากันท่องจำ⁽¹⁾

ในสมัยการปกครองของอุมัร (ร.ฎ.) ท่านอะลีก็ได้เข้าให้สัตยาบัน (บัยอะฮ์) ต่อท่านเช่นกัน และเป็นหนึ่งในผู้สนับสนุนคนสำคัญที่สุดของท่านในการยืนหยัดบนสัจธรรม ท่านอะลีกล่าวถึงอุมัรในทางที่ดีและยกย่องสรรเสริญท่านในทุกโอกาส ดังที่ท่านได้ทราบแล้วว่า ภายหลังจากอุมัรผู้เป็นพี่น้องและญาติทางการสมรสของท่าน ท่านอะลีได้ตั้งชื่อบุตรชายสองคนของท่านตามชื่อของทั้งสอง (คืออบูบักรและอุมัร) จากนั้นได้ตั้งชื่อบุตรคนที่สามว่าอุษมาน⁽²⁾ เนื่องด้วยสถานะอันยิ่งใหญ่ของท่านอุษมานในสายตาของท่าน และเพราะท่านอุษมานคือผู้นำของท่านตลอดช่วงชีวิตของท่านอุษมาน

หากมิใช่เพราะท่านอุษมาน (ร.ฎ.) — ภายหลังจากที่ท่านได้แสดงหลักฐานโต้แย้งต่อบรรดาผู้ที่ลุกฮือต่อต้านท่านตามการยุยงของศัตรูของอัลลอฮ์ คือพรรคพวกของอิบนุสะบะอ์ชาวยิว — ได้ห้ามบรรดาศอฮาบะฮ์มิให้ปกป้องท่าน เพื่อสงวนเลือดของชาวมุสลิม และเพื่อจำกัดวงของฟิตนะฮ์ให้แคบลง ประกอบกับที่ท่านรู้ถึงข่าวดีจากท่านเราะซูลุลลอฮ์ ﷺ ว่าท่านจะได้รับชะฮีดและได้เข้าสวรรค์⁽³⁾ — หากมิใช่เพราะเหตุทั้งหมดนั้น ท่านอะลีย่อมจะอยู่แถวหน้าของบรรดามุฮาญิรีนและอันศ็อรในนครมะดีนะฮ์ ซึ่งทุกคนล้วนพร้อมที่จะปกป้องท่านอุษมาน แม้ว่าพวกเขาทั้งหมดจะต้องเสียชีวิตในหนทางนั้นก็ตาม

ถึงกระนั้น ท่านอะลีก็ได้ให้บุตรชายทั้งสองของท่าน คืออัล-หะสันและอัล-หุสัยน์ ไปเฝ้าอยู่ที่ประตูบ้านของท่านอุษมาน และสั่งให้ทั้งสองปฏิบัติตามคำสั่งของท่านอุษมานในทุกสิ่งที่ท่านสั่ง แม้ว่าการนั้นจะนำไปสู่การหลั่งเลือดของทั้งสองก็ตาม

⁽¹⁾ ดู: อัล-บิดายะฮ์ วะอัน-นิฮายะฮ์ (6/302) ⁽²⁾ ได้กล่าวไปแล้วในหน้า 32 ⁽³⁾ ศึกษาเพิ่มเติมในประเด็นนี้ได้จาก: ดร.สุลัยมาน อัล-เอาดะฮ์, อิบนุสะบะอ์ และบทบาทของเขาในเหตุการณ์ฟิตนะฮ์ในยุคต้นของอิสลาม จัดพิมพ์โดยดารฏ็อยบะฮ์ กรุงริยาด; มุหัมมัด บิน อับดุลลอฮ์ อัล-ฆับบาน, ฟิตนะฮ์การสังหารอุษมาน บิน อัฟฟาน วิทยานิพนธ์ที่ยังไม่ได้ตีพิมพ์ มหาวิทยาลัยอิสลาม (มะดีนะฮ์); และดูหนังสือ อัช-ชะรีอะฮ์ ของอิหม่ามอัล-อาญุรีย์ (4/1980) ตรวจทานโดย ดร.อับดุลลอฮ์ บิน อุมัร อัด-ดุมัยญีย์

และ (ท่านอะลี (ร.ฎ.)) ได้กำชับทั้งสองคนให้แจ้งแก่บิดาของพวกเขาทุกเรื่องที่ท่านอุษมาน (ร.ฎ.) ปรารถนาให้ท่านช่วยดำเนินการให้⁽¹⁾

เรื่องราวทั้งหมดที่บรรดาผู้โกหกได้กุขึ้น ซึ่งขัดแย้งกับข้อเท็จจริงนี้ และสวนทางกับการที่ท่านอัล-หะซัน (ร.ฎ.) และท่านอัล-หุซัยน์ (ร.ฎ.) ยืนเฝ้าอยู่ที่ประตูบ้านของท่าน (อุษมาน) และพร้อมจะเชื่อฟังท่านในทุกสิ่งที่ท่านสั่ง ล้วนเป็นการโกหกต่ออัลลอฮ์และบิดเบือนประวัติศาสตร์

เป็นธรรมเนียมของบรรพชนของเรา (สะลัฟ) ที่จะบันทึกข่าวคราวของยุคสมัยเหล่านั้นโดยระบุถึงผู้รายงานแต่ละคน ผู้ใดต้องการรู้คุณค่าของข่าวแต่ละเรื่องตามหลัก "ท่านได้เรื่องนี้มาจากไหน?" ก็ให้กลับไปตรวจสอบประวัติของผู้รายงานแต่ละคนในทุกสายรายงาน แล้วข่าวเหล่านั้นจะถูกคัดกรองให้กระจ่างแก่เขา และเขาจะรู้ว่า ข่าวที่ถูกต้องซึ่งรายงานโดยผู้ที่มีความสัตย์จริงและมีความเที่ยงธรรมนั้น ยืนยันว่าบรรดาศอฮาบะฮ์ของท่านเราะซูลุลลอฮ์ ﷺ ทั้งหมดล้วนเป็นผู้ประเสริฐที่สุดในหมู่หัวกะทิของมนุษยชาติเท่าที่มนุษยชาติเคยรู้จัก ส่วนข่าวที่ทำให้ประวัติของศอฮาบะฮ์ด่างพร้อย และทำให้เข้าใจผิดว่าพวกเขาเป็นผู้มีจิตใจคับแคบต่ำทรามนั้น คือข่าวที่บรรดาผู้โกหกรายงานไว้ ซึ่งมาจากพวกมะญูซีและพวกยิวที่แฝงตัวใช้ชื่ออย่างมุสลิม⁽²⁾

การเรียกร้องให้เขียนประวัติศาสตร์ของมุสลิมจากแหล่งที่บริสุทธิ์

บางทีท่านอาจจะถามฉันว่า ถ้าเช่นนั้นแล้ว อะไรคือต้นกำเนิดของลัทธิชีอะฮ์? ในยุคแรกนั้น ท่านอะลี (ร.ฎ.) ไม่มีชีอะฮ์ (ผู้สนับสนุน) เลยหรือ? เหตุการณ์สมรภูมิอูฐ (อัล-ญะมัล) คืออะไร? อะไรคือสาเหตุที่ทำให้มันเกิดขึ้น? และความจริงของเรื่องการตัดสินโดยอนุญาโตตุลาการ (อัต-ตะห์กีม) คืออะไร?

⁽¹⁾ ดูรายงานเรื่องนี้ใน อัล-มุศ็อนนัฟ ของอิบนุอบีชัยบะฮ์ (15/224) ด้วยสายรายงานที่หะซัน, ชีวประวัติของอุษมานจาก ตารีค อิบนิอะซากิร (หน้า 374) ด้วยสายรายงานที่หะซัน และเคาะลีฟะฮ์ อิบนุค็อยยาฏ ใน อัต-ตารีค (หน้า 174) ด้วยสายรายงานที่เศาะฮีหฺถึงมุหัมมัด อิบนุซีรีน ⁽²⁾ ได้กล่าวถึงผู้รายงานที่โกหกบางคนจากพวกรอฟิเฎาะฮ์และพวกอื่น ๆ ไปแล้วก่อนหน้านี้

อันที่จริง การตอบคำถามเหล่านี้ด้วยสายรายงานที่จิตใจของผู้ที่มีความเที่ยงธรรมรู้สึกสบายใจ ไม่ว่าแนวทางและมัซฮับของพวกเขาจะแตกต่างกันเพียงใดก็ตาม จำเป็นต้องมีการเขียนประวัติศาสตร์ของมุสลิมขึ้นใหม่ และในการเขียนนั้นจะต้องนำมาจากแหล่งที่มาอันบริสุทธิ์ของมัน⁽¹⁾ โดยเฉพาะอย่างยิ่งในจุดต่าง ๆ ที่ถูกบิดเบือนโดยบรรดาผู้มีสำนึกอันเสื่อมทราม จากบรรดาผู้กุเรื่อง…

⁽¹⁾ สิ่งที่ท่านอาจารย์มุหิบบุดดีน อัล-เคาะฏีบ เราะหิมะฮุลลอฮ์ ได้เรียกร้องไว้ คือการกลับไปสู่แหล่งที่มาอันบริสุทธิ์จากตำราต้นฉบับประวัติศาสตร์ของประชาชาติอิสลาม การใช้ระเบียบวิธีทางวิชาการที่ถูกต้อง และการวิพากษ์รายงานต่าง ๆ ด้วยการรู้จักผู้รายงานและการประเมินพวกเขาด้วยเกณฑ์อัล-ญัรห์วัตตะอ์ดีลนั้น ได้บรรลุผลเป็นอันมากในการตื่นตัวทางวิชาการอันจำเริญในยุคปัจจุบันของเรา และการสรรเสริญอันมากมายเป็นของอัลลอฮ์ ต่อไปนี้คือส่วนหนึ่งของวิทยานิพนธ์และงานวิจัยทางวิชาการที่จริงจังเกี่ยวกับประวัติศาสตร์ยุคแรกของอิสลาม: 1- มุฮัมมัด อัศ-ศอดิก อัรญูน: อุษมาน บิน อัฟฟาน 2- มุฮัมมัด อัศ-ศอดิก อัรบูน: คอลิด บิน อัล-วะลีด 3- สุลัยมาน บิน หัมด์ อัล-เอาดะฮ์: อิบนุสะบะอ์และบทบาทของเขาในเหตุการณ์ฟิตนะฮ์ในยุคต้นของอิสลาม 4- มุฮัมมัด ฎ็อยฟุลลอฮ์ บะฏอยนะฮ์: ชีวิตทางสังคมในยุคต้นของอิสลาม 5- ญะมีล อับดุลลอฮ์ อัล-มิศรี: อิทธิพลของชาวคัมภีร์ต่อฟิตนะฮ์และสงครามในศตวรรษแรกแห่งฮิจเราะฮ์ 6- ญะมีล อับดุลลอฮ์ อัล-มิศรี: แรงจูงใจของการพิชิตดินแดนของอิสลาม 7- อักร็อม ฎิยาอ์ อัล-อุมะรี: ยุคคิลาฟะฮ์อัร-รอชิดะฮ์ 8- ยะห์ยา บิน อิบรอฮีม อัล-ยะห์ยา: รายงานของอบูมิคนัฟในตารีคอัฏ-ฏ็อบรี (ยุคคิลาฟะฮ์อัร-รอชิดะฮ์ – การศึกษาเชิงวิพากษ์) 9- ยะห์ยา บิน อิบรอฮีม อัล-ยะห์ยา: รายงานทางประวัติศาสตร์ในฟัตหุลบารี (ยุคคิลาฟะฮ์อัร-รอชิดะฮ์และรัฐอุมัยยะฮ์ – การรวบรวมและการตรวจสอบความน่าเชื่อถือ) 10- มุฮัมมัด บิน อับดุลลอฮ์ อัล-ฆ็อบบาน: ฟิตนะฮ์การสังหารท่านอุษมาน (ร.ฎ.) 11- ดร.อับดุลลอฮ์ บิน อุมัร อัด-ดุมัยญี: อัล-อิมามะฮ์อัล-อุซมา (การเป็นผู้นำสูงสุด) ตามทัศนะของอะฮ์ลุสซุนนะฮ์วัลญะมาอะฮ์ 12- ดร.นาศิร บิน อะลี อัช-ชัยค์: อะกีดะฮ์ของอะฮ์ลุสซุนนะฮ์วัลญะมาอะฮ์เกี่ยวกับศอฮาบะฮ์ 13- ดร.นาศิร บิน อับดุลลอฮ์ บิน อะลี อัล-เกาะฟารี: ประเด็นการประนีประนอมระหว่างอะฮ์ลุสซุนนะฮ์กับชีอะฮ์ 14- อับดุลอะซีซ บิน อับดุรเราะห์มาน อัล-อัจลาน: บรรดาศอฮาบะฮ์ของท่านเราะซูลุลลอฮ์ ﷺ และทัศนะของผู้คน…

…รายงานข่าวต่าง ๆ และ ณ ที่นี้ข้าพเจ้าขอย้ำสิ่งที่ข้าพเจ้าเคยกล่าวไว้มากกว่าหนึ่งครั้ง นั่นคือ ประชาชาติอิสลามนั้นมั่งคั่งกว่า…

(เชิงอรรถต่อจากหน้าก่อน)

…ในหมู่พวกเขา (ปริญญาโท มหาวิทยาลัยอัล-อิมาม)

15– คอลิด บิน มุหัมมัด อัล-ฆอยษ์: การเป็นชะฮีดของอุษมาน (ร.ฎ.) และสงครามอัล-ญะมัลในริวายะฮ์ของซัยฟ์ บิน อุมัร ในตารีคอัฏ-ฏ็อบรีย์: การศึกษาเชิงวิพากษ์

16– คอลิด บิน มุหัมมัด อัล-ฆอยษ์: ริวายะฮ์เกี่ยวกับการเป็นเคาะลีฟะฮ์ของมุอาวิยะฮ์ (ร.ฎ.) ในตารีคอัฏ-ฏ็อบรีย์: การศึกษาเชิงวิพากษ์และเปรียบเทียบ

17– อับดุลลอฮ์ บิน มุหัมมัด อะลี ฮัยดัร: ริวายะฮ์ของอิบนุอิสหาก ในตารีคอัฏ-ฏ็อบรีย์ เกี่ยวกับการสังหารอุษมาน (ร.ฎ.) และสงครามอัล-ญะมัล: การศึกษาเชิงวิพากษ์ (ปริญญาโท มหาวิทยาลัยอุมมุลกุรอ)

18– อับดุลอะซีซ บิน สุลัยมาน อัส-สุลูมีย์: ริวายะฮ์ของเอาวานะฮ์ บิน อัล-หะกัม ในตารีคอัฏ-ฏ็อบรีย์: การศึกษาเชิงวิพากษ์ (ปริญญาโท มหาวิทยาลัยอิสลาม)

19– สะอัด บิน มูซา อัล-มูซา: ตัวบททางประวัติศาสตร์ในมุสนัดของอิมามอะห์มัด (ยุคเคาะลีฟะฮ์อัร-รอชิดีน) (ปริญญาเอก มหาวิทยาลัยอุมมุลกุรอ)

20– มุหัมมัด อัมหะซูน: ตะห์กีกจุดยืนของศอฮาบะฮ์ในช่วงฟิตนะฮ์ จากริวายะฮ์ของอิมามอัฏ-ฏ็อบรีย์และนักวิชาการหะดีษ ปี ค.ศ. 1989

21– มุหัมมัด บิน อับดุลฮาดี อัช-ชัยบานีย์: จุดยืนของฝ่ายคัดค้านต่อการเป็นเคาะลีฟะฮ์ของยะซีด อิบนุอบีสุฟยาน: การศึกษาเชิงวิพากษ์ต่อริวายะฮ์ต่าง ๆ (ปริญญาโท มหาวิทยาลัยอิสลาม)

22– อับดุลลอฮ์ บิน อุษมาน อัล-คุรอชีย์: อิบนุซซุบัยร์ (ร.ฎ.) และราชวงศ์อุมัยยะฮ์ (ปริญญาโท มหาวิทยาลัยกษัตริย์สะอูด)

23– อับดุลอะซีซ อุมัร อัล-บัยตีย์: อิบนุอะอ์ษัม อัล-กูฟีย์ แนวทางและแหล่งข้อมูลของเขาเกี่ยวกับการเป็นเคาะลีฟะฮ์ของอัศ-ศิดดีก (ร.ฎ.) ในหนังสืออัล-ฟุตูห์ (ปริญญาโท มหาวิทยาลัยอิสลาม)

24– อับดุลหะมีด อะลี อัล-ฟะกีฮีย์: การเป็นเคาะลีฟะฮ์ของอะลี บิน อบีฏอลิบ (ร.ฎ.) ผ่านตำราซุนนะฮ์และประวัติศาสตร์: การศึกษาเชิงวิพากษ์ต่อริวายะฮ์ต่าง ๆ (ปริญญาโท มหาวิทยาลัยอิสลาม)

25– มุหัมมัด มุหัมมัด อัล-เอาวาญีย์: การเป็นเคาะลีฟะฮ์ของอุษมาน (ร.ฎ.) โดยไม่รวมเหตุการณ์ฟิตนะฮ์ ผ่านตำราซุนนะฮ์และประวัติศาสตร์: การศึกษาเชิงวิพากษ์ต่อริวายะฮ์ต่าง ๆ (ปริญญาโท จากมหาวิทยาลัยอิสลาม)

27– อับดุลอะซีซ มุหัมมัด นูร วะลีย์: อิทธิพลของแนวคิดชีอะฮ์ที่มีต่อริวายะฮ์ทางประวัติศาสตร์ในศตวรรษแรกแห่งฮิจญ์เราะฮ์

28– อับดุสสลาม มุหฺสิน อาล อีสา: ริวายะฮ์ที่มีมาเกี่ยวกับบุคลิกภาพของอุมัร (ร.ฎ.) และนโยบายการบริหารของท่าน: การศึกษาเชิงวิพากษ์ต่อริวายะฮ์ต่าง ๆ (ปริญญาเอก มหาวิทยาลัยอิสลาม)

…ประชาชาติต่าง ๆ บนผืนแผ่นดินในด้านวัตถุดิบที่ถูกต้องสมบูรณ์ ซึ่งสามารถใช้สร้างโครงสร้างแห่งประวัติศาสตร์ของตนได้ ทว่ามันก็ยังคงเป็นประชาชาติที่ใส่ใจน้อยที่สุดในบรรดาประชาชาติบนผืนแผ่นดิน ในการสร้างประวัติศาสตร์ของตนจากวัตถุดิบอันถูกต้องเหล่านั้น

ผู้คนในปัจจุบันมีอยู่หลายกลุ่ม กลุ่มหนึ่งคือผู้อ่านตำราเก่าแก่ ซึ่งผู้ประพันธ์ต้องการเก็บรักษาข่าวคราวต่าง ๆ ไว้ก่อนที่จะสูญหาย พวกเขาจึงรวบรวมทุกสิ่งที่มือของพวกเขาไปถึงไว้ในตำราเหล่านั้น ทั้งที่ไร้ค่าและที่มีคุณค่า โดยระบุแหล่งที่มาของข่าวคราวเหล่านี้และรายชื่อผู้รายงาน เพื่อให้ผู้อ่านได้รู้ชัดว่าข่าวใดถูกต้องและข่าวใดบกพร่อง⁽¹⁾ แต่เนื่องจากกาลเวลาที่ห่างไกล และผู้อ่านส่วนใหญ่ไม่รู้ถึงสถานะของผู้รายงานเหล่านี้ รวมถึงระดับของพวกเขาในด้านความสัตย์จริงและการโกหก ตลอดจนการยึดมั่นต่อสัจธรรมหรือการโอนเอียงไปตามอารมณ์ใฝ่ต่ำ ท่านจึงเห็นว่าพวกเขาไม่ได้รับประโยชน์จากแหล่งข้อมูลเหล่านี้ และไม่ได้รับประโยชน์จากตำราที่อาศัยแหล่งข้อมูลเหล่านั้นโดยปราศจากการกลั่นกรองและการตรวจสอบ⁽²⁾

นอกจากนี้ยังมีตำราเก่าแก่อีกประเภทหนึ่ง แต่มีระดับต่ำกว่าตำราเหล่านี้⁽³⁾ เพราะผู้แต่งเป็นพวกที่ตามอารมณ์ใฝ่ต่ำ และเป็นผู้ที่มีสีสันแห่งการแบ่งพรรคแบ่งพวก ซึ่งพวกเขาย้อมข่าวคราวของตนด้วยสีสันนั้น ตำราประเภทนี้จึงก่อความเสียหายร้ายแรงกว่า และบางทีอาจแพร่หลายกว้างขวางกว่าตำราประเภทแรกเสียอีก⁽⁴⁾ ส่วนตำราสมัยใหม่ เช่น ผลงานของญุรญี ซัยดาน และงานวิจัย…

⁽¹⁾ ท่าน (ขออัลลอฮ์ทรงเมตตาท่าน) หมายถึงตำราที่รายงานข่าวคราวพร้อมสายรายงาน (อิสนาด) เช่น เฏาะบะกอต ของอิบนุสะอด์, ตารีค ของเคาะลีฟะฮ์ อิบนุค็อยยาฏ, ตารีค ของอัฏ-เฏาะบะรี และผู้ที่คล้ายคลึงกับพวกเขาซึ่งรายงานโดยมีสายรายงาน เพราะหลักยึดในเรื่องนี้อยู่ที่สายรายงาน และนี่เป็นแนวทางที่ถือปฏิบัติและยึดถือกันในยุคสมัยของพวกเขา การที่พวกเขาบันทึกข่าวคราวที่อ่อนมากและอ่อน (เฎาะอีฟ) ไว้ จึงไม่ได้ทำให้สถานะทางวิชาการของพวกเขาด่างพร้อยแต่อย่างใด พวกเขามิได้ละเลยในเรื่องนี้ หากแต่บันทึกข่าวคราวเหล่านั้นไว้พร้อมสายรายงาน เพื่อให้เป็นที่รู้กันว่าข่าวนั้นเป็นเช่นไร

⁽²⁾ แหล่งข้อมูลที่สำคัญที่สุดประการหนึ่งในบรรดาแหล่งข้อมูลเหล่านี้คือ ตารีค ของอิบนุญะรีร อัฏ-เฏาะบะรี ข้าพเจ้าได้เขียนบทความบรรยายและวิเคราะห์ตำรานี้ไว้ในเล่มที่ 24 ของ (นิตยสารอัล-อัซฮัร, หน้า 210–215) ท่านจงกลับไปศึกษาบทความนั้น เพื่อจะได้รับประโยชน์จากแหล่งข้อมูลเหล่านี้ และเพื่อจะได้รู้ว่าสิ่งใดควรรับและสิ่งใดควรละทิ้ง «มุหิบบ์»

⁽³⁾ หมายถึง ต่ำกว่าในด้านระดับและสถานะ

⁽⁴⁾ หมายถึง ในยุคปัจจุบัน เนื่องจากผู้คนบางกลุ่มให้ความสนใจในการเผยแพร่และจัดพิมพ์ซ้ำหลายครั้ง ตัวอย่างเช่น วักอะตุศิฟฟีน …

ที่บรรดานักเขียนได้คัดลอกมาจากผลงานของบรรดานักบูรพาคดี (โอเรียนเต็ลลิสต์) โดยไม่รู้เท่าทันแผนการแอบแฝงของพวกเขา⁽¹⁾ เพราะแท้จริงแล้วนั่นคือหายนะที่ร้ายแรงที่สุดและภัยที่ใหญ่หลวงที่สุด ด้วยเหตุนี้ประชาคมนี้จึงถูกพรากจากแหล่งพลังที่อุดมสมบูรณ์ที่สุดของตน นั่นคืออีมานต่อความยิ่งใหญ่ของอดีตของตน ทั้งที่ประชาคมนี้เป็นทายาทของชนรุ่นก่อน (สะลัฟ) ซึ่งประวัติศาสตร์ไม่เคยพบเห็นประวัติชีวิตใดที่บริสุทธิ์กว่า งดงามตระการกว่า และรุ่งโรจน์กว่าประวัติชีวิตของพวกเขาเลย

บทบาทของนักวิชาการหะดีษในการวางแนวทางการวิพากษ์ผู้รายงานและการรายงาน

อย่างไรก็ตาม ส่วนหนึ่งจากความโปรดปรานของอัลลอฮ์ที่มีต่อเราคือ การที่บรรดานักวิชาการหะดีษได้ให้ความสำคัญกับการตรวจสอบสภาพของผู้รายงานข่าว และระดับความซื่อสัตย์ (อะมานะฮ์) ของพวกเขาในการถ่ายทอดข่าวเหล่านั้น พวกเขาได้แต่งตำราและพจนานุกรมในเรื่องนี้ ซึ่งมีประโยชน์ใหญ่หลวงแก่ผู้ที่ค้นคว้าอ้างอิงเมื่อทำการเรียบเรียง และพวกเขามีงานตรวจสอบอันทรงคุณค่าในทุกประเด็นที่เป็นตัวกำหนดทิศทางของความจริงในการตัดสินเหตุการณ์สำคัญๆ ในประวัติศาสตร์ยุคต้นของอิสลาม

และแม้ว่าตำราแม่บทอันทรงคุณค่าจำนวนมากได้สูญหายไปในหายนะของฮูลากู⁽²⁾ ต่อมาในสงครามครูเสดและการถูกกวาดล้างของอันดะลุส รวมทั้งความเสื่อมถอยของระดับทางวิชาการในหลายศตวรรษหลังที่ตามมาจากสิ่งเหล่านั้นทั้งหมด แต่ทว่างานตรวจสอบจำนวนมากของบรรดานักตรวจสอบยังคงกระจัดกระจายอยู่ในซอกหลืบของตำรา

(ต่อจากเชิงอรรถหน้าก่อน) ของนัศร์ บิน มุซาฮิม, ตารีค อัล-ยะอ์กูบี, มุรูจ อัซ-ซะฮับ ของอัล-มัสอูดี และอัล-อิมามะฮ์ วะอัส-สิยาสะฮ์ ซึ่งถูกอ้างอย่างเท็จว่าเป็นผลงานของอิบนุกุตัยบะฮ์ รวมถึงตำราอื่นๆ ที่คล้ายคลึงกัน และอัลลอฮ์คือผู้ที่ถูกขอความช่วยเหลือ

⁽¹⁾ ผลงานเหล่านี้มีจำนวนมากจนยากที่จะนับได้ ส่วนหนึ่งได้แก่ผลงานของอะห์มัด อะมีน, ฏอฮา หุสัยน์ และมุหัมมัด หุสัยน์ ฮัยกัล ตลอดจนอาจารย์มหาวิทยาลัยบางคนที่ได้รับอิทธิพลจากแนวคิดบูรพาคดี

⁽²⁾ ซึ่งอิบนุอบิลหะดีด (เสียชีวิต ฮ.ศ. 656) เป็นหนึ่งในผู้ร่วมมือกับผู้ทรยศ อิบนุลอัลกอมี (เสียชีวิต ฮ.ศ. 656) ในการปูทางให้แก่เขา (ฮูลากู) เพื่อโค่นล้มรัฐอิสลาม «มุหิบบ์»

...อิสลาม⁽¹⁾ และมีความหวังอย่างยิ่งว่าจะเกิดการฟื้นฟูครั้งใหม่ เพื่อนำบางส่วนของอดีตอันรุ่งโรจน์ของประชาชาตินี้กลับคืนมา ภายใต้แสงสว่างแห่งตัวบทและคำชี้แนะที่บรรดาอุละมาอ์ของประชาชาตินี้ได้ทิ้งไว้

การตอบโต้ข้ออ้างของชีอะฮ์

أنت مني بمنزلة هارون من موسى، إلا أنه لا نبي بعدي

หลังจากนี้ ข้าพเจ้าขอย้อนกลับไปยังคำถามต่าง ๆ ที่ได้กล่าวไว้ข้างต้นเกี่ยวกับต้นตอของฟิตนะฮ์และลัทธิชีอะฮ์ ผู้กล่าวอ้างทั้งหลายได้อ้างให้แก่ท่านอะลี (ร.ฎ.) ในสิ่งที่ท่านเองไม่เคยรู้มาก่อน พวกเขาอ้างว่าท่านนบี ﷺ ได้แต่งตั้งท่านให้เป็นเคาะลีฟะฮ์หลังจากท่าน ในวันที่ท่านนบี ﷺ มอบหมายให้ท่านอะลีดูแลนครมะดีนะฮ์แทน ขณะที่ท่านนบี ﷺ มุ่งหน้าไปยังแคว้นชามในสงครามตะบูก และในวันนั้นท่านนบี ﷺ ได้กล่าวแก่ท่านอะลีว่า «ท่านมีฐานะต่อฉันเสมือนฮารูนที่มีต่อมูซา เพียงแต่ว่าจะไม่มีนบีคนใดอีกหลังจากฉัน» บรรดานักวิชาการหะดีษมีความเห็นแตกต่างกันในเรื่องระดับความถูกต้องของรายงานนี้ บางท่านเห็นว่าเป็นหะดีษเศาะฮีห์ บางท่านเห็นว่าเป็นหะดีษเฎาะอีฟ และท่านอิหม่ามอบุลฟะร็อจญ์ อิบนุลเญาซีย์ มีความเห็นว่าเป็นหะดีษเมาฎูอ์ที่ถูกกุขึ้น⁽²⁾ และหากเราย้อนกลับไปพิจารณาสถานการณ์ที่พวกเขากล่าวว่ามัน...

⁽¹⁾ เช่น อิบนุลอะเราะบีย์ในหนังสือ อัล-เอาะวาศิม มินัล-เกาะวาศิม, เชคุลอิสลาม อิบนุตัยมียะฮ์ และบรรดาลูกศิษย์ของท่าน ได้แก่ อิบนุลก็อยยิม, อัซ-ซะฮะบีย์ และอิบนุกะษีร ตลอดจนผู้ที่มาหลังจากพวกเขา เช่น อัล-ฮาฟิซ อิบนุหะญัร อัล-อัสก็อลานีย์

ولو كان لكنته

⁽²⁾ หะดีษนี้เป็นหะดีษเศาะฮีห์ บันทึกโดยอัล-บุคอรีย์ (7/71 พร้อมฟัตหุลบารี) และมุสลิม (4/1871) หมายเลข 2404 และผู้อื่นนอกจากทั้งสองท่านจากบรรดาผู้รวบรวมหนังสือสุนัน จากหะดีษของสะอ์ด บิน อบีวักก็อศ (ร.ฎ.) และไม่มีข้อตำหนิใด ๆ ในหะดีษที่มีถ้อยคำตามตัวบทนี้ ทั้งไม่มีหลักฐานใด ๆ สำหรับพวกรอฟิเฎาะฮ์ในสิ่งที่พวกเขายึดถือในการนำหะดีษนี้มาอ้างเป็นหลักฐาน ดูรายละเอียดเรื่องนี้ได้ในหนังสือ มินฮาจญ์อัส-สุนนะฮ์ ของเชคุลอิสลาม อิบนุตัยมียะฮ์ (1/501, 4/371) และฟัตหุลบารี (7/74) ทั้งนี้ อิบนุลเญาซีย์มิได้กล่าวถึงหะดีษนี้ไว้ในหนังสือ อัล-เมาฎูอาต หากแต่ได้กล่าวไว้ในหนังสือ อัล-อิลัล อัล-มุตะนาฮิยะฮ์ ฟิล-อะหาดีษ อัล-วาฮิยะฮ์ (1/228) หมายเลข 359 ผ่านสายรายงานของอบูบักร บิน อบิลอัซฮัร จากหะดีษของญาบิร (ร.ฎ.) ซึ่งเป็นรายงานหนึ่งของหะดีษนี้ที่มีส่วนเพิ่มเติมที่เป็นมุนกัร คือคำกล่าวที่ว่า «และหากจะมี (นบีหลังจากฉัน) ก็ย่อมเป็นท่าน» และท่านได้ยกคำกล่าวของอัล-เคาะฏีบไว้ว่า “ส่วนเพิ่มเติมนี้ คือ «และหากจะมี ก็ย่อมเป็นท่าน» เราไม่รู้ว่ามีผู้ใดรายงานไว้นอกจากอิบนุ อบิลอัซฮัร และเขาไม่ใช่ผู้ที่เชื่อถือได้ เขากุหะดีษขึ้นแล้วอ้างไปยังบรรดาผู้รายงานที่เชื่อถือได้” จบคำกล่าว ข้าพเจ้าขอกล่าวว่า สิ่งที่ท่านอาจารย์มุหิบบุดดีนได้กล่าวไว้ โดยตัดสินว่าหะดีษนี้เป็นหะดีษเมาฎูอ์อย่างเหมารวมโดยไม่แจกแจงรายละเอียดนั้น ไม่ถูกต้องนัก และบางทีท่านอาจเกิดความเข้าใจคลาดเคลื่อนในเรื่องนี้ จึงคิดไปว่า...

أما ترضى أن تكون مني بمنزلة هارون من موسى؟

…ที่แวดล้อมหะดีษนี้ เราจะเห็นว่าท่านนบี ﷺ เมื่ออัลลอฮ์ทรงประสงค์ให้ท่านมุ่งหน้าไปยังตะบูก ท่านได้สั่งให้ท่านอะลี (ร.ฎ.) อยู่ประจำที่นครมะดีนะฮ์ ขณะนั้นบรรดาบุรุษของเมืองและศอฮาบะฮ์ที่สามารถออกรบได้ล้วนออกไปพร้อมกับท่านนบี ﷺ แล้ว ท่านอะลีจึงรู้สึกไม่สบายใจ และกล่าวแก่ท่านนบี ﷺ ว่า "ท่านจะให้ฉันอยู่กับพวกผู้หญิง เด็ก และคนอ่อนแอกระนั้นหรือ!" ท่านนบี ﷺ จึงกล่าวแก่เขาเพื่อปลอบใจว่า «ท่านไม่พอใจหรือที่ท่านจะมีฐานะต่อฉันเสมือนฮารูนต่อมูซา?» หมายถึงในการที่มูซาแต่งตั้งฮารูนพี่น้องของท่านให้ทำหน้าที่แทน เมื่อท่านขึ้นไปยังภูเขาเพื่อกลับมาพร้อมกับแผ่นจารึก

การแต่งตั้งให้ทำหน้าที่แทนครั้งนี้ ในสายตาของท่านอะลี ขออัลลอฮ์ทรงให้เกียรติแก่ใบหน้าของท่าน มิได้มีความหมายอันเลื่อนลอยที่พวกคลั่งฝักฝ่ายได้กุขึ้นในภายหลังแต่อย่างใด ตรงกันข้าม ท่านกลับมองว่าเป็นการที่ตนพลาดจากฐานะที่สูงกว่า นั่นคือการได้ร่วมรับผลบุญแห่งการญิฮาดกับบรรดาพี่น้องศอฮาบะฮ์ เพื่อสร้างประชาคมอิสลามที่ปรารถนา ยิ่งไปกว่านั้น การแต่งตั้งให้ทำหน้าที่แทนในลักษณะนี้มิได้มีเฉพาะแก่ท่านอะลีเท่านั้น หากแต่ท่านนบี ﷺ ยังได้แต่งตั้งอิบนุอุมมิมักตูมให้ทำหน้าที่แทนที่นครมะดีนะฮ์เดียวกันนี้อยู่หลายครั้ง⁽¹⁾ และอิบนุอุมมิมักตูมเป็นผู้นำละหมาดผู้คนในมะดีนะฮ์ตลอดช่วงเวลาที่เขาทำหน้าที่แทนอยู่ที่นั่น

บรรดาผู้อาวุโสของชีอะฮ์ได้เคยโต้วาทีเกี่ยวกับหะดีษนี้กับอัลลามะฮ์แห่งอิรัก อัส-ซัยยิดอับดุลลอฮ์ อัส-สุวัยดี⁽²⁾ เมื่อครั้งที่นาดิรชาฮ์⁽³⁾ จัดให้เขาได้พบกับพวกเขาที่นะญัฟในปี…

…อิบนุลเญาซีถือว่าเป็นหะดีษเมาฎูอ์ (ถูกกุขึ้น) ทั้งหมด วัลลอฮุอะอฺลัม

⁽¹⁾ ดูชีวประวัติของเขาใน ฏ็อบเกาะฮ์ อิบนุสะอด์ (4/205) และ อัล-อิศอบะฮ์ (4/600) ทั้งสองได้ระบุว่าท่านนบี ﷺ แต่งตั้งเขาให้ทำหน้าที่แทนที่นครมะดีนะฮ์ถึงสิบสามครั้ง

⁽²⁾ อับดุลลอฮ์ บิน หุเสน บิน มัรอี บิน นาศิรุดดีน อัล-บัฆดาดี อบุลบะเราะกาต อัส-สุวัยดี เป็นนักนิติศาสตร์และนักวรรณกรรม หนึ่งในบุคคลสำคัญของอิรัก เกิดปี ฮ.ศ. 1104 และเสียชีวิตปี ฮ.ศ. 1174 เขาได้เดินทางไปยังดินแดนหิญาซและชาม แล้วจึงกลับมายังแบกแดด มีผลงานประพันธ์หลายเล่ม อาทิ ชัรห์ ศอฮีห์ อัล-บุคอรี, อัล-มุหากะมะฮ์ บัยนัด-ดะมามีนี วัช-ชุมุนนี และ อัล-หุญะจุล-เกาะฏอียะฮ์ ลิตติฟากิล-ฟิรอกิล-อิสลามิยะฮ์ ซึ่ง…

ฮ.ศ. 1156 อัส-สุวัยดีจึงทำให้พวกเขาจนด้วยถ้อยคำ และทำให้ความเท็จของพวกเขาพ่ายแพ้ ดังที่ท่านจะเห็นได้จากสิ่งที่ท่าน (ขออัลลอฮ์ทรงเมตตาท่าน) ได้บันทึกไว้ด้วยปลายปากกาของท่านเองเกี่ยวกับเหตุการณ์นี้ และเราได้นำมาลงไว้ในหนังสือเล่มหนึ่งที่เราจัดพิมพ์ภายใต้ชื่อ (มุอ์ตะมัร อัน-นะญัฟ)

อิมามอะลี (ร.ฎ.) รู้ดีว่า การเป็นเคาะลีฟะฮ์ที่ชอบธรรมนั้น คือการเป็นเคาะลีฟะฮ์ที่ท่านได้เข้าร่วมกับมติเอกฉันท์ (อิจญ์มาอ์) ของบรรดาพี่น้องของท่าน ซึ่งเป็นศอฮาบะฮ์ของท่านเราะซูล ﷺ ในวันที่อัลลอฮ์ทรงกำหนดให้แก่ท่านตามที่พระองค์ทรงประสงค์ด้วยวิทยปัญญาของพระองค์ และทรงตัดสินในเรื่องนั้นด้วยความยุติธรรมของพระองค์ตามที่พระองค์ทรงต้องการ ไม่บังควรเลยที่มุสลิมคนหนึ่งคนใดจากมุสลิมทั่วไป จะไม่พอใจต่อการกำหนดของอัลลอฮ์ หรือแข็งข้อต่อการตัดสินของพระองค์ หรือพึงพอใจสิ่งอื่นนอกเหนือจากสิ่งที่บรรดาพี่น้องศอฮาบะฮ์ของท่านพึงพอใจ หรือแสดงความไม่จริงใจในการร่วมมติเอกฉันท์กับพวกเขาในสิ่งที่เป็นประโยชน์แก่บรรดามุสลิม และยิ่งไม่บังควรสำหรับบุคคลอย่างอะลีผู้มีสถานะอันยิ่งใหญ่ทั้งในหมู่ชนรุ่นแรกและรุ่นหลัง และการกล่าวเท็จใส่ท่านและการลดทอน[…]

(ต่อจากเชิงอรรถหน้าก่อน) มุฮิบบุดดีน อัล-เคาะฏีบ ได้จัดพิมพ์หนังสือเล่มนี้ในปี ฮ.ศ. 1367 ภายใต้ชื่อ "มุอ์ตะมัร อัน-นะญัฟ" ซึ่งคัดมาจากหนังสือบันทึกการเดินทางสู่มักกะฮ์ที่มีชื่อว่า "อัน-นัฟหะฮ์ อัล-มิสกียะฮ์ ฟี อัร-ริหละฮ์ อัล-มักกียะฮ์" อัส-สัยยิด มะห์มูด ชุกรี อัล-อาลูสี ได้ยกย่องท่านไว้ว่า "ท่านคือเชคแห่งแผ่นดินโดยไม่มีข้อยกเว้น และเป็นเครื่องประดับแห่งชะรีอะฮ์ด้วยมติเอกฉันท์และความเห็นพ้องต้องกัน" ดู อัล-อะอ์ลาม ของอัซ-ซิริกลี (4/80) และคำนำของมุฮิบบุดดีน อัล-เคาะฏีบ ในหนังสือมุอ์ตะมัร อัน-นะญัฟ

⁽¹⁾ นาดิรชาห์ เป็นหนึ่งในผู้นำของรัฐเศาะฟะวียะฮ์ซึ่งเป็นรัฐชีอะฮ์ ในช่วงที่รัฐอ่อนแอ เขาสามารถยึดอำนาจและโค่นราชวงศ์เศาะฟะวียะฮ์ได้ในปี ฮ.ศ. 1145 และขยายอาณาเขตของรัฐไปยังอินเดีย ดินแดนมาวะรออันนะฮ์ร (ดินแดนเหนือแม่น้ำ) เคิร์ดิสถาน และอิรัก แล้วประกาศตนเป็นชาฮันชาห์ในปี ฮ.ศ. 1148 เขาพยายามรวมประชาชนในรัฐของเขาให้อยู่บนมัซฮับเดียว จึงจัดการประชุมขึ้นที่นะญัฟในปี ฮ.ศ. 1156 ซึ่งมีอุละมาอ์ชีอะฮ์ อุละมาอ์อัฟกาน และอุละมาอ์แห่งมาวะรออันนะฮ์รเข้าร่วม และได้แต่งตั้งอับดุลลอฮ์ อัส-สุวัยดี เป็นผู้ตัดสินในการโต้วาที ท่านได้ทำให้พวกเขาเห็นพ้องกันว่าจะห้ามการด่าทอศอฮาบะฮ์ และยอมรับว่าเคาะลีฟะฮ์อัร-รอชิดีนทั้งสี่ท่านมีความประเสริฐเรียงตามลำดับการดำรงตำแหน่งเคาะลีฟะฮ์ และห้ามการแต่งงานแบบมุตอะฮ์ จากนั้นได้มีการกล่าวคุฏบะฮ์ประกาศเรื่องดังกล่าวในวันศุกร์ที่ 26 เดือนเชาวาล ปี ฮ.ศ. 1156 บนมิมบัรแห่งกูฟะฮ์ ต่อหน้านาดิรชาห์และบรรดาอุละมาอ์ที่กล่าวมาแล้ว (มุอ์ตะมัร อัน-นะญัฟ ของอับดุลลอฮ์ อัส-สุวัยดี หน้า 102–104)

…คุณค่าของท่าน และเป็นการบิดเบือนความงดงามของอิสลามและประวัติศาสตร์ของอิสลาม นั่นคือการสงสัยในความบริสุทธิ์ใจของท่านอะลี (ร.ฎ.) หรือสงสัยว่าท่านพึงพอใจหรือไม่ต่อการให้สัตยาบัน (บัยอะฮ์) แก่เคาะลีฟะฮ์ของท่านเราะซูลุลลอฮ์ ﷺ คือท่านอบูบักร อัศ-ศิดดีก (ร.ฎ.) และแก่สหายทั้งสองของท่านที่ดำรงตำแหน่งต่อจากท่าน คือท่านอุมัร (ร.ฎ.) และท่านอุษมาน (ร.ฎ.) ขออัลลอฮ์ทรงพอพระทัยพวกเขาทั้งหมด

ทัศนะของศอฮาบะฮ์ต่อตำแหน่งเคาะลีฟะฮ์ และคุณลักษณะเด่นของพวกเขา

1- ในบรรดาคุณลักษณะเด่นที่ท่านอะลี (ร.ฎ.) และคนรุ่นเดียวกับท่าน ทั้งผู้ที่ได้ดำรงตำแหน่งเคาะลีฟะฮ์และผู้ที่ร่วมให้สัตยาบันแก่ตำแหน่งนี้ในยุคแรก มีอยู่โดยเฉพาะนั้น คือพวกเขามองว่าการรับผิดชอบกิจการนี้เป็น (หน้าที่) ที่ผู้หนึ่งผู้ใดในหมู่พวกเขาต้องปฏิบัติเมื่อมันกลายเป็นสิ่งที่จำเป็นต่อเขา เช่นเดียวกับที่เขาปฏิบัติหน้าที่อื่น ๆ ทั้งปวงของเขา และพวกเขาไม่ได้มองว่ามันเป็น (สิทธิ) ของผู้หนึ่งผู้ใดในหมู่พวกเขา ที่ต้องทำให้มุสลิมเป็นศัตรูกัน และนำเลือดเนื้อของพวกเขาไปเผชิญกับภยันตรายและความชั่วร้าย เพียงเพื่อให้ตนได้ครอบครองมันไว้เหนือผู้อื่น

เหตุการณ์ทั้งหมด — หากได้ขจัดสิ่งที่พวกอารมณ์ใฝ่ต่ำแต่งเติมเข้าไปออกเสียแล้ว — ล้วนบ่งชี้ถึงสถานะอันสูงส่งนี้ของท่านอะลี (ร.ฎ.) และบรรดาพี่น้องของท่าน แต่เมื่อเหตุการณ์และรายงานต่าง ๆ ถูกบิดเบือนด้วยคำโกหกที่พวกแต่งเติมได้สอดแทรกเข้าไป ซึ่งไม่มีประโยชน์ใด ๆ แก่ท่านอะลีและครอบครัวของท่านเลย ก็ทำให้เกิดภาพอันน่ารังเกียจของท่านอะลีและบุตรหลานของท่าน ซึ่งไม่ตรงกับความจริงและข้อเท็จจริง และทำให้ผู้ที่ถูกหลอกลวงเข้าใจไปว่า คนรุ่นนั้น — ซึ่งโดดเด่นเหนือประชาชาติทั้งปวงบนหน้าแผ่นดินด้วยความสงบเสงี่ยม ความบริสุทธิ์แห่งจิตใจ และการยกตนให้พ้นจากเรื่องต่ำต้อยไร้สาระ — แท้จริงแล้วกลับตรงกันข้าม คือแย่งชิงกันเหมือนเด็ก ๆ และคนไร้ราคา ในเรื่องเล็กน้อยไร้สาระของดุนยาและสิ่งต่ำต้อยแห่งโลกอันชั่วคราวนี้

ดังนั้น ตำแหน่งเคาะลีฟะฮ์ในทัศนะของบรรดาเคาะลีฟะฮ์ผู้ทรงธรรม (อัร-รอชิดีน) จึงเป็น (ภาระ) ที่ผู้หนึ่งในหมู่พวกเขารับไว้แบกหาม ตามการมอบหมายจากบรรดามุสลิม เพื่อปฏิบัติหน้าที่ที่จำเป็น และไม่มีผู้ใดในหมู่พวกเขาถือว่ามันเป็น (สิ่งอำนวยความสุข) หรือ (แหล่งแสวงหาผลประโยชน์) ถึงขั้นที่จะต้องแย่งชิงกับผู้อื่น

และเมื่อลัทธิมะญูซีและยิวได้สมคบคิดกันหลั่งเลือดของอะมีรุลมุอ์มินีน อุมัร (ร.ฎ.)…

«بحسب آل الخطاب أن يليها واحد منهم؛ فإن كان خيرًا فقد أصبنا منه وإن

...อิบนุลค็อฏฏอบ (ร.ฎ.)⁽¹⁾ และอัลลอฮ์ทรงให้ท่านมีชีวิตเหลืออยู่ช่วงหนึ่ง ซึ่งท่านได้ใช้ช่วงเวลานั้นจัดการกิจการของมุสลิมสำหรับภายหลังจากท่าน ท่านได้กำหนดให้เรื่อง (การเลือกผู้ปกครอง) เป็นไปโดยการชูรอ (การปรึกษาหารือ) ศอฮาบะฮ์บางท่านได้เสนอแก่ท่านว่า ให้ท่านปลดภาระเรื่องนี้ออกจากมุสลิม ด้วยการมอบตำแหน่งแก่บุตรชายของท่าน คืออับดุลลอฮ์ อิบนุอุมัร (ร.ฎ.) ทั้งที่อับดุลลอฮ์ อิบนุอุมัร มิได้ด้อยกว่าบิดาของท่านเลย ไม่ว่าในด้านความรู้ ความเด็ดเดี่ยว ความมองการณ์ไกล หรือความบริสุทธิ์ใจต่ออัลลอฮ์ ต่อเราะซูลของพระองค์ และต่อบรรดาผู้ศรัทธา แต่อุมัรได้ปฏิเสธข้อเสนอนั้น และกล่าวว่า «เพียงพอแล้วสำหรับวงศ์ตระกูลอัลค็อฏฏอบที่มีคนหนึ่งจากพวกเขาได้ปกครองมัน หากมันเป็นความดี เราก็ได้รับส่วนจากมันแล้ว และหาก...

⁽¹⁾ สิ่งที่ปรากฏจากตัวบททางประวัติศาสตร์คือ การสังหารอุมัร อิบนุลค็อฏฏอบ (ร.ฎ.) เป็นผลมาจากการสมคบคิดและการวางแผน มิใช่การกระทำโดยลำพังของอบูลุอ์ลุอะฮ์ อัลมะญูซี ดังที่อิบนุสะอ์ดได้รายงานไว้ในหนังสือ อัฏเฏาะบะกอต อัลกุบรอ (3/350) ด้วยสายรายงานที่ถูกต้อง จากสายของญะรีร อิบนุหาซิม ซึ่งกล่าวว่า: ข้าพเจ้าได้ยินยะอ์ลา อิบนุหะกีม เล่าจากนาฟิอ์ว่า: อับดุรเราะห์มาน อิบนุเอาฟ์ ได้เห็นมีดที่ใช้สังหารอุมัร แล้วกล่าวว่า "ข้าพเจ้าเห็นมีดเล่มนี้เมื่อวานอยู่กับอัลฮุรมุซานและญุฟัยนะฮ์ ข้าพเจ้าจึงถามว่า 'พวกท่านทั้งสองจะทำอะไรกับมีดเล่มนี้?' ทั้งสองตอบว่า 'เราใช้มันหั่นเนื้อ เพราะเราไม่จับเนื้อ (ด้วยมือ)'" อุบัยดุลลอฮ์ อิบนุอุมัร จึงถามเขาว่า "ท่านเห็นมันอยู่กับคนทั้งสองจริงหรือ?" เขาตอบว่า "ใช่" อุบัยดุลลอฮ์จึงหยิบดาบของเขา แล้วไปหาคนทั้งสองและสังหารพวกเขาเสีย อิบนุสะอ์ดยังได้รายงานไว้อีก (3/355) ด้วยสายรายงานที่ถูกต้อง จากสายของอิบนุชิฮาบ อัซซุฮรี ซึ่งกล่าวว่า: สะอีด อิบนุลมุสัยยิบ ได้บอกข้าพเจ้าว่า อับดุรเราะห์มาน อิบนุอบีบักร อัศศิดดีก ได้กล่าวในตอนที่อุมัรถูกสังหารว่า "ข้าพเจ้าได้เดินผ่านอบูลุอ์ลุอะฮ์ ผู้สังหารอุมัร ขณะที่มีญุฟัยนะฮ์และอัลฮุรมุซานอยู่ด้วย พวกเขากำลังกระซิบกระซาบกันอยู่ เมื่อข้าพเจ้าเข้าไปหาพวกเขาโดยไม่ทันตั้งตัว พวกเขาก็ผุดลุกขึ้น แล้วมีกริชเล่มหนึ่งตกลงมาจากระหว่างพวกเขา เป็นกริชสองคม มีด้ามจับอยู่ตรงกลาง พวกท่านจงดูเถิดว่ากริชที่ใช้สังหารอุมัรนั้นเป็นอย่างไร?" แล้วพวกเขาก็พบว่ามันคือกริชตามลักษณะที่อับดุรเราะห์มาน อิบนุอบีบักร ได้บรรยายไว้ เมื่ออุบัยดุลลอฮ์ อิบนุอุมัร ได้ยินเช่นนั้นจากอับดุรเราะห์มาน อิบนุอบีบักร เขาก็ออกไปพร้อมดาบ จนกระทั่งเรียกอัลฮุรมุซานออกมา เมื่ออัลฮุรมุซานออกมาหาเขา เขาก็กล่าวว่า "จงไปกับฉัน เพื่อเราจะได้ไปดูม้าของฉันตัวหนึ่ง" แล้วเขาก็ถอยไปอยู่ข้างหลัง จนเมื่ออัลฮุรมุซานเดินล่วงหน้าไป เขาก็ฟันด้วยดาบ อุบัยดุลลอฮ์กล่าวว่า "เมื่อเขารู้สึกถึงความร้อนแรงของดาบ เขาก็กล่าวว่า 'ลาอิลาฮะอิลลัลลอฮ์'" อุบัยดุลลอฮ์กล่าวว่า "และข้าพเจ้าได้เรียกญุฟัยนะฮ์ออกมา -ซึ่งเขาเป็นชาวคริสต์คนหนึ่งจากชาวคริสต์แห่งอัลฮีเราะฮ์ และเขาเคยสอนการเขียนหนังสืออยู่ที่มะดีนะฮ์-" อุบัยดุลลอฮ์กล่าวว่า "เมื่อข้าพเจ้าเงื้อดาบฟันเขา เขาได้ทำเครื่องหมายไม้กางเขนระหว่างดวงตาทั้งสองของเขา" เช่นเดียวกันนี้ อัลบะลาซุรีได้รายงานไว้ในชีวประวัติของอุมัร (หน้า 367) ในหนังสือ อันสาบุลอัชรอฟ จากสายของอิบนุสะอ์ด จากสะอีด อิบนุลมุสัยยิบ ด้วยเนื้อความเดียวกัน และอิบนุญะรีรได้รายงานไว้ในหนังสือประวัติศาสตร์ของท่าน (4/240) จากสายของสัยฟ์ อิบนุอุมัร จากยะห์ยา อิบนุสะอีด จากอิบนุลมุสัยยิบ ด้วยเนื้อความเดียวกัน ตัวบทเหล่านี้จึงบ่งชี้อย่างชัดเจนถึงการสมคบคิดในการสังหารอุมัร อิบนุลค็อฏฏอบ (ร.ฎ.)

كان رزءًا فقد قمنا بنصيبنا فيه»

…เป็นความสูญเสีย เราก็ได้รับส่วนของเราในเรื่องนั้นไปแล้ว»⁽¹⁾

และอับดุลลอฮ์ บินอุมัร (ร.ฎ.) เองก็ได้รับการเสนอตำแหน่งอิมามะฮ์ (การเป็นผู้นำ) ในบรรดาผู้ที่ได้รับการเสนอ เมื่อครั้งที่อุษมาน (ร.ฎ.) ถูกสังหารในเดือนซุลหิจญะฮ์ ปี 35 แต่ท่านได้หลีกหนีจากตำแหน่งนั้น เช่นเดียวกับที่ฏ็อลหะฮ์ (ร.ฎ.) อัซซุบัยร์ (ร.ฎ.) และอะลี (ร.ฎ.) ต่างก็หลีกหนีจากมัน⁽²⁾ อะลีมิได้รับตำแหน่งนั้นเลย นอกจากเพื่อปฏิบัติหน้าที่อันเป็นวาญิบ ท่านมิได้ได้มาซึ่งตำแหน่งนั้นจากเรื่องงมงายและความโง่เขลาของพวกที่แบ่งพรรคแบ่งพวก หากแต่ได้มาจากเจตนารมณ์ของประชาชาติในสองวันนั้น (วันพฤหัสบดีที่ 24 ซุลหิจญะฮ์ และวันศุกร์ที่ 25 ของเดือนเดียวกัน) ดังที่ท่านได้ประกาศเรื่องนั้นต่อหน้าสาธารณชน ขณะที่ท่านยืนอยู่บนมิมบัรของท่านเราะซูลุลลอฮ์ ﷺ⁽³⁾

ดังนั้น จนถึงเวลานั้น อะลีไม่มีชีอะฮ์ (กลุ่มผู้สนับสนุน) เฉพาะของตนเองที่รู้จักและผูกพันอยู่กับท่าน และท่านไม่เคยคิดเลยแม้แต่น้อยที่จะทำให้ผู้ใดในหมู่ผู้คนมาเป็นชีอะฮ์ของท่าน เพราะตัวท่านเองและบรรดาพี่น้องศอฮาบะฮ์ทั้งหลาย ล้วนเป็นชีอะฮ์ของอิสลามที่รวมตัวกันอยู่รอบบรรดาเคาะลีฟะฮ์ของนบีแห่งอิสลาม ﷺ คือ อบูบักร์ (ร.ฎ.) แล้วอุมัร (ร.ฎ.) แล้วอุษมาน (ร.ฎ.) หากจิตใจของท่านกระซิบให้ตั้งชีอะฮ์เฉพาะสำหรับตนเอง แยกออกจากมวลชนส่วนใหญ่ของประชาชาติที่ยึดมั่นในการให้สัตยาบันร่วมกันแล้ว นั่นย่อมเป็นการละเมิดของท่านต่อสิ่งที่ท่านได้ให้สัตยาบันด้วยมือขวาไว้แก่อิมามของท่าน และต่อพันธะแห่งการให้สัตยาบันในอิสลามแก่ผู้ปกครองที่ผูกพันอยู่กับคอของท่าน

ไม่ต้องสงสัยเลยว่า ท่านยังคงยึดมั่นในสิ่งนั้นจนถึงค่ำวันพฤหัสบดีที่ 24 ซุลหิจญะฮ์ ปี 35 แห่งฮิจเราะฮ์ และท่านเป็นผู้ที่คู่ควรที่จะยึดมั่นในสิ่งนั้นด้วยความซื่อสัตย์และความบริสุทธิ์ใจ หากอะลีไม่ได้เป็นเช่นนั้น ท่านก็คงไม่ได้อยู่ในฐานะอันสูงส่งนี้ ณ อัลลอฮ์ และในหมู่ผู้คน และสิ่งที่ได้รับการยืนยันจากท่านใน…

⁽¹⁾ บันทึกโดยอัฏฏอบะรีย์ในหนังสือตารีคของท่าน (4/228) ด้วยสายรายงานแบบรวมผ่านทางอัลมะดาอินีย์และอบูมิคนัฟ แต่คำพูดของอุมัรมีหลักฐานสนับสนุนในเศาะฮีหัยน์ (อัลบุคอรีย์ 13/205 จากฟัตหุลบารี และมุสลิม 3/1454) ⁽²⁾ ดูตัวบทเกี่ยวกับการปฏิเสธของอับดุลลอฮ์ บินอุมัร ที่จะรับตำแหน่งเคาะลีฟะฮ์ ใน อัฏเฏาะบะกอต อัลกุบรอ ของอิบนุสะอด์ (4/151) ⁽³⁾ ตารีคอัฏฏอบะรีย์ (4/346) และคุฏบะฮ์ดังกล่าวมาจากสายรายงานของสัยฟ์ บินอุมัร จากบรรดาอาจารย์ของเขา

ابسط يدك يا طلحة لأبايعك

أنت أحق، فأنت أمير المؤمنين، فابسط يدك

...ในยามเย็นของวันนั้น ท่านพยายามปัดตำแหน่งเคาะลีฟะฮ์ออกไปจากตนเอง และพยายามโน้มน้าวพี่น้องของท่าน คือ ฏ็อลหะฮ์ บิน อุบัยดิลลาฮ์ (ร.ฎ.) ซึ่งเป็นหนึ่งในสิบคนที่ได้รับข่าวดีว่าจะได้เข้าสวรรค์ ให้เป็นผู้รับภาระดูแลกิจการนี้แทนบรรดามุสลิม ขณะเดียวกันฏ็อลหะฮ์ก็พยายามปัดตำแหน่งนี้ออกไปจากตนเองเช่นกัน และพยายามโน้มน้าวอะลี (ร.ฎ.) ให้เป็นผู้แบกภาระนี้ และเป็นผู้ปฏิบัติหน้าที่นี้แทนบรรดามุสลิม ขอให้ดูบทสนทนาระหว่างทั้งสองในเรื่องนี้ ตามที่นักวิชาการผู้หนึ่งจากบรรดาอุละมาอ์อาวุโสแห่งตาบิอีน คือ อิมามมุหัมมัด บิน ซีรีน ได้รายงานไว้ และอบูญะอ์ฟัร อัฏ-ฏ็อบรีย์ ได้นำมาบันทึกไว้ในหนังสือประวัติศาสตร์ของท่าน (เล่ม 6 หน้า 156 ฉบับพิมพ์อียิปต์ และเล่ม 1 หน้า 3075 ฉบับพิมพ์ฮอลแลนด์)⁽¹⁾ โดยอะลีกล่าวแก่ฏ็อลหะฮ์ว่า «จงยื่นมือของท่านออกมาเถิด โอ้ฏ็อลหะฮ์ เพื่อข้าพเจ้าจะได้ให้สัตยาบันแก่ท่าน» ฏ็อลหะฮ์จึงกล่าวแก่ท่านว่า «ท่านต่างหากที่สมควรกว่า เพราะท่านคืออะมีรุลมุอ์มินีน ดังนั้นจงยื่นมือของท่านออกมาเถิด»

عن ملأ وأذن، إن هذا أمركم، ليس لأحد فيه حق إلا من أمرتم. وقد افترقنا بالأمس على أمر (أي على البيعة له) فإن شئتم قعدت لكم، وإلا فلا أجد على أحد

พวกก่อการกบฏจากกลุ่มชาวฟุสฏ็อฏ กูฟะฮ์ และบัศเราะฮ์ เกือบจะบุกเข้าทำร้ายอะลี ฏ็อลหะฮ์ และอัซ-ซุบัยร์ (ร.ฎ.) และสังหารพวกท่าน เนื่องจากพวกท่านต่างหลีกหนีจากการปกครอง และทุกคนต่างสงวนตนไม่ยอมรับตำแหน่งเคาะลีฟะฮ์ ในที่สุดเรื่องราวก็ยุติลงด้วยการที่อะลียอมรับ และท่านได้ขึ้นมิมบัรของท่านเราะซูลุลลอฮ์ ﷺ ในวันรุ่งขึ้น (วันศุกร์ที่ 25 เดือนซุลหิจญะฮ์ ปีที่ 35) แล้วกล่าวคุฏบะฮ์ซึ่งได้รับการบันทึกไว้ให้แก่เราว่า «(ข้าพเจ้ากล่าวนี้) ต่อหน้าที่ประชุมและด้วยความยินยอม (ของพวกท่าน) แท้จริงเรื่องนี้เป็นเรื่องของพวกท่าน ไม่มีผู้ใดมีสิทธิ์ในเรื่องนี้ เว้นแต่ผู้ที่พวกท่านแต่งตั้ง เมื่อวานนี้เราได้แยกย้ายกันไปบนเรื่องหนึ่ง (คือการให้สัตยาบันแก่ท่าน) ดังนั้นหากพวกท่านประสงค์ ข้าพเจ้าก็จะนั่ง (รับตำแหน่ง) เพื่อพวกท่าน แต่หากไม่ ข้าพเจ้าก็จะไม่ถือโทษโกรธเคืองผู้ใด»⁽²⁾ ด้วยเหตุนี้ ท่านจึงประกาศว่า ท่านมิได้รับตำแหน่งเคาะลีฟะฮ์มาจากสิ่งใดที่มีมาก่อน หากแต่ท่านได้รับมาจากการให้สัตยาบัน (บัยอะฮ์) เมื่อประชาชาติพึงพอใจในตัวท่าน

⁽¹⁾ ตารีค อัฏ-ฏ็อบรีย์ (4/434) ฉบับพิมพ์ของสำนักพิมพ์ดารุลมะอาริฟ ประเทศอียิปต์ ด้วยสายรายงานที่ผู้รายงานทั้งหมดเป็นผู้น่าเชื่อถือ ⁽²⁾ ดู ตารีค อัฏ-ฏ็อบรีย์ (4/435) ซึ่งเป็นรายงานของสัยฟ์จากบรรดาอาจารย์ของเขา

إن الرفق ما كان في شيء إلا زانه، ولا نزع من شيء إلا شانه

من يحرم الرفق يحرم الخير كله

إن هذا الدين متين فأوغل فيه برفق

إياكم والغلو في الدين، فإنما هلك من كان قبلكم بالغلو فيه

2- ส่วนหนึ่งจากคุณลักษณะอันโดดเด่นของคนรุ่นแรกในอิสลาม ซึ่งได้อยู่ร่วมกับท่านนบี ﷺ ได้รับการอบรมขัดเกลาด้วยจริยมารยาทของท่าน และซึมซับซุนนะฮ์ของท่านอย่างเต็มเปี่ยม คือ พวกเขาถือว่า (ความเป็นกลางและพอดี) คือตาชั่งของศาสนา และ (ความสุภาพอ่อนโยน) คือความงดงามของอิสลาม ทั้งนี้เพราะท่านนบี ﷺ ของพวกเขาเคยกล่าวแก่พวกเขาว่า «แท้จริงความอ่อนโยนนั้น ไม่ได้อยู่ในสิ่งใด เว้นแต่จะทำให้สิ่งนั้นงดงาม และจะไม่ถูกถอดออกจากสิ่งใด เว้นแต่จะทำให้สิ่งนั้นอัปลักษณ์»⁽¹⁾ และท่านเคยกล่าวแก่พวกเขาว่า «ผู้ใดถูกห้ามจากความอ่อนโยน เขาก็ถูกห้ามจากความดีทั้งปวง»⁽²⁾ ท่านยังกล่าวว่า «แท้จริงศาสนานี้มั่นคงหนักแน่น ดังนั้นจงดำเนินลึกเข้าไปในศาสนาด้วยความอ่อนโยนเถิด»⁽³⁾ และท่านกล่าวว่า «พวกท่านจงระวังการสุดโต่งในศาสนา เพราะแท้จริงผู้ที่อยู่ก่อนพวกท่านต้องพินาศไปก็เพราะการสุดโต่งในศาสนานั่นเอง»⁽⁴⁾

ครั้นเมื่อคนรุ่นที่สองได้เติบโตขึ้นในช่วงชีวิตของคนรุ่นแรก บรรดาบิดาก็ได้อบรมบุตรหลานของตนด้วยจริยมารยาทนี้ แต่วิถีทางนี้ประสบความสำเร็จมากที่สุดในแคว้นหิญาซ นัจญ์ด์ และชาม ส่วนในหมู่คนรุ่นใหม่ของเมืองกูฟะฮ์ บัศเราะฮ์ และฟุสฏอฏนั้น มีทั้งผู้ที่ยึดถือวิถีทางนี้ และในขณะเดียวกันก็มีผู้ที่เติบโตขึ้นมาบนการสุดโต่งในศาสนาด้วย

⁽¹⁾ บันทึกโดยมุสลิมในเศาะฮีหฺของท่าน กิตาบอัล-บิรร์ วัศ-ศิละฮ์ (4/2004) หะดีษหมายเลข 2594 จากหะดีษของอัล-มิกดาม บิน ชุร็อยห์ จากบิดาของเขา จากท่านหญิงอาอิชะฮ์ (ร.ฎ.) และบันทึกโดยอบูดาวูดในกิตาบอัล-ญิฮาด จากสุนันของท่าน (3/6) หะดีษหมายเลข 2478 ด้วยสายรายงานเดียวกันข้างต้น และบันทึกโดยอะห์มัดในมุสนัดของท่านด้วยสายรายงานเดียวกัน (6/58, 112)

⁽²⁾ บันทึกโดยมุสลิมในเศาะฮีหฺของท่าน กิตาบอัล-บิรร์ วัศ-ศิละฮ์ (4/2003) หะดีษหมายเลข 2592 อิบนุมาญะฮ์ในสุนันของท่าน กิตาบอัล-อะดับ บาบอัร-ริฟก์ (2/1216) หะดีษหมายเลข 3687 และอิมามอะห์มัดในอัล-มุสนัด (4/366) ทั้งหมดจากสายรายงานของอับดุรเราะห์มาน บิน ฮิลาล อัล-อับซีย์ จากญะรีร บิน อับดุลลอฮ์ อัล-บะญะลีย์ (ร.ฎ.)

⁽³⁾ บันทึกโดยอิมามอะห์มัดในอัล-มุสนัด (3/199) จากหะดีษของอะนัส (ร.ฎ.) และดูในฉบับพิมพ์ของมุอัสสะสะฮ์ อัร-ริสาละฮ์ หมายเลข 13052 (20/346) ซึ่งผู้ตรวจสอบต้นฉบับทั้งสองของเล่มนี้กล่าวว่า เป็นหะดีษหะสันด้วยสายรายงานสนับสนุน (ชะวาฮิด) และได้กล่าวถึงสายรายงานสนับสนุนไว้จำนวนหนึ่ง

⁽⁴⁾ บันทึกโดยอะห์มัดในอัล-มุสนัด (1/215) และเชคอะห์มัด ชากิร กล่าวว่า (1851): สายรายงานของหะดีษนี้เศาะฮีหฺ และดูการตัครีจเพิ่มเติมได้ในฉบับพิมพ์ของมุอัสสะสะฮ์ อัร-ริสาละฮ์ (3/351)

บทบาทของอิบนุสะบะอ์ในฟิตนะฮ์

ภัยพิบัติที่ใหญ่หลวงที่สุดอย่างหนึ่งที่เกิดขึ้นกับอิสลามในช่วงเวลานั้น คือการที่อิบลีสตนหนึ่งจากบรรดาอิบลีสของชาวยิวได้เข้ามามีอิทธิพลเหนือมุสลิมรุ่นที่สอง เขาแสร้งแสดงตนต่อพวกเขาว่าเป็นผู้นับถืออิสลาม และอ้างว่ามีความหวงแหนต่อศาสนาและมีใจปกป้องผู้คนของศาสนา จากนั้นเขาเริ่มหว่านแหของเขาในแคว้นหิญาซและแคว้นชาม แต่แหของเขาไม่ได้ติดสิ่งใดเลย เพราะผู้คนที่นั่นซึมซับฟิฏเราะฮ์ของอิสลามอย่างเต็มเปี่ยม ทั้งในด้านความเป็นสายกลางและความอ่อนโยนของมัน และระมัดระวังตนจากสุดโต่งทั้งสองด้าน คือการเลยเถิดและการบกพร่องหย่อนยาน

إِنَّ ٱلَّذِى فَرَضَ عَلَيْكَ ٱلْقُرْءَانَ لَرَآدُّكَ إِلَىٰ مَعَادٍ

ดังนั้น ผู้ถูกสาปแช่งผู้นี้จึงตระเวนไปมาระหว่างเมืองกูฟะฮ์ บัศเราะฮ์ และฟุสฏอฏ เขากล่าวแก่คนหนุ่มที่ยังอายุน้อยและมีประสบการณ์น้อยในเมืองเหล่านั้นว่า "ช่างน่าประหลาดใจนักสำหรับผู้ที่อ้างว่าอีซาจะกลับมา แต่กลับปฏิเสธว่ามุหัมมัดจะกลับมา ทั้งที่อัลลอฮ์ผู้ทรงเกียรติและยิ่งใหญ่ได้ตรัสไว้ว่า «แท้จริงผู้ที่ได้กำหนดอัลกุรอานแก่เจ้านั้น แน่นอนพระองค์จะทรงนำเจ้ากลับไปยังที่กลับคืน» (ซูเราะฮ์อัล-เกาะศ็อศ 28:85)⁽¹⁾ ดังนั้น มุหัมมัดจึงสมควรที่จะกลับมามากกว่าอีซา"

เขายังกล่าวแก่คนหนุ่มเหล่านั้นอีกว่า "มุหัมมัดคือผู้ปิดท้ายบรรดานบี และอะลีคือผู้ปิดท้ายบรรดาวะศีย์ (ผู้รับสั่งเสีย)"⁽²⁾ จากนั้นเขาก็กล่าวแก่พวกเขาเพื่อยุยงปลุกปั่นให้ต่อต้านอุษมาน (ร.ฎ.) และเหตุการณ์นั้นเกิดขึ้นในช่วงปลาย […]

⁽¹⁾ ซูเราะฮ์อัล-เกาะศ็อศ อายะฮ์ที่ 85 ความหมายของคำว่า "จะทรงนำเจ้ากลับไปยังที่กลับคืน" คือ กลับไปสู่วันฟื้นคืนชีพ บ้างก็ว่าหมายถึงความตาย และบ้างก็ว่าหมายถึงการกลับไปยังมักกะฮ์เพื่อพิชิตเมืองนั้น และการพิชิตมักกะฮ์นั้นเป็นสัญญาณแห่งการเสียชีวิตของท่านนบี ﷺ ดังที่อิบนุอับบาส (ร.ฎ.) ได้อธิบายซูเราะฮ์อัน-นัศร์ไว้ ทัศนะเหล่านี้ตามที่อัล-หาฟิซอิบนุกะษีรได้กล่าวไว้ในตัฟซีรของท่าน (6/260) ล้วนสอดคล้องและย้อนกลับไปสู่ความหมายเดียวกัน

⁽²⁾ การรายงานข้อเท็จจริงเหล่านี้เกี่ยวกับอิบนุสะบะอ์ผู้ถูกสาปแช่งนั้น เป็นสิ่งที่ทั้งอะห์ลุสซุนนะฮ์และชีอะฮ์มีความเห็นตรงกัน เราได้ยกข้อความทำนองนี้มาจากหนังสือ ตันกีหุลมะกอล ของอัล-มามะกอนีย์ (เล่ม 2/184) ซึ่งอัล-มามะกอนีย์ได้ยกมาจากอัล-กัชชีย์ ผู้เป็นหนึ่งในบรรดาอิมามคนสำคัญของพวกเขา ด้วยเหตุนี้ พวกเขาจึงได้ยอมรับว่าการขนานนามอะลีว่าเป็น "วะศีย์" นั้นเป็นสิ่งที่อิบนุสะบะอ์ประดิษฐ์ขึ้น และท่านนบี ﷺ มิได้รู้จักการขนานนามอะลีเช่นนี้เลย เพราะมันถูกประดิษฐ์ขึ้นในสมัยการปกครองของอุษมาน (ร.ฎ.) — มุฮิบบ์ ข้าพเจ้า (ผู้ตรวจทาน) กล่าวว่า: ดูรายละเอียดเรื่องนี้ได้ในหนังสือ มัสอะละตุตตักรีบ บัยนะอะห์ลิสซุนนะฮ์ วัชชีอะฮ์ ซึ่งเรียบเรียงโดย ดร.นาศิร อัล-ก็อฟฟารีย์ (1/134–138) ท่านได้ตรวจสอบยืนยันข้อความที่อ้างอิงจากตำราของชีอะฮ์ยุคแรกไว้แล้ว และดูเพิ่มเติมได้ในหนังสือ อุศูลมัซฮับอัชชีอะฮ์ อัล-อิษนาอะชะรียะฮ์ (1/82–89)

…การเป็นเคาะลีฟะฮ์ของอุษมาน (ร.ฎ.) ในปี ฮ.ศ. 30 ว่า «ผู้ใดเล่าจะอธรรมยิ่งไปกว่าผู้ที่ไม่ปฏิบัติตามวะศียะฮ์ (คำสั่งเสีย) ของท่านเราะซูลุลลอฮ์ ﷺ และผู้ที่กระโจนเข้าใส่อะลี (ร.ฎ.) ผู้ได้รับวะศียะฮ์จากท่านเราะซูลุลลอฮ์ ﷺ แล้วแย่งชิงกิจการของประชาชาติไปจากเขา»⁽¹⁾ และเขายังกล่าวแก่พวกเขาว่า «แท้จริงอุษมานได้ยึดตำแหน่งเคาะลีฟะฮ์ไปโดยไม่ชอบธรรม ทั้งที่มีอะลีผู้ได้รับวะศียะฮ์จากท่านเราะซูลุลลอฮ์ ﷺ อยู่แล้ว ดังนั้นพวกท่านจงลุกขึ้นปลุกปั่นเขา และจงแสดงออกถึงการสั่งใช้ในสิ่งที่ดีและการห้ามปรามจากสิ่งที่ชั่ว แล้วพวกท่านจะดึงใจผู้คนให้โน้มเอียงมาได้»⁽²⁾

ชัยฏอนผู้นี้ก็คือ อับดุลลอฮ์ บิน สะบะอ์ ซึ่งเป็นชาวยิวจากเมืองศอนอาอ์ เขาถูกเรียกขานว่า "อิบนุสเสาดาอ์" (บุตรของหญิงผิวดำ) เขาเผยแพร่การเรียกร้องของตนอย่างชั่วร้าย ค่อยเป็นค่อยไป และเต็มไปด้วยเล่ห์เหลี่ยม มีผู้คนจากหลากหลายชนชั้นตอบรับเขา เขาจึงแต่งตั้งบางคนในหมู่พวกเขาให้เป็นผู้เผยแพร่ ซึ่งเป็นผู้ที่เข้าใจเป้าหมายของเขาและมุ่งมั่นที่จะทำให้มันบรรลุผล เขายังเพิ่มจำนวนผู้ติดตามด้วยคนอื่น ๆ จากบรรดาผู้ที่เคร่งครัดแต่เบาปัญญา ผู้สุดโต่งในเรื่องศาสนาและเกินเลยในการทำอิบาดะฮ์ ซึ่งเป็นพวกที่เห็นว่าความสุดโต่งเป็นคุณธรรม และเห็นว่าความพอดีเป็นความบกพร่อง

ครั้นเมื่ออิบนุสะบะอ์ได้บ่มเพาะผู้เผยแพร่กลุ่มหนึ่งเสร็จสิ้น ซึ่งเป็นผู้ที่เชี่ยวชาญในการหลอกลวง ชำนาญในการปลอมแปลงจดหมาย การกุเรื่องเท็จ และการพูดจากับผู้คนโดยอาศัยอารมณ์ความใคร่ของพวกเขา เขาก็ได้กระจายผู้เผยแพร่เหล่านี้ไปยังหัวเมืองต่าง ๆ โดยเฉพาะอย่างยิ่ง อัลฟุสฏ็อฏ อัลกูฟะฮ์ และอัลบัศเราะฮ์ และเขาให้ความสำคัญกับการสร้างอิทธิพลต่อบรรดาบุตรหลานของผู้นำ ทั้งหัวหน้าเผ่าและบุคคลสำคัญของเมืองต่าง ๆ ซึ่งบรรพบุรุษของพวกเขาเคยร่วมในการญิฮาดและการพิชิตดินแดน แล้วก็มีกลุ่มชนจากบรรดาผู้เคร่งครัดแต่เบาปัญญาและพวกสุดโต่งที่เกินเลยตอบรับเขา โดยผู้ที่เป็นหัวหน้าของพวกเขาในอัลฟุสฏ็อฏคือ อัลฆอฟิกีย์…

⁽¹⁾ ตารีค อัฏ-เฏาะบะรีย์ (4/340) จากสายรายงานของสัยฟ์ บิน อุมัร ⁽²⁾ แหล่งอ้างอิงเดียวกัน (4/341) และดูตัวบทที่กล่าวถึงอิบนุสะบะอ์ซึ่งมาจากสายรายงานอื่นที่ไม่ใช่สัยฟ์ บิน อุมัร ได้ใน ตารีค ดิมัชก์ (ฉบับต้นฉบับลายมือ) (9/331-332) ชีวประวัติของอิบนุสะบะอ์ และดู สุลัยมาน หะมัด อัล-เอาดะฮ์: อับดุลลอฮ์ บิน สะบะอ์ วะ อะษะรุฮู ฟี อะห์ดาษ อัล-ฟิตนะฮ์ ฟี ศ็อดริล อิสลาม (อับดุลลอฮ์ บิน สะบะอ์ และอิทธิพลของเขาต่อเหตุการณ์ฟิตนะฮ์ในยุคต้นของอิสลาม) บทที่สอง โดยผู้เขียนได้กล่าวไว้ใน (หน้า 98) ว่า เขาได้นำสายรายงานของอิบนุอะซากิรไปเสนอต่อท่านเชคนักวิชาการหะดีษ นาศิรุดดีน อัล-อัลบานีย์ ซึ่งท่านได้ให้ความเห็นว่า สายรายงานเหล่านั้นมีทั้งที่เศาะฮีห์ และหะซัน เศาะฮีห์ ลิฆ็อยริฮี

…บินหัรบ์ อัล-อักกีย์⁽¹⁾ อับดุรเราะห์มาน บินอุดัยส์ อัล-บะละวีย์ อัต-ตุญีบีย์ ผู้เป็นกวี⁽²⁾ กินานะฮ์ บินบิชร์ บินอัตตาบ อัต-ตุญีบีย์⁽³⁾ เสาดาน บินหุมรอน อัส-สะกูนีย์⁽⁴⁾ อับดุลลอฮ์ บินบุดัยล์ บินวัรกออ์ อัล-คุซาอีย์⁽⁵⁾ และอัมร์ บิน…

⁽¹⁾ เขาเป็นผู้นำของชาวอียิปต์ที่เดินทางมาหาอุษมาน (ร.ฎ.) เมื่อพวกเขาขัดขวางไม่ให้อุษมานละหมาดในมัสยิด เขาคือผู้ที่นำผู้คนละหมาด เขาเป็นหนึ่งในบรรดาผู้ที่บุกเข้าไปในบ้านของอุษมานและมีส่วนร่วมในการสังหารท่าน (อัฏ-เฏาะบะรีย์, อัต-ตารีค 4/354, 391)

⁽²⁾ มีชีวประวัติของเขาในเฏาะบะกอต อิบนุสะอด์ (7/509) อัล-อิสตีอาบ (2/840) และอุสดุลฆอบะฮ์ (3/474) ทั้งอิบนุลกัลบีย์ ดังที่ปรากฏในอัฏ-เฏาะบะรีย์ (4/368) และอิบนุอิสหาก (4/369) ต่างระบุเชื้อสายของเขาว่า "อัล-บะละวีย์ อัต-ตุญีบีย์" ขณะที่ทั้งสัยฟ์ บินอุมัร (4/348) และอัล-วากิดีย์ (4/373–382) ระบุเพียงว่าเขาสืบเชื้อสายจากบะลีย์ ซึ่งเป็นเผ่าที่รู้จักกันดี อาศัยอยู่ทางตะวันตกเฉียงเหนือของคาบสมุทรอาหรับ และสืบเชื้อสายไปถึงบะลีย์ บินอัมร์ บินอัล-หาฟี บินกุฎออะฮ์ (อิบนุหัซม์: ญัมฮะเราะฮ์ อันสาบ อัล-อะร็อบ หน้า 429) ส่วนการสืบเชื้อสายของเขาไปยังตุญีบนั้นไม่ปรากฏในแหล่งอ้างอิงชีวประวัติของเขา ตุญีบเป็นสาขาหนึ่งของอัส-สะกูนจากบรรดาเผ่าของเยเมน พวกเขาสืบเชื้อสายไปยังมารดาของพวกเขาคือ ตุญีบ บินติเษาบาน บินสุลัยม์ บินมัษหิจญ์ (อิบนุหัซม์ แหล่งอ้างอิงเดิม / 442)

⁽³⁾ อิบนุหะญัรได้บันทึกชีวประวัติของเขาไว้ในอัล-อิศอบะฮ์ (5/654) และอ้างจากอิบนุยูนุสว่าเขาได้เข้าร่วมการพิชิตอียิปต์ จากนั้นอิบนุหะญัรได้แก้ต่างที่นำเขามาบันทึกไว้ในหนังสืออัล-อิศอบะฮ์ว่า «ที่ข้าพเจ้ากล่าวถึงเขาไว้ก็เพียงเพราะอัษ-ษะฮะบีย์ได้กล่าวถึงอับดุรเราะห์มาน บินมุลญัม เนื่องจากเขามีชีวิตทันยุคนั้น แต่ที่ควรคือหนังสือว่าด้วยศอฮาบะฮ์ควรปลอดจากทั้งสองคนนี้ เพราะทั้งสองไม่ใช่ศอฮาบะฮ์ หากแต่เพียงมีชีวิตทันยุคที่ท่านนบี ﷺ ได้รับการแต่งตั้งเท่านั้น กินานะฮ์เป็นหนึ่งในผู้ที่ลงมือสังหารอุษมานด้วยตนเอง จากนั้นเขาถูกสังหารที่ปาเลสไตน์ในปี ฮ.ศ. 36» ดู: ตารีค อัฏ-เฏาะบะรีย์ (4/348, 393, 394)

⁽⁴⁾ เขาคือเสาดาน บินหุมรอน อัส-สะกูนีย์ อัล-มุรอดีย์ เป็นหนึ่งในบรรดาผู้นำของชาวอียิปต์ที่ยกขบวนมาต่อต้านอุษมาน และมีส่วนร่วมในการสังหารอุษมาน (ร.ฎ.) จากนั้นเขาถูกสังหารด้วยน้ำมือของคนรับใช้คนหนึ่งของอุษมานระหว่างการปะทะกันในบ้านของอุษมานเมื่อปี ฮ.ศ. 35 (ตารีค อัฏ-เฏาะบะรีย์ 4/372, 391)

⁽⁵⁾ ชื่อสกุล (กุนยะฮ์) ของเขาคืออบูอัมร์ ในสมัยการปกครองของอุมัร บินอัล-ค็อฏฏ็อบ (ร.ฎ.) เขายังเป็นเด็กอายุน้อย เขาอยู่ฝ่ายอะลี (ร.ฎ.) ในสงครามศิฟฟีนและถูกสังหารที่นั่น ขณะนั้นเขามีอายุยี่สิบสี่ปี ดังที่อัฏ-เฏาะบะรีย์ได้ยืนยันไว้ในตารีคของท่าน (4/139) และอบูนุอัยม์ได้รับรองความถูกต้องของข้อมูลนี้ ดังที่อัล-หาฟิซ อิบนุหะญัรได้อ้างไว้ในตะฮ์ษีบ อัต-ตะฮ์ษีบ (5/156) และเขาไม่ใช่ศอฮาบะฮ์ที่ชื่ออับดุลลอฮ์ บินบุดัยล์ บินวัรกออ์ อัล-คุซาอีย์

…อัล-หะมิก อัล-คุซาอีย์⁽¹⁾ อุรวะฮ์ บิน อัน-นับบาอ์ อัล-ลัยษีย์⁽²⁾ และกุตัยเราะฮ์ อัส-สะกูนีย์⁽³⁾

บุคคลชั้นแนวหน้าที่อิบนุสะบะอ์ล่อลวงให้หลงผิดในเมืองกูฟะฮ์ ได้แก่ อัมร์ บิน อัล-อะศ็อม⁽⁴⁾ ซัยด์ บิน ศูหาน อัล-อับดีย์⁽⁵⁾ อัล-อัชตัร มาลิก บิน อัล-หาริษ อัน-นะเคาะอีย์⁽⁶⁾ ซิยาด บิน อัน-นัฎร์ อัล-หาริษีย์⁽⁷⁾ และอับดุลลอฮ์ บิน…

⁽¹⁾ อิบนุหะญัรได้บันทึกประวัติของเขาไว้ในหนังสือ อัล-อิศอบะฮ์ (4/623) และกล่าวว่าเขาพำนักอยู่ในเมืองกูฟะฮ์ และเป็นหนึ่งในผู้ที่เดินทางไปหาท่านอุษมาน (ร.ฎ.) พร้อมกับชาวกูฟะฮ์ จากนั้นจึงเดินทางไปยังอียิปต์และพำนักอยู่ที่นั่น อิบนุ อัส-สะกันกล่าวว่า เขาเป็นผู้มีสถานะเป็นศอฮาบะฮ์ ในหนังสือ ตารีค บัฆดาด (4/394) มีรายงานผ่านสายของอัล-วากิดีย์ว่า เขามีส่วนร่วมในการสังหารท่านอุษมาน (ร.ฎ.) และได้แทงท่านหลายครั้ง เขาเสียชีวิตในปี ฮ.ศ. 51 โดยถูกเจ้าเมืองอัล-เมาศิลสังหาร ขณะนั้นเขาเป็นชายชราที่ป่วยหนัก และได้หลบหนีจากกูฟะฮ์ไปยังเมืองนั้น (ตารีค อัฏ-เฏาะบะรีย์ 5/265)

⁽²⁾ หนึ่งในบรรดาผู้ที่ปิดล้อมท่านอุษมาน (ร.ฎ.) (ดู ตารีค อัฏ-เฏาะบะรีย์ 4/273, 294) และอิบนุหัซม์: ญัมฮะเราะฮ์ อันสาบ อัล-อะร็อบ (หน้า 183)

⁽³⁾ กุตัยเราะฮ์ บิน ฟุลาน อัส-สะกูนีย์ อัฏ-เฏาะบะรีย์ได้กล่าวถึงเขา (4/391) ว่าเป็นหนึ่งในผู้ที่บุกเข้าไปในบ้านของท่านอุษมาน (ร.ฎ.) และเขาถูกทาสรับใช้คนหนึ่งของท่านสังหารในวันนั้น

⁽⁴⁾ เขาเป็นหัวหน้าของกลุ่มผู้ที่ออกเดินทางจากกูฟะฮ์ ดังที่ปรากฏใน ตารีค อัฏ-เฏาะบะรีย์ (4/349) และข้าพเจ้าไม่พบประวัติของเขา

⁽⁵⁾ มาจากเผ่าบนี อับดุลก็อยส์ในโอมาน เป็นพี่น้องของศ็อศเศาะอะฮ์และศ็อยหาน อิบนุสะอ์ดได้กล่าวถึงเขาไว้ในชั้นแรกของตาบิอีนจากชาวกูฟะฮ์ (อัฏ-เฏาะบะกอต อัล-กุบรอ 6/123) อิบนุหะญัรได้บันทึกประวัติของเขาไว้ใน อัล-อิศอบะฮ์ (2/610) และกล่าวว่า ที่รู้กันทั่วไปคือเขาเป็นมุค็อฎร็อม (ผู้ที่ทันทั้งยุคญาฮิลิยะฮ์และยุคอิสลาม) อิบนุอะซากิรได้กล่าวไว้ใน ตารีค ดิมัชก์ (6/629) ว่าเขาเคยเดินทางไปพบท่านนบี ﷺ ในวันสงครามอูฐ (อัล-ญะมัล) เขาเป็นหนึ่งในแม่ทัพที่อยู่ฝ่ายท่านอะลี (ร.ฎ.) และถูกสังหารในสนามรบ (ดู อัฏ-เฏาะบะรีย์ ตารีค อัร-รุซุล วัล-มุลูก 4/521, 542)

⁽⁶⁾ อิบนุสะอ์ดได้บันทึกประวัติของเขาไว้ในชั้นแรกของตาบิอีนในเมืองกูฟะฮ์ เขาเป็นหนึ่งในสหายของท่านอะลี บิน อบีฏอลิบ (ร.ฎ.) ได้ร่วมสงครามอูฐ (อัล-ญะมัล) และสงครามศิฟฟีนพร้อมกับท่าน ท่านได้แต่งตั้งเขาเป็นเจ้าเมืองอียิปต์ เขาจึงออกเดินทางไปยังที่นั่นและเสียชีวิตที่เมืองอัล-อะรีช (อิบนุสะอ์ด: อัฏ-เฏาะบะกอต อัล-กุบรอ 6/213)

⁽⁷⁾ ซัยฟ์ได้กล่าวถึงเขาว่าเป็นหนึ่งในชาวกูฟะฮ์ที่เดินทางไปหาท่านอุษมาน (ร.ฎ.) เพื่อปลดท่านออกจากตำแหน่ง (ตารีค อัฏ-เฏาะบะรีย์ 4/349) อบูมิคนัฟกล่าวว่าเขาเป็นหนึ่งในแม่ทัพของท่านอะลี (ร.ฎ.) ในสงครามศิฟฟีน และเขายังมีส่วนร่วมในการทำสงครามกับพวกเคาะวาริจญ์พร้อมกับท่านอะลี (ร.ฎ.) ด้วย (อัฏ-เฏาะบะรีย์ 4/565, 5/64–65) อัล-หาฟิซ อิบนุหะญัร กล่าวไว้ใน อัล-อิศอบะฮ์ ว่าเขามีชีวิตทันยุคที่ท่านนบี ﷺ ได้รับการแต่งตั้งเป็นศาสนทูต และมีการรายงานหะดีษจากท่านอบูฮุร็อยเราะฮ์ (ร.ฎ.) (2/643)

อัล-อะศ็อม⁽¹⁾

และจากบัศเราะฮ์ ได้แก่ หุรกูศ อิบนุซุฮัยร์ อัส-สะอ์ดีย์⁽²⁾ และหุกัยม์ อิบนุญะบะละฮ์

⁽¹⁾ เขาเป็นคนหนึ่งจากเผ่าบนีอามิร อิบนุศ็อศอะฮ์ อัฏ-เฏาะบะรีย์ได้กล่าวถึงเขาจากรายงานของซัยฟ์ ว่าเป็นหนึ่งในบรรดาผู้ที่เดินทางมาจากชาวกูฟะฮ์เพื่อมาหาอุษมาน (ร.ฎ.) เพื่อปลดท่านออกจากตำแหน่ง (ตารีค อัฏ-เฏาะบะรีย์ 4/349)

بينا النبي ﷺ يقسم جاءه عبد الله بن ذي الخويصرة التميمي…

⁽²⁾ มีการกล่าวถึงเขาในการพิชิตอิรัก โดยอัฏ-เฏาะบะรีย์ได้ระบุไว้ในหนังสือประวัติศาสตร์ของเขา (4/76-79) จากสายรายงานของซัยฟ์ อิบนุอุมัร ว่าอุมัร อิบนุลค็อฏฏ็อบ (ร.ฎ.) ได้ส่งหุรกูศ อิบนุซุฮัยร์ อัส-สะอ์ดีย์ ไปเสริมกำลังให้แก่ชาวบัศเราะฮ์ในสมัยที่อุตบะฮ์ อิบนุฆอซวาน (ร.ฎ.) เป็นผู้ปกครอง เขากล่าวว่า: และเขาเคยเป็นศอฮาบะฮ์ของท่านเราะซูล ﷺ เขาได้พิชิตสูกอัล-อะห์วาซและบริเวณโดยรอบ นอกจากนี้อัฏ-เฏาะบะรีย์ยังได้ระบุจากสายรายงานของซัยฟ์อีกเช่นกัน (4/496) ว่าเขามิได้เข้าร่วมในสงครามอูฐ (อัล-ญะมัล) โดยเขาและพวกพ้องของเขาได้แยกตัวออกไปตามคำแนะนำของอัล-อะห์นัฟ อิบนุก็อยส์ อัส-สะอ์ดีย์ อัต-ตะมีมีย์ และได้ระบุจากสายรายงานของอบูมิคนัฟ (5/85-87) ว่าเขาเป็นหนึ่งในพวกหะรูรียะฮ์ และถูกสังหารในสงครามนะห์เราะวานเมื่อปี ฮ.ศ. 37 อิบนุลอะษีรได้เขียนชีวประวัติของเขาไว้ในหนังสือ อุสดุลฆอบะฮ์ (1/474) และได้กล่าวสรุปสิ่งที่อัฏ-เฏาะบะรีย์ระบุไว้ในหนังสือประวัติศาสตร์ของเขา ส่วนอัล-หาฟิซ อิบนุหะญัร ได้เขียนชีวประวัติของเขาไว้ในหนังสือ อัล-อิศอบะฮ์ (2/49) และได้ถ่ายทอดจากอัล-ฮัยษัม อิบนุอะดีย์ ว่าพวกเคาะวาริจอ้างว่าหุรกูศ อิบนุซุฮัยร์ เป็นหนึ่งในบรรดาศอฮาบะฮ์ที่รู้จักท่าน [นบี ﷺ] จากนั้นอิบนุหะญัรกล่าวว่า: และอบูอุมัรอ้างว่าเขาคือ ซุลคุวัยศิเราะฮ์ อัต-ตะมีมีย์ หัวหน้าพวกเคาะวาริจที่ถูกสังหารที่นะห์เราะวาน แต่เมื่อข้าพเจ้าตรวจสอบหนังสือ อัล-อิสตีอาบ ของอิบนุอับดิลบัรร์แล้ว ข้าพเจ้าไม่พบชีวประวัติของเขาในหนังสือดังกล่าว บางทีเขาอาจกล่าวถึงเรื่องนั้นไว้ในหนังสือเล่มอื่น

อัล-หาฟิซได้กล่าวไว้ในหนังสือ ฟัตหุลบารีย์ (12/293) ว่า: อัษ-ษะอ์ละบีย์ และต่อมาอัล-วาหิดีย์ ได้รายงานไว้ในหนังสือ อัสบาบุนนุซูล (หน้า 247) จากสายรายงานของมุหัมมัด อิบนุยะห์ยา อัษ-ษุฮ์ลีย์ จากอับดุรร็อซซาก โดยกล่าวในรายงานนั้นว่า: อิบนุซิลคุวัยศิเราะฮ์ อัต-ตะมีมีย์ ซึ่งก็คือหุรกูศ อิบนุซุฮัยร์ ต้นกำเนิดของพวกเคาะวาริจ อัล-หาฟิซกล่าวว่า: ข้าพเจ้าไม่ทราบว่าใครเป็นผู้กล่าวว่า "และเขาคือหุรกูศ" ... ฯลฯ?! และอิบนุลอะษีรได้ยึดถือข้อมูลนั้นในการบันทึกรายชื่อศอฮาบะฮ์ โดยได้เขียนชีวประวัติของซุลคุวัยศิเราะฮ์ อัต-ตะมีมีย์ ไว้ในหมวดศอฮาบะฮ์ และได้ยกหะดีษนี้มาจากสายรายงานของอบูอิสหาก อัษ-ษะอ์ละบีย์ และกล่าวหลังจากยกเสร็จแล้วว่า: ในรายงานนี้ได้ระบุชื่อของซุลคุวัยศิเราะฮ์ว่าหุรกูศ และอัลลอฮ์ทรงรู้ดียิ่ง (อุสดุลฆอบะฮ์ 2/172) ข้าพเจ้าขอกล่าวว่า: รายงานต่าง ๆ ของหะดีษนี้ในมุสนัดของอะห์มัดและในเศาะฮีหัยน์ทั้งสองเล่มนั้น ไม่มีการระบุชื่อเขาว่าหุรกูศเลย หากแต่ในเศาะฮีหฺอัล-บุคอรีย์ (12/290 จากฟัตหุลบารีย์) หะดีษหมายเลข 6933 จากหะดีษของมะอ์มัร จากอัซ-ซุฮ์รีย์ จากอบูสะละมะฮ์ จากอบูสะอีด อัล-คุดรีย์ (ร.ฎ.) ว่า: «ขณะที่ท่านนบี ﷺ กำลังแจกจ่าย [ทรัพย์สงคราม] อยู่นั้น อับดุลลอฮ์ อิบนุซิลคุวัยศิเราะฮ์ อัต-ตะมีมีย์ ได้มาหาท่าน...» และการที่อุมัร อิบนุลค็อฏฏ็อบ (ร.ฎ.) ได้แต่งตั้งหุรกูศ อิบนุซุฮัยร์ นั้น เป็นการหักล้างคำกล่าวที่ว่าเขาคือซุลคุวัยศิเราะฮ์ เพราะอุมัร (ร.ฎ.) ได้เป็นประจักษ์พยานในเรื่องราวของเขากับท่านเราะซูล ﷺ และท่านได้ขออนุญาต =

…อัลอับดี⁽¹⁾, ซะรีห์ บิน อับบาด อัลอับดี⁽²⁾, บิชร์ บิน ชุร็อยห์ อัลหุเฏาะม์ บิน ฎุบัยอะฮ์ อัลก็อยซี⁽³⁾ และอิบนุลมุหัรริช บิน อับด์ อิบนิ อัมร์ อัลหะนะฟี⁽⁴⁾

ส่วนชาวมะดีนะฮ์นั้น ไม่มีผู้ใดเข้าร่วมในเรื่องนี้เลย นอกจากเพียงสามคน คือ มุหัมมัด บิน อบีบักร, มุหัมมัด บิน อบีหุซัยฟะฮ์ บิน อุตบะฮ์ บิน เราะบีอะฮ์ บิน อับด์ชัมส์ และอัมมาร บิน ยาซิร⁽⁵⁾

(ต่อจากเชิงอรรถหน้าก่อน) …ในการสังหารท่าน

⁽¹⁾ อิบนุอับดิลบัรร์ได้บันทึกประวัติของเขาไว้ในหนังสือ อัล-อิสตีอาบ (1/366) และกล่าวว่า เขามีชีวิตทันยุคของท่านนบี ﷺ แต่ข้าพเจ้าไม่ทราบว่าเขามีรายงานหรือข่าวใดที่บ่งชี้ว่าเขาเป็นศอฮาบะฮ์ ท่านอุษมานเคยส่งเขาไปยังแคว้นสินธ์ ต่อมาเขาเป็นหนึ่งในบรรดาชาวบัศเราะฮ์ที่มาหาท่านอุษมานและเรียกร้องให้ท่านสละตำแหน่ง เขาถูกสังหารในการปะทะกันก่อนวันอัล-ญะมัล (ตารีค อัฏ-ฏ็อบรี 3/471) และอิบนุหะญัร (อัล-อิศอบะฮ์ 2/178)

⁽²⁾ เป็นหนึ่งในบรรดาผู้ที่ออกจากบัศเราะฮ์เพื่อเรียกร้องให้ท่านอุษมานสละตำแหน่ง ต่อมาถูกสังหารที่บัศเราะฮ์ระหว่างการปะทะกันครั้งแรกก่อนสงครามอัล-ญะมัลในปี ฮ.ศ. 36 (อัฏ-ฏ็อบรี, อัต-ตารีค 4/349, 471)

⁽³⁾ ข้าพเจ้าไม่พบประวัติของเขา อัฏ-ฏ็อบรีได้กล่าวถึงเขาว่าเป็นหนึ่งในบรรดาผู้ที่มาจากบัศเราะฮ์เพื่อเรียกร้องให้ท่านอุษมานสละตำแหน่ง จากรายงานของซัยฟ์ บิน อุมัร (อัฏ-ฏ็อบรี, อัต-ตารีค 4/349)

⁽⁴⁾ ข้าพเจ้าไม่พบประวัติของเขา อัฏ-ฏ็อบรีได้กล่าวถึงเขาจากรายงานของซัยฟ์ว่าเป็นหนึ่งในบรรดาชาวบัศเราะฮ์ที่มาเพื่อเรียกร้องให้ท่านอุษมานสละตำแหน่ง ต่อมาเขาถูกสังหาร ตามที่ปรากฏ ที่บัศเราะฮ์ในปี ฮ.ศ. 36 ทั้งนี้เพราะตัวบทของอัฏ-ฏ็อบรีในรายงานที่เขารายงานจากซัยฟ์ระบุว่า ไม่มีผู้ใดในบรรดาชาวบัศเราะฮ์ที่มีส่วนร่วมในการสังหารท่านอุษมานรอดพ้นไปได้เลย นอกจากหุรกูศ บิน ซุฮัยร์ ซึ่งได้หลบหนีไป และกลุ่มชนของเขาได้ปกป้องเขาไว้ (อัฏ-ฏ็อบรี, อัต-ตารีค 4/349, 472)

⁽⁵⁾ การจัดให้ท่านอัมมาร (ร.ฎ.) อยู่ร่วมกับคนทั้งสองนั้นไม่ถูกต้องและไม่เหมาะสม และสิ่งที่ถูกกล่าวอ้างว่าท่านเป็นผู้ยุยงปลุกปั่นต่อต้านท่านอุษมานนั้นไม่ถูกต้อง – ส่วนมุหัมมัด บิน อบีหุซัยฟะฮ์นั้น เขาเป็นหนึ่งในบรรดาผู้ยุยงปลุกปั่นต่อต้านท่านอุษมาน เขาได้ยึดอำนาจการปกครองอียิปต์และแย่งชิงมาจากอิบนุอามิร ผู้รักษาการแทนเจ้าเมืองอียิปต์คืออับดุลลอฮ์ บิน สะอด์ บิน อบีสัรห์ แต่เขาไม่ได้อยู่ในอำนาจนั้นนาน เพราะถูกสังหารในปี ฮ.ศ. 36 ดูเรื่องราวของเขาได้ในหนังสือ วุลาตุมิศร์ ของอัล-กินดี (หน้า 19 เป็นต้นไป) และอิบนุหะญัร (อัล-อิศอบะฮ์ 6/10) – ส่วนมุหัมมัด บิน อบีบักร อัศ-ศิดดีก มารดาของเขาคืออัสมาอ์ บินติ อุมัยส์ นางคลอดเขาที่ซุลหุลัยฟะฮ์ในช่วงหัจญ์อำลา และเรื่องราวของนางมีบันทึกอยู่ในเศาะฮีหฺมุสลิม ดังนั้นเขาจึงไม่ได้ทันพบท่านเราะซูลุลลอฮ์ ﷺ (ในวัยที่รู้ความ) และไม่มีรายงานใดจากท่าน เขาเติบโตขึ้นในบ้านของท่านอะลี (ร.ฎ.) เนื่องจากท่านอะลีได้แต่งงานกับมารดาของเขาหลังจากการเสียชีวิตของท่านอบูบักร อัศ-ศิดดีก และ…

ส่วนหนึ่งจากวิธีการของเขาในการปลุกปั่นฟิตนะฮ์

ส่วนหนึ่งจากความเจ้าเล่ห์และเล่ห์กลของอิบนุสะบะอ์ คือ เขาได้แพร่การเรียกร้องสนับสนุนอะลี (ร.ฎ.) ในหมู่คณะชาวอัล-ฟุสฏอฏ (โดยที่อะลีไม่รู้เรื่องนั้นเลย) แพร่การเรียกร้องสนับสนุนฏ็อลหะฮ์ (ร.ฎ.) ในหมู่คณะชาวอัล-กูฟะฮ์ และแพร่การเรียกร้องสนับสนุนอัซ-ซุบัยร์ (ร.ฎ.) ในหมู่คณะชาวอัล-บัศเราะฮ์ ที่นี่มิใช่ที่สำหรับวิเคราะห์สภาพจิตใจของบรรดาผู้ที่ถูกหลอกลวงด้วยการเรียกร้องของชัยฏอนผู้นี้ และเราก็ไม่ต้องการยกคำตำหนิของอะลี ฏ็อลหะฮ์ และอัซ-ซุบัยร์ที่มีต่อพวกเขา และสิ่งที่ท่านเหล่านั้นกล่าวถึงพวกเขาในวันที่พวกกบฏลงพักอยู่ที่ซูค็อชับ⁽¹⁾ อัล-อะอ์วัศ⁽²⁾ และซุลมัรวะฮ์⁽³⁾ รวมถึงการที่อิบนุสะบะอ์และพวกชัยฏอนของเขาได้ปลอมจดหมายโดยอ้างว่าเป็นคำพูดของอะลี เพื่อเรียกร้องคณะชาวอัล-ฟุสฏอฏให้ลุกฮือขึ้นก่อการกบฏในนครมะดีนะฮ์ ครั้นเมื่อพวกเขาเผชิญหน้ากับอะลีด้วยเรื่องนั้น พวกเขากล่าวแก่ท่านว่า "ท่านนั่นแหละที่เขียนจดหมายถึงพวกเราเพื่อเรียกพวกเรามา" ท่านก็ปฏิเสธต่อพวกเขาว่าท่านมิได้เขียนจดหมายถึงพวกเขาเลย⁽⁴⁾ เหตุการณ์นั้นสมควรจะเป็นสาเหตุให้พวกเขาตื่นรู้ และให้อะลีเองก็ตื่นรู้ด้วยว่า ในหมู่มุสลิมนั้นมีชัยฏอนตนหนึ่งที่กำลังปลอมแปลงความเสียหายขึ้นมาต่อพวกเขา ตามแผนการที่วางไว้ ซึ่งแฝงไว้ด้วยความชั่วร้ายอันไม่สิ้นสุดและประกายไฟที่ลุกลามไปทั่ว และเหตุการณ์นั้นก็เพียงพอแล้วที่จะทำให้พวกเขาตื่นรู้ว่า มือชั่วร้ายนี้แหละที่…

(ต่อจากหน้าก่อน) …เขาอยู่ร่วมกับคณะผู้แทนชาวอียิปต์ที่ปิดล้อมอุษมาน (ร.ฎ.) เขาได้เข้าไปหาอุษมาน แล้วก็ออกมาด้วยความละอายต่อท่าน เขาได้รับการแต่งตั้งให้ปกครองอียิปต์ จึงเดินทางไปที่นั่น จากนั้นก็ถูกสังหารโดยมุอาวิยะฮ์ อิบนุ หุดัยจญ์ ดังที่ปรากฏในเศาะฮีหฺมุสลิม (3/1458) และมุสนัดอบูอะวานะฮ์ (4/413) เหตุการณ์นั้นเกิดขึ้นในเดือนเศาะฟัร ปี ฮ.ศ. 38 ดูเรื่องราวของเขาได้ในหนังสือของอัล-กินดี ตารีค วุลาติ มิศร์ (หน้า 28–31)

⁽¹⁾ ซูค็อชับ: หุบเขาแห่งหนึ่งซึ่งอยู่ห่างจากนครมะดีนะฮ์ระยะทางเดินหนึ่งคืน (ยากูต, มุอ์ญัม อัล-บุลดาน 2/372) ⁽²⁾ อัล-อะอ์วัศ: สถานที่แห่งหนึ่งใกล้นครมะดีนะฮ์ทางทิศตะวันออก ปัจจุบันเป็นที่ตั้งของท่าอากาศยานนครมะดีนะฮ์ (อาติก อัล-บิลาดี: อัล-มะอาลิม อัล-ญุฆรอฟิยะฮ์ ฟี อัส-ซีเราะฮ์ อัน-นะบะวิยะฮ์ หน้า 31) ⁽³⁾ ซุลมัรวะฮ์: สถานที่แห่งหนึ่งระหว่างวาดีอัล-กุรอกับซูค็อชับ (ยากูต, มุอ์ญัม อัล-บุลดาน) ⁽⁴⁾ ตารีค เคาะลีฟะฮ์ (หน้า 169) ด้วยสายรายงานที่เศาะฮีหฺ และเช่นเดียวกันในอัฏ-ฏ็อบรี (5/116, 4/354) ด้วยสายรายงานของเคาะลีฟะฮ์ โดยมีความแตกต่างเล็กน้อยในถ้อยคำ

…ได้ปลอมแปลงจดหมายในนามของอุษมาน (ร.ฎ.) ถึงข้าหลวงของท่านที่อียิปต์ หลักฐานคือผู้ถือจดหมายนั้นจงใจปรากฏตัวให้พวกเขาเห็น แล้วแสร้งทำทีว่าหลบซ่อนจากพวกเขา เพื่อให้พวกเขาเกิดความสงสัยในตัวเขา⁽¹⁾ บรรดามุสลิมจึงตกเป็นเหยื่อของความบริสุทธิ์ใจของพวกเขาในเวลานั้น และผลของมันยังคงอยู่จนถึงทุกวันนี้

การศึกษาเรื่องนี้ในปัจจุบันโดยอาศัยหลักฐานแวดล้อมเพียงน้อยนิดที่หลงเหลือมาถึงเราหลังจากเวลาผ่านไปถึงสิบสามศตวรรษ จำเป็นต้องมีผู้ที่อุทิศตนให้กับงานนี้จากบรรดาเยาวชนมุสลิม และพวกเขาจะพบว่าหลักฐานแห่งสัจธรรมในประวัติศาสตร์ของพวกเขานั้นเพียงพอที่จะจัดวางทุกสิ่งไว้ในที่ทางอันถูกต้องของมัน อินชาอัลลอฮ์⁽²⁾

ฟิตนะฮ์แรกที่ปรากฏขึ้น

ฟิตนะฮ์แรกที่เกิดขึ้นในอิสลาม คือฟิตนะฮ์ที่มุสลิมประสบจากการสังหารเคาะลีฟะฮ์ของพวกเขาและบุตรเขยของท่านนบี ﷺ ของพวกเขา ผู้เป็นอิมามผู้ทรงธรรม ผู้มีเกียรติ ผู้เป็นชะฮีด ซุนนูรอยน์ อุษมาน บิน อัฟฟาน (ร.ฎ.)⁽³⁾ และท่านได้ทราบแล้วว่าบรรดาผู้ที่ก่อฟิตนะฮ์นี้ขึ้นและได้เก็บเกี่ยว…

⁽¹⁾ ดูรายละเอียดเรื่องนี้ในแหล่งอ้างอิงสองแหล่งที่กล่าวมาข้างต้น ท่านอะลี (ร.ฎ.) และศอฮาบะฮ์คนอื่น ๆ ล่วงรู้ถึงแผนร้ายนี้ แต่วิถีของพวกท่านไม่ใช่การลงโทษผู้ใดเพียงเพราะความระแวงสงสัย ครั้นเมื่อเกิดการสังหารอุษมาน (ร.ฎ.) แล้ว เคาะลีฟะฮ์ก็ไม่สามารถลงโทษตามหลักกิศอศแก่พวกเขาได้ เนื่องจากมีผู้คอยปกป้องพวกเขาอยู่ในเผ่าและกลุ่มพวกของพวกเขา และส่วนใหญ่ของพวกเขาได้ถูกสังหารในวันสงครามอูฐ (อัล-ญะมัล) และเหตุการณ์ต่าง ๆ ที่ตามมา และไม่มีผู้ใดในบรรดาผู้ที่ลงมือสังหารอุษมาน (ร.ฎ.) ได้รับความสุขสำราญในโลกนี้หลังจากท่านเลย

⁽²⁾ อัลฮัมดุลิลลาห์ นักวิจัยจำนวนหนึ่งสามารถเข้าถึงภาพที่ถูกต้องของเหตุการณ์ต่าง ๆ ได้แล้ว และข้าพเจ้าได้กล่าวถึงงานศึกษาของพวกเขาไว้แล้วก่อนหน้านี้

وقعت الفتنة الأولى – يعني مقتل عثمان – فلم تبق من أصحاب بدر أحدًا، ثم وقعت الفتنة الثانية – يعني الحرة – فلم تبق من أصحاب بيعة الحديبية أحدًا، ثم وقعت الثالثة فلم ترتفع وللناس طباخ

⁽³⁾ อัล-บุคอรีย์บันทึกไว้ในเศาะฮีหฺของท่านแบบมุอัลลัก (ฟัตหุลบารีย์ 7/323) หะดีษหมายเลข 4024 จากยะห์ยา บิน สะอีด อัล-อันศอรีย์ จากสะอีด บิน อัล-มุสัยยิบ ว่า: «ฟิตนะฮ์แรกได้เกิดขึ้น – หมายถึงการสังหารอุษมาน – มันไม่ได้เหลือผู้ใดจากบรรดาผู้ร่วมสงครามบะดัรไว้เลย จากนั้นฟิตนะฮ์ที่สองก็เกิดขึ้น – หมายถึงเหตุการณ์อัล-หัรเราะฮ์ – มันไม่ได้เหลือผู้ใดจากบรรดาผู้ร่วมให้สัตยาบันที่หุดัยบิยะฮ์ไว้เลย จากนั้นฟิตนะฮ์ที่สามก็เกิดขึ้น และมันไม่ได้ยุติลงในขณะที่ผู้คนยังมี “เฏาะบาค” เหลืออยู่» คำว่า เฏาะบาค อ่านด้วยสระฟัตหะฮ์ที่อักษรฏออ์ (ที่ไม่มีจุด) และอักษรบาอ์ที่ไม่มีชัดดะฮ์ หมายถึง พละกำลัง อัล-หาฟิซ อิบนุหะญัร กล่าวว่า: อะษัรนี้ อบูนุอัยม์ได้รายงานแบบมีสายรายงานต่อเนื่องไว้ในหนังสืออัล-มุสตัคร็อจ โดยผ่านสายรายงานของอะห์มัด บิน หันบัล จากยะห์ยา บิน สะอีด อัล-ก็อฏฏอน จากยะห์ยา บิน สะอีด อัล-อันศอรีย์ ด้วยถ้อยคำทำนองเดียวกัน และความหมายของคำพูดของเขาใน… (มีต่อ)

ผู้ที่ก่ออาชญากรรมนี้มีสองฝ่าย คือ ฝ่ายผู้หลอกลวง และฝ่ายผู้ถูกหลอกลวง ความหายนะครั้งนี้เกิดขึ้นในเดือนแห่งการประกอบพิธีหัจญ์ ขณะนั้นท่านหญิงอาอิชะฮ์ (ร.ฎ.) มารดาแห่งผู้ศรัทธา ได้ออกเดินทางไปยังมักกะฮ์พร้อมกับบรรดาผู้แสวงบุญสู่บ้านของอัลลอฮ์ในปีนั้น⁽¹⁾ เมื่อนางทราบถึงเหตุการณ์ที่เกิดขึ้นในนครของท่านเราะซูล ﷺ นางก็โศกเศร้าต่อการที่พวกกบฏได้ละเมิดต่อเคาะลีฟะฮ์แห่งนบีของพวกเขา นางรู้ดีว่าท่านอุษมาน (ร.ฎ.) ใส่ใจอย่างยิ่งที่จะจำกัดวงของฟิตนะฮ์ให้แคบลง ท่านจึงห้ามบรรดาศอฮาบะฮ์มิให้ปกป้องท่าน⁽²⁾ ทั้งนี้หลังจากที่ท่านได้แสดงหลักฐานหักล้างพวกที่ลุกฮือขึ้นในทุกข้อกล่าวหาที่พวกเขากล่าวหาท่านและบรรดาผู้ปกครองที่ท่านแต่งตั้ง ความถูกต้องอยู่กับท่านในทุกเรื่องเหล่านั้น ส่วนพวกเขาอยู่บนความเท็จ ท่านคือแบบอย่างสูงสุดของมนุษย์ในด้านความยุติธรรม ความมีจิตใจเอื้ออารี การยอมปฏิบัติตามหลักการของอิสลาม และการปฏิบัติตามแนวทางของอิสลาม ในช่วงที่ท่านดำรงตำแหน่งเคาะลีฟะฮ์ ท่านมีความเอื้ออารี มีความประพฤติดีงาม มีความเที่ยงธรรม ยืนหยัดในสัจธรรม และปฏิบัติตามความดียิ่งกว่าที่ท่านเคยเป็นในสมัยของท่านเราะซูล ﷺ เสียอีก ท่านหญิงอาอิชะฮ์ (ร.ฎ.) ได้พบปะกับบรรดาศอฮาบะฮ์อาวุโส และได้ปรึกษาหารือร่วมกับพวกเขา

ฟิตนะฮ์ครั้งแรก หมายถึง การสังหารท่านอุษมาน (ร.ฎ.) "แล้วไม่มีชาวบะดัรเหลืออยู่แม้แต่คนเดียว" หมายความว่า พวกเขาได้เสียชีวิตไปตั้งแต่เกิดฟิตนะฮ์จากการสังหารท่านอุษมาน จนกระทั่งเกิดฟิตนะฮ์อีกครั้งหนึ่ง คือ เหตุการณ์อัล-หัรเราะฮ์ ผู้ที่เสียชีวิตเป็นคนสุดท้ายในบรรดาชาวบะดัร คือ ท่านสะอ์ด บิน อบีวักกอศ (ร.ฎ.) ซึ่งเสียชีวิตก่อนเหตุการณ์อัล-หัรเราะฮ์ไม่กี่ปี ส่วนคำกล่าวที่ว่า "แล้วฟิตนะฮ์ครั้งที่สองก็เกิดขึ้น" หมายถึง เหตุการณ์อัล-หัรเราะฮ์ ซึ่งเกิดขึ้นในช่วงปลายสมัยของยะซีด ปี ฮ.ศ. 63 และคำกล่าวที่ว่า "แล้วครั้งที่สามก็เกิดขึ้น" นั้น ยะห์ยา บิน สะอีด มิได้อธิบายว่าครั้งที่สามคืออะไรดังที่ได้อธิบายครั้งอื่น ๆ ดูเหมือนว่ายะห์ยา บิน สะอีด หมายถึงฟิตนะฮ์ต่าง ๆ ที่เกิดขึ้นในนครมะดีนะฮ์อันเป็นนครของท่านนบีโดยเฉพาะ ทั้งนี้เพราะอิบนุตตีนได้กล่าวไว้ว่า มาลิกได้รายงานจากยะห์ยา บิน สะอีด ว่า "การละหมาดในมัสยิดของท่านนบี ﷺ ไม่เคยถูกละทิ้งเลย นอกจากในวันที่ท่านอุษมานถูกสังหาร และวันอัล-หัรเราะฮ์" มาลิกกล่าวว่า "และฉันลืมครั้งที่สามไปแล้ว" อิบนุอับดิลหะกัมกล่าวว่า "คือวันที่อบูหัมซะฮ์ อัล-เคาะวาริญีย์ ก่อการกบฏ" ซึ่งเกิดขึ้นในสมัยการปกครองของมัรวาน บิน มุหัมมัด บิน อัล-หะกัม ปี ฮ.ศ. 130 และเหตุการณ์นั้นเกิดขึ้นก่อนการเสียชีวิตของยะห์ยา บิน สะอีดเป็นเวลาระยะหนึ่ง (ฟัตหุลบารีย์ 7/325)

ข้าพเจ้าขอกล่าวว่า อาจถือได้ว่าสงครามอัล-ญะมัลและศิฟฟีนเป็นฟิตนะฮ์ครั้งที่สอง ดังที่จะกล่าวต่อไป

⁽¹⁾ หมายถึง ปี ฮ.ศ. 35 ⁽²⁾ ดูตัวบทที่ถูกต้อง (เศาะฮีห์) ซึ่งยืนยันเรื่องดังกล่าว ที่เคาะลีฟะฮ์ บิน ค็อยยาฏ ได้บันทึกไว้ในหนังสือ ตารีค ของท่าน (หน้า 173) และดูเพิ่มเติมได้ใน ตัรตีบ วะ ตะฮ์ซีบ อัล-บิดายะฮ์ วัน-นิฮายะฮ์ หัวข้อ «การเป็นเคาะลีฟะฮ์ของท่านอุษมาน (ร.ฎ.)»

…ในสิ่งที่ควรกระทำ ซึ่งผู้อ่านย่อมทราบดีแล้วถึงความบริสุทธิ์ใจของพวกท่าน การหลีกหนีจากตำแหน่งปกครอง และการยกตนให้พ้นจากความใคร่ของอารมณ์ใฝ่ต่ำ พวกท่านจึงเห็นว่าควรเดินทางไปยังอิรักพร้อมกับท่านหญิงอาอิชะฮ์ (ร.ฎ.) เพื่อทำความตกลงร่วมกับอะมีรุลมุอ์มินีน ท่านอะลี (ร.ฎ.) ในการลงโทษตอบแทน (กิศอศ) พวกสะบะอีย์ที่มีส่วนร่วมในการหลั่งเลือดท่านอุษมาน (ร.ฎ.) และที่อิสลามได้กำหนดให้ต้องลงโทษตามบทบัญญัติ (หัด) แก่พวกเขาในเรื่องนี้ ไม่เคยมีความคิดผุดขึ้นในใจของท่านหญิงอาอิชะฮ์และทุกคนที่อยู่กับนางเลยว่า พวกเขากำหนดเดินทางไปเพื่อทำสงครามกับท่านอะลี โดยเฉพาะอย่างยิ่งท่านเฏาะลหะฮ์ (ร.ฎ.) และท่านอัซ-ซุบัยร์ (ร.ฎ.) ซึ่งท่านนบี ﷺ ได้ยืนยันแล้วว่าทั้งสองจะได้เข้าสวรรค์ และก็ไม่เคยมีความคิดผุดขึ้นในใจของท่านอะลีเลยว่า คนเหล่านี้เป็นศัตรูของท่านและเป็นฝ่ายที่ทำสงครามกับท่าน

ความจริงของเรื่องทั้งหมดก็คือ พวกสุดโต่งที่เลยเถิดซึ่งหลงเชื่อการเรียกร้องของอับดุลลอฮ์ บิน สะบะอ์ และมีส่วนร่วมในการสังหารท่านอุษมาน ได้แฝงตัวเข้าไปปะปนอยู่ในกลุ่มของท่านอะลี ในหมู่พวกเขามีคนที่รับการปลูกฝังแนวคิดการเรียกร้องสนับสนุนท่านอะลี และได้ร่ำเรียนจากชัยฏอนชาวยิวผู้นั้นในเล่ห์กลเรื่อง "ผู้ได้รับสั่งเสีย (วะศีย์) ของบรรดานบี" และคำกล่าวอ้างเรื่อง "วะศีย์คนสุดท้าย" ท่านหญิงอาอิชะฮ์และผู้ที่อยู่กับนางจึงมาเพื่อเรียกร้องให้มีการลงโทษตามบทบัญญัติแก่ผู้ที่มีส่วนร่วมในอาชญากรรมการสังหารท่านอุษมาน และท่านอะลีซึ่งเป็นผู้มีศาสนาและจริยธรรมสูงส่งดังที่เป็นที่รู้กันนั้น ย่อมไม่ล่าช้าในเรื่องนี้แต่อย่างใด เพียงแต่ท่านรอให้บรรดาญาติผู้มีสิทธิ์ของท่านอุษมานมายื่นเรื่องให้ท่านตัดสิน⁽¹⁾

⁽¹⁾ นี่คือทัศนะหนึ่งในการอธิบายจุดยืนของท่านอะลี (ร.ฎ.) ส่วนอีกทัศนะหนึ่งคือ ท่านอะลี (ร.ฎ.) ไม่อยู่ในสถานะที่สามารถกระทำเช่นนั้นได้ เนื่องจากเกิดความขัดแย้งและมีผู้คอยปกป้องคนเหล่านั้นอยู่ ท่านจึงต้องการให้ความวุ่นวาย (ฟิตนะฮ์) สงบลงก่อน จนเมื่อประชาชาติรวมเป็นหนึ่งเดียวกันแล้ว ท่านก็จะสามารถลงโทษตอบแทนพวกเขาได้ ดู (มินฮาญุส-สุนนะฮ์ ของอิบนุตัยมียะฮ์ 6/339) และดูคำพูดของท่านอัล-เกาะอ์กออ์ บิน อัมร์ (ร.ฎ.) ที่ว่า "เรื่องนี้ยารักษาของมันคือการทำให้สงบลง และเมื่อมันสงบลงแล้ว พวกเขาก็จะถูกถอนรากถอนโคน" (ตารีค อัฏ-เฏาะบะรีย์ 4/489) และอิบนุ อบิล-อิซ อัล-หะนะฟีย์ ผู้อธิบายตำราอัฏ-เฏาะหาวิยะฮ์ (หน้า 546) กล่าวว่า "ในกองทัพของท่านอะลี (ร.ฎ.) นั้น มีพวกเคาะวาริจผู้ละเมิดขอบเขตที่สังหารท่านอุษมาน (ร.ฎ.) ซึ่งบางคนก็ไม่เป็นที่รู้จักตัวตน บางคนก็มีเผ่าของตนคอยปกป้อง บางคนก็ยังไม่มีหลักฐานยืนยันถึงสิ่งที่เขากระทำ และบางคนก็มีนิฟาก (ความกลับกลอก) อยู่ในใจที่เขาไม่อาจแสดงออกมาได้ทั้งหมด"

ฟิตนะฮ์ครั้งที่สอง

ก่อนที่ทั้งสองฝ่ายจะตกลงกันในเรื่องนั้นได้ บรรดาผู้สังหารท่านอุษมาน (ร.ฎ.) ก็รู้สึกว่าสถานการณ์จะหันกลับมาเล่นงานพวกเขา และพวกเขามั่นใจว่าท่านอะลี (ร.ฎ.) จะไม่ปกป้องพวกเขาจากสัจธรรมเมื่อมันปรากฏชัด คนเหล่านี้จึงจุดชนวนสงครามอูฐ (สงครามอัล-ญะมัล) ขึ้น ฟิตนะฮ์ครั้งที่สอง⁽¹⁾ จึงเกิดขึ้นต่อจากฟิตนะฮ์ครั้งแรก

อัล-ฮาฟิซ อิบนุหะญัร กล่าวไว้ในหนังสือฟัตฮุลบารี (13/41-42, 44) โดยอาศัยหนังสือ "อัคบารุลบัศเราะฮ์" ของอุมัร อิบนุชับบะฮ์ และเอกสารเก่าแก่อื่น ๆ โดยในนั้นมีคำกล่าวของอัล-มุฮัลลับที่รายงานมาจากอิบนุบัฏฏอลว่า «...ไม่มีผู้ใดรายงานเลยว่าท่านหญิงอาอิชะฮ์ (ร.ฎ.) และผู้ที่อยู่กับนางได้แย่งชิงตำแหน่งเคาะลีฟะฮ์กับท่านอะลี และพวกเขาก็ไม่ได้เรียกร้องให้แต่งตั้งผู้ใดในหมู่พวกเขาขึ้นเป็นเคาะลีฟะฮ์ แท้จริงแล้วสิ่งที่นางและผู้ที่อยู่กับนางคัดค้านท่านอะลีก็คือ การที่ท่านยับยั้งไม่ให้มีการประหารบรรดาผู้สังหารท่านอุษมาน และการละเว้นการลงโทษตามหลักกิศอศต่อพวกเขา ขณะที่ท่านอะลีรอให้บรรดาผู้ปกครองดูแล (เครือญาติ) ของท่านอุษมานนำคดีมาให้ท่านตัดสิน หากพิสูจน์ได้ว่าบุคคลใดโดยเฉพาะเจาะจงเป็นหนึ่งในผู้สังหารท่านอุษมาน ท่านก็จะลงโทษกิศอศแก่ผู้นั้น พวกเขาจึงมีความเห็นแตกต่างกันด้วยเหตุนั้น และบรรดาผู้ที่ถูกระบุว่าเป็นผู้สังหารก็เกรงว่าทั้งสองฝ่ายจะตกลงกันเพื่อประหารพวกเขา พวกเขาจึงจุดชนวนสงครามขึ้นระหว่างกัน (หมายถึงระหว่างฝ่ายของท่านหญิงอาอิชะฮ์กับฝ่ายของท่านอะลี) จนกระทั่งเกิดสิ่งที่ได้เกิดขึ้น»⁽²⁾

บรรดาผู้สังหารท่านอุษมานประสบความสำเร็จในการก่อฟิตนะฮ์ด้วยเหตุการณ์สงครามอูฐ ซึ่งส่งผลให้พวกเขารอดพ้นและเกิดการหลั่งเลือดของชาวมุสลิมทั้งสองฝ่าย และแน่นอนว่าท่านจะพบรายชื่อที่…

⁽¹⁾ ได้กล่าวไปแล้วถึงคำกล่าวของสะอีด อิบนุลมุสัยยิบ และคำอธิบายของยะห์ยา อิบนุสะอีด อัล-อันศอรี ต่อคำกล่าวนั้นว่า สิ่งที่หมายถึงฟิตนะฮ์ครั้งที่สองคือเหตุการณ์อัล-หัรเราะฮ์ที่นครมะดีนะฮ์ในปี ฮ.ศ. 63 ดูเหมือนว่าท่านต้องการกล่าวถึงฟิตนะฮ์ที่เกิดขึ้นในนครมะดีนะฮ์ และเรื่องนี้ไม่ขัดแย้งกับการนับเหตุการณ์สงครามอูฐเป็นฟิตนะฮ์ครั้งที่สองต่อจากฟิตนะฮ์ครั้งแรก ซึ่งได้แก่การสังหารท่านอุษมาน (ร.ฎ.)

⁽²⁾ ดูรายงานเรื่องนี้เพิ่มเติมได้ใน «ตารีค อัฏ-เฏาะบะรี (4/493)» และหน้าถัด ๆ ไป, อิบนุกะษีร: (อัล-บิดายะฮ์ วัน-นิฮายะฮ์ 7/261) และสุลัยมาน ฮะมัด อัล-เอาดะฮ์, อับดุลลอฮ์ อิบนุสะบะอ์ วะ อะษะรุฮู ฟี อะห์ดาษิล ฟิตนะฮ์ ฟี ศ็อดริล อิสลาม (หน้า 188-197)

ซึ่งประวัติศาสตร์ได้บันทึกไว้ในช่วงฟิตนะฮ์ของท่านอุษมาน (ร.ฎ.) นั้น ส่วนมากยังคงวนเวียนเกิดขึ้นซ้ำอีกในเหตุการณ์สงครามอูฐ (อัล-ญะมัล) ในช่วงระหว่างสงครามอูฐกับศิฟฟีน และต่อมาในสงครามศิฟฟีนและเหตุการณ์การตั้งผู้ตัดสิน (อัต-ตะห์กีม)

การปรากฏขึ้นของพวกเคาะวาริจญ์และชีอะฮ์

ในเหตุการณ์ครั้งหลังสุดนี้ วงของความสุดโต่งในศาสนาได้ขยายกว้างออกไป ผู้ที่ติดโรคระบาดนี้มีจำนวนมากขึ้น และพวกเขาคิดแนวทางของมันออกมาอย่างหลากหลาย จนในที่สุดเรื่องราวของพวกเขาก็จบลงด้วยการแยกตัวของ (พวกเคาะวาริจญ์) ออกจากท่านอะลี (ร.ฎ.) และมีกลุ่มหนึ่งในบรรดาผู้ที่ยังคงอยู่กับท่านอะลีแยกตัวออกมาโดดเด่นภายใต้ชื่อ (ชีอะฮ์) ข้าพเจ้าไม่เคยพบชื่อ "ชีอะฮ์" ตลอดช่วงชีวิตของท่านอะลีเลย นอกจากในช่วงเวลานี้ คือปี ฮ.ศ. 37 ปรากฏการณ์ประการหนึ่งที่ดึงดูดความสนใจในประวัติศาสตร์ช่วงนี้คือ บรรดาผู้สุดโต่งจากทั้งสองฝ่าย คือฝ่ายชีอะฮ์และฝ่ายเคาะวาริจญ์ ต่างก็มีความเคารพ⁽¹⁾ต่อเชคทั้งสอง คือท่านอบูบักรและท่านอุมัร (ร.ฎ.) อย่างเท่าเทียมกัน ทั้งนี้เป็นไปตามจุดยืนของท่านอะมีรุลมุอ์มินีนอะลีเอง และสิ่งที่ท่านได้ประกาศบนมิมบัรแห่งเมืองกูฟะฮ์ในการยกย่องสรรเสริญทั้งสองท่านและการกล่าวถึงความประเสริฐของทั้งสองท่าน

สำหรับพวกเคาะวาริจญ์นั้น พวกเขาและพวกอิบาฎียะฮ์ยังคงยึดถือเช่นนั้นโดยไม่เคยเปลี่ยนแปลงเลย ท่านอบูบักรและท่านอุมัรในทัศนะของพวกเขาคือผู้ที่ประเสริฐที่สุดของประชาชาตินี้รองจากนบีของประชาชาติ ทั้งนี้เป็นการยึดถือต่อเนื่องจากจุดยืนที่พวกเขาเคยมีร่วมกับท่านอะลีก่อนที่พวกเขาจะแยกตัวออกไปจากท่าน⁽²⁾

ส่วนพวกชีอะฮ์นั้น เมื่อพวกเขาได้ให้สัตยาบัน (บัยอะฮ์) แก่ท่านอะลีใหม่อีกครั้ง หลังจากที่พวกเคาะวาริจญ์ได้ออกไปยังหะรูรออ์และนะฮ์รอวาน⁽³⁾ พวกเขากล่าวแก่ท่านในประการแรกว่า «พวกเราเป็นผู้ภักดีต่อผู้ที่…

⁽¹⁾ หมายถึง ในด้านการให้เกียรติและการยกย่อง ⁽²⁾ แต่ความเชื่อของพวกเขาเกี่ยวกับศอฮาบะฮ์ท่านอื่น ๆ มีความเบี่ยงเบน และมีการตักฟีร (กล่าวหาว่าเป็นกาฟิร) ศอฮาบะฮ์บางท่าน ⁽³⁾ หะรูรออ์และนะฮ์รอวาน เป็นชื่อของสองสถานที่ที่อยู่ใกล้เคียงกัน ที่หะรูรออ์นั้นเป็นที่พำนักของพวกเคาะวาริจญ์และเป็นที่ที่พวกเขาแยกตัวออกจากท่านอะลี ด้วยเหตุนี้พวกเขาจึงถูกเรียกตามชื่อสถานที่นั้นว่า "อัล-หะรูริยะฮ์" ส่วนนะฮ์รอวานคือสถานที่ที่เกิด…

واليت وأعداء من عاديت

…ผู้ที่ฉันเป็นมิตรด้วย และเป็นศัตรูต่อผู้ที่ฉันเป็นศัตรูด้วย» ท่านอะลี (ร.ฎ.) ขออัลลอฮ์ทรงให้ใบหน้าของท่านมีเกียรติ จึงตั้งเงื่อนไขแก่พวกเขาว่าต้องยึดซุนนะฮ์ของท่านเราะซูลุลลอฮ์ ﷺ หมายความว่า พวกเขาต้องเป็นมิตรกับผู้ที่เป็นมิตรบนพื้นฐานของซุนนะฮ์ของท่านเราะซูลุลลอฮ์ และเป็นศัตรูกับผู้ที่เป็นศัตรูบนพื้นฐานของซุนนะฮ์ของท่าน ﷺ

بايع على كتاب الله وسنة رسوله ﷺ

وعلى سنة أبي بكر وعمر

لو أن أبا بكر وعمر عملا بغير كتاب الله وسنة رسول الله ﷺ لم يكونا على شيء من الحق

ต่อมาเราะบีอะฮ์ บินอบีชัดดาด อัล-ค็อษอะมี ได้มาหาท่าน เขาเป็นผู้ถือธงของเผ่าค็อษอะมในกองทัพของท่านอะลีในช่วงสงครามอัล-ญะมัลและศิฟฟีน ท่านอะลีกล่าวแก่เขาว่า «จงให้สัตยาบันบนคัมภีร์ของอัลลอฮ์และซุนนะฮ์ของเราะซูลของพระองค์ ﷺ» เราะบีอะฮ์กล่าวว่า «และบนซุนนะฮ์ของอบูบักรและอุมัรด้วย» ท่านอะลีจึงกล่าวว่า «หากอบูบักรและอุมัรปฏิบัติโดยไม่ยึดคัมภีร์ของอัลลอฮ์และซุนนะฮ์ของเราะซูลุลลอฮ์ ﷺ แล้ว ทั้งสองย่อมไม่อยู่บนสัจธรรมแม้แต่น้อย»⁽¹⁾ หมายความว่า ซุนนะฮ์ของอบูบักรและอุมัรนั้นเป็นที่น่ายกย่องและเป็นที่พึงปรารถนา ก็เพราะตั้งอยู่บนการปฏิบัติตามคัมภีร์ของอัลลอฮ์และซุนนะฮ์ของเราะซูลของพระองค์ ดังนั้นการให้สัตยาบันของพวกท่านในตอนนี้บนคัมภีร์ของอัลลอฮ์และซุนนะฮ์ของเราะซูลของพระองค์ จึงรวมถึงซุนนะฮ์ของอบูบักรและอุมัรอยู่ในนั้นด้วย

เช่นนี้แหละคือ (จุดยืน) ของอมีรุลมุอ์มินีน อะลี ที่มีต่อพี่น้องและมิตรผู้เป็นที่รักทั้งสองของท่าน ผู้เป็นเคาะลีฟะฮ์ทั้งสองของท่านเราะซูลุลลอฮ์ คืออบูบักรและอุมัร ตลอดชีวิตของท่าน และเช่นนี้แหละคือชีอะฮ์ (ผู้สนับสนุน) รุ่นแรกของท่าน ทั้งผู้ที่แยกตัวออกไปต่อต้านท่าน และผู้ที่ให้สัตยาบันต่อท่านอีกครั้งหลังเหตุการณ์อัต-ตะห์กีม

เหตุการณ์อัต-ตะห์กีม (การตั้งอนุญาโตตุลาการ)

เรื่องราวของอัต-ตะห์กีมนี้ได้กลายเป็นวัตถุดิบชั้นดีสำหรับบรรดาผู้มีเจตนาร้ายจากพวกมะญูสีของประชาชาตินี้ มันเปิดโอกาสให้พวกเขาสอดแทรกยาพิษลงในประวัติศาสตร์ของเราตลอดยุคสมัยต่าง ๆ และคนแรกที่พับแขนเสื้อขึ้นเพื่อบิดเบือนเรื่องนี้และทำให้ข้อเท็จจริงของมันผิดเพี้ยนไปก็คือ อบู…

(ต่อจากเชิงอรรถหน้าก่อน) …การสู้รบระหว่างพวกเขากับท่านอะลี (ร.ฎ.) และเป็นการสู้รบที่ซุษ-ษุดัยยะฮ์ ชายผู้มีแขนพิการ ถูกสังหาร เรื่องราวของเขามีอยู่ในเศาะฮีห์มุสลิม (2/748)

⁽¹⁾ ดู ตารีคอัฏ-ฏ็อบรี (5/76) จากรายงานของอบูมิคนัฟ

…มิคนัฟ ลูฏ บิน ยะห์ยา⁽¹⁾ ต่อมาหลังจากอบูมิคนัฟก็มีคนรุ่นหลังที่เลวทรามสืบทอดต่อมา พวกเขาโกหกถึงขั้นที่ทำให้อบูมิคนัฟดูเหมือนอยู่ในฐานะของมะลาอิกะฮ์เมื่อเทียบกับพวกอิบลีสเหล่านี้ ทั้งที่อบูมิคนัฟเป็นที่รู้จักในหมู่ผู้ตรวจสอบรายงานข่าวและผู้กลั่นกรองสถานะของผู้รายงานว่า เขาเป็นนักเล่าเรื่องเหลวไหลที่ไม่น่าเชื่อถือ ท่านอัล-หาฟิซ อัซ-ซะฮะบีย์ได้ถ่ายทอดไว้ในหนังสือ (มีซานุลอิอ์ติดาล) จากหาฟิซแห่งแผ่นดินอิหร่านและผู้นำของนักตรวจสอบในหมู่ผู้รายงานแห่งดินแดนนั้น คืออบูหาติม อัร-รอซี (ขออัลลอฮ์ทรงเมตตาท่าน) ว่าท่านได้ละทิ้งเขาและเตือนประชาชาติให้ระวังรายงานข่าวของเขา⁽²⁾ ส่วนอัด-ดาเราะกุฏนีย์ประกาศว่าเขาเป็นผู้อ่อน อิบนุมะอีนตัดสินว่าเขาไม่ใช่ผู้น่าเชื่อถือ และอิบนุอะดีย์ระบุลักษณะของเขาว่าเป็น «ชีอะฮ์ผู้คลั่งไคล้สุดโต่ง»⁽³⁾

วิธีการของพวกเขาในการปลอมแปลงรายงานข่าว

ส่วนหนึ่งของความช่ำชองของบรรดาผู้มีเจตนาแอบแฝงเหล่านี้ในการบิดเบือนเหตุการณ์ สอดแทรกเป้าหมายของตนลงไป และชี้นำเหตุการณ์ไปตามอารมณ์ความใคร่ของพวกเขา มิใช่ตามที่มันเกิดขึ้นจริง ได้แก่

1. พวกเขาจะเลือกเหตุการณ์ที่เกิดขึ้นจริง แล้วนำเสนอส่วนที่ผู้คนรู้จักกันดี จากนั้นก็แปะส่วนเสริมที่เป็นการโกหกและการใส่ร้ายเข้าไป ทำให้เข้าใจผิดว่ามันเป็นส่วนหนึ่งของเนื้อหาเดิมและเป็นองค์ประกอบหนึ่งของรายงานนั้น ครั้นคนรุ่นหลังมาพบรายงานเก่าที่มีเนื้อหาสั้นกว่า ก็ตัดสินว่ามันไม่สมบูรณ์ และกล่าวว่า «ผู้ที่จดจำได้ย่อมเป็นหลักฐานเหนือผู้ที่จดจำไม่ได้» แล้วพวกเขาก็หยิบยกรายงานนั้นพร้อมกับสิ่งที่ถูกแปะเพิ่มเข้าไปจาก…

⁽¹⁾ ดูงานศึกษาอันทรงคุณค่าที่ ดร.ยะห์ยา บิน อิบรอฮีม อัล-ยะห์ยา ได้จัดทำขึ้นเกี่ยวกับรายงานของอบูมิคนัฟในหนังสือตารีค อัฏ-ฏ็อบรีย์ เป็นการศึกษาเชิงวิพากษ์ (378–418) ซึ่งท่านจะได้เห็นในงานนั้นถึงขอบเขตของการบิดเบือนและการกุเรื่องใส่ร้าย ที่นักเล่าเรื่องผู้เคียดแค้นผู้นี้ได้กระทำต่อประวัติศาสตร์ของสะลัฟผู้ทรงคุณธรรมของเรา และคนรุ่นแรกคือบรรดาศอฮาบะฮ์ผู้มีเกียรติ ⁽²⁾ อัซ-ซะฮะบีย์: มีซานุลอิอ์ติดาล (3/420) ⁽³⁾ อิบนุอะดีย์: อัล-กามิล ฟี ฎุอะฟาอ์ อัร-ริญาล (6/2110)

…ที่ถูกแปะติดเข้าไปและถูกกุขึ้น จนกระทั่งรายงานฉบับใหม่ พร้อมทั้งตัวอ่อนแห่งบาปที่อยู่ในครรภ์ของมัน กลายเป็นสิ่งที่แพร่หลายในหมู่ผู้คน⁽¹⁾

2- บางครั้งบรรดาผู้มีเจตนาร้ายเหล่านี้จะมุ่งไปยังพรสวรรค์อันโดดเด่นประการหนึ่ง ซึ่งวีรบุรุษคนหนึ่งในประวัติศาสตร์อิสลามและนักดะอ์วะฮ์ผู้พิชิตผู้ยิ่งใหญ่เป็นที่รู้จักในเรื่องนั้น และไม่เคยมีผู้ใดรู้ว่าเขาใช้มันนอกจากในหนทางแห่งสัจธรรมและความดีงาม แล้วพวกเขาก็นำเสนอเรื่องโกหกต่อผู้คน โดยผูกเรื่องเหล่านั้นเข้ากับพรสวรรค์ดังกล่าว และทำให้ผู้คนเข้าใจผิดว่า บุรุษแห่งสัจธรรมและความดีงามผู้ซึ่งอัลลอฮ์ทรงประดับเขาด้วยพรสวรรค์นั้น และเขาไม่เคยใช้มันนอกจากในการเผยแผ่ศาสนาของอัลลอฮ์และขยายอาณาเขตแผ่นดินอิสลาม ได้เปลี่ยนไปตามกาลเวลาตามคำกล่าวอ้างของพวกเขา และนำความเป็นอัจฉริยะของตนไปรับใช้ความเท็จและความชั่วร้าย ครั้นเมื่อบรรดานักวิชาการผู้ตรวจสอบเริ่มกลั่นกรองเรื่องดังกล่าว และสืบค้นแหล่งที่มาของข้อกล่าวหาเหล่านี้ ซึ่งไม่สอดคล้องกับชีวประวัติของวีรบุรุษนักต่อสู้ผู้นั้นที่ผ่านมาก่อนหน้า พวกเขาก็พบว่ามันเป็นสินค้าของพวกโกหกและเป็นเรื่องที่พวกเขากุขึ้น ทว่าสิ่งนั้นแทบจะไม่เกิดประโยชน์อันใด หลังจากที่ «สิ่งที่ถูกพูดได้ถูกพูดออกไปแล้ว ไม่ว่าจะจริงหรือเท็จก็ตาม»

นี่คือ อบูอับดิลลาฮ์ อัมร์ บินอัล-อาศ บินวาอิล อัส-สะฮ์มี (ร.ฎ.) วีรบุรุษแห่งสมรภูมิอัจญ์นาดีน ผู้พิชิตอียิปต์ และผู้ปกครองคนแรกที่ยกเลิกระบบชนชั้นในดินแดนนั้น เขาเป็นสาเหตุแรกที่ทำให้อียิปต์กลายเป็นดินแดนอาหรับและชาวอียิปต์เข้ารับอิสลาม และเขามีส่วนร่วมในผลบุญความดีของชาวมุสลิมในอียิปต์ตั้งแต่สมัยของเขาจนถึงปัจจุบัน เพราะเขาคือผู้ที่ขวนขวายให้พวกเขาเข้าสู่อิสลาม — บุรุษผู้ยิ่งใหญ่ผู้นี้ ประวัติศาสตร์รู้จักเขาในด้านความเฉลียวฉลาดหลักแหลม ความสุขุมรอบคอบทางสติปัญญา และความว่องไวในการตอบโต้ และความสุขุมรอบคอบทางสติปัญญาของเขานี่เองที่เป็นสาเหตุให้เขาหันหลังให้กับชิริก โดยเลือกให้น้ำหนักแก่ฝ่ายสัจธรรม และเลือกหนทางแห่งความดีงามที่ความเฉลียวฉลาดของเขาชี้นำเขาไปสู่ แล้วเขาก็มา…

⁽¹⁾ สำหรับการทำความรู้จักวิธีการต่าง ๆ ของพวกเขาเพิ่มเติม ดู: มุคตะศ็อร อัต-ตุห์ฟะฮ์ อัล-อิษนา อะชะริยะฮ์ ของปราชญ์แห่งอิรัก อัส-สัยยิด มะห์มูด ชุกรี อัล-อาลูสี ตรวจทานโดย มุหิบบุดดีน อัล-เคาะฏีบ (25-47) และดูเพิ่มเติม ดร.นาศิร อัล-เกาะฟารี, มัสอะละฮ์ อัต-ตักรีบ บัยนะ อะฮ์ลิสสุนนะฮ์ วัชชีอะฮ์ (1/61-83)

ผู้ปลอมแปลงข่าวสารจากบรรดามะญูสีของประชาชาตินี้ และเหยื่อของพวกเขาจากบรรดาคนเขลา ได้ฉวยประโยชน์จากชื่อเสียงของอัมรุ์ (ร.ฎ.) ในด้านความเฉลียวฉลาดหลักแหลม เป็นการฉวยประโยชน์ที่ทำให้อับดุลลอฮ์ บิน สะบะอ์ ถึงกับชื่นใจอยู่ในชั้นต่างๆ ของนรก

ท่านกอฎีแห่งเมืองอิชบีลียะฮ์ (เซบียา) ในอันดาลุส ท่านอิมามอบูบักร์ มุฮัมมัด บิน อับดุลลอฮ์ บิน อัล-อะเราะบีย์ อัล-มะอาฟิรีย์ (เกิดที่อิชบีลียะฮ์ปี 468 และเสียชีวิตที่มัฆริบปี 543) ได้กล่าวไว้ในหนังสือของท่าน (อัล-เอาะวาศิม มินัล-เกาะวาศิม/177) หลังจากที่ท่านได้กล่าวถึงสิ่งที่แพร่สะพัดในหมู่ผู้คนเกี่ยวกับเรื่องการตัดสินชี้ขาด (อัต-ตะห์กีม) ของอัมรุ์ (ร.ฎ.) และอบูมูซา (ร.ฎ.) และสิ่งที่พวกเขากล่าวอ้างว่าอบูมูซาเป็นคนเขลา ส่วนอัมรุ์เป็นคนเจ้าเล่ห์ว่า «ทั้งหมดนี้เป็นการโกหกอย่างโจ่งแจ้ง ไม่มีแม้แต่อักษรเดียวในเรื่องนั้นที่เกิดขึ้นจริง แท้จริงแล้วมันเป็นเพียงสิ่งที่พวกอุตริกรรม (มุบตะดิอะฮ์) เล่าขาน และนักประวัติศาสตร์ได้กุขึ้นเพื่อบรรดากษัตริย์ แล้วบรรดาผู้ไร้ยางอาย และผู้ที่ทำการฝ่าฝืนอัลลอฮ์และทำบิดอะฮ์อย่างเปิดเผยก็ได้รับสืบทอดกันต่อมา ส่วนสิ่งที่บรรดาอิมามผู้เชื่อถือได้และมั่นคงได้รายงานไว้ก็คือ ทั้งสองท่าน – หมายถึงอัมรุ์และอบูมูซา – เมื่อทั้งสองได้มาพบกันเพื่อพิจารณาเรื่องดังกล่าว ท่ามกลางกลุ่มผู้คนอันมีเกียรติกลุ่มหนึ่ง ซึ่งในจำนวนนั้นมีอิบนุอุมัร (ร.ฎ.) อยู่ด้วย อัมรุ์ได้ปลดมุอาวิยะฮ์ (ร.ฎ.)

อัด-ดาเราะกุฏนีย์ได้กล่าวไว้ด้วยสายรายงานของท่านจากหุฎ็อยน์ บิน อัล-มุนซิร ว่า เมื่ออัมรุ์ได้ปลดมุอาวิยะฮ์ เขา (คือหุฎ็อยน์) ได้มาและกางกระโจมของเขาใกล้กับกระโจมของมุอาวิยะฮ์ ข่าวของเขาไปถึงมุอาวิยะฮ์ ท่านจึงส่งคนไปเรียกเขามาแล้วกล่าวว่า มีข่าวมาถึงฉันเกี่ยวกับคนนี้ (หมายถึงอัมรุ์ บิน อัล-อาศ) ว่าอย่างนั้นอย่างนี้ (หมายถึงการที่เขาตกลงกับอบูมูซาให้ปลดอะมีรทั้งสองฝ่ายที่ขัดแย้งกัน เพื่อปกป้องเลือดเนื้อของมุสลิม และเพื่อคืนอำนาจการตัดสินใจให้แก่พวกเขา ให้พวกเขาเลือกผู้ที่จะนำความเรียบร้อยมาสู่กิจการของพวกเขา)⁽¹⁾ ดังนั้นท่านจงไปดูซิว่าสิ่งที่มาถึงฉันเกี่ยวกับเขานี้คืออะไร – เขากล่าวว่า

⁽¹⁾ ในตัวบทไม่มีคำอธิบายนี้ บางทีอาจเป็นความพลั้งเผลอของผู้เขียน ท่านอิมามอัล-บุคอรีย์ได้บันทึกตัวบทนี้ไว้ใน (อัต-ตารีค อัล-กะบีร 5/398) โดยละเอียดดังที่ปรากฏ ณ ที่นี้ และดูรายละเอียดเพิ่มเติมเกี่ยวกับเหตุการณ์การตัดสินชี้ขาด (อัต-ตะห์กีม) และภาพที่ถูกต้องของเหตุการณ์นั้นได้ใน ดร.ยะห์ยา อิบรอฮีม อัล-ยะห์ยา, มัรวิยาต อบีมิคนัฟ ฟี ตารีค อัฏ-ฏ็อบรีย์ (อัศร์ อัล-คิลาฟะฮ์ อัร-รอชิดะฮ์ ดิรอสะฮ์ นักดิยะฮ์ 401–418)

หุฎ็อยน์ –: ข้าพเจ้าจึงไปหาท่าน (อัมร์) แล้วกล่าวว่า "โปรดบอกข้าพเจ้าถึงเรื่องที่ท่านและอบูมูซาได้รับมอบหมายให้ดูแลว่า ท่านทั้งสองได้ทำอย่างไรในเรื่องนั้น?" ท่านตอบว่า "ผู้คนได้พูดถึงเรื่องนั้นไปต่าง ๆ นานาแล้ว ขอสาบานต่ออัลลอฮ์ เรื่องมิได้เป็นอย่างที่พวกเขาพูดกัน ข้าพเจ้าได้ถามอบูมูซาว่า 'ท่านเห็นอย่างไรในเรื่องนี้?' เขาตอบว่า 'ข้าพเจ้าเห็นว่าเรื่องนี้ควรอยู่ในหมู่คณะบุคคลที่ท่านเราะซูลุลลอฮ์ ﷺ สิ้นชีวิตลงในขณะที่ท่านพึงพอใจพวกเขา' ข้าพเจ้าถามว่า 'แล้วท่านจะจัดให้ข้าพเจ้ากับมุอาวิยะฮ์อยู่ตรงไหน?' เขาตอบว่า 'หากมีการขอความช่วยเหลือจากท่านทั้งสอง ในตัวท่านทั้งสองก็มีความช่วยเหลือให้ได้ แต่หากไม่ต้องพึ่งพาท่านทั้งสอง ก็มีเรื่องราวมากมายเพียงใดแล้วที่ดำเนินไปได้โดยไม่ต้องพึ่งพาท่านทั้งสอง'" ท่านกล่าวว่า "นั่นแหละคือประเด็นที่ทำให้มุอาวิยะฮ์ขุ่นเคืองใจ" จากนั้นข้าพเจ้าได้ไปหาเขา (หมายถึงหุฎ็อยน์ได้ไปหามุอาวิยะฮ์) แล้วบอกเขาว่า สิ่งที่เขาได้ยินมาเกี่ยวกับอัมร์นั้นเป็นจริงตามที่เขาได้ยินมา หมายความว่า ข่าวที่มุอาวิยะฮ์ได้รับว่าอัมร์และอบูมูซาได้ปลดเขานั้นเป็นจริงตามที่เขาได้ยินมา และทั้งสองเห็นว่าควรให้การคัดเลือกผู้นำกลับไปเริ่มใหม่ โดยมอบให้แก่คณะบุคคลที่ท่านเราะซูลุลลอฮ์ ﷺ สิ้นชีวิตลงในขณะที่ท่านพึงพอใจพวกเขา

ต่อมาอัล-กอฎี อบูบักร อิบนุลอะเราะบี ได้กล่าวถึงรายงานของอัด-ดาเราะกุฏนีในส่วนที่เหลือ ว่าด้วยการที่มุอาวิยะฮ์ (ร.ฎ.) ได้ส่งทูตคนหนึ่ง คือ อบุลอะอ์วัร อัซ-ซักวานี⁽¹⁾ ไปหาอัมร์ บิน อัล-อาศ (ร.ฎ.) เพื่อตำหนิเขา และอัมร์ได้มาหามุอาวิยะฮ์ แล้วทั้งสองก็ได้สนทนาโต้ตอบและตำหนิกัน อัมร์กล่าวแก่มุอาวิยะฮ์ว่า «แท้จริงแม่อูฐที่ดื้อรั้นก็อาจให้นมจนเต็มถังได้»⁽²⁾ ซึ่งเป็นสุภาษิตที่มีความหมายว่า แม่อูฐที่ดื้อรั้นไม่ยอมอยู่นิ่งให้ผู้รีดนมนั้น บางครั้งผู้รีดก็อาจได้นมจากมันจนเต็มถัง มุอาวิยะฮ์จึงตอบเขาว่า «และมันก็อาจถีบผู้รีดจนจมูกหัก และทำให้ภาชนะของเขาคว่ำได้»

ดังนั้น รายงานของอัด-ดาเราะกุฏนีนี้ ซึ่งท่านเป็นหนึ่งในบรรดาปราชญ์ผู้มีชื่อเสียงด้านหะดีษ โดยรายงานจากบรรดาผู้รายงานที่มีความเที่ยงธรรม เป็นที่รู้จักในด้านความรอบคอบในการตรวจสอบ และตระหนักถึงความรับผิดชอบในการถ่ายทอดรายงาน จึงเป็นรายงานที่สอดคล้องกับประวัติในอดีตของอัมร์และอบูมูซา (ร.ฎ.) ตลอดจนวีรกรรมของทั้งสองในอิสลาม และสถานะของทั้งสองจาก

⁽¹⁾ ชื่อของเขาคือ อัมร์ บิน สุฟยาน อัส-สุละมี อัซ-ซักวานี เป็นที่รู้จักด้วยชื่อกุนยะฮ์ของเขา เขาเป็นพันธมิตรของอบูสุฟยาน บิน หัรบ์ มารดาของเขาเป็นชาวกุเรช และเขาอยู่ฝ่ายมุอาวิยะฮ์ ประวัติของเขามีอยู่ในหนังสือ อัล-อิสตีอาบ ของอิบนุอับดิลบัร (4/1600) ในหนังสือ อุสดุลฆอบะฮ์ ของอิบนุลอะษีร (4/232) และในหนังสือ อัล-อิศอบะฮ์ ของอิบนุหะญัร (4/641)

⁽²⁾ ดู อบูอุบัยด์: อัล-อัมษาล (หน้า 311) และอัล-มัยดานี: มัจญ์มะอุลอัมษาล (1/420)

ท่านนบี ﷺ และสถานะของทั้งสองท่านในความไว้วางใจของทั้งสองฝ่าย ตลอดจนการที่ทั้งสองท่านได้รับเลือกจากบรรดาผู้นำผู้ทรงเกียรติที่ผ่านประสบการณ์มาอย่างโชกโชน ส่วนการกล่าวใส่ร้ายท่านอบูมูซา (ร.ฎ.) และการสร้างความเข้าใจผิดว่าท่านเป็นคนโง่เขลานั้น ก็เปรียบเสมือนผ้าปะแปลกปลอมบนเสื้อคลุมอันยาวงดงามของท่าน อัล-กอฎี อบูบักร์ อิบนุลอะเราะบีย์ กล่าวไว้ (หน้า 174) ว่า «ท่านอบูมูซาเป็นบุรุษผู้ยำเกรง เฉลียวฉลาด เป็นนักนิติศาสตร์และผู้รู้ ท่านนบี ﷺ ได้ส่งท่านไปยังเยเมนพร้อมกับท่านมุอาซ (ร.ฎ.) และท่านอุมัร อิบนุลค็อฏฏอบ (ร.ฎ.) ก็ได้ให้ความสำคัญแก่ท่านและยกย่องท่านในเรื่องความเข้าใจลึกซึ้ง⁽¹⁾ แต่กลุ่มนักประวัติศาสตร์กลับอ้างว่าท่านเป็นคนโง่เขลา ความคิดอ่อนด้อย และถูกหลอกลวงในการพูด» จากนั้นท่านก็ได้ตอบโต้คำโกหกเหล่านี้ และอ้างอิงรายละเอียดของการตอบโต้ไปยังหนังสือเล่มหนึ่งของท่านที่ชื่อว่า (สิรอจญ์ อัล-มุรีดีน)

ส่วนหนึ่งจากเงื่อนไขของผู้เขียนประวัติศาสตร์

ต่อจากนั้น แท้จริงบันทึกประวัติของบรรดาศอฮาบะฮ์ของท่านเราะซูลุลลอฮ์ ﷺ นั้นบริสุทธิ์ ปลอดภัย และสะอาดหมดจดเฉกเช่นหัวใจของพวกท่าน และสิ่งที่เราปรารถนาจากการชำระสะสางประวัติศาสตร์ เงื่อนไขประการแรกที่ต้องมีในตัวผู้รับหน้าที่นี้ คือ

1. ต้องมีจิตใจบริสุทธิ์ต่อผู้ยืนหยัดในสัจธรรมและความดีงาม
2. ต้องรู้จักพวกท่านเป็นอย่างดี ประหนึ่งว่าเขาเป็นผู้ที่มีชีวิตร่วมสมัยกับพวกท่าน
3. ต้องมีความเชี่ยวชาญในการจำแนกผู้ถ่ายทอดรายงานข่าว ว่าผู้ใดในหมู่พวกเขาที่ใช้ชีวิตอยู่กับการโกหก การสอดแทรกบิดเบือน และอารมณ์ใฝ่ต่ำ และผู้ใดในหมู่พวกเขาที่ยึดมั่นในความสัตย์จริงและความซื่อตรงเพื่ออัลลอฮ์
4. ต้องระมัดระวังที่จะไม่ทำให้บันทึกประวัติของบรรดานักต่อสู้ผู้พิชิตดินแดนต้องด่างพร้อย ซึ่งหากไม่มีพวกท่านแล้ว พวกเราและชาวแผ่นดินของเราทั้งหมดก็คงยังคงเป็นผู้ปฏิเสธศรัทธาที่หลงผิดอยู่จนบัดนี้⁽²⁾

⁽¹⁾ และท่าน (อุมัร) ได้มอบสาส์นอันเลื่องชื่อของท่านว่าด้วยการพิพากษา มารยาท และหลักเกณฑ์ของการพิพากษาให้แก่ท่าน (อบูมูซา) เป็นการเฉพาะ «มุหิบบ์»

⁽²⁾ ผู้เขียนบทความนี้ได้เสนอต่อสำนักชัยคุลอัซฮัรให้ทบทวนการศึกษาประวัติศาสตร์อิสลามใหม่ หวังว่าอัลลอฮ์จะทรงประทานความสำเร็จในเรื่องนี้ เพื่อที่ประชาชาติจะได้หวนกลับสู่แบบอย่างอันดีงามจากอดีตอันบริสุทธิ์สะอาดของตน และอัลลอฮ์คือผู้ที่ถูกขอความช่วยเหลือ «มุหิบบ์»

สารบัญ