อะกีดะฮ์ในแสงสว่างแห่งอัลกุรอานและซุนนะฮ์ (5)

วันอาคิเราะฮ์

(2)

วันกิยามะฮ์ใหญ่ (อัลกิยามะฮ์ อัลกุบรอ)

ดร.อุมัร สุลัยมาน อัลอัชก็อร

ดารุนนะฟาอิส เพื่อการพิมพ์เผยแพร่และการจัดจำหน่าย – จอร์แดน

อะกีดะฮ์ในแสงสว่างแห่งอัลกุรอานและซุนนะฮ์ (5)

วันอาคิเราะฮ์

วันกิยามะฮ์ใหญ่

ประพันธ์โดย

ดร.อุมัร สุลัยมาน อัลอัชเกาะร์

ดารุนนะฟาอิส เพื่อการพิมพ์และจัดจำหน่าย – จอร์แดน

253 และ 214 อุมัร

อุมัร สุลัยมาน อัล-อัชก็อร

อัล-เยามุลอาคิร (วันอาคิเราะฮ์) : อัล-กิยามะฮ์ อัล-กุบรอ (วันกิยามะฮ์ใหญ่) / อุมัร สุลัยมาน อัล-อัชก็อร

พิมพ์ครั้งที่ 4 อัมมาน : (ไม่ปรากฏสำนักพิมพ์) 1990

287 หน้า

เลขทะเบียนฝากเก็บ 702/10/1990

1. การศรัทธาต่อวันอาคิเราะฮ์ ก. ชื่อเรื่อง

ลงรายการบรรณานุกรมโดยหอสมุดแห่งชาติ อัมมาน

พิมพ์ครั้งที่หก ฮ.ศ. 1415 – ค.ศ. 1995

สงวนลิขสิทธิ์การพิมพ์

ดารุนนะฟาอิส เพื่อการพิมพ์และการจัดจำหน่าย

จอร์แดน – อัมมาน – อัล-อับดะลี – ตรงข้ามญาวฮะเราะฮ์ อัล-กุดส์

โทรศัพท์: 69 39 40 – โทรสาร: 69 39 41 – ตู้ ป.ณ.: 211511

ดารุนนะฟาอิส เพื่อการพิมพ์และการจัดจำหน่าย – จอร์แดน เป็นผู้ทรงสิทธิ์แต่เพียงผู้เดียวในการจัดพิมพ์ผลงานของ ดร.อุมัร สุลัยมาน อัล-อัชก็อร และที่สำนักพิมพ์บางแห่งอ้างว่าได้รับอนุญาตจากผู้เขียนให้จัดพิมพ์ผลงานของท่านนั้นไม่เป็นความจริง ดังนั้น จึงไม่อนุญาตให้หน่วยงานใด ๆ จัดพิมพ์ แปล หรือถ่ายสำเนาหนังสือของผู้เขียนดังกล่าว หรือส่วนหนึ่งส่วนใดของหนังสือนั้น และเราจะดำเนินการทางกฎหมายตามขั้นตอนเพื่อปกป้องสิทธิ์ของเรา

สารบัญ

• บทนำ …… 13
• บทปูพื้น: นิยามของวันกิยามะฮ์ใหญ่ …… 17

บทที่หนึ่ง

ชื่อต่าง ๆ ของวันกิยามะฮ์

• ชื่อที่เป็นที่รู้จักมากที่สุดของวันนั้น …… 20
• เคล็ดลับเบื้องหลังการที่วันนี้มีชื่อมากมาย …… 30

บทที่สอง

การทำให้สิ่งมีชีวิตทั้งหลายดับสูญ

• หัวข้อที่หนึ่ง: การเป่าแตร (อัศ-ศูร) …… 31
• หัวข้อที่สอง: แตรที่ถูกเป่า …… 33
• หัวข้อที่สาม: ผู้เป่าแตร …… 35
• หัวข้อที่สี่: วันที่การเป่าแตรจะเกิดขึ้น …… 37
• หัวข้อที่ห้า: แตรจะถูกเป่ากี่ครั้ง? …… 39
• หัวข้อที่หก: ผู้ที่ไม่สิ้นสติล้มลงเมื่อแตรถูกเป่า …… 43

บทที่สาม

การฟื้นคืนชีพและการถูกนำออกจากหลุมฝังศพ (อัล-บะอษ์ วัน-นุชูร)

• หัวข้อที่หนึ่ง: นิยามของการฟื้นคืนชีพและการถูกนำออกจากหลุมฝังศพ …… 51
• หัวข้อที่สอง: การฟื้นคืนชีพคือการสร้างขึ้นใหม่ …… 54
• หัวข้อที่สาม: ผู้แรกที่แผ่นดินจะแยกออก (ให้เขาฟื้นขึ้นมา) …… 55

• บทที่สี่: การชุมนุมสรรพสิ่งทั้งหมดสู่สถานที่ยืนอันยิ่งใหญ่ ........ 56
• บทที่ห้า: ลักษณะการชุมนุมของบ่าวทั้งหลาย ........ 59
• บทที่หก: เครื่องนุ่งห่มของบ่าวทั้งหลายในวันแห่งการกลับคืน ........ 62

ภาคที่สี่

แผ่นดินแห่งการชุมนุม (อัล-มะห์ชัร)

• เวลาที่แผ่นดินถูกเปลี่ยนเป็นแผ่นดินอื่น ........ 67

ภาคที่ห้า

ผู้ปฏิเสธการฟื้นคืนชีพ และหลักฐานว่าการฟื้นคืนชีพจะเกิดขึ้นจริง

• บทที่หนึ่ง: ผู้ปฏิเสธการฟื้นคืนชีพและการลุกขึ้นจากหลุมศพ ........ 69
• บทที่สอง: หลักฐานเรื่องการฟื้นคืนชีพและการลุกขึ้นจากหลุมศพ ........ 73

ภาคที่หก

วันกิยามะฮ์ตามคำสอนของบรรดานบี และในคัมภีร์ของชาวคัมภีร์

• บทที่หนึ่ง: ความเห็นพ้องของบรรดานบีทั้งหมดในการแจ้งข่าวเรื่องการกลับคืน (สู่อาคิเราะฮ์) ........ 87
• บทที่สอง: พิจารณาตัวบทเกี่ยวกับวันอาคิเราะฮ์ในคัมภีร์ของชาวคัมภีร์ ........ 92

ภาคที่เจ็ด

ความน่าสะพรึงกลัวของวันกิยามะฮ์

• บทที่หนึ่ง: หลักฐานแสดงถึงความน่าสะพรึงกลัวอันใหญ่หลวงของวันนั้น ........ 95
• บทที่สอง: ลักษณะบางประการของความน่าสะพรึงกลัวในวันกิยามะฮ์ ........ 100
• หัวข้อที่หนึ่ง: การกำแผ่นดินและการม้วนชั้นฟ้า ........ 100
• หัวข้อที่สอง: การบดแผ่นดินให้ราบและการถอนภูเขาให้ปลิวกระจาย ........ 102
• หัวข้อที่สาม: การทำให้ทะเลแตกทะลักและลุกเป็นไฟ ........ 104
• หัวข้อที่สี่: การสั่นสะเทือนของชั้นฟ้าและการแตกแยกของมัน ........ 104

• หัวข้อที่ห้า: การม้วนพับดวงอาทิตย์ การดับแสงของดวงจันทร์ และการร่วงกระจายของดวงดาว ........ 105
• หัวข้อที่หก: การอรรถาธิบายของอัล-กุรฏุบีย์ต่อตัวบทที่พรรณนาถึงความน่าสะพรึงกลัวของวันกิยามะฮ์ ........ 106
• หัวข้อที่เจ็ด: อัล-มุหาซิบีย์พรรณนาถึงความน่าสะพรึงกลัวของวันนั้น ........ 112

บทที่แปด

สภาพของมนุษย์ในวันกิยามะฮ์

• ประเด็นที่หนึ่ง: สภาพของบรรดาผู้ปฏิเสธศรัทธา ........ 119
• หัวข้อที่หนึ่ง: ความต่ำต้อย ความอัปยศ ความเสียใจ และความสิ้นหวังของพวกเขา ........ 119
• หัวข้อที่สอง: การที่การงานของพวกเขาถูกทำให้สูญเปล่า ........ 126
• หัวข้อที่สาม: การโต้เถียงกันของชาวนรก ........ 128
• การโต้เถียงระหว่างผู้เคารพสักการะกับสิ่งที่ถูกเคารพสักการะ ........ 129
• การโต้เถียงระหว่างผู้ตามกับแกนนำแห่งความคิดที่หลงผิด ........ 130
• การโต้เถียงระหว่างผู้อ่อนแอกับบรรดาผู้นำ ........ 131
• การโต้เถียงระหว่างผู้ปฏิเสธศรัทธากับชัยฏอนผู้เป็นคู่หูของเขา ........ 138
• การที่อวัยวะของผู้ปฏิเสธศรัทธาโต้แย้งเขา ........ 139
• การโต้เถียงระหว่างวิญญาณกับร่างกาย ........ 140
• ประเด็นที่สอง: สภาพของผู้ศรัทธาที่ฝ่าฝืน ........ 142
• หัวข้อที่หนึ่ง: บรรดาผู้ที่ไม่จ่ายซะกาต ........ 142
• หัวข้อที่สอง: บรรดาผู้หยิ่งยโส ........ 144
• หัวข้อที่สาม: บาปที่อัลลอฮ์จะไม่ทรงพูดกับผู้กระทำ และจะไม่ทรงทำให้พวกเขาบริสุทธิ์ ........ 145
• หัวข้อที่สี่: บรรดาผู้มั่งมีที่ได้รับความสุขสบาย ........ 149
• หัวข้อที่ห้า: ความอัปยศของผู้ทรยศ ........ 150
• หัวข้อที่หก: การยักยอกทรัพย์สงคราม (อัล-ฆุลูล) ........ 151

หัวข้อย่อยที่เจ็ด: ผู้ยึดครองที่ดินโดยมิชอบ ..... 153

หัวข้อย่อยที่แปด: คนสองหน้า ..... 154

หัวข้อย่อยที่เก้า: ผู้ปกครองที่ปิดกั้นตนเองจากราษฎรของเขา ..... 154

หัวข้อย่อยที่สิบ: ผู้ที่ขอทั้งที่มีสิ่งที่เพียงพอแก่ตนแล้ว ..... 155

หัวข้อย่อยที่สิบเอ็ด: การถ่มน้ำลายไปทางกิบละฮ์ ..... 155

หัวข้อย่อยที่สิบสอง: ผู้ที่โกหกเรื่องความฝันของตน ..... 156

ประเด็นที่สาม: สภาพของผู้ยำเกรง ..... 157

หัวข้อย่อยที่หนึ่ง: ผู้คนหวาดกลัวในวันกิยามะฮ์ แต่พวกเขาไม่หวาดกลัว ..... 157

หัวข้อย่อยที่สอง: ผู้ที่อัลลอฮ์ทรงให้พวกเขาได้รับร่มเงาภายใต้ร่มเงาของพระองค์ ..... 159

หัวข้อย่อยที่สาม: ผู้ที่ขวนขวายช่วยเหลือกิจธุระของพี่น้องและบรรเทาความขาดแคลนของพวกเขา ..... 161

หัวข้อย่อยที่สี่: ผู้ที่ผ่อนปรนแก่ผู้ประสบความยากลำบาก ..... 162

หัวข้อย่อยที่ห้า: ผู้ที่มีความยุติธรรมในการตัดสิน ต่อครอบครัว และในสิ่งที่พวกเขาได้รับมอบหมายให้ดูแล ..... 163

หัวข้อย่อยที่หก: ผู้ตายชะฮีดและผู้เฝ้าประจำการแนวชายแดน ..... 163

หัวข้อย่อยที่เจ็ด: ผู้ข่มความโกรธ ..... 165

หัวข้อย่อยที่แปด: การปลดปล่อยทาสที่เป็นมุสลิม ..... 166

หัวข้อย่อยที่เก้า: ความประเสริฐของผู้อะซาน ..... 169

หัวข้อย่อยที่สิบ: ผู้ที่ผมหงอกในอิสลาม ..... 170

หัวข้อย่อยที่สิบเอ็ด: ความประเสริฐของการอาบน้ำละหมาด ..... 171

บทที่เก้า: อัช-ชะฟาอะฮ์ (การให้ความช่วยเหลือในวันกิยามะฮ์)

ประเด็นที่หนึ่ง: หะดีษต่าง ๆ ว่าด้วยชะฟาอะฮ์ ..... 175

ประเด็นที่สอง: แง่มุมการนำหะดีษต่าง ๆ มาเป็นหลักฐานยืนยันชะฟาอะฮ์อันยิ่งใหญ่ ..... 184

บทที่สาม: การชะฟาอะฮ์ที่ได้รับการตอบรับและการชะฟาอะฮ์ที่ถูกปฏิเสธ และประเภทต่าง ๆ ของการชะฟาอะฮ์ที่ได้รับการตอบรับ ........ 189

ภาคที่สิบ

การสอบสวน (อัล-หิสาบ) และการตอบแทน (อัล-ญะซาอ์)

บทนำ: ความหมายของการสอบสวนและการตอบแทน ........ 193

บทที่หนึ่ง: ภาพเหตุการณ์ของการสอบสวน ........ 194

บทที่สอง: บรรดาผู้ปฏิเสธศรัทธาจะถูกสอบถามหรือไม่ และเหตุใดพวกเขาจึงถูกสอบถาม ........ 196

• การอธิบายตัวบทที่บ่งชี้ว่าบรรดาผู้ปฏิเสธศรัทธาจะไม่ถูกสอบถาม ........ 200

บทที่สาม: หลักเกณฑ์ที่ใช้เป็นพื้นฐานในการสอบสวนบ่าวทั้งหลาย ........ 203

1. ความยุติธรรมอันสมบูรณ์ซึ่งไม่มีความอยุติธรรมใดเจือปน ........ 203
2. ไม่มีผู้ใดถูกลงโทษเพราะความผิดของผู้อื่น ........ 204
3. ผู้ที่ต้องแบกภาระอื่นเพิ่มเติมจากภาระของตนเอง ........ 205
4. การให้บ่าวทั้งหลายได้รับรู้ถึงการงานที่พวกเขาได้กระทำไว้ ........ 206
5. การเพิ่มพูนผลบุญของความดีเป็นทวีคูณ แต่ไม่เพิ่มโทษของความชั่ว ........ 207
6. การเปลี่ยนความชั่วให้เป็นความดี ........ 211
7. การนำพยานมายืนยันต่อบรรดาผู้ปฏิเสธศรัทธาและพวกมุนาฟิก ........ 212

บทที่สี่: สิ่งที่บ่าวทั้งหลายจะถูกสอบถาม ........ 216

1. การปฏิเสธศรัทธา (กุฟร์) และการตั้งภาคี (ชิริก) ........ 216
2. สิ่งที่เขาได้กระทำในชีวิตดุนยาของเขา ........ 217
3. ความโปรดปรานที่เขาได้รับความสุขสำราญ ........ 218
4. สัญญาและพันธะต่าง ๆ ........ 221
5. การได้ยิน การมองเห็น และหัวใจ ........ 221

หัวข้อที่ห้า: สิ่งแรกที่บ่าวจะถูกสอบสวนจากการงานของเขา ...... 223

หัวข้อที่หก: ประเภทของการสอบสวนและตัวอย่างของแต่ละประเภท ...... 224

หัวข้อย่อยที่หนึ่ง: ประเภทของการสอบสวน ...... 224

หัวข้อย่อยที่สอง: ตัวอย่างของแต่ละประเภท ...... 226

• 1 – การไต่สวนผู้ที่ทำความดีเพื่ออวดผู้อื่น ...... 226
• 2 – การที่พระผู้อภิบาลทรงแสดงบาปของบ่าวให้เขาได้เห็น ...... 228
• 3 – การที่พระผู้อภิบาลทรงตำหนิบ่าวในความบกพร่องที่เขาได้กระทำ ...... 229

หัวข้อที่เจ็ด: การมอบบันทึกการงานแก่ปวงบ่าว ...... 230

หัวข้อที่แปด: ภาพเหตุการณ์การสอบสวนตามที่อัล-กุรฏุบีย์พรรณนาไว้ ...... 232

บทที่สิบเอ็ด

การชดใช้ความอยุติธรรมระหว่างมวลสรรพสิ่ง

หัวข้อย่อยที่หนึ่ง: การชดใช้ในวันกิยามะฮ์จะเกิดขึ้นอย่างไร ...... 238

หัวข้อย่อยที่สอง: ความร้ายแรงของเรื่องเลือดเนื้อ (การหลั่งเลือด) ...... 240

หัวข้อย่อยที่สาม: การชดใช้ระหว่างสัตว์ด้วยกันเอง ...... 242

• จะมีการชดใช้ระหว่างสัตว์ได้อย่างไร ทั้งที่สัตว์ไม่ได้ถูกบัญญัติให้ต้องรับผิดชอบ ...... 243

หัวข้อย่อยที่สี่: การชดใช้ระหว่างผู้ศรัทธาด้วยกันเองจะเกิดขึ้นเมื่อใด ...... 246

บทที่สิบสอง

ตาชั่ง (อัล-มีซาน)

หัวข้อย่อยที่หนึ่ง: นิยามของตาชั่ง ...... 247

หัวข้อย่อยที่สอง: ตาชั่งตามทัศนะของอะฮ์ลุซซุนนะฮ์ ...... 248

หัวข้อย่อยที่สาม: สิ่งใดบ้างที่จะถูกชั่งบนตาชั่ง ...... 251

• หัวข้อย่อยที่สี่: การงานที่มีน้ำหนักบนตาชั่ง (อัล-มีซาน) ........ 255

บทที่สิบสาม

อัล-เหาฎ์ (สระน้ำ)

• หัวข้อที่หนึ่ง: หะดีษต่าง ๆ ที่รายงานเกี่ยวกับอัล-เหาฎ์ ........ 258
• หัวข้อที่สอง: ผู้ที่ได้ลงไปยังอัล-เหาฎ์ และผู้ที่ถูกขับไล่ออกจากมัน ........ 260

บทที่สิบสี่

การถูกต้อนไปสู่ที่พำนักอันถาวร: สวรรค์หรือนรก

• หัวข้อที่หนึ่ง: ทุกประชาชาติถูกสั่งให้ติดตามพระเจ้าที่ตนเคยเคารพสักการะ ........ 263
• หัวข้อที่สอง: การต้อนบรรดาผู้ปฏิเสธศรัทธาไปสู่นรก ........ 268
• หัวข้อที่สาม: การข้ามสะพานอัศ-ศิรอฏของบรรดาผู้ศรัทธา และการแยกบรรดาผู้ศรัทธาออกจากบรรดาผู้กลับกลอก (มุนาฟิก) ........ 272
• หัวข้อที่สี่: ผู้ที่ข้ามสะพานอัศ-ศิรอฏคือบรรดาผู้ศรัทธา มิใช่บรรดาผู้ตั้งภาคี (มุชริก) ........ 275
• หัวข้อที่ห้า: ความหมายของการเข้าไปถึงนรก ........ 277
• หัวข้อที่หก: ข้อเท็จจริงของสะพานอัศ-ศิรอฏ และอะกีดะฮ์ของอะฮ์ลุซซุนนะฮ์ในเรื่องนี้ ........ 279
• หัวข้อที่เจ็ด: ข้อเตือนใจจากการข้ามสะพานอัศ-ศิรอฏ ........ 282

• แหล่งอ้างอิง เรียงตามลำดับอักษร ........ 285
• หนังสือที่ได้รับการตีพิมพ์ของผู้เขียน ........ 287

[หน้านี้ว่าง ไม่มีข้อความที่อ่านได้]

บทนำ

มวลการสรรเสริญเป็นสิทธิ์ของอัลลอฮ์ ผู้ซึ่งไม่มีสิ่งใดทำให้พระองค์ไร้ความสามารถได้ พระองค์คือผู้ทรงอานุภาพเหนือทุกสิ่ง ทรงรอบรู้ครอบคลุมบรรดามัคลูกของพระองค์ และทรงมีอำนาจเหนือพวกเขาด้วยความเกรียงไกรและความปรีชาญาณ พระองค์ทรงบังเกิดบ่าวของพระองค์จากความไม่มี และจะทรงให้พวกเขากลับคืนสู่ความไม่มี จากนั้นจะทรงให้พวกเขากลับมามีชีวิตอีกครั้งหนึ่ง เมื่อพระองค์ทรงประสงค์จะฟื้นคืนชีพและนำพวกเขากลับมา

ข้าพเจ้าขอประสาทพรและความสันติแด่บ่าวผู้ได้รับการคัดสรรของพระองค์ และเราะซูลผู้ได้รับการเลือกสรรของพระองค์ ﷺ ผู้เป็นเจ้าของการชะฟาอะฮ์อันยิ่งใหญ่และตำแหน่งอันได้รับการสรรเสริญ (อัล-มะกอม อัล-มะห์มูด) และแด่วงศ์วานและศอฮาบะฮ์ของท่านทั้งมวล ตลอดจนผู้ที่ปฏิบัติตามพวกเขาด้วยความดีงามจนถึงวันแห่งการตอบแทน ต่อจากนั้น

หนังสือเล่มนี้คือเล่มที่สองที่เรากล่าวถึงวันอาคิเราะฮ์ และหัวข้อของมันคือ วันกิยามะฮ์ใหญ่ (อัล-กิยามะฮ์ อัล-กุบรอ)

หนังสือเล่มนี้ประกอบด้วยสิบสี่บท โดยมีบทปูพื้นฐานนำหน้า

สำหรับบทปูพื้นฐานนั้น เป็นการให้ความหมายของวันกิยามะฮ์

บทที่หนึ่ง ข้าพเจ้าได้กล่าวถึงชื่อต่าง ๆ ของวันกิยามะฮ์ และให้ความหมายของชื่อที่เป็นที่รู้จักมากที่สุดในบรรดาชื่อเหล่านั้น พร้อมทั้งอธิบายถึงเคล็ดลับเบื้องหลังการที่วันนั้นมีชื่อเรียกมากมาย

บทที่สอง ว่าด้วยการให้ความหมายของความพินาศที่จะเกิดขึ้นแก่มนุษยชาติเมื่อแตร (อัศ-ศูร) ถูกเป่าขึ้น แล้วอัลลอฮ์ทรงทำให้สิ่งมีชีวิตทั้งหลายดับสูญ ข้าพเจ้าได้นำเสนอตัวบทต่าง ๆ ที่อธิบายถึงแตร มะลาอิกะฮ์ผู้เป่าแตร วันที่การเป่าแตรจะเกิดขึ้น จำนวนครั้งที่แตรจะถูกเป่า และบรรดาผู้ที่จะไม่สิ้นสติเมื่อสรรพสิ่งทั้งหลายสิ้นสติ

บทที่สาม ว่าด้วยลักษณะของการฟื้นคืนชีพและการลุกขึ้นจากหลุมศพ และสภาพของปวงบ่าวในวันนั้น

บทที่สี่ ว่าด้วยการอธิบายลักษณะของแผ่นดินที่การชุมนุม (อัล-หัชร์) จะเกิดขึ้นบนนั้น

ส่วนบทที่ห้า ข้าพเจ้าได้นำเสนอหลักฐานที่บ่งชี้ถึงการฟื้นคืนชีพ (อัล-บะอษ์) และได้โต้แย้งบรรดาผู้ที่ปฏิเสธเรื่องนี้

สำหรับบทที่หก ว่าด้วยวันกิยามะฮ์ตามคำสอนของบรรดานบี และชี้แจงว่าพวกท่านทั้งหมดได้กล่าวถึงและพูดถึงวันกิยามะฮ์ไว้ ในบทนี้ยังมีหัวข้อว่าด้วยวันกิยามะฮ์ในคัมภีร์ของชาวคัมภีร์ (อะฮ์ลุลกิตาบ) ที่มีอยู่ในปัจจุบันด้วย

บทที่เจ็ดว่าด้วยความน่าสะพรึงกลัวของวันกิยามะฮ์โดยเฉพาะ และนำเสนอตัวบทที่กล่าวถึงการที่แผ่นดินถูกบดขยี้จนราบเรียบ ภูเขาถูกถอนให้ปลิวกระจาย ทะเลถูกทำให้แตกทะลักและลุกโชนเป็นไฟ ฟากฟ้าสั่นสะเทือนและแตกแยก ดวงอาทิตย์ถูกม้วนจนอับแสง ดวงจันทร์มืดมิด และดวงดาวร่วงหล่นกระจัดกระจาย

บทที่แปดว่าด้วยสภาพของมนุษย์ในวันนั้น ซึ่งมนุษย์ในวันนั้นมีสามประเภท ได้แก่

บรรดาผู้ปฏิเสธศรัทธาที่ตั้งภาคี บรรดาผู้ฝ่าฝืนที่กระทำบาป และบรรดาผู้ยำเกรงที่เป็นคนดีมีคุณธรรม

สำหรับผู้ปฏิเสธศรัทธา ข้าพเจ้าได้อธิบายถึงความต่ำต้อยของพวกเขา การโต้เถียงทะเลาะกันระหว่างพวกเขา และการที่การงานของพวกเขาถูกทำให้สูญเปล่า

สำหรับผู้ฝ่าฝืน ข้าพเจ้าได้กล่าวถึงบาปบางประการที่พวกเขาจะถูกลงโทษเพราะบาปนั้น ณ ที่ยืนอันยิ่งใหญ่

สำหรับผู้ยำเกรง ข้าพเจ้าได้กล่าวถึงความปลอดภัยของพวกเขาในวันแห่งความตื่นตระหนกอันใหญ่หลวง และได้กล่าวถึงการงานบางประการที่ทำให้ผู้กระทำสมควรได้รับความปลอดภัยและความรอดพ้น

บทที่เก้าว่าด้วยการชะฟาอะฮ์อันยิ่งใหญ่ (อัช-ชะฟาอะฮ์ อัล-อุซมา) และตำแหน่งอันน่าสรรเสริญ (อัล-มะกอม อัล-มะห์มูด) ซึ่งท่านเราะซูล ﷺ ได้รับเป็นการเฉพาะเหนือมนุษย์ทั้งปวง โดยท่านจะขอชะฟาอะฮ์ต่อพระผู้อภิบาลของท่าน เพื่อให้ปวงบ่าวพ้นจากความน่าสะพรึงกลัวแห่งทุ่งมะห์ชัรที่พวกเขากำลังเผชิญอยู่ แล้วอัลลอฮ์จะทรงตัดสินระหว่างปวงบ่าว จากนั้นชาวสวรรค์จะถูกนำไปสู่สวรรค์ และชาวนรกจะถูกนำไปสู่นรก

บทที่สิบว่าด้วยการสอบสวนและการตอบแทน ซึ่งเป็นบทที่ยาว ข้าพเจ้าได้กล่าวถึงความหมายของการสอบสวน ภาพเหตุการณ์ของการสอบสวน ผู้ที่จะถูกสอบถามในวันนั้น หลักเกณฑ์ที่ใช้เป็นพื้นฐานของการสอบสวน เรื่องต่าง ๆ ที่จะถูกสอบถาม และการงานสิ่งแรกที่บ่าวจะถูกสอบสวน

และในบทนี้ ข้าพเจ้าได้อธิบายถึงการสอบสวนสามประเภท ได้แก่ การซักไซ้อย่างละเอียด (อัล-มุนากอชะฮ์) การนำเสนอ (อัล-อัรฎ์) และการตำหนิ (อัล-มุอาตะบะฮ์)

ส่วนบทที่สิบเอ็ด ข้าพเจ้าได้นำเสนอเรื่องการชดใช้ความอยุติธรรมที่เกิดขึ้นระหว่างบรรดาสรรพสิ่ง และการชดใช้นี้จะเกิดขึ้นได้อย่างไร

ข้าพเจ้าได้จัดบทที่สิบสองไว้เพื่ออธิบายเกี่ยวกับตาชั่ง (อัล-มีซาน) ชี้แจงอะกีดะฮ์ของอะฮ์ลุซซุนนะฮ์ในเรื่องนี้ กล่าวถึงสิ่งต่าง ๆ ที่จะถูกนำมาชั่ง และการงานที่มีน้ำหนักมากในการชั่ง

ในบทที่สิบสาม ข้าพเจ้าได้นำหะดีษต่าง ๆ ที่กล่าวถึงสระน้ำ (อัล-เหาฎ์) ของท่านนบีมุศเฏาะฟา ﷺ มาเสนอ ทั้งความกว้างใหญ่ของสระ ความหวานและความใสสะอาดของน้ำในสระ ผู้ที่จะได้ดื่มจากสระนั้น และผู้ที่จะถูกขับไล่ออกจากสระนั้น

ส่วนบทที่สิบสี่ เป็นการกล่าวถึงภาพเหตุการณ์การต้อนผู้คนไปสู่สวรรค์และนรก ซึ่งในบทนี้มีหัวข้อหนึ่งที่กล่าวถึงสะพาน (อัศ-ศิรอฏ) และชี้แจงอะกีดะฮ์ของอะฮ์ลุซซุนนะฮ์วัลญะมาอะฮ์ในเรื่องนี้

ข้าพเจ้าขอวิงวอนต่ออัลลอฮ์ ตะอาลา ให้พระองค์ทรงทำให้เราอยู่ในหมู่ผู้ประสบความสำเร็จและผู้รอดพ้นในวันนั้น ขอให้พระองค์ทรงอภัยต่อความพลั้งพลาดของเรา ทรงอภัยโทษบาปของเรา ทรงยกระดับขั้นของเราให้สูงขึ้น และทรงให้เราได้อยู่ใต้ร่มเงาของพระองค์ในวันที่ไม่มีร่มเงาใดนอกจากร่มเงาของพระองค์ แท้จริงพระองค์ทรงได้ยิน ทรงใกล้ชิด และทรงตอบรับการวิงวอน ขออัลลอฮ์ทรงประทานความเมตตาและความศานติแด่บ่าวและเราะซูลของพระองค์ คือท่านนบีมุหัมมัด ﷺ ตลอดจนวงศ์วานและบรรดาศอฮาบะฮ์ของท่าน

ดร.อุมัร สุลัยมาน อัล-อัชก็อร คูเวต 18 เราะมะฎอน ฮ.ศ. 1406 26/5/1986

[หน้าว่าง ไม่มีข้อความ]

บทนำ

ความรู้เบื้องต้นเกี่ยวกับกิยามะฮ์ใหญ่

كُلُّ مَنْ عَلَيْهَا فَانٍ ﴿٢٦﴾ وَيَبْقَىٰ وَجْهُ رَبِّكَ ذُو ٱلْجَلَـٰلِ وَٱلْإِكْرَامِ ﴿٢٧﴾

كُلُّ شَىْءٍ هَالِكٌ إِلَّا وَجْهَهُۥ

วันหนึ่งจะมาถึง ซึ่งพระผู้ทรงมีชีวิตนิรันดร์ ผู้ทรงดำรงอยู่ด้วยพระองค์เอง (อัล-หัยยุลก็อยยูม) จะทรงทำให้ชีวิตและสรรพสิ่งที่มีชีวิตทั้งหลายในวันนั้นสูญสิ้นไป ทั้งนี้เป็นไปตามพระดำรัสของพระองค์ผู้ทรงสูงส่งที่ว่า «ทุกสิ่งที่อยู่บนแผ่นดินนั้นจะต้องสูญสลายไป และจะคงเหลืออยู่แต่พระพักตร์แห่งพระผู้อภิบาลของเจ้า ผู้ทรงยิ่งใหญ่และผู้ทรงเกียรติ» (ซูเราะฮ์อัร-เราะห์มาน 55:26-27)⁽¹⁾ และ «ทุกสิ่งจะต้องพินาศ นอกจากพระพักตร์ของพระองค์» (ซูเราะฮ์อัล-เกาะศ็อศ 28:88)⁽²⁾

จากนั้นจะถึงเวลาที่อัลลอฮ์ทรงให้บ่าวทั้งหลายกลับคืนมาและทรงฟื้นคืนชีพพวกเขาขึ้นมา แล้วทรงให้พวกเขายืนอยู่ต่อหน้าพระองค์ และทรงสอบสวนพวกเขาในสิ่งที่พวกเขาได้กระทำไว้ล่วงหน้า ในวันนั้นบ่าวทั้งหลายจะได้พบกับความน่าสะพรึงกลัวอันใหญ่หลวง และจะไม่มีผู้ใดรอดพ้นจากความน่าสะพรึงกลัวเหล่านั้นได้ นอกจากผู้ที่ได้เตรียมเสบียงสำหรับวันนั้นไว้ด้วยอีมานและการงานที่ดี และในตอนท้ายของวันนั้น บ่าวทั้งหลายจะถูกต้อนไปสู่ที่พำนักอันถาวร คือสวรรค์หรือนรก

วันนี้คือวันกิยามะฮ์

⁽¹⁾ ซูเราะฮ์อัร-เราะห์มาน : 26-27 ⁽²⁾ ซูเราะฮ์อัล-เกาะศ็อศ : 88

(หน้านี้เป็นหน้าว่าง ไม่มีข้อความให้แปล)

บทที่หนึ่ง

นามต่าง ๆ ของวันกิยามะฮ์

อัลลอฮ์ทรงเรียกวันนั้น อันเป็นวันที่ความพินาศจะเกิดขึ้นแก่โลกนี้ จากนั้นจะตามมาด้วยการฟื้นคืนชีพและการให้ฟื้นขึ้นจากหลุมศพเพื่อการตอบแทนและการสอบสวนบัญชี ด้วยนามต่าง ๆ มากมาย นักวิชาการกลุ่มหนึ่งได้ให้ความสนใจต่อการกล่าวถึงนามเหล่านี้ โดยอัล-เฆาะซาลีย์และอัล-กุรฏุบีย์ได้นับนามเหล่านี้ไว้จนถึงห้าสิบนาม ดังที่อิบนุหะญัร อัล-อัสเกาะลานีย์ได้กล่าวไว้⁽¹⁾

อัล-กุรฏุบีย์ได้นำเสนอนามเหล่านี้พร้อมทั้งอธิบายความหมาย แต่ท่านได้นำคำอธิบายนั้นมาจากหนังสือ «สิรอญุลมุรีดีน» ของอิบนุลอะเราะบีย์ และบางครั้งท่านก็ได้เพิ่มเติมคำอธิบายและการตีความไว้บ้าง⁽²⁾

นักวิชาการบางท่านได้นับนามเหล่านี้ไว้โดยไม่มีคำอธิบาย ในจำนวนนั้นได้แก่ อิบนุนัจญาร ในหนังสือของท่าน «สุบุลุลค็อยรอต» อบูหามิด อัล-เฆาะซาลีย์ ในหนังสือ «อัล-อิหฺยาอ์» และอิบนุกุตัยบะฮ์ ในหนังสือ «อุยูนุลอัคบาร»⁽³⁾

ในการศึกษานี้ เราจะจำกัดอยู่เพียงการกล่าวถึงนามที่เป็นที่รู้จักมากที่สุดในบรรดานามเหล่านี้ พร้อมทั้งอธิบายความหมายของแต่ละนามโดยสังเขป

⁽¹⁾ ฟัตหุลบารีย์ : (11/396) ⁽²⁾ อัต-ตัซกิเราะฮ์ ของอัล-กุรฏุบีย์ : 233 ⁽³⁾ อัต-ตัซกิเราะฮ์ : 232

ชื่อที่เป็นที่รู้จักมากที่สุดของวันนั้น

ٱللَّهُ لَآ إِلَـٰهَ إِلَّا هُوَ ۚ لَيَجْمَعَنَّكُمْ إِلَىٰ يَوْمِ ٱلْقِيَـٰمَةِ لَا رَيْبَ فِيهِ

وَنَحْشُرُهُمْ يَوْمَ ٱلْقِيَـٰمَةِ عَلَىٰ وُجُوهِهِمْ عُمْيًا وَبُكْمًا وَصُمًّا

إِنَّ ٱلْخَـٰسِرِينَ ٱلَّذِينَ خَسِرُوٓا۟ أَنفُسَهُمْ وَأَهْلِيهِمْ يَوْمَ ٱلْقِيَـٰمَةِ

๑ – เยามุลกิยามะฮ์ (วันกิยามะฮ์): ชื่อนี้ปรากฏอยู่ในเจ็ดสิบอายะฮ์ของอัลกุรอาน เช่น คำตรัสของพระองค์ผู้ทรงสูงส่งที่ว่า «อัลลอฮ์นั้น ไม่มีพระเจ้าอื่นใดนอกจากพระองค์ แน่นอนพระองค์จะทรงรวบรวมพวกเจ้าไปสู่วันกิยามะฮ์ ซึ่งไม่มีข้อสงสัยใด ๆ ในวันนั้น»⁽¹⁾ และคำตรัสของพระองค์ที่ว่า «และเราจะชุมนุมพวกเขาในวันกิยามะฮ์โดยให้พวกเขาคว่ำหน้า ในสภาพตาบอด เป็นใบ้ และหูหนวก»⁽²⁾ และคำตรัสของพระองค์ที่ว่า «แท้จริงผู้ขาดทุนนั้น คือบรรดาผู้ที่ทำให้ตัวของพวกเขาเองและครอบครัวของพวกเขาขาดทุนในวันกิยามะฮ์»⁽³⁾

คำว่า "อัลกิยามะฮ์" ในทางภาษาเป็นคำนามกริยา (มัศดัร) ของคำว่า "กอมะ ยะกูมุ" (ยืนขึ้น) และมีการเติมรูปเพศหญิงเข้าไปเพื่อเน้นความหมายให้หนักแน่นยิ่งขึ้นตามธรรมเนียมของชาวอาหรับ วันนั้นได้ชื่อเช่นนี้เพราะในวันนั้นจะเกิดเรื่องราวอันยิ่งใหญ่ทั้งหลายที่ตัวบทได้อธิบายไว้ ซึ่งในจำนวนนั้นคือการที่มนุษย์ทั้งหลายจะยืนขึ้นต่อหน้าพระผู้อภิบาลแห่งสากลโลก

وَلَـٰكِنَّ ٱلْبِرَّ مَنْ ءَامَنَ بِٱللَّهِ وَٱلْيَوْمِ ٱلْـَٔاخِرِ وَٱلْمَلَـٰٓئِكَةِ وَٱلْكِتَـٰبِ وَٱلنَّبِيِّـۧنَ

ذَٰلِكَ يُوعَظُ بِهِۦ مَن كَانَ مِنكُمْ يُؤْمِنُ بِٱللَّهِ وَٱلْيَوْمِ ٱلْـَٔاخِرِ

إِنَّمَا يَعْمُرُ مَسَـٰجِدَ ٱللَّهِ مَنْ ءَامَنَ بِٱللَّهِ وَٱلْيَوْمِ ٱلْـَٔاخِرِ

๒ – อัลเยามุลอาคิร (วันสุดท้าย): เช่น คำตรัสของพระองค์ผู้ทรงสูงส่งที่ว่า «แต่ทว่าคุณธรรมนั้นคือผู้ที่ศรัทธาต่ออัลลอฮ์ วันสุดท้าย มะลาอิกะฮ์ คัมภีร์ และบรรดานบี»⁽⁴⁾ และพระองค์ตรัสว่า «นั่นคือสิ่งที่ถูกนำมาตักเตือนแก่ผู้ที่ศรัทธาต่ออัลลอฮ์และวันสุดท้ายในหมู่พวกเจ้า»⁽⁵⁾ และพระองค์ตรัสว่า «แท้จริงผู้ที่จะบูรณะมัสยิดทั้งหลายของอัลลอฮ์นั้น คือผู้ที่ศรัทธาต่ออัลลอฮ์และวันสุดท้าย»⁽⁶⁾

وَلَقَدِ ٱصْطَفَيْنَـٰهُ فِى ٱلدُّنْيَا ۖ وَإِنَّهُۥ فِى ٱلْـَٔاخِرَةِ لَمِنَ ٱلصَّـٰلِحِينَ ﴿١٣٠﴾

فَلْيُقَـٰتِلْ فِى سَبِيلِ ٱللَّهِ ٱلَّذِينَ يَشْرُونَ ٱلْحَيَوٰةَ ٱلدُّنْيَا بِٱلْـَٔاخِرَةِ

تِلْكَ ٱلدَّارُ ٱلْـَٔاخِرَةُ نَجْعَلُهَا

และบางครั้งพระองค์ทรงเรียกวันนั้นว่า "อัลอาคิเราะฮ์" หรือ "อัดดารุลอาคิเราะฮ์" (ที่พำนักแห่งอาคิเราะฮ์) เช่น คำตรัสของพระองค์ที่ว่า «และแน่นอน เราได้คัดเลือกเขาในโลกนี้ และแท้จริงในอาคิเราะฮ์เขาก็อยู่ในหมู่คนดีทั้งหลาย»⁽⁷⁾ และคำตรัสของพระองค์ที่ว่า «ดังนั้น จงให้บรรดาผู้ที่ยอมขายชีวิตในโลกนี้เพื่อแลกกับอาคิเราะฮ์ ต่อสู้ในหนทางของอัลลอฮ์เถิด»⁽⁸⁾ และคำตรัสของพระองค์ที่ว่า «นั่นคือที่พำนักแห่งอาคิเราะฮ์ ซึ่งเราจะทำให้มัน…

⁽¹⁾ ซูเราะฮ์อัน-นิสาอ์ 4:87 ⁽²⁾ ซูเราะฮ์อัล-อิสรออ์ 17:97 ⁽³⁾ ซูเราะฮ์อัช-ชูรอ 42:45 ⁽⁴⁾ ซูเราะฮ์อัล-บะเกาะเราะฮ์ 2:177 ⁽⁵⁾ ซูเราะฮ์อัล-บะเกาะเราะฮ์ 2:232 ⁽⁶⁾ ซูเราะฮ์อัต-เตาบะฮ์ 9:18 ⁽⁷⁾ ซูเราะฮ์อัล-บะเกาะเราะฮ์ 2:130 ⁽⁸⁾ ซูเราะฮ์อัน-นิสาอ์ 4:74

لِلَّذِينَ لَا يُرِيدُونَ عُلُوًّا فِى ٱلْأَرْضِ وَلَا فَسَادًا

…แก่บรรดาผู้ที่ไม่ปรารถนาความยิ่งใหญ่ในแผ่นดินและไม่ก่อความเสียหาย» (ซูเราะฮ์อัล-เกาะศ็อศ 28:83)⁽¹⁾ และพระดำรัสของพระองค์ที่ว่า «และแท้จริงที่พำนักแห่งอาคิเราะฮ์นั้นคือชีวิตที่แท้จริง หากพวกเขารู้» (ซูเราะฮ์อัล-อันกะบูต 29:64)⁽²⁾

وَإِنَّ ٱلدَّارَ ٱلْـَٔاخِرَةَ لَهِىَ ٱلْحَيَوَانُ ۚ لَوْ كَانُوا۟ يَعْلَمُونَ ﴿٦٤﴾

วันนั้นถูกเรียกว่า “วันสุดท้าย” (อัล-เยามุลอาคิร) เพราะเป็นวันที่ไม่มีวันใดอีกหลังจากนั้น

وَإِنَّ ٱلسَّاعَةَ لَـَٔاتِيَةٌ ۖ فَٱصْفَحِ ٱلصَّفْحَ ٱلْجَمِيلَ ﴿٨٥﴾

๓. อัส-สาอะฮ์ (วันอวสาน): อัลลอฮ์ ตะอาลา ตรัสว่า «และแท้จริงวันอวสานนั้นจะมาถึงอย่างแน่นอน ดังนั้นจงให้อภัยอย่างงดงามเถิด» (ซูเราะฮ์อัล-ฮิจญ์รฺ 15:85)⁽³⁾

إِنَّ ٱلسَّاعَةَ ءَاتِيَةٌ أَكَادُ أُخْفِيهَا

และตรัสว่า «แท้จริงวันอวสานนั้นจะมาถึงอย่างแน่นอน ข้าเกือบจะปิดบังมันไว้» (ซูเราะฮ์ฏอฮา 20:15)⁽⁴⁾

يَا أَيُّهَا النَّاسُ اتَّقُوا رَبَّكُمْ ۚ إِنَّ زَلْزَلَةَ السَّاعَةِ شَيْءٌ عَظِيمٌ ﴿١﴾

และตรัสว่า «โอ้มนุษย์ทั้งหลาย จงยำเกรงพระผู้อภิบาลของพวกเจ้าเถิด แท้จริงการสั่นสะเทือนแห่งวันอวสานนั้นเป็นสิ่งที่ยิ่งใหญ่» (ซูเราะฮ์อัล-ฮัจญ์ 22:1)⁽⁵⁾

อัล-กุรฏุบีย์กล่าวว่า “อัส-สาอะฮ์เป็นคำที่ใช้ในภาษาอาหรับเพื่อสื่อถึงช่วงหนึ่งของเวลาที่ไม่ได้กำหนดแน่นอน และตามความเข้าใจทั่วไปหมายถึงส่วนหนึ่งในยี่สิบสี่ส่วนของวันและคืน ซึ่งทั้งสองคือรากฐานของกาลเวลาทั้งปวง… ความหมายที่แท้จริงเมื่อใช้คำนี้โดยไม่มีข้อจำกัดคือ คำว่า ‘อัส-สาอะฮ์’ ที่มีอะลิฟและลาม (คำนำหน้านามชี้เฉพาะ) นั้น แท้จริงแล้วหมายถึงเวลาที่ท่านกำลังอยู่ในขณะนี้ ซึ่งเรียกว่า ‘ปัจจุบัน’ และวันกิยามะฮ์ถูกเรียกด้วยชื่อนี้ อาจเป็นเพราะความใกล้ของมัน เนื่องจากทุกสิ่งที่จะมาถึงย่อมเป็นสิ่งที่ใกล้ หรืออาจถูกเรียกเช่นนั้นเพื่อเตือนให้ตระหนักถึงเหตุการณ์อันยิ่งใหญ่ที่มีอยู่ในวันนั้น ซึ่งจะหลอมละลายผิวหนัง และมีผู้กล่าวว่า วันนั้นถูกเรียกว่าอัส-สาอะฮ์เพราะมันจะมาถึงอย่างกะทันหันในชั่วขณะหนึ่ง…”⁽⁶⁾

يَا أَيُّهَا النَّاسُ إِن كُنتُمْ فِي رَيْبٍ مِّنَ الْبَعْثِ فَإِنَّا خَلَقْنَاكُم مِّن تُرَابٍ

๔. วันฟื้นคืนชีพ (เยามุลบะอ์ษ): อัลลอฮ์ ตะอาลา ตรัสว่า «โอ้มนุษย์ทั้งหลาย หากพวกเจ้าอยู่ในความสงสัยเกี่ยวกับการฟื้นคืนชีพ แท้จริงเราได้สร้างพวกเจ้าจากดิน…» (ซูเราะฮ์อัล-ฮัจญ์ 22:5)⁽⁷⁾

وَقَالَ ٱلَّذِينَ أُوتُوا۟ ٱلْعِلْمَ وَٱلْإِيمَـٰنَ لَقَدْ لَبِثْتُمْ فِى كِتَـٰبِ ٱللَّهِ إِلَىٰ يَوْمِ ٱلْبَعْثِ ۖ فَهَـٰذَا يَوْمُ ٱلْبَعْثِ

และตรัสว่า «และบรรดาผู้ที่ได้รับความรู้และอีมานจะกล่าวว่า แท้จริงพวกท่านได้พำนักอยู่ตามที่ถูกบันทึกไว้ในคัมภีร์ของอัลลอฮ์จนถึงวันฟื้นคืนชีพ และนี่คือวันฟื้นคืนชีพ» (ซูเราะฮ์อัร-รูม 30:56)⁽⁸⁾

⁽¹⁾ ซูเราะฮ์อัล-เกาะศ็อศ : 83 ⁽²⁾ ซูเราะฮ์อัล-อันกะบูต : 64 ⁽³⁾ ซูเราะฮ์อัล-ฮิจญ์รฺ : 85 ⁽⁴⁾ ซูเราะฮ์ฏอฮา : 15 ⁽⁵⁾ ซูเราะฮ์อัล-ฮัจญ์ : 1 ⁽⁶⁾ อัต-ตัซกิเราะฮ์ ของอัล-กุรฏุบีย์ : 216 ⁽⁷⁾ ซูเราะฮ์อัล-ฮัจญ์ : 5 ⁽⁸⁾ ซูเราะฮ์อัร-รูม : 56

อิบนุมันซูรกล่าวว่า «อัล-บะอษ์ คือการที่อัลลอฮ์ผู้ทรงสูงส่งทรงทำให้ผู้ตายกลับฟื้นคืนชีพ และการบะอษ์ผู้ตาย คือการทำให้พวกเขาฟื้นขึ้นมาเพื่อวันแห่งการฟื้นคืนชีพ»⁽¹⁾

يَوْمَ يَسْمَعُونَ ٱلصَّيْحَةَ بِٱلْحَقِّ ۚ ذَٰلِكَ يَوْمُ ٱلْخُرُوجِ ﴿٤٢﴾

يَوْمَ يَخْرُجُونَ مِنَ ٱلْأَجْدَاثِ سِرَاعًا كَأَنَّهُمْ إِلَىٰ نُصُبٍ يُوفِضُونَ ﴿٤٣﴾

ثُمَّ إِذَا دَعَاكُمْ دَعْوَةً مِّنَ ٱلْأَرْضِ إِذَآ أَنتُمْ تَخْرُجُونَ ﴿٢٥﴾

5. เยามุลคุรูจญ์ (วันแห่งการออกมา): อัลลอฮ์ผู้ทรงสูงส่งตรัสว่า «วันที่พวกเขาจะได้ยินเสียงกัมปนาทด้วยความจริง นั่นคือวันแห่งการออกมา (จากหลุมศพ)» (ซูเราะฮ์กอฟ 50:42)⁽²⁾ และพระองค์ตรัสว่า «วันที่พวกเขาจะออกมาจากหลุมศพอย่างรีบเร่ง ประหนึ่งว่าพวกเขากำลังวิ่งกรูไปยังแท่นที่ตั้งไว้» (ซูเราะฮ์อัล-มะอาริจญ์ 70:43)⁽³⁾ และพระองค์ตรัสว่า «แล้วเมื่อพระองค์ทรงเรียกพวกเจ้าด้วยการเรียกครั้งเดียวจากแผ่นดิน ทันใดนั้นพวกเจ้าก็จะออกมา» (ซูเราะฮ์อัร-รูม 30:25)⁽⁴⁾

วันนี้ถูกเรียกเช่นนั้นเพราะบรรดาบ่าวจะออกมาจากหลุมศพของพวกเขาในวันนั้น เมื่อมีการเป่าแตร (ศูร)

ٱلْقَارِعَةُ ﴿١﴾ مَا ٱلْقَارِعَةُ ﴿٢﴾ وَمَآ أَدْرَىٰكَ مَا ٱلْقَارِعَةُ ﴿٣﴾

كَذَّبَتْ ثَمُودُ وَعَادٌۢ بِٱلْقَارِعَةِ ﴿٤﴾

6. อัล-กอริอะฮ์ (วันแห่งการเคาะอันสะท้านขวัญ): อัลลอฮ์ผู้ทรงสูงส่งตรัสว่า «อัล-กอริอะฮ์ อะไรคืออัล-กอริอะฮ์ และอะไรเล่าที่ทำให้เจ้ารู้ว่าอัล-กอริอะฮ์นั้นคืออะไร» (ซูเราะฮ์อัล-กอริอะฮ์ 101:1-3)⁽⁵⁾ และพระองค์ตรัสว่า «พวกษะมูดและพวกอ๊าดได้ปฏิเสธอัล-กอริอะฮ์» (ซูเราะฮ์อัล-หากเกาะฮ์ 69:4)⁽⁶⁾

อัล-กุรฏุบีย์กล่าวว่า «ถูกเรียกเช่นนั้นเพราะมันเคาะหัวใจให้สะท้านด้วยความน่าสะพรึงกลัวของมัน มีการกล่าวว่า "พวกเขาประสบกับเหตุเคาะของกาลเวลา" หมายถึงความน่าสะพรึงกลัวและความยากลำบากของมัน อัล-ค็อนสาอ์ได้กล่าวไว้ว่า

กาลเวลาได้แทะข้าจนถึงกระดูก ทั้งงับและเฉือน และกาลเวลาได้ทำให้ข้าเจ็บปวด ทั้งด้วยการเคาะทุบและบีบกด

นางหมายความว่า กาลเวลาได้ทำให้นางเจ็บปวดด้วยภัยพิบัติทั้งใหญ่และเล็ก»⁽⁷⁾

هَـٰذَا يَوْمُ ٱلْفَصْلِ ٱلَّذِى كُنتُم بِهِۦ تُكَذِّبُونَ ﴿٢١﴾

هَـٰذَا يَوْمُ ٱلْفَصْلِ ۖ جَمَعْنَـٰكُمْ وَٱلْأَوَّلِينَ ﴿٣٨﴾

إِنَّ يَوْمَ

7. เยามุลฟัศล์ (วันแห่งการตัดสินชี้ขาด): อัลลอฮ์ผู้ทรงสูงส่งตรัสว่า «นี่คือวันแห่งการตัดสินชี้ขาดซึ่งพวกเจ้าเคยปฏิเสธมัน» (ซูเราะฮ์อัศ-ศอฟฟาต 37:21)⁽⁸⁾ และพระองค์ตรัสว่า «นี่คือวันแห่งการตัดสินชี้ขาด เราได้รวบรวมพวกเจ้าและบรรดาชนรุ่นก่อน ๆ» (ซูเราะฮ์อัล-มุรสะลาต 77:38)⁽⁹⁾ และพระองค์ตรัสว่า «แท้จริงวัน…

⁽¹⁾ ลิสานุลอะร็อบ หมวดคำ (บ-อ-ษ) (1/230) ⁽²⁾ ซูเราะฮ์กอฟ : 42 ⁽³⁾ ซูเราะฮ์อัล-มะอาริจญ์ : 43 ⁽⁴⁾ ซูเราะฮ์อัร-รูม : 25 ⁽⁵⁾ ซูเราะฮ์อัล-กอริอะฮ์ : 1-3 ⁽⁶⁾ ซูเราะฮ์อัล-หากเกาะฮ์ : 8 ⁽⁷⁾ อัต-ตัซกิเราะฮ์ ของอัล-กุรฏุบีย์ : 209 ⁽⁸⁾ ซูเราะฮ์อัศ-ศอฟฟาต : 21 ⁽⁹⁾ ซูเราะฮ์อัล-มุรสะลาต : 38

ٱلْفَصْلِ كَانَ مِيقَـٰتًا ﴿١٧﴾

…วันแห่งการตัดสินนั้นเป็นวาระที่ถูกกำหนดไว้แล้ว»⁽¹⁾

إِنَّ رَبَّكَ هُوَ يَفْصِلُ بَيْنَهُمْ يَوْمَ ٱلْقِيَـٰمَةِ فِيمَا كَانُوا۟ فِيهِ يَخْتَلِفُونَ ﴿٢٥﴾

วันนี้ถูกเรียกเช่นนั้นเพราะอัลลอฮ์จะทรงตัดสินในวันนั้นระหว่างบ่าวของพระองค์ในสิ่งที่พวกเขาขัดแย้งกันและในสิ่งที่พวกเขาเคยพิพาทกัน อัลลอฮ์ตะอาลาตรัสว่า «แท้จริงพระเจ้าของเจ้า พระองค์จะทรงตัดสินระหว่างพวกเขาในวันกิยามะฮ์ ในสิ่งที่พวกเขาเคยขัดแย้งกัน»⁽²⁾

وَإِنَّ ٱلْفُجَّارَ لَفِى جَحِيمٍ ﴿١٤﴾ يَصْلَوْنَهَا يَوْمَ ٱلدِّينِ ﴿١٥﴾ وَمَا هُمْ عَنْهَا بِغَآئِبِينَ ﴿١٦﴾ وَمَآ أَدْرَىٰكَ مَا يَوْمُ ٱلدِّينِ ﴿١٧﴾ ثُمَّ مَآ أَدْرَىٰكَ مَا يَوْمُ ٱلدِّينِ ﴿١٨﴾ يَوْمَ لَا تَمْلِكُ نَفْسٌ لِّنَفْسٍ شَيْـًٔا ۖ وَٱلْأَمْرُ يَوْمَئِذٍ لِّلَّهِ ﴿١٩﴾

8 – เยามุดดีน (วันแห่งการตอบแทน): อัลลอฮ์ตะอาลาตรัสว่า «และแท้จริงบรรดาผู้ชั่วช้าจะอยู่ในนรกที่ลุกโชน พวกเขาจะเข้าไปเผาไหม้อยู่ในนั้นในวันแห่งการตอบแทน และพวกเขาจะไม่ได้พ้นไปจากนรกนั้นเลย และอะไรเล่าที่จะทำให้เจ้ารู้ได้ว่าวันแห่งการตอบแทนนั้นคืออะไร แล้วอะไรเล่าที่จะทำให้เจ้ารู้ได้ว่าวันแห่งการตอบแทนนั้นคืออะไร คือวันที่ไม่มีชีวิตใดจะมีอำนาจช่วยเหลือชีวิตอื่นได้แม้แต่น้อย และกิจการทั้งปวงในวันนั้นเป็นสิทธิ์ของอัลลอฮ์แต่ผู้เดียว»⁽³⁾ และพระองค์ตรัสว่า «และพวกเขากล่าวว่า "โอ้ ความวิบัติแก่พวกเราแล้ว นี่คือวันแห่งการตอบแทน"»⁽⁴⁾

وَقَالُوا۟ يَـٰوَيْلَنَا هَـٰذَا يَوْمُ ٱلدِّينِ

คำว่า "อัด-ดีน" ในภาษาของชาวอาหรับหมายถึง การตอบแทนและการสอบสวน กวีผู้หนึ่งกล่าวว่า

สิ่งที่ท่านจะเก็บเกี่ยวในวันหนึ่งก็คือสิ่งที่ท่านได้หว่านไว้ และแท้จริงคนเรานั้น วันหนึ่งย่อมได้รับการตอบแทนเช่นเดียวกับที่เขาได้กระทำไว้

วันนี้ถูกเรียกเช่นนั้นเพราะอัลลอฮ์จะทรงตอบแทนบ่าวทั้งหลายและสอบสวนพวกเขาในวันนั้น

فَإِذَا جَآءَتِ ٱلصَّآخَّةُ ﴿٣٣﴾

9 – อัศ-ศอค์ค์ฮ์ (เสียงกัมปนาทที่ทำให้หูหนวก): อัลลอฮ์ตะอาลาตรัสว่า «ครั้นเมื่อเสียงกัมปนาทที่ทำให้หูหนวกได้มาถึง»⁽⁵⁾

อัล-กุรฏุบีย์กล่าวว่า "อิกริมะฮ์กล่าวว่า อัศ-ศอค์ค์ฮ์คือการเป่าแตรครั้งแรก" และอัฏ-ฏอมมะฮ์คือการเป่าแตรครั้งที่สอง อัฏ-ฏอบะรีย์กล่าวว่า ข้าพเจ้าคิดว่าคำนี้มาจากคำว่า "ศอค์ค่ะ ฟุลานุน ฟุลานัน" คือเมื่อผู้หนึ่งทำให้อีกผู้หนึ่งหูหนวก อิบนุลอะเราะบีย์กล่าวว่า อัศ-ศอค์ค์ฮ์คือสิ่งที่ทำให้เกิดความหูหนวก และในขณะเดียวกันมันก็เป็นสิ่งที่ทำให้ได้ยิน นี่คือหนึ่งในความงดงามอันน่าอัศจรรย์ของวาทศิลป์ ถึงขนาดที่กวีหนุ่มบางคนในยุคหลังได้กล่าวว่า

ผู้ประกาศข่าวมรณกรรมของท่านได้ทำให้ข้าหูหนวก แม้ว่าข้าจะได้ยินก็ตาม

⁽¹⁾ ซูเราะฮ์อัน-นะบะอ์ 78:17 ⁽²⁾ ซูเราะฮ์อัส-สัจญ์ดะฮ์ 32:25 ⁽³⁾ ซูเราะฮ์อัล-อินฟิฏอร 82:14–19 ⁽⁴⁾ ซูเราะฮ์อัศ-ศอฟฟาต 37:20 ⁽⁵⁾ ซูเราะฮ์อะบะสะ 80:33

และกวีอีกท่านหนึ่งกล่าวว่า

การเดินทางจากไปของพวกเขาในวันแห่งการพลัดพรากได้ทำให้ฉันหูหนวก แล้วพวกท่านเคยได้ยินบ้างไหมว่ามีการเดินทางใดที่ทำให้หูหนวกได้

ขอสาบานต่อการดำรงอยู่ของอัลลอฮ์ แท้จริงเสียงกัมปนาทแห่งวันกิยามะฮ์นั้นทำให้ได้ยิน คือทำให้หูหนวกต่อเรื่องราวของดุนยา และทำให้ได้ยินเรื่องราวของอาคิเราะฮ์»⁽¹⁾

และอิบนุกะษีรกล่าวว่า «อัล-บะเฆาะวีย์กล่าวว่า อัศ-ศอค็อฮ์ หมายถึงเสียงกัมปนาทแห่งวันกิยามะฮ์ ที่ได้ชื่อเช่นนี้เพราะมันกระแทกโสตประสาท กล่าวคือ มันดังก้องจนเกือบจะทำให้หูหนวก»⁽²⁾

10 – อัฏ-ฏอมมะฮ์ อัล-กุบรอ (ภัยพิบัติอันใหญ่หลวง)

فَإِذَا جَآءَتِ ٱلطَّآمَّةُ ٱلْكُبْرَىٰ ﴿٣٤﴾

อัลลอฮ์ตะอาลาตรัสว่า «ครั้นเมื่อภัยพิบัติอันใหญ่หลวงได้มาถึง» (ซูเราะฮ์อัน-นาซิอาต 79:34)⁽³⁾

وَٱلسَّاعَةُ أَدْهَىٰ وَأَمَرُّ ﴿٤٦﴾

ที่ได้ชื่อเช่นนี้เพราะมันท่วมทับเหนือทุกเรื่องที่น่าสะพรึงกลัวและน่าหวาดหวั่น ดังที่อัลลอฮ์ตะอาลาตรัสว่า «และวาระสุดท้ายนั้นร้ายกาจยิ่งกว่าและขมขื่นยิ่งกว่า» (ซูเราะฮ์อัล-เกาะมัร 54:46)⁽⁴⁾

อัล-กุรฏุบีย์กล่าวว่า «อัฏ-ฏอมมะฮ์ คือสิ่งที่มีชัยเหนือ มาจากคำพูดของท่านว่า "ฏ็อมมะ อัช-ชัยอ์" เมื่อสิ่งนั้นสูงขึ้นและมีชัยเหนือ และเมื่อมันมีชัยเหนือทุกสิ่ง ชื่อนี้จึงเป็นของมันอย่างแท้จริงโดยไม่ใช่ของสิ่งอื่นใด อัล-หะสันกล่าวว่า อัฏ-ฏอมมะฮ์ คือการเป่าแตรครั้งที่สอง และมีผู้กล่าวว่า คือเวลาที่ชาวนรกถูกต้อนเข้าสู่นรก»⁽⁵⁾

11 – เยามุล-หัสเราะฮ์ (วันแห่งความเสียใจ)

وَأَنذِرْهُمْ يَوْمَ ٱلْحَسْرَةِ إِذْ قُضِىَ ٱلْأَمْرُ وَهُمْ فِى غَفْلَةٍ وَهُمْ لَا يُؤْمِنُونَ ﴿٣٩﴾

อัลลอฮ์ตะอาลาตรัสว่า «และจงเตือนพวกเขาถึงวันแห่งความเสียใจ เมื่อกิจการได้ถูกตัดสินแล้ว ขณะที่พวกเขาอยู่ในความหลงลืมและพวกเขาไม่ศรัทธา» (ซูเราะฮ์มัรยัม 19:39)⁽⁶⁾

إِذَا جَاءَتْهُمُ السَّاعَةُ بَغْتَةً قَالُوا يَا حَسْرَتَنَا عَلَىٰ مَا فَرَّطْنَا

ที่ได้ชื่อเช่นนี้เพราะความเสียใจและความสำนึกผิดอย่างรุนแรงของบ่าวทั้งหลายในวันนั้น สำหรับบรรดาผู้ปฏิเสธศรัทธานั้น เป็นเพราะการที่พวกเขาไม่มีอีมาน «จนกระทั่งเมื่อวาระสุดท้ายได้มายังพวกเขาอย่างกะทันหัน พวกเขาก็กล่าวว่า โอ้ ความเสียใจของพวกเราที่ได้ละเลยในสิ่งที่…

⁽¹⁾ ตัซกิเราะฮ์ ของอัล-กุรฏุบีย์ หน้า 227 ⁽²⁾ ตัฟซีรอิบนุกะษีร (7/217) ⁽³⁾ ซูเราะฮ์อัน-นาซิอาต : 34 ⁽⁴⁾ ซูเราะฮ์อัล-เกาะมัร : 46 ⁽⁵⁾ ตัซกิเราะฮ์ ของอัล-กุรฏุบีย์ หน้า 227 ⁽⁶⁾ ซูเราะฮ์มัรยัม : 39

تَقُولَ نَفْسٌ يَا حَسْرَتَىٰ عَلَىٰ مَا فَرَّطتُ فِي جَنبِ اللَّهِ وَإِن كُنتُ لَمِنَ السَّاخِرِينَ ﴿٥٦﴾ أَوْ تَقُولَ لَوْ أَنَّ ٱللَّهَ هَدَىٰنِى لَكُنتُ مِنَ ٱلْمُتَّقِينَ ﴿٥٧﴾ أَوْ تَقُولَ حِينَ تَرَى ٱلْعَذَابَ لَوْ أَنَّ لِى كَرَّةً فَأَكُونَ مِنَ ٱلْمُحْسِنِينَ ﴿٥٨﴾

…ในเรื่องนั้น»⁽¹⁾ และจงฟังการรำพึงด้วยความเสียใจของบรรดาผู้ปฏิเสธศรัทธาเมื่อการลงโทษประสบแก่พวกเขา: «(เพื่อมิให้) ชีวิตหนึ่งกล่าวว่า "โอ้ ความเสียใจของฉันที่ฉันได้บกพร่องต่อหน้าที่ของอัลลอฮ์ และแท้จริงฉันเคยเป็นคนหนึ่งในหมู่ผู้เย้ยหยัน" หรือกล่าวว่า "หากอัลลอฮ์ทรงชี้นำฉัน แน่นอนฉันก็คงเป็นคนหนึ่งในหมู่ผู้ยำเกรง" หรือกล่าวขณะที่เห็นการลงโทษว่า "หากฉันได้กลับไปอีกครั้งหนึ่ง ฉันก็จะเป็นคนหนึ่งในหมู่ผู้กระทำความดี"»⁽²⁾

وَقَالَ ٱلَّذِينَ ٱتَّبَعُوا۟ لَوْ أَنَّ لَنَا كَرَّةً فَنَتَبَرَّأَ مِنْهُمْ كَمَا تَبَرَّءُوا۟ مِنَّا ۗ كَذَٰلِكَ يُرِيهِمُ ٱللَّهُ أَعْمَـٰلَهُمْ حَسَرَٰتٍ عَلَيْهِمْ ۖ وَمَا هُم بِخَـٰرِجِينَ مِنَ ٱلنَّارِ ﴿١٦٧﴾

ความเสียใจของผู้ปฏิเสธศรัทธาจะถึงขีดสุดเมื่อบรรดาผู้นำและผู้ตามต่างตัดขาดและปฏิเสธความเกี่ยวข้องกับผู้ที่ตนเคยติดตาม: «และบรรดาผู้ที่ตามได้กล่าวว่า "หากพวกเราได้กลับไปอีกครั้งหนึ่ง พวกเราก็จะตัดขาดจากพวกเขาเหมือนที่พวกเขาได้ตัดขาดจากพวกเรา" เช่นนั้นแหละอัลลอฮ์จะทรงให้พวกเขาเห็นการงานของพวกเขาเป็นความเสียใจแก่พวกเขา และพวกเขาจะไม่ได้ออกจากไฟนรก»⁽³⁾

ส่วนบรรดาผู้ศรัทธาก็จะเสียใจในวันนั้น เนื่องจากพวกเขามิได้เพิ่มพูนการงานแห่งความดีและความยำเกรงให้มากขึ้น

12 – อัล-ฆอชิยะฮ์ (เหตุการณ์ที่ครอบคลุม)

هَلْ أَتَىٰكَ حَدِيثُ ٱلْغَـٰشِيَةِ ﴿١﴾

يَوْمَ يَغْشَىٰهُمُ ٱلْعَذَابُ مِن فَوْقِهِمْ وَمِن تَحْتِ أَرْجُلِهِمْ

لَهُم مِّن جَهَنَّمَ مِهَادٌ وَمِن فَوْقِهِمْ غَوَاشٍ

อัลลอฮ์ ตะอาลา ตรัสว่า: «ได้มีเรื่องราวของอัล-ฆอชิยะฮ์มายังเจ้าแล้วหรือ?»⁽⁴⁾ ที่เรียกเช่นนั้นเพราะวันนั้นครอบคลุมมนุษย์ด้วยความน่าสะพรึงกลัวทั้งหลายของมัน และทำให้พวกเขาทุกข์ระทม ความหมายประการหนึ่งของคำนี้คือ ไฟนรกจะครอบคลุมบรรดาผู้ปฏิเสธศรัทธาและห้อมล้อมพวกเขาทั้งจากเบื้องบนและจากใต้เท้าของพวกเขา ดังที่อัลลอฮ์ ตะอาลา ตรัสว่า: «วันที่การลงโทษจะครอบคลุมพวกเขาจากเบื้องบนของพวกเขาและจากใต้เท้าของพวกเขา»⁽⁵⁾ และพระองค์ตรัสว่า: «สำหรับพวกเขานั้น จากนรกญะฮันนัมคือที่ลาดนอน และเบื้องบนของพวกเขาคือสิ่งที่ปกคลุม»⁽⁶⁾

13 – วันแห่งความเป็นนิรันดร์ (เยามุล-คุลูด)

ٱدْخُلُوهَا بِسَلَـٰمٍ ۖ ذَٰلِكَ يَوْمُ ٱلْخُلُودِ ﴿٣٤﴾

อัลลอฮ์ ตะอาลา ตรัสว่า: «จงเข้าสวรรค์ด้วยความศานติเถิด นั่นคือวันแห่งความเป็นนิรันดร์»⁽⁷⁾

วันนั้นถูกเรียกว่าวันแห่งความเป็นนิรันดร์ เพราะมนุษย์จะไปสู่ที่พำนักอันนิรันดร์ ดังนั้นบรรดาผู้ปฏิเสธศรัทธา…

⁽¹⁾ ซูเราะฮ์อัล-อันอาม 6:31 ⁽²⁾ ซูเราะฮ์อัซ-ซุมัร 39:56–58 ⁽³⁾ ซูเราะฮ์อัล-บะเกาะเราะฮ์ 2:167 ⁽⁴⁾ ซูเราะฮ์อัล-ฆอชิยะฮ์ 88:1 ⁽⁵⁾ ซูเราะฮ์อัล-อันกะบูต 29:55 ⁽⁶⁾ ซูเราะฮ์อัล-อะอ์รอฟ 7:41 ⁽⁷⁾ ซูเราะฮ์กอฟ 50:34

وَٱلَّذِينَ كَفَرُوا۟ وَكَذَّبُوا۟ بِـَٔايَـٰتِنَآ أُو۟لَـٰٓئِكَ أَصْحَـٰبُ ٱلنَّارِ ۖ هُمْ فِيهَا خَـٰلِدُونَ ﴿٣٩﴾

وَأَمَّا ٱلَّذِينَ ٱبْيَضَّتْ وُجُوهُهُمْ فَفِى رَحْمَةِ ٱللَّهِ هُمْ فِيهَا خَـٰلِدُونَ ﴿١٠٧﴾

…จะพำนักอยู่ในนรกตลอดกาล และบรรดาผู้ศรัทธาจะพำนักอยู่ในสวรรค์ตลอดกาล อัลลอฮ์ตะอาลาตรัสว่า «และบรรดาผู้ที่ปฏิเสธศรัทธาและปฏิเสธบรรดาอายะฮ์ของเรา ชนเหล่านั้นคือชาวนรก พวกเขาจะอยู่ในนั้นตลอดกาล»⁽¹⁾ และพระองค์ตรัสว่า «ส่วนบรรดาผู้ที่ใบหน้าของพวกเขาขาวผ่องนั้น พวกเขาจะอยู่ในความเมตตาของอัลลอฮ์ พวกเขาจะอยู่ในนั้นตลอดกาล»⁽²⁾

إِنَّ الَّذِينَ يَضِلُّونَ عَن سَبِيلِ اللَّهِ لَهُمْ عَذَابٌ شَدِيدٌ بِمَا نَسُوا يَوْمَ الْحِسَابِ ﴿٢٦﴾

وَقَالَ مُوسَىٰٓ إِنِّى عُذْتُ بِرَبِّى وَرَبِّكُم مِّن كُلِّ مُتَكَبِّرٍ لَّا يُؤْمِنُ بِيَوْمِ ٱلْحِسَابِ ﴿٢٧﴾

14 – เยามุลหิซาบ (วันแห่งการชำระสอบสวน): อัลลอฮ์ตะอาลาตรัสว่า «แท้จริงบรรดาผู้ที่หลงออกจากทางของอัลลอฮ์นั้น สำหรับพวกเขาคือการลงโทษอันสาหัส เนื่องจากพวกเขาลืมวันแห่งการชำระสอบสวน»⁽³⁾ และพระองค์ตรัสว่า «และมูซาได้กล่าวว่า แท้จริงฉันขอความคุ้มครองต่อพระผู้อภิบาลของฉันและพระผู้อภิบาลของพวกท่าน ให้พ้นจากผู้หยิ่งยโสทุกคนที่ไม่ศรัทธาต่อวันแห่งการชำระสอบสวน»⁽⁴⁾

วันนั้นถูกเรียกว่า "วันแห่งการชำระสอบสวน" เพราะอัลลอฮ์จะทรงชำระสอบสวนบ่าวของพระองค์ในวันนั้น อัล-กุรฏุบีย์กล่าวว่า

ما منكم أحد إلا وسيكلمه الله ليس بينه وبينه ترجمان

"ความหมายของการชำระสอบสวน คือ อัลลอฮ์จะทรงแจกแจงการงานของปวงบ่าวทั้งที่เป็นความดีและความชั่วแก่พวกเขา และทรงแจกแจงความโปรดปรานของพระองค์ที่มีต่อพวกเขา จากนั้นทรงนำสิ่งเหล่านั้นมาเทียบกัน สิ่งใดที่มีน้ำหนักเหนือกว่าอีกสิ่งหนึ่ง ก็จะถูกตัดสินตามข้อชี้ขาดที่พระองค์ทรงกำหนดไว้ คือความดีย่อมได้รับการตอบแทนด้วยความดี และความชั่วย่อมได้รับการตอบแทนด้วยความชั่ว และมีรายงานจากท่านนบี ﷺ ว่าท่านกล่าวว่า «ไม่มีผู้ใดในหมู่พวกท่าน เว้นแต่อัลลอฮ์จะทรงพูดกับเขา โดยไม่มีล่ามใด ๆ คั่นระหว่างพระองค์กับเขา»"

إِذَا وَقَعَتِ ٱلْوَاقِعَةُ ﴿١﴾

15 – อัล-วากิอะฮ์ (เหตุการณ์ที่ต้องเกิดขึ้น): อัลลอฮ์ตะอาลาตรัสว่า «เมื่อเหตุการณ์ (วันกิยามะฮ์) ได้เกิดขึ้น»⁽⁵⁾ อิบนุกะษีรกล่าวว่า "ถูกเรียกเช่นนั้นเพราะการเกิดขึ้นและการมีอยู่ของมันเป็นสิ่งที่แน่นอน"⁽⁶⁾ และรากเดิมของคำว่า "วะเกาะอะ" ในภาษาอาหรับ หมายถึง เกิดขึ้นและมีอยู่

⁽¹⁾ ซูเราะฮ์อัล-บะเกาะเราะฮ์ 2:39 ⁽²⁾ ซูเราะฮ์อาลิอิมรอน 3:107 ⁽³⁾ ซูเราะฮ์ศอด 38:26 ⁽⁴⁾ ซูเราะฮ์ฆอฟิร 40:27 ⁽⁵⁾ ซูเราะฮ์อัล-วากิอะฮ์ 56:1 ⁽⁶⁾ ตัฟซีรอิบนุกะษีร 6/507

وَنُفِخَ فِى ٱلصُّورِ ۚ ذَٰلِكَ يَوْمُ ٱلْوَعِيدِ ﴿٢٠﴾

16. วันแห่งการขู่สำทับ (เยามุล-วะอีด): อัลลอฮ์ ตะอาลา ตรัสว่า «และสังข์ได้ถูกเป่าขึ้น นั่นคือวันแห่งการขู่สำทับ» (ซูเราะฮ์ก็อฟ 50:20)⁽¹⁾ เพราะเป็นวันที่พระองค์ทรงขู่สำทับปวงบ่าวของพระองค์ไว้ ความหมายที่แท้จริงของ "อัล-วะอีด" คือการแจ้งข่าวถึงการลงโทษเมื่อมีการฝ่าฝืน

وَأَنذِرْهُمْ يَوْمَ ٱلْـَٔازِفَةِ إِذِ ٱلْقُلُوبُ لَدَى ٱلْحَنَاجِرِ كَـٰظِمِينَ

أَزِفَتِ ٱلْـَٔازِفَةُ ﴿٥٧﴾ لَيْسَ لَهَا مِن دُونِ ٱللَّهِ كَاشِفَةٌ ﴿٥٨﴾

17. วันอัล-อาซิฟะฮ์ (วันที่ใกล้เข้ามา): อัลลอฮ์ ตะอาลา ตรัสว่า «และจงเตือนพวกเขาถึงวันที่ใกล้เข้ามา เมื่อหัวใจขึ้นมาจุกอยู่ที่ลำคอ โดยพวกเขาต่างอดกลั้นความทุกข์ไว้» (ซูเราะฮ์อัล-มุอ์มิน 40:18)⁽²⁾ ที่เรียกเช่นนั้นเพราะมันใกล้เข้ามาแล้ว ดังที่อัลลอฮ์ ตะอาลา ตรัสว่า «สิ่งที่ใกล้เข้ามาได้ใกล้เข้ามาแล้ว ไม่มีผู้ใดจะเปิดเผยมันได้นอกจากอัลลอฮ์» (ซูเราะฮ์อัน-นัจญ์มุ 53:57-58)⁽³⁾ วันกิยามะฮ์นั้นใกล้มาก ทุกสิ่งที่จะมาถึงย่อมถือว่าใกล้ แม้ระยะเวลาของมันจะยาวไกลก็ตาม และวันกิยามะฮ์ยิ่งใกล้เข้ามามากขึ้นหลังจากสัญญาณต่าง ๆ ของมันได้ปรากฏแล้ว

وَكَذَٰلِكَ أَوْحَيْنَآ إِلَيْكَ قُرْءَانًا عَرَبِيًّا لِّتُنذِرَ أُمَّ ٱلْقُرَىٰ وَمَنْ حَوْلَهَا وَتُنذِرَ يَوْمَ ٱلْجَمْعِ لَا رَيْبَ فِيهِ

ذَٰلِكَ يَوْمٌ مَّجْمُوعٌ لَّهُ ٱلنَّاسُ

18. วันแห่งการรวมพล (เยามุล-ญัมอ์): อัลลอฮ์ ตะอาลา ตรัสว่า «และในทำนองเดียวกันนั้น เราได้วะฮีย์อัลกุรอานเป็นภาษาอาหรับแก่เจ้า เพื่อเจ้าจะได้ตักเตือนชาวเมืองแม่ (มักกะฮ์) และผู้คนรอบ ๆ เมือง และเพื่อเจ้าจะได้ตักเตือนถึงวันแห่งการรวมพล ซึ่งไม่มีข้อสงสัยใด ๆ ในวันนั้น» (ซูเราะฮ์อัช-ชูรอ 42:7)⁽⁴⁾ ที่เรียกเช่นนั้นเพราะอัลลอฮ์จะทรงรวมมนุษย์ทั้งมวลในวันนั้น ดังที่อัลลอฮ์ ตะอาลา ตรัสว่า «นั่นคือวันที่มนุษย์จะถูกรวมกันในวันนั้น» (ซูเราะฮ์ฮูด 11:103)⁽⁵⁾

ٱلْحَآقَّةُ ﴿١﴾ مَا ٱلْحَآقَّةُ ﴿٢﴾

19. อัล-หากเกาะฮ์ (สิ่งที่เป็นจริงแน่นอน): อัลลอฮ์ ตะอาลา ตรัสว่า «อัล-หากเกาะฮ์ อะไรคืออัล-หากเกาะฮ์» (ซูเราะฮ์อัล-หากเกาะฮ์ 69:1-2)⁽⁶⁾ ที่เรียกเช่นนั้น ดังที่อิบนุกะษีรกล่าวไว้ ก็เพราะในวันนั้นสัญญาแห่งการตอบแทนและการขู่สำทับจะเกิดขึ้นจริง⁽⁷⁾

อัล-บุคอรีย์กล่าวไว้ในเศาะฮีหฺของท่านว่า «มันคืออัล-หากเกาะฮ์ เพราะในวันนั้นมีการตอบแทนผลบุญ และมีความจริงแท้ของกิจการทั้งหลาย คำว่า อัล-หักเกาะฮ์ และ อัล-หากเกาะฮ์ มีความหมายเดียวกัน» อิบนุหะญัรกล่าวในการอธิบายคำพูดของอัล-บุคอรีย์ว่า «ท่านนำความหมายนี้มาจากคำพูดของอัล-ฟัรรออ์ ซึ่งกล่าวไว้ในหนังสือ "มะอานีย์ อัลกุรอาน" ว่า อัล-หากเกาะฮ์ คือ วันกิยามะฮ์ ที่เรียกเช่นนั้นเพราะในวันนั้นมีการตอบแทนผลบุญ และมีความจริงแท้ของกิจการทั้งหลาย จากนั้นท่านกล่าวว่า อัล-หักเกาะฮ์ และ อัล-หากเกาะฮ์

⁽¹⁾ ซูเราะฮ์ก็อฟ : 20 ⁽²⁾ ซูเราะฮ์อัล-มุอ์มิน : 18 ⁽³⁾ ซูเราะฮ์อัน-นัจญ์มุ : 57-58 ⁽⁴⁾ ซูเราะฮ์อัช-ชูรอ : 7 ⁽⁵⁾ ซูเราะฮ์ฮูด : 103 ⁽⁶⁾ ซูเราะฮ์อัล-หากเกาะฮ์ : 1-2 ⁽⁷⁾ ตัฟซีรอิบนุกะษีร (7/99)

ทั้งสองคำมีความหมายเดียวกัน อัฏ-เฏาะบะรีย์กล่าวว่า วันนั้นถูกเรียกว่า “อัล-หากเกาะฮ์” เพราะในวันนั้นสิ่งต่าง ๆ จะเกิดขึ้นจริง การเรียกเช่นนี้เหมือนกับที่ชาวอาหรับกล่าวว่า “ลัยลุน กออิม” (ค่ำคืนที่ยืน หมายถึงค่ำคืนที่ผู้คนยืนละหมาดกันในนั้น) นักวิชาการท่านอื่นกล่าวว่า วันนั้นถูกเรียกว่า “อัล-หากเกาะฮ์” เพราะเป็นวันที่ทำให้สิ่งที่ชาวสวรรค์และชาวนรกพึงได้รับนั้นเป็นที่แน่นอน บางทัศนะกล่าวว่า เพราะเป็นวันที่จะโต้แย้งเอาผิดกับบรรดาผู้ปฏิเสธศรัทธาที่ฝ่าฝืนบรรดานบี มีสำนวนกล่าวว่า “หากก็อกตุฮู ฟะหะก็อกตุฮู” หมายความว่า ฉันได้โต้แย้งกับเขา แล้วฉันก็เอาชนะเขาได้ในการโต้แย้งนั้น อีกทัศนะหนึ่งกล่าวว่า เพราะวันนั้นเป็นความจริงที่ไม่มีข้อสงสัยใด ๆ”⁽¹⁾

20. วันแห่งการพบกัน (เยามุต-ตะลาก) อัลลอฮ์ ตะอาลา ตรัสว่า

رَفِيعُ ٱلدَّرَجَـٰتِ ذُو ٱلْعَرْشِ يُلْقِى ٱلرُّوحَ مِنْ أَمْرِهِۦ عَلَىٰ مَن يَشَآءُ مِنْ عِبَادِهِۦ لِيُنذِرَ يَوْمَ ٱلتَّلَاقِ ﴿١٥﴾

«พระองค์ผู้ทรงสูงส่งด้วยฐานันดร ผู้ทรงเป็นเจ้าของบัลลังก์ ทรงส่งวะฮีย์ (อัร-รูห์) ตามพระบัญชาของพระองค์ลงมาแก่ผู้ที่พระองค์ทรงประสงค์จากปวงบ่าวของพระองค์ เพื่อเตือนให้ระวังวันแห่งการพบกัน» (ซูเราะฮ์อัล-มุอ์มิน (ฆอฟิร) 40:15)⁽²⁾

อิบนุกะษีรกล่าวว่า “อิบนุอับบาส (ร.ฎ.) กล่าวว่า ในวันนั้นนบีอาดัมจะได้พบกับลูกหลานคนสุดท้ายของท่าน อิบนุซัยด์กล่าวว่า ในวันนั้นปวงบ่าวจะได้พบกัน เกาะตาดะฮ์ อัส-สุดดีย์ บิลาล บินสะอ์ด และสุฟยาน บินอุยัยนะฮ์ กล่าวว่า ในวันนั้นชาวแผ่นดินกับชาวฟากฟ้าจะได้พบกัน และพระผู้ทรงสร้างกับบรรดาสิ่งถูกสร้างจะได้พบกัน มัยมูน บินมิฮ์รอน กล่าวว่า ในวันนั้นผู้อธรรมกับผู้ถูกอธรรมจะได้พบกัน อาจกล่าวได้ว่า วันแห่งการพบกันครอบคลุมความหมายทั้งหมดนี้ และยังครอบคลุมถึงการที่ผู้กระทำทุกคนจะได้พบกับสิ่งที่ตนได้กระทำไว้ ไม่ว่าดีหรือชั่ว ดังที่นักวิชาการท่านอื่น ๆ ได้กล่าวไว้”⁽³⁾

21. วันแห่งการร้องเรียกกัน (เยามุต-ตะนาด) อัลลอฮ์ ตะอาลา ตรัสเล่าถึงคำตักเตือนของชายผู้ศรัทธาจากวงศ์วานฟิรเอาน์ที่มีต่อกลุ่มชนของเขาว่า

قَوْمِ إِنِّي أَخَافُ عَلَيْكُمْ يَوْمَ التَّنَادِ ﴿٣٢﴾

«และโอ้กลุ่มชนของฉัน แท้จริงฉันกลัวว่าพวกท่านจะประสบกับวันแห่งการร้องเรียกกัน» (ซูเราะฮ์อัล-มุอ์มิน (ฆอฟิร) 40:32)⁽⁴⁾

วันนั้นถูกเรียกเช่นนี้เพราะในวันนั้นจะมีการร้องเรียกกันเป็นอันมาก มนุษย์ทุกคนจะถูกเรียกชื่อเพื่อรับการสอบสวนและการตอบแทน ชาวสวรรค์จะร้องเรียกชาวนรก ชาวนรกจะร้องเรียกชาวสวรรค์ และชาวอัล-อะอ์รอฟจะร้องเรียกทั้งสองฝ่าย

22. วันแห่งการขาดทุน (เยามุต-ตะฆอบุน) อัลลอฮ์ ตะอาลา ตรัสว่า

يَوْمَ يَجْمَعُكُمْ لِيَوْمِ ٱلْجَمْعِ ۖ ذَٰلِكَ يَوْمُ ٱلتَّغَابُنِ

«วันที่พระองค์จะทรงรวบรวมพวกเจ้าเพื่อวันแห่งการชุมนุม นั่นคือวันแห่งการขาดทุน» (ซูเราะฮ์อัต-ตะฆอบุน 64:9)⁽⁵⁾

⁽¹⁾ ฟัตหุลบารีย์ (11/395) ⁽²⁾ ซูเราะฮ์อัล-มุอ์มิน อายะฮ์ที่ 15 ⁽³⁾ ตัฟซีรอิบนุกะษีร 6/130 ⁽⁴⁾ ซูเราะฮ์อัล-มุอ์มิน อายะฮ์ที่ 32 ⁽⁵⁾ ซูเราะฮ์อัต-ตะฆอบุน อายะฮ์ที่ 9

ที่ถูกเรียกเช่นนั้นก็เพราะชาวสวรรค์จะได้เปรียบชาวนรก กล่าวคือ ชาวสวรรค์จะได้เข้าสวรรค์ ได้รับสิ่งที่อัลลอฮ์ทรงเตรียมไว้ให้แก่พวกเขา และได้รับมรดกส่วนของบรรดาผู้ปฏิเสธศรัทธาในสวรรค์

يَوْمَئِذٍ يَصْدُرُ ٱلنَّاسُ أَشْتَاتًا

يَوْمَ تَأْتِى كُلُّ نَفْسٍ تُجَـٰدِلُ عَن نَّفْسِهَا

นี่คือชื่อที่เป็นที่รู้จักมากที่สุดของวันกิยามะฮ์ อุละมาอ์บางท่านยังได้ระบุชื่ออื่น ๆ นอกเหนือจากที่เราได้กล่าวมา ชื่อเหล่านี้พวกเขานำมาโดยวิธีการผันคำ (อิชติกอก) จากสิ่งที่มีระบุไว้ในตัวบท พวกเขาเรียกวันนั้นว่า “เยามุศเศาะดัร” (วันแห่งการแยกย้ายออกมา) โดยนำมาจากคำตรัสของอัลลอฮ์ที่ว่า «ในวันนั้นมนุษย์จะออกมาเป็นกลุ่ม ๆ แยกย้ายกัน»⁽¹⁾ และเรียกว่า “เยามุลญิดาล” (วันแห่งการโต้แย้ง) โดยนำมาจากคำตรัสของอัลลอฮ์ที่ว่า «วันที่ทุกชีวิตจะมาโต้แย้งเพื่อตัวของมันเอง»⁽²⁾

พวกเขายังเรียกวันนั้นด้วยชื่อตามคุณลักษณะที่อัลลอฮ์ทรงใช้พรรณนาวันนั้น โดยกล่าวว่า ในบรรดาชื่อของวันนั้นได้แก่ วันอันยากลำบาก วันอันยิ่งใหญ่ วันที่ถูกประจักษ์ (ผู้คนทั้งหมดจะมาชุมนุมกัน) วันอันบึ้งตึงและแสนสาหัส และวันอันแห้งแล้ง (ไม่มีวันอื่นใดตามมาอีก)

ในบรรดาชื่อที่พวกเขากล่าวไว้นอกเหนือจากที่ได้กล่าวมาแล้ว ได้แก่ วันแห่งการกลับคืน วันแห่งการนำเสนอ (ต่อพระองค์) วันแห่งการลดต่ำและการยกสูง วันแห่งการตอบแทนให้สาสม (กิศอศ) วันแห่งการตอบแทน วันแห่งการเป่า (สังข์) วันแห่งแผ่นดินไหว วันแห่งการสั่นสะเทือน วันแห่งการเป่าแตร วันแห่งการแยกจากกัน วันแห่งการแตกแยก วันแห่งการพลิกคว่ำ (สิ่งที่อยู่ในหลุมฝังศพ) วันแห่งความเสียใจ และวันแห่งการหลบหนี

และในบรรดาชื่อเหล่านั้นยังมีอีกว่า วันที่ความลับทั้งหลายจะถูกเปิดเผยตรวจสอบ วันที่ไม่มีชีวิตใดสามารถช่วยเหลือชีวิตอื่นได้แม้แต่น้อย วันที่พวกเขาจะถูกผลักไสลงสู่ไฟนรกญะฮันนัมอย่างรุนแรง วันที่สายตาทั้งหลายจะเบิกค้าง วันที่ข้อแก้ตัวของบรรดาผู้อธรรมจะไม่ยังประโยชน์ใด ๆ แก่พวกเขา วันที่พวกเขาจะพูดไม่ได้ วันที่ทรัพย์สินและลูกหลานจะไม่ยังประโยชน์ใด ๆ วันที่พวกเขาไม่อาจปิดบังคำพูดใด ๆ ต่ออัลลอฮ์ได้ วันที่ไม่มีผู้ใดผลักไสให้พ้นไปจากอัลลอฮ์ได้ วันที่ไม่มีการซื้อขายและไม่มีมิตรภาพ และวันที่ไม่มีความสงสัยใด ๆ ในวันนั้น

อุละมาอ์บางท่านอาจเพิ่มชื่ออื่น ๆ เข้าไปอีก และบางครั้งชื่อหนึ่งก็อาจถูกเรียกด้วยคำที่ใกล้เคียงหรือคล้ายคลึงกัน อัล-กุรฏุบีย์กล่าวว่า “ไม่เป็นที่ห้ามที่วันนั้นจะถูกเรียกด้วยชื่ออื่นนอกเหนือจากที่ได้กล่าวมา ตามสภาพการณ์ต่าง ๆ ที่เกิดขึ้นในวันนั้น เช่น ความแออัดเบียดเสียด ความคับแคบ การสั่นคลอนของเท้าทั้งหลาย ความอัปยศ

⁽¹⁾ ซูเราะฮ์อัซ-ซัลซะละฮ์ 99:6 ⁽²⁾ ซูเราะฮ์อัน-นะห์ล 16:111

(วันแห่ง) อัล-ฮะวาน (ความอัปยศ), อัษ-ษุลล์ (ความต่ำต้อย), อัล-อิฟติกอร (ความขัดสนและต้องพึ่งพา), อัศ-ศิฆอร (ความต่ำช้า), อัล-อินกิสาร (ความแตกสลายแห่งจิตใจ), เยามุลมีกอต (วันแห่งการนัดหมายที่ถูกกำหนดไว้) และอัล-มิรศอด (ที่เฝ้าคอยดักไว้) รวมถึงชื่ออื่น ๆ อีก»⁽¹⁾

เคล็ดลับของการที่วันกิยามะฮ์มีชื่อเรียกมากมาย

อัล-กุรฏุบีย์กล่าวว่า «สิ่งใดก็ตามที่มีความสำคัญยิ่งใหญ่ คุณลักษณะของมันก็จะมีหลากหลาย และชื่อของมันก็จะมีมากมาย นี่คือแบบแผนของภาษาอาหรับ ท่านไม่เห็นหรือว่า ดาบนั้น เมื่อมันมีสถานะสูงส่งในหมู่พวกเขา และประโยชน์กับบทบาทของมันเป็นที่ประจักษ์ชัดแก่พวกเขา พวกเขาก็รวบรวมชื่อเรียกดาบไว้ถึงห้าร้อยชื่อ และยังมีตัวอย่างทำนองเดียวกันนี้อีก

ดังนั้น วันกิยามะฮ์ เมื่อเรื่องราวของมันยิ่งใหญ่ และความน่าสะพรึงกลัวของมันมีมากมาย อัลลอฮ์ ตะอาลา จึงทรงขนานนามมันไว้ในคัมภีร์ของพระองค์ด้วยชื่อเรียกมากมาย และทรงพรรณนามันด้วยคุณลักษณะต่าง ๆ มากมาย»⁽²⁾

⁽¹⁾ อัต-ตัษกิเราะฮ์ : 233 ⁽²⁾ อัต-ตัษกิเราะฮ์ : 214

บทที่สอง: การทำให้สิ่งมีชีวิตทั้งหลายดับสูญ

หัวข้อที่หนึ่ง: การเป่าสังข์ (อัศ-ศูร)

كُلُّ مَنْ عَلَيْهَا فَانٍ ﴿٢٦﴾

كُلُّ شَىْءٍ هَالِكٌ إِلَّا وَجْهَهُۥ

จักรวาลอันน่าอัศจรรย์และแปลกประหลาดที่เราอาศัยอยู่นี้ เต็มไปด้วยชีวิตและสิ่งมีชีวิตทั้งที่เรามองเห็นและที่เรามองไม่เห็น พวกมันเคลื่อนไหวอยู่ในจักรวาลนี้อย่างไม่หยุดนิ่งและไม่เคยสงบลง และสภาพของมันจะยังคงเป็นเช่นนี้ต่อไป จนกระทั่งถึงวันที่อัลลอฮ์จะทรงให้สิ่งมีชีวิตทั้งมวลพินาศ เว้นแต่ผู้ที่พระองค์ทรงประสงค์ «ทุกสิ่งที่อยู่บนแผ่นดินนั้นจะต้องดับสูญ» (ซูเราะฮ์อัร-เราะห์มาน 55:26)⁽¹⁾ «ทุกสิ่งย่อมพินาศ นอกจากพระพักตร์ของพระองค์» (ซูเราะฮ์อัล-เกาะศ็อศ 28:88)⁽²⁾

وَنُفِخَ فِى ٱلصُّورِ فَصَعِقَ مَن فِى ٱلسَّمَـٰوَٰتِ وَمَن فِى ٱلْأَرْضِ إِلَّا مَن شَآءَ ٱللَّهُ

และเมื่อวันนั้นมาถึง สังข์จะถูกเป่า แล้วการเป่าครั้งนี้จะยุติชีวิตทั้งในแผ่นดินและในชั้นฟ้า «และสังข์จะถูกเป่าขึ้น แล้วผู้ที่อยู่ในชั้นฟ้าทั้งหลายและผู้ที่อยู่ในแผ่นดินก็จะสลบล้มตายลง เว้นแต่ผู้ที่อัลลอฮ์ทรงประสงค์» (ซูเราะฮ์อัซ-ซุมัร 39:68)⁽³⁾

مَا يَنظُرُونَ إِلَّا صَيْحَةً وَٰحِدَةً تَأْخُذُهُمْ وَهُمْ يَخِصِّمُونَ ﴿٤٩﴾ فَلَا يَسْتَطِيعُونَ تَوْصِيَةً وَلَآ إِلَىٰٓ أَهْلِهِمْ يَرْجِعُونَ ﴿٥٠﴾

มันคือการเป่าอันน่าสะพรึงกลัวและทำลายล้าง เมื่อผู้ใดได้ยินแล้ว เขาจะไม่สามารถสั่งเสียสิ่งใดได้ และไม่อาจกลับไปหาครอบครัวและมิตรสหายของเขาได้ «พวกเขามิได้รอคอยสิ่งใด นอกจากเสียงกัมปนาทเพียงครั้งเดียวที่จะคร่าพวกเขาไปขณะที่พวกเขากำลังทะเลาะโต้เถียงกันอยู่ แล้วพวกเขาก็จะไม่สามารถสั่งเสียได้ และจะไม่ได้กลับไปยังครอบครัวของพวกเขา» (ซูเราะฮ์ยาซีน 36:49–50)⁽⁴⁾

⁽¹⁾ ซูเราะฮ์อัร-เราะห์มาน : 26 ⁽²⁾ ซูเราะฮ์อัล-เกาะศ็อศ : 88 ⁽³⁾ ซูเราะฮ์อัซ-ซุมัร : 68 ⁽⁴⁾ ซูเราะฮ์ยาซีน : 48

ثم ينفخ في الصور ، فلا يسمعه أحد إلاّ أصغى ليتا ، ورفع ليتا ، قال : وأوّل من يسمعه رجل يلوط حوض إبله . قال : فيصعق ويصعق الناس

และในหะดีษมีระบุว่า «จากนั้นแตรจะถูกเป่า ไม่มีผู้ใดได้ยินเสียงนั้นเลย เว้นแต่เขาจะเอียงคอข้างหนึ่งลงและยกคออีกข้างหนึ่งขึ้น⁽¹⁾ ท่านกล่าวว่า: คนแรกที่ได้ยินเสียงนั้นคือชายคนหนึ่งที่กำลังฉาบซ่อมรางน้ำของอูฐของเขา ท่านกล่าวว่า: แล้วเขาก็สลบล้มลง และผู้คนทั้งหลายก็สลบล้มลง»⁽²⁾

ولتقومَّن الساعة وقد نشر الرجلان ثوبهما بينهما ، فلا يتبايعانه ولا يطويانه ، ولتقومنَّ الساعة وقد انصرف الرجل بلبن لقحته فلا يطعمه ، ولتقومنَّ الساعة وهو يليط حوضه ، فلا يسقي فيه ، ولتقومن الساعة وقد رفع أكلته إلى فيه فلا يطعمها

ท่านเราะซูล ﷺ ได้เล่าให้เราฟังถึงความรวดเร็วของการพินาศของบ่าวทั้งหลายเมื่อวันกิยามะฮ์เกิดขึ้น โดยท่านกล่าวว่า «แน่นอน วันกิยามะฮ์จะเกิดขึ้นในขณะที่ชายสองคนได้คลี่ผ้าออกระหว่างเขาทั้งสอง แต่ทั้งสองยังไม่ทันได้ซื้อขายและยังไม่ทันได้พับมันเก็บ แน่นอน วันกิยามะฮ์จะเกิดขึ้นในขณะที่ชายคนหนึ่งเพิ่งกลับมาพร้อมน้ำนมจากอูฐรีดนมของเขา แต่ยังไม่ทันได้ดื่มมัน แน่นอน วันกิยามะฮ์จะเกิดขึ้นในขณะที่เขากำลังฉาบซ่อมรางน้ำของเขา แต่ยังไม่ทันได้ให้สัตว์ดื่มน้ำจากมัน และแน่นอน วันกิยามะฮ์จะเกิดขึ้นในขณะที่เขายกอาหารคำหนึ่งขึ้นสู่ปากของเขา แต่ยังไม่ทันได้กินมัน»⁽³⁾

⁽¹⁾ "อัศฆอ" หมายถึง เอียงลง ส่วน "อัล-ลีต" หมายถึง ด้านข้างของคอ

⁽²⁾ เศาะฮีห์มุสลิม, กิตาบุลฟิตัน, บาบคุรูจญ์อัด-ดัจญาล: (4/2259) หมายเลข 2940

⁽³⁾ เศาะฮีห์อัล-บุคอรี, กิตาบุลฟิตัน, บาบ … ตะเศาะดะกู, ฟัตหุลบารี: (13/82) รายงานจากอบูฮุร็อยเราะฮ์ (ร.ฎ.) และท่านได้รายงานไว้ในกิตาบุร-ริกอก ด้วย, ฟัตหุลบารี (11/352)

บทที่สอง

อัศ-ศูร (แตร) ที่จะถูกเป่า

« ما الصور ؟ قال : الصور قرن ينفخ فيه »

คำว่า "อัศ-ศูร" ในภาษาอาหรับหมายถึง เขาสัตว์ (ที่ใช้เป่า) ท่านเราะซูล ﷺ เคยถูกถามเกี่ยวกับอัศ-ศูร ท่านจึงอธิบายด้วยความหมายที่ชาวอาหรับรู้จักในภาษาของพวกเขา ในสุนันอัต-ติรมิซีย์ สุนันอบูดาวูด เศาะฮีหฺอิบนุหิบบาน มุสนัดอะห์มัด และอัล-มุสตัดร็อกของอัล-หากิม มีรายงานจากอับดุลลอฮ์ บิน อัมร์ บิน อัล-อาศ (ร.ฎ.) ว่า ชาวอาหรับชนบทคนหนึ่งมาหาท่านนบี ﷺ แล้วถามว่า «อัศ-ศูรคืออะไร? ท่านตอบว่า อัศ-ศูรคือเขาสัตว์ที่จะถูกเป่า»⁽¹⁾ อัล-หากิมกล่าวว่า สายรายงานของหะดีษนี้เศาะฮีห์ และอัษ-ษะฮะบีย์ก็เห็นพ้องด้วย ส่วนอัต-ติรมิซีย์กล่าวถึงหะดีษนี้ว่า เป็นหะดีษหะซันเศาะฮีห์

มีรายงานจากอัล-หะซัน อัล-บัศรีย์ว่า ท่านอ่านว่า (อัศ-ศุวัร) ซึ่งเป็นพหูพจน์ของคำว่า "ศูเราะฮ์" (รูปร่าง) และตีความว่า สิ่งที่หมายถึงคือการเป่าลงไปในร่างกายทั้งหลาย เพื่อให้วิญญาณกลับคืนสู่ร่างเหล่านั้น

และมีการอ้างจากอบูอุบัยดะฮ์และอัล-กัลบีย์ว่า (อัศ-ศูร) ที่อักษรวาวมีสุกูน เป็นพหูพจน์ของคำว่า "ศูเราะฮ์" ดังที่กล่าวกันว่า "ซูร" (กำแพง) ของเมือง เป็นพหูพจน์ของ "ซูเราะฮ์" "เศาฟ์" (ขนสัตว์) เป็นพหูพจน์ของ "เศาฟะฮ์" และ "บุสร์" (อินทผลัมดิบ) เป็นพหูพจน์ของ "บุสเราะฮ์"

พวกเขากล่าวว่า สิ่งที่หมายถึงคือการเป่าลงไปในรูปร่างทั้งหลาย ซึ่งก็คือร่างกาย เพื่อให้วิญญาณกลับคืนสู่ร่างเหล่านั้น แต่สิ่งที่พวกเขากล่าวมานั้นผิดพลาดในหลายแง่มุม ดังนี้

ประการแรก การอ่านที่ถูกอ้างว่าเป็นของอัล-หะซัน อัล-บัศรีย์นั้น ไม่ถูกต้องที่จะอ้างว่าเป็นการอ่านของบรรดาอิมามที่การอ่านของพวกเขาใช้เป็นหลักฐานได้

ประการที่สอง คำว่า (ศูเราะฮ์) มีรูปพหูพจน์ว่า (ศุวัร) ไม่ใช่ (ศูร) ดังที่ได้อ้าง […]

⁽¹⁾ สิลสิละตุล อะหาดีษ อัศ-เศาะฮีหะฮ์ (3/68) หมายเลข 1080

وَصَوَّرَكُمْ فَأَحْسَنَ صُوَرَكُمْ

อบูอุบัยดะฮ์และอัล-กัลบีย์ อัลลอฮ์ตะอาลาตรัสว่า «และพระองค์ทรงให้รูปร่างแก่พวกเจ้า แล้วทรงทำให้รูปร่างของพวกเจ้าดียิ่ง»⁽¹⁾ และไม่เคยปรากฏว่ามีนักอ่านอัลกุรอานคนใดอ่านคำนี้ว่า “ฟะอะห์สะนะ ศูรอกุม” (ด้วยการออกเสียงว่า ศูร)

ประการที่สาม: คำต่าง ๆ ที่พวกเขากล่าวถึงนั้นไม่ใช่คำพหูพจน์ หากแต่เป็นคำนามรวม (อิสมุ ญัมอ์) ซึ่งแยกแยะจากรูปเอกพจน์ของมันด้วยตัวอักษรตาอ์

ประการที่สี่: ทัศนะนี้ขัดแย้งกับสิ่งที่อะฮ์ลุซซุนนะฮ์วัลญะมาอะฮ์ยึดถือ เพราะสิ่งที่อะฮ์ลุซซุนนะฮ์วัลญะมาอะฮ์ยึดถือคือ อัศ-ศูรเป็นแตรที่ถูกเป่า

ประการที่ห้า: ทัศนะนี้ขัดแย้งกับการอธิบายของท่านเราะซูล ﷺ เนื่องจากท่านได้อธิบายว่าอัศ-ศูรคือแตร และยังขัดแย้งกับหะดีษจำนวนมากที่บ่งชี้ถึงความหมายนี้

وَنُفِخَ فِى ٱلصُّورِ فَصَعِقَ مَن فِى ٱلسَّمَـٰوَٰتِ وَمَن فِى ٱلْأَرْضِ إِلَّا مَن شَآءَ ٱللَّهُ ۖ ثُمَّ نُفِخَ فِيهِ أُخْرَىٰ فَإِذَا هُمْ قِيَامٌ يَنظُرُونَ ﴿٦٨﴾

ประการที่หก: อัลลอฮ์ตะอาลาตรัสว่า «และอัศ-ศูรจะถูกเป่าขึ้น แล้วผู้ที่อยู่ในชั้นฟ้าทั้งหลายและผู้ที่อยู่ในแผ่นดินก็จะสลบล้มลง เว้นแต่ผู้ที่อัลลอฮ์ทรงประสงค์ แล้วมันจะถูกเป่าขึ้นอีกครั้งหนึ่ง ทันใดนั้นพวกเขาก็จะยืนขึ้นมองดู»⁽²⁾ อัลลอฮ์ผู้ทรงสัจจะได้ทรงแจ้งว่า อัศ-ศูรจะถูกเป่าสองครั้ง หากความหมายของอัศ-ศูรคือการเป่าเข้าไปในรูปร่าง (ศุวัร) ซึ่งหมายถึงร่างกายทั้งหลายแล้ว ก็คงไม่ถูกต้องที่จะกล่าวว่า «แล้วมันจะถูกเป่าขึ้นอีกครั้งหนึ่ง»⁽²⁾ เพราะร่างกายทั้งหลายนั้นจะถูกเป่าวิญญาณเข้าไปในขณะฟื้นคืนชีพเพียงครั้งเดียวเท่านั้น⁽³⁾

ส่วนที่นักวิชาการบางท่านกล่าวว่า อัศ-ศูรทำมาจากทับทิมหรือจากรัศมีนั้น เราไม่ทราบว่ามีหะดีษเศาะฮีหฺใดในเรื่องนี้ และอัลลอฮ์ทรงรู้ดียิ่ง

⁽¹⁾ ซูเราะฮ์ฆอฟิร 40:64 ⁽²⁾ ซูเราะฮ์อัซ-ซุมัร 39:68 ⁽³⁾ ดูเพิ่มเติมในประเด็นนี้ได้ที่: ตัซกิเราะฮ์ ของอัล-กุรฏุบีย์ หน้า 182, 185; ฟัตหุลบารี (11/367); ลิซานุลอะร็อบ (2/493)

บทที่สาม

ผู้เป่าแตรสังข์ (อัศ-ศูร)

อิบนุหะญัร อัล-อัสก็อลานีย์ กล่าวว่า «เป็นที่รู้กันแพร่หลายว่า ผู้รับผิดชอบแตรสังข์คือ อิสรอฟีล (อ.ล.) และอัล-หะลีมีย์ได้รายงานว่าเรื่องนี้เป็นมติเอกฉันท์ (อิจญ์มาอ์) ทั้งยังมีการระบุไว้อย่างชัดเจนในหะดีษของวะฮ์บ์ บิน มุนับบิฮ์ ในหะดีษของอบูสะอีด (ร.ฎ.) ที่บันทึกโดยอัล-บัยฮะกีย์ ในหะดีษของอบูฮุร็อยเราะฮ์ (ร.ฎ.) ที่บันทึกโดยอิบนุมัรดะวัยฮ์ และในหะดีษเรื่องแตรสังข์ที่มีความยาว (หะดีษุศ-ศูร อัฏ-เฏาะวีล) ด้วยเช่นกัน»⁽¹⁾

إن طَرْف صاحب الصور منذ وُكِّل به مستعد ينظر نحو العرش ، مخافة أن يؤمر قبل أن يرتد إليه طَرْفه ، كأن عينيه كوكبان دُرّيان

ท่านเราะซูล ﷺ ได้บอกแก่เราว่า ผู้รับผิดชอบแตรสังข์นั้นพร้อมอยู่เสมอที่จะเป่ามัน นับตั้งแต่อัลลอฮ์ตะอาลาทรงสร้างเขาขึ้นมา ในหนังสืออัล-มุสตัดร็อกของอัล-หากิม รายงานจากอบูฮุร็อยเราะฮ์ (ร.ฎ.) ว่า ท่านเราะซูลุลลอฮ์ ﷺ กล่าวว่า «แท้จริงสายตาของผู้รับผิดชอบแตรสังข์ นับตั้งแต่เขาได้รับมอบหมายหน้าที่นี้ ได้เตรียมพร้อมจับจ้องไปยังบัลลังก์ (อัล-อัรช์) ด้วยเกรงว่าจะได้รับคำสั่งก่อนที่เขาจะได้กะพริบตา ดวงตาทั้งสองของเขาประหนึ่งดวงดาวสองดวงที่ส่องประกายเจิดจ้า» อัล-หากิมกล่าวว่า สายรายงานของหะดีษนี้เศาะฮีหฺ และอัษ-ษะฮะบีย์ก็เห็นพ้องกับท่าน⁽²⁾

كيف أنعم ، وقد التقم صاحب القرن القرن ، وحنى جبهته ، وأصغى سمعه ، ينتظر أن يؤمر أن

และในยุคสมัยนี้ซึ่งวันกิยามะฮ์ได้ใกล้เข้ามาแล้ว อิสรอฟีลยิ่งอยู่ในสภาพที่พร้อมและเตรียมตัวมากขึ้นที่จะเป่าแตรสังข์ ดังที่อิบนุล-มุบาร็อกได้รายงานไว้ในหนังสืออัซ-ซุฮด์ อัต-ติรมิซีย์ในหนังสือสุนันของท่าน อบูนุอัยม์ในหนังสืออัล-หิลยะฮ์ อบูยะอ์ลาในหนังสือมุสนัดของท่าน อิบนุหิบบานในหนังสือเศาะฮีหฺของท่าน และอัล-หากิมในหนังสืออัล-มุสตัดร็อก จากอบูสะอีด อัล-คุดรีย์ (ร.ฎ.) ว่า ท่านเราะซูลุลลอฮ์ ﷺ กล่าวว่า «ฉันจะใช้ชีวิตอย่างสุขสำราญได้อย่างไร ในขณะที่ผู้รับผิดชอบเขาสัตว์ (แตรสังข์) ได้อมเขาสัตว์นั้นไว้แล้ว ก้มหน้าผากลง และเงี่ยหูฟัง รอคอยว่าเมื่อใดเขาจะได้รับคำสั่งให้

⁽¹⁾ ฟัตหุล-บารีย์ (11/368) ⁽²⁾ สิลสิละตุล-อะหาดีษ อัศ-เศาะฮีหะฮ์ (3/65) หมายเลข (1078)

ينفخ ، فينفخ . قال المسلمون : فكيف نقول يا رسول الله ؟ قال : قولوا : حسبناالله ونعم الوكيل ، توكلنا على الله ربنا

…ให้เป่า แล้วเขาก็จะเป่า» บรรดามุสลิมกล่าวว่า «แล้วพวกเราจะกล่าวอย่างไร โอ้ท่านเราะซูลุลลอฮ์?» ท่านตอบว่า «พวกท่านจงกล่าวว่า "หัสบุนัลลอฮุ วะนิอ์มัล วะกีล ตะวักกัลนา อะลัลลอฮิ ร็อบบินา" (อัลลอฮ์ทรงพอเพียงแก่เราแล้ว และพระองค์คือผู้ทรงได้รับการมอบหมายที่ดียิ่ง เราได้มอบหมายต่ออัลลอฮ์ผู้เป็นพระเจ้าของเรา)» อัต-ติรมิซีย์กล่าวว่า "เป็นหะดีษหะซัน"

ท่านเชคนาศิร (อัล-อัลบานีย์) ได้กล่าวถึงบรรดาผู้รายงานหะดีษนี้จากศอฮาบะฮ์ สายรายงานต่าง ๆ ตลอดจนสายรายงานที่สนับสนุน (มุตาบะอาต) และหลักฐานสนับสนุน (ชะวาฮิด) ของหะดีษนี้ไว้ในหนังสือ «ซิลซิละฮ์ อัล-อะหาดีษ อัศ-ศอฮีหะฮ์» ซึ่งบ่งชี้ว่าหะดีษนี้เป็นหะดีษที่ถูกต้อง⁽¹⁾

⁽¹⁾ ซิลซิละฮ์ อัล-อะหาดีษ อัศ-ศอฮีหะฮ์ (3/66) หมายเลข (1079)

หัวข้อที่สี่

วันที่การเป่าแตรจะเกิดขึ้น

خير يوم طلعت عليه الشمس يوم الجمعة ، فيه خلق آدم ، وفيه أدخل الجنّة ، وفيه أخرج منها ، ولا تقوم الساعة إلا يوم الجمعة

วันกิยามะฮ์จะเกิดขึ้นในวันศุกร์ ในเศาะฮีหฺมุสลิม มีรายงานจากอบูฮุร็อยเราะฮ์ (ร.ฎ.) ว่า ท่านเราะซูล ﷺ กล่าวว่า «วันที่ดีที่สุดที่ดวงอาทิตย์ขึ้นคือวันศุกร์ ในวันนั้นอาดัมถูกสร้าง ในวันนั้นเขาถูกนำเข้าสวรรค์ ในวันนั้นเขาถูกนำออกจากสวรรค์ และวันกิยามะฮ์จะไม่เกิดขึ้นนอกจากในวันศุกร์»⁽¹⁾

إن من أفضل أيامكم يوم الجمعة ، فيه خلق آدم ، وفيه قبض ، وفيه النفخة ، وفيه الصَّعْقَة ، فأكثروا عليَّ من الصلاة فيه ، فإن صلاتكم معروضة عليّ

عرضت عليَّ الأيام ، فعرض عليَّ فيها يوم الجمعة ، فإذا هي كمرآة بيضاء في وسطها نكتة سوداء ، فقلت : ماهذه ؟ قيل : الساعة

ในอีกหะดีษหนึ่ง ท่านเราะซูล ﷺ บอกว่าวันกิยามะฮ์จะเกิดขึ้นในวันศุกร์ และในวันนั้นปวงบ่าวจะถูกฟื้นคืนชีพด้วย มีรายงานจากเอาส์ บิน เอาส์ (ร.ฎ.) ว่า ท่านเราะซูล ﷺ กล่าวว่า «แท้จริงหนึ่งในวันที่ประเสริฐที่สุดของพวกท่านคือวันศุกร์ ในวันนั้นอาดัมถูกสร้าง ในวันนั้นเขาถูกเอาชีวิตไป ในวันนั้นจะมีการเป่าแตร และในวันนั้นจะมีการล้มสิ้นสติ ดังนั้นพวกท่านจงกล่าวเศาะละวาตแก่ฉันให้มากในวันนั้น เพราะเศาะละวาตของพวกท่านจะถูกนำเสนอแก่ฉัน» รายงานโดยอบูดาวูด อันนะสาอี อิบนุมาญะฮ์ อัดดาริมี และอัลบัยฮะกีในหนังสือ «อัดดะอะวาต อัลกะบีร»⁽²⁾ และใน «มุสนัด อัฏเฏาะบะรอนี อัลเอาสัฏ» และ «อัลหิลยะฮ์» ของอบูนุอัยม์ มีรายงานจากอนัส (ร.ฎ.) ว่า ท่านเราะซูล ﷺ กล่าวว่า «วันต่าง ๆ ถูกนำเสนอแก่ฉัน และในจำนวนนั้นวันศุกร์ถูกนำเสนอแก่ฉัน ปรากฏว่ามันเหมือนกระจกสีขาว ตรงกลางมีจุดสีดำ ฉันจึงถามว่า นี่คืออะไร? มีผู้ตอบว่า (นี่คือ) วันกิยามะฮ์»⁽³⁾

⁽¹⁾ มิชกาต อัลมะศอบีห์ (1/427) หมายเลข (1356) ⁽²⁾ มิชกาต อัลมะศอบีห์ (1/430) หมายเลข (1361) ผู้ตรวจสอบหนังสืออัลมิชกาตกล่าวถึงสายรายงานของอบูดาวูดว่า: เศาะฮีหฺ และนักวิชาการกลุ่มหนึ่งได้ยืนยันว่าเป็นหะดีษเศาะฮีหฺ ⁽³⁾ เชคนาศิร (อัลอัลบานี) ระบุว่าหะดีษนี้เศาะฮีหฺในเศาะฮีหฺ อัลญามิอ์ (4/31) หมายเลข (3895) และได้นำเสนอสายรายงานต่าง ๆ ของหะดีษนี้ไว้ในสิลสิละฮ์ อัลอะหาดีษ อัศเศาะฮีหะฮ์ (4/568) หมายเลข (1930)

خير يوم طلعت فيه الشمس يوم الجمعة ، فيه خلق آدم ، وفيه هبط ، وفيه تيب عليه ، وفيه مات ، وفيه تقوم الساعة ، ومامن دابة إلا وهي مصيخة ، يوم الجمعة من حين تصبح حتى تطلع الشمس ، شفقا من الساعة ، إلا الجن والإنس

และเนื่องจากวันกิยามะฮ์จะเกิดขึ้นในวันนี้ บรรดามัคลูกทั้งหลายจึงหวั่นเกรงและหวาดกลัวในทุกวันศุกร์ ยกเว้นมนุษย์และญิน ในหนังสืออัล-มุวัฏเฏาะอ์ของอิมามมาลิก สุนันอบีดาวูด สุนันอัต-ติรมิซีย์ สุนันอัน-นะซาอีย์ และมุสนัดอะห์มัด รายงานจากอบูฮุร็อยเราะฮ์ (ร.ฎ.) ว่า ท่านเราะซูล ﷺ กล่าวว่า «วันที่ดีที่สุดที่ดวงอาทิตย์ขึ้นคือวันศุกร์ ในวันนั้นอาดัมถูกสร้าง ในวันนั้นเขาถูกส่งลงมา ในวันนั้นการเตาบะฮ์ของเขาถูกตอบรับ ในวันนั้นเขาเสียชีวิต และในวันนั้นวันกิยามะฮ์จะเกิดขึ้น ไม่มีสัตว์ใดเลยนอกจากมันจะเงี่ยหูรอคอย⁽¹⁾ในวันศุกร์ ตั้งแต่ยามรุ่งอรุณจนกระทั่งดวงอาทิตย์ขึ้น ด้วยความหวั่นเกรงต่อวันกิยามะฮ์ ยกเว้นญินและมนุษย์»⁽²⁾

⁽¹⁾ เฝ้ารอคอยการเกิดขึ้นของวันกิยามะฮ์ ⁽²⁾ มิชกาตุลมะศอบีห์ (1/428) หมายเลข (1359) ผู้ตรวจทานหนังสืออัล-มิชกาตระบุว่าอยู่ในอัล-มุวัฏเฏาะอ์และอัต-ติรมิซีย์ และอัต-ติรมิซีย์กล่าวถึงหะดีษนี้ว่า: หะซันเศาะฮีห์

บทที่ห้า: เป่าแตรกี่ครั้ง?

وَنُفِخَ فِى ٱلصُّورِ فَصَعِقَ مَن فِى ٱلسَّمَـٰوَٰتِ وَمَن فِى ٱلْأَرْضِ إِلَّا مَن شَآءَ ٱللَّهُ ۖ ثُمَّ نُفِخَ فِيهِ أُخْرَىٰ فَإِذَا هُمْ قِيَامٌ يَنظُرُونَ ﴿٦٨﴾

สิ่งที่ปรากฏชัดคือ มะลาอิกะฮ์อิสรอฟีลจะเป่าแตรสองครั้ง ครั้งแรกทำให้สรรพสิ่งสลบสิ้นชีวิต และครั้งที่สองทำให้เกิดการฟื้นคืนชีพ อัลลอฮ์ตะอาลาตรัสว่า «และแตรจะถูกเป่าขึ้น แล้วผู้ที่อยู่ในชั้นฟ้าทั้งหลายและผู้ที่อยู่ในแผ่นดินก็จะสลบสิ้นชีวิต เว้นแต่ผู้ที่อัลลอฮ์ทรงประสงค์ แล้วแตรจะถูกเป่าขึ้นอีกครั้งหนึ่ง แล้วทันใดนั้นพวกเขาก็จะยืนขึ้นมองดู» (ซูเราะฮ์อัซ-ซุมัร 39:68)⁽¹⁾

يَوْمَ تَرْجُفُ ٱلرَّاجِفَةُ ﴿٦﴾ تَتْبَعُهَا ٱلرَّادِفَةُ ﴿٧﴾

อัลกุรอานได้เรียกการเป่าครั้งแรกว่า "อัร-รอญิฟะฮ์" (การสั่นสะเทือน) และเรียกการเป่าครั้งที่สองว่า "อัร-รอดิฟะฮ์" (สิ่งที่ตามมา) อัลลอฮ์ตะอาลาตรัสว่า «วันที่การสั่นสะเทือนครั้งแรกจะสั่นสะเทือน แล้วการสั่นสะเทือนครั้งต่อมาก็จะติดตามมา» (ซูเราะฮ์อัน-นาซิอาต 79:6-7)⁽²⁾

مَا يَنظُرُونَ إِلَّا صَيْحَةً وَٰحِدَةً تَأْخُذُهُمْ وَهُمْ يَخِصِّمُونَ ﴿٤٩﴾ فَلَا يَسْتَطِيعُونَ تَوْصِيَةً وَلَآ إِلَىٰٓ أَهْلِهِمْ يَرْجِعُونَ ﴿٥٠﴾ وَنُفِخَ فِى ٱلصُّورِ فَإِذَا هُم مِّنَ ٱلْأَجْدَاثِ إِلَىٰ رَبِّهِمْ يَنسِلُونَ ﴿٥١﴾

และในอีกที่หนึ่ง อัลกุรอานได้เรียกการเป่าครั้งแรกว่า "อัศ-ศ็อยหะฮ์" (เสียงกัมปนาท) และระบุอย่างชัดเจนถึงการเป่าแตรในครั้งที่สอง อัลลอฮ์ตะอาลาตรัสว่า «พวกเขามิได้รอคอยสิ่งใดนอกจากเสียงกัมปนาทเพียงครั้งเดียว ซึ่งจะคร่าพวกเขาขณะที่พวกเขากำลังโต้เถียงกันอยู่ แล้วพวกเขาก็ไม่สามารถสั่งเสียได้ และไม่อาจกลับไปหาครอบครัวของพวกเขาได้ และแตรจะถูกเป่าขึ้น แล้วทันใดนั้นพวกเขาก็จะออกจากหลุมศพรีบเร่งไปยังพระเจ้าของพวกเขา» (ซูเราะฮ์ยาซีน 36:49-51)⁽³⁾

ما بين النفختين أربعون

และหะดีษของท่านนบี ﷺ ได้ระบุอย่างชัดเจนถึงการเป่าแตรสองครั้ง ในเศาะฮีหฺอัล-บุคอรีและมุสลิม รายงานจากท่านอบูฮุร็อยเราะฮ์ (ร.ฎ.) จากท่านนบี ﷺ ว่า «ระหว่างการเป่าแตรทั้งสองครั้งนั้นคือสี่สิบ» ผู้คนถามว่า โอ้อบูฮุร็อยเราะฮ์ สี่สิบวันหรือ? ท่านตอบว่า ข้าพเจ้าขอไม่ระบุ พวกเขาถามว่า สี่สิบเดือนหรือ? ท่านตอบว่า ข้าพเจ้าขอไม่ระบุ พวกเขาถามว่า สี่สิบปีหรือ? ท่านตอบว่า ข้าพเจ้าขอไม่ระบุ⁽⁴⁾

และในเศาะฮีหฺมุสลิม รายงานจากท่านอับดุลลอฮ์ บิน อัมร์ บิน อัล-อาศ (ร.ฎ.) ว่าท่านได้ยินท่านเราะซูลุลลอฮ์ ﷺ

⁽¹⁾ ซูเราะฮ์อัซ-ซุมัร: 68 ⁽²⁾ ซูเราะฮ์อัน-นาซิอาต: 6-7 ⁽³⁾ ซูเราะฮ์ยาซีน: 49-51 ⁽⁴⁾ บันทึกโดยอัล-บุคอรีในเศาะฮีหฺของท่าน กิตาบุตตัฟซีร บทตัฟซีรซูเราะฮ์อัซ-ซุมัร, ฟัตหุลบารี: (11/551) และบันทึกโดยมุสลิมในเศาะฮีหฺของท่าน (4/2270) หมายเลข: 2955

ثم ينفخ في الصور ، فلا يسمعه أحد إلا أصغى ليتا ، ورفع ليتا ، فأول من يسمعه رجل يلوط حوض إبله ، قال : فيصعق ، ويصعق الناس ، ثم يرسل الله ـ أو قال : ينزل الله مطرا ، كأنه الطلَّ ، أو الظلُّ ، ( نعمان الشاك ) فتنبت منه أجساد الناس ، ثم ينفخ فيه أخرى فإذا هم قيام ينظرون

«จากนั้นจะมีการเป่าแตรสังข์ ไม่มีผู้ใดได้ยินเสียงนั้นเว้นแต่เขาจะเอียงลำคอข้างหนึ่งลง และยกลำคออีกข้างหนึ่งขึ้น⁽¹⁾ ผู้ที่ได้ยินเสียงนั้นเป็นคนแรกคือชายผู้หนึ่งที่กำลังฉาบซ่อมแซมรางน้ำของอูฐของเขา» ท่านกล่าวว่า «แล้วเขาก็สิ้นสติ และผู้คนทั้งหลายก็สิ้นสติ จากนั้นอัลลอฮ์จะส่ง (หรือท่านกล่าวว่า อัลลอฮ์จะประทาน) ฝนลงมา ประหนึ่งน้ำค้าง หรือประหนึ่งร่มเงา (นุอ์มาน⁽²⁾ เป็นผู้สงสัย) แล้วร่างกายของมนุษย์ก็งอกขึ้นมาจากฝนนั้น จากนั้นจะมีการเป่าแตรสังข์อีกครั้งหนึ่ง แล้วทันใดนั้นพวกเขาก็ลุกขึ้นยืนจ้องมองอยู่»⁽³⁾

ثم يقوم ملك الصور بين السماء والأرض ، فينفخ فيه ، والصور قرن ، فلا يبقى خلق في السموات ولا في الأرض إلا مات إلا من شاء ربك ، ثم يكون بين النفختين ما شاء الله أن يكون

อัล-บัยฮะกีย์ได้บันทึกด้วยสายรายงานที่แข็งแรง จากอิบนุมัสอูด (ร.ฎ.) ในลักษณะเมาวกูฟ (เป็นคำพูดของท่านเอง) ว่า «จากนั้นมะลาอิกะฮ์ผู้เป่าแตรสังข์จะยืนขึ้นระหว่างฟากฟ้ากับแผ่นดิน แล้วเป่าแตรนั้น ซึ่งแตรสังข์นั้นคือเขาสัตว์ ดังนั้นจะไม่มีสิ่งถูกสร้างใดหลงเหลืออยู่ทั้งในชั้นฟ้าและในแผ่นดิน เว้นแต่จะตายลง ยกเว้นผู้ที่พระผู้อภิบาลของท่านทรงประสงค์ จากนั้นระหว่างการเป่าทั้งสองครั้งจะมีช่วงเวลาตามที่อัลลอฮ์ทรงประสงค์ให้มี»⁽⁴⁾

إن أفضل أيامكم يوم الجمعة ، فيه الصعقة وفيه النفخة

และเอาส์ บิน เอาส์ อัษ-ษะเกาะฟีย์ (ร.ฎ.) ได้รายงานจากท่านเราะซูล ﷺ ว่า ท่านกล่าวว่า «แท้จริงวันที่ประเสริฐที่สุดในบรรดาวันทั้งหลายของพวกท่านคือวันศุกร์ ในวันนั้นจะมีการสิ้นสติ และในวันนั้นจะมีการเป่าแตรสังข์»⁽⁵⁾ หะดีษนี้บันทึกโดยอบูดาวูด อัน-นะสาอีย์ และอะห์มัด และได้รับการรับรองว่าเศาะฮีหฺโดยอิบนุคุซัยมะฮ์ อิบนุหิบบาน และอัล-หากิม⁽⁶⁾

ทัศนะที่อายะฮ์และหะดีษต่าง ๆ ที่เราได้นำเสนอมานี้บ่งชี้ไว้ ได้รับการชี้ขาดว่ามีน้ำหนักกว่าโดยนักวิชาการกลุ่มหนึ่ง ในจำนวนนั้นได้แก่ อัล-กุรฏุบีย์⁽⁷⁾ และอิบนุหะญัร อัล-อัสก็อลานีย์⁽⁸⁾

ส่วนนักวิชาการอีกกลุ่มหนึ่งมีทัศนะว่า การเป่าแตรสังข์มีสามครั้ง ได้แก่ การเป่าแห่งความตื่นตระหนก การเป่าแห่งการสิ้นสติ (ความตาย) และการเป่าแห่งการฟื้นคืนชีพ

⁽¹⁾ อัล-ลีต คือ ด้านข้างของลำคอ และการเอียงลำคอ หมายถึง การเอนลำคอลง ⁽²⁾ คือ นุอ์มาน บิน สาลิม หนึ่งในผู้รายงานหะดีษบทนี้ ⁽³⁾ รายงานโดยมุสลิม (4/2258) หมายเลข 2940 ⁽⁴⁾ ฟัตหุลบารีย์ (11/370) ⁽⁵⁾ ฟัตหุลบารีย์ (11/370) ⁽⁶⁾ ฟัตหุลบารีย์ (11/370) ⁽⁷⁾ อัต-ตัซกิเราะฮ์ ของอัล-กุรฏุบีย์ หน้า 183, 184 ⁽⁸⁾ ฟัตหุลบารีย์ (11/369)

وَيَوْمَ يُنفَخُ فِى ٱلصُّورِ فَفَزِعَ مَن فِى ٱلسَّمَـٰوَٰتِ وَمَن فِى ٱلْأَرْضِ إِلَّا مَن شَآءَ ٱللَّهُ

และในบรรดาผู้ที่มีทัศนะเช่นนี้ ได้แก่ อิบนุลอะเราะบีย์⁽¹⁾ อิบนุตัยมียะฮ์⁽²⁾ อิบนุกะษีร⁽³⁾ และอัส-สะฟารีนีย์⁽⁴⁾ หลักฐานของผู้ที่มีทัศนะนี้คือ อัลลอฮ์ทรงกล่าวถึงการเป่าแห่งความตื่นตระหนกไว้ในดำรัสของพระองค์ว่า «และวันที่สังข์ (อัศ-ศูร) จะถูกเป่าขึ้น แล้วผู้ที่อยู่ในชั้นฟ้าทั้งหลายและผู้ที่อยู่ในแผ่นดินก็ตื่นตระหนก เว้นแต่ผู้ที่อัลลอฮ์ทรงประสงค์» (ซูเราะฮ์อัน-นัมล์ 27:87)⁽⁵⁾

ثم ينفخ في الصور ثلاث نفخات ، نفخة الفزع ، ونفخة الصعق ، ونفخة القيام لرب العالمين

นอกจากนี้ พวกเขายังอ้างหะดีษบางบทที่ระบุชัดว่าการเป่ามีสามครั้ง เช่น หะดีษอัศ-ศูร ซึ่งเป็นหะดีษที่ยาว บันทึกโดยอัฏ-เฏาะบะรีย์ ในหะดีษนั้นมีข้อความว่า «จากนั้นสังข์จะถูกเป่าสามครั้ง คือ การเป่าแห่งความตื่นตระหนก การเป่าแห่งความสิ้นชีวิต และการเป่าเพื่อการลุกขึ้นยืนต่อพระผู้อภิบาลแห่งสากลโลก»⁽⁶⁾

ส่วนการที่พวกเขาอ้างอายะฮ์ที่กล่าวถึงการเป่าแห่งความตื่นตระหนกนั้น อายะฮ์ดังกล่าวไม่ได้ระบุอย่างชัดแจ้งว่านี่คือการเป่าครั้งที่สาม เพราะการที่อัลลอฮ์ผู้ทรงสัจธรรม ตะบาเราะกะวะตะอาลา ทรงกล่าวถึงความตื่นตระหนกที่ประสบแก่ผู้ที่อยู่ในชั้นฟ้าทั้งหลายและแผ่นดินเมื่อสังข์ถูกเป่านั้น ไม่ได้หมายความว่าจะต้องถือว่าเป็นการเป่าอีกครั้งหนึ่งต่างหาก ทั้งนี้ การเป่าครั้งแรกทำให้ผู้ที่ยังมีชีวิตอยู่ตื่นตระหนกก่อนที่พวกเขาจะสิ้นชีวิต และการเป่าครั้งที่สองทำให้มนุษย์ตื่นตระหนกในขณะที่พวกเขาถูกฟื้นคืนชีพ

อิบนุหะญัร เราะหิมะฮุลลอฮ์ ตะอาลา กล่าวว่า «การที่ความสิ้นชีวิตแตกต่างจากความตื่นตระหนกนั้น ไม่ได้หมายความว่าทั้งสองจะเกิดขึ้นพร้อมกันจากการเป่าครั้งแรกไม่ได้»⁽⁷⁾ และมีระบุในหนังสืออัต-ตัซกิเราะฮ์ของอัล-กุรฏุบีย์ว่า «การเป่าแห่งความตื่นตระหนกก็คือการเป่าแห่งความสิ้นชีวิตนั่นเอง เพราะทั้งสองประการล้วนเกิดขึ้นควบคู่กับการเป่าครั้งนั้น กล่าวคือ พวกเขาตื่นตระหนกอย่างรุนแรงจนเสียชีวิตเพราะความตื่นตระหนกนั้น»⁽⁸⁾

ส่วนหะดีษอัศ-ศูรนั้น เป็นหะดีษเฎาะอีฟที่มุฎเฏาะริบ (มีสายรายงานและตัวบทสับสนขัดแย้งกัน) ดังที่ผู้เป็นหลักอ้างอิงในวิชา…

⁽¹⁾ ฟะตาวา ชัยคุลอิสลาม (4/260) ⁽²⁾ ฟัตหุลบารีย์ (11/369), อัต-ตัซกิเราะฮ์ ของอัล-กุรฏุบีย์ หน้า 184 ⁽³⁾ อัน-นิฮายะฮ์ ของอิบนุกะษีร (1/253) ⁽⁴⁾ ละวามิอุลอันวาร อัล-บะฮิยยะฮ์ (2/161) ⁽⁵⁾ ซูเราะฮ์อัน-นัมล์ (87) ⁽⁶⁾ ฟัตหุลบารีย์ (11/369) ⁽⁷⁾ ฟัตหุลบารีย์ (11/369) ⁽⁸⁾ อัต-ตัซกิเราะฮ์ ของอัล-กุรฏุบีย์ หน้า 184

…หะดีษนี้ อิบนุหะญัร อัล-อัสก็อลานีย์ (ขออัลลอฮ์ตะอาลาทรงเมตตาท่าน) และท่านได้อ้างการวินิจฉัยว่าหะดีษนี้อ่อน (เฎาะอีฟ) จากอัล-บัยฮะกีย์⁽¹⁾

อิบนุหัซม์ (ขออัลลอฮ์ตะอาลาทรงเมตตาท่าน) มีทัศนะว่า «การเป่าแตรในวันกิยามะฮ์มีสี่ครั้ง ครั้งที่หนึ่งคือการเป่าเพื่อให้ตาย ครั้งที่สองคือการเป่าเพื่อให้มีชีวิต ซึ่งด้วยการเป่าครั้งนี้ผู้ตายทุกคนจะลุกขึ้น ถูกนำออกมาจากหลุมศพ และถูกรวบรวมเพื่อการสอบสวน

ครั้งที่สามคือการเป่าที่ทำให้ตื่นตระหนกและสลบไป แล้วพวกเขาจะฟื้นขึ้นมาเหมือนคนที่เป็นลมหมดสติ โดยไม่มีผู้ใดตายเพราะการเป่าครั้งนี้ และครั้งที่สี่คือการเป่าเพื่อให้ฟื้นจากการหมดสตินั้น»⁽²⁾

อิบนุหะญัรกล่าวหลังจากที่ได้นำคำพูดของอิบนุหัซม์มาเล่าแล้วว่า «สิ่งที่เขากล่าวไว้ว่าการเป่าสองครั้งนั้นเป็นสี่ครั้งนั้นไม่ชัดเจน แท้จริงแล้วมีการเป่าเพียงสองครั้งเท่านั้น และความแตกต่างที่เกิดขึ้นในแต่ละครั้งนั้นขึ้นอยู่กับผู้ที่ได้ยินมัน กล่าวคือ ครั้งที่หนึ่ง ทุกคนที่มีชีวิตอยู่จะตายลงด้วยการเป่าครั้งนี้ และผู้ที่ไม่ตายจากบรรดาผู้ที่อัลลอฮ์ทรงยกเว้นไว้ก็จะหมดสติไป ส่วนครั้งที่สอง ผู้ที่ตายไปแล้วจะกลับมีชีวิตด้วยการเป่าครั้งนี้ และผู้ที่หมดสติก็จะฟื้นขึ้นด้วยการเป่าครั้งนี้ และอัลลอฮ์ทรงรู้ดียิ่ง»⁽³⁾

⁽¹⁾ ฟัตหุลบารีย์ (11/369) ⁽²⁾ ฟัตหุลบารีย์ (6/446) ⁽³⁾ ฟัตหุลบารีย์ (6/446)

บทที่หก

บรรดาผู้ที่ไม่สลบเมื่อมีการเป่าแตร (ศูร)

وَنُفِخَ فِى ٱلصُّورِ فَصَعِقَ مَن فِى ٱلسَّمَـٰوَٰتِ وَمَن فِى ٱلْأَرْضِ إِلَّا مَن شَآءَ ٱللَّهُ

พระผู้ทรงสร้างผู้ทรงเกรียงไกรและสูงส่งได้ทรงแจ้งแก่เราว่า บางส่วนของผู้ที่อยู่ในชั้นฟ้าทั้งหลายและผู้ที่อยู่ในแผ่นดินจะไม่สลบ ในขณะที่ผู้ที่อยู่ในชั้นฟ้าทั้งหลายและผู้ที่อยู่ในแผ่นดินสลบ «และแตรจะถูกเป่าขึ้น แล้วผู้ที่อยู่ในชั้นฟ้าทั้งหลายและผู้ที่อยู่ในแผ่นดินก็จะสลบล้มลง เว้นแต่ผู้ที่อัลลอฮ์ทรงประสงค์» (ซูเราะฮ์อัซ-ซุมัร 39:68)⁽¹⁾

إِلَّا مَن شَآءَ ٱللَّهُ

บรรดาอุละมาอ์มีความเห็นแตกต่างกันในการระบุว่า ผู้ที่พระผู้ทรงสัจธรรมทรงหมายถึงด้วยการยกเว้นในพระดำรัสของพระองค์ที่ว่า «เว้นแต่ผู้ที่อัลลอฮ์ทรงประสงค์» นั้นคือผู้ใด

1. อิบนุหัซม์มีทัศนะว่า พวกเขาคือมะลาอิกะฮ์ทั้งหมด เพราะตามความเชื่อของเขา มะลาอิกะฮ์เป็นวิญญาณที่ไม่มีวิญญาณอยู่ภายใน ดังนั้นพวกเขาจึงไม่ตายเลย⁽²⁾

« إن الله إذا تكلم بالوحي أخذ الملائكة منه مثل الغشى »

« إذا سمعت الملائكة كلامه صعقوا »

ทัศนะที่เขายึดถือว่ามะลาอิกะฮ์ไม่ตายนั้นเป็นสิ่งที่ไม่อาจยอมรับได้ เพราะมะลาอิกะฮ์เป็นสิ่งถูกสร้างหนึ่งในบรรดาสิ่งถูกสร้างของอัลลอฮ์ผู้ทรงจำเริญและสูงส่ง พวกเขาเป็นบ่าวที่อยู่ภายใต้การอภิบาลและอยู่ภายใต้อำนาจของพระองค์ พระองค์ทรงสร้างพวกเขา และพระองค์ทรงสามารถที่จะให้พวกเขาตายและให้พวกเขามีชีวิตขึ้นมา และได้มีรายงานที่ถูกต้องยืนยันในอัศ-เศาะฮีหฺจากท่านนบี ﷺ หลายกระแส และจากศอฮาบะฮ์หลายท่านว่า ท่านกล่าวว่า «แท้จริงอัลลอฮ์นั้น เมื่อพระองค์ตรัสด้วยวะห์ยู มะลาอิกะฮ์จะเกิดอาการคล้ายกับการเป็นลมหมดสติ» และในอีกรายงานหนึ่งว่า «เมื่อมะลาอิกะฮ์ได้ยินพระดำรัสของพระองค์ พวกเขาก็สลบล้มลง» ดังนั้นท่านได้แจ้งไว้ในหะดีษนี้ว่า พวกเขาสลบล้มลงด้วยการสลบแบบหมดสติ เมื่อการสลบแบบหมดสติเกิดขึ้นกับพวกเขาได้ การสลบแบบตายก็ย่อมเกิดขึ้นกับพวกเขาได้เช่นกัน⁽³⁾

⁽¹⁾ ซูเราะฮ์อัซ-ซุมัร : 68 ⁽²⁾ ฟัตหุลบารี : (6/371) ⁽³⁾ ดูใน มัจญ์มูอ์ ฟะตาวา ชัยคุลอิสลาม : (4/260)

2 — มุกอติลและนักวิชาการท่านอื่น ๆ มีทัศนะว่า พวกเขาคือญิบรีล มีกาอีล อิสรอฟีล และมะลาอิกะฮ์แห่งความตาย⁽¹⁾ นักวิชาการบางท่านเพิ่มเติมมะลาอิกะฮ์ผู้แบกอะรัชเข้าไปด้วย⁽²⁾

ความถูกต้องของทัศนะนี้ขึ้นอยู่กับหะดีษต่าง ๆ ที่พวกเขารายงานไว้ แต่นักวิชาการผู้เชี่ยวชาญด้านหะดีษไม่ยอมรับว่าหะดีษในลักษณะนี้เศาะฮีหฺ⁽³⁾

3 — อิมามอะห์มัด บิน หันบัล (ขออัลลอฮ์ทรงเมตตาท่าน) มีทัศนะว่า ผู้ที่ถูกหมายถึงคือบรรดาผู้ที่อยู่ในสวรรค์ ได้แก่ หูรุลอีนและบรรดาเด็กหนุ่มผู้รับใช้ (วิลดาน) ส่วนอบูอิสหาก บิน ชากิลา จากนักวิชาการสายหันบะลีย์ และอัฎ-ฎ็อหหาก บิน มุซาหิม ได้เพิ่มเติมมะลาอิกะฮ์ผู้เฝ้าสวรรค์และนรก รวมทั้งงูและแมงป่องที่อยู่ในนรกเข้าไปด้วย⁽⁴⁾

อิบนุตัยมียะฮ์ (ขออัลลอฮ์ทรงเมตตาท่าน) กล่าวว่า «ส่วนการยกเว้นนั้น ครอบคลุมถึงหูรุลอีนที่อยู่ในสวรรค์ เพราะในสวรรค์ไม่มีความตาย»⁽⁵⁾

4 — อบุลอับบาส อัล-กุรฏุบีย์ ผู้แต่งหนังสือ «อัล-มุฟฮิม อิลา ชัรหฺ มุสลิม» มีความโน้มเอียงไปยังทัศนะที่ว่า ผู้ที่ถูกหมายถึงคือบรรดาผู้ที่ตายไปแล้วทั้งหมด เนื่องจากพวกเขาไม่มีความรู้สึกใด ๆ แล้ว พวกเขาจึงไม่สลบสิ้นสติ⁽⁶⁾

لَا يَذُوقُونَ فِيهَا ٱلْمَوْتَ إِلَّا ٱلْمَوْتَةَ ٱلْأُولَىٰ

ทัศนะของอบุลอับบาสนั้นถูกต้อง หากเราอธิบายคำว่า "อัศ-เศาะอัก" (การสลบสิ้นสติ) ว่าหมายถึงความตาย เพราะมนุษย์ตายเพียงครั้งเดียว อัลลอฮ์ตะอาลาตรัสว่า «พวกเขาจะไม่ได้ลิ้มรสความตายในนั้นอีก นอกจากความตายครั้งแรกเท่านั้น» (ซูเราะฮ์อัด-ดุคอน 44:56)⁽⁷⁾

อิบนุลก็อยยิมได้จัดบทหนึ่งไว้ในหนังสือของท่านชื่อ «อัร-รูหฺ» ซึ่งท่านได้อธิบายไว้ว่า นักวิชาการมีความเห็นแตกต่างกันในเรื่องการตายของวิญญาณทั้งหลายเมื่อมีการเป่าสังข์

⁽¹⁾ อัร-รูหฺ ของอิบนุลก็อยยิม หน้า 50 และฟัตหุลบารี (6/371) ⁽²⁾ ฟัตหุลบารี (6/371) ⁽³⁾ ดูฟัตหุลบารี (6/371) ⁽⁴⁾ อัร-รูหฺ ของอิบนุลก็อยยิม หน้า 50 และฟัตหุลบารี (6/371) ⁽⁵⁾ มัจญ์มูอ์ ฟะตาวา ชัยคุลอิสลาม (4/261) ⁽⁶⁾ ฟัตหุลบารี (6/370) ⁽⁷⁾ ซูเราะฮ์อัด-ดุคอน อายะฮ์ที่ 56

ส่วนทัศนะที่อิบนุลก็อยยิมให้น้ำหนักคือ การตายของวิญญาณ หมายถึงการที่วิญญาณพรากจากร่างกายและออกจากร่างนั้น ท่านได้โต้แย้งทัศนะของผู้ที่กล่าวว่าวิญญาณจะดับสูญและสิ้นไป เพราะตัวบทต่าง ๆ บ่งชี้ว่าวิญญาณยังคงอยู่ในบัรซัค ทั้งในสภาพที่ถูกลงโทษหรือได้รับความสุข⁽¹⁾

وَخَرَّ مُوسَىٰ صَعِقًا

แต่หากเราอธิบายคำว่า "อัศ-ศออิก" ว่าหมายถึงการหมดสติ วิญญาณก็จะหมดสติตามความหมายนี้ และไม่อยู่ในกลุ่มที่อัลลอฮ์ ตะบาเราะกะ วะตะอาลา ทรงยกเว้นไว้ เพราะบางครั้งมนุษย์ได้ยินหรือได้เห็นสิ่งที่ทำให้เขาตื่นตระหนก จนเขาหมดสติไป ดังที่เกิดขึ้นกับนบีมูซา (อ.ล.) เมื่อท่านเห็นภูเขาเคลื่อนพ้นไปจากที่ของมัน «และมูซาก็ล้มลงหมดสติ»⁽²⁾

لا تخيروني على موسى ، فإن الناس يصعقون فأكون أول من يفيق ، فإذا موسى باطش بجانب العرش ، فلا أدري أكان فيمن صعق فأفاق قبلي ، أو كان ممن استثنى الله

ความหมายนี้ปรากฏอย่างชัดแจ้งในตัวบทบางบท ในหะดีษของอบูฮุร็อยเราะฮ์ (ร.ฎ.) ที่บันทึกโดยอัล-บุคอรีย์ ท่านกล่าวว่า ท่านเราะซูลุลลอฮ์ ﷺ กล่าวว่า «พวกท่านอย่าได้ยกย่องฉันให้เหนือกว่ามูซา เพราะผู้คนทั้งหลายจะหมดสติ แล้วฉันจะเป็นคนแรกที่ฟื้นขึ้นมา ทันใดนั้นมูซาก็กำลังยึดจับอยู่ที่ข้างหนึ่งของอะรัช ฉันไม่รู้ว่าเขาเป็นหนึ่งในผู้ที่หมดสติแล้วฟื้นขึ้นมาก่อนฉัน หรือเขาเป็นหนึ่งในผู้ที่อัลลอฮ์ทรงยกเว้นไว้»⁽³⁾

إني أول من يرفع رأسه بعد النفخة الآخرة ، فإذا أنا بموسى متعلق بالعرش ، فلا أدري ، أكذلك كان ، أم بعد النفخة

อัล-บุคอรีย์ยังได้รายงานจากอบูฮุร็อยเราะฮ์ (ร.ฎ.) ด้วยถ้อยคำว่า «แท้จริงฉันเป็นคนแรกที่เงยศีรษะขึ้นหลังจากการเป่าครั้งสุดท้าย ทันใดนั้นฉันก็พบมูซากำลังยึดเกาะอะรัชอยู่ ฉันไม่รู้ว่าเขาอยู่ในสภาพเช่นนั้นตลอดมา หรือเพิ่งเป็นเช่นนั้นหลังจากการเป่า»⁽⁴⁾

فإن الناس يصعقون يوم القيامة فأكون أول من يفيق ، فإذا موسى باطش بجانب العرش ، فلا أدري أكان فيمن أفاق قبلي ، أو كان ممن استثنى الله

และท่านได้รายงานไว้ในอีกแห่งหนึ่งด้วยถ้อยคำว่า «เพราะผู้คนทั้งหลายจะหมดสติในวันกิยามะฮ์ แล้วฉันจะเป็นคนแรกที่ฟื้นขึ้นมา ทันใดนั้นมูซาก็กำลังยึดจับอยู่ที่ข้างหนึ่งของอะรัช ฉันไม่รู้ว่าเขาเป็นหนึ่งในผู้ที่ฟื้นขึ้นมาก่อนฉัน หรือเขาเป็นหนึ่งในผู้ที่อัลลอฮ์ทรงยกเว้นไว้»⁽⁵⁾

⁽¹⁾ อัร-รูห์ ของอิบนุลก็อยยิม หน้า 49 ⁽²⁾ ซูเราะฮ์อัล-อะอ์รอฟ 7:143 ⁽³⁾ เศาะฮีห์อัล-บุคอรีย์ กิตาบอะหาดีษอัล-อันบิยาอ์ บาบวะฟาตมูซา, ฟัตหุลบารีย์ (6/441) ⁽⁴⁾ เศาะฮีห์อัล-บุคอรีย์ กิตาบอัต-ตัฟซีร ตัฟซีรซูเราะฮ์อัซ-ซุมัร, ฟัตหุลบารีย์ (8/551) ⁽⁵⁾ เศาะฮีห์อัล-บุคอรีย์ กิตาบอัร-ริกอก บาบอัน-นัฟค์ ฟิศ-ศูร, ฟัตหุลบารีย์ (11/367)

หะดีษบทนี้ระบุอย่างชัดเจนว่าผู้ที่ตายไปแล้วก็จะประสบภาวะสลบ (อัศ-เศาะอัก) เมื่อท่านเราะซูลุลลอฮ์ ﷺ ซึ่งเป็นประมุขของบรรดาเราะซูลยังประสบภาวะสลบ ผู้อื่นนอกจากท่านก็ยิ่งสมควรที่จะประสบภาวะสลบมากกว่า

นักวิชาการบางท่านมีทัศนะว่า ผู้ที่ประสบภาวะสลบแบบหมดสติ (ไม่ใช่การตาย) คือบรรดาผู้ตายชะฮีดเท่านั้น ไม่รวมผู้ตายคนอื่น ๆ และนักวิชาการบางท่านได้เพิ่มบรรดานบีเข้าไปด้วย

เหตุผลที่จำกัดเรื่องนี้ไว้เฉพาะบรรดาผู้ตายชะฮีดและบรรดานบี ดังที่อาจารย์ของอัล-กุรฏุบีย์ คือ อะห์มัด อิบนุอุมัร กล่าวไว้ว่า «บรรดาผู้ตายชะฮีดนั้น หลังจากที่พวกเขาถูกสังหารและเสียชีวิตไปแล้ว พวกเขายังมีชีวิตอยู่ ณ พระผู้อภิบาลของพวกเขา ได้รับปัจจัยยังชีพ ปีติยินดี และรื่นเริงด้วยข่าวดี ซึ่งนี่คือคุณลักษณะของผู้มีชีวิตในโลกดุนยา เมื่อสภาพของบรรดาผู้ตายชะฮีดเป็นเช่นนี้ บรรดานบีก็ย่อมคู่ควรและสมควรยิ่งกว่า ประกอบกับมีรายงานที่ถูกต้องจากท่านนบี ﷺ ว่าแผ่นดินจะไม่กัดกินร่างของบรรดานบี และท่านนบี ﷺ ได้พบกับบรรดานบีในคืนอิสรออ์ที่บัยตุลมักดิสและบนชั้นฟ้า โดยเฉพาะอย่างยิ่งท่านนบีมูซา ท่านนบี ﷺ ยังได้บอกเราว่า อัลลอฮ์ ตะบาเราะกะ วะตะอาลา ทรงคืนวิญญาณของท่านให้แก่ท่าน จนท่านได้ตอบสลามแก่ทุกคนที่กล่าวสลามแก่ท่าน และหลักฐานอื่น ๆ อีกมาก ซึ่งเมื่อพิจารณารวมกันแล้วทำให้ได้ข้อสรุปอย่างแน่ชัดว่า การตายของบรรดานบีนั้นหมายถึงการที่พวกท่านถูกทำให้หายลับไปจากเรา จนเราไม่อาจรับรู้ถึงพวกท่านได้ แม้ว่าพวกท่านยังคงอยู่และมีชีวิตอยู่ก็ตาม ... และเมื่อเป็นที่ยืนยันแล้วว่าพวกท่านยังมีชีวิตอยู่ เมื่อแตรถูกเป่าครั้งแห่งการสลบ ทุกผู้ที่อยู่ในชั้นฟ้าทั้งหลายและผู้ที่อยู่ในแผ่นดินก็จะสลบ เว้นแต่ผู้ที่อัลลอฮ์ทรงประสงค์»⁽¹⁾

ผู้ที่มีทัศนะว่าบรรดาผู้ตายชะฮีดและบรรดานบีจะประสบภาวะสลบแบบหมดสติ คือ อัล-บัยฮะกีย์ โดยท่านกล่าวถึงการสลบของบรรดานบีว่า «เหตุผลในทัศนะของข้าพเจ้าคือ พวกท่านยังมีชีวิตอยู่ ณ พระผู้อภิบาลของพวกท่านเช่นเดียวกับบรรดาผู้ตายชะฮีด เมื่อแตรถูกเป่าครั้งแรก พวกท่านก็จะสลบ แต่สิ่งนั้นไม่ได้เป็นการตายในทุกความหมายของมัน นอกจากเพียงการสูญเสียการรับรู้เท่านั้น และท่านนบี ﷺ ได้กล่าวถึงความเป็นไปได้ว่าท่านนบีมูซาอาจเป็นหนึ่งในผู้ที่อัลลอฮ์ทรงยกเว้น หากท่านเป็นหนึ่งในพวกเขา ท่านก็จะไม่สูญเสียการรับรู้ในสภาวะนั้น เนื่องจากสิ่งที่เกิดขึ้นแก่ท่านแล้วในการสลบที่ภูเขาฏูร»⁽²⁾

⁽¹⁾ ตัซกิเราะฮ์ อัล-กุรฏุบีย์ : 169 ⁽²⁾ ฟัตหุลบารีย์ : (11/371)

ตามความเข้าใจนี้ บรรดานบีและผู้ตายชะฮีดจึงเป็นส่วนหนึ่งของผู้ที่สลบหมดสติ และไม่ได้อยู่ในข้อยกเว้น มีรายงานจากอิบนุอับบาส (ร.ฎ.) อบูฮุร็อยเราะฮ์ (ร.ฎ.) และสะอีด บิน ญุบัยร์ว่า บรรดานบีและผู้ตายชะฮีดเป็นส่วนหนึ่งของผู้ที่อัลลอฮ์ทรงยกเว้นไว้⁽¹⁾ และอิบนุหะญัรได้ระบุว่าอัล-บัยฮะกีเป็นผู้รายงานคำกล่าวนี้⁽²⁾ หากหมายถึงการยกเว้นพวกเขาจากความตาย นั่นก็เป็นความจริง แต่หากหมายถึงการยกเว้นพวกเขาจากการสลบหมดสติที่เกิดขึ้นแก่ผู้ที่ตายไปแล้ว ดังที่หะดีษเรื่องท่านนบีมูซา (อ.ล.) ได้บ่งชี้ไว้ เรื่องก็ไม่เป็นเช่นนั้น

นักวิชาการบางท่านเห็นว่า สิ่งที่ดีกว่าสำหรับมุสลิมคือการงดเว้นไม่ชี้ชัดว่าผู้ที่อัลลอฮ์ทรงยกเว้นไว้นั้นคือใคร เพราะไม่มีตัวบทที่ถูกต้องซึ่งบ่งชี้ถึงความหมายที่ต้องการในเรื่องนี้

อัล-กุรฏุบีย์ ผู้แต่งหนังสือ "อัต-ตัซกิเราะฮ์" กล่าวว่า «อาจารย์ของเรา อบุลอับบาส กล่าวว่า ทัศนะที่ถูกต้องคือ ไม่มีรายงานที่ถูกต้องใดระบุตัวพวกเขาไว้ และทุกทัศนะล้วนมีความเป็นไปได้»⁽³⁾

อิบนุตัยมียะฮ์กล่าวว่า «ส่วนข้อยกเว้นนั้น ครอบคลุมถึงผู้ที่อยู่ในสวรรค์ คือบรรดาหูรุลอีน เพราะในสวรรค์ไม่มีความตาย และครอบคลุมถึงผู้อื่นนอกจากพวกนางด้วย แต่ไม่อาจชี้ขาดได้ถึงทุกคนที่อัลลอฮ์ทรงยกเว้นไว้ เพราะอัลลอฮ์ทรงกล่าวไว้อย่างกว้าง ๆ ในคัมภีร์ของพระองค์... และท่านนบี ﷺ เองก็ยังงดเว้นการชี้ขาดในเรื่องของท่านนบีมูซา (อ.ล.) ว่าท่านอยู่ในข้อยกเว้นในหมู่ผู้ที่อัลลอฮ์ทรงยกเว้นไว้หรือไม่

ดังนั้น เมื่อท่านนบี ﷺ มิได้แจ้งถึงทุกคนที่อัลลอฮ์ทรงยกเว้นไว้ เราเองก็ไม่อาจชี้ขาดในเรื่องนั้นได้ เรื่องนี้จึงเป็นเช่นเดียวกับความรู้เกี่ยวกับเวลาของวันกิยามะฮ์ ความรู้เกี่ยวกับตัวบุคคลของบรรดานบี และสิ่งอื่น ๆ ทำนองนั้นที่อัลลอฮ์มิได้ทรงแจ้งไว้ ความรู้ประเภทนี้จะได้มาก็ด้วยการแจ้งข่าว (จากวะห์ยู) เท่านั้น และอัลลอฮ์ทรงรู้ดียิ่ง»⁽⁴⁾

⁽¹⁾ อัร-รูหฺ ของอิบนุลก็อยยิม หน้า 50 ⁽²⁾ ฟัตหุลบารี (11/371) ⁽³⁾ อัต-ตัซกิเราะฮ์ หน้า 167 ⁽⁴⁾ มัจญ์มูอ์ ฟะตาวา ชัยคุลอิสลาม (4/261)

อัล-กุรฏุบีย์ได้รายงานจากอัล-หะลีมีย์ว่า ท่านปฏิเสธที่จะถือว่าบรรดาผู้ที่ได้รับการยกเว้นนั้นคือมะลาอิกะฮ์ผู้แบกบัลลังก์ (อัล-อัรช์) หรือญิบรีล มีกาอีล และมะลาอิกะฮ์ผู้ปลิดชีวิต หรือบรรดาเด็กหนุ่มผู้รับใช้ (อัล-วิลดาน) และหูรุลอีนในสวรรค์ หรือท่านนบีมูซา (อ.) จากนั้นท่านได้อธิบายเหตุผลที่ท่านปฏิเสธเรื่องนี้ โดยกล่าวว่า «สำหรับกลุ่มแรก มะลาอิกะฮ์ผู้แบกบัลลังก์นั้นไม่ใช่ผู้อาศัยอยู่ในชั้นฟ้าทั้งหลายหรือแผ่นดิน เพราะบัลลังก์อยู่เหนือชั้นฟ้าทั้งหมด แล้วผู้แบกบัลลังก์จะอยู่ในชั้นฟ้าได้อย่างไร

ส่วนญิบรีล มีกาอีล และมะลาอิกะฮ์ผู้ปลิดชีวิตนั้น เป็นส่วนหนึ่งของบรรดาผู้ยืนเรียงแถวและกล่าวสดุดี (ตัสบีห์) อยู่รอบบัลลังก์ และเมื่อบัลลังก์อยู่เหนือชั้นฟ้าทั้งหลาย การยืนเรียงแถวรอบบัลลังก์ก็ย่อมไม่ได้อยู่ในชั้นฟ้า เช่นเดียวกันกับทัศนะที่สอง เพราะบรรดาเด็กหนุ่มผู้รับใช้และหูรุลอีนนั้นอยู่ในสวรรค์ และสวรรค์ทั้งหลายนั้น แม้บางชั้นจะสูงกว่าบางชั้น แต่ทั้งหมดล้วนอยู่เหนือชั้นฟ้าทั้งหลายและอยู่ต่ำกว่าบัลลังก์ และสวรรค์โดยตัวของมันเองเป็นโลกที่ถูกสร้างขึ้นเพื่อความคงอยู่ จึงไม่ต้องสงสัยเลยว่ามันแยกออกจากสิ่งที่อัลลอฮ์ตะอาลาทรงสร้างขึ้นเพื่อความดับสูญ ส่วนการนำ (การยกเว้นนี้) ไปใช้กับท่านนบีมูซานั้นไม่มีเหตุผลรองรับ เพราะท่านได้เสียชีวิตไปแล้วจริง ๆ ดังนั้นท่านจึงไม่ตายอีกเมื่อมีการเป่าแตร (อัศ-ศูร) เป็นครั้งที่สอง»⁽¹⁾

และท่านได้โต้แย้งทัศนะของผู้ที่กล่าวว่าบรรดาผู้ที่ได้รับการยกเว้นคือผู้ที่ตายไปแล้ว โดยกล่าวว่า «เพราะการยกเว้นนั้นจะมีได้ก็เฉพาะกับผู้ที่อาจถูกนับรวมอยู่ในกลุ่มนั้นเท่านั้น ส่วนผู้ที่ไม่อาจถูกนับรวมอยู่ในกลุ่มนั้นได้ ก็ไม่มีความหมายใดที่จะยกเว้นเขาออกจากกลุ่มนั้น และผู้ที่ตายไปก่อนการเป่าแตรนั้นไม่ได้อยู่ในสภาพที่จะต้องสลบสิ้นสติ ดังนั้นจึงไม่มีเหตุผลที่จะยกเว้นพวกเขา»⁽²⁾

ทัศนะที่ท่านเลือกคือ อาการหมดสติที่เกิดกับท่านนบีมูซานั้น มิใช่การสลบสิ้นสติที่ทำให้มนุษย์พินาศและตาย แต่เป็นการสลบสิ้นสติที่เกิดกับมนุษย์ ณ ที่ชุมนุม (อัล-เมากิฟ) หลังจากการฟื้นคืนชีพ ตามความเป็นไปได้หนึ่งในสองประการตามทัศนะของท่าน

และอัล-กุรฏุบีย์ได้รายงานจากอาจารย์ของท่าน คืออะห์มัด บิน อุมัร ว่าท่านก็ยึดทัศนะนี้ โดยกล่าวว่า

⁽¹⁾ อัต-ตัซกิเราะฮ์ ของอัล-กุรฏุบีย์ หน้า 168 ⁽²⁾ อัต-ตัซกิเราะฮ์ หน้า 168

อัล-กุรฏุบีย์ (กล่าวว่า): «ชัยค์ของเรา อะห์มัด บิน อุมัร กล่าวว่า: ความหมายโดยผิวเผินของหะดีษของท่านนบี ﷺ บ่งชี้ว่า เหตุการณ์นั้นเกิดขึ้นหลังการเป่าแตรครั้งที่สอง คือการเป่าเพื่อการฟื้นคืนชีพ ส่วนตัวบทของอัลกุรอานบ่งชี้ว่า ข้อยกเว้นนั้นเกิดขึ้นหลังการเป่าแตรเพื่อให้สลบหมดสติ (นัฟเคาะฮ์อัศ-เศาะอ์กฺ) ด้วยเหตุนี้ นักวิชาการบางท่านจึงกล่าวว่า เป็นไปได้ว่าท่านนบีมูซา (อะลัยฮิสสลาม) อยู่ในหมู่บรรดานบีที่ไม่ได้เสียชีวิต แต่ทัศนะนี้เป็นโมฆะ ตามที่ได้กล่าวถึงการเสียชีวิตของท่านมาแล้วก่อนหน้านี้

อัล-กอฎี อิยาฎ กล่าวว่า: เป็นไปได้ว่าสิ่งที่หมายถึงในที่นี้คือการสลบหมดสติเพราะความตื่นตระหนก หลังจากการฟื้นคืนชีพ ในขณะที่ชั้นฟ้าทั้งหลายและแผ่นดินแตกแยกออก ด้วยเหตุนี้หะดีษและอายะฮ์ต่าง ๆ ก็จะสอดคล้องกัน และอัลลอฮ์ทรงรู้ดียิ่ง»⁽¹⁾

فَذَرْهُمْ حَتَّىٰ يُلَـٰقُوا۟ يَوْمَهُمُ ٱلَّذِى فِيهِ يُصْعَقُونَ ﴿٤٥﴾

อิบนุลก็อยยิม (ขออัลลอฮ์ตะอาลาทรงเมตตาท่าน) ได้ยืนยันอย่างหนักแน่นว่า การสลบหมดสติที่ท่านเราะซูล ﷺ กล่าวถึงนั้น คือการสลบหมดสติที่จะเกิดขึ้นหลังการฟื้นคืนชีพ และนั่นคือสิ่งที่หมายถึงในคำตรัสของพระองค์ที่ว่า «ดังนั้น จงปล่อยพวกเขาไว้ จนกว่าพวกเขาจะได้พบกับวันของพวกเขา ซึ่งในวันนั้นพวกเขาจะสลบหมดสติ» (ซูเราะฮ์อัฏ-ฏูร 52:45)⁽²⁾⁽³⁾ และอัลลอฮ์ทรงรู้ดียิ่งถึงสิ่งที่ถูกต้อง

⁽¹⁾ อัต-ตัซกิเราะฮ์ หน้า 168 ⁽²⁾ ซูเราะฮ์อัฏ-ฏูร อายะฮ์ที่ 45 ⁽³⁾ อัร-รูห์ หน้า 52

(หน้านี้ว่าง ไม่มีข้อความ)

บทที่สาม การฟื้นคืนชีพและการทำให้ฟื้นขึ้นจากหลุมศพ

หัวข้อที่หนึ่ง นิยามของการฟื้นคืนชีพและการทำให้ฟื้นขึ้นจากหลุมศพ

การฟื้นคืนชีพ (อัล-บะอษ์) หมายถึง การกลับคืนสู่สภาพเดิมพร้อมทั้งร่างกาย และการให้ชีวิตแก่ปวงบ่าวในวันแห่งการกลับคืน ส่วนคำว่า อัน-นุชูร มีความหมายพ้องกับคำว่า อัล-บะอษ์ มีการกล่าวว่า "นะชะเราะ อัล-มัยยิตุ นุชูรอ" เมื่อผู้ตายกลับมีชีวิตขึ้นหลังจากความตาย และ "อันชะเราะฮุลลอฮ์" คือ อัลลอฮ์ทรงให้เขามีชีวิตขึ้น ดังนั้น เมื่ออัลลอฮ์ผู้ทรงสัจธรรม ผู้ทรงจำเริญและสูงส่ง ทรงประสงค์ที่จะให้ปวงบ่าวกลับคืนและมีชีวิตขึ้นอีกครั้ง พระองค์จะทรงบัญชาให้อิสรอฟีลเป่าแตรสังข์ แล้ววิญญาณทั้งหลายก็จะกลับคืนสู่ร่างกาย และมนุษย์ทั้งหลายจะลุกขึ้นยืนต่อพระผู้อภิบาลแห่งสากลโลก

وَنُفِخَ فِى ٱلصُّورِ فَصَعِقَ مَن فِى ٱلسَّمَـٰوَٰتِ وَمَن فِى ٱلْأَرْضِ إِلَّا مَن شَآءَ ٱللَّهُ ۖ ثُمَّ نُفِخَ فِيهِ أُخْرَىٰ فَإِذَا هُمْ قِيَامٌ يَنظُرُونَ ﴿٦٨﴾

«และแตรสังข์จะถูกเป่าขึ้น แล้วผู้ที่อยู่ในชั้นฟ้าทั้งหลายและผู้ที่อยู่ในแผ่นดินก็จะสลบล้มลง เว้นแต่ผู้ที่อัลลอฮ์ทรงประสงค์ แล้วแตรสังข์จะถูกเป่าขึ้นอีกครั้งหนึ่ง แล้วทันใดนั้นพวกเขาจะลุกขึ้นยืนมองดู»⁽¹⁾

อัลลอฮ์ผู้ทรงสัจธรรม ผู้ทรงจำเริญและสูงส่ง ได้ทรงบอกเล่าแก่เราถึงภาพเหตุการณ์อันน่าอัศจรรย์และแปลกประหลาดของการฟื้นคืนชีพไว้ โดยตรัสว่า

فِى ٱلصُّورِ فَإِذَا هُم مِّنَ ٱلْأَجْدَاثِ إِلَىٰ رَبِّهِمْ يَنسِلُونَ ﴿٥١﴾ قَالُوا يَا وَيْلَنَا مَن بَعَثَنَا مِن مَّرْقَدِنَا ۜ ۗ هَـٰذَا مَا وَعَدَ الرَّحْمَـٰنُ وَصَدَقَ الْمُرْسَلُونَ ﴿٥٢﴾ إِن كَانَتْ إِلَّا صَيْحَةً وَٰحِدَةً فَإِذَا هُمْ جَمِيعٌ لَّدَيْنَا مُحْضَرُونَ ﴿٥٣﴾

«และแตรสังข์จะถูกเป่าขึ้น แล้วทันใดนั้นพวกเขาจะรีบเร่งออกจากหลุมศพไปยังพระผู้อภิบาลของพวกเขา (51) พวกเขากล่าวว่า วิบัติแก่พวกเราแล้ว ใครเล่าที่ทำให้พวกเราฟื้นขึ้นจากที่นอนของพวกเรา นี่คือสิ่งที่พระผู้ทรงกรุณาปรานีได้ทรงสัญญาไว้ และบรรดาเราะซูลได้กล่าวไว้จริงแล้ว (52) มันมิใช่อื่นใดนอกจากเสียงกัมปนาทเพียงครั้งเดียว แล้วทันใดนั้นพวกเขาทั้งหมดก็จะถูกนำมาอยู่ต่อหน้าเรา»⁽²⁾

และได้มีหะดีษต่าง ๆ บอกเล่าไว้ว่า ก่อนการเป่าแตรสังข์ครั้งที่สองนั้น จะมีการหลั่งลงมาของน้ำจาก

⁽¹⁾ ซูเราะฮ์อัซ-ซุมัร 39:68 ⁽²⁾ ซูเราะฮ์ยาสีน 36:51

ثم ينفخ في الصور ، فلا يسمعه أحد إلا أصغى ليتا ورفع ليتا . قال : وأول من يسمعه رجل يلوط حوض إبله ، قال : فيصعق ، ويصعق الناس . ثم يرسل الله ـ أو قال : ينزل الله ـ مطرا كأنه الطَّلُّ أو الظِّلُّ ، ( نعمان أحد رواة الحديث هو الشاك ) فتنبت منه أجساد الناس ، ثم ينفخ فيه أخرى فإذا هم قيام ينظرون

…ฟากฟ้า แล้วร่างกายของบ่าวทั้งหลายก็งอกขึ้นจากน้ำนั้น ในเศาะฮีหฺมุสลิม มีรายงานจากอับดุลลอฮ์ อิบนุอัมร์ (ร.ฎ.) ว่า ท่านเราะซูล ﷺ กล่าวว่า «จากนั้นจะมีการเป่าแตร (อัศ-ศูร) ไม่มีผู้ใดได้ยินเสียงนั้นเว้นแต่จะเอียงคอลงข้างหนึ่งและยกคอขึ้นอีกข้างหนึ่ง

ท่านกล่าวว่า ผู้ที่ได้ยินเสียงนั้นเป็นคนแรกคือชายคนหนึ่งที่กำลังฉาบซ่อมแอ่งน้ำสำหรับอูฐของเขา ท่านกล่าวว่า แล้วเขาก็สิ้นสติล้มลง และผู้คนทั้งหลายก็สิ้นสติล้มลงด้วย จากนั้นอัลลอฮ์จะทรงส่ง หรือท่านกล่าวว่า อัลลอฮ์จะทรงประทาน ฝนลงมาประหนึ่งน้ำค้างหรือร่มเงา (นุอ์มาน ซึ่งเป็นผู้รายงานหะดีษคนหนึ่ง เป็นผู้ที่ไม่แน่ใจในถ้อยคำนี้) แล้วร่างกายของมนุษย์ก็งอกขึ้นจากน้ำนั้น จากนั้นจะมีการเป่าแตรอีกครั้งหนึ่ง แล้วทันใดนั้นพวกเขาก็ลุกขึ้นยืนมองดูอยู่»⁽¹⁾

وَهُوَ ٱلَّذِى يُرْسِلُ ٱلرِّيَـٰحَ بُشْرًۢا بَيْنَ يَدَىْ رَحْمَتِهِۦ ۖ حَتَّىٰٓ إِذَآ أَقَلَّتْ سَحَابًا ثِقَالًا سُقْنَـٰهُ لِبَلَدٍ مَّيِّتٍ فَأَنزَلْنَا بِهِ ٱلْمَآءَ فَأَخْرَجْنَا بِهِۦ مِن كُلِّ ٱلثَّمَرَٰتِ ۚ كَذَٰلِكَ نُخْرِجُ ٱلْمَوْتَىٰ لَعَلَّكُمْ تَذَكَّرُونَ ﴿٥٧﴾

وَٱللَّهُ ٱلَّذِىٓ أَرْسَلَ ٱلرِّيَـٰحَ فَتُثِيرُ سَحَابًا فَسُقْنَـٰهُ إِلَىٰ بَلَدٍ مَّيِّتٍ فَأَحْيَيْنَا بِهِ ٱلْأَرْضَ بَعْدَ مَوْتِهَا ۚ كَذَٰلِكَ ٱلنُّشُورُ ﴿٩﴾

การที่ร่างกายงอกขึ้นจากดินหลังจากที่อัลลอฮ์ทรงประทานน้ำซึ่งทำให้ร่างกายงอกขึ้นนั้น เสมือนการงอกของพืชจากแผ่นดินเมื่อน้ำจากฟากฟ้าตกลงมาบนแผ่นดินในโลกนี้ ด้วยเหตุนี้อัลลอฮ์จึงทรงยกอุปมาเกี่ยวกับการฟื้นคืนชีพและการปลุกให้ลุกขึ้นไว้มากมายในคัมภีร์ของพระองค์ ด้วยการทำให้แผ่นดินมีชีวิตขึ้นด้วยพืชพันธุ์ภายหลังจากฝนตกลงมา อัลลอฮ์ตะอาลาตรัสว่า «และพระองค์คือผู้ทรงส่งลมมาเป็นข่าวดีล่วงหน้าก่อนความเมตตาของพระองค์ จนเมื่อลมนั้นได้พาเมฆหนักอึ้งมา เราก็ต้อนมันไปยังแผ่นดินที่ตายแล้ว แล้วเราก็ให้น้ำหลั่งลงมา ณ ที่นั้น และเราได้ให้ผลไม้ทุกชนิดงอกออกมาด้วยน้ำนั้น ในทำนองนั้นแหละเราจะให้ผู้ที่ตายแล้วออกมา หวังว่าพวกเจ้าจะได้รำลึก»⁽²⁾ และพระองค์ตรัสไว้ในอีกที่หนึ่งว่า «และอัลลอฮ์คือผู้ทรงส่งลมไป แล้วมันก็พัดเมฆให้ลอยขึ้น แล้วเราได้ต้อนมันไปยังแผ่นดินที่ตายแล้ว แล้วเราได้ให้แผ่นดินมีชีวิตขึ้นด้วยน้ำนั้นภายหลังจากที่มันตายไปแล้ว เช่นนั้นแหละคือการฟื้นคืนชีพ»⁽³⁾

كَذَٰلِكَ نُخْرِجُ ٱلْمَوْتَىٰ

كَذَٰلِكَ ٱلنُّشُورُ ﴿٩﴾

จงสังเกตพระดำรัสของพระองค์ในทั้งสองแห่งที่ว่า «ในทำนองนั้นแหละเราจะให้ผู้ที่ตายแล้วออกมา» และ «เช่นนั้นแหละคือการฟื้นคืนชีพ» เพราะทั้งสองถ้อยคำนี้บ่งชี้ถึงความเหมือนและความคล้ายคลึงกันระหว่างการให้ร่างกายกลับคืนมาด้วยการให้มันงอกขึ้นจากดินภายหลังการประทานน้ำลงมาก่อนการเป่าแตรเล็กน้อย กับการงอกของพืชภายหลังจากที่น้ำตกลงมาจากฟากฟ้า และเราทราบดีว่าพืชนั้นเกิดจากเมล็ดเล็ก ๆ ที่อยู่ในดินอย่างสงบนิ่ง…

⁽¹⁾ เศาะฮีหฺมุสลิม (4/2259) หมายเลข 2940 ⁽²⁾ ซูเราะฮ์อัล-อะอ์รอฟ อายะฮ์ที่ 56 ⁽³⁾ ซูเราะฮ์ฟาฏิร อายะฮ์ที่ 9

ที่แห้งแล้งไร้ชีวิต ครั้นเมื่อน้ำตกลงมายังมัน ชีวิตก็เริ่มเคลื่อนไหวในตัวมัน มันหยั่งรากลงในพื้นดิน และชูลำต้นสูงขึ้นสู่ท้องฟ้า แล้วมันก็กลายเป็นต้นพืชเขียวขจีที่สมบูรณ์

ما بين النفختين أربعون ، ثم ينزل من السماء ماء ، فينبتون كما ينبت البقل ، وليس في الإنسان شيء إلا بَلِي ، إلا عظم واحد ، وهو عجب الذنب منه يركب الخلق يوم القيامة

ในวันอาคิเราะฮ์ มนุษย์จะถูกก่อร่างขึ้นจากกระดูกชิ้นเล็ก ๆ ชิ้นหนึ่ง เมื่อน้ำตกลงมาถูกมัน มันจะงอกเงยขึ้นเหมือนการงอกของพืชผัก กระดูกชิ้นนี้คือ "อัจบุซซะนับ" (กระดูกก้นกบ) ซึ่งเป็นกระดูกสันหลังรูปกลมที่อยู่ตรงโคนกระเบนเหน็บและโคนหาง ในเศาะฮีห์อัลบุคอรีและเศาะฮีห์มุสลิม รายงานจากอบูฮุร็อยเราะฮ์ (ร.ฎ.) ว่า ท่านเราะซูล ﷺ กล่าวว่า «ระหว่างการเป่าแตรสองครั้งนั้นคือสี่สิบ จากนั้นอัลลอฮ์จะทรงประทานน้ำลงมาจากฟากฟ้า แล้วพวกเขาจะงอกขึ้นมาเหมือนการงอกของพืชผัก และไม่มีส่วนใดในร่างกายมนุษย์ที่ไม่ผุพังไป นอกจากกระดูกชิ้นเดียว นั่นคืออัจบุซซะนับ จากมันนั่นเองที่สรรพสิ่งจะถูกประกอบขึ้นใหม่ในวันกิยามะฮ์»

إن في الإنسان عَظْما لا تأكله الأرض أبدا ، فيه يركب يوم القيامة ، قالوا : أي عَظْم هو يارسول الله ؟ قال : عجب الذنب

ในรายงานของมุสลิมมีบางส่วนที่กล่าวถึงอัจบุซซะนับ โดยท่านกล่าวว่า «แท้จริงในร่างกายมนุษย์มีกระดูกชิ้นหนึ่งที่แผ่นดินจะไม่กัดกินมันเลยตลอดไป ในวันกิยามะฮ์มนุษย์จะถูกประกอบขึ้นใหม่จากมัน» พวกเขาถามว่า «มันคือกระดูกชิ้นไหน โอ้ท่านเราะซูลของอัลลอฮ์?» ท่านตอบว่า «อัจบุซซะนับ»

كل ابن آدم تأكله الأرض إلا عجب الذنب ، منه خلق ، وفيه يركب

และในอีกรายงานหนึ่งของมุสลิม ของอัลมุวัฏเฏาะอ์ ของอบูดาวูด และของอันนะสาอีย์ ระบุว่า ท่านเราะซูล ﷺ กล่าวว่า «ลูกหลานของอาดัมทุกคนนั้น แผ่นดินจะกัดกินเขา ยกเว้นอัจบุซซะนับ จากมันเขาถูกสร้างขึ้น และจากมันเขาจะถูกประกอบขึ้นใหม่»⁽¹⁾

إن الله حرم على الأرض أن تأكل أجساد الأنبياء

ตัวบทที่ถูกต้องได้บ่งชี้ว่า ร่างกายของบรรดานบีนั้นจะไม่ประสบกับการผุพังและการสลายไปดังที่เกิดขึ้นกับร่างกายของบ่าวทั้งหลาย ดังที่ปรากฏในหะดีษซึ่งอบูดาวูดรายงาน และอิบนุคุซัยมะฮ์กับนักวิชาการท่านอื่น ๆ ระบุว่าเป็นหะดีษเศาะฮีห์ว่า «แท้จริงอัลลอฮ์ทรงห้ามแผ่นดินมิให้กัดกินร่างกายของบรรดานบี»⁽²⁾

⁽¹⁾ ญามิอุลอุศูล (10/421) หมายเลข 7941 ⁽²⁾ ดู ฟัตหุลบารีย์ (6/488)

บทที่สอง

การฟื้นคืนชีพคือการสร้างขึ้นใหม่

وَيَأْتِيهِ ٱلْمَوْتُ مِن كُلِّ مَكَانٍ وَمَا هُوَ بِمَيِّتٍ

يابني أود، إني رسول رسول الله ﷺ تعلمون المعاد إلى الله، ثم إلى الجنة أو النار، وإقامة لا ظعن فيه، وخلود لا موت، في أجساد لا تموت

อัลลอฮ์จะทรงให้บ่าวทั้งหลายกลับคืนมาเป็นตัวตนเดิมของพวกเขา แต่พวกเขาจะถูกสร้างขึ้นในสภาพที่แตกต่างไปจากที่เคยเป็นในชีวิตดุนยาอยู่บ้าง ตัวอย่างเช่น พวกเขาจะไม่ตาย ไม่ว่าจะประสบกับความทุกข์ทรมานมากเพียงใดก็ตาม ดังที่อัลลอฮ์ตรัสว่า «และความตายจะมายังเขาจากทุกทิศทาง แต่เขาก็จะไม่ตาย» (ซูเราะฮ์อิบรอฮีม 14:17)⁽¹⁾ และในหะดีษที่อัล-หากิมรายงานด้วยสายรายงานที่ศอฮีห์ จากอัมร์ บิน มัยมูน อัล-เอาดีย์ ว่า มุอาซ บิน ญะบัล (ร.ฎ.) ได้ยืนขึ้นท่ามกลางพวกเราแล้วกล่าวว่า «โอ้ ลูกหลานเผ่าเอาด์เอ๋ย ฉันคือผู้แทนที่ท่านเราะซูลุลลอฮ์ ﷺ ส่งมายังพวกท่าน พึงรู้เถิดว่าการกลับคืนนั้นคือการกลับไปยังอัลลอฮ์ จากนั้นก็ไปสู่สวรรค์หรือนรก เป็นการพำนักที่ไม่มีการโยกย้าย และเป็นความอมตะที่ไม่มีความตาย ในร่างกายที่ไม่มีวันตาย» และอัฏ-เฏาะบะรอนีย์ได้รายงานไว้ในหนังสือ «อัล-กะบีร» และ «อัล-เอาซัฏ» ด้วยถ้อยคำในทำนองเดียวกัน⁽²⁾

ตัวอย่างอีกประการหนึ่งคือ บ่าวทั้งหลายจะได้มองเห็นสิ่งที่พวกเขาไม่เคยมองเห็นมาก่อน ในวันนั้นพวกเขาจะได้เห็นมะลาอิกะฮ์และญิน รวมถึงสิ่งอื่น ๆ ที่อัลลอฮ์ทรงรู้ดียิ่ง และอีกตัวอย่างหนึ่งคือ ชาวสวรรค์จะไม่บ้วนน้ำลาย ไม่ถ่ายอุจจาระ และไม่ถ่ายปัสสาวะ

ทั้งนี้มิได้หมายความว่าผู้ที่ถูกฟื้นคืนชีพในวันแห่งการตอบแทนนั้นเป็นสิ่งถูกสร้างอื่นที่ไม่ใช่สิ่งถูกสร้างเดิมที่เคยอยู่ในดุนยา อิบนุตัยมียะฮ์ เราะฮิมะฮุลลอฮ์ ได้กล่าวว่า «การบังเกิดทั้งสองครั้งเป็นสองประเภทภายใต้จำพวกเดียวกัน ทั้งสองมีความสอดคล้อง คล้ายคลึง และเหมือนกันในแง่หนึ่ง และแตกต่าง หลากหลายกันในอีกแง่หนึ่ง ด้วยเหตุนี้ การกลับคืนจึงถูกถือว่าเป็นสิ่งเดียวกันกับการเริ่มต้น และในขณะเดียวกันก็ถูกถือว่าเป็นสิ่งที่เหมือนกับการเริ่มต้นด้วย

ดังนั้น เมื่อพิจารณาในแง่ความสอดคล้องกันระหว่างการเริ่มต้นกับการกลับคืน มันก็คือสิ่งเดียวกัน และเมื่อพิจารณาในแง่ความแตกต่างระหว่างการบังเกิดทั้งสองครั้ง มันก็คือสิ่งที่เหมือนกัน และสิ่งใดก็ตามที่ถูกทำให้กลับคืนมาก็เป็นเช่นนี้ทั้งสิ้น เพราะคำว่า "การทำให้กลับคืน" นั้นบ่งบอกถึงการมีทั้งการเริ่มต้นและการกลับคืน...»⁽³⁾

⁽¹⁾ ซูเราะฮ์อิบรอฮีม : 17 ⁽²⁾ สิลสิละฮ์ อัล-อะหาดีษ อัศ-ศอฮีหะฮ์ (4/231) หะดีษหมายเลข 1668 ⁽³⁾ มัจญ์มูอ์ ฟะตาวา ชัยคุลอิสลาม (17/253) ท่านชัยค์ เราะฮิมะฮุลลอฮ์ ได้อธิบายความหมายที่เรายกมาจากท่านนี้ไว้อย่างยืดยาว ดังนั้นหากท่านต้องการคำอธิบายและความกระจ่างเพิ่มเติม ก็จงกลับไปศึกษาจากที่นั่น

บทที่สาม

ผู้แรกที่แผ่นดินจะแยกออกให้

أنا سيد ولد آدم يوم القيامة ، وأول من ينشق عنه القبر ، وأول شافع .. وأول مشفع

ผู้แรกที่จะถูกฟื้นคืนชีพและแผ่นดินจะแยกออกให้ คือท่านนบีมุฮัมมัด ﷺ ของเรา ในเศาะฮีหฺมุสลิม รายงานจากอบูฮุร็อยเราะฮ์ (ร.ฎ.) ว่า ท่านเราะซูลุลลอฮ์ ﷺ กล่าวว่า «ฉันคือผู้เป็นนายของลูกหลานอาดัมในวันกิยามะฮ์ เป็นคนแรกที่หลุมศพจะแยกออกให้ เป็นคนแรกที่ให้การชะฟาอะฮ์ และเป็นคนแรกที่การชะฟาอะฮ์ได้รับการตอบรับ»⁽¹⁾

استب رجل من المسلمين ، ورجل من اليهود ، فقال المسلم : والذي اصطفى محمد على العالمين ، فقال اليهودي : والذي اصطفى موسى على العالمين ، فرفع المسلم عند ذلك يده ، فلطم اليهودي ، فذهب اليهودي إلى رسول الله ﷺ فأخبره الذي كان من أمره وأمر المسلم ، فقال : لا تُخَيِّروني على موسى ، فإنَّ الناس يصعقون ، فأكون أول من يفيق ، فإذا موسى باطش بجانب العرش ، فلا أدري أكان فيمن صعق فأفاق ، أو كان ممن استثنى الله عز وجل

ในเศาะฮีหฺอัลบุคอรีและมุสลิม รายงานจากอบูฮุร็อยเราะฮ์ (ร.ฎ.) ว่า «ชายคนหนึ่งจากชาวมุสลิมกับชายคนหนึ่งจากชาวยะฮูดีได้ด่าทอกัน ชาวมุสลิมกล่าวว่า ขอสาบานด้วยพระผู้ทรงคัดเลือกมุฮัมมัดเหนือประชาชาติทั้งหลาย ชาวยะฮูดีกล่าวว่า ขอสาบานด้วยพระผู้ทรงคัดเลือกมูซาเหนือประชาชาติทั้งหลาย ชาวมุสลิมจึงยกมือขึ้นตบหน้าชาวยะฮูดีผู้นั้น ชาวยะฮูดีจึงไปหาท่านเราะซูลุลลอฮ์ ﷺ แล้วเล่าเรื่องราวของตนและของชาวมุสลิมให้ท่านฟัง ท่านจึงกล่าวว่า "พวกท่านอย่ายกย่องฉันให้เหนือกว่ามูซา เพราะมนุษย์ทั้งหลายจะสลบไป แล้วฉันจะเป็นคนแรกที่ฟื้นขึ้น แล้วทันใดนั้นก็พบว่ามูซากำลังจับยึดด้านข้างของบัลลังก์ (อัล-อัรช์) อยู่ ฉันไม่รู้ว่าเขาเป็นหนึ่งในผู้ที่สลบไปแล้วฟื้นขึ้นมาก่อนฉัน หรือเป็นผู้ที่อัลลอฮ์ผู้ทรงเกียรติและสูงส่งทรงยกเว้นไว้"»

. . . فإنه ينفخ في الصور ، فيصعق من في السموات ومن في الأرض إلا من شاء الله ، ثم ينفخ فيه أخرى فأكون أول من يبعث ، فإذا موسى آخذ بالعرش ، فلا أدري : أحوسب بصعقة الطور ، أم بعث قبلي ؟

และในอีกรายงานหนึ่งของทั้งสองท่านระบุว่า «... แท้จริงจะมีการเป่าแตร (อัศ-ศูร) แล้วผู้ที่อยู่ในชั้นฟ้าทั้งหลายและผู้ที่อยู่ในแผ่นดินก็จะสลบไป เว้นแต่ผู้ที่อัลลอฮ์ทรงประสงค์ จากนั้นจะมีการเป่าอีกครั้งหนึ่ง แล้วฉันจะเป็นคนแรกที่ถูกฟื้นคืนชีพ แล้วทันใดนั้นก็พบว่ามูซากำลังจับยึดบัลลังก์อยู่ ฉันไม่รู้ว่าเขาได้รับการนับแทนด้วยการสลบที่ภูเขาฏูรแล้ว หรือว่าเขาถูกฟื้นคืนชีพก่อนฉัน?»⁽²⁾

⁽¹⁾ เศาะฮีหฺมุสลิม กิตาบอัล-ฟะฎออิล บาบฟัฎลุนะสะบินนบี ﷺ (4/1782) หมายเลข 2278 ⁽²⁾ ญามิอุลอุศูล (8/513) หมายเลข 6308

บทที่สี่

การชุมนุมสรรพสิ่งทั้งปวงไปยังสถานที่ยืนอันยิ่งใหญ่

ذَٰلِكَ يَوْمٌ مَّجْمُوعٌ لَّهُ ٱلنَّاسُ وَذَٰلِكَ يَوْمٌ مَّشْهُودٌ ﴿١٠٣﴾

อัลลอฮ์ทรงเรียกวันแห่งการตอบแทนว่า "วันแห่งการรวบรวม" เพราะในวันนั้นอัลลอฮ์จะทรงรวบรวมปวงบ่าวทั้งหมดเข้าไว้ด้วยกัน «นั่นคือวันที่มนุษย์จะถูกรวบรวมไว้ และนั่นคือวันที่ทุกคนจะมาปรากฏตัว»⁽¹⁾ ในการรวบรวมครั้งนี้ ชนรุ่นแรกและชนรุ่นหลังล้วนเท่าเทียมกัน «จงกล่าวเถิด (มุฮัมมัด) แท้จริงชนรุ่นแรกและชนรุ่นหลังนั้น จะถูกรวบรวมไปสู่กำหนดเวลาของวันที่ถูกรู้กันอย่างแน่นอน»⁽²⁾

قُلْ إِنَّ ٱلْأَوَّلِينَ وَٱلْـَٔاخِرِينَ ﴿٤٩﴾ لَمَجْمُوعُونَ إِلَىٰ مِيقَـٰتِ يَوْمٍ مَّعْلُومٍ ﴿٥٠﴾

อำนาจของอัลลอฮ์ครอบคลุมปวงบ่าวทั้งหมด ไม่มีสิ่งใดที่อัลลอฮ์ทรงไร้ความสามารถต่อมัน ไม่ว่าบ่าวทั้งหลายจะตาย ณ ที่ใด อัลลอฮ์ก็ทรงสามารถนำพวกเขากลับมาได้ ไม่ว่าพวกเขาจะตายกลางห้วงอากาศ หรือจมหายลงไปในส่วนลึกของแผ่นดิน หรือถูกนกล่าเหยื่อหรือสัตว์ดุร้ายกัดกิน หรือถูกปลาในทะเลกลืนกิน หรือถูกฝังอยู่ในหลุมศพใต้แผ่นดิน ทั้งหมดนั้นล้วนเท่าเทียมกัน ณ อัลลอฮ์ «ไม่ว่าพวกเจ้าจะอยู่ ณ ที่ใด อัลลอฮ์จะทรงนำพวกเจ้ามาทั้งหมด แท้จริงอัลลอฮ์ทรงอานุภาพเหนือทุกสิ่ง»⁽³⁾

أَيْنَ مَا تَكُونُوا۟ يَأْتِ بِكُمُ ٱللَّهُ جَمِيعًا ۚ إِنَّ ٱللَّهَ عَلَىٰ كُلِّ شَىْءٍ قَدِيرٌ ﴿١٤٨﴾

และเช่นเดียวกับที่อำนาจของอัลลอฮ์ครอบคลุมปวงบ่าวของพระองค์ โดยทรงนำพวกเขามาไม่ว่าพวกเขาจะอยู่ ณ ที่ใด ความรู้ของพระองค์ก็ครอบคลุมพวกเขาเช่นกัน จะไม่มีผู้ใดในหมู่พวกเขาถูกหลงลืม ไม่มีผู้ใดสูญหาย และไม่มีผู้ใดหลุดรอดไปได้ แท้จริงพระผู้สร้างของพวกเขา ผู้ทรงจำเริญและสูงส่ง ได้ทรงคำนวณพวกเขาไว้แล้ว และทรงนับพวกเขาไว้อย่างครบถ้วน «ไม่มีผู้ใดในชั้นฟ้าทั้งหลายและแผ่นดิน เว้นแต่จะมาหาพระผู้ทรงกรุณาปรานีในฐานะบ่าว แท้จริงพระองค์ทรงคำนวณพวกเขาไว้แล้ว และทรงนับพวกเขาไว้อย่างครบถ้วน และทุกคนในหมู่พวกเขาจะมาหาพระองค์ในวันกิยามะฮ์โดยลำพัง»⁽⁴⁾ «และเราได้ชุมนุมพวกเขาไว้ โดยเราไม่ได้ละเว้นผู้ใดในหมู่พวกเขาไว้เลย»⁽⁵⁾

إِن كُلُّ مَن فِى ٱلسَّمَـٰوَٰتِ وَٱلْأَرْضِ إِلَّآ ءَاتِى ٱلرَّحْمَـٰنِ عَبْدًا ﴿٩٣﴾ لَّقَدْ أَحْصَىٰهُمْ وَعَدَّهُمْ عَدًّا ﴿٩٤﴾ وَكُلُّهُمْ ءَاتِيهِ يَوْمَ ٱلْقِيَـٰمَةِ فَرْدًا ﴿٩٥﴾

وَحَشَرْنَـٰهُمْ فَلَمْ نُغَادِرْ مِنْهُمْ أَحَدًا ﴿٤٧﴾

⁽¹⁾ ซูเราะฮ์ฮูด 11:103 ⁽²⁾ ซูเราะฮ์อัล-วากิอะฮ์ 56:50 (ต้นฉบับระบุอายะฮ์ 50 ส่วนอายะฮ์ที่ยกมาคือ 56:49–50) ⁽³⁾ ซูเราะฮ์อัล-บะเกาะเราะฮ์ 2:148 ⁽⁴⁾ ซูเราะฮ์มัรยัม 19:93–95 ⁽⁵⁾ ซูเราะฮ์อัล-กะฮ์ฟี 18:47 (ต้นฉบับระบุอายะฮ์ 48)

และตัวบทเหล่านี้ โดยความหมายอันครอบคลุมของมัน บ่งชี้ถึงการชุมนุม (อัล-หัชร์) ของสรรพสิ่งทั้งมวล ทั้งมนุษย์ ญิน และมะลาอิกะฮ์ และไม่เป็นการผิดแต่ประการใดสำหรับผู้ที่เข้าใจจากตัวบทเหล่านี้ว่า การชุมนุมนั้นครอบคลุมถึงสัตว์ทั้งหลายด้วย

นักวิชาการมีความเห็นแตกต่างกันในเรื่องการชุมนุมของสัตว์ทั้งหลาย ซึ่งอิบนุตัยมียะฮ์ (ขออัลลอฮ์ทรงเมตตาท่าน) มีทัศนะว่า สิ่งนั้นจะเกิดขึ้นจริง

เชคุลอิสลามอิบนุตัยมียะฮ์ (ขออัลลอฮ์ตะอาลาทรงเมตตาท่าน) กล่าวว่า «ส่วนสัตว์ทั้งหลายนั้น อัลลอฮ์ผู้ทรงมหาบริสุทธิ์จะทรงชุมนุมพวกมันทั้งหมด ดังที่อัลกุรอานและซุนนะฮ์ได้บ่งชี้ไว้

وَمَا مِن دَآبَّةٍ فِى ٱلْأَرْضِ وَلَا طَـٰٓئِرٍ يَطِيرُ بِجَنَاحَيْهِ إِلَّآ أُمَمٌ أَمْثَالُكُم ۚ مَّا فَرَّطْنَا فِى ٱلْكِتَـٰبِ مِن شَىْءٍ ۚ ثُمَّ إِلَىٰ رَبِّهِمْ يُحْشَرُونَ ﴿٣٨﴾

وَإِذَا ٱلْوُحُوشُ حُشِرَتْ ﴿٥﴾

وَمِنْ ءَايَـٰتِهِۦ خَلْقُ ٱلسَّمَـٰوَٰتِ وَٱلْأَرْضِ وَمَا بَثَّ فِيهِمَا مِن دَآبَّةٍ ۚ وَهُوَ عَلَىٰ جَمْعِهِمْ إِذَا يَشَآءُ قَدِيرٌ ﴿٢٩﴾

อัลลอฮ์ตะอาลาตรัสว่า «และไม่มีสัตว์ใดที่เดินอยู่ในแผ่นดิน และไม่มีนกใดที่บินด้วยสองปีกของมัน นอกจากเป็นประชาชาติเช่นเดียวกับพวกเจ้า เรามิได้ละเลยสิ่งใดไว้ในบันทึกเลย แล้วพวกมันจะถูกชุมนุมไปยังพระเจ้าของพวกมัน» (ซูเราะฮ์อัล-อันอาม 6:38)⁽¹⁾ และอัลลอฮ์ตะอาลาตรัสว่า «และเมื่อสัตว์ป่าทั้งหลายถูกชุมนุมขึ้น» (ซูเราะฮ์อัต-ตักวีร 81:5)⁽²⁾ และอัลลอฮ์ตะอาลาตรัสว่า «และส่วนหนึ่งจากสัญญาณทั้งหลายของพระองค์ คือการสร้างชั้นฟ้าทั้งหลายและแผ่นดิน และสิ่งที่พระองค์ทรงแพร่กระจายไว้ในทั้งสองนั้นจากสัตว์ทั้งหลาย และพระองค์ทรงเดชานุภาพเหนือการรวบรวมพวกมันเมื่อพระองค์ทรงประสงค์» (ซูเราะฮ์อัช-ชูรอ 42:29)⁽³⁾ และคำว่า "อิซา" (เมื่อ) นั้น จะใช้เฉพาะกับสิ่งที่จะมาถึงอย่างแน่นอนเท่านั้น»⁽⁴⁾

อัล-กุรฏุบีย์ได้กล่าวถึงความเห็นต่างของนักวิชาการในเรื่องการชุมนุมของสัตว์ทั้งหลาย และท่านได้ให้น้ำหนักว่าสิ่งนั้นจะเกิดขึ้นจริง เนื่องจากมีรายงานที่ถูกต้อง (เศาะฮีห์) ในเรื่องนี้ อัล-กุรฏุบีย์กล่าวว่า «ผู้คนมีความเห็นแตกต่างกันในเรื่องการชุมนุมของสัตว์ทั้งหลาย และในเรื่องการตอบแทน (กิศอศ) ระหว่างกันของพวกมัน โดยมีรายงานจากอิบนุอับบาส (ร.ฎ.) ว่า การชุมนุมของสัตว์ทั้งหลายนั้นคือการตายของพวกมัน และอัฎ-ฎ็อหหากก็กล่าวเช่นนั้น และมีรายงานจากอิบนุอับบาส (ร.ฎ.) อีกรายงานหนึ่งว่า สัตว์ทั้งหลายจะถูกชุมนุมและถูกฟื้นคืนชีพ ซึ่งอบูซัร (ร.ฎ.) อบูฮุร็อยเราะฮ์ (ร.ฎ.) อัมร์ บิน อัล-อาศ (ร.ฎ.) อัล-หะซัน อัล-บัศรีย์ และท่านอื่น ๆ ก็กล่าวเช่นนั้น และนั่นคือ

⁽¹⁾ ซูเราะฮ์อัล-อันอาม : 38 ⁽²⁾ ซูเราะฮ์อัต-ตักวีร : 5 ⁽³⁾ ซูเราะฮ์อัช-ชูรอ : 29 ⁽⁴⁾ มัจญ์มูอ์ ฟะตาวา เชคุลอิสลาม : (4/248)

وَإِذَا ٱلْوُحُوشُ حُشِرَتْ ﴿٥﴾

ثُمَّ إِلَىٰ رَبِّهِمْ يُحْشَرُونَ ﴿٣٨﴾

…ที่ถูกต้อง เนื่องจากคำตรัสของอัลลอฮ์ตะอาลาที่ว่า «และเมื่อสัตว์ป่าทั้งหลายถูกต้อนให้มาชุมนุมกัน» (ซูเราะฮ์อัต-ตักวีร 81:5) และคำตรัสของพระองค์ที่ว่า «แล้วพวกมันจะถูกต้อนให้กลับไปยังพระเจ้าของพวกมัน»⁽¹⁾

يحشر الله الخلق كلهم يوم القيامة : البهائم ، والطير ، والدواب ، وكل شيء ، فيبلغ من عدل الله أن يأخذ للجماء من القرناء ، ثم يقول : كوني ترابا ، فذلك قوله تعالى حكاية عن الكفار

وَيَقُولُ الْكَافِرُ يَا لَيْتَنِي كُنتُ

ท่านอบูฮุร็อยเราะฮ์ (ร.ฎ.) กล่าวว่า «อัลลอฮ์จะทรงให้สรรพสิ่งที่ถูกสร้างทั้งหมดฟื้นคืนชีพขึ้นมารวมกันในวันกิยามะฮ์ ทั้งปศุสัตว์ นก สัตว์ที่เดินบนแผ่นดิน และทุกสิ่งทุกอย่าง ความยุติธรรมของอัลลอฮ์นั้นถึงขั้นที่พระองค์จะทรงเอาคืนให้แก่แกะที่ไม่มีเขาจากแกะที่มีเขา (ซึ่งเคยขวิดมัน) จากนั้นพระองค์จะตรัสว่า "จงกลายเป็นดินเถิด" นั่นคือคำตรัสของอัลลอฮ์ตะอาลาที่ทรงเล่าถึงบรรดาผู้ปฏิเสธศรัทธาว่า «และผู้ปฏิเสธศรัทธาจะกล่าวว่า โอ้ ถ้าหากฉันได้เป็นดินก็จะดี»⁽²⁾ และถ้อยคำทำนองนี้»⁽³⁾

⁽¹⁾ ซูเราะฮ์อัล-อันอาม 6:38 ⁽²⁾ ซูเราะฮ์อัน-นะบะอ์ 78:40 ⁽³⁾ อัต-ตัซกิเราะฮ์ ของอัล-กุรฏุบี หน้า 273

หัวข้อที่ห้า

ลักษณะการชุมนุมของปวงบ่าว

إنكم محشورون حفاة عراة غرلا

كَمَا بَدَأْنَآ أَوَّلَ خَلْقٍ نُّعِيدُهُۥ ۚ وَعْدًا عَلَيْنَآ ۚ إِنَّا كُنَّا فَـٰعِلِينَ ﴿١٠٤﴾

ปวงบ่าวจะถูกชุมนุมขึ้นในสภาพเท้าเปล่า เปลือยกาย และ "ฆุรลัน" หมายถึง ไม่ได้ขลิบหนังหุ้มปลายองคชาต ในเศาะฮีหฺอัล-บุคอรีย์และมุสลิม มีรายงานจากอิบนุอับบาส (ร.ฎ.) ว่า ท่านนบี ﷺ กล่าวว่า «แท้จริงพวกท่านจะถูกชุมนุมขึ้นในสภาพเท้าเปล่า เปลือยกาย และไม่ได้ขลิบ» จากนั้นท่านได้อ่านอายะฮ์ว่า «ดังที่เราได้เริ่มการบังเกิดครั้งแรก เราก็จะให้มันกลับคืนมาอีก เป็นสัญญาที่เราได้ให้ไว้ แท้จริงเราเป็นผู้กระทำ» (ซูเราะฮ์อัล-อัมบิยาอ์ 21:104)⁽¹⁾⁽²⁾

يحشر الناس يوم القيامة حفاة عراة غرلا

يا رسول الله ، الرجال والنساء جميعا ، ينظر بعضهم إلى بعض ؟

يا عائشة الأمر أشد من أن ينظر بعضهم إلى بعض

เมื่อท่านหญิงอาอิชะฮ์ (ร.ฎ.) ได้ยินท่านเราะซูล ﷺ กล่าวว่า «ผู้คนจะถูกชุมนุมขึ้นในวันกิยามะฮ์ในสภาพเท้าเปล่า เปลือยกาย และไม่ได้ขลิบ» นางจึงกล่าวว่า "โอ้ท่านเราะซูลของอัลลอฮ์ ทั้งชายและหญิงรวมกันอย่างนั้นหรือ พวกเขาจะมองดูกันและกันหรือ?" ท่านตอบว่า «โอ้อาอิชะฮ์ เรื่องราวในวันนั้นรุนแรงยิ่งกว่าที่พวกเขาจะมองดูกันและกัน» (มุตตะฟะกุน อะลัยฮ์)⁽³⁾

إن الميت يبعث في ثيابه التي يموت فيها

มีปรากฏในตัวบทบางบทว่า มนุษย์ทุกคนจะถูกฟื้นคืนชีพขึ้นมาในเสื้อผ้าที่เขาสวมอยู่ขณะเสียชีวิต อบูดาวูด อิบนุหิบบาน และอัล-หากิม ได้รายงานจากอบูสะอีด อัล-คุดรีย์ (ร.ฎ.) ว่า เมื่อความตายมาถึงท่าน ท่านได้ขอเสื้อผ้าชุดใหม่มาแล้วสวมใส่ จากนั้นกล่าวว่า ฉันได้ยินท่านเราะซูลของอัลลอฮ์ ﷺ กล่าวว่า «แท้จริงผู้ตายจะถูกฟื้นคืนชีพขึ้นมาในเสื้อผ้าที่เขาสวมอยู่ขณะเสียชีวิต» อัล-หากิมกล่าวว่า "เศาะฮีหฺตามเงื่อนไขของท่านเชคทั้งสอง (อัล-บุคอรีย์และมุสลิม)" และอัษ-ษะฮะบีย์ก็เห็นพ้องด้วย ส่วนเชคนาศิรุดดีนกล่าวเกี่ยวกับหะดีษนี้ว่า "เป็นไปตามที่ทั้งสองกล่าวไว้"⁽⁴⁾

อัล-บัยฮะกีย์ได้ประสานความเข้าใจระหว่างหะดีษบทนี้กับหะดีษบทก่อนหน้าไว้สามแนวทางด้วยกัน คือ:

⁽¹⁾ ซูเราะฮ์อัล-อัมบิยาอ์ : 104 ⁽²⁾ มิชกาตุลมะศอบีหฺ : (3/75) หะดีษหมายเลข 5535 ⁽³⁾ มิชกาตุลมะศอบีหฺ : (3/57) หะดีษหมายเลข 5536 ⁽⁴⁾ ซิลซิละตุลอะหาดีษ อัศ-เศาะฮีหะฮ์ : (4/234) หะดีษหมายเลข 1671

ประการที่หนึ่ง: เสื้อผ้าเหล่านั้นจะเปื่อยผุไปหลังจากที่พวกเขาลุกขึ้นจากหลุมศพ เมื่อพวกเขามาถึงสถานที่ยืนรอการชำระ (อัล-เมากิฟ) พวกเขาจะอยู่ในสภาพเปลือยกาย แล้วจึงได้รับการสวมใส่ด้วยอาภรณ์จากสวรรค์

ประการที่สอง: เมื่อบรรดานบีได้รับการสวมใส่อาภรณ์ ต่อจากนั้นก็คือบรรดาผู้สัจจริง (อัศ-ศิดดีกูน) แล้วก็ผู้ที่อยู่ถัดจากพวกเขาตามลำดับชั้นของแต่ละคน อาภรณ์ของแต่ละคนจะเป็นชนิดเดียวกับที่เขาสวมใส่ขณะเสียชีวิต ครั้นเมื่อพวกเขาเข้าสวรรค์แล้ว พวกเขาจึงได้สวมใส่อาภรณ์จากสวรรค์

وَلِبَاسُ التَّقْوَىٰ ذَٰلِكَ خَيْرٌ

وَثِيَابَكَ فَطَهِّرْ ﴿٤﴾

ประการที่สาม: ความหมายของคำว่า "เสื้อผ้า" ในที่นี้คือการงาน หมายถึง เขาจะถูกฟื้นคืนชีพขึ้นมาพร้อมกับการงานที่เขากระทำอยู่ขณะเสียชีวิต ไม่ว่าจะเป็นความดีหรือความชั่ว อัลลอฮ์ ตะอาลา ตรัสว่า «และอาภรณ์แห่งความยำเกรงนั้นแหละเป็นสิ่งที่ดีกว่า»⁽¹⁾ และพระองค์ตรัสว่า «และเสื้อผ้าของเจ้า จงทำให้สะอาด»⁽²⁾

« يبعث كل عبد على ما مات عليه »

อัล-บัยฮะกีย์ได้ยกหะดีษของอัล-อะอ์มัช จากอบูสุฟยาน จากญาบิร (ร.ฎ.) มาเป็นหลักฐานสนับสนุนคำตอบประการสุดท้ายนี้ โดยท่านกล่าวว่า ท่านเราะซูล ﷺ กล่าวว่า «บ่าวทุกคนจะถูกฟื้นคืนชีพขึ้นมาตามสภาพที่เขาเสียชีวิต»⁽³⁾

« إذا أراد الله بقوم عذابا ، أصاب العذاب من كان فيهم ، ثم بعثوا على أعمالهم »

หะดีษของญาบิร (ร.ฎ.) บทนี้ มุสลิมได้รายงานไว้ในเศาะฮีหฺของท่าน⁽⁴⁾ และไม่อาจเข้าใจจากหะดีษนี้ได้ว่าบ่าวจะถูกฟื้นคืนชีพขึ้นมาในเสื้อผ้าที่เขาถูกห่อกะฝั่นหรือที่เขาสวมใส่ขณะเสียชีวิต หากแต่เขาจะถูกฟื้นคืนชีพขึ้นมาตามสภาพที่เขาเสียชีวิต ไม่ว่าจะเป็นอีมานหรือการปฏิเสธศรัทธา ความเชื่อมั่นหรือความสงสัย เช่นเดียวกับที่เขาจะถูกฟื้นคืนชีพขึ้นมาตามการงานที่เขากระทำอยู่ขณะเสียชีวิต สิ่งที่บ่งชี้ถึงเรื่องนี้คือหะดีษที่มุสลิมรายงานไว้ในเศาะฮีหฺของท่าน จากอับดุลลอฮ์ บิน อุมัร (ร.ฎ.) ท่านกล่าวว่า ฉันได้ยินท่านเราะซูล ﷺ กล่าวว่า «เมื่ออัลลอฮ์ทรงประสงค์จะลงโทษกลุ่มชนใด การลงโทษนั้นจะประสบแก่ทุกคนที่อยู่ในหมู่พวกเขา แล้วพวกเขาจะถูกฟื้นคืนชีพขึ้นมาตามการงานของพวกเขา»⁽⁵⁾

⁽¹⁾ ซูเราะฮ์อัล-อะอ์รอฟ 7:26 ⁽²⁾ ซูเราะฮ์อัล-มุดดัษษิร 74:4 ⁽³⁾ อัน-นิฮายะฮ์ ของอิบนุกะษีร (1/288) ⁽⁴⁾ รายงานโดยมุสลิม (4/2206) หะดีษหมายเลข 2878 ⁽⁵⁾ เศาะฮีหฺมุสลิม (2/2206) หะดีษหมายเลข 2879

اغسلوه بماء وسدر ، وكفنوه في ثوبيه ، ولاتُمِسُّوه بطيب ، ولا تخمروا رأسه ، فإنه يبعث يوم القيامة ملبيا

ดังนั้น ผู้ที่เสียชีวิตขณะอยู่ในสภาพอิห์รอม จะถูกฟื้นคืนชีพในวันกิยามะฮ์โดยกล่าวตัลบิยะฮ์อยู่ ในเศาะฮีห์อัล-บุคอรี เศาะฮีห์มุสลิม และมุสนัดอะห์มัด มีรายงานจากอับดุลลอฮ์ อิบนุอับบาส (ร.ฎ.) ว่า ชายคนหนึ่งอยู่ร่วมกับท่านนบี ﷺ แล้วอูฐของเขาได้เหวี่ยงเขาตกลงมาจนคอหัก⁽¹⁾ ขณะที่เขาอยู่ในสภาพอิห์รอม เขาจึงเสียชีวิต ท่านเราะซูลุลลอฮ์ ﷺ จึงกล่าวว่า «พวกท่านจงอาบน้ำให้เขาด้วยน้ำผสมใบพุทรา และจงห่อกะฝั่นเขาด้วยผ้าสองผืนของเขา อย่าให้เขาสัมผัสเครื่องหอม และอย่าคลุมศีรษะของเขา⁽²⁾ เพราะแท้จริงเขาจะถูกฟื้นคืนชีพในวันกิยามะฮ์โดยกล่าวตัลบิยะฮ์อยู่»⁽³⁾

ส่วนผู้ตายชะฮีดนั้น จะถูกฟื้นคืนชีพในวันกิยามะฮ์โดยที่บาดแผลของเขายังมีเลือดไหลพรั่งพรูออกมา สีของมันคือสีเลือด แต่กลิ่นของมันคือกลิ่นชะมดเชียง

จากตรงนี้เอง จึงส่งเสริมให้มีการตัลกีน (ชี้นำ) ผู้ที่ใกล้จะสิ้นใจให้กล่าว "ลาอิลาฮะอิลลัลลอฮ์" เพื่อหวังว่าเขาจะได้เสียชีวิตบนเตาฮีด แล้วถูกฟื้นคืนชีพในวันกิยามะฮ์โดยกล่าวถ้อยคำอันดีงามนี้อยู่

⁽¹⁾ หมายถึง อูฐเหวี่ยงเขาตกลงมาจนคอหัก ⁽²⁾ หมายถึง อย่าปิดคลุมศีรษะของเขา ⁽³⁾ มิชกาตุลมะศอบีห์ (1/520) หะดีษหมายเลข 1637

บทที่หก: การสวมใส่อาภรณ์ให้แก่ปวงบ่าวในวันฟื้นคืนชีพ

เราได้กล่าวไว้ก่อนหน้านี้แล้วว่า อัลลอฮ์จะทรงรวบรวมปวงบ่าวในวันกิยามะฮ์ในสภาพเท้าเปล่า เปลือยกาย และยังไม่ได้ขลิบ ดังที่มีหะดีษที่ถูกต้องยืนยันไว้ หลังจากนั้นปวงบ่าวจะได้รับการสวมใส่อาภรณ์ บรรดาผู้ศอลิห์จะได้สวมเสื้อผ้าอันทรงเกียรติ ส่วนบรรดาผู้อธรรมจะถูกสวมด้วยเสื้อที่ทำจากน้ำมันดิน เสื้อเกราะแห่งโรคหิด และเครื่องนุ่งห่มอื่น ๆ ทำนองนี้ที่น่ารังเกียจและน่าสะพรึงกลัว

إن أول الخلائق يكسى يوم القيامة إبراهيم الخليل

บ่าวของอัลลอฮ์คนแรกที่จะได้รับการสวมใส่อาภรณ์คือนบีของอัลลอฮ์ อิบรอฮีม (อ.) เคาะลีลุรเราะห์มาน (มิตรสนิทของพระผู้ทรงกรุณาปรานี) ในเศาะฮีหฺอัล-บุคอรี รายงานจากอิบนุอับบาส (ร.ฎ.) จากท่านนบี ﷺ ว่า ท่านกล่าวว่า «แท้จริงสิ่งถูกสร้างคนแรกที่จะได้รับการสวมใส่อาภรณ์ในวันกิยามะฮ์คือ อิบรอฮีม อัล-เคาะลีล»⁽¹⁾

وأول من يكسى من الجنة إبراهيم ، يكسى حلة من الجنة ، ويؤتى بكرسي فيطرح عن يمين العرش ، ثم يؤتى بي فأكسى حلة من الجنة لا يقوم لها البشر

อิบนุหะญัรกล่าวว่า "อัล-บัยฮะกีได้รายงานผ่านสายรายงานของอิบนุอับบาส (ร.ฎ.) ทำนองเดียวกับหะดีษในบทนี้ และได้เพิ่มเติมว่า «และคนแรกที่จะได้รับการสวมใส่อาภรณ์จากสวรรค์คือ อิบรอฮีม ท่านจะได้สวมเสื้อคลุมชุดหนึ่งจากสวรรค์ และจะมีเก้าอี้ถูกนำมาวางไว้ทางด้านขวาของบัลลังก์ (อัล-อัรช์) จากนั้นฉันจะถูกนำตัวมา แล้วฉันก็จะได้สวมเสื้อคลุมชุดหนึ่งจากสวรรค์ ซึ่งมนุษย์ไม่อาจทนต่อ (ความงดงามของ) มันได้»"⁽²⁾

บรรดาอุละมาอ์กล่าวว่า การที่อิบรอฮีม (อ.) ได้รับการสวมใส่อาภรณ์ก่อนผู้อื่นในวันกิยามะฮ์นั้น เป็นเพราะไม่มีผู้ใดในหมู่คนรุ่นแรกและคนรุ่นหลังที่ยำเกรงอัลลอฮ์ยิ่งไปกว่าท่าน ดังนั้นการสวมใส่อาภรณ์จึงถูกเร่งให้แก่ท่านก่อน เพื่อเป็นหลักประกันความปลอดภัยแก่ท่าน เพื่อให้หัวใจของท่านสงบมั่น

⁽¹⁾ เศาะฮีหฺอัล-บุคอรี, กิตาบุรริกอก, บาบุลหัชร์, ฟัตหุลบารี (11/377) และท่านได้รายงานไว้ในกิตาบุลอันบิยาอ์ด้วย ดู ฟัตหุลบารี (6/387) ⁽²⁾ ฟัตหุลบารี (11/384)

และอาจเป็นไปได้ว่า เนื่องจากท่าน — ดังที่มีระบุไว้ในหะดีษ — เป็นคนแรกที่สวมกางเกงขายาว (สะรอวีล) ขณะละหมาด ทั้งนี้เพื่อปกปิดร่างกายให้มิดชิดที่สุด และเพื่อรักษาอวัยวะพึงสงวนของท่านมิให้สัมผัสกับที่ละหมาด ท่านได้ปฏิบัติตามสิ่งที่ท่านถูกใช้ จึงได้รับการตอบแทนด้วยการเป็นคนแรกที่ได้รับการปกปิดร่างกายในวันกิยามะฮ์ และอาจเป็นไปได้ว่า บรรดาผู้ที่โยนท่านลงในกองไฟได้เปลื้องผ้าและถอดเสื้อผ้าของท่านออกต่อหน้าสายตาผู้คน ดังที่กระทำกันกับผู้ที่ถูกนำไปประหาร ท่านจึงได้รับการตอบแทนด้วยการได้รับเครื่องนุ่งห่มเป็นคนแรกในวันกิยามะฮ์ต่อหน้าสักขีพยานทั้งปวง และ (คำอธิบาย) นี้เป็นคำอธิบายที่ดีที่สุด»⁽¹⁾

⁽¹⁾ ตัซกิเราะฮ์ อัล-กุรฏุบีย์ : 209

(หน้านี้เป็นหน้าว่าง ไม่มีข้อความให้แปล)

บทที่สี่

แผ่นดินแห่งการชุมนุม (อัล-มะห์ชัร)

يَوْمَ تُبَدَّلُ ٱلْأَرْضُ غَيْرَ ٱلْأَرْضِ وَٱلسَّمَـٰوَٰتُ ۖ وَبَرَزُوا۟ لِلَّهِ ٱلْوَٰحِدِ ٱلْقَهَّارِ ﴿٤٨﴾

« يحشر الناس يوم القيامة على أرض بيضاء عفراء كقرصة النقي »

« ليس فيها معلم لأحد »

แผ่นดินที่ปวงบ่าวจะถูกนำมาชุมนุมบนนั้นในวันกิยามะฮ์ คือแผ่นดินอีกผืนหนึ่งที่มิใช่แผ่นดินนี้ อัลลอฮ์ ตะอาลา ตรัสว่า «วันที่แผ่นดินนี้จะถูกเปลี่ยนเป็นแผ่นดินอื่น และชั้นฟ้าทั้งหลายก็เช่นกัน และพวกเขาจะออกมาเผชิญต่อหน้าอัลลอฮ์ผู้ทรงเอกะ ผู้ทรงพิชิต» (ซูเราะฮ์อิบรอฮีม 14:48)⁽¹⁾ ท่านเราะซูล ﷺ ได้บอกเล่าแก่เราถึงลักษณะของแผ่นดินใหม่ที่การชุมนุมจะเกิดขึ้นบนนั้น ในเศาะฮีหฺอัล-บุคอรีย์และเศาะฮีหฺมุสลิม รายงานจากซะฮ์ล บิน สะอ์ด (ร.ฎ.) ว่า ข้าพเจ้าได้ยินท่านเราะซูลุลลอฮ์ ﷺ กล่าวว่า «มนุษย์จะถูกนำมาชุมนุมในวันกิยามะฮ์บนแผ่นดินสีขาวอมเทา (อัฟรออ์) ดุจแผ่นขนมปังที่ทำจากแป้งบริสุทธิ์» ซะฮ์ลหรือผู้อื่นกล่าวว่า «ไม่มีเครื่องหมายใด ๆ (ให้สังเกต) สำหรับผู้ใดเลยบนแผ่นดินนั้น»⁽²⁾

อัล-ค็อฏฏอบีย์กล่าวว่า “อัล-อะฟัร” คือสีขาวที่ไม่ขาวสว่างจัด ส่วนอิยาฎกล่าวว่า “อัล-อะฟัร” คือสีขาวที่อมแดงเล็กน้อย และอิบนุฟาริสกล่าวว่า ความหมายของ “อัฟรออ์” คือสีขาวบริสุทธิ์⁽³⁾

“อัน-นะกีย์” (อ่านโดยให้ตัวนูนเป็นสระอะ และตัวกอฟเป็นสระอิ) หมายถึง แป้งที่สะอาดปราศจากสิ่งเจือปนและรำข้าว⁽⁴⁾

“อัล-มะอ์ลัม” คือเครื่องหมายที่ใช้นำทางไปสู่เส้นทาง เช่น ภูเขาและก้อนหิน หรือสิ่งที่…

⁽¹⁾ ซูเราะฮ์อิบรอฮีม : 48 ⁽²⁾ รายงานโดยอัล-บุคอรีย์ในกิตาบอัร-ริกอก บาบ ยักบิฎุลลอฮุลอัรฎ์, ฟัตหุลบารีย์ : (11/372) และมุสลิมในกิตาบศิฟาตอัล-มุนาฟิกีน บาบอัล-บะอ์ษ วัน-นุชูร (4/2150) หะดีษหมายเลข 2790 ถ้อยคำเป็นของอัล-บุคอรีย์ ⁽³⁾ ฟัตหุลบารีย์ : (11/375) ⁽⁴⁾ แหล่งอ้างอิงเดิม

…ที่ผู้คนวางไว้เพื่อเป็นเครื่องหมายบอกทาง หรือเพื่อแบ่งเขตที่ดิน

يَوْمَ تُبَدَّلُ ٱلْأَرْضُ غَيْرَ ٱلْأَرْضِ

تبدل الأرض أرضا كأنها الفضة لم يسفك عليها دم حرام ، ولم يعمل عليها خطيئة

มีตัวบทจำนวนมากรายงานจากศอฮาบะฮ์หลายท่าน ซึ่งให้ความหมายเดียวกับหะดีษที่เราได้นำมากล่าวไว้ ณ ที่นี้ และที่เจ้าของเศาะฮีหฺทั้งสอง (อัล-บุคอรีย์และมุสลิม) ได้รายงานไว้ โดยอับดุ บิน หุมัยด์ และอัฏ-เฏาะบะรีย์ได้บันทึกไว้ในตัฟซีรของพวกเขา และอัล-บัยฮะกีย์ได้บันทึกไว้ในหนังสือ "ชุอะบุลอีมาน" ผ่านสายรายงานของอัมร์ บิน มัยมูน จากอับดุลลอฮ์ บิน มัสอูด (ร.ฎ.) เกี่ยวกับดำรัสของอัลลอฮ์ ตะอาลา ที่ว่า «วันที่แผ่นดินจะถูกเปลี่ยนเป็นแผ่นดินอื่น» (ซูเราะฮ์อิบรอฮีม 14:48)⁽¹⁾ จนจบอายะฮ์ ท่านกล่าวว่า "แผ่นดินจะถูกเปลี่ยนเป็นแผ่นดินที่ประหนึ่งเป็นเงิน ไม่เคยมีเลือดที่ต้องห้ามหลั่งรดบนมัน และไม่เคยมีความผิดบาปใดถูกกระทำบนมัน" ผู้รายงานของสายนี้เป็นผู้รายงานในระดับเศาะฮีหฺ และเป็นรายงานแบบเมากูฟ (หยุดอยู่ที่ศอฮาบะฮ์) ส่วนอัล-บัยฮะกีย์ได้บันทึกไว้อีกสายหนึ่งในลักษณะมัรฟูอ์ (ถึงท่านนบี ﷺ) และท่านกล่าวว่า "รายงานแบบเมากูฟนั้นถูกต้องกว่า"⁽²⁾

أرض بيضاء كأنها سبيكة فضة

อัฏ-เฏาะบะรีย์และอัล-หากิมได้บันทึกไว้ผ่านสายรายงานของอาศิม จากซิรร์ บิน หุบัยช์ จากอิบนุมัสอูด (ร.ฎ.) ด้วยถ้อยคำว่า «เป็นแผ่นดินสีขาว ประหนึ่งเป็นแท่งเงินหลอม» และผู้รายงานของสายนี้ก็เป็นผู้ที่เชื่อถือได้เช่นกัน⁽³⁾

بلغنا أن هذه الأرض يعني أرض الدنيا تطوى ، وإلى جنبها أخرى يحشر الناس منها إليها

تبدَّل الأرض غير الأرض والسموات ، فيبسطها ويسطحها ، ويمدّها مدَّ الأديم العكاظي ، لا ترى فيها عوجا ولا أمتا ، ثم يزجر الله الخلق زجرة واحدة ، فإذا هم في هذه الأرض المبدَّلة ، في مثل مواضعهم من الأولى ، ما كان في بطنها كان في بطنها ، وما كان على ظهرها كان على ظهرها

และในรายงานของอับดุ บิน หุมัยด์ ผ่านสายรายงานของอัล-หะกัม บิน อะบาน จากอิกริมะฮ์ ท่านกล่าวว่า "มีรายงานมาถึงเราว่า แผ่นดินนี้ หมายถึงแผ่นดินของโลกดุนยา จะถูกม้วนพับ และข้าง ๆ มันมีแผ่นดินอีกผืนหนึ่ง ซึ่งมนุษย์จะถูกต้อนรวมจากแผ่นดินนี้ไปยังแผ่นดินนั้น" และในหะดีษเรื่องศูร (แตรเป่า) ที่ยาวนั้นมีว่า «แผ่นดินและชั้นฟ้าทั้งหลายจะถูกเปลี่ยนเป็นแผ่นดินอื่น แล้วพระองค์จะทรงแผ่มันออก ทรงทำให้มันราบเรียบ และทรงขึงมันออกดังการขึงหนังฟอกแห่งตลาดอุกาซ เจ้าจะไม่เห็นความคดเคี้ยวหรือที่สูงต่ำใด ๆ บนมันเลย จากนั้นอัลลอฮ์จะทรงตวาดสรรพสิ่งด้วยการตวาดเพียงครั้งเดียว ทันใดนั้นพวกเขาก็อยู่บนแผ่นดินที่ถูกเปลี่ยนนี้ ในตำแหน่งเดียวกันกับที่พวกเขาเคยอยู่บนแผ่นดินแรก สิ่งใดที่เคยอยู่ในท้องของมัน ก็จะอยู่ในท้องของมัน และสิ่งใดที่เคยอยู่บนหลังของมัน ก็จะอยู่บนหลังของมัน»⁽⁴⁾

นักวิชาการบางท่านมีความเห็นว่า สิ่งที่ถูกเปลี่ยนของแผ่นดินนั้นเป็นเพียงคุณลักษณะของมันเท่านั้น ส่วนหนึ่งจากหลักฐานในเรื่องนี้คือหะดีษของอับดุลลอฮ์ บิน อัมร์ (ร.ฎ.) ที่เป็นรายงานแบบเมากูฟถึงท่าน ซึ่งท่านกล่าวว่า «เมื่อถึงวัน…

⁽¹⁾ ซูเราะฮ์อิบรอฮีม : 48 ⁽²⁾ ฟัตหุลบารีย์ (11/375) ⁽³⁾ ฟัตหุลบารีย์ (11/375) ⁽⁴⁾ ฟัตหุลบารีย์ (11/375)

تمدُّ الأرض مدّ الأديم ، ثم لا يكون لابن آدم منها إلا موضع قدميه

...วันกิยามะฮ์ แผ่นดินจะถูกขึงแผ่ออกเหมือนการขึงแผ่หนังฟอก และสรรพสิ่งทั้งหลายจะถูกชุมนุม» ในจำนวนนั้นยังมีหะดีษของญาบิร (ร.ฎ.) ซึ่งท่านรายงานโดยสืบไปถึงท่านนบี ﷺ ว่า «แผ่นดินจะถูกขึงแผ่ออกเหมือนการขึงแผ่หนังฟอก แล้วลูกหลานของอาดัมจะไม่มีที่บนแผ่นดินนั้น นอกจากที่วางเท้าทั้งสองของเขาเท่านั้น» บรรดาผู้รายงานของหะดีษนี้เป็นผู้ที่เชื่อถือได้ เพียงแต่มีความเห็นที่แตกต่างกันในสายรายงานที่มาจากอัซ-ซุฮรีว่า ศอฮาบะฮ์ผู้รายงานคือผู้ใด⁽¹⁾

يَوْمَ تُبَدَّلُ ٱلْأَرْضُ غَيْرَ ٱلْأَرْضِ

يزاد فيها ، وينقص منها ، ويذهب آكامها وجبالها ، وأوديتها ، وشجرها ، وتمدّ مدَّ الأديم العكاظى

ในจำนวนนั้นยังมีหะดีษของอิบนุอับบาส (ร.ฎ.) ในการอธิบายพระดำรัสของอัลลอฮ์ ตะอาลา ที่ว่า «วันที่แผ่นดินจะถูกเปลี่ยนเป็นแผ่นดินอื่น» (ซูเราะฮ์อิบรอฮีม 14:48)⁽²⁾ ท่านกล่าวว่า «แผ่นดินจะถูกเพิ่มเติมและถูกลดทอน เนินเขา ภูเขา หุบเขา และต้นไม้ของมันจะถูกขจัดออกไป และมันจะถูกขึงแผ่ออกเหมือนการขึงแผ่หนังฟอกแห่งตลาดอุกาซ⁽³⁾»

เวลาที่แผ่นดินและชั้นฟ้าทั้งหลายจะถูกเปลี่ยนเป็นแผ่นดินและชั้นฟ้าอื่น

يَوْمَ تُبَدَّلُ ٱلْأَرْضُ غَيْرَ ٱلْأَرْضِ وَٱلسَّمَـٰوَٰتُ

على الصراط

ท่านเราะซูล ﷺ ได้บอกแก่เราว่า เวลาที่การเปลี่ยนแปลงนี้จะเกิดขึ้น คือเวลาที่ผู้คนกำลังข้ามสะพานศิรอฏ หรือก่อนหน้านั้นเพียงเล็กน้อย ในเศาะฮีหฺมุสลิม มีรายงานจากท่านหญิงอาอิชะฮ์ (ร.ฎ.) ว่า ฉันได้ถามท่านเราะซูลุลลอฮ์ ﷺ เกี่ยวกับพระดำรัสของอัลลอฮ์ผู้ทรงเกรียงไกรและสูงส่งที่ว่า «วันที่แผ่นดินจะถูกเปลี่ยนเป็นแผ่นดินอื่น และชั้นฟ้าทั้งหลายก็เช่นกัน» (ซูเราะฮ์อิบรอฮีม 14:48)⁽⁴⁾ ว่า แล้วผู้คนจะอยู่ที่ใดเล่า โอ้ท่านเราะซูลุลลอฮ์ ท่านตอบว่า «อยู่บนสะพานศิรอฏ»⁽⁵⁾

هم في الظلمة دون الجسر

และในเศาะฮีหฺมุสลิมเช่นกัน มีรายงานจากเษาบาน (ร.ฎ.) ว่า นักปราชญ์คนหนึ่งจากบรรดานักปราชญ์ของชาวยิวได้ถามท่านเราะซูล ﷺ ว่า ผู้คนจะอยู่ที่ใดในวันที่แผ่นดินและชั้นฟ้าทั้งหลายจะถูกเปลี่ยนเป็นแผ่นดินและชั้นฟ้าอื่น ท่านเราะซูลุลลอฮ์ ﷺ ตอบว่า «พวกเขาจะอยู่ในความมืดก่อนถึงสะพาน»⁽⁶⁾ และที่หมายถึงด้วยคำว่า "สะพาน" ในที่นี้คือสะพานศิรอฏ

⁽¹⁾ ฟัตหุลบารี (11/376) ⁽²⁾ ซูเราะฮ์อิบรอฮีม: 48 ⁽³⁾ ฟัตหุลบารี (11/376) ⁽⁴⁾ ซูเราะฮ์อิบรอฮีม: 48 ⁽⁵⁾ เศาะฮีหฺมุสลิม, กิตาบ ศิฟาตุลมุนาฟิกีน, บาบ อัลบะอษ์ วันนุชูร (4/2150) หมายเลข (2791) ⁽⁶⁾ เศาะฮีหฺมุสลิม, กิตาบ อัลหัยฎ์, บาบ บะยาน ศิฟะฮ์ มะนียิรเราะญุล วัลมัรอะฮ์ (1/252) หมายเลข (315)

(หน้านี้เป็นหน้าว่าง ไม่มีข้อความให้แปล)

บทที่ห้า: ผู้ปฏิเสธการฟื้นคืนชีพ และหลักฐานว่าการฟื้นคืนชีพจะเกิดขึ้นจริง

หัวข้อที่หนึ่ง: ผู้ปฏิเสธการฟื้นคืนชีพและการชุมนุม

มนุษย์จำนวนมากทั้งในอดีตและปัจจุบันปฏิเสธการฟื้นคืนชีพและการชุมนุม ส่วนบางคนที่ยืนยันว่ามีการฟื้นคืนชีพนั้น ก็พรรณนามันในรูปแบบที่แตกต่างไปจากที่บรรดาเราะซูลได้แจ้งไว้

وَإِن تَعْجَبْ فَعَجَبٌ قَوْلُهُمْ أَءِذَا كُنَّا تُرَٰبًا أَءِنَّا لَفِى خَلْقٍ جَدِيدٍ ۗ أُو۟لَـٰٓئِكَ ٱلَّذِينَ كَفَرُوا۟ بِرَبِّهِمْ ۖ وَأُو۟لَـٰٓئِكَ ٱلْأَغْلَـٰلُ فِىٓ أَعْنَاقِهِمْ ۖ وَأُو۟لَـٰٓئِكَ أَصْحَـٰبُ ٱلنَّارِ ۖ هُمْ فِيهَا خَـٰلِدُونَ ﴿٥﴾

وَقَالُوٓا۟ إِنْ هِىَ إِلَّا حَيَاتُنَا ٱلدُّنْيَا وَمَا نَحْنُ بِمَبْعُوثِينَ ﴿٢٩﴾ وَلَوْ تَرَىٰٓ إِذْ وُقِفُوا۟ عَلَىٰ رَبِّهِمْ ۚ قَالَ أَلَيْسَ هَـٰذَا بِٱلْحَقِّ ۚ قَالُوا۟ بَلَىٰ وَرَبِّنَا ۚ قَالَ فَذُوقُوا۟ ٱلْعَذَابَ بِمَا كُنتُمْ تَكْفُرُونَ ﴿٣٠﴾

อัลกุรอานได้กล่าวถึงคำพูดของผู้ปฏิเสธเหล่านั้น ตำหนิพวกเขา ตัดสินว่าพวกเขาเป็นผู้ปฏิเสธศรัทธา ข่มขู่ และสัญญาว่าจะลงโทษพวกเขา อัลลอฮ์ตรัสว่า «และหากเจ้าจะประหลาดใจ ก็น่าประหลาดใจยิ่งนักต่อคำพูดของพวกเขาที่ว่า "เมื่อเราได้กลายเป็นดินแล้ว เราจะถูกสร้างขึ้นใหม่อีกกระนั้นหรือ?" ชนเหล่านี้คือผู้ที่ปฏิเสธศรัทธาต่อพระเจ้าของพวกเขา ชนเหล่านี้จะมีห่วงตรวนอยู่ที่คอของพวกเขา และชนเหล่านี้คือชาวนรก พวกเขาจะอยู่ในนั้นตลอดกาล»⁽¹⁾ และพระองค์ตรัสว่า «และพวกเขากล่าวว่า "ไม่มีสิ่งใดนอกจากชีวิตในโลกนี้ของเราเท่านั้น และเราจะไม่ถูกให้ฟื้นคืนชีพ" และหากเจ้าได้เห็นขณะที่พวกเขาถูกนำมายืนต่อหน้าพระเจ้าของพวกเขา พระองค์ตรัสว่า "นี่มิใช่ความจริงดอกหรือ?" พวกเขากล่าวว่า "ใช่แล้ว ขอสาบานต่อพระเจ้าของเรา" พระองค์ตรัสว่า "ดังนั้น จงลิ้มรสการลงโทษเนื่องด้วยที่พวกเจ้าปฏิเสธศรัทธาเถิด"»⁽²⁾

وَقَالُوٓا۟ أَءِذَا كُنَّا عِظَـٰمًا وَرُفَـٰتًا أَءِنَّا لَمَبْعُوثُونَ خَلْقًا جَدِيدًا ﴿٤٩﴾ قُلْ كُونُوا۟ حِجَارَةً أَوْ حَدِيدًا ﴿٥٠﴾ أَوْ خَلْقًا مِّمَّا يَكْبُرُ فِى صُدُورِكُمْ ۚ فَسَيَقُولُونَ مَن يُعِيدُنَا ۖ قُلِ ٱلَّذِى فَطَرَكُمْ أَوَّلَ مَرَّةٍ

และพระองค์ตรัสว่า «และพวกเขากล่าวว่า "เมื่อเราได้กลายเป็นกระดูกและผุยผงแล้ว เราจะถูกให้ฟื้นคืนชีพเป็นการสร้างขึ้นใหม่อีกกระนั้นหรือ?" จงกล่าวเถิดว่า "พวกเจ้าจงกลายเป็นหินหรือเหล็ก หรือเป็นสิ่งถูกสร้างอื่นใดที่พวกเจ้าเห็นว่ายิ่งใหญ่ในใจของพวกเจ้าเถิด" แล้วพวกเขาจะกล่าวว่า "ใครเล่าจะให้เรากลับคืนมาอีก?" จงกล่าวเถิดว่า "ผู้ที่ได้บังเกิดพวกเจ้าขึ้นในครั้งแรกนั่นเอง"»⁽³⁾ และตัวบทในเรื่องนี้มีอยู่มากมาย

⁽¹⁾ ซูเราะฮ์อัร-เราะอ์ดุ 13:5 ⁽²⁾ ซูเราะฮ์อัล-อันอาม 6:29 ⁽³⁾ ซูเราะฮ์อัล-อิสรออ์ 17:49–51

เชคุลอิสลาม อิบนุตัยมียะฮ์ ได้กล่าวอธิบายถึงประเภทต่าง ๆ ของผู้ที่ปฏิเสธการฟื้นคืนชีพและการถูกนำออกมาจากหลุมฝังศพ ซึ่งได้แก่ ชาวยิว ชาวคริสต์ พวกศอบิอะฮ์ นักปรัชญา และพวกมุนาฟิกแห่งประชาชาตินี้ โดยท่านกล่าวว่า

«บรรดาผู้ปฏิเสธศรัทธาจากชาวยิวและชาวคริสต์ ปฏิเสธเรื่องการกิน การดื่ม และการสมรสในสวรรค์ และพวกเขาอ้างว่าชาวสวรรค์จะได้รับความสุขเพียงจากเสียงอันไพเราะเสนาะหูและกลิ่นอันหอมหวน ควบคู่ไปกับความสุขของวิญญาณเท่านั้น แต่ถึงกระนั้นพวกเขาก็ยังยอมรับว่ามีการรวบรวมร่างกายพร้อมกับวิญญาณ ทั้งในความสุขและการลงโทษ

ส่วนกลุ่มต่าง ๆ จากผู้ปฏิเสธศรัทธาและคนอื่น ๆ เช่น พวกศอบิอะฮ์ นักปรัชญา และผู้ที่เห็นพ้องกับพวกเขา ยอมรับเพียงการรวบรวมวิญญาณเท่านั้น และถือว่าความสุขและการลงโทษเกิดแก่วิญญาณเท่านั้น และยังมีกลุ่มต่าง ๆ จากผู้ปฏิเสธศรัทธา พวกมุชริก และคนอื่น ๆ ที่ปฏิเสธการกลับคืน (สู่อาคิเราะฮ์) โดยสิ้นเชิง พวกเขาไม่ยอมรับทั้งการกลับคืนของวิญญาณและของร่างกาย ทั้งที่อัลลอฮ์ตะอาลาได้ทรงชี้แจงไว้ในคัมภีร์ของพระองค์ผ่านทางวาจาของท่านเราะซูลของพระองค์ถึงเรื่องการกลับคืนของวิญญาณและร่างกาย และทรงโต้ตอบบรรดาผู้ปฏิเสธศรัทธาและผู้ที่ปฏิเสธสิ่งใดสิ่งหนึ่งในเรื่องดังกล่าว ด้วยการชี้แจงอันสมบูรณ์ครบถ้วนอย่างถึงที่สุด

ส่วนพวกมุนาฟิกแห่งประชาชาตินี้ ซึ่งไม่ยอมรับถ้อยคำของอัลกุรอานและซุนนะฮ์ที่เป็นที่รู้จักแพร่หลาย พวกเขาบิดเบือนถ้อยคำไปจากตำแหน่งที่แท้จริงของมัน และกล่าวว่า สิ่งเหล่านี้เป็นเพียงอุปมาที่ถูกยกขึ้นมาเพื่อให้เราเข้าใจการกลับคืนในเชิงจิตวิญญาณ คนเหล่านี้ได้แก่ พวกเกาะรอมิเฏาะฮ์ บาฏินียะฮ์ ซึ่งทัศนะของพวกเขาประกอบขึ้นจากทัศนะของพวกมะญูซีและพวกศอบิอะฮ์ และเช่นพวกที่ทำตัวเป็นนักปรัชญาสายศอบิอะฮ์ที่อ้างตนว่าสังกัดอิสลาม รวมถึงกลุ่มหนึ่งจากผู้ที่เลียนแบบพวกเขา ไม่ว่าจะเป็นนักเขียน ผู้ประกอบวิชาแพทย์ นักเทววิทยา (มุตะกัลลิม) หรือนักตะเศาวุฟ เช่น ผู้แต่งสาส์น «อิควานุศเศาะฟา» และคนอื่น ๆ หรือพวกมุนาฟิก คนเหล่านี้ทั้งหมดเป็นผู้ปฏิเสธศรัทธา ซึ่งจำเป็นต้องถูกประหารชีวิตตามมติเอกฉันท์ของผู้ศรัทธา»⁽¹⁾

และท่าน (ขออัลลอฮ์ตะอาลาทรงเมตตาท่าน) ได้กล่าวไว้ในอีกที่หนึ่งว่า «พวกบาฏินียะฮ์แห่งนักปรัชญาได้ตีความสิ่งที่ (อัลลอฮ์) ทรงสัญญาไว้

⁽¹⁾ มัจญ์มูอ์ ฟะตาวา เชคุลอิสลาม 4/313 โดยมีการปรับถ้อยคำเล็กน้อย

…ผู้คนเกี่ยวกับเรื่องนั้นในอาคิเราะฮ์ ด้วยอุปมาที่ยกขึ้นมาเพื่อให้เข้าใจถึงความสุขและความเจ็บปวดที่เกิดขึ้นแก่จิตวิญญาณภายหลังความตาย มิใช่เป็นการยืนยันถึงข้อเท็จจริงที่มีอยู่จริงแยกต่างหาก ซึ่งผู้คนจะได้รับความสุขสำราญและได้รับความเจ็บปวดจากมัน»⁽¹⁾

แก่นแท้ของคำกล่าวของคนเหล่านี้คือ อัลลอฮ์มิได้ทรงสัตย์จริงในการบอกเล่าถึงความเป็นจริงของสิ่งต่าง ๆ ในวันฟื้นคืนชีพ และท่านเราะซูล ﷺ ของพระองค์ก็เช่นกัน ด้วยเหตุนี้ ชัยคุลอิสลามอิบนุตัยมียะฮ์จึงเรียกนักปรัชญาจำพวกนี้ ซึ่งขัดแย้งกับสิ่งที่มุสลิมยึดถือในเรื่องวันฟื้นคืนชีพ ว่า "อะฮ์ลุตตัคยีล" (พวกที่ถือว่าเป็นเพียงการสร้างภาพในจินตนาการ) ท่านได้กล่าวถึงพวกเขาว่า

«"อะฮ์ลุตตัคยีล" คือพวกนักปรัชญาและผู้ที่เดินตามแนวทางของพวกเขา ไม่ว่าจะเป็นนักวิชาการกะลาม นักตะเศาวุฟ หรือนักนิติศาสตร์ เพราะพวกเขากล่าวว่า สิ่งที่ท่านเราะซูลได้กล่าวไว้เกี่ยวกับเรื่องการศรัทธาต่ออัลลอฮ์และวันอาคิเราะฮ์นั้น เป็นเพียงการสร้างภาพในจินตนาการแทนความเป็นจริง เพื่อให้คนทั่วไปได้รับประโยชน์จากมันเท่านั้น มิใช่ว่าท่านได้อธิบายความจริงด้วยสิ่งนั้น มิใช่ว่าท่านได้ชี้นำมวลมนุษย์ และมิใช่ว่าท่านได้ทำให้ความเป็นจริงทั้งหลายกระจ่างชัด»⁽²⁾

เราสามารถจำแนกผู้ที่ปฏิเสธการฟื้นคืนชีพและการถูกให้ฟื้นขึ้นมาจากหลุมศพออกเป็นสามจำพวก ดังนี้

จำพวกที่หนึ่ง: พวกนอกศาสนาที่ปฏิเสธการมีอยู่ของพระผู้สร้าง ซึ่งรวมถึงนักปรัชญาจำนวนมากจากพวกดะฮ์รียะฮ์และพวกธรรมชาตินิยม และในจำนวนนั้นมีพวกคอมมิวนิสต์ในยุคของเราด้วย คนเหล่านี้ปฏิเสธว่าสรรพสิ่งถูกสร้างขึ้นมาจากพระผู้สร้าง พวกเขาจึงปฏิเสธทั้งการบังเกิดครั้งแรกและการบังเกิดครั้งที่สอง และปฏิเสธการมีอยู่ของพระผู้สร้างโดยสิ้นเชิง

ไม่สมควรที่จะถกเถียงกับคนเหล่านี้ในเรื่องวันฟื้นคืนชีพ แต่ควรถกเถียงกับพวกเขาในเรื่องการมีอยู่ของพระผู้สร้างและความเป็นหนึ่งเดียวของพระองค์เสียก่อน แล้วจึงตามด้วยการยืนยันเรื่องวันฟื้นคืนชีพหลังจากนั้น เพราะการศรัทธาต่อวันฟื้นคืนชีพเป็นสาขาที่แตกแขนงมาจากการศรัทธาต่ออัลลอฮ์

وَلَئِن سَأَلْتَهُم مَّنْ خَلَقَ ٱلسَّمَـٰوَٰتِ

จำพวกที่สอง: ผู้ที่ยอมรับการมีอยู่ของพระผู้สร้าง แต่พวกเขาปฏิเสธการฟื้นคืนชีพและการถูกให้ฟื้นขึ้นมาจากหลุมศพ ในจำนวนนั้นได้แก่ชาวอาหรับซึ่งอัลลอฮ์ได้ตรัสถึงพวกเขาว่า «และหากเจ้าถามพวกเขาว่า ใครเป็นผู้สร้างชั้นฟ้าทั้งหลาย…

⁽¹⁾ มัจญ์มูอ์ อัล-ฟะตาวา 13/238 ⁽²⁾ มัจญ์มูอ์ ฟะตาวา ชัยคุลอิสลาม 5/31

وَٱلْأَرْضَ لَيَقُولُنَّ ٱللَّهُ

أَءِذَا كُنَّا تُرَٰبًا وَءَابَآؤُنَآ أَئِنَّا لَمُخْرَجُونَ ﴿٦٧﴾ لَقَدْ وُعِدْنَا هَـٰذَا نَحْنُ وَءَابَآؤُنَا مِن قَبْلُ إِنْ هَـٰذَآ إِلَّآ أَسَـٰطِيرُ ٱلْأَوَّلِينَ ﴿٦٨﴾

…และแผ่นดิน แน่นอนพวกเขาจะกล่าวว่า "อัลลอฮ์"»⁽¹⁾ และพวกเขาคือผู้ที่กล่าวดังที่อัลลอฮ์ทรงเล่าถึงพวกเขาว่า «เมื่อพวกเรากลายเป็นดิน และบรรพบุรุษของพวกเราด้วย พวกเราจะถูกนำออกมา (จากหลุมศพ) อีกกระนั้นหรือ? แน่นอน พวกเราและบรรพบุรุษของพวกเราแต่ก่อนก็เคยถูกสัญญาไว้เช่นนี้มาแล้ว เรื่องนี้มิใช่อื่นใดนอกจากนิทานของคนรุ่นก่อน ๆ เท่านั้น»⁽²⁾ (ซูเราะฮ์อัน-นัมล์ 27:67-68)

คนเหล่านี้อ้างว่าพวกเขาศรัทธาต่ออัลลอฮ์ แต่พวกเขากลับอ้างว่าเดชานุภาพของอัลลอฮ์ไม่สามารถให้พวกเขากลับมีชีวิตขึ้นใหม่ได้หลังจากที่พระองค์ทรงให้พวกเขาตายไปแล้ว คนเหล่านี้คือผู้ที่อัลลอฮ์ทรงยกอุปมาต่าง ๆ แก่พวกเขา และทรงนำเสนอข้อพิสูจน์และหลักฐานต่าง ๆ แก่พวกเขา เพื่อแสดงให้เห็นถึงเดชานุภาพของพระองค์ในการฟื้นคืนชีพและการให้ฟื้นขึ้นจากหลุมศพ และไม่มีสิ่งใดที่จะทำให้พระองค์ไร้ความสามารถได้ ในบรรดาคนเหล่านี้มีชาวยิวกลุ่มหนึ่งที่ถูกเรียกว่า "พวกศอดูกี" (Sadducees) พวกเขาอ้างว่าพวกเขาศรัทธาเฉพาะคัมภีร์เตารอตของท่านนบีมูซาเท่านั้น และพวกเขาปฏิเสธการฟื้นคืนชีพ การให้ฟื้นขึ้นจากหลุมศพ สวรรค์ และนรก

ประเภทที่สาม: ผู้ที่ศรัทธาต่อการกลับคืน (อัล-มะอาด) ในลักษณะที่แตกต่างไปจากที่บทบัญญัติจากฟากฟ้าได้นำมา

⁽¹⁾ ซูเราะฮ์ลุกมาน : 25 ⁽²⁾ ซูเราะฮ์อัน-นัมล์ : 67-68

หัวข้อที่สอง: หลักฐานเรื่องการฟื้นคืนชีพและการชุมนุม (อัล-บะอษ์ วัน-นุชูร)

การศรัทธาต่อการกลับคืน (อัล-มะอาด) นั้น มีหลักฐานจากอัลกุรอานอันทรงเกียรติและซุนนะฮ์อันประเสริฐของท่านนบี ﷺ อัลกุรอานทั้งเล่ม ตั้งแต่ซูเราะฮ์แรกจนถึงซูเราะฮ์สุดท้าย เต็มไปด้วยการกล่าวถึงสภาพต่าง ๆ ของวันอาคิเราะฮ์และรายละเอียดของสิ่งที่เกิดขึ้นในวันนั้น อัลกุรอานยืนยันเรื่องนี้ด้วยข่าวคราวอันสัจจริงและอุปมาอุปไมยที่ยกมาเพื่อเป็นบทเรียนและเป็นแนวทาง นอกจากนี้อัลกุรอานยังได้กล่าวถึงหลักฐานต่าง ๆ ของเรื่องนี้ เพื่อตอบโต้ผู้ปฏิเสธ และเปิดโปงความเท็จและการกุเรื่องของพวกเขา

ฟิฏเราะฮ์ (ธรรมชาติดั้งเดิม) ที่บริสุทธิ์ก็บ่งชี้และชี้นำไปสู่เรื่องนี้เช่นกัน ส่วนที่บรรดาผู้หลงผิดกล่าวอ้างว่าสติปัญญาปฏิเสธการเกิดขึ้นของการฟื้นคืนชีพและการชุมนุมนั้น ไม่มีความถูกต้องแต่อย่างใด เพราะสติปัญญาไม่ได้ขัดขวางการเกิดขึ้นของมัน และบรรดานบีก็ไม่เคยนำสิ่งที่สติปัญญาเห็นว่าเป็นไปไม่ได้มาแจ้ง ถึงแม้พวกท่านจะนำสิ่งที่ทำให้สติปัญญาฉงนงงงวยมาก็ตาม ด้วยเหตุนี้ บรรดาอุละมาอ์ของเราจึงกล่าวว่า "บทบัญญัติทั้งหลายนำสิ่งที่ทำให้สติปัญญาฉงนงงงวยมา มิใช่นำสิ่งที่สติปัญญาเห็นว่าเป็นไปไม่ได้มา"

เราจะกล่าวถึงหลักฐานต่าง ๆ ที่ยืนยันการฟื้นคืนชีพและการชุมนุม ซึ่งเราได้สกัดออกมาจากคัมภีร์อันทรงเกียรติ

ประการแรก: การแจ้งข่าวของพระผู้ทรงรอบรู้ ผู้ทรงตระหนักยิ่ง ถึงการเกิดขึ้นของวันกิยามะฮ์

หลักฐานที่ยิ่งใหญ่ที่สุดที่บ่งชี้ถึงการเกิดขึ้นของการกลับคืน (อัล-มะอาด) คือการที่พระผู้ทรงสัจธรรม ตะบาเราะกะ วะตะอาลา ทรงแจ้งข่าวเรื่องนี้ไว้ ดังนั้น ผู้ใดที่ศรัทธาต่ออัลลอฮ์ และเชื่อมั่นในเราะซูลของพระองค์ที่พระองค์ทรงส่งมา และในคัมภีร์ของพระองค์ที่พระองค์ทรงประทานลงมา ย่อมไม่มีทางหลีกเลี่ยงที่จะต้องศรัทธาต่อสิ่งที่พระองค์ทรงแจ้งแก่เรา ได้แก่ การฟื้นคืนชีพและการชุมนุม การตอบแทนและการสอบสวน ตลอดจนสวรรค์และนรก

และพระผู้ทรงสัจธรรม ตะบาเราะกะ วะตะอาลา ได้ทรงใช้รูปแบบการแจ้งข่าวที่หลากหลาย เพื่อให้เกิดผลต่อจิตใจได้มากยิ่งขึ้น และหยั่งรากมั่นคงในหัวใจยิ่งขึ้น

إِنَّ ٱلسَّاعَةَ ءَاتِيَةٌ أَكَادُ أُخْفِيهَا

وَإِنَّ ٱلسَّاعَةَ لَـَٔاتِيَةٌ ۖ فَٱصْفَحِ ٱلصَّفْحَ ٱلْجَمِيلَ ﴿٨٥﴾

إِنَّ مَا تُوعَدُونَ لَـَٔاتٍ

إِنَّمَا تُوعَدُونَ لَوَٰقِعٌ ﴿٧﴾

1. ในบางแห่ง พระองค์ทรงแจ้งแก่เราถึงการเกิดขึ้นของวันนั้นอย่างหนักแน่น โดยใช้คำเน้นย้ำ «อินนะ» (إنّ) หรือ «อินนะ» ร่วมกับ «ลาม» (اللام) ดังที่อัลลอฮ์ตะอาลาตรัสว่า «แท้จริงวันอวสานนั้นจะมาถึงอย่างแน่นอน ข้าเกือบจะปิดบังมันไว้»⁽¹⁾ และพระดำรัสของพระองค์ที่ว่า «และแท้จริงวันอวสานนั้นจะมาถึงอย่างแน่นอน ดังนั้นเจ้าจงให้อภัยอย่างงดงามเถิด»⁽²⁾ และพระดำรัสของพระองค์ที่ว่า «แท้จริงสิ่งที่พวกเจ้าถูกสัญญาไว้นั้นจะมาถึงอย่างแน่นอน»⁽³⁾ และพระดำรัสของพระองค์ที่ว่า «แท้จริงสิ่งที่พวกเจ้าถูกสัญญาไว้นั้นจะเกิดขึ้นอย่างแน่นอน»⁽⁴⁾

ٱللَّهُ لَآ إِلَـٰهَ إِلَّا هُوَ ۚ لَيَجْمَعَنَّكُمْ إِلَىٰ يَوْمِ ٱلْقِيَـٰمَةِ لَا رَيْبَ فِيهِ

وَٱلذَّٰرِيَـٰتِ ذَرْوًا ﴿١﴾ فَٱلْحَـٰمِلَـٰتِ وِقْرًا ﴿٢﴾ فَٱلْجَـٰرِيَـٰتِ يُسْرًا ﴿٣﴾ فَٱلْمُقَسِّمَـٰتِ أَمْرًا ﴿٤﴾ إِنَّمَا تُوعَدُونَ لَصَادِقٌ ﴿٥﴾ وَإِنَّ ٱلدِّينَ لَوَٰقِعٌ ﴿٦﴾

وَٱلطُّورِ ﴿١﴾ وَكِتَـٰبٍ مَّسْطُورٍ ﴿٢﴾ فِى رَقٍّ مَّنشُورٍ ﴿٣﴾ وَٱلْبَيْتِ ٱلْمَعْمُورِ ﴿٤﴾ وَٱلسَّقْفِ ٱلْمَرْفُوعِ ﴿٥﴾ وَٱلْبَحْرِ ٱلْمَسْجُورِ ﴿٦﴾ إِنَّ عَذَابَ رَبِّكَ لَوَٰقِعٌ ﴿٧﴾ مَّا لَهُۥ مِن دَافِعٍ ﴿٨﴾

1. ในอีกหลายแห่ง อัลลอฮ์ตะอาลาทรงสาบานถึงการเกิดขึ้นและการมาถึงของวันนั้น ดังที่พระองค์ตรัสว่า «อัลลอฮ์นั้น ไม่มีพระเจ้าอื่นใดนอกจากพระองค์ แน่นอนพระองค์จะทรงรวบรวมพวกเจ้าสู่วันกิยามะฮ์ ซึ่งไม่มีข้อสงสัยใด ๆ ในวันนั้น»⁽⁵⁾ และพระองค์ยังทรงสาบานด้วยสิ่งที่พระองค์ทรงประสงค์จากบรรดาสิ่งถูกสร้างของพระองค์ถึงความเป็นจริงของวันนั้น ดังพระดำรัสของพระองค์ที่ว่า «ขอสาบานด้วยลมที่พัดกระจายอย่างแรง แล้วด้วยเมฆที่แบกภาระ(น้ำฝน)อันหนักอึ้ง แล้วด้วยเรือที่แล่นไปอย่างง่ายดาย แล้วด้วย(มะลาอิกะฮ์)ผู้แบ่งปันกิจการ แท้จริงสิ่งที่พวกเจ้าถูกสัญญาไว้นั้นเป็นความจริงแน่นอน และแท้จริงการตอบแทนนั้นจะเกิดขึ้นอย่างแน่นอน»⁽⁶⁾ และพระดำรัสของพระองค์ที่ว่า «ขอสาบานด้วยภูเขาฏูร และด้วยคัมภีร์ที่ถูกจารึกไว้ ในแผ่นหนังที่ถูกคลี่ออก และด้วยบัยตุลมะอ์มูร และด้วยหลังคาที่ถูกยกขึ้นสูง และด้วยทะเลที่ถูกทำให้ลุกโชน แท้จริงการลงโทษของพระเจ้าของเจ้าจะเกิดขึ้นอย่างแน่นอน ไม่มีผู้ใดจะปัดป้องมันได้»⁽⁷⁾

وَقَالَ ٱلَّذِينَ كَفَرُوا۟ لَا تَأْتِينَا ٱلسَّاعَةُ ۖ قُلْ بَلَىٰ وَرَبِّى لَتَأْتِيَنَّكُمْ

وَيَسْتَنۢبِـُٔونَكَ أَحَقٌّ هُوَ ۖ قُلْ إِى وَرَبِّىٓ إِنَّهُۥ لَحَقٌّ

زَعَمَ ٱلَّذِينَ كَفَرُوٓا۟ أَن لَّن يُبْعَثُوا۟ ۚ قُلْ بَلَىٰ وَرَبِّى لَتُبْعَثُنَّ ثُمَّ لَتُنَبَّؤُنَّ بِمَا عَمِلْتُمْ

1. ในบางแห่ง พระองค์ทรงใช้ให้เราะซูลของพระองค์สาบานถึงการเกิดขึ้นและความเป็นจริงของการฟื้นคืนชีพ ทั้งนี้ในบริบทของการโต้ตอบบรรดาผู้ที่ปฏิเสธและไม่ยอมรับมัน ดังพระดำรัสของพระองค์ที่ว่า «และบรรดาผู้ปฏิเสธศรัทธากล่าวว่า วันอวสานจะไม่มาถึงพวกเรา จงกล่าวเถิดว่า หามิได้ ขอสาบานต่อพระเจ้าของฉัน มันจะมาถึงพวกท่านอย่างแน่นอน»⁽⁸⁾ และพระดำรัสของพระองค์ที่ว่า «และพวกเขาจะถามเจ้าว่า มันเป็นความจริงหรือ จงกล่าวเถิดว่า ใช่ ขอสาบานต่อพระเจ้าของฉัน แท้จริงมันเป็นความจริงแน่นอน»⁽⁹⁾ และพระดำรัสของพระองค์ที่ว่า «บรรดาผู้ปฏิเสธศรัทธาอ้างว่า พวกเขาจะไม่ถูกฟื้นคืนชีพ จงกล่าวเถิดว่า หามิได้ ขอสาบานต่อพระเจ้าของฉัน พวกท่านจะถูกฟื้นคืนชีพอย่างแน่นอน แล้วพวกท่านจะถูกแจ้งให้ทราบถึงสิ่งที่พวกท่านได้กระทำไว้»⁽¹⁰⁾

قَدْ خَسِرَ الَّذِينَ كَذَّبُوا

1. ในอีกหลายแห่ง พระองค์ทรงตำหนิบรรดาผู้ที่ปฏิเสธการกลับคืน (สู่อาคิเราะฮ์) ดังพระดำรัสของพระองค์ที่ว่า «แน่นอน ได้ขาดทุนแล้ว บรรดาผู้ที่ปฏิเสธ…

⁽¹⁾ ซูเราะฮ์ฏอฮา : 15 ⁽²⁾ ซูเราะฮ์อัล-หิจญ์รฺ : 85 ⁽³⁾ ซูเราะฮ์อัล-อันอาม : 134 ⁽⁴⁾ ซูเราะฮ์อัล-มุรสะลาต : 7 ⁽⁵⁾ ซูเราะฮ์อัน-นิสาอ์ : 86 ⁽⁶⁾ ซูเราะฮ์อัษ-ษาริยาต : 1–6 ⁽⁷⁾ ซูเราะฮ์อัฏ-ฏูร : 1–8 ⁽⁸⁾ ซูเราะฮ์สะบะอ์ : 3 ⁽⁹⁾ ซูเราะฮ์ยูนุส : 53 ⁽¹⁰⁾ ซูเราะฮ์อัต-ตะฆอบุน : 7

بِلِقَآءِ ٱللَّهِ وَمَا كَانُوا۟ مُهْتَدِينَ ﴿٤٥﴾

أَلَآ إِنَّ ٱلَّذِينَ يُمَارُونَ فِى ٱلسَّاعَةِ لَفِى ضَلَـٰلٍۭ بَعِيدٍ ﴿١٨﴾

بَلِ ٱدَّٰرَكَ عِلْمُهُمْ فِى ٱلْـَٔاخِرَةِ ۚ بَلْ هُمْ فِى شَكٍّ مِّنْهَا ۖ بَلْ هُم مِّنْهَا عَمُونَ ﴿٦٦﴾

…ปฏิเสธการพบกับอัลลอฮ์ และพวกเขามิได้เป็นผู้ได้รับทางนำ»⁽¹⁾ และพระดำรัสของพระองค์ว่า «พึงทราบเถิด แท้จริงบรรดาผู้ที่โต้เถียงกันในเรื่องวันอวสานนั้น อยู่ในความหลงผิดที่ห่างไกลยิ่ง»⁽²⁾ และพระดำรัสของพระองค์ว่า «มิใช่เช่นนั้น ความรู้ของพวกเขาเกี่ยวกับอาคิเราะฮ์นั้นสิ้นสุดลงแล้ว ทว่าพวกเขายังอยู่ในความสงสัยเกี่ยวกับมัน ยิ่งกว่านั้นพวกเขายังมืดบอดต่อมัน»⁽³⁾

وَٱلرَّٰسِخُونَ فِى ٱلْعِلْمِ يَقُولُونَ ءَامَنَّا بِهِۦ كُلٌّ مِّنْ عِندِ رَبِّنَا ۗ وَمَا يَذَّكَّرُ إِلَّآ أُو۟لُوا۟ ٱلْأَلْبَـٰبِ ﴿٧﴾ رَبَّنَا لَا تُزِغْ قُلُوبَنَا بَعْدَ إِذْ هَدَيْتَنَا وَهَبْ لَنَا مِن لَّدُنكَ رَحْمَةً ۚ إِنَّكَ أَنتَ ٱلْوَهَّابُ ﴿٨﴾ رَبَّنَآ إِنَّكَ جَامِعُ ٱلنَّاسِ لِيَوْمٍ لَّا رَيْبَ فِيهِ ۚ إِنَّ ٱللَّهَ لَا يُخْلِفُ ٱلْمِيعَادَ ﴿٩﴾

الٓمٓ ﴿١﴾ ذَٰلِكَ ٱلْكِتَـٰبُ لَا رَيْبَ ۛ فِيهِ ۛ هُدًى لِّلْمُتَّقِينَ ﴿٢﴾ ٱلَّذِينَ يُؤْمِنُونَ بِٱلْغَيْبِ وَيُقِيمُونَ ٱلصَّلَوٰةَ وَمِمَّا رَزَقْنَـٰهُمْ يُنفِقُونَ ﴿٣﴾ وَٱلَّذِينَ يُؤْمِنُونَ بِمَآ أُنزِلَ إِلَيْكَ وَمَآ أُنزِلَ مِن قَبْلِكَ وَبِٱلْـَٔاخِرَةِ هُمْ يُوقِنُونَ ﴿٤﴾ أُو۟لَـٰٓئِكَ عَلَىٰ هُدًى مِّن رَّبِّهِمْ ۖ وَأُو۟لَـٰٓئِكَ هُمُ ٱلْمُفْلِحُونَ ﴿٥﴾

لَّيْسَ ٱلْبِرَّ أَن تُوَلُّوا۟ وُجُوهَكُمْ قِبَلَ ٱلْمَشْرِقِ وَٱلْمَغْرِبِ وَلَـٰكِنَّ ٱلْبِرَّ مَنْ ءَامَنَ بِٱللَّهِ وَٱلْيَوْمِ ٱلْـَٔاخِرِ وَٱلْمَلَـٰٓئِكَةِ وَٱلْكِتَـٰبِ وَٱلنَّبِيِّـۧنَ

1. บางครั้งพระองค์ทรงสรรเสริญบรรดาผู้ศรัทธาที่มีอีมานต่อการกลับคืน (สู่พระองค์) ว่า «และบรรดาผู้ที่มั่นคงในความรู้นั้นกล่าวว่า เราศรัทธาต่อสิ่งนั้น ทั้งหมดมาจากที่พระผู้อภิบาลของเรา และไม่มีผู้ใดรำลึกได้นอกจากบรรดาผู้มีปัญญา (7) ข้าแต่พระผู้อภิบาลของเรา โปรดอย่าทำให้หัวใจของเราเบี่ยงเบนหลังจากที่พระองค์ได้ทรงชี้ทางแก่เราแล้ว และโปรดประทานความเมตตาจากที่พระองค์แก่เรา แท้จริงพระองค์เท่านั้นคือผู้ทรงประทานให้อย่างมากมาย (8) ข้าแต่พระผู้อภิบาลของเรา แท้จริงพระองค์จะทรงรวบรวมมนุษย์สำหรับวันหนึ่งซึ่งไม่มีข้อสงสัยใด ๆ ในวันนั้น แท้จริงอัลลอฮ์จะไม่ทรงผิดสัญญา (9)»⁽⁴⁾ และพระดำรัสของพระองค์ว่า «อลิฟ ลาม มีม (1) คัมภีร์นี้ ไม่มีข้อสงสัยใด ๆ ในนั้น เป็นทางนำสำหรับผู้ยำเกรง (2) คือบรรดาผู้ที่ศรัทธาต่อสิ่งเร้นลับ และดำรงการละหมาด และจากสิ่งที่เราได้ให้เป็นปัจจัยยังชีพแก่พวกเขานั้น พวกเขาก็บริจาค (3) และบรรดาผู้ที่ศรัทธาต่อสิ่งที่ได้ถูกประทานลงมาแก่เจ้า และสิ่งที่ได้ถูกประทานลงมาก่อนเจ้า และต่ออาคิเราะฮ์นั้นพวกเขาเชื่อมั่นอย่างแน่วแน่ (4) ชนเหล่านี้อยู่บนทางนำจากพระผู้อภิบาลของพวกเขา และชนเหล่านี้แหละคือผู้ประสบความสำเร็จ (5)»⁽⁵⁾ และพระดำรัสของพระองค์ว่า «คุณธรรมนั้นมิใช่การที่พวกเจ้าผินหน้าของพวกเจ้าไปทางทิศตะวันออกและทิศตะวันตก แต่ทว่าคุณธรรมนั้นคือผู้ที่ศรัทธาต่ออัลลอฮ์ วันปรโลก มะลาอิกะฮ์ คัมภีร์ และบรรดานบี»⁽⁶⁾

ذَٰلِكَ يَوْمٌ مَّجْمُوعٌ لَّهُ ٱلنَّاسُ وَذَٰلِكَ يَوْمٌ مَّشْهُودٌ ﴿١٠٣﴾ وَمَا نُؤَخِّرُهُۥٓ إِلَّا لِأَجَلٍ مَّعْدُودٍ ﴿١٠٤﴾

أَيُّهَا النَّاسُ اتَّقُوا رَبَّكُمْ وَاخْشَوْا يَوْمًا لَّا يَجْزِي وَالِدٌ عَن وَلَدِهِ وَلَا مَوْلُودٌ هُوَ جَازٍ عَن وَالِدِهِ شَيْئًا ۚ إِنَّ وَعْدَ اللَّهِ حَقٌّ

وَيَقُولُونَ مَتَىٰ هَـٰذَا ٱلْوَعْدُ إِن كُنتُمْ صَـٰدِقِينَ ﴿٢٩﴾ قُل لَّكُم مِّيعَادُ يَوْمٍ لَّا تَسْتَـْٔخِرُونَ عَنْهُ سَاعَةً وَلَا تَسْتَقْدِمُونَ ﴿٣٠﴾

فَذَرْهُمْ يَخُوضُوا۟ وَيَلْعَبُوا۟ حَتَّىٰ يُلَـٰقُوا۟ يَوْمَهُمُ ٱلَّذِى يُوعَدُونَ ﴿٨٣﴾

1. บางครั้งพระองค์ทรงบอกว่ามันคือสัญญาที่เที่ยงแท้ เป็นข่าวที่ต้องเกิดขึ้นอย่างแน่นอน และเป็นกำหนดเวลาที่ไม่มีข้อสงสัยใด ๆ ว่า «นั่นคือวันที่มนุษย์จะถูกรวบรวม และนั่นคือวันที่ทุกคนจะได้ประจักษ์ (103) และเรามิได้ให้มันล่าช้าไปนอกจากเพื่อกำหนดเวลาที่ถูกนับไว้แล้ว (104)»⁽⁷⁾ «โอ้มนุษย์ทั้งหลาย จงยำเกรงพระผู้อภิบาลของพวกเจ้า และจงกลัววันหนึ่งซึ่งบิดาจะไม่สามารถชดใช้แทนบุตรของเขาได้ และบุตรก็จะไม่สามารถชดใช้สิ่งใดแทนบิดาของเขาได้ แท้จริงสัญญาของอัลลอฮ์นั้นเป็นความจริง»⁽⁸⁾ «และพวกเขากล่าวว่า สัญญานี้จะเกิดขึ้นเมื่อใด หากพวกท่านเป็นผู้สัตย์จริง (29) จงกล่าวเถิด สำหรับพวกท่านนั้นมีวันที่ถูกกำหนดไว้แล้ว ซึ่งพวกท่านไม่อาจทำให้ล่าช้าออกไปหรือเร่งให้เร็วขึ้นได้แม้เพียงชั่วขณะเดียว (30)»⁽⁹⁾ «ดังนั้นจงปล่อยพวกเขาให้พูดเหลวไหลและเล่นสนุกไปจนกว่าพวกเขาจะพบกับวันของพวกเขาที่พวกเขาถูกสัญญาไว้»⁽¹⁰⁾

⁽¹⁾ ซูเราะฮ์ยูนุส : 45 ⁽²⁾ ซูเราะฮ์อัช-ชูรอ : 18 ⁽³⁾ ซูเราะฮ์อัน-นัมล์ : 66 ⁽⁴⁾ ซูเราะฮ์อาล อิมรอน : 7–9 ⁽⁵⁾ ซูเราะฮ์อัล-บะเกาะเราะฮ์ : 1–5 ⁽⁶⁾ ซูเราะฮ์อัล-บะเกาะเราะฮ์ : 177 ⁽⁷⁾ ซูเราะฮ์ฮูด : 103 ⁽⁸⁾ ซูเราะฮ์ลุกมาน : 31 ⁽⁹⁾ ซูเราะฮ์สะบะอ์ : 29–30 ⁽¹⁰⁾ ซูเราะฮ์อัz-ซุครุฟ : 83

إِنَّمَا تُوعَدُونَ لَصَادِقٌ ﴿٥﴾

«แท้จริงสิ่งที่พวกเจ้าถูกสัญญาไว้นั้นเป็นความจริงแน่นอน»⁽¹⁾

إِنَّهُمْ يَرَوْنَهُۥ بَعِيدًا ﴿٦﴾ وَنَرَىٰهُ قَرِيبًا ﴿٧﴾

أَتَىٰٓ أَمْرُ ٱللَّهِ فَلَا تَسْتَعْجِلُوهُ

ٱقْتَرَبَتِ ٱلسَّاعَةُ وَٱنشَقَّ ٱلْقَمَرُ ﴿١﴾

๗ – ในบางครั้ง พระองค์ทรงบอกถึงการมาถึงและความใกล้ของมัน ดังที่พระองค์ตรัสว่า «แท้จริงพวกเขาเห็นว่ามันอยู่ไกล แต่เราเห็นว่ามันใกล้»⁽²⁾ และพระองค์ตรัสว่า «พระบัญชาของอัลลอฮ์ได้มาถึงแล้ว ดังนั้นพวกเจ้าอย่าเร่งรัดมันเลย»⁽³⁾ และพระองค์ตรัสว่า «ยามอวสานได้ใกล้เข้ามาแล้ว และดวงจันทร์ได้แยกออก»⁽⁴⁾

وَٱتَّخَذُوا۟ مِن دُونِهِۦٓ ءَالِهَةً لَّا يَخْلُقُونَ شَيْـًٔا وَهُمْ يُخْلَقُونَ وَلَا يَمْلِكُونَ لِأَنفُسِهِمْ ضَرًّا وَلَا نَفْعًا وَلَا يَمْلِكُونَ مَوْتًا وَلَا حَيَوٰةً وَلَا نُشُورًا ﴿٣﴾

أَمَّن يَبْدَؤُا۟ ٱلْخَلْقَ ثُمَّ يُعِيدُهُۥ وَمَن يَرْزُقُكُم مِّنَ ٱلسَّمَآءِ وَٱلْأَرْضِ ۗ أَءِلَـٰهٌ مَّعَ ٱللَّهِ ۚ قُلْ هَاتُوا۟ بُرْهَـٰنَكُمْ إِن كُنتُمْ صَـٰدِقِينَ ﴿٦٤﴾

๘ – ในอีกหลายแห่ง พระองค์ผู้ทรงจำเริญและสูงส่งทรงสรรเสริญพระองค์เองด้วยการให้สรรพสิ่งถูกสร้างกลับคืนมาอีกครั้งหลังจากที่พวกเขาตายไปแล้ว และทรงตำหนิบรรดาพระเจ้าที่พวกมุชริกเคารพบูชาว่าไม่มีความสามารถที่จะสร้างและให้กลับคืนมาอีกครั้ง ดังที่พระองค์ตรัสว่า «และพวกเขาได้ยึดเอาพระเจ้าทั้งหลายอื่นจากพระองค์ ซึ่งพวกมันไม่ได้สร้างสิ่งใดเลย แต่พวกมันต่างหากที่ถูกสร้างขึ้น พวกมันไม่มีอำนาจให้โทษหรือให้คุณแก่ตัวของพวกมันเอง และพวกมันไม่มีอำนาจในความตาย การมีชีวิต และการฟื้นคืนชีพ»⁽⁵⁾ และพระองค์ตรัสว่า «หรือผู้ที่ทรงริเริ่มการสร้าง แล้วทรงให้มันกลับคืนมาอีก และผู้ที่ทรงประทานปัจจัยยังชีพแก่พวกเจ้าจากฟากฟ้าและแผ่นดิน (ดีกว่า)? มีพระเจ้าอื่นใดร่วมกับอัลลอฮ์กระนั้นหรือ? จงกล่าวเถิดว่า จงนำหลักฐานของพวกท่านมา หากพวกท่านเป็นผู้สัตย์จริง»⁽⁶⁾

مَّا خَلْقُكُمْ وَلَا بَعْثُكُمْ إِلَّا كَنَفْسٍ وَٰحِدَةٍ

أَيَحْسَبُ ٱلْإِنسَـٰنُ أَلَّن نَّجْمَعَ عِظَامَهُۥ ﴿٣﴾ بَلَىٰ قَـٰدِرِينَ عَلَىٰٓ أَن نُّسَوِّىَ بَنَانَهُۥ ﴿٤﴾

๙ – และในอีกหลายแห่ง พระองค์ทรงชี้แจงว่า การสร้างนี้และการฟื้นคืนชีพนั้น ซึ่งทำให้บ่าวทั้งหลายรู้สึกว่าเหลือความสามารถและงุนงงนั้น เป็นเรื่องง่ายดายสำหรับพระองค์ «การสร้างพวกเจ้าและการฟื้นคืนชีพพวกเจ้านั้น มิใช่อื่นใดนอกจากเสมือนชีวิตเดียวเท่านั้น»⁽⁷⁾ และพระองค์ตรัสว่า «มนุษย์คิดหรือว่าเราจะไม่รวบรวมกระดูกของเขา? หามิได้ เรามีความสามารถที่จะทำให้ปลายนิ้วมือของเขากลับคืนดังเดิมได้อย่างสมบูรณ์»⁽⁸⁾

ประการที่สอง: การใช้การกำเนิดครั้งแรกเป็นหลักฐานยืนยันการกำเนิดครั้งหลัง

อัลกุรอานได้ใช้การสร้างครั้งแรกเป็นหลักฐานยืนยันการสร้างครั้งที่สอง เราได้เห็นอยู่ทุกวันว่ามีชีวิตใหม่ถูกสร้างขึ้น ทั้งเด็กทารกที่ถือกำเนิดขึ้น นกที่ฟักออกมาจากไข่ของมัน และสัตว์ที่ให้กำเนิด…

⁽¹⁾ ซูเราะฮ์อัษ-ษาริยาต 51:5 ⁽²⁾ ซูเราะฮ์อัล-มะอาริจญ์ 70:6-7 ⁽³⁾ ซูเราะฮ์อัน-นะห์ล 16:1 ⁽⁴⁾ ซูเราะฮ์อัล-เกาะมัร 54:1 ⁽⁵⁾ ซูเราะฮ์อัล-ฟุรกอน 25:3 ⁽⁶⁾ ซูเราะฮ์อัน-นัมล์ 27:64 ⁽⁷⁾ ซูเราะฮ์ลุกมาน 31:28 ⁽⁸⁾ ซูเราะฮ์อัล-กิยามะฮ์ 75:3-4

…แม่ของมัน และปลาที่มีอยู่เต็มทะเลและแม่น้ำ มนุษย์ได้เห็นสิ่งเหล่านี้ทั้งหมดด้วยตาของตนเอง แต่แล้วกลับปฏิเสธว่าสิ่งเช่นนั้นจะเกิดขึ้นอีกครั้งหนึ่ง หลังจากที่อัลลอฮ์ทรงทำให้ชีวิตนี้สูญสิ้นไป

وَيَقُولُ ٱلْإِنسَـٰنُ أَءِذَا مَا مِتُّ لَسَوْفَ أُخْرَجُ حَيًّا ﴿٦٦﴾ أَوَلَا يَذْكُرُ ٱلْإِنسَـٰنُ أَنَّا خَلَقْنَـٰهُ مِن قَبْلُ وَلَمْ يَكُ شَيْـًٔا ﴿٦٧﴾

แท้จริงบรรดาผู้ที่เรียกร้องหาหลักฐานเรื่องการฟื้นคืนชีพหลังความตาย ต่างหลงลืมไปว่าการที่พวกเขาถูกสร้างขึ้นมาในลักษณะนี้คือหลักฐานที่ยิ่งใหญ่ที่สุด เพราะผู้ทรงสามารถสร้างพวกเขาได้ ย่อมทรงสามารถสร้างพวกเขาขึ้นมาใหม่อีกครั้งได้ อัลกุรอานได้ยกการบังเกิดครั้งแรกมาเป็นหลักฐานยืนยันการบังเกิดในอาคิเราะฮ์อยู่บ่อยครั้ง และได้เตือนบ่าวทั้งหลายที่เห็นว่าเรื่องนั้นเป็นไปไม่ได้ให้ระลึกถึงข้อเท็จจริงนี้ «และมนุษย์กล่าวว่า เมื่อฉันตายไปแล้ว ฉันจะถูกให้ออกมามีชีวิตอีกกระนั้นหรือ มนุษย์ไม่ระลึกบ้างหรือว่า แท้จริงเราได้สร้างเขามาก่อนแล้ว ขณะที่เขาไม่ได้เป็นสิ่งใดเลย»⁽¹⁾

أَيُّهَا النَّاسُ إِن كُنتُمْ فِي رَيْبٍ مِّنَ الْبَعْثِ فَإِنَّا خَلَقْنَاكُم مِّن تُرَابٍ ثُمَّ مِن نُّطْفَةٍ ثُمَّ مِنْ عَلَقَةٍ ثُمَّ مِن مُّضْغَةٍ مُّخَلَّقَةٍ وَغَيْرِ مُخَلَّقَةٍ لِّنُبَيِّنَ لَكُمْ ۚ وَنُقِرُّ فِي الْأَرْحَامِ مَا نَشَاءُ إِلَىٰ أَجَلٍ مُّسَمًّى ثُمَّ نُخْرِجُكُمْ طِفْلًا ثُمَّ لِتَبْلُغُوا أَشُدَّكُمْ ۖ وَمِنكُم مَّن يُتَوَفَّىٰ وَمِنكُم مَّن يُرَدُّ إِلَىٰ أَرْذَلِ الْعُمُرِ لِكَيْلَا يَعْلَمَ مِن بَعْدِ عِلْمٍ شَيْئًا ۚ وَتَرَى الْأَرْضَ هَامِدَةً فَإِذَا أَنزَلْنَا عَلَيْهَا الْمَاءَ اهْتَزَّتْ وَرَبَتْ وَأَنبَتَتْ مِن كُلِّ زَوْجٍ بَهِيجٍ ﴿٥﴾ ذَٰلِكَ بِأَنَّ ٱللَّهَ هُوَ ٱلْحَقُّ وَأَنَّهُۥ يُحْىِ ٱلْمَوْتَىٰ وَأَنَّهُۥ عَلَىٰ كُلِّ شَىْءٍ قَدِيرٌ ﴿٦﴾ وَأَنَّ ٱلسَّاعَةَ ءَاتِيَةٌ لَّا رَيْبَ فِيهَا وَأَنَّ ٱللَّهَ يَبْعَثُ مَن فِى ٱلْقُبُورِ ﴿٧﴾

ในอีกที่หนึ่ง อัลกุรอานได้เตือนให้เราระลึกถึงการสร้างมนุษย์ครั้งแรก กล่าวคือ อาดัมบิดาของเรานั้น อัลลอฮ์ทรงสร้างท่านมาจากดิน ดังนั้นผู้ทรงสามารถทำให้ดินกลายเป็นมนุษย์ที่สมบูรณ์ได้ ย่อมไม่ทรงไร้ความสามารถที่จะให้เขากลับมาเป็นมนุษย์ที่สมบูรณ์อีกครั้งหนึ่งหลังจากที่เขาตายไปแล้ว และอัลกุรอานยังเตือนให้ระลึกถึงการสร้างตัวเราเอง ซึ่งเป็นลูกหลานของอาดัม ด้วยว่าพระองค์ทรงสร้างเรามาจากสิ่งสกัดของน้ำที่ไร้ค่า น้ำนี้ได้แปรสภาพกลายเป็นนุฏฟะฮ์ (เชื้ออสุจิ) จากนั้นนุฏฟะฮ์ก็กลายเป็นอะละเกาะฮ์ (ก้อนเลือดที่เกาะติด) แล้วแปรสภาพเป็นมุฎเฆาะฮ์ (ก้อนเนื้อ)... จนกระทั่งพระองค์ทรงเป่าวิญญาณเข้าไป และทรงทำให้มันเป็นมนุษย์ที่สมบูรณ์ ดังนั้นผู้ทรงสามารถสร้างสิ่งที่ประจักษ์แก่สายตาและเป็นที่รู้กันอยู่นี้ได้ ย่อมทรงสามารถให้การสร้างเกิดขึ้นใหม่และให้ผู้ที่ตายแล้วกลับมีชีวิตขึ้นได้ «โอ้มนุษย์เอ๋ย หากพวกเจ้ามีความสงสัยในเรื่องการฟื้นคืนชีพ แท้จริงเราได้สร้างพวกเจ้าจากดิน แล้วจากนุฏฟะฮ์ แล้วจากก้อนเลือดที่เกาะติด แล้วจากก้อนเนื้อทั้งที่มีรูปร่างสมบูรณ์และที่ไม่มีรูปร่างสมบูรณ์ เพื่อเราจะได้ชี้แจงแก่พวกเจ้า และเราให้สิ่งที่เราประสงค์พักอยู่ในมดลูกจนถึงกำหนดเวลาที่ถูกกำหนดไว้ แล้วเราก็ให้พวกเจ้าออกมาเป็นทารก แล้วเพื่อพวกเจ้าจะได้บรรลุถึงวัยฉกรรจ์ของพวกเจ้า และในหมู่พวกเจ้ามีผู้ที่ถูกเอาชีวิตไป และในหมู่พวกเจ้ามีผู้ที่ถูกให้กลับไปสู่วัยที่ทรุดโทรมที่สุด เพื่อเขาจะไม่รู้อะไรเลยหลังจากที่เคยรู้มาแล้ว และเจ้าเห็นแผ่นดินแห้งแล้งไร้ชีวิต ครั้นเมื่อเราได้หลั่งน้ำลงบนมัน มันก็สั่นไหวและพองฟูขึ้น และงอกเงยพืชพันธุ์ที่สวยงามทุกชนิด นั่นก็เพราะว่าอัลลอฮ์นั้นคือสัจธรรม และแท้จริงพระองค์ทรงให้ผู้ที่ตายแล้วมีชีวิตขึ้น และแท้จริงพระองค์ทรงเดชานุภาพเหนือทุกสิ่ง และแท้จริงวันสิ้นโลกนั้นจะมาถึงอย่างไม่มีข้อสงสัยใด ๆ ในเรื่องนั้น และแท้จริงอัลลอฮ์จะทรงให้ผู้ที่อยู่ในหลุมศพฟื้นคืนชีพขึ้นมา»⁽²⁾

⁽¹⁾ (ซูเราะฮ์มัรยัม 19:66-67) ⁽²⁾ (ซูเราะฮ์อัล-หัจญ์ 22:5-7)

أَوَلَمْ يَرَوْا۟ كَيْفَ يُبْدِئُ ٱللَّهُ ٱلْخَلْقَ ثُمَّ يُعِيدُهُۥٓ ۚ إِنَّ ذَٰلِكَ عَلَى ٱللَّهِ يَسِيرٌ ﴿١٩﴾ قُلْ سِيرُوا۟ فِى ٱلْأَرْضِ فَٱنظُرُوا۟ كَيْفَ بَدَأَ ٱلْخَلْقَ ۚ ثُمَّ ٱللَّهُ يُنشِئُ ٱلنَّشْأَةَ ٱلْـَٔاخِرَةَ ۚ إِنَّ ٱللَّهَ عَلَىٰ كُلِّ شَىْءٍ قَدِيرٌ ﴿٢٠﴾

อัลลอฮ์ทรงใช้ให้บ่าวของพระองค์ท่องไปในแผ่นดิน และพิจารณาว่าการสร้างได้เริ่มขึ้นอย่างไร เพื่อพวกเขาจะได้ใช้สิ่งนั้นเป็นหลักฐานยืนยันถึงเดชานุภาพของพระองค์ในการให้กลับคืนมาอีกครั้ง «พวกเขามิได้เห็นดอกหรือว่า อัลลอฮ์ทรงเริ่มการสร้างอย่างไร แล้วพระองค์ทรงให้มันกลับคืนมาอีก แท้จริงสิ่งนั้นเป็นเรื่องง่ายดายสำหรับอัลลอฮ์ จงกล่าวเถิดว่า พวกท่านจงท่องไปในแผ่นดิน แล้วจงพิจารณาดูว่าพระองค์ทรงเริ่มการสร้างอย่างไร แล้วอัลลอฮ์จะทรงให้บังเกิดการบังเกิดครั้งสุดท้าย แท้จริงอัลลอฮ์ทรงมีอำนาจเหนือทุกสิ่ง»⁽¹⁾

وَهُوَ ٱلَّذِى يَبْدَؤُا۟ ٱلْخَلْقَ ثُمَّ يُعِيدُهُۥ وَهُوَ أَهْوَنُ عَلَيْهِ ۚ وَلَهُ ٱلْمَثَلُ ٱلْأَعْلَىٰ فِى ٱلسَّمَـٰوَٰتِ وَٱلْأَرْضِ ۚ وَهُوَ ٱلْعَزِيزُ ٱلْحَكِيمُ ﴿٢٧﴾

และพระองค์ตรัสว่า «และพระองค์คือผู้ทรงเริ่มการสร้าง แล้วทรงให้มันกลับคืนมาอีก และสิ่งนั้นเป็นการง่ายยิ่งกว่าสำหรับพระองค์ และสำหรับพระองค์นั้นคือคุณลักษณะอันสูงสุดทั้งในชั้นฟ้าทั้งหลายและแผ่นดิน และพระองค์คือผู้ทรงเดชานุภาพ ผู้ทรงปรีชาญาณ»⁽²⁾

ประการที่สาม: ผู้ที่มีอำนาจสร้างสิ่งที่ยิ่งใหญ่กว่า ย่อมมีอำนาจสร้างสิ่งที่ด้อยกว่านั้น

ในสายตาของมนุษย์ ถือเป็นเรื่องน่าอับอายที่จะกล่าวหาผู้ที่สามารถแบกสิ่งที่ใหญ่โตได้ว่าไร้ความสามารถในการแบกสิ่งเล็กน้อย ในทำนองเดียวกัน หากคนผู้หนึ่งเอาชนะชายผู้มีพละกำลังแข็งแกร่งได้ ก็ย่อมไม่มีใครกล่าวกับเขาว่า "ท่านไม่สามารถล้มคนผอมแห้งอ่อนแอผู้นี้ได้" และผู้ที่สามารถสร้างปราสาทได้ การสร้างบ้านหลังเล็ก ๆ ย่อมไม่ทำให้เขาหมดความสามารถ

وَقَالُوٓا۟ أَءِذَا كُنَّا عِظَـٰمًا وَرُفَـٰتًا أَءِنَّا لَمَبْعُوثُونَ خَلْقًا جَدِيدًا ﴿٩٨﴾ أَوَلَمْ يَرَوْا۟ أَنَّ ٱللَّهَ ٱلَّذِى خَلَقَ ٱلسَّمَـٰوَٰتِ وَٱلْأَرْضَ قَادِرٌ عَلَىٰٓ أَن يَخْلُقَ مِثْلَهُمْ وَجَعَلَ لَهُمْ أَجَلًا لَّا رَيْبَ فِيهِ فَأَبَى ٱلظَّـٰلِمُونَ إِلَّا كُفُورًا ﴿٩٩﴾

และสำหรับอัลลอฮ์นั้นคือคุณลักษณะอันสูงสุด ในบรรดาสิ่งที่พระองค์ทรงสร้างนั้น มีสิ่งที่ยิ่งใหญ่กว่าการสร้างมนุษย์ แล้วจะกล่าวกับผู้ที่ทรงสร้างชั้นฟ้าทั้งหลายและแผ่นดินได้อย่างไรว่า "ท่านไม่สามารถสร้างสิ่งที่ด้อยกว่านั้นได้" อัลลอฮ์ ตะอาลา ตรัสว่า «และพวกเขากล่าวว่า เมื่อเราได้กลายเป็นกระดูกและผุยผงแล้ว แท้จริงเราจะถูกให้ฟื้นคืนชีพขึ้นมาเป็นการสร้างขึ้นใหม่กระนั้นหรือ? พวกเขามิได้เห็นดอกหรือว่า อัลลอฮ์ผู้ทรงสร้างชั้นฟ้าทั้งหลายและแผ่นดินนั้น ทรงสามารถที่จะสร้างคนอย่างพวกเขาได้ และพระองค์ทรงกำหนดวาระหนึ่งไว้แก่พวกเขาซึ่งไม่มีข้อสงสัยใด ๆ ในนั้น แต่บรรดาผู้อธรรมก็ปฏิเสธ นอกจากการเนรคุณเท่านั้น»⁽³⁾

أَوَلَيْسَ ٱلَّذِى خَلَقَ ٱلسَّمَـٰوَٰتِ وَٱلْأَرْضَ بِقَـٰدِرٍ عَلَىٰٓ أَن يَخْلُقَ

และพระองค์ตรัสว่า «ผู้ที่ทรงสร้างชั้นฟ้าทั้งหลายและแผ่นดินนั้น มิใช่ผู้ทรงสามารถที่จะสร้าง…

⁽¹⁾ ซูเราะฮ์อัล-อันกะบูต : 19 ⁽²⁾ ซูเราะฮ์อัร-รูม : 27 ⁽³⁾ ซูเราะฮ์อัล-อิสรออ์ : 98–99

مِثْلَهُم ۚ بَلَىٰ وَهُوَ ٱلْخَلَّـٰقُ ٱلْعَلِيمُ ﴿٨١﴾

أَوَلَمْ يَرَوْا۟ أَنَّ ٱللَّهَ ٱلَّذِى خَلَقَ ٱلسَّمَـٰوَٰتِ وَٱلْأَرْضَ وَلَمْ يَعْىَ بِخَلْقِهِنَّ بِقَـٰدِرٍ عَلَىٰٓ أَن يُحْـِۧىَ ٱلْمَوْتَىٰ ۚ بَلَىٰٓ إِنَّهُۥ عَلَىٰ كُلِّ شَىْءٍ قَدِيرٌ ﴿٣٣﴾

لَخَلْقُ ٱلسَّمَـٰوَٰتِ وَٱلْأَرْضِ أَكْبَرُ مِنْ خَلْقِ ٱلنَّاسِ

«…ที่เหมือนกับพวกเขากระนั้นหรือ? หามิได้ (พระองค์ทรงสามารถ) และพระองค์คือผู้ทรงสร้าง ผู้ทรงรอบรู้» ⁽¹⁾ และพระองค์ตรัสว่า «พวกเขาไม่เห็นดอกหรือว่า อัลลอฮ์ผู้ทรงสร้างชั้นฟ้าทั้งหลายและแผ่นดิน และไม่ทรงเหนื่อยล้าในการสร้างสิ่งเหล่านั้น ทรงสามารถที่จะให้ผู้ตายฟื้นคืนชีพได้ หามิได้ (พระองค์ทรงสามารถ) แท้จริงพระองค์ทรงมีอานุภาพเหนือทุกสิ่ง» ⁽²⁾ และพระองค์ตรัสว่า «แน่นอนการสร้างชั้นฟ้าทั้งหลายและแผ่นดินนั้นยิ่งใหญ่กว่าการสร้างมนุษย์» ⁽³⁾

อิบนุตัยมียะฮ์กล่าวหลังจากยกตัวบทเหล่านี้ว่า «เป็นที่รู้กันโดยสามัญสำนึกของปัญญาว่า การสร้างชั้นฟ้าทั้งหลายและแผ่นดินนั้นยิ่งใหญ่กว่าการสร้างสิ่งที่เหมือนกับลูกหลานของอาดัม และความสามารถในการสร้างสิ่งนั้นย่อมเป็นอานุภาพที่ลึกซึ้งยิ่งกว่า และสิ่งที่ง่ายกว่านี้ย่อมสมควรยิ่งกว่าที่จะเป็นไปได้และอยู่ในความสามารถ» ⁽⁴⁾

ผู้อธิบายตำราอัฏเฏาะหาวิยะฮ์กล่าวว่า «พระองค์ผู้ทรงสูงส่งทรงบอกว่า ผู้ที่ทรงบันดาลชั้นฟ้าทั้งหลายและแผ่นดินขึ้นมาทั้งที่มันยิ่งใหญ่ถึงเพียงนั้น ย่อมทรงให้กระดูกที่ผุพังไปแล้วกลับมีชีวิตขึ้นอีก แล้วทรงทำให้มันกลับคืนสู่สภาพเดิมของมัน» ⁽⁵⁾

ประการที่สี่: อานุภาพของพระองค์ผู้ทรงจำเริญและสูงส่งในการเปลี่ยนแปลงสิ่งถูกสร้างจากสภาพหนึ่งไปสู่อีกสภาพหนึ่ง

وَقَالُوٓا۟ أَءِذَا ضَلَلْنَا فِى ٱلْأَرْضِ أَءِنَّا لَفِى خَلْقٍ جَدِيدٍۭ

บรรดาผู้ที่ปฏิเสธการฟื้นคืนชีพนั้นเห็นความพินาศของบ่าวทั้งหลาย แล้วเห็นการสลายของพวกเขาในดิน พวกเขาจึงคิดว่าการทำให้พวกเขากลับคืนมาอีกหลังจากนั้นเป็นสิ่งที่เป็นไปไม่ได้ «และพวกเขากล่าวว่า เมื่อเราได้สูญหายไปในแผ่นดินแล้ว เราจะถูกสร้างขึ้นใหม่อีกกระนั้นหรือ?» ⁽⁶⁾ ความหมายของการสูญหายไปในแผ่นดิน คือการย่อยสลายของร่างกายพวกเขา แล้วผสมปนเปไปกับดินของแผ่นดิน ดังที่ (ชาวอาหรับ) กล่าวว่า "เนยได้สูญหายไปในอาหาร" เมื่อมันละลายและหลอมรวมเข้าไปในอาหารนั้น

⁽¹⁾ ซูเราะฮ์ยาซีน 36:81 ⁽²⁾ ซูเราะฮ์อัล-อะห์กอฟ 46:33 ⁽³⁾ ซูเราะฮ์ฆอฟิร 40:57 ⁽⁴⁾ มัจญ์มูอ์ ฟะตาวา ชัยคุลอิสลาม 3/299 ⁽⁵⁾ ชัรห์ อัล-อะกีดะฮ์ อัฏเฏาะหาวิยะฮ์ หน้า 461 ⁽⁶⁾ ซูเราะฮ์อัส-สัจญ์ดะฮ์ 32:10

إِنَّ ٱللَّهَ فَالِقُ ٱلْحَبِّ وَٱلنَّوَىٰ ۖ يُخْرِجُ ٱلْحَىَّ مِنَ ٱلْمَيِّتِ وَمُخْرِجُ ٱلْمَيِّتِ مِنَ ٱلْحَىِّ ۚ ذَٰلِكُمُ ٱللَّهُ ۖ فَأَنَّىٰ تُؤْفَكُونَ ﴿٩٥﴾ فَالِقُ ٱلْإِصْبَاحِ وَجَعَلَ ٱلَّيْلَ سَكَنًا وَٱلشَّمْسَ وَٱلْقَمَرَ حُسْبَانًا ۚ ذَٰلِكَ تَقْدِيرُ ٱلْعَزِيزِ ٱلْعَلِيمِ ﴿٩٦﴾

อัลลอฮ์ผู้ทรงสัจธรรม ผู้ทรงจำเริญและสูงส่ง ได้ทรงชี้แจงไว้ในหลายแห่งว่า ส่วนหนึ่งของความสมบูรณ์แห่งการเป็นพระเจ้าและการเป็นพระผู้อภิบาลของพระองค์ คือเดชานุภาพของพระองค์ในการเปลี่ยนแปลงสรรพสิ่งจากสภาพหนึ่งไปสู่อีกสภาพหนึ่ง ด้วยเหตุนี้พระองค์จึงทรงให้ตายและทรงให้มีชีวิต ทรงสร้างและทรงทำให้สูญสิ้น ทรงนำสิ่งมีชีวิตออกมาจากสิ่งที่ไร้ชีวิต และนำสิ่งที่ไร้ชีวิตออกมาจากสิ่งมีชีวิต «แท้จริงอัลลอฮ์คือผู้ทรงทำให้เมล็ดพืชและเมล็ดอินทผลัมแตกออก ทรงนำสิ่งมีชีวิตออกมาจากสิ่งที่ตาย และทรงเป็นผู้นำสิ่งที่ตายออกมาจากสิ่งมีชีวิต นั่นแหละคืออัลลอฮ์ แล้วพวกเจ้าจะถูกหันเหไปได้อย่างไรเล่า พระองค์คือผู้ทรงทำให้รุ่งอรุณแตกออก และทรงทำให้กลางคืนเป็นเวลาพักผ่อน และทรงทำให้ดวงอาทิตย์และดวงจันทร์เป็นเครื่องคำนวณ นั่นคือการกำหนดของผู้ทรงเดชานุภาพ ผู้ทรงรอบรู้» (ซูเราะฮ์อัล-อันอาม 6:95-96)⁽¹⁾

จากเมล็ดพืชที่แข็งทื่อไร้ความรู้สึก พระองค์ทรงให้งอกต้นอ่อนสีเขียวสดออกมา ซึ่งผลิดอกออกผล แล้วต้นพืชที่มีชีวิตนี้ก็ให้เมล็ดพืชที่แข็งทื่อและไร้ชีวิต จากนกที่มีชีวิตก็ออกไข่ที่ไร้ชีวิต และจากไข่ที่ไร้ชีวิตก็ออกมาเป็นนกที่เคลื่อนไหวได้และส่งเสียงร้องขับขาน โผบินไปในห้วงอากาศอันกว้างไกล

كَيْفَ تَكْفُرُونَ بِٱللَّهِ وَكُنتُمْ أَمْوَٰتًا فَأَحْيَـٰكُمْ ۖ ثُمَّ يُمِيتُكُمْ ثُمَّ يُحْيِيكُمْ ثُمَّ إِلَيْهِ تُرْجَعُونَ ﴿٢٨﴾

การที่บ่าวทั้งหลายผ่านสภาวะต่าง ๆ สลับกันไป คือ ตายแล้วมีชีวิต แล้วตายแล้วมีชีวิตอีก เป็นหลักฐานอันยิ่งใหญ่ถึงเดชานุภาพของอัลลอฮ์ ที่ทำให้จิตใจทั้งหลายนอบน้อมต่อความยิ่งใหญ่และอำนาจของพระองค์ «พวกเจ้าจะปฏิเสธอัลลอฮ์ได้อย่างไร ในเมื่อพวกเจ้าเคยเป็นสิ่งที่ไม่มีชีวิต แล้วพระองค์ก็ทรงให้พวกเจ้ามีชีวิต แล้วพระองค์จะทรงให้พวกเจ้าตาย แล้วจะทรงให้พวกเจ้ามีชีวิตขึ้นอีก แล้วยังพระองค์นั้นพวกเจ้าจะถูกนำกลับไป» (ซูเราะฮ์อัล-บะเกาะเราะฮ์ 2:28)⁽²⁾

หลักฐานสามประการหลังรวมอยู่ในที่เดียวกันในคัมภีร์ของอัลลอฮ์

وَضَرَبَ لَنَا مَثَلًا وَنَسِىَ خَلْقَهُۥ ۖ قَالَ مَن يُحْىِ ٱلْعِظَـٰمَ وَهِىَ رَمِيمٌ ﴿٧٨﴾ قُلْ يُحْيِيهَا ٱلَّذِىٓ أَنشَأَهَآ أَوَّلَ مَرَّةٍ ۖ وَهُوَ بِكُلِّ خَلْقٍ عَلِيمٌ ﴿٧٩﴾ ٱلَّذِى جَعَلَ لَكُم مِّنَ ٱلشَّجَرِ ٱلْأَخْضَرِ نَارًا فَإِذَآ أَنتُم مِّنْهُ تُوقِدُونَ ﴿٨٠﴾ أَوَلَيْسَ ٱلَّذِى خَلَقَ ٱلسَّمَـٰوَٰتِ وَٱلْأَرْضَ بِقَـٰدِرٍ عَلَىٰٓ أَن يَخْلُقَ مِثْلَهُم ۚ بَلَىٰ وَهُوَ ٱلْخَلَّـٰقُ ٱلْعَلِيمُ ﴿٨١﴾ إِنَّمَآ أَمْرُهُۥٓ إِذَآ أَرَادَ شَيْـًٔا أَن يَقُولَ لَهُۥ كُن فَيَكُونُ ﴿٨٢﴾ فَسُبْحَـٰنَ ٱلَّذِى بِيَدِهِۦ مَلَكُوتُ كُلِّ شَىْءٍ وَإِلَيْهِ تُرْجَعُونَ ﴿٨٣﴾

อัลลอฮ์ผู้ทรงสัจธรรม ผู้ทรงจำเริญและสูงส่ง ได้ทรงกล่าวถึงหลักฐานสามประการข้างต้นไว้ในที่เดียวกันในคัมภีร์ของพระองค์ ในบริบทของการตอบโต้ผู้ที่ปฏิเสธการฟื้นคืนชีพ โดยตรัสว่า «และเขาได้ยกตัวอย่างหนึ่งแก่เรา และลืมการสร้างตัวเขาเอง เขากล่าวว่า ใครเล่าจะให้กระดูกมีชีวิตขึ้นมาอีกในขณะที่มันผุเปื่อยไปแล้ว จงกล่าวเถิดว่า ผู้ที่จะให้มันมีชีวิตขึ้นมาอีกก็คือผู้ที่ได้ทรงบังเกิดมันขึ้นในครั้งแรก และพระองค์ทรงรอบรู้ยิ่งในการสร้างทุกอย่าง ผู้ทรงทำให้มีไฟแก่พวกเจ้าจากต้นไม้สีเขียว แล้วทันใดนั้นพวกเจ้าก็จุดไฟจากมัน ผู้ที่ได้สร้างชั้นฟ้าทั้งหลายและแผ่นดินนั้นมิใช่ผู้ทรงสามารถที่จะสร้างคนอย่างพวกเขาได้ดอกหรือ แน่นอนทีเดียว และพระองค์คือผู้ทรงสร้างอย่างมากมาย ผู้ทรงรอบรู้ แท้จริงพระบัญชาของพระองค์นั้น เมื่อพระองค์ทรงประสงค์สิ่งใด พระองค์เพียงแต่ตรัสแก่มันว่า จงเป็น แล้วมันก็เป็นขึ้นมา ดังนั้นมหาบริสุทธิ์แด่พระผู้ซึ่งอำนาจการปกครองทุกสิ่งอยู่ในพระหัตถ์ของพระองค์ และยังพระองค์นั้นพวกเจ้าจะถูกนำกลับไป» (ซูเราะฮ์ยาซีน 36:78-83)⁽³⁾

⁽¹⁾ ซูเราะฮ์อัล-อันอาม : 95-96 ⁽²⁾ ซูเราะฮ์อัล-บะเกาะเราะฮ์ : 28 ⁽³⁾ ซูเราะฮ์ยาซีน : 78-83

يا محمد أتزعم أن الله يبعث هذا ؟

وَضَرَبَ لَنَا مَثَلًا وَنَسِىَ خَلْقَهُۥ ۖ قَالَ مَن يُحْىِ ٱلْعِظَـٰمَ وَهِىَ رَمِيمٌ ﴿٧٨﴾

ผู้ที่ยกอุปมานั้นคือหนึ่งในบรรดาผู้ปฏิเสธพระเจ้าชาวอาหรับ ตำราซุนนะฮ์ระบุว่า ผู้ปฏิเสธศรัทธาที่ไม่เชื่อในพระเจ้าผู้นี้ได้นำกระดูกที่ผุพังมาชิ้นหนึ่ง แล้วบี้มันจนแหลกละเอียด จากนั้นก็เป่ามันให้ปลิวไป แล้วกล่าวแก่ท่านเราะซูล ﷺ ว่า «โอ้มุฮัมมัด ท่านอ้างหรือว่าอัลลอฮ์จะทรงฟื้นคืนชีพสิ่งนี้?» ดังนั้นอัลลอฮ์ผู้ทรงสัจธรรม ผู้ทรงจำเริญและสูงส่ง จึงทรงประทานอายะฮ์เหล่านี้ลงมา เพื่อตำหนิผู้ปฏิเสธศรัทธาผู้นี้ถึงความโง่เขลาและความหลงผิดของเขาว่า «และเขาได้ยกอุปมาหนึ่งให้แก่เรา และเขาลืมการสร้างตัวเขาเอง เขากล่าวว่า ใครเล่าจะให้กระดูกมีชีวิตขึ้นมาอีกในขณะที่มันผุเปื่อยแล้ว» (ซูเราะฮ์ยาซีน 36:78)⁽¹⁾

قُلْ يُحْيِيهَا ٱلَّذِىٓ أَنشَأَهَآ أَوَّلَ مَرَّةٍ ۖ وَهُوَ بِكُلِّ خَلْقٍ عَلِيمٌ ﴿٧٩﴾

แท้จริงแล้ว หากเขาเป็นผู้มีปัญญาและมีสติรู้คิด เขาก็คงไม่ถามคำถามเช่นนี้ เพราะการมีอยู่ของเขาและการที่เขาถูกสร้างขึ้นในชีวิตนี้ก็เป็นคำตอบของคำถามนั้นอยู่แล้ว ตัวบทได้อธิบายความหมายที่กล่าวไว้โดยสรุปในตอนต้นให้ชัดเจน โดยตรัสว่า «จงกล่าวเถิดว่า ผู้ที่จะให้มันมีชีวิตขึ้นมาอีกคือผู้ที่ได้ทรงบังเกิดมันขึ้นมาในครั้งแรก และพระองค์ทรงรอบรู้ยิ่งในการสร้างทุกอย่าง» (ซูเราะฮ์ยาซีน 36:79)⁽²⁾

1. «พระองค์ทรงใช้การเริ่มสร้างเป็นหลักฐานยืนยันการสร้างซ้ำ และใช้การบังเกิดครั้งแรกเป็นหลักฐานยืนยันการบังเกิดครั้งหลัง เพราะผู้มีปัญญาทุกคนย่อมรู้โดยประจักษ์ชัดว่า ผู้ใดที่มีความสามารถทำสิ่งนี้ได้ ก็ย่อมมีความสามารถทำอีกสิ่งหนึ่งได้เช่นกัน และหากพระองค์ทรงไร้ความสามารถในการสร้างครั้งที่สอง พระองค์ก็ย่อมไร้ความสามารถในการสร้างครั้งแรกยิ่งกว่าอย่างมาก

وَهُوَ بِكُلِّ خَلْقٍ عَلِيمٌ ﴿٧٩﴾

และเนื่องจากการสร้างนั้นจำเป็นต้องอาศัยอำนาจของผู้สร้างที่มีเหนือสิ่งถูกสร้าง และความรู้ของพระองค์ในรายละเอียดของสิ่งที่พระองค์ทรงสร้าง พระองค์จึงทรงตามด้วยดำรัสว่า «และพระองค์ทรงรอบรู้ยิ่งในการสร้างทุกอย่าง» (ซูเราะฮ์ยาซีน 36:79)⁽³⁾ ดังนั้น พระองค์ทรงรอบรู้ในรายละเอียดของการสร้างครั้งแรก ทั้งส่วนย่อยต่าง ๆ ธาตุวัตถุ และรูปลักษณ์ของมัน การสร้างครั้งที่สองก็เช่นเดียวกัน เมื่อพระองค์ทรงมีความรู้อันสมบูรณ์และมีอำนาจอันครบถ้วน แล้วจะเป็นการยากสำหรับพระองค์ได้อย่างไรที่จะให้กระดูกมีชีวิตขึ้นมาอีกในขณะที่มันผุเปื่อยแล้ว?»⁽⁴⁾

ٱلَّذِى جَعَلَ لَكُم مِّنَ ٱلشَّجَرِ ٱلْأَخْضَرِ نَارًا

1. «จากนั้นพระองค์ทรงตอกย้ำเรื่องนี้ด้วยข้อพิสูจน์อันเด็ดขาดและหลักฐานอันชัดแจ้ง ซึ่งครอบคลุมถึงคำตอบต่อคำถามของผู้ปฏิเสธพระเจ้าอีกคนหนึ่งที่กล่าวว่า กระดูกเมื่อผุเปื่อยแล้ว ธรรมชาติของมันจะกลายเป็นเย็นและแห้ง ส่วนชีวิตนั้นจำเป็นต้องมีธาตุและสื่อนำที่มีธรรมชาติร้อนและชื้น พระองค์จึงทรงตอบด้วยสิ่งที่บ่งชี้ถึงเรื่องการฟื้นคืนชีพ ในนั้นจึงมีทั้งหลักฐานและคำตอบไปพร้อมกัน โดยตรัสว่า «ผู้ทรงทำให้มีไฟแก่พวกเจ้าจากต้นไม้สีเขียว…»

⁽¹⁾ ซูเราะฮ์ยาซีน : 78 ⁽²⁾ ซูเราะฮ์ยาซีน : 79 ⁽³⁾ ซูเราะฮ์ยาซีน : 79 ⁽⁴⁾ ชัรห์ อัล-อะกีดะฮ์ อัฏ-เฏาะหาวิยะฮ์ หน้า 46

فَإِذَآ أَنتُم مِّنْهُ تُوقِدُونَ ﴿٨٠﴾

แล้วทันใดนั้นพวกเจ้าก็จุดไฟจากมัน» (ซูเราะฮ์ยาซีน 36:80)⁽¹⁾ พระองค์ผู้ทรงมหาบริสุทธิ์ทรงแจ้งว่า พระองค์ทรงนำธาตุนี้ ซึ่งร้อนและแห้งอย่างที่สุด ออกมาจากต้นไม้สีเขียวที่เปี่ยมด้วยความชุ่มชื้นและความเย็น ผู้ที่ทรงนำสิ่งหนึ่งออกมาจากสิ่งที่ตรงกันข้ามกับมันได้ และสสารกับธาตุต่าง ๆ ของสรรพสิ่งล้วนยอมจำนนต่อพระองค์ โดยไม่มีสิ่งใดขัดขืนพระองค์ได้ ย่อมเป็นผู้ที่ทรงกระทำสิ่งที่ผู้ปฏิเสธพระเจ้าปฏิเสธและผลักไส นั่นคือการให้กระดูกที่ผุพังแล้วกลับมีชีวิตขึ้นอีก

أَوَلَيْسَ ٱلَّذِى خَلَقَ ٱلسَّمَـٰوَٰتِ وَٱلْأَرْضَ بِقَـٰدِرٍ عَلَىٰٓ أَن يَخْلُقَ مِثْلَهُم

๓ – จากนั้นพระองค์ทรงย้ำเรื่องนี้ด้วยการอ้างหลักฐานจากสิ่งที่ยิ่งใหญ่และสูงส่งกว่า มาชี้ถึงสิ่งที่ง่ายและเล็กกว่า เพราะผู้มีสติปัญญาทุกคนย่อมรู้ว่า ผู้ที่มีความสามารถเหนือสิ่งที่ยิ่งใหญ่และสูงส่ง ย่อมมีความสามารถเหนือสิ่งที่ด้อยกว่ามากนั้นยิ่งกว่าและยิ่งกว่า ผู้ที่สามารถแบกของหนักหนึ่งกินฏอร ย่อมสามารถแบกของหนักหนึ่งอูกียะฮ์ได้ง่ายดายยิ่งกว่า พระองค์จึงตรัสว่า «และผู้ที่ทรงสร้างชั้นฟ้าทั้งหลายและแผ่นดินนั้น มิใช่ผู้ทรงสามารถที่จะสร้างเยี่ยงพวกเขาดอกหรือ» (ซูเราะฮ์ยาซีน 36:81)⁽²⁾ พระองค์ทรงแจ้งว่า ผู้ที่ทรงสร้างชั้นฟ้าทั้งหลายและแผ่นดินขึ้นมาอย่างไม่มีแบบอย่างมาก่อน ทั้งที่มันยิ่งใหญ่ ทรงความสำคัญ มีรูปทรงมหึมา กว้างใหญ่ไพศาล และการสร้างมันก็น่าอัศจรรย์ ย่อมทรงสามารถยิ่งกว่าที่จะให้กระดูกที่กลายเป็นของผุพังแล้วกลับมีชีวิต และคืนมันสู่สภาพเดิม”⁽³⁾

إِنَّمَآ أَمْرُهُۥٓ إِذَآ أَرَادَ شَيْـًٔا أَن يَقُولَ لَهُۥ كُن فَيَكُونُ ﴿٨٢﴾

فَسُبْحَـٰنَ ٱلَّذِى بِيَدِهِۦ مَلَكُوتُ كُلِّ شَىْءٍ وَإِلَيْهِ تُرْجَعُونَ ﴿٨٣﴾

๔ – จากนั้นพระองค์ผู้ทรงจำเริญและสูงส่งทรงย้ำเรื่องดังกล่าวและทรงชี้แจงด้วยคำอธิบายอีกประการหนึ่ง นั่นคือ การกระทำของพระองค์มิได้เป็นเช่นการกระทำของผู้อื่น ซึ่งต้องกระทำโดยอาศัยเครื่องมือ ความลำบาก ความเหน็ดเหนื่อย และความยากลำบาก และไม่อาจกระทำได้โดยลำพัง แต่จำเป็นต้องมีเครื่องมือและผู้ช่วยเหลือ ทว่าในการสร้างสิ่งที่พระองค์ทรงประสงค์จะสร้างและให้บังเกิดขึ้นนั้น เพียงแค่พระประสงค์ของพระองค์ และการที่พระองค์ตรัสแก่สิ่งที่จะให้บังเกิดว่า "จงเป็น" ก็เพียงพอแล้ว ทันใดนั้นมันก็บังเกิดขึ้นตามที่พระองค์ทรงประสงค์และทรงต้องการ «แท้จริงกิจการของพระองค์นั้น เมื่อพระองค์ทรงประสงค์สิ่งใด พระองค์จะตรัสแก่มันว่า "จงเป็น" แล้วมันก็จะเป็นขึ้นมา» (ซูเราะฮ์ยาซีน 36:82)⁽⁴⁾ จากนั้นพระองค์ทรงปิดท้ายข้อพิสูจน์นี้ด้วยการแจ้งว่า อำนาจการปกครองเหนือทุกสิ่งอยู่ในพระหัตถ์ของพระองค์ พระองค์ทรงจัดการทุกสิ่งด้วยการกระทำและพระดำรัสของพระองค์ «ดังนั้น มหาบริสุทธิ์แด่พระผู้ซึ่งอำนาจการปกครองเหนือทุกสิ่งอยู่ในพระหัตถ์ของพระองค์ และยังพระองค์นั้นพวกเจ้าจะถูกนำกลับไป» (ซูเราะฮ์ยาซีน 36:83)⁽⁵⁾⁽⁶⁾

⁽¹⁾ ซูเราะฮ์ยาซีน : 80 ⁽²⁾ ซูเราะฮ์ยาซีน : 81 ⁽³⁾ ชัรห์อัล-อะกีดะฮ์ อัฏ-เฏาะหาวิยะฮ์ : 460 ⁽⁴⁾ ซูเราะฮ์ยาซีน : 82 ⁽⁵⁾ ซูเราะฮ์ยาซีน : 83 ⁽⁶⁾ ดูชัรห์อัล-อะกีดะฮ์ อัฏ-เฏาะหาวิยะฮ์ : หน้า 461

ประการที่ห้า: การทำให้ผู้ตายบางคนกลับมีชีวิตในโลกนี้

لَن نُّؤْمِنَ لَكَ حَتَّىٰ نَرَى اللَّهَ جَهْرَةً

فَأَخَذَتْكُمُ الصَّاعِقَةُ وَأَنتُمْ تَنظُرُونَ ﴿٥٥﴾ ثُمَّ بَعَثْنَـٰكُم مِّنۢ بَعْدِ مَوْتِكُمْ لَعَلَّكُمْ تَشْكُرُونَ ﴿٥٦﴾

มนุษย์บางคนในช่วงเวลาต่าง ๆ ของประวัติศาสตร์ได้ประจักษ์เห็นชีวิตหวนคืนสู่ร่างที่ไร้วิญญาณและกระดูกที่ผุพัง ยิ่งกว่านั้นพวกเขายังได้เห็นชีวิตก่อเกิดขึ้นในสิ่งไม่มีชีวิตบางอย่าง อัลลอฮ์ผู้ทรงจำเริญและสูงส่งได้ทรงเล่าแก่เราถึงปาฏิหาริย์อันน่าอัศจรรย์เหล่านี้บางประการ ส่วนหนึ่งคือ กลุ่มชนของนบีมูซา (อ.) ได้กล่าวแก่ท่านว่า «เราจะไม่ศรัทธาต่อท่านจนกว่าเราจะได้เห็นอัลลอฮ์อย่างประจักษ์ชัด»⁽¹⁾ แล้วสายฟ้าก็ได้ฟาดพวกเขาขณะที่พวกเขากำลังมองดูอยู่ ต่อมาพระองค์ทรงให้พวกเขาฟื้นขึ้นหลังจากที่พวกเขาตายไปแล้ว «แล้วสายฟ้าก็ได้ฟาดพวกเจ้า ขณะที่พวกเจ้ากำลังมองดูอยู่ ต่อมาเราได้ให้พวกเจ้าฟื้นขึ้นหลังจากการตายของพวกเจ้า เพื่อว่าพวกเจ้าจะได้ขอบคุณ»⁽²⁾

فَقُلْنَا ٱضْرِبُوهُ بِبَعْضِهَا ۚ كَذَٰلِكَ يُحْىِ ٱللَّهُ ٱلْمَوْتَىٰ وَيُرِيكُمْ ءَايَـٰتِهِۦ لَعَلَّكُمْ تَعْقِلُونَ ﴿٧٣﴾

และชาวบนีอิสรออีลได้ฆ่าคนผู้หนึ่ง แล้วแต่ละเผ่าต่างกล่าวหาอีกเผ่าหนึ่งว่าเป็นผู้ฆ่า นบีของพวกเขาจึงสั่งให้พวกเขาเชือดวัวตัวหนึ่ง พวกเขาจึงเชือดมันหลังจากที่ได้สร้างความยุ่งยากในการซักถามถึงลักษณะของมัน ต่อมานบีของพวกเขาสั่งให้พวกเขาเอาส่วนหนึ่งของวัวที่เชือดแล้วตีผู้ถูกฆ่า อัลลอฮ์จึงทรงให้เขาฟื้นขึ้นขณะที่พวกเขากำลังมองดูอยู่ แล้วเขาก็บอกถึงผู้ที่ฆ่าเขา «แล้วเราได้กล่าวว่า จงเอาส่วนหนึ่งของมันตีเขา เช่นนั้นแหละอัลลอฮ์จะทรงให้ผู้ตายฟื้นขึ้น และพระองค์ทรงให้พวกเจ้าเห็นสัญญาณต่าง ๆ ของพระองค์ เพื่อว่าพวกเจ้าจะได้ใช้ปัญญา»⁽³⁾

أَلَمْ تَرَ إِلَى ٱلَّذِينَ خَرَجُوا۟ مِن دِيَـٰرِهِمْ وَهُمْ أُلُوفٌ حَذَرَ ٱلْمَوْتِ فَقَالَ لَهُمُ ٱللَّهُ مُوتُوا۟ ثُمَّ أَحْيَـٰهُمْ ۚ إِنَّ ٱللَّهَ لَذُو فَضْلٍ عَلَى ٱلنَّاسِ وَلَـٰكِنَّ أَكْثَرَ ٱلنَّاسِ لَا يَشْكُرُونَ ﴿٢٤٣﴾

และพระองค์ทรงบอกเราถึงบรรดาผู้ที่หนีออกจากบ้านเรือนของพวกเขา ทั้ง ๆ ที่พวกเขามีจำนวนนับพัน เพราะกลัวความตาย แล้วอัลลอฮ์ก็ทรงให้พวกเขาตาย แล้วทรงให้พวกเขาฟื้นขึ้นอีก «เจ้ามิได้เห็นดอกหรือบรรดาผู้ที่ออกจากบ้านเรือนของพวกเขา ทั้ง ๆ ที่พวกเขามีจำนวนนับพัน เพราะกลัวความตาย แล้วอัลลอฮ์ได้ตรัสแก่พวกเขาว่า จงตายเสีย แล้วพระองค์ก็ทรงให้พวกเขาฟื้นขึ้น แท้จริงอัลลอฮ์นั้นเป็นผู้ทรงโปรดปรานแก่มนุษย์ แต่ว่าส่วนมากของมนุษย์นั้นไม่ขอบคุณ»⁽⁴⁾

และพระองค์ทรงเล่าแก่เราถึงผู้ที่เดินผ่านหมู่บ้านแห่งหนึ่งซึ่งพังทลายลงทับหลังคาของมัน เขารู้สึกประหลาดใจว่าอัลลอฮ์จะทรงให้มันกลับมีชีวิตหลังจากที่มันตายไปแล้วได้อย่างไร อัลลอฮ์จึงทรงให้เขาตายไปหนึ่งร้อยปี แล้วทรงให้เขาฟื้นขึ้น เมื่อเขาถูกถามว่าท่านพักอยู่นานเท่าใด เขาคิดว่าเขาพักอยู่เพียงหนึ่งวันหรือส่วนหนึ่งของวันเท่านั้น และหลังจากที่เขาฟื้นขึ้นแล้ว อัลลอฮ์ก็ทรงให้ลาของเขากลับมีชีวิตขึ้น ขณะที่เขากำลังมองดูเดชานุภาพของอัลลอฮ์ว่า…

⁽¹⁾ (ซูเราะฮ์อัล-บะเกาะเราะฮ์ 2:55) ⁽²⁾ (ซูเราะฮ์อัล-บะเกาะเราะฮ์ 2:55-56) ⁽³⁾ (ซูเราะฮ์อัล-บะเกาะเราะฮ์ 2:73) ⁽⁴⁾ (ซูเราะฮ์อัล-บะเกาะเราะฮ์ 2:243)

أَوْ كَٱلَّذِى مَرَّ عَلَىٰ قَرْيَةٍ وَهِىَ خَاوِيَةٌ عَلَىٰ عُرُوشِهَا قَالَ أَنَّىٰ يُحْىِۦ هَـٰذِهِ ٱللَّهُ بَعْدَ مَوْتِهَا ۖ فَأَمَاتَهُ ٱللَّهُ مِا۟ئَةَ عَامٍ ثُمَّ بَعَثَهُۥ ۖ قَالَ كَمْ لَبِثْتَ ۖ قَالَ لَبِثْتُ يَوْمًا أَوْ بَعْضَ يَوْمٍ ۖ قَالَ بَل لَّبِثْتَ مِا۟ئَةَ عَامٍ فَٱنظُرْ إِلَىٰ طَعَامِكَ وَشَرَابِكَ لَمْ يَتَسَنَّهْ ۖ وَٱنظُرْ إِلَىٰ حِمَارِكَ وَلِنَجْعَلَكَ ءَايَةً لِّلنَّاسِ ۖ وَٱنظُرْ إِلَى ٱلْعِظَامِ كَيْفَ نُنشِزُهَا ثُمَّ نَكْسُوهَا لَحْمًا ۚ فَلَمَّا تَبَيَّنَ لَهُۥ قَالَ أَعْلَمُ أَنَّ ٱللَّهَ عَلَىٰ كُلِّ شَىْءٍ قَدِيرٌ ﴿٢٥٩﴾

การสร้างถูกทำให้เกิดขึ้นใหม่ โดยกระดูกถูกประกอบและก่อรูปขึ้นก่อน แล้วจึงถูกห่อหุ้มด้วยเนื้อ จากนั้นวิญญาณจึงถูกเป่าเข้าไป ส่วนอาหารที่อยู่กับเขาก่อนที่เขาจะตายนั้นยังคงอยู่ในสภาพสมบูรณ์ตลอดระยะเวลาอันยาวนานนั้น ไม่เสียและไม่เน่าบูด นั่นคือสัญญาณอีกประการหนึ่งที่บ่งบอกถึงอานุภาพอันยิ่งใหญ่ของอัลลอฮ์: «หรือเช่นผู้ที่เดินผ่านเมืองหนึ่ง ซึ่งมันพังทลายลงทับหลังคาของมัน เขากล่าวว่า "อัลลอฮ์จะทรงให้เมืองนี้ฟื้นคืนชีพหลังจากที่มันตายไปแล้วได้อย่างไร?" แล้วอัลลอฮ์ก็ทรงให้เขาตายไปหนึ่งร้อยปี จากนั้นพระองค์ทรงให้เขาฟื้นขึ้นมา พระองค์ตรัสว่า "เจ้าพักอยู่นานเท่าใด?" เขากล่าวว่า "ข้าพเจ้าพักอยู่หนึ่งวันหรือส่วนหนึ่งของวัน" พระองค์ตรัสว่า "หามิได้ เจ้าพักอยู่หนึ่งร้อยปีแล้ว ดังนั้นจงดูอาหารของเจ้าและเครื่องดื่มของเจ้าเถิด มันมิได้เปลี่ยนแปลงเลย และจงดูลาของเจ้า และเพื่อเราจะทำให้เจ้าเป็นสัญญาณแก่มนุษย์ และจงดูกระดูกเหล่านั้นว่าเราประกอบมันขึ้นอย่างไร แล้วเราก็ห่อหุ้มมันด้วยเนื้อ" ครั้นเมื่อสิ่งนั้นได้ประจักษ์แก่เขาแล้ว เขาก็กล่าวว่า "ข้าพเจ้ารู้แล้วว่าแท้จริงอัลลอฮ์ทรงเดชานุภาพเหนือทุกสิ่ง"»⁽¹⁾

وَإِذْ قَالَ إِبْرَٰهِـۧمُ رَبِّ أَرِنِى كَيْفَ تُحْىِ ٱلْمَوْتَىٰ ۖ قَالَ أَوَلَمْ تُؤْمِن ۖ قَالَ بَلَىٰ وَلَـٰكِن لِّيَطْمَئِنَّ قَلْبِى ۖ قَالَ فَخُذْ أَرْبَعَةً مِّنَ ٱلطَّيْرِ فَصُرْهُنَّ إِلَيْكَ ثُمَّ ٱجْعَلْ عَلَىٰ كُلِّ جَبَلٍ مِّنْهُنَّ جُزْءًا ثُمَّ ٱدْعُهُنَّ يَأْتِينَكَ سَعْيًا ۚ وَٱعْلَمْ أَنَّ ٱللَّهَ عَزِيزٌ حَكِيمٌ ﴿٢٦٠﴾

และนบีอิบรอฮีม (อ.ล.) ได้วิงวอนต่อพระผู้อภิบาลของท่านให้ทรงแสดงให้ท่านเห็นว่าพระองค์ทรงให้คนตายฟื้นคืนชีพอย่างไร จึงเกิดเป็นเหตุการณ์ที่อัลลอฮ์ผู้ทรงสัจธรรม ผู้ทรงจำเริญและสูงส่ง ได้ทรงเล่าแก่เราไว้ว่า «และจงรำลึกขณะที่อิบรอฮีมกล่าวว่า "ข้าแต่พระผู้อภิบาลของข้าพระองค์ โปรดทรงให้ข้าพระองค์เห็นด้วยเถิดว่าพระองค์ทรงให้คนตายมีชีวิตขึ้นได้อย่างไร" พระองค์ตรัสว่า "เจ้ายังไม่ศรัทธาอีกหรือ?" เขากล่าวว่า "ศรัทธาแล้ว แต่เพื่อให้หัวใจของข้าพระองค์สงบมั่น" พระองค์ตรัสว่า "ดังนั้นเจ้าจงเอานกมาสี่ตัว แล้วจงให้มันคุ้นเคยกับเจ้า จากนั้นจงวางส่วนหนึ่งของมันไว้บนภูเขาแต่ละลูก แล้วจงเรียกมัน มันจะมายังเจ้าอย่างรีบเร่ง และจงรู้เถิดว่าแท้จริงอัลลอฮ์นั้นเป็นผู้ทรงอำนาจ ผู้ทรงปรีชาญาณ"»⁽²⁾

อัลลอฮ์ทรงบัญชาให้ท่านนำนกมาสี่ตัวแล้วเชือดมัน จากนั้นให้แยกชิ้นส่วนของมันไปวางไว้บนภูเขาหลายลูก แล้วท่านก็เรียกมันพร้อมกับสั่งให้มันมารวมกัน อวัยวะแต่ละส่วนจึงมาและเข้าประจำที่ของมัน ครั้นเมื่อมันประกอบรวมกันจนสมบูรณ์แล้ว อัลลอฮ์ก็ทรงเป่าวิญญาณเข้าไปในพวกมัน และพวกมันก็โผบินร่อนไปในอากาศ

และนบีอีซา (อ.ล.) เคยปั้นดินเป็นรูปร่างเหมือนนก แล้วท่านก็เป่าเข้าไปในมัน มันจึงกลายเป็นนกด้วยอนุมัติของอัลลอฮ์ และท่านเคยทำให้คนตายฟื้นคืนชีพด้วยอนุมัติของอัลลอฮ์ ดังที่ท่านได้กล่าวแก่กลุ่มชนของท่านว่า «และ (พระองค์จะทรงให้เขาเป็น) ร่อซูลไปยังวงศ์วานอิสรออีล (โดยกล่าวว่า) แท้จริงฉันได้นำสัญญาณหนึ่งจากพระผู้อภิบาลของพวกท่านมายังพวกท่านแล้ว คือ ฉันจะปั้นดินให้แก่พวกท่านเป็นรูปร่างเหมือนนก แล้วฉันจะเป่าเข้าไปในมัน มันก็จะกลายเป็นนกด้วยอนุมัติของอัลลอฮ์ และฉันจะทำให้คนตาบอดแต่กำเนิดและคนเป็นโรคเรื้อนหายขาด และฉันจะทำให้คนตายฟื้นคืนชีพด้วยอนุมัติของอัลลอฮ์»⁽³⁾

وَرَسُولًا إِلَىٰ بَنِىٓ إِسْرَٰٓءِيلَ أَنِّى قَدْ جِئْتُكُم بِـَٔايَةٍ مِّن رَّبِّكُمْ ۖ أَنِّىٓ أَخْلُقُ لَكُم مِّنَ ٱلطِّينِ كَهَيْـَٔةِ ٱلطَّيْرِ فَأَنفُخُ فِيهِ فَيَكُونُ طَيْرًۢا بِإِذْنِ ٱللَّهِ ۖ وَأُبْرِئُ ٱلْأَكْمَهَ وَٱلْأَبْرَصَ وَأُحْىِ ٱلْمَوْتَىٰ بِإِذْنِ ٱللَّهِ

⁽¹⁾ (ซูเราะฮ์อัล-บะเกาะเราะฮ์ 2:259) ⁽²⁾ (ซูเราะฮ์อัล-บะเกาะเราะฮ์ 2:260) ⁽³⁾ (ซูเราะฮ์อาล อิมรอน 3:49)

ثُمَّ بَعَثْنَـٰهُمْ لِنَعْلَمَ أَىُّ ٱلْحِزْبَيْنِ أَحْصَىٰ لِمَا لَبِثُوٓا۟ أَمَدًا ﴿١٢﴾

وَكَذَٰلِكَ بَعَثْنَـٰهُمْ لِيَتَسَآءَلُوا۟ بَيْنَهُمْ ۚ قَالَ قَآئِلٌ مِّنْهُمْ كَمْ لَبِثْتُمْ ۖ قَالُوا۟ لَبِثْنَا يَوْمًا أَوْ بَعْضَ يَوْمٍ ۚ قَالُوا۟ رَبُّكُمْ أَعْلَمُ بِمَا لَبِثْتُمْ

وَلَبِثُوا۟ فِى كَهْفِهِمْ ثَلَـٰثَ مِا۟ئَةٍ سِنِينَ وَٱزْدَادُوا۟ تِسْعًا ﴿٢٥﴾

ส่วนชาวถ้ำ (อัศฮาบุลกะฮ์ฟิ) นั้น อัลลอฮ์ทรงปิดหูของพวกเขาไว้ในถ้ำเป็นเวลาสามร้อยเก้าปี แล้วพวกเขาก็ลุกขึ้นจากการหลับใหลหลังจากกาลเวลาอันยาวนานนั้น «แล้วเราได้ปลุกพวกเขาให้ตื่นขึ้น เพื่อเราจะได้รู้ว่าฝ่ายใดในสองฝ่ายนั้นจะคำนวณระยะเวลาที่พวกเขาพำนักอยู่ได้ถูกต้องกว่า»⁽¹⁾ «และในทำนองเดียวกัน เราได้ปลุกพวกเขาให้ตื่นขึ้น เพื่อพวกเขาจะได้ถามกันเอง คนหนึ่งในหมู่พวกเขากล่าวว่า "พวกท่านพำนักอยู่นานเท่าใด?" พวกเขากล่าวว่า "เราพำนักอยู่หนึ่งวันหรือส่วนหนึ่งของวัน" พวกเขากล่าวว่า "พระเจ้าของพวกท่านทรงรู้ดียิ่งถึงระยะเวลาที่พวกท่านได้พำนักอยู่"»⁽²⁾ «และพวกเขาได้พำนักอยู่ในถ้ำของพวกเขาสามร้อยปี และเพิ่มอีกเก้าปี»⁽³⁾

فَأَلْقَىٰ عَصَاهُ فَإِذَا هِىَ ثُعْبَانٌ مُّبِينٌ ﴿٣٢﴾

فَأَلْقَىٰ مُوسَىٰ عَصَاهُ فَإِذَا هِىَ تَلْقَفُ مَا يَأْفِكُونَ ﴿٤٥﴾

และสัญญาณ (มุอ์ญิซาต) อันยิ่งใหญ่ที่สุดของท่านนบีมูซาคือไม้เท้าซึ่งเป็นวัตถุไร้ชีวิต ที่ท่านโยนลงบนพื้นแล้วมันก็กลายเป็นงูใหญ่อย่างชัดแจ้งด้วยเดชานุภาพของอัลลอฮ์ «แล้วเขาก็โยนไม้เท้าของเขาลง ทันใดนั้นมันก็กลายเป็นงูใหญ่อย่างชัดแจ้ง»⁽⁴⁾ และเมื่อพวกนักไสยศาสตร์โยนเชือกและไม้เท้าของพวกเขาลง ท่านนบีมูซาก็โยนไม้เท้าของท่านลง ทันใดนั้นมันก็กลืนไม้เท้าและเชือกเหล่านั้นทั้งหมด แม้จะมีจำนวนมากมายเพียงใดก็ตาม «แล้วมูซาก็โยนไม้เท้าของเขาลง ทันใดนั้นมันก็กลืนสิ่งที่พวกเขาสร้างขึ้นเพื่อหลอกลวง»⁽⁵⁾

ประการที่หก: การที่พระองค์ทรงยกอุปมาด้วยการให้ชีวิตแก่แผ่นดินด้วยพืชพันธุ์

فَٱنظُرْ إِلَىٰٓ ءَاثَـٰرِ رَحْمَتِ ٱللَّهِ كَيْفَ يُحْىِ ٱلْأَرْضَ بَعْدَ مَوْتِهَآ ۚ إِنَّ ذَٰلِكَ لَمُحْىِ ٱلْمَوْتَىٰ ۖ وَهُوَ عَلَىٰ كُلِّ شَىْءٍ قَدِيرٌ ﴿٥٠﴾

وَٱللَّهُ ٱلَّذِىٓ أَرْسَلَ ٱلرِّيَـٰحَ فَتُثِيرُ سَحَابًا فَسُقْنَـٰهُ إِلَىٰ بَلَدٍ مَّيِّتٍ فَأَحْيَيْنَا بِهِ ٱلْأَرْضَ بَعْدَ مَوْتِهَا ۚ كَذَٰلِكَ ٱلنُّشُورُ ﴿٩﴾

وَمِنْ ءَايَـٰتِهِۦٓ أَنَّكَ تَرَى ٱلْأَرْضَ خَـٰشِعَةً فَإِذَآ أَنزَلْنَا عَلَيْهَا ٱلْمَآءَ ٱهْتَزَّتْ وَرَبَتْ ۚ إِنَّ ٱلَّذِىٓ أَحْيَاهَا لَمُحْىِ ٱلْمَوْتَىٰٓ ۚ إِنَّهُۥ عَلَىٰ كُلِّ شَىْءٍ قَدِيرٌ ﴿٣٩﴾

وَٱلَّذِى نَزَّلَ مِنَ ٱلسَّمَآءِ مَآءًۢ بِقَدَرٍ فَأَنشَرْنَا بِهِۦ بَلْدَةً مَّيْتًا ۚ كَذَٰلِكَ تُخْرَجُونَ ﴿١١﴾

อัลลอฮ์ได้ทรงยกอุปมาสำหรับการคืนชีวิตแก่ร่างที่ไร้วิญญาณและกระดูกที่ผุพัง ด้วยการที่พระองค์ทรงให้ชีวิตแก่แผ่นดินหลังจากที่มันตายไปแล้วด้วยพืชพันธุ์ «ดังนั้น จงมองดูร่องรอยแห่งความเมตตาของอัลลอฮ์ว่า พระองค์ทรงให้ชีวิตแก่แผ่นดินหลังจากที่มันตายไปแล้วอย่างไร แท้จริงพระผู้ทรงทำเช่นนั้น คือผู้ทรงให้ชีวิตแก่ผู้ตายอย่างแน่นอน และพระองค์ทรงอานุภาพเหนือทุกสิ่ง»⁽⁶⁾ และพระองค์ตรัสว่า «และอัลลอฮ์คือผู้ทรงส่งลมมา แล้วมันก็พัดพาเมฆให้เคลื่อนไป แล้วเราได้ต้อนมันไปยังดินแดนที่ตายแล้ว แล้วเราได้ให้ชีวิตแก่แผ่นดินด้วยมันหลังจากที่มันตายไปแล้ว เช่นนั้นแหละการฟื้นคืนชีพ»⁽⁷⁾ และพระองค์ตรัสว่า «และส่วนหนึ่งจากสัญญาณทั้งหลายของพระองค์ คือการที่เจ้าเห็นแผ่นดินแห้งแล้งสงบนิ่ง ครั้นเมื่อเราได้หลั่งน้ำลงมาบนมัน มันก็เคลื่อนไหวและงอกเงยขึ้น แท้จริงพระผู้ทรงให้ชีวิตแก่มันนั้น คือผู้ทรงให้ชีวิตแก่ผู้ตายอย่างแน่นอน แท้จริงพระองค์ทรงอานุภาพเหนือทุกสิ่ง»⁽⁸⁾ และพระองค์ตรัสว่า «และพระองค์คือผู้ทรงหลั่งน้ำลงมาจากฟากฟ้าตามปริมาณที่กำหนด แล้วเราได้ให้ชีวิตแก่เมืองที่ตายแล้วด้วยน้ำนั้น เช่นนั้นแหละพวกเจ้าจะถูกนำออกมา (จากหลุมศพ)»⁽⁹⁾

⁽¹⁾ ซูเราะฮ์อัล-กะฮ์ฟิ 18:12 ⁽²⁾ ซูเราะฮ์อัล-กะฮ์ฟิ 18:19 ⁽³⁾ ซูเราะฮ์อัล-กะฮ์ฟิ 18:25 ⁽⁴⁾ ซูเราะฮ์อัช-ชุอะรออ์ 26:32 ⁽⁵⁾ ซูเราะฮ์อัช-ชุอะรออ์ 26:45 ⁽⁶⁾ ซูเราะฮ์อัร-รูม 30:50 ⁽⁷⁾ ซูเราะฮ์ฟาฏิร 35:9 ⁽⁸⁾ ซูเราะฮ์ฟุศศิลัต 41:39 ⁽⁹⁾ ซูเราะฮ์อัซ-ซุครุฟ 43:11

ประการที่เจ็ด: วิทยปัญญาของอัลลอฮ์กำหนดให้มีการฟื้นคืนชีพปวงบ่าวเพื่อการตอบแทนและการสอบสวน

أَفَنَجْعَلُ ٱلْمُسْلِمِينَ كَٱلْمُجْرِمِينَ ﴿٣٥﴾ مَا لَكُمْ كَيْفَ تَحْكُمُونَ ﴿٣٦﴾ أَمْ لَكُمْ كِتَـٰبٌ فِيهِ تَدْرُسُونَ ﴿٣٧﴾ إِنَّ لَكُمْ فِيهِ لَمَا تَخَيَّرُونَ ﴿٣٨﴾

วิทยปัญญาและความยุติธรรมของอัลลอฮ์กำหนดให้อัลลอฮ์ทรงฟื้นคืนชีพปวงบ่าวของพระองค์ เพื่อทรงตอบแทนพวกเขาตามสิ่งที่พวกเขาได้กระทำไว้ อัลลอฮ์ทรงสร้างสรรพสิ่งขึ้นมาเพื่อการเคารพภักดีต่อพระองค์ ทรงส่งบรรดาเราะซูลและประทานคัมภีร์ลงมาเพื่ออธิบายแนวทางที่พวกเขาจะใช้เคารพภักดีต่อพระองค์ ในหมู่ปวงบ่าวนั้นมีผู้ที่ยืนหยัดอยู่บนการภักดีต่ออัลลอฮ์ และได้สละทั้งชีวิตและทรัพย์สินของตนในหนทางนั้น และในหมู่พวกเขาก็มีผู้ที่ปฏิเสธการยืนหยัดอยู่บนการภักดีต่ออัลลอฮ์ ละเมิดขอบเขตและอธรรม แล้วหลังจากนั้นสมควรหรือที่คนดีและคนชั่วจะตายไป โดยที่อัลลอฮ์มิได้ทรงตอบแทนผู้กระทำความดีตามความดีของเขา และผู้กระทำความชั่วตามความชั่วของเขา? «แล้วเราจะทำให้บรรดาผู้นอบน้อมยอมจำนน (มุสลิม) เหมือนกับบรรดาผู้กระทำผิดกระนั้นหรือ? พวกเจ้าเป็นอะไรไป พวกเจ้าตัดสินกันอย่างไร? หรือว่าพวกเจ้ามีคัมภีร์ที่พวกเจ้าศึกษาเล่าเรียนอยู่ ว่าแท้จริงในนั้นพวกเจ้าจะได้สิ่งที่พวกเจ้าเลือกเอาเอง?» (ซูเราะฮ์อัล-เกาะลัม 68:35-38)⁽¹⁾

وَمَا خَلَقْنَا ٱلسَّمَآءَ وَٱلْأَرْضَ وَمَا بَيْنَهُمَا بَـٰطِلًا ۚ ذَٰلِكَ ظَنُّ ٱلَّذِينَ كَفَرُوا۟ ۚ فَوَيْلٌ لِّلَّذِينَ كَفَرُوا۟ مِنَ ٱلنَّارِ ﴿٢٧﴾ أَمْ نَجْعَلُ ٱلَّذِينَ ءَامَنُوا۟ وَعَمِلُوا۟ ٱلصَّـٰلِحَـٰتِ كَٱلْمُفْسِدِينَ فِى ٱلْأَرْضِ أَمْ نَجْعَلُ ٱلْمُتَّقِينَ كَٱلْفُجَّارِ ﴿٢٨﴾

แท้จริงบรรดาผู้ปฏิเสธศรัทธาที่หลงผิดนั้น คือผู้ที่คาดคิดว่าจักรวาลถูกสร้างขึ้นมาอย่างไร้สาระและเปล่าประโยชน์ โดยปราศจากวิทยปัญญา และคิดว่าไม่มีความแตกต่างใด ๆ ระหว่างบั้นปลายของผู้ศรัทธาที่ทำความดีงามกับผู้ปฏิเสธศรัทธาที่บ่อนทำลาย และไม่มีความแตกต่างระหว่างบั้นปลายของผู้ยำเกรงกับผู้ชั่วช้า «และเรามิได้สร้างฟากฟ้าและแผ่นดิน และสิ่งที่อยู่ระหว่างทั้งสองอย่างไร้ประโยชน์ นั่นคือการคาดคะเนของบรรดาผู้ปฏิเสธศรัทธา ดังนั้นความหายนะจากไฟนรกจงประสบแด่บรรดาผู้ปฏิเสธศรัทธา หรือว่าเราจะทำให้บรรดาผู้ศรัทธาและประกอบความดีทั้งหลายเหมือนกับบรรดาผู้บ่อนทำลายในแผ่นดิน หรือว่าเราจะทำให้บรรดาผู้ยำเกรงเหมือนกับบรรดาผู้ชั่วช้า?» (ซูเราะฮ์ศอด 38:27-28)⁽²⁾

⁽¹⁾ ซูเราะฮ์นูน (อัล-เกาะลัม) : 35-38 ⁽²⁾ ซูเราะฮ์ศอด : 27-28

บทที่หก: วันกิยามะฮ์ในทัศนะของบรรดานบีและในคัมภีร์ของชาวคัมภีร์

หัวข้อที่หนึ่ง: บรรดานบีทั้งหมดเห็นพ้องกันในการแจ้งข่าวเรื่องการฟื้นคืนชีพ

การศรัทธาต่อวันกิยามะฮ์ สวรรค์ และนรก เป็นหลักการพื้นฐานของอีมาน ซึ่งบรรดานบีทั้งหมดและผู้ปฏิบัติตามท่านเหล่านั้นอย่างสัจจริงต่างมีส่วนร่วมกันในการรู้จักและศรัทธาต่อสิ่งเหล่านี้ อัลกุรอานซึ่งเป็นคัมภีร์ของอัลลอฮ์ที่ได้รับการปกปักรักษา ไม่ถูกเปลี่ยนแปลงหรือบิดเบือน ได้บ่งชี้อย่างเด็ดขาดว่าบรรดานบีทั้งหมดได้ให้ประชาชาติของตนรู้จักวันกิยามะฮ์ แจ้งข่าวดีแก่พวกเขาเรื่องสวรรค์ และตักเตือนพวกเขาให้ระวังนรก ซึ่งมีหลายประการที่บ่งชี้ถึงเรื่องนี้ ได้แก่

كُلَّمَآ أُلْقِىَ فِيهَا فَوْجٌ سَأَلَهُمْ خَزَنَتُهَآ أَلَمْ يَأْتِكُمْ نَذِيرٌ ﴿٨﴾ قَالُوا۟ بَلَىٰ قَدْ جَآءَنَا نَذِيرٌ فَكَذَّبْنَا وَقُلْنَا مَا نَزَّلَ ٱللَّهُ مِن شَىْءٍ إِنْ أَنتُمْ إِلَّا فِى ضَلَـٰلٍ كَبِيرٍ ﴿٩﴾ وَقَالُوا۟ لَوْ كُنَّا نَسْمَعُ أَوْ نَعْقِلُ مَا كُنَّا فِىٓ أَصْحَـٰبِ ٱلسَّعِيرِ ﴿١٠﴾

وَسِيقَ ٱلَّذِينَ كَفَرُوٓا۟ إِلَىٰ جَهَنَّمَ زُمَرًا ۖ حَتَّىٰٓ إِذَا جَآءُوهَا فُتِحَتْ أَبْوَٰبُهَا وَقَالَ لَهُمْ خَزَنَتُهَآ أَلَمْ يَأْتِكُمْ رُسُلٌ مِّنكُمْ يَتْلُونَ عَلَيْكُمْ ءَايَـٰتِ رَبِّكُمْ وَيُنذِرُونَكُمْ لِقَآءَ يَوْمِكُمْ هَـٰذَا ۚ قَالُوا۟ بَلَىٰ وَلَـٰكِنْ حَقَّتْ كَلِمَةُ ٱلْعَذَابِ عَلَى ٱلْكَـٰفِرِينَ ﴿٧١﴾

1. อัลกุรอานได้แจ้งเกี่ยวกับบรรดาผู้อัปภาคย์ที่ปฏิเสธศรัทธาซึ่งเป็นชาวนรกทั้งหมดว่า พวกเขายอมรับว่าบรรดาเราะซูลของพวกเขาได้ตักเตือนพวกเขาเรื่องวันอาคิเราะฮ์แล้ว «ทุกครั้งที่กลุ่มหนึ่งถูกโยนลงไปในนรก ผู้เฝ้านรกจะถามพวกเขาว่า ไม่มีผู้ตักเตือนมายังพวกท่านดอกหรือ? พวกเขากล่าวว่า หามิได้ แน่นอนผู้ตักเตือนได้มายังพวกเราแล้ว แต่พวกเราปฏิเสธ และพวกเรากล่าวว่า อัลลอฮ์มิได้ประทานสิ่งใดลงมาเลย พวกท่านมิใช่อื่นใดนอกจากอยู่ในความหลงผิดอันใหญ่หลวง และพวกเขากล่าวว่า หากพวกเราได้ฟังหรือได้ใช้สติปัญญา พวกเราก็คงไม่อยู่ในหมู่ชาวไฟอันลุกโชน» (ซูเราะฮ์อัล-มุลก์ 67:8-10)⁽¹⁾ และพระองค์ตรัสว่า «และบรรดาผู้ปฏิเสธศรัทธาจะถูกต้อนไปยังนรกญะฮันนัมเป็นกลุ่ม ๆ จนกระทั่งเมื่อพวกเขามาถึง ประตูทั้งหลายของนรกก็ถูกเปิดออก และผู้เฝ้านรกจะกล่าวแก่พวกเขาว่า บรรดาเราะซูลจากพวกท่านเองมิได้มายังพวกท่านดอกหรือ โดยพวกเขาได้อ่านอายะฮ์ต่าง ๆ ของพระเจ้าของพวกท่านให้แก่พวกท่าน และตักเตือนพวกท่านถึงการพบกับวันนี้ของพวกท่าน? พวกเขากล่าวว่า หามิได้ (พวกเขามาแล้ว) แต่ทว่าพระดำรัสแห่งการลงโทษได้เป็นจริงแล้วแก่บรรดาผู้ปฏิเสธศรัทธา» (ซูเราะฮ์อัซ-ซุมัร 39:71)⁽²⁾

ดังนั้น บรรดาผู้ปฏิเสธศรัทธาทั้งหมด เมื่อพวกเขาถูกถามขณะที่ถูกนำเข้าสู่นรก พวกเขาจะยอมรับว่าบรรดาเราะซูลของพวกเขาได้ทำให้พวกเขาเกรงกลัวต่อการพบกับวันนั้นแล้ว แต่พวกเขาปฏิเสธศรัทธาและกล่าวหาว่าเป็นเรื่องเท็จ

⁽¹⁾ ซูเราะฮ์อัล-มุลก์ : 8-10 ⁽²⁾ ซูเราะฮ์อัซ-ซุมัร : 71

وَمَا كُنَّا مُعَذِّبِينَ حَتَّىٰ نَبْعَثَ رَسُولًا ﴿١٥﴾

رُّسُلًا مُّبَشِّرِينَ وَمُنذِرِينَ لِئَلَّا يَكُونَ لِلنَّاسِ عَلَى ٱللَّهِ حُجَّةٌۢ بَعْدَ ٱلرُّسُلِ

وَإِن مِّنْ أُمَّةٍ إِلَّا خَلَا فِيهَا نَذِيرٌ ﴿٢٤﴾

การที่อายะฮ์ข้างต้นได้ยืนยันไว้นี้ อัลลอฮ์ได้ทรงอธิบายไว้ในหลายแห่งในคัมภีร์ของพระองค์ โดยพระผู้ทรงสัจธรรม ผู้ทรงจำเริญและสูงส่ง ได้ทรงบอกว่า ความยุติธรรมและวิทยปัญญาของพระองค์นั้นกำหนดว่า พระองค์จะไม่ทรงลงโทษผู้ใดที่สาส์นยังไปไม่ถึงและยังไม่มีหลักฐานยืนยันต่อเขา «และเรามิได้เป็นผู้ลงโทษ จนกว่าเราจะส่งเราะซูลคนหนึ่งมา»⁽¹⁾ «(เราได้ส่ง) บรรดาเราะซูลมาเป็นผู้แจ้งข่าวดีและผู้ตักเตือน เพื่อมิให้มนุษย์มีข้ออ้างใด ๆ ต่ออัลลอฮ์ภายหลังจากบรรดาเราะซูลได้มาแล้ว»⁽²⁾ ด้วยเหตุนี้ สาส์นจึงครอบคลุมมนุษย์ทั้งมวล «และไม่มีประชาชาติใดเลย เว้นแต่ได้มีผู้ตักเตือนผ่านมาในหมู่พวกเขา»⁽³⁾

قَالَ ٱهْبِطُوا۟ بَعْضُكُمْ لِبَعْضٍ عَدُوٌّ ۖ وَلَكُمْ فِى ٱلْأَرْضِ مُسْتَقَرٌّ وَمَتَـٰعٌ إِلَىٰ حِينٍ ﴿٢٤﴾ قَالَ فِيهَا تَحْيَوْنَ وَفِيهَا تَمُوتُونَ وَمِنْهَا تُخْرَجُونَ ﴿٢٥﴾

๒ – เมื่ออัลลอฮ์ทรงให้อาดัมลงมายังแผ่นดิน พระองค์ได้ทรงให้เขารู้ถึงการฟื้นคืนชีพและการกลับคืน «พระองค์ตรัสว่า พวกเจ้าจงลงไป โดยที่บางส่วนของพวกเจ้าเป็นศัตรูต่ออีกบางส่วน และสำหรับพวกเจ้าบนแผ่นดินนั้นมีที่พำนักและปัจจัยยังชีพจนถึงเวลาหนึ่ง พระองค์ตรัสว่า ในแผ่นดินนั้นพวกเจ้าจะมีชีวิตอยู่ และในแผ่นดินนั้นพวกเจ้าจะตาย และจากแผ่นดินนั้นพวกเจ้าจะถูกให้ออกมา»⁽⁴⁾

قَالَ رَبِّ فَأَنظِرْنِىٓ إِلَىٰ يَوْمِ يُبْعَثُونَ ﴿٧٩﴾ قَالَ فَإِنَّكَ مِنَ ٱلْمُنظَرِينَ ﴿٨٠﴾ إِلَىٰ يَوْمِ ٱلْوَقْتِ ٱلْمَعْلُومِ ﴿٨١﴾

และเมื่ออัลลอฮ์ทรงกริ้วอิบลีสและทรงขับไล่มันออกจากความเมตตาของพระองค์ มันได้ขอให้ทรงประวิงเวลาแก่มันไปจนถึงวันฟื้นคืนชีพ แล้วพระผู้ทรงสัจธรรมก็ทรงตอบรับคำขอของมัน «มันกล่าวว่า โอ้พระผู้อภิบาลของข้าพระองค์ โปรดทรงประวิงเวลาแก่ข้าพระองค์จนถึงวันที่พวกเขาจะถูกให้ฟื้นคืนชีพเถิด พระองค์ตรัสว่า แท้จริงเจ้าอยู่ในหมู่ผู้ได้รับการประวิงเวลา จนถึงวันแห่งเวลาที่ถูกกำหนดไว้แล้ว»⁽⁵⁾

وَٱللَّهُ أَنۢبَتَكُم مِّنَ ٱلْأَرْضِ نَبَاتًا ﴿١٧﴾ ثُمَّ يُعِيدُكُمْ فِيهَا وَيُخْرِجُكُمْ إِخْرَاجًا ﴿١٨﴾

๓ – และเราะซูลคนแรก คือนบีนูห์ (อ.) ได้เตือนกลุ่มชนของท่านถึงวันกิยามะฮ์ และได้ยกอุปมาต่าง ๆ ที่ชี้ถึงการที่วันนั้นจะเกิดขึ้นจริงให้พวกเขาฟัง โดยท่านได้กล่าวแก่กลุ่มชนของท่านว่า «และอัลลอฮ์ทรงให้พวกท่านงอกเงยขึ้นมาจากแผ่นดินอย่างงอกเงย แล้วพระองค์จะทรงให้พวกท่านกลับคืนสู่แผ่นดินนั้น และจะทรงให้พวกท่านออกมาอีกครั้งอย่างแท้จริง»⁽⁶⁾

رَبِّ ٱجْعَلْ هَـٰذَا بَلَدًا ءَامِنًا وَٱرْزُقْ أَهْلَهُۥ مِنَ ٱلثَّمَرَٰتِ مَنْ ءَامَنَ مِنْهُم

๔ – และบิดาแห่งบรรดานบี คือเคาะลีลุรเราะห์มาน (สหายผู้ใกล้ชิดของพระผู้ทรงกรุณาปรานี) ได้กล่าวถึงวันอาคิเราะฮ์ไว้มาก ในการวิงวอนขอต่อพระผู้อภิบาลของท่านเพื่อมักกะฮ์และชาวเมืองนั้น ท่านได้กล่าวว่า «โอ้พระผู้อภิบาลของข้าพระองค์ ขอพระองค์ทรงทำให้เมืองนี้เป็นเมืองที่ปลอดภัย และขอทรงประทานผลไม้ต่าง ๆ เป็นปัจจัยยังชีพแก่ชาวเมืองนี้ คือผู้ที่ศรัทธาในหมู่พวกเขา…

⁽¹⁾ ซูเราะฮ์อัล-อิสรออ์ 17:15 ⁽²⁾ ซูเราะฮ์อัน-นิสาอ์ 4:165 ⁽³⁾ ซูเราะฮ์ฟาฏิร 35:24 ⁽⁴⁾ ซูเราะฮ์อัล-อะอ์รอฟ 7:24–25 ⁽⁵⁾ ซูเราะฮ์ศอด 38:79–81 ⁽⁶⁾ ซูเราะฮ์นูห์ 71:17–18

بِٱللَّهِ وَٱلْيَوْمِ ٱلْـَٔاخِرِ ۖ قَالَ وَمَن كَفَرَ فَأُمَتِّعُهُۥ قَلِيلًا ثُمَّ أَضْطَرُّهُۥٓ إِلَىٰ عَذَابِ ٱلنَّارِ ۖ وَبِئْسَ ٱلْمَصِيرُ ﴿١٢٦﴾

«…ต่ออัลลอฮ์และวันอาคิเราะฮ์" พระองค์ตรัสว่า "และผู้ใดปฏิเสธศรัทธา ข้าจะให้เขาได้รับความสุขสำราญเพียงเล็กน้อย แล้วข้าจะบังคับเขาไปสู่การลงโทษแห่งไฟนรก และมันเป็นที่กลับไปที่ชั่วร้ายยิ่ง"»⁽¹⁾

رَبَّنَا ٱغْفِرْ لِى وَلِوَٰلِدَىَّ وَلِلْمُؤْمِنِينَ يَوْمَ يَقُومُ ٱلْحِسَابُ ﴿٤١﴾

ในการขอดุอาอ์ให้แก่ตัวท่านเอง บิดาของท่าน และบรรดาผู้ศรัทธา ท่านกล่าวว่า «โอ้พระเจ้าของเรา โปรดอภัยโทษให้แก่ข้าพระองค์ แก่บิดามารดาของข้าพระองค์ และแก่บรรดาผู้ศรัทธาในวันที่การสอบสวนบังเกิดขึ้น»⁽²⁾

وَٱلَّذِى هُوَ يُطْعِمُنِى وَيَسْقِينِ ﴿٧٩﴾ وَإِذَا مَرِضْتُ فَهُوَ يَشْفِينِ ﴿٨٠﴾ وَٱلَّذِى يُمِيتُنِى ثُمَّ يُحْيِينِ ﴿٨١﴾ وَٱلَّذِىٓ أَطْمَعُ أَن يَغْفِرَ لِى خَطِيٓـَٔتِى يَوْمَ ٱلدِّينِ ﴿٨٢﴾

ในการโต้แย้งกับกลุ่มชนของท่านเรื่องสิ่งที่พวกเขาเคารพบูชา ท่านได้ชี้แจงว่าพระเจ้าของท่านเท่านั้นที่ควรค่าแก่การเคารพภักดี เพราะพระองค์ทรงให้อาหารและให้น้ำดื่ม ทรงให้ตายและให้มีชีวิต ทรงรักษาผู้ป่วยให้หาย และทรงอภัยโทษบาปในวันตอบแทน «และพระองค์คือผู้ทรงให้อาหารแก่ข้าและให้น้ำดื่มแก่ข้า (79) และเมื่อข้าป่วย พระองค์ก็ทรงรักษาข้าให้หาย (80) และพระองค์คือผู้ทรงให้ข้าตาย แล้วทรงให้ข้ามีชีวิตขึ้นอีก (81) และพระองค์คือผู้ที่ข้าหวังว่าจะทรงอภัยความผิดของข้าในวันตอบแทน»⁽³⁾

وَٱجْعَلْنِى مِن وَرَثَةِ جَنَّةِ ٱلنَّعِيمِ ﴿٨٥﴾ وَٱغْفِرْ لِأَبِىٓ إِنَّهُۥ كَانَ مِنَ ٱلضَّآلِّينَ ﴿٨٦﴾ وَلَا تُخْزِنِى يَوْمَ يُبْعَثُونَ ﴿٨٧﴾ يَوْمَ لَا يَنفَعُ مَالٌ وَلَا بَنُونَ ﴿٨٨﴾ إِلَّا مَنْ أَتَى ٱللَّهَ بِقَلْبٍ سَلِيمٍ ﴿٨٩﴾

จากนั้นท่านได้ขอดุอาอ์ต่อพระเจ้าของท่าน วิงวอนขอให้ได้เข้าสวรรค์ และขออย่าให้พระองค์ทรงทำให้ท่านอัปยศในวันตอบแทน «และโปรดทำให้ข้าพระองค์เป็นหนึ่งในบรรดาผู้สืบมรดกสวรรค์แห่งความสุขสำราญ (85) และโปรดอภัยโทษแก่บิดาของข้าพระองค์ด้วย แท้จริงเขาเป็นหนึ่งในหมู่ผู้หลงผิด (86) และโปรดอย่าทำให้ข้าพระองค์อัปยศในวันที่พวกเขาจะถูกฟื้นคืนชีพ (87) วันที่ทรัพย์สินและลูกหลานจะไม่ยังประโยชน์ใด ๆ (88) นอกจากผู้ที่มาหาอัลลอฮ์ด้วยหัวใจที่บริสุทธิ์»⁽⁴⁾

إِنَّنِىٓ أَنَا ٱللَّهُ لَآ إِلَـٰهَ إِلَّآ أَنَا۠ فَٱعْبُدْنِى وَأَقِمِ ٱلصَّلَوٰةَ لِذِكْرِىٓ ﴿١٤﴾ إِنَّ ٱلسَّاعَةَ ءَاتِيَةٌ أَكَادُ أُخْفِيهَا لِتُجْزَىٰ كُلُّ نَفْسٍۭ بِمَا تَسْعَىٰ ﴿١٥﴾ فَلَا يَصُدَّنَّكَ عَنْهَا مَن لَّا يُؤْمِنُ بِهَا وَٱتَّبَعَ هَوَىٰهُ فَتَرْدَىٰ ﴿١٦﴾

1. ในการที่อัลลอฮ์ทรงสนทนากับท่านนบีมูซา มีระบุว่า «แท้จริงข้าคืออัลลอฮ์ ไม่มีพระเจ้าอื่นใดนอกจากข้า ดังนั้นจงเคารพภักดีต่อข้า และจงดำรงการละหมาดเพื่อรำลึกถึงข้า (14) แท้จริงวันกิยามะฮ์นั้นจะมาถึงอย่างแน่นอน ข้าเกือบจะปกปิดมันไว้ เพื่อทุกชีวิตจะได้รับการตอบแทนตามที่ตนได้ขวนขวายไว้ (15) ดังนั้นอย่าให้ผู้ที่ไม่ศรัทธาต่อมันและปฏิบัติตามอารมณ์ใฝ่ต่ำของตนขัดขวางเจ้าจากมัน แล้วเจ้าจะพินาศ»⁽⁵⁾

مِنْهَا خَلَقْنَـٰكُمْ وَفِيهَا نُعِيدُكُمْ وَمِنْهَا نُخْرِجُكُمْ تَارَةً أُخْرَىٰ ﴿٥٥﴾

ในการสนทนาโต้ตอบระหว่างท่านนบีมูซากับฟิรเอาน์ มีระบุว่า «จากมัน (แผ่นดิน) เราได้สร้างพวกเจ้า และในมันเราจะให้พวกเจ้ากลับคืน และจากมันเราจะให้พวกเจ้าออกมาอีกครั้งหนึ่ง»⁽⁶⁾

وَقَالَ ٱلْمَلَأُ مِن قَوْمِهِ ٱلَّذِينَ كَفَرُوا۟

1. ท่านนบีฮูดได้ตักเตือนกลุ่มชนของท่าน และทำให้พวกเขาเกรงกลัวต่อการพบกับพระเจ้าของพวกเขา แต่พวกเขาปฏิเสธ «และบรรดาผู้นำจากกลุ่มชนของเขาที่ปฏิเสธศรัทธากล่าวว่า…

⁽¹⁾ ซูเราะฮ์อัล-บะเกาะเราะฮ์ : 126 ⁽²⁾ ซูเราะฮ์อิบรอฮีม : 51 ⁽³⁾ ซูเราะฮ์อัช-ชุอะรออ์ : 79–82 ⁽⁴⁾ ซูเราะฮ์อัช-ชุอะรออ์ : 85–89 ⁽⁵⁾ ซูเราะฮ์ฏอฮา : 14–16 ⁽⁶⁾ ซูเราะฮ์ฏอฮา : 55

وَكَذَّبُوا۟ بِلِقَآءِ ٱلْـَٔاخِرَةِ وَأَتْرَفْنَـٰهُمْ فِى ٱلْحَيَوٰةِ ٱلدُّنْيَا مَا هَـٰذَآ إِلَّا بَشَرٌ مِّثْلُكُمْ يَأْكُلُ مِمَّا تَأْكُلُونَ مِنْهُ وَيَشْرَبُ مِمَّا تَشْرَبُونَ ﴿٣٣﴾ وَلَئِنْ أَطَعْتُم بَشَرًا مِّثْلَكُمْ إِنَّكُمْ إِذًا لَّخَـٰسِرُونَ ﴿٣٤﴾ أَيَعِدُكُمْ أَنَّكُمْ إِذَا مِتُّمْ وَكُنتُمْ تُرَابًا وَعِظَـٰمًا أَنَّكُم مُّخْرَجُونَ ﴿٣٥﴾ هَيْهَاتَ هَيْهَاتَ لِمَا تُوعَدُونَ ﴿٣٦﴾ إِنْ هِىَ إِلَّا حَيَاتُنَا ٱلدُّنْيَا نَمُوتُ وَنَحْيَا وَمَا نَحْنُ بِمَبْعُوثِينَ ﴿٣٧﴾

…และพวกเขาปฏิเสธการพบในวันอาคิเราะฮ์ และเราได้ให้พวกเขามีความสุขสำราญในชีวิตแห่งโลกนี้ (พวกเขากล่าวว่า) คนผู้นี้มิใช่อื่นใด นอกจากเป็นมนุษย์เช่นเดียวกับพวกท่าน เขากินจากสิ่งที่พวกท่านกิน และดื่มจากสิ่งที่พวกท่านดื่ม และหากพวกท่านเชื่อฟังมนุษย์ที่เป็นเช่นเดียวกับพวกท่าน แท้จริงพวกท่านก็จะเป็นผู้ขาดทุนอย่างแน่นอน เขาสัญญากับพวกท่านกระนั้นหรือว่า เมื่อพวกท่านตายไปและกลายเป็นดินและกระดูกแล้ว พวกท่านจะถูกนำออกมา (ให้ฟื้นคืนชีพ) อีก ห่างไกลเหลือเกิน ห่างไกลเหลือเกินสำหรับสิ่งที่พวกท่านถูกสัญญาไว้ ชีวิตนั้นมิใช่อื่นใด นอกจากชีวิตแห่งโลกนี้ของเราเท่านั้น เราตายและเรามีชีวิตอยู่ และเราจะไม่ถูกให้ฟื้นคืนชีพขึ้นมาอีก»⁽¹⁾

قَوْمِ اعْبُدُوا اللَّهَ وَارْجُوا الْيَوْمَ الْآخِرَ وَلَا تَعْثَوْا فِي الْأَرْضِ مُفْسِدِينَ ﴿٣٦﴾

๗ – และท่านนบีชุอัยบ์ได้กล่าวแก่กลุ่มชนของท่านว่า: «โอ้กลุ่มชนของฉัน จงเคารพภักดีต่ออัลลอฮ์ และจงหวังวันอาคิเราะฮ์ และอย่าก่อความเสียหายในแผ่นดินโดยเป็นผู้บ่อนทำลาย»⁽²⁾

رَبِّ قَدْ ءَاتَيْتَنِى مِنَ ٱلْمُلْكِ وَعَلَّمْتَنِى مِن تَأْوِيلِ ٱلْأَحَادِيثِ ۚ فَاطِرَ ٱلسَّمَـٰوَٰتِ وَٱلْأَرْضِ أَنتَ وَلِىِّۦ فِى ٱلدُّنْيَا وَٱلْـَٔاخِرَةِ ۖ تَوَفَّنِى مُسْلِمًا وَأَلْحِقْنِى بِٱلصَّـٰلِحِينَ ﴿١٠١﴾

๘ – และในดุอาอ์ของท่านนบียูซุฟที่วิงวอนต่อพระผู้อภิบาลของท่านมีว่า: «โอ้พระผู้อภิบาลของข้าพระองค์ แท้จริงพระองค์ได้ประทานอำนาจบางส่วนแก่ข้าพระองค์ และทรงสอนการตีความความฝันบางส่วนแก่ข้าพระองค์ โอ้พระผู้ทรงบังเกิดชั้นฟ้าทั้งหลายและแผ่นดิน พระองค์คือผู้ทรงคุ้มครองข้าพระองค์ในโลกนี้และในอาคิเราะฮ์ ขอพระองค์ทรงให้ข้าพระองค์สิ้นชีวิตในสภาพที่เป็นมุสลิม และทรงให้ข้าพระองค์ได้อยู่ร่วมกับบรรดาคนดีทั้งหลายด้วยเถิด»⁽³⁾

ذَا الْقَرْنَيْنِ إِمَّا أَن تُعَذِّبَ وَإِمَّا أَن تَتَّخِذَ فِيهِمْ حُسْنًا ﴿٨٦﴾ قَالَ أَمَّا مَن ظَلَمَ فَسَوْفَ نُعَذِّبُهُۥ ثُمَّ يُرَدُّ إِلَىٰ رَبِّهِۦ فَيُعَذِّبُهُۥ عَذَابًا نُّكْرًا ﴿٨٧﴾ وَأَمَّا مَنْ ءَامَنَ وَعَمِلَ صَـٰلِحًا فَلَهُۥ جَزَآءً ٱلْحُسْنَىٰ ۖ وَسَنَقُولُ لَهُۥ مِنْ أَمْرِنَا يُسْرًا ﴿٨٨﴾

๙ – และผู้ปฏิบัติตามบรรดาเราะซูลบางท่าน ซึ่งอัลลอฮ์ได้ทรงเล่าถึงคำพูดของพวกเขาไว้ในคัมภีร์ของพระองค์ ก็รู้จักการฟื้นคืนชีพและการทำให้ฟื้นขึ้นจากหลุมศพ พวกเขาแจ้งข่าวดีเรื่องสวรรค์ และเตือนให้ระวังนรก ดังเช่นซุลก็อรนัยน์ เมื่อเขาเดินทางไปถึงที่ตกของดวงอาทิตย์ เขาพบว่ามันตกลงในตาน้ำที่มีโคลนตมสีดำ และเขาได้พบกลุ่มชนหนึ่งอยู่ ณ ที่นั้น อัลลอฮ์จึงตรัสแก่เขาว่า: «โอ้ซุลก็อรนัยน์ เจ้าจะลงโทษพวกเขา หรือจะปฏิบัติต่อพวกเขาด้วยดีก็ได้ เขากล่าวว่า: ส่วนผู้ที่อธรรมนั้น เราจะลงโทษเขา แล้วเขาจะถูกนำกลับไปยังพระผู้อภิบาลของเขา แล้วพระองค์จะทรงลงโทษเขาด้วยการลงโทษอันร้ายแรง ส่วนผู้ที่ศรัทธาและประกอบความดี สำหรับเขาคือการตอบแทนที่ดียิ่ง และเราจะกล่าวแก่เขาด้วยคำสั่งของเราที่ง่ายดาย»⁽⁴⁾

และผู้ศรัทธาจากวงศ์วานของฟิรเอาน์นั้น เป็นผู้มีความเชื่ออย่างมั่นใจในการฟื้นคืนชีพ และรู้จักมันเป็นอย่างดี ความรู้ของเขาเกี่ยวกับเรื่องนี้ไม่แตกต่างไปจากความรู้ของพวกเรา และเขาได้เตือนกลุ่มชนของเขาให้ระวังวันนั้นด้วยการเตือนที่มีรายละเอียดและความชัดเจน และส่วนหนึ่งจากสิ่งที่เขากล่าวไว้…

⁽¹⁾ ซูเราะฮ์อัล-มุอ์มินูน 23:33–37 ⁽²⁾ ซูเราะฮ์อัล-อังกะบูต 29:36 ⁽³⁾ ซูเราะฮ์ยูซุฟ 12:101 ⁽⁴⁾ ซูเราะฮ์อัล-กะฮ์ฟี 18:86–88

قَوْمِ إِنِّي أَخَافُ عَلَيْكُمْ يَوْمَ التَّنَادِ ﴿٣٢﴾ يَوْمَ تُوَلُّونَ مُدْبِرِينَ مَا لَكُم مِّنَ ٱللَّهِ مِنْ عَاصِمٍ ۗ وَمَن يُضْلِلِ ٱللَّهُ فَمَا لَهُۥ مِنْ هَادٍ ﴿٣٣﴾

…แก่พวกเขาว่า «และโอ้ประชาชาติของฉัน แท้จริงฉันกลัวว่าจะเกิดแก่พวกท่านซึ่งวันแห่งการร้องเรียกกัน วันที่พวกท่านจะหันหลังวิ่งหนี ไม่มีผู้ใดจะปกป้องพวกท่านให้พ้นจาก (การลงโทษของ) อัลลอฮ์ได้ และผู้ใดที่อัลลอฮ์ทรงให้เขาหลงทาง ก็จะไม่มีผู้ใดชี้นำเขาได้» (ซูเราะฮ์อัล-มุอ์มิน 40:32-33)⁽¹⁾

إِنَّمَا هَـٰذِهِ الْحَيَاةُ الدُّنْيَا مَتَاعٌ وَإِنَّ الْآخِرَةَ هِيَ دَارُ الْقَرَارِ ﴿٣٩﴾ مَنْ عَمِلَ سَيِّئَةً فَلَا يُجْزَىٰٓ إِلَّا مِثْلَهَا ۖ وَمَنْ عَمِلَ صَـٰلِحًا مِّن ذَكَرٍ أَوْ أُنثَىٰ وَهُوَ مُؤْمِنٌ فَأُو۟لَـٰٓئِكَ يَدْخُلُونَ ٱلْجَنَّةَ يُرْزَقُونَ فِيهَا بِغَيْرِ حِسَابٍ ﴿٤٠﴾ وَيَا قَوْمِ مَا لِي أَدْعُوكُمْ إِلَى النَّجَاةِ وَتَدْعُونَنِي إِلَى النَّارِ ﴿٤١﴾

และเขากล่าวอีกว่า «โอ้ประชาชาติของฉัน แท้จริงชีวิตแห่งโลกนี้เป็นเพียงความสุขสำราญชั่วคราว และแท้จริงอาคิเราะฮ์นั้นคือที่พำนักอันถาวร ผู้ใดกระทำความชั่ว เขาจะไม่ได้รับการตอบแทนนอกจากเท่ากับความชั่วนั้น และผู้ใดกระทำความดี ไม่ว่าชายหรือหญิง โดยที่เขาเป็นผู้ศรัทธา ชนเหล่านั้นจะได้เข้าสวรรค์ โดยจะได้รับปัจจัยยังชีพในนั้นอย่างไม่มีการคำนวณ และโอ้ประชาชาติของฉัน ทำไมฉันจึงเรียกร้องพวกท่านไปสู่ความรอดพ้น แต่พวกท่านกลับเรียกร้องฉันไปสู่นรก» (ซูเราะฮ์อัล-มุอ์มิน 40:39-41)⁽²⁾

لَا جَرَمَ أَنَّمَا تَدْعُونَنِىٓ إِلَيْهِ لَيْسَ لَهُۥ دَعْوَةٌ فِى ٱلدُّنْيَا وَلَا فِى ٱلْـَٔاخِرَةِ وَأَنَّ مَرَدَّنَآ إِلَى ٱللَّهِ وَأَنَّ ٱلْمُسْرِفِينَ هُمْ أَصْحَـٰبُ ٱلنَّارِ ﴿٤٣﴾

และเขากล่าวว่า «ไม่ต้องสงสัยเลยว่า สิ่งที่พวกท่านเรียกร้องฉันไปสู่นั้น ไม่มีสิทธิ์ที่จะได้รับการวิงวอนทั้งในโลกนี้และในอาคิเราะฮ์ และแท้จริงการกลับไปของพวกเรานั้นคือยังอัลลอฮ์ และแท้จริงบรรดาผู้ละเมิดขอบเขตนั้น พวกเขาคือชาวนรก» (ซูเราะฮ์อัล-มุอ์มิน 40:43)⁽³⁾

إِنَّآ ءَامَنَّا بِرَبِّنَا لِيَغْفِرَ لَنَا خَطَـٰيَـٰنَا وَمَآ أَكْرَهْتَنَا عَلَيْهِ مِنَ ٱلسِّحْرِ ۗ وَٱللَّهُ خَيْرٌ وَأَبْقَىٰٓ ﴿٧٣﴾ إِنَّهُۥ مَن يَأْتِ رَبَّهُۥ مُجْرِمًا فَإِنَّ لَهُۥ جَهَنَّمَ لَا يَمُوتُ فِيهَا وَلَا يَحْيَىٰ ﴿٧٤﴾ وَمَن يَأْتِهِۦ مُؤْمِنًا قَدْ عَمِلَ ٱلصَّـٰلِحَـٰتِ فَأُو۟لَـٰٓئِكَ لَهُمُ ٱلدَّرَجَـٰتُ ٱلْعُلَىٰ ﴿٧٥﴾ جَنَّـٰتُ عَدْنٍ تَجْرِى مِن تَحْتِهَا ٱلْأَنْهَـٰرُ خَـٰلِدِينَ فِيهَا ۚ وَذَٰلِكَ جَزَآءُ مَن تَزَكَّىٰ ﴿٧٦﴾

และบรรดานักไสยศาสตร์ของฟิรเอาน์ เมื่อพวกเขาได้เห็นสัญญาณอันน่าอัศจรรย์ที่มูซานำมา พวกเขาก็ก้มลงสุญูด และกล่าวสดุดีความบริสุทธิ์ (ของอัลลอฮ์) ในฐานะผู้ศรัทธา ฟิรเอาน์จึงข่มขู่พวกเขาด้วยการลงโทษอันเจ็บปวด แต่พวกเขายึดมั่นต่ออัลลอฮ์ผู้เป็นพระเจ้าของพวกเขา และไม่ใส่ใจต่อการข่มขู่หรือคำคาดโทษใด ๆ พวกเขาตอบโดยกล่าวว่า «แท้จริงพวกเราได้ศรัทธาต่อพระเจ้าของพวกเราแล้ว เพื่อพระองค์จะทรงอภัยให้แก่ความผิดทั้งหลายของพวกเรา และสิ่งที่ท่านได้บังคับพวกเราให้กระทำในเรื่องไสยศาสตร์ และอัลลอฮ์นั้นทรงดียิ่งกว่าและทรงจีรังยิ่งกว่า แท้จริงผู้ใดมาหาพระเจ้าของเขาในสภาพผู้กระทำผิด แน่นอนสำหรับเขาคือนรกญะฮันนัม เขาจะไม่ตายในนั้นและจะไม่มีชีวิต (อย่างเป็นสุข) และผู้ใดมาหาพระองค์ในสภาพผู้ศรัทธาที่ได้ประกอบความดีทั้งหลายไว้ ชนเหล่านั้นคือผู้ที่จะได้รับฐานันดรอันสูงส่ง คือสวนสวรรค์อัดน์ซึ่งมีลำน้ำหลายสายไหลอยู่เบื้องล่าง พวกเขาจะพำนักอยู่ในนั้นตลอดกาล และนั่นคือการตอบแทนแก่ผู้ที่ขัดเกลาตนให้บริสุทธิ์» (ซูเราะฮ์ฏอฮา 20:73-76)⁽⁴⁾

⁽¹⁾ ซูเราะฮ์อัล-มุอ์มิน : 32-33 ⁽²⁾ ซูเราะฮ์อัล-มุอ์มิน : 39-41 ⁽³⁾ ซูเราะฮ์อัล-มุอ์มิน : 43 ⁽⁴⁾ ซูเราะฮ์ฏอฮา : 73-76

บทที่สอง

พิจารณาตัวบทเกี่ยวกับวันปรโลกในคัมภีร์ของชาวคัมภีร์

ไม่ต้องสงสัยเลยว่าคัมภีร์จากฟากฟ้าที่อัลลอฮ์ผู้ทรงสัจธรรม ผู้ทรงจำเริญและสูงส่ง ได้ประทานลงมานั้น มีตัวบทจำนวนมากที่กล่าวถึงวันปรโลก เตือนให้หวาดกลัวต่อวันนั้น และแจ้งข่าวดีถึงสิ่งที่อัลลอฮ์ทรงเตรียมไว้สำหรับผู้ศรัทธาในสวนสวรรค์แห่งความสุขสำราญ ทั้งยังเตือนให้ระวังไฟนรกและความน่าสะพรึงกลัวของวันกิยามะฮ์ แต่คัมภีร์เหล่านี้ได้ถูกบิดเบือนไปเป็นอันมาก และตัวบทจำนวนมากที่กล่าวถึงวันปรโลกก็ได้สูญหายไป

๑ – ในคัมภีร์เตารอตที่ถูกอ้างว่าเป็นของมูซา เราพบตัวบทที่กล่าวถึงวันกิยามะฮ์อย่างชัดแจ้งเพียงตัวบทเดียวเท่านั้น ในเตารอตฉบับสะมาริตันตัวบทนี้ชัดเจนอย่างยิ่ง แต่ในเตารอตฉบับฮีบรูกลับตีความได้สองความหมาย ในเตารอตฉบับสะมาริตัน หนังสือเฉลยธรรมบัญญัติ บทที่สามสิบสอง (๓๔–๓๕) ระบุว่า «สิ่งนี้มิได้ถูกรวบรวมไว้กับเรา ประทับตราปิดไว้ในคลังของเรา จนถึงวันแห่งการลงโทษและการตอบแทน ในเวลาที่เท้าของพวกเขาลื่นพลาดดอกหรือ»

ส่วนในเตารอตฉบับฮีบรู ตัวบทนี้มีถ้อยคำว่า «สิ่งนั้นมิได้ถูกเก็บสะสมไว้กับเรา ประทับตราปิดไว้ในคลังของเราดอกหรือ การลงโทษและการตอบแทนเป็นของเรา ในเวลาที่เท้าของพวกเขาลื่นพลาด»

ตัวบทฉบับสะมาริตันบ่งชี้ว่าการตัดสินชี้ขาดจะเกิดขึ้นในวันกิยามะฮ์เท่านั้น ซึ่งตัวบทเรียกว่าวันแห่งการลงโทษและการตอบแทน ส่วนตัวบทฉบับฮีบรูนั้นเปิดช่องให้เข้าใจได้ทั้งว่าการลงโทษจะเกิดขึ้นในโลกดุนยา และเข้าใจได้ว่าจะเกิดขึ้นในอาคิเราะฮ์ ด้วยเหตุนี้ พวกสะดูสี (ศ็อดดูกียูน) จากชาวยิว ซึ่งไม่ศรัทธาสิ่งใดนอกจากเตารอตของมูซาฉบับฮีบรู จึงไม่ศรัทธาต่อการฟื้นคืนชีพและการชุมนุม เนื่องจากไม่มีหลักฐานใดบ่งชี้ถึงการฟื้นคืนชีพและการชุมนุมนั้น

ส่วนคัมภีร์ของบรรดานบีท่านอื่น ๆ ในเตารอฮ์นั้น มีตัวบทบางส่วนที่กล่าวอย่างชัดแจ้งถึงการฟื้นคืนชีพและการให้ลุกขึ้นจากหลุมศพ และในคัมภีร์อินญีลต่าง ๆ ก็เช่นเดียวกัน

๒ – ในหนังสือดาเนียล: «คนจำนวนมากที่นอนหลับอยู่ใต้ผงคลีดินจะตื่นขึ้น บางพวกจะไปสู่ชีวิตนิรันดร์ และบางพวกจะไปสู่ความอัปยศและความเหยียดหยามชั่วนิรันดร์»⁽¹⁾

๓ – ในหนังสือเพลงสดุดี (ซะบูร) ได้กล่าวถึงการต้อนไปสู่ไฟนรกว่า: «พวกเขาถูกต้อนไปสู่ไฟนรกดุจฝูงแกะ ความตายเป็นผู้เลี้ยงพวกเขา และผู้เที่ยงธรรมจะครอบครองเหนือพวกเขาในยามเช้า รูปร่างของพวกเขาจะเสื่อมสลาย และหุบเหวลึก (อัล-ฮาวิยะฮ์) คือที่พำนักของพวกเขา»⁽²⁾

๔ – ในอินญีลของลูกามีการบ่งชี้ถึงการลงโทษในหลุมศพ โดยมีระบุไว้ว่า: «และเศรษฐีคนนั้นก็ตายและถูกฝังไว้ แล้วเขาก็เงยหน้าขึ้นในหุบเหวลึก (อัล-ฮาวิยะฮ์) ขณะที่อยู่ในการทรมาน»⁽³⁾ ดังนั้นผู้ที่ถูกฝังซึ่งเป็นพวกที่ประพฤติชั่วจะอยู่ในการลงโทษ และจะได้เห็นที่นั่งของตนในไฟนรก และอัล-ฮาวิยะฮ์ก็คือไฟนรกนั่นเอง

๕ – ในอินญีลของมัทธิว: «ถ้ามือหรือเท้าของเจ้าทำให้เจ้าสะดุด จงตัดมันทิ้งและโยนไปเสียให้พ้นตัวเจ้า การที่เจ้าจะเข้าสู่ชีวิตทั้งที่เป็นคนขาเป๋หรือคนพิการ ก็ยังดีกว่าการที่เจ้ามีมือทั้งสองหรือเท้าทั้งสองแล้วถูกโยนลงในไฟนิรันดร์»⁽⁴⁾

และในบรรดาคัมภีร์ที่กล่าวถึงสวรรค์และนรกมากที่สุด คืออินญีลของบารนาบัส ซึ่งได้กล่าวถึงชาวสวรรค์ว่า พวกเขากินและดื่ม แต่พวกเขาไม่ปัสสาวะและไม่ถ่ายอุจจาระ เพราะว่า

⁽¹⁾ บทที่ 12 จากหนังสือดาเนียล ⁽²⁾ ข้อที่ 5 จากเพลงสดุดีบทที่ 55 ⁽³⁾ ข้อที่ 22 จากบทที่ 6 ของอินญีลลูกา ⁽⁴⁾ ข้อที่ 8 จากบทที่ 18 ของอินญีลมัทธิว

ในอาหารและเครื่องดื่มของพวกเขาไม่มีสิ่งสกปรกและไม่มีความเน่าเสียใด ๆ แต่ชาวคริสต์ปฏิเสธคัมภีร์อินญีลฉบับนี้ ซึ่งเพิ่งปรากฏขึ้นในยุคสมัยของเรานี้เอง

ชาวยิวบางกลุ่มมีความเชื่อในการฟื้นคืนชีพและการถูกนำออกมาจากหลุมศพ กลุ่มนี้เรียกว่าพวกธรรมาจารย์ ส่วนอีกกลุ่มหนึ่ง คือ "พวกสะดูสี" ไม่มีความเชื่อในการฟื้นคืนชีพและการพำนักอยู่ตลอดกาลในสวรรค์หรือนรก คัมภีร์อินญีล "มัทธิว" ได้กล่าวไว้ว่า กลุ่มที่ปฏิเสธวันกิยามะฮ์ได้มาหาท่านนบีอีซาและโต้แย้งกับท่านในเรื่องวันกิยามะฮ์ ดังที่ระบุว่า «ในวันเดียวกันนั้น มีพวกสะดูสีซึ่งกล่าวว่าไม่มีการฟื้นคืนชีพมาหาพระองค์»⁽¹⁾ และท่านนบีอีซาได้ตอบคำถามของสาวกคนหนึ่งของท่านที่ถามว่า «ร่างกายของพวกเราจะได้เข้าสวรรค์ด้วยหรือ?» ท่านนบีอีซา (อ.ล.) จึงกล่าวแก่เขาว่า «เปโตรเอ๋ย จงระวังอย่าได้กลายเป็นพวกสะดูสี เพราะพวกสะดูสีกล่าวว่า ร่างกายจะไม่ฟื้นคืนขึ้นมาอีก และไม่มีมะลาอิกะฮ์ ด้วยเหตุนี้ ร่างกายและวิญญาณของพวกเขาจึงถูกห้ามมิให้เข้าสวรรค์»

ส่วนชาวคริสต์เชื่อว่า สิ่งที่จะได้รับความสุขหรือได้รับการลงโทษในวันกิยามะฮ์นั้นคือวิญญาณเพียงอย่างเดียว และมีบางคนที่อ้างตนว่าสังกัดอิสลามจากบรรดานักปรัชญาและกลุ่มบาฏินียะฮ์ที่หลงผิดได้กล่าวตามทัศนะของพวกเขา

⁽¹⁾ ข้อที่ 23 ของบทที่ 22 จากคัมภีร์อินญีลมัทธิว

บทที่เจ็ด: ความน่าสะพรึงกลัวของวันกิยามะฮ์

หัวข้อที่หนึ่ง: หลักฐานที่บ่งชี้ถึงความยิ่งใหญ่ของความน่าสะพรึงกลัวในวันนั้น

วันกิยามะฮ์เป็นวันที่เรื่องราวของมันยิ่งใหญ่ ความน่าสะพรึงกลัวของมันรุนแรงยิ่ง ปวงบ่าวจะไม่ได้พบเจอสิ่งใดเสมอเหมือน และมีหลายประการที่บ่งชี้ถึงความยิ่งใหญ่ของความน่าสะพรึงกลัวของมัน ดังนี้

أَلَا يَظُنُّ أُو۟لَـٰٓئِكَ أَنَّهُم مَّبْعُوثُونَ ﴿٤﴾ لِيَوْمٍ عَظِيمٍ ﴿٥﴾ يَوْمَ يَقُومُ ٱلنَّاسُ لِرَبِّ ٱلْعَـٰلَمِينَ ﴿٦﴾

إِنَّ هَـٰٓؤُلَآءِ يُحِبُّونَ ٱلْعَاجِلَةَ وَيَذَرُونَ وَرَآءَهُمْ يَوْمًا ثَقِيلًا ﴿٢٧﴾

فَذَٰلِكَ يَوْمَئِذٍ يَوْمٌ عَسِيرٌ ﴿٩﴾ عَلَى ٱلْكَـٰفِرِينَ غَيْرُ يَسِيرٍ ﴿١٠﴾

ประการแรก: อัลลอฮ์ทรงพรรณนาวันนั้นว่ายิ่งใหญ่ และเพียงพอแล้วสำหรับเราที่พระผู้อภิบาลของเราทรงพรรณนามันเช่นนั้น เพื่อให้มันยิ่งใหญ่กว่าที่เรานึกคิด และใหญ่หลวงกว่าที่เราจินตนาการ «ชนเหล่านั้นไม่คิดดอกหรือว่า พวกเขาจะถูกให้ฟื้นคืนชีพขึ้นมา ในวันอันยิ่งใหญ่ วันที่มนุษย์จะยืนต่อหน้าพระผู้อภิบาลแห่งสากลโลก»⁽¹⁾ และในอีกที่หนึ่งพระองค์ทรงพรรณนามันว่าหนักอึ้ง และในที่ที่สามทรงพรรณนามันว่ายากลำบาก «แท้จริงชนเหล่านี้รักชีวิตที่รวดเร็ว (ในโลกนี้) และละทิ้งวันอันหนักอึ้งไว้เบื้องหลังพวกเขา»⁽²⁾ «ดังนั้น วันนั้นจะเป็นวันที่ยากลำบาก สำหรับบรรดาผู้ปฏิเสธศรัทธาย่อมไม่ใช่สิ่งง่ายดายเลย»⁽³⁾

أَيُّهَا النَّاسُ اتَّقُوا رَبَّكُمْ ۚ إِنَّ زَلْزَلَةَ السَّاعَةِ شَيْءٌ عَظِيمٌ ﴿١﴾ يَوْمَ تَرَوْنَهَا تَذْهَلُ كُلُّ مُرْضِعَةٍ عَمَّآ أَرْضَعَتْ وَتَضَعُ كُلُّ ذَاتِ حَمْلٍ حَمْلَهَا وَتَرَى ٱلنَّاسَ سُكَـٰرَىٰ وَمَا هُم بِسُكَـٰرَىٰ وَلَـٰكِنَّ عَذَابَ ٱللَّهِ

ประการที่สอง: ความหวาดกลัวและความตื่นตระหนกที่จะประสบแก่ปวงบ่าวในวันนั้น หญิงผู้ให้นมซึ่งยอมสละชีวิตตนเพื่อลูกน้อยของนาง จะหลงลืมลูกของนางในวันนั้น หญิงมีครรภ์จะแท้งครรภ์ของนาง และผู้คนจะมีสภาพเหมือนคนเมาที่สูญสิ้นสติสัมปชัญญะ «โอ้มนุษยชาติทั้งหลาย จงยำเกรงพระผู้อภิบาลของพวกเจ้าเถิด แท้จริงการสั่นสะเทือนของวันสิ้นโลกนั้นเป็นสิ่งที่ยิ่งใหญ่ วันที่พวกเจ้าจะได้เห็นมัน หญิงผู้ให้นมทุกคนจะหลงลืมลูกที่นางให้นม และหญิงมีครรภ์ทุกคนจะคลอดครรภ์ของนางออกมา และเจ้าจะเห็นผู้คนเหมือนคนเมา ทั้งที่พวกเขามิได้เมา แต่ทว่าการลงโทษของอัลลอฮ์นั้น…

⁽¹⁾ ซูเราะฮ์อัล-มุฏ็อฟฟิฟีน 83:4-6 ⁽²⁾ ซูเราะฮ์อัด-ดะฮ์ร์ (อัล-อินซาน) 76:27 ⁽³⁾ ซูเราะฮ์อัล-อินซาน 76:27 (ตามที่ระบุในต้นฉบับ อายะฮ์นี้ที่ถูกต้องคือ ซูเราะฮ์อัล-มุดดัษษิร 74:9-10)

وَلَا تَحْسَبَنَّ ٱللَّهَ غَـٰفِلًا عَمَّا يَعْمَلُ ٱلظَّـٰلِمُونَ ۚ إِنَّمَا يُؤَخِّرُهُمْ لِيَوْمٍ تَشْخَصُ فِيهِ ٱلْأَبْصَـٰرُ ﴿٤٢﴾ مُهْطِعِينَ مُقْنِعِى رُءُوسِهِمْ لَا يَرْتَدُّ إِلَيْهِمْ طَرْفُهُمْ ۖ وَأَفْـِٔدَتُهُمْ هَوَآءٌ ﴿٤٣﴾

«…แต่ทว่าการลงโทษของอัลลอฮ์นั้นรุนแรงยิ่ง» (ซูเราะฮ์อัล-หัจญ์ 22:1-2)⁽¹⁾ ด้วยความน่าสะพรึงกลัวอย่างรุนแรง สายตาของบรรดาผู้อธรรมในวันนั้นจะเบิกค้าง ไม่กะพริบ เพราะความหวาดผวาอย่างที่สุด พวกเขาไม่หันไปทางขวาหรือทางซ้าย และด้วยความกลัวอย่างที่สุด หัวใจของพวกเขาจะว่างเปล่า ไม่รับรู้และไม่เข้าใจสิ่งใดเลย «และเจ้าอย่าคิดว่าอัลลอฮ์ทรงเผลอไผลต่อสิ่งที่บรรดาผู้อธรรมกระทำ แท้จริงพระองค์ทรงผัดผ่อนพวกเขาไว้จนถึงวันที่สายตาทั้งหลายจะเบิกค้าง พวกเขาจะรีบเร่งไปโดยเงยศีรษะขึ้น สายตาของพวกเขาไม่กะพริบกลับมายังพวกเขา และหัวใจของพวกเขาว่างเปล่า» (ซูเราะฮ์อิบรอฮีม 14:42-43)⁽²⁾

وَأَنذِرْهُمْ يَوْمَ ٱلْـَٔازِفَةِ إِذِ ٱلْقُلُوبُ لَدَى ٱلْحَنَاجِرِ كَـٰظِمِينَ

หัวใจของบรรดาผู้อธรรมจะลอยขึ้นมาจุกอยู่ที่ลำคอเพราะความน่าสะพรึงกลัวอย่างรุนแรง มันไม่หลุดออกไปและไม่คงอยู่ในที่ของมัน «และจงเตือนพวกเขาถึงวันที่ใกล้จะมาถึง ขณะที่หัวใจทั้งหลายขึ้นมาจุกอยู่ที่ลำคอ โดยพวกเขาต่างอดกลั้นไว้» (ซูเราะฮ์ฆอฟิร 40:18)⁽³⁾ ความหมายของคำว่า "กาซิมีน" (อดกลั้น) คือ นิ่งเงียบ ไม่พูดจา

يَخَافُونَ يَوْمًا تَتَقَلَّبُ فِيهِ ٱلْقُلُوبُ وَٱلْأَبْصَـٰرُ ﴿٣٧﴾

قُلُوبٌ يَوْمَئِذٍ وَاجِفَةٌ ﴿٨﴾ أَبْصَـٰرُهَا خَـٰشِعَةٌ ﴿٩﴾

ในอีกที่หนึ่ง พระองค์ทรงพรรณนาถึงสิ่งที่จะเกิดขึ้นกับหัวใจและสายตาในวันนั้น โดยตรัสว่า «พวกเขากลัววันหนึ่งซึ่งหัวใจและสายตาทั้งหลายจะพลิกผันในวันนั้น» (ซูเราะฮ์อัน-นูร 24:37)⁽⁴⁾ และตรัสว่า «หัวใจทั้งหลายในวันนั้นจะสั่นระทึก สายตาของมันจะก้มต่ำอย่างนอบน้อม» (ซูเราะฮ์อัน-นาซิอาต 79:8-9)⁽⁵⁾

فَكَيْفَ تَتَّقُونَ إِن كَفَرْتُمْ يَوْمًا يَجْعَلُ ٱلْوِلْدَٰنَ شِيبًا ﴿١٧﴾ ٱلسَّمَآءُ مُنفَطِرٌۢ بِهِۦ ۚ كَانَ وَعْدُهُۥ مَفْعُولًا ﴿١٨﴾

เพียงพอแล้วที่ท่านจะรู้ว่า เด็กทารกผู้ไม่เคยกระทำความผิดใด ๆ ผมบนศีรษะของเขายังกลายเป็นสีขาวหงอก เนื่องจากความน่าสะพรึงกลัวอย่างรุนแรงที่เขาได้ประสบ «แล้วพวกเจ้าจะป้องกันตัวได้อย่างไร หากพวกเจ้าปฏิเสธศรัทธา จากวันหนึ่งซึ่งทำให้เด็ก ๆ กลายเป็นคนผมหงอก ฟากฟ้าจะแตกแยกออกในวันนั้น สัญญาของพระองค์จะต้องเกิดขึ้นจริง» (ซูเราะฮ์อัล-มุซซัมมิล 73:17-18)⁽⁶⁾

فَإِذَا نُفِخَ فِى ٱلصُّورِ فَلَآ أَنسَابَ بَيْنَهُمْ يَوْمَئِذٍ وَلَا يَتَسَآءَلُونَ ﴿١٠١﴾

ประการที่สาม: การขาดสะบั้นของสายสัมพันธ์ทางเครือญาติในวันกิยามะฮ์ ดังที่อัลลอฮ์ ตะอาลา ตรัสว่า «ครั้นเมื่อสังข์ถูกเป่าขึ้น ในวันนั้นจะไม่มีความเป็นเครือญาติระหว่างพวกเขา และพวกเขาจะไม่ไต่ถามกัน» (ซูเราะฮ์อัล-มุอ์มินูน 23:101)⁽⁷⁾ ดังนั้นมนุษย์ทุกคนในวันนั้น…

⁽¹⁾ ซูเราะฮ์อัล-หัจญ์ : 1-2 ⁽²⁾ ซูเราะฮ์อิบรอฮีม : 42-43 ⁽³⁾ ซูเราะฮ์ฆอฟิร : 18 ⁽⁴⁾ ซูเราะฮ์อัน-นูร : 37 ⁽⁵⁾ ซูเราะฮ์อัน-นาซิอาต : 8 ⁽⁶⁾ ซูเราะฮ์อัล-มุซซัมมิล : 17-18 ⁽⁷⁾ ซูเราะฮ์อัล-มุอ์มินูน : 101

فَإِذَا جَآءَتِ ٱلصَّآخَّةُ ﴿٣٣﴾ يَوْمَ يَفِرُّ ٱلْمَرْءُ مِنْ أَخِيهِ ﴿٣٤﴾ وَأُمِّهِۦ وَأَبِيهِ ﴿٣٥﴾ وَصَـٰحِبَتِهِۦ وَبَنِيهِ ﴿٣٦﴾ لِكُلِّ ٱمْرِئٍ مِّنْهُمْ يَوْمَئِذٍ شَأْنٌ يُغْنِيهِ ﴿٣٧﴾

ในวันนั้น แต่ละคนจะใส่ใจแต่ตัวเอง และจะไม่หันไปสนใจผู้อื่นเลย ยิ่งไปกว่านั้น มนุษย์จะหนีจากคนที่เขารักที่สุด เขาจะหนีจากพี่น้อง มารดา บิดา ภรรยา และลูกๆ ของเขา ดังที่อัลลอฮ์ตรัสว่า «ครั้นเมื่อเสียงกัมปนาทได้มาถึง วันที่คนคนหนึ่งจะหนีจากพี่น้องของเขา และจากมารดาและบิดาของเขา และจากภรรยาและลูกๆ ของเขา ในวันนั้นทุกคนในหมู่พวกเขามีเรื่องของตนที่ทำให้เขาวุ่นอยู่กับตัวเอง»⁽¹⁾

أَيُّهَا النَّاسُ اتَّقُوا رَبَّكُمْ وَاخْشَوْا يَوْمًا لَّا يَجْزِي وَالِدٌ عَن وَلَدِهِ وَلَا مَوْلُودٌ هُوَ جَازٍ عَن وَالِدِهِ شَيْئًا ۚ إِنَّ وَعْدَ اللَّهِ حَقٌّ

وَٱتَّقُوا۟ يَوْمًا لَّا تَجْزِى نَفْسٌ عَن نَّفْسٍ شَيْـًٔا وَلَا يُقْبَلُ مِنْهَا شَفَـٰعَةٌ وَلَا يُؤْخَذُ مِنْهَا عَدْلٌ وَلَا هُمْ يُنصَرُونَ ﴿٤٨﴾

และพระองค์ตรัสไว้อีกที่หนึ่งว่า «โอ้มนุษย์ทั้งหลาย จงยำเกรงพระเจ้าของพวกเจ้า และจงกลัววันหนึ่ง ซึ่งบิดาจะไม่สามารถชดใช้แทนบุตรของเขาได้ และบุตรก็จะไม่สามารถชดใช้สิ่งใดแทนบิดาของเขาได้เลย แท้จริงสัญญาของอัลลอฮ์นั้นเป็นจริง»⁽²⁾ และพระองค์ตรัสว่า «และพวกเจ้าจงยำเกรงวันหนึ่ง ซึ่งชีวิตหนึ่งจะไม่สามารถชดใช้สิ่งใดแทนอีกชีวิตหนึ่งได้ และการขอความช่วยเหลือ (ชะฟาอะฮ์) ใดๆ จะไม่ถูกรับจากเขา และค่าไถ่ใดๆ จะไม่ถูกรับจากเขา และพวกเขาจะไม่ได้รับการช่วยเหลือ»⁽³⁾

وَلَوْ أَنَّ لِكُلِّ نَفْسٍ ظَلَمَتْ مَا فِى ٱلْأَرْضِ لَٱفْتَدَتْ بِهِۦ

وَٱلَّذِينَ لَمْ يَسْتَجِيبُوا۟ لَهُۥ لَوْ أَنَّ لَهُم مَّا فِى ٱلْأَرْضِ جَمِيعًا وَمِثْلَهُۥ مَعَهُۥ لَٱفْتَدَوْا۟ بِهِۦٓ ۚ أُو۟لَـٰٓئِكَ لَهُمْ سُوٓءُ ٱلْحِسَابِ

إِنَّ ٱلَّذِينَ كَفَرُوا۟ وَمَاتُوا۟ وَهُمْ كُفَّارٌ فَلَن يُقْبَلَ مِنْ أَحَدِهِم مِّلْءُ ٱلْأَرْضِ ذَهَبًا وَلَوِ ٱفْتَدَىٰ بِهِۦٓ ۗ أُو۟لَـٰٓئِكَ لَهُمْ عَذَابٌ أَلِيمٌ وَمَا لَهُم مِّن نَّـٰصِرِينَ ﴿٩١﴾

ประการที่สี่: ในวันแห่งการตอบแทน บรรดาผู้ปฏิเสธศรัทธาพร้อมที่จะสละทุกสิ่งเพื่อให้รอดพ้นจากการลงโทษ หากพวกเขาครอบครองสิ่งที่อยู่ในแผ่นดินทั้งหมด พวกเขาก็จะใช้มันไถ่ตัวเอง «และหากว่าทุกชีวิตที่อธรรมมีทุกสิ่งที่อยู่ในแผ่นดิน แน่นอนเขาจะใช้มันไถ่ตัวเอง»⁽⁴⁾ ยิ่งไปกว่านั้น หากผู้ปฏิเสธศรัทธามีสิ่งที่อยู่ในแผ่นดินเป็นสองเท่า เขาก็จะใช้มันไถ่ตัวเอง «และบรรดาผู้ที่ไม่ตอบรับพระองค์ หากว่าพวกเขามีสิ่งที่อยู่ในแผ่นดินทั้งหมด และมีอีกเท่าหนึ่งพร้อมกับมัน แน่นอนพวกเขาจะใช้มันไถ่ตัว ชนเหล่านี้แหละสำหรับพวกเขาคือการชำระบัญชีอันเลวร้าย»⁽⁵⁾ ยิ่งกว่านั้น เขาพร้อมที่จะสละสิ่งที่เขามีอยู่ แม้จะเป็นทองคำเต็มแผ่นดินก็ตาม และหากสมมติว่าเป็นเช่นนั้นจริง อัลลอฮ์ก็จะไม่ทรงรับจากเขา «แท้จริงบรรดาผู้ที่ปฏิเสธศรัทธาและได้ตายลงในขณะที่พวกเขาเป็นผู้ปฏิเสธศรัทธา ทองคำเต็มแผ่นดินจะไม่ถูกรับจากคนใดในหมู่พวกเขาเลย แม้ว่าเขาจะใช้มันไถ่ตัวก็ตาม ชนเหล่านี้แหละสำหรับพวกเขาคือการลงโทษอันเจ็บปวด และสำหรับพวกเขาจะไม่มีผู้ช่วยเหลือใดๆ»⁽⁶⁾

และในเศาะฮีหฺอัล-บุคอรี รายงานจากอนัส บิน มาลิก (ร.ฎ.) ว่า ท่านนบีของอัลลอฮ์ ﷺ เคย

⁽¹⁾ ซูเราะฮ์อะบะสะ : 33 ⁽²⁾ ซูเราะฮ์ลุกมาน : 33 ⁽³⁾ ซูเราะฮ์อัล-บะเกาะเราะฮ์ : 48 ⁽⁴⁾ ซูเราะฮ์ยูนุส : 54 ⁽⁵⁾ ซูเราะฮ์อัร-เราะอ์ด : 17 ⁽⁶⁾ ซูเราะฮ์อาล อิมรอน : 91

يجاء بالكافر يوم القيامة فيقال له : أرأيت لو كان لك ملء الأرض ذهبا أكنت تفتدي به ؟ فيقول : نعم . فيقال له : قد كنت سألتك ماهو أيسر من ذلك

…ท่านกล่าวว่า «ผู้ปฏิเสธศรัทธาจะถูกนำตัวมาในวันกิยามะฮ์ แล้วจะมีเสียงกล่าวแก่เขาว่า เจ้าคิดอย่างไร หากเจ้ามีทองคำเต็มแผ่นดิน เจ้าจะใช้มันไถ่ตัวเจ้าหรือไม่? เขาตอบว่า ใช่ แล้วจะมีเสียงกล่าวแก่เขาว่า แท้จริงข้าเคยขอจากเจ้าในสิ่งที่ง่ายกว่านั้นแล้ว»⁽¹⁾

يَوَدُّ ٱلْمُجْرِمُ لَوْ يَفْتَدِى مِنْ عَذَابِ يَوْمِئِذٍۭ بِبَنِيهِ ﴿١١﴾ وَصَـٰحِبَتِهِۦ وَأَخِيهِ ﴿١٢﴾ وَفَصِيلَتِهِ ٱلَّتِى تُـْٔوِيهِ ﴿١٣﴾ وَمَن فِى ٱلْأَرْضِ جَمِيعًا ثُمَّ يُنجِيهِ ﴿١٤﴾ كَلَّآ ۖ إِنَّهَا لَظَىٰ ﴿١٥﴾

สภาพของผู้ปฏิเสธศรัทธาในวันนั้นถึงขั้นที่เขาปรารถนาจะได้ผลักไสคนที่เขารักที่สุดลงไปในนรกแทน เพื่อให้ตัวเขารอดพ้นจากการลงโทษ «คนผิดปรารถนาว่า หากเขาจะไถ่ตัวเองจากการลงโทษแห่งวันนั้นด้วยลูกๆ ของเขาได้ และภรรยาของเขา และพี่น้องของเขา และญาติวงศ์ของเขาที่ให้ที่พักพิงแก่เขา และผู้ที่อยู่ในแผ่นดินทั้งหมด แล้วการไถ่นั้นจะช่วยให้เขารอดพ้นได้ ไม่เลย! แท้จริงมันคือไฟลุกโชน» (ซูเราะฮ์อัล-มะอาริจ 70:11-15)⁽²⁾

تَعْرُجُ ٱلْمَلَـٰٓئِكَةُ وَٱلرُّوحُ إِلَيْهِ فِى يَوْمٍ كَانَ مِقْدَارُهُۥ خَمْسِينَ أَلْفَ سَنَةٍ ﴿٤﴾ فَٱصْبِرْ صَبْرًا جَمِيلًا ﴿٥﴾ إِنَّهُمْ يَرَوْنَهُۥ بَعِيدًا ﴿٦﴾ وَنَرَىٰهُ قَرِيبًا ﴿٧﴾

ประการที่ห้า: สิ่งที่บ่งบอกแก่ท่านถึงความน่าสะพรึงกลัวและความรุนแรงของวันนั้นคือ ความยาวนานของมัน อัลลอฮ์ตรัสว่า «มะลาอิกะฮ์และอัร-รูหฺจะขึ้นไปยังพระองค์ในวันหนึ่งซึ่งมีระยะเวลาห้าหมื่นปี ดังนั้น เจ้าจงอดทนด้วยความอดทนอันงดงามเถิด แท้จริงพวกเขาเห็นว่ามันอยู่ไกล แต่เราเห็นว่ามันอยู่ใกล้» (ซูเราะฮ์อัล-มะอาริจ 70:4-7)⁽³⁾

وَيَوْمَ يَحْشُرُهُمْ كَأَن لَّمْ يَلْبَثُوٓا۟ إِلَّا سَاعَةً مِّنَ ٱلنَّهَارِ

บริบทของอายะฮ์เหล่านี้บ่งชี้อย่างชัดเจนว่า สิ่งที่หมายถึงคือวันกิยามะฮ์ และมีรายงานด้วยสายรายงานที่ศอฮีหฺจากอิบนุอับบาส (ร.ฎ.) ว่า มันคือวันกิยามะฮ์ และอัล-หะสัน อัฎ-ฎ็อหหาก และอิบนุซัยด์ ก็กล่าวเช่นนั้นเช่นกัน⁽⁴⁾ และเนื่องจากความยาวนานของวันนั้น ผู้คนในวันแห่งการฟื้นคืนชีพจะคิดว่าพวกเขามิได้พำนักอยู่ในชีวิตดุนยาเลย นอกจากเพียงชั่วโมงหนึ่งของเวลากลางวันเท่านั้น ดังที่อัลลอฮ์ตรัสว่า «และวันที่พระองค์จะทรงรวบรวมพวกเขา ประหนึ่งว่าพวกเขามิได้พำนักอยู่ (ในโลก) เว้นแต่เพียงชั่วโมงหนึ่งของเวลากลางวันเท่านั้น» (ซูเราะฮ์ยูนุส 10:45)⁽⁵⁾ อิบนุกะษีรกล่าวในการอรรถาธิบายอายะฮ์นี้ว่า «อัลลอฮ์ตรัสเพื่อเตือนให้มนุษย์รำลึกถึงการอุบัติขึ้นของวันกิยามะฮ์ และการที่พวกเขาจะถูกรวบรวมจากหลุมศพของพวกเขาไปยังลานแห่งวันกิยามะฮ์ว่า «และวันที่พระองค์จะทรงรวบรวมพวกเขา…»

وَيَوْمَ يَحْشُرُهُمْ

⁽¹⁾ เศาะฮีหฺอัล-บุคอรีย์ กิตาบอัร-ริกอก บาบ "ผู้ใดถูกสอบสวนบัญชีอย่างละเอียด เขาจะถูกลงโทษ", ฟัตหุลบารีย์ (11/400) ⁽²⁾ ซูเราะฮ์อัล-มะอาริจ: 11-15 ⁽³⁾ ซูเราะฮ์อัล-มะอาริจ: 4-7 ⁽⁴⁾ อัน-นิฮายะฮ์ ของอิบนุกะษีร (1/323) ⁽⁵⁾ ซูเราะฮ์ยูนุส: 45

كَأَنَّهُمْ يَوْمَ يَرَوْنَهَا لَمْ يَلْبَثُوٓا۟ إِلَّا عَشِيَّةً أَوْ ضُحَىٰهَا ﴿٤٦﴾

نَّحْنُ أَعْلَمُ بِمَا يَقُولُونَ إِذْ يَقُولُ أَمْثَلُهُمْ طَرِيقَةً إِن لَّبِثْتُمْ إِلَّا يَوْمًا ﴿١٠٤﴾

وَيَوْمَ تَقُومُ ٱلسَّاعَةُ يُقْسِمُ ٱلْمُجْرِمُونَ مَا لَبِثُوا۟ غَيْرَ سَاعَةٍ

ดังที่พระองค์ตรัสว่า «ประหนึ่งว่าในวันที่พวกเขาได้เห็นมัน (วันกิยามะฮ์) พวกเขามิได้พำนักอยู่ (ในโลกดุนยา) นอกจากเพียงช่วงเย็นหนึ่งหรือช่วงสายของมันเท่านั้น»⁽¹⁾ และอัลลอฮ์ ตะอาลา ตรัสว่า «เรารู้ดียิ่งถึงสิ่งที่พวกเขาพูดกัน ขณะที่ผู้ที่มีแนวทางดีที่สุดในหมู่พวกเขากล่าวว่า พวกท่านมิได้พำนักอยู่ (ในโลกดุนยา) นอกจากเพียงวันเดียวเท่านั้น»⁽²⁾ และอัลลอฮ์ ตะอาลา ตรัสว่า «และในวันที่อัส-สาอะฮ์ (วันกิยามะฮ์) เกิดขึ้น บรรดาผู้กระทำผิดจะสาบานว่า พวกเขามิได้พำนักอยู่ (ในโลกดุนยา) นอกจากเพียงชั่วขณะเดียวเท่านั้น»⁽³⁾

قَـٰلَ كَمْ لَبِثْتُمْ فِى ٱلْأَرْضِ عَدَدَ سِنِينَ ﴿١١٢﴾ قَالُوا۟ لَبِثْنَا يَوْمًا أَوْ بَعْضَ يَوْمٍ فَسْـَٔلِ ٱلْعَآدِّينَ ﴿١١٣﴾ قَـٰلَ إِن لَّبِثْتُمْ إِلَّا قَلِيلًا ۖ لَّوْ أَنَّكُمْ كُنتُمْ تَعْلَمُونَ ﴿١١٤﴾

ทั้งหมดนี้เป็นหลักฐานว่า เมื่ออยู่ในโลกอาคิเราะฮ์ ชีวิตในโลกดุนยาจะถูกรู้สึกว่าสั้นยิ่งนัก ดังที่พระองค์ตรัสว่า «พระองค์ตรัสว่า พวกเจ้าพำนักอยู่ในแผ่นดินเป็นจำนวนกี่ปี? พวกเขากล่าวว่า พวกเราพำนักอยู่เพียงวันเดียวหรือส่วนหนึ่งของวัน ขอพระองค์ทรงถามบรรดาผู้นับเถิด พระองค์ตรัสว่า พวกเจ้ามิได้พำนักอยู่นอกจากเพียงเล็กน้อยเท่านั้น หากพวกเจ้ารู้»⁽⁴⁾⁽⁵⁾”

⁽¹⁾ ซูเราะฮ์อัน-นาซิอาต 79:46 ⁽²⁾ ซูเราะฮ์ฏอฮา 20:104 ⁽³⁾ ซูเราะฮ์อัร-รูม 30:55 ⁽⁴⁾ ซูเราะฮ์อัล-มุอ์มินูน 23:112 ⁽⁵⁾ ตัฟซีรอิบนุกะษีร (3/505)

หัวข้อที่สอง: ลักษณะบางประการของความน่าสะพรึงกลัวแห่งวันกิยามะฮ์

อัลกุรอานได้บอกเล่าแก่เราถึงความน่าสะพรึงกลัวของวันนั้น วันที่ทำให้มนุษย์ตื่นตะลึง สายตาของพวกเขาเบิกค้าง จิตใจของพวกเขาถูกครอบงำ และหัวใจของพวกเขาสั่นสะท้าน

หนึ่งในความน่าสะพรึงกลัวที่ยิ่งใหญ่ที่สุดคือการทำลายล้างอันน่าสยดสยองที่ครอบคลุมทั่วทั้งจักรวาล ซึ่งจะเกิดขึ้นกับแผ่นดินและภูเขาทั้งหลาย ตลอดจนฟากฟ้า ดวงดาว ดวงอาทิตย์ และดวงจันทร์

พระผู้อภิบาลของเราได้บอกแก่เราว่า แผ่นดินจะสั่นสะเทือนและถูกบดขยี้ ภูเขาจะถูกทำให้เคลื่อนไปและถูกถอนจนแหลกละเอียด ทะเลจะปะทุและลุกโชน ฟากฟ้าจะแตกแยกและสั่นไหวโคลงเคลง ดวงอาทิตย์จะถูกม้วนพับและอับแสง ดวงจันทร์จะมืดมิด ส่วนดวงดาวจะหม่นมัว แสงของมันจะหายไป และร่วงหล่นกระจัดกระจายดั่งสร้อยที่ขาด

ข้าพเจ้าจะกล่าวถึงตัวบทบางส่วนที่พรรณนาเหตุการณ์ความน่าสะพรึงกลัวเหล่านั้น จากนั้นจะกล่าวถึงสิ่งที่จะเกิดขึ้นกับแต่ละโลกอันยิ่งใหญ่เหล่านี้ในวันนั้น

เรื่องที่หนึ่ง: การกำแผ่นดินและการม้วนพับฟากฟ้า

อัลลอฮ์ผู้ทรงสัจธรรม ตะบาร็อกะวะตะอาลา จะทรงกำแผ่นดินไว้ด้วยพระหัตถ์ของพระองค์ในวันกิยามะฮ์ และจะทรงม้วนพับชั้นฟ้าทั้งหลายไว้ด้วยพระหัตถ์ขวาของพระองค์ ดังที่พระองค์ ตะบาร็อกะวะตะอาลา ตรัสว่า «และพวกเขามิได้ให้ความยิ่งใหญ่แด่อัลลอฮ์อย่างสมกับความยิ่งใหญ่ของพระองค์ และแผ่นดินทั้งหมดจะอยู่ในกำพระหัตถ์ของพระองค์…

يَوْمَ ٱلْقِيَـٰمَةِ وَٱلسَّمَـٰوَٰتُ مَطْوِيَّـٰتٌۢ بِيَمِينِهِۦ ۚ سُبْحَـٰنَهُۥ وَتَعَـٰلَىٰ عَمَّا يُشْرِكُونَ ﴿٦٧﴾

...ในวันกิยามะฮ์ และชั้นฟ้าทั้งหลายจะถูกม้วนไว้ในพระหัตถ์ขวาของพระองค์ มหาบริสุทธิ์แด่พระองค์ และพระองค์ทรงสูงส่งเหนือสิ่งที่พวกเขานำมาตั้งเป็นภาคี»⁽¹⁾

يَوْمَ نَطْوِى ٱلسَّمَآءَ كَطَىِّ ٱلسِّجِلِّ لِلْكُتُبِ ۚ كَمَا بَدَأْنَآ أَوَّلَ خَلْقٍ نُّعِيدُهُۥ ۚ وَعْدًا عَلَيْنَآ ۚ إِنَّا كُنَّا فَـٰعِلِينَ ﴿١٠٤﴾

และพระองค์ได้ทรงบอกแก่เราในอีกที่หนึ่งถึงลักษณะการม้วนชั้นฟ้าของพระองค์ โดยตรัสว่า «วันที่เราจะม้วนชั้นฟ้า ดังการม้วนแผ่นบันทึกสำหรับข้อเขียน เช่นเดียวกับที่เราได้เริ่มการสร้างครั้งแรก เราก็จะให้มันกลับคืนอีก เป็นสัญญาที่เราต้องปฏิบัติ แท้จริงเราเป็นผู้กระทำ»⁽²⁾

อิบนุกะษีรกล่าวว่า «ที่ถูกต้องจากอิบนุอับบาส (ร.ฎ.) คือ อัส-สิจญิล หมายถึงแผ่นบันทึก ซึ่งอะลี บิน อบีฏ็อลหะฮ์ และอัล-เอาฟีย์ได้รายงานจากท่าน มุญาฮิด เกาะตาดะฮ์ และอีกหลายท่านก็ได้ระบุไว้เช่นนั้น และอิบนุญะรีรได้เลือกทัศนะนี้ เพราะเป็นความหมายที่รู้จักกันในทางภาษา ดังนั้น ความหมายของถ้อยคำนี้คือ วันที่ชั้นฟ้าจะถูกม้วนดังการม้วนแผ่นบันทึกเข้าหาข้อเขียน กล่าวคือ เข้าหาสิ่งที่ถูกเขียนไว้»⁽³⁾

يقبض الله الأرض يوم القيامة ، ويطوي السماء بيمينه ، ثم يقول : أنا الملك ، أين ملوك الأرض

และได้มีหะดีษที่ถูกต้องหลายบทบ่งชี้ถึงสิ่งเดียวกันกับที่ตัวบทอัลกุรอานได้บ่งชี้ไว้ พร้อมทั้งอธิบายประโยชน์อีกประการหนึ่ง นั่นคือสิ่งที่อัลลอฮ์ผู้ทรงสัจธรรม ผู้ทรงจำเริญและสูงส่ง จะตรัสหลังจากที่พระองค์ทรงกำแผ่นดินและม้วนชั้นฟ้า ในหะดีษที่มุตตะฟักอะลัยฮ์ จากอบูฮุร็อยเราะฮ์ (ร.ฎ.) กล่าวว่า ท่านเราะซูล ﷺ กล่าวว่า «อัลลอฮ์จะทรงกำแผ่นดินในวันกิยามะฮ์ และทรงม้วนชั้นฟ้าด้วยพระหัตถ์ขวาของพระองค์ แล้วพระองค์จะตรัสว่า ข้าคือกษัตริย์ บรรดากษัตริย์แห่งแผ่นดินอยู่ที่ไหน?»⁽⁴⁾

يطوي الله السموات يوم القيامة ، ثم يأخذهن بيده اليمنى ، ثم يقول : أنا الملك ، أين الجبارون ؟ أين المتكبرون ؟ ثم يطوي الأرض بشماله ـ وفي رواية : يأخذهن بيده الأخرى ـ ثم يقول : أنا الملك ، أين الجبارون ، أين المتكبرون ؟

และในเศาะฮีหฺมุสลิม จากอับดุลลอฮ์ บิน อุมัร (ร.ฎ.) กล่าวว่า ท่านเราะซูล ﷺ กล่าวว่า «อัลลอฮ์จะทรงม้วนชั้นฟ้าทั้งหลายในวันกิยามะฮ์ แล้วทรงถือมันไว้ด้วยพระหัตถ์ขวาของพระองค์ แล้วตรัสว่า ข้าคือกษัตริย์ บรรดาผู้กดขี่ข่มเหงอยู่ที่ไหน? บรรดาผู้หยิ่งยโสอยู่ที่ไหน? จากนั้นพระองค์จะทรงม้วนแผ่นดินด้วยพระหัตถ์ซ้ายของพระองค์ –และในอีกรายงานหนึ่งว่า: ทรงถือมันไว้ด้วยพระหัตถ์อีกข้างหนึ่งของพระองค์– แล้วตรัสว่า ข้าคือกษัตริย์ บรรดาผู้กดขี่ข่มเหงอยู่ที่ไหน? บรรดาผู้หยิ่งยโสอยู่ที่ไหน?»⁽⁵⁾

⁽¹⁾ ซูเราะฮ์อัซ-ซุมัร 39:67 ⁽²⁾ ซูเราะฮ์อัล-อัมบิยาอ์ 21:104 ⁽³⁾ ตัฟซีรอิบนุกะษีร 4/602 ⁽⁴⁾ มิชกาตุลมะศอบีห์ (3/53) หมายเลข 5522 ⁽⁵⁾ มิชกาตุลมะศอบีห์ (3/53) หมายเลข 5523

يا محمد إن الله يمسك السموات على إصبع ، والأرضين على إصبع ، والجبال على إصبع ، والشجر على إصبع ، والخلائق على إصبع ثم يقول : أنا الملك

قَدَرُوا۟ ٱللَّهَ حَقَّ قَدْرِهِۦ وَٱلْأَرْضُ جَمِيعًا قَبْضَتُهُۥ يَوْمَ ٱلْقِيَـٰمَةِ وَٱلسَّمَـٰوَٰتُ مَطْوِيَّـٰتٌۢ بِيَمِينِهِۦ ۚ سُبْحَـٰنَهُۥ وَتَعَـٰلَىٰ عَمَّا يُشْرِكُونَ ﴿٦٧﴾

และอัล-บุคอรีย์ได้รายงานจากอับดุลลอฮ์ บิน มัสอูด (ร.ฎ.) ว่า มีชาวยิวคนหนึ่งมาหาท่านนบี ﷺ แล้วกล่าวว่า "โอ้มุฮัมมัด แท้จริงอัลลอฮ์จะทรงยึดชั้นฟ้าทั้งหลายไว้บนนิ้วหนึ่ง แผ่นดินทั้งหลายไว้บนนิ้วหนึ่ง ภูเขาทั้งหลายไว้บนนิ้วหนึ่ง ต้นไม้ทั้งหลายไว้บนนิ้วหนึ่ง และบรรดาสรรพสิ่งไว้บนนิ้วหนึ่ง แล้วพระองค์จะตรัสว่า 'ข้าคือพระราชา'" ท่านเราะซูลุลลอฮ์ ﷺ จึงหัวเราะจนเห็นฟันกราม แล้วท่านก็อ่านว่า «และพวกเขามิได้ให้ความยิ่งใหญ่แก่อัลลอฮ์อย่างแท้จริงตามที่พระองค์ทรงควรได้รับ และแผ่นดินทั้งหมดจะอยู่ในกำมือของพระองค์ในวันกิยามะฮ์ และชั้นฟ้าทั้งหลายจะถูกม้วนอยู่ในพระหัตถ์ขวาของพระองค์ มหาบริสุทธิ์แด่พระองค์ และพระองค์ทรงสูงส่งเหนือสิ่งที่พวกเขาตั้งภาคี» (ซูเราะฮ์อัซ-ซุมัร 39:67)⁽¹⁾⁽²⁾

การกำแผ่นดินและการม้วนชั้นฟ้าทั้งหลายนี้จะเกิดขึ้นหลังจากที่อัลลอฮ์ทรงทำให้สรรพสิ่งของพระองค์สูญสลายไปแล้ว และมีผู้กล่าวว่า ผู้ประกาศจะประกาศหลังจากที่สรรพสิ่งถูกชุมนุมขึ้นบนแผ่นดินสีขาวดุจเงิน ซึ่งไม่เคยมีการฝ่าฝืนอัลลอฮ์บนแผ่นดินนั้นเลย ทัศนะนี้อบูญะอ์ฟัร อัน-นะห์ห๊าสได้เลือก โดยเขากล่าวว่า "ทัศนะนี้ถูกต้อง (รายงาน) มาจากอิบนุมัสอูด และมิใช่สิ่งที่จะได้มาด้วยการเทียบเคียง (กิยาส) หรือด้วยการตีความ"

และอัล-กุรฏุบีย์กล่าวว่า "ทัศนะแรกชัดเจนกว่า เพราะจุดประสงค์คือการแสดงให้เห็นถึงความเป็นเอกะของพระองค์ในการครองอำนาจ เมื่อการอ้างสิทธิ์ของบรรดาผู้กล่าวอ้าง และการอ้างเชื้อสายของบรรดาผู้อ้างเชื้อสายได้สิ้นสุดลง เพราะกษัตริย์ทุกองค์และอำนาจของเขาได้มลายสิ้นไปแล้ว ทั้งผู้กดขี่และผู้หยิ่งผยองทุกคนพร้อมทั้งอำนาจของเขา และเชื้อสายกับคำกล่าวอ้างของพวกเขาก็ได้ขาดสะบั้นลง และนี่คือ (ทัศนะ) ที่ชัดเจนกว่า"⁽³⁾

เรื่องที่สอง

การบดขยี้แผ่นดินและการถอนภูเขาให้ปลิวกระจาย

พระผู้อภิบาลของเรา ผู้ทรงจำเริญและสูงส่ง ทรงบอกแก่เราว่า แผ่นดินของเราที่มั่นคงนี้ รวมทั้งภูเขาอันแข็งแกร่งและตั้งตระหง่านที่อยู่บนนั้น จะถูกยกขึ้นในวันกิยามะฮ์ เมื่อสังข์ถูกเป่า แล้วถูกบดขยี้เพียงครั้งเดียว «ครั้นเมื่อสังข์ถูกเป่าขึ้น…

فَإِذَا نُفِخَ فِى ٱلصُّورِ

⁽¹⁾ ซูเราะฮ์อัซ-ซุมัร : 67 ⁽²⁾ เศาะฮีห์อัล-บุคอรีย์ กิตาบอัต-เตาฮีด บาบพระดำรัสของอัลลอฮ์ตะอาลาที่ว่า «แก่สิ่งที่ข้าได้สร้างด้วยสองมือของข้า», ฟัตหุลบารีย์ : 13/393 ⁽³⁾ ตัซกิเราะฮ์ของอัล-กุรฏุบีย์ : 172

نَفْخَةٌ وَٰحِدَةٌ ﴿١٣﴾ وَحُمِلَتِ ٱلْأَرْضُ وَٱلْجِبَالُ فَدُكَّتَا دَكَّةً وَٰحِدَةً ﴿١٤﴾ فَيَوْمَئِذٍ وَقَعَتِ ٱلْوَاقِعَةُ ﴿١٥﴾

كَلَّآ إِذَا دُكَّتِ ٱلْأَرْضُ دَكًّا دَكًّا ﴿٢١﴾

يَوْمَ تَرْجُفُ ٱلْأَرْضُ وَٱلْجِبَالُ وَكَانَتِ ٱلْجِبَالُ كَثِيبًا مَّهِيلًا ﴿١٤﴾

…การเป่าเพียงครั้งเดียว และแผ่นดินกับภูเขาทั้งหลายถูกยกขึ้น แล้วถูกทุบให้แหลกละเอียดในการทุบเพียงครั้งเดียว ในวันนั้นเหตุการณ์ที่จะต้องเกิดขึ้นก็ได้เกิดขึ้น»⁽¹⁾ «มิใช่เช่นนั้น เมื่อแผ่นดินถูกบดขยี้จนแหลกละเอียดราบเรียบ»⁽²⁾ และเมื่อนั้นภูเขาที่แข็งแกร่งมั่นคงเหล่านี้จะกลายสภาพเป็นทรายละเอียดอ่อนนุ่ม ดังที่อัลลอฮ์ผู้ทรงสูงส่งตรัสว่า «วันที่แผ่นดินและภูเขาทั้งหลายจะสั่นสะเทือน และภูเขาทั้งหลายจะกลายเป็นกองทรายที่ร่วงพรูลงมา»⁽³⁾ หมายความว่า มันจะกลายเป็นเนินทรายหลังจากที่เคยเป็นหินแข็งตัน ส่วนคำว่า “ทรายที่ร่วงพรู” (อัร-เราะมัล อัล-มะฮีล) คือทรายที่เมื่อท่านหยิบเอาส่วนหนึ่งออกไป ส่วนที่อยู่ถัดไปก็จะไหลตามมา มีการกล่าวว่า “อะฮัลตุร-เราะมละ อะฮีลุฮู ฮัยลา” หมายถึง เมื่อท่านขยับส่วนล่างของมันจนส่วนบนพังทลายลงมา

وَتَكُونُ ٱلْجِبَالُ كَٱلْعِهْنِ ﴿٩﴾

وَتَكُونُ ٱلْجِبَالُ كَٱلْعِهْنِ ٱلْمَنفُوشِ ﴿٥﴾

และในอีกที่หนึ่งพระองค์ทรงบอกว่า ภูเขาทั้งหลายจะกลายเป็นเหมือน “อัล-อิฮ์น” ซึ่งก็คือขนสัตว์ ดังที่พระองค์ผู้ทรงสูงส่งตรัสว่า «และภูเขาทั้งหลายจะเป็นเหมือนขนสัตว์»⁽⁴⁾ และในอีกตัวบทหนึ่ง พระองค์ทรงเปรียบภูเขาเหมือนขนสัตว์ที่ถูกสางจนฟู ว่า «และภูเขาทั้งหลายจะเป็นเหมือนขนสัตว์ที่ถูกสางจนฟู»⁽⁵⁾

وَإِذَا ٱلْجِبَالُ سُيِّرَتْ ﴿٣﴾

وَسُيِّرَتِ ٱلْجِبَالُ فَكَانَتْ سَرَابًا ﴿٢٠﴾

وَإِذَا ٱلْجِبَالُ نُسِفَتْ ﴿١٠﴾

وَيَوْمَ نُسَيِّرُ ٱلْجِبَالَ وَتَرَى ٱلْأَرْضَ بَارِزَةً

وَيَسْـَٔلُونَكَ عَنِ ٱلْجِبَالِ فَقُلْ يَنسِفُهَا رَبِّى نَسْفًا ﴿١٠٥﴾ فَيَذَرُهَا قَاعًا صَفْصَفًا ﴿١٠٦﴾ لَّا تَرَىٰ فِيهَا عِوَجًا وَلَآ أَمْتًا ﴿١٠٧﴾

จากนั้น อัลลอฮ์ผู้ทรงสัจธรรม ผู้ทรงจำเริญและสูงส่ง จะทรงขจัดภูเขาเหล่านี้ออกไปจากที่ตั้งของมัน และทรงทำให้แผ่นดินราบเรียบ จนไม่มีที่ใดสูงและไม่มีที่ใดต่ำ อัลกุรอานได้ใช้สำนวนกล่าวถึงการขจัดภูเขาไว้ว่าเป็นการทำให้มันเคลื่อนไปในบางครั้ง และเป็นการทำให้มันแตกกระจายเป็นผุยผงในอีกบางครั้ง «และเมื่อภูเขาทั้งหลายถูกทำให้เคลื่อนไป»⁽⁶⁾ «และภูเขาทั้งหลายถูกทำให้เคลื่อนไป แล้วมันก็กลายเป็นภาพลวงตา»⁽⁷⁾ และพระองค์ตรัสถึงการทำให้มันแตกกระจายว่า «และเมื่อภูเขาทั้งหลายถูกทำให้แตกกระจายเป็นผุยผง»⁽⁸⁾ จากนั้นอัลลอฮ์ผู้ทรงสัจธรรมได้ทรงอธิบายถึงสภาพของแผ่นดินหลังจากการทำให้ภูเขาเคลื่อนไปและแตกกระจายแล้วว่า «และวันที่เราจะให้ภูเขาทั้งหลายเคลื่อนไป และเจ้าจะเห็นแผ่นดินโล่งเตียน»⁽⁹⁾ หมายถึง ปรากฏเปิดเผย ไม่มีที่สูงและไม่มีที่ต่ำ ดังที่พระองค์ผู้ทรงสูงส่งตรัสว่า «และพวกเขาจะถามเจ้าเกี่ยวกับภูเขาทั้งหลาย จงกล่าวเถิดว่า พระเจ้าของฉันจะทรงทำให้มันแตกกระจายเป็นผุยผง แล้วพระองค์จะทรงปล่อยให้มันเป็นที่ราบเรียบโล่งเตียน เจ้าจะไม่เห็นในนั้นมีที่คดเคี้ยวและไม่มีที่สูงต่ำเลย»⁽¹⁰⁾

⁽¹⁾ ซูเราะฮ์อัล-หากเกาะฮ์ 69:13-16 ⁽²⁾ ซูเราะฮ์อัล-ฟัจร์ 89:21 ⁽³⁾ ซูเราะฮ์อัล-มุซซัมมิล 73:14 ⁽⁴⁾ ซูเราะฮ์อัล-มะอาริจ 70:8 ⁽⁵⁾ ซูเราะฮ์อัล-กอริอะฮ์ 101:5 ⁽⁶⁾ ซูเราะฮ์อัต-ตักวีร 81:3 ⁽⁷⁾ ซูเราะฮ์อัน-นะบะอ์ 78:20 ⁽⁸⁾ ซูเราะฮ์อัล-มุรสะลาต 77:10 ⁽⁹⁾ ซูเราะฮ์อัล-กะฮ์ฟี 18:48 ⁽¹⁰⁾ ซูเราะฮ์ฏอฮา 20:105-107

ประเด็นที่สาม

การระเบิดของท้องทะเลและการลุกโชนของมัน

وَإِذَا ٱلْبِحَارُ فُجِّرَتْ ﴿٣﴾

وَإِذَا ٱلْبِحَارُ سُجِّرَتْ ﴿٦﴾

ส่วนท้องทะเลเหล่านี้ซึ่งปกคลุมพื้นที่ส่วนใหญ่ของโลกเรา ในส่วนลึกของมันมีโลกแห่งสิ่งมีชีวิตอันมากมายมหาศาลอาศัยอยู่ และบนผิวน้ำของมันมีเรือแล่นไปมาอย่างสง่างาม ในวันนั้นมันจะระเบิดขึ้น ในยุคนี้เราได้รู้แล้วถึงความน่าสะพรึงกลัวอันใหญ่หลวงที่เกิดจากการระเบิดของอะตอมเล็ก ๆ ซึ่งเล็กยิ่งกว่าอะตอมของน้ำเสียอีก แล้วจะเป็นอย่างไรเล่าหากอะตอมของน้ำในท้องทะเลอันกว้างใหญ่เหล่านี้ถูกทำให้ระเบิดขึ้น เมื่อนั้นท้องทะเลก็จะลุกโชนและลุกไหม้เป็นไฟ ลองนึกภาพท้องทะเลอันยิ่งใหญ่มหึมาเหล่านี้ที่กลายเป็นวัตถุไวไฟดูเถิดว่าภาพของมันจะเป็นเช่นไร ในขณะที่เปลวไฟพวยพุ่งขึ้นจากมันสู่ห้วงอากาศ อัลลอฮ์ตะอาลาตรัสว่า «และเมื่อท้องทะเลถูกทำให้ระเบิดพุ่งออก»⁽¹⁾ และตรัสว่า «และเมื่อท้องทะเลถูกทำให้ลุกโชน»⁽²⁾

บรรดานักอรรถาธิบายอัลกุรอานในสมัยก่อนมีทัศนะว่า ความหมายของการระเบิดของท้องทะเลนั้นคือ การแตกแยกของขอบฝั่งของมัน และการหายไปของสิ่งกั้นขวางที่อยู่ระหว่างมัน รวมถึงการผสมปนเปกันของน้ำจืดกับน้ำเค็ม จนกระทั่งกลายเป็นทะเลเดียวกัน⁽³⁾ แต่สิ่งที่เราได้กล่าวไว้นั้นชัดเจนกว่าและใกล้เคียงความจริงมากกว่า เพราะการระเบิดตามความหมายที่เราได้กล่าวไว้นั้นสอดคล้องกับการลุกโชน และอัลลอฮ์ทรงรู้ดียิ่งถึงสิ่งที่ถูกต้อง

ประเด็นที่สี่

การสั่นสะเทือนของฟากฟ้าและการแตกแยกของมัน

يَوْمَ تَمُورُ ٱلسَّمَآءُ مَوْرًا ﴿٩﴾

ส่วนฟากฟ้าสีครามอันงดงามของเรา ซึ่งเมื่อเรามองดูแล้วทำให้หัวอกของเราเบิกบานและหัวใจของเราปลื้มปีติ มันจะสั่นสะเทือนอย่างรุนแรงและสั่นไหวอย่างใหญ่หลวง «วันที่ฟากฟ้าจะสั่นสะเทือนอย่างรุนแรง»⁽⁴⁾

⁽¹⁾ ซูเราะฮ์อัล-อินฟิฏ็อร : 3 ⁽²⁾ ซูเราะฮ์อัต-ตักวีร : 7 ⁽³⁾ ตัฟซีรอัล-อาลูซี (30/63) ⁽⁴⁾ ซูเราะฮ์อัฏ-ฏูร : 9

إِذَا ٱلسَّمَآءُ ٱنفَطَرَتْ ﴿١﴾

إِذَا ٱلسَّمَآءُ ٱنشَقَّتْ ﴿١﴾ وَأَذِنَتْ لِرَبِّهَا وَحُقَّتْ ﴿٢﴾

หลังจากนั้นชั้นฟ้าจะแตกออกและแยกออก «เมื่อชั้นฟ้าได้แตกออก» (ซูเราะฮ์อัล-อินฟิฏอร 82:1)⁽¹⁾ «เมื่อชั้นฟ้าได้แยกออก และมันได้เชื่อฟังพระผู้อภิบาลของมัน และมันก็จำต้องเชื่อฟัง» (ซูเราะฮ์อัล-อินชิกอก 84:1-2)⁽²⁾

وَٱنشَقَّتِ ٱلسَّمَآءُ فَهِىَ يَوْمَئِذٍ وَاهِيَةٌ ﴿١٦﴾

เมื่อนั้นชั้นฟ้าจะกลายเป็นสิ่งที่อ่อนแอและเปราะบาง เปรียบเหมือนปราสาทอันยิ่งใหญ่ที่มีสิ่งปลูกสร้างแข็งแรงและเสาหลักมั่นคง เมื่อแผ่นดินไหวกระหน่ำใส่ ท่านจะเห็นว่าหลังจากที่เคยแข็งแกร่ง มันกลับกลายเป็นเปราะบาง อ่อนแอ และแตกร้าว «และชั้นฟ้าจะแยกออก ดังนั้นในวันนั้นมันจะอ่อนแอเปราะบาง» (ซูเราะฮ์อัล-หาก์เกาะฮ์ 69:16)⁽³⁾

فَإِذَا ٱنشَقَّتِ ٱلسَّمَآءُ فَكَانَتْ وَرْدَةً كَٱلدِّهَانِ ﴿٣٧﴾

ส่วนสีฟ้าอันสวยงามของท้องฟ้านั้นจะเลือนหายไป และในวันนั้นท้องฟ้าจะเปลี่ยนสีไปมาเหมือนกับสีย้อมที่ใช้ทา บางครั้งเป็นสีแดง บางครั้งเป็นสีเหลือง บางครั้งเป็นสีเขียว และบางครั้งเป็นสีน้ำเงิน ดังที่อัลลอฮ์ตรัสว่า «ครั้นเมื่อชั้นฟ้าแตกแยกออก แล้วมันได้กลายเป็นสีแดงกุหลาบดุจน้ำมันที่ละลาย» (ซูเราะฮ์อัร-เราะห์มาน 55:37)⁽⁴⁾ มีรายงานจากอิบนุอับบาส (ร.ฎ.) ว่า ในวันนั้นท้องฟ้าจะเป็นเหมือนม้าสีวัรด์ (สีแดงเรื่อ) และม้าสีวัรด์นั้น ดังที่อัล-บะเฆาะวีย์กล่าวไว้ ในฤดูใบไม้ผลิจะมีสีเหลือง ในฤดูหนาวจะมีสีแดง และเมื่ออากาศหนาวจัด สีของมันก็จะเปลี่ยนไป และอัล-หะซัน อัล-บัศรีย์ได้กล่าวถึงพระดำรัสของพระองค์ที่ว่า (เป็นสีแดงกุหลาบดุจน้ำมันที่ละลาย) ว่าหมายถึง มันจะมีหลากหลายสี⁽⁵⁾

หัวข้อที่ห้า

การม้วนพับของดวงอาทิตย์ การดับแสงของดวงจันทร์ และการร่วงกระจัดกระจายของดวงดาว

ส่วนดวงอาทิตย์ดวงนี้ที่เราเห็นมันขึ้นทุกเช้า ส่องแสงสว่างท่วมท้นแผ่นดินของเรา และมอบแสงสว่างกับพลังงานที่ดวงตาและร่างกายของเราขาดไม่ได้ให้แก่เรา รวมทั้งแก่สิ่งที่เคลื่อนไหวอยู่บนแผ่นดินจาก

⁽¹⁾ ซูเราะฮ์อัล-อินฟิฏอร : 1 ⁽²⁾ ซูเราะฮ์อัล-อินชิกอก : 1-2 ⁽³⁾ ซูเราะฮ์อัล-หาก์เกาะฮ์ : 16 ⁽⁴⁾ ซูเราะฮ์อัร-เราะห์มาน : 37 ⁽⁵⁾ ตัฟซีรอิบนุกะษีร (6/494)

إِذَا ٱلشَّمْسُ كُوِّرَتْ ﴿١﴾

...สิ่งมีชีวิตและพืชพันธุ์ที่งอกงามอยู่บนนั้น ดวงอาทิตย์นั้นจะถูกรวมและถูกม้วนเข้าหากัน และแสงสว่างของมันก็จะดับหายไป ดังที่อัลลอฮ์ตรัสว่า «เมื่อดวงอาทิตย์ถูกม้วนตลบ»⁽¹⁾ คำว่า "อัต-ตักวีร" ในภาษาของชาวอาหรับ หมายถึง การรวมสิ่งหนึ่งให้ซ้อนทับกัน ดังเช่นการพันผ้าโพกศีรษะ และการรวมเสื้อผ้าให้ซ้อนทับกัน เมื่อดวงอาทิตย์ถูกรวมให้ซ้อนทับกัน แสงของมันก็จะดับหายไปและมันก็จะถูกโยนทิ้ง

ส่วนดวงจันทร์ที่เราเห็นเป็นเสี้ยวในต้นทุกเดือน แล้วค่อย ๆ เติบโตจนเต็มดวง กลายเป็นจันทร์เพ็ญที่งดงามน่าอัศจรรย์ ซึ่งบรรดากวีต่างขับขานถึงความงามของมัน และเป็นเพื่อนปลอบใจบรรดาผู้เดินทางยามที่พวกเขาเดินทางในเวลากลางคืน มันก็จะมืดมิดและแสงของมันก็จะดับหายไป «ดังนั้นเมื่อสายตาพร่าพราย และดวงจันทร์มืดมิด»⁽²⁾

فَإِذَا بَرِقَ ٱلْبَصَرُ ﴿٧﴾ وَخَسَفَ ٱلْقَمَرُ ﴿٨﴾

ส่วนบรรดาดวงดาวที่กระจายอยู่ทั่วโดมฟ้าสีคราม สายร้อยของมันก็จะขาดออก แล้วมันก็จะกระจัดกระจายและร่วงหล่นลงมา «และเมื่อดวงดาวกระจัดกระจาย»⁽³⁾ «และเมื่อดวงดาวร่วงหล่นลงมา»⁽⁴⁾ คำว่า "อัล-อินกิดาร" หมายถึง การกระจัดกระจาย และความหมายดั้งเดิมของมันในภาษาอาหรับคือ การเทหรือการร่วงหล่นลงมา⁽⁵⁾

وَإِذَا ٱلْكَوَاكِبُ ٱنتَثَرَتْ ﴿٢﴾

وَإِذَا ٱلنُّجُومُ ٱنكَدَرَتْ ﴿٢﴾

เรื่องที่หก

การอธิบาย (ตัฟซีร) ของอัล-กุรฏุบีย์ต่อตัวบทที่พรรณนาถึงความน่าสะพรึงกลัวของวันกิยามะฮ์

« من سرَّه أن ينظر إلى يوم القيامة فليقرأ : ﴿ إِذَا ٱلشَّمْسُ كُوِّرَتْ ﴾ ، ﴿إِذَا ٱلسَّمَآءُ ٱنفَطَرَتْ ﴾، و ﴿إِذَا ٱلسَّمَآءُ ٱنشَقَّتْ﴾ »

อัล-กุรฏุบีย์กล่าวว่า "อัต-ติรมิซีย์ได้รายงานจากอิบนุอุมัร (ร.ฎ.) ว่า ท่านเราะซูล ﷺ กล่าวว่า «ผู้ใดที่ปรารถนาจะมองเห็นวันกิยามะฮ์ ก็จงอ่าน 'เมื่อดวงอาทิตย์ถูกม้วนตลบ'⁽⁶⁾, 'เมื่อฟากฟ้าแตกออก'⁽⁷⁾ และ 'เมื่อฟากฟ้าแยกออก'⁽⁸⁾»"

⁽¹⁾ ซูเราะฮ์อัต-ตักวีร 81:1 ⁽²⁾ ซูเราะฮ์อัล-กิยามะฮ์ 75:7–8 ⁽³⁾ ซูเราะฮ์อัล-อินฟิฏอร 82:2 ⁽⁴⁾ ซูเราะฮ์อัต-ตักวีร 81:2 ⁽⁵⁾ ตัฟซีรอิบนุกะษีร (7/221) ⁽⁶⁾ ซูเราะฮ์อัต-ตักวีร 81:1 ⁽⁷⁾ ซูเราะฮ์อัล-อินฟิฏอร 82:1 ⁽⁸⁾ ซูเราะฮ์อัล-อินชิกอก 84:1

ท่านกล่าวว่า: นี่เป็นหะดีษหะซัน⁽¹⁾

ที่ซูเราะฮ์ทั้งสามนี้เกี่ยวข้องกับวันกิยามะฮ์เป็นพิเศษ ก็เพราะในซูเราะฮ์เหล่านี้กล่าวถึงการแยกออกและการปริแตกของฟากฟ้า การที่ดวงอาทิตย์ถูกม้วนเก็บ การที่ดวงดาวหมดแสง การที่ดวงดาวทั้งหลายร่วงหล่นกระจัดกระจาย ตลอดจนความน่าหวาดกลัวและความน่าสะพรึงกลัวอื่น ๆ ของวันนั้น และการที่มนุษย์ออกจากหลุมศพของพวกเขาไปสู่คุกของพวกเขาหรือปราสาทของพวกเขา หลังจากที่บันทึกการงานของพวกเขาถูกแผ่ออก มีการอ่านบันทึกของพวกเขา และพวกเขารับบันทึกนั้นด้วยมือขวาหรือมือซ้าย หรือรับจากทางเบื้องหลังของพวกเขา ณ ที่ยืนของพวกเขา ดังที่จะได้อธิบายต่อไป

إِذَا ٱلسَّمَآءُ ٱنشَقَّتْ ﴿١﴾

إِذَا ٱلسَّمَآءُ ٱنفَطَرَتْ ﴿١﴾

وَيَوْمَ تَشَقَّقُ ٱلسَّمَآءُ بِٱلْغَمَـٰمِ

وَفُتِحَتِ ٱلسَّمَآءُ فَكَانَتْ أَبْوَٰبًا ﴿١٩﴾

อัลลอฮ์ตะอาลาตรัสว่า «เมื่อฟากฟ้าได้แยกออก» (ซูเราะฮ์อัล-อินชิกอก 84:1)⁽²⁾ และตรัสว่า «เมื่อฟากฟ้าได้ปริแตก» (ซูเราะฮ์อัล-อินฟิฏอร 82:1)⁽³⁾ และตรัสว่า «และวันที่ฟากฟ้าจะแยกออกพร้อมด้วยเมฆ» (ซูเราะฮ์อัล-ฟุรกอน 25:25)⁽⁴⁾ แล้วเจ้าจะเห็นฟากฟ้าอ่อนแอ ปริแตก และแยกออก ดังที่พระองค์ตรัสว่า «และฟากฟ้าจะถูกเปิดออก แล้วมันก็กลายเป็นประตูหลายบาน» (ซูเราะฮ์อัน-นะบะอ์ 78:19)⁽⁵⁾ และเมฆนั้นจะเป็นม่านกั้นระหว่างฟากฟ้ากับแผ่นดิน มีผู้กล่าวว่า อักษร "บาอ์" (ในคำว่า "บิล-เฆาะมาม") มีความหมายว่า "อัน" (จาก) กล่าวคือ ฟากฟ้าจะแยกออกจากเมฆสีขาว มีผู้กล่าวอีกว่า การแยกออกของฟากฟ้านั้นเกิดจากความร้อนของนรกญะฮันนัมที่แผ่ขึ้นไปถึง ซึ่งจะเกิดขึ้นเมื่อน้ำทั้งหลายหมดสิ้นไปและไฟทั้งหลายปรากฏขึ้น สิ่งแรกที่เกิดขึ้นคือฟากฟ้าจะกลายเป็นสีแดงใสดุจน้ำมัน และจะแยกออกตามที่อัลลอฮ์ทรงประสงค์จะทำลายโลกนี้และยกมันขึ้นไป มีผู้กล่าวไว้ว่า ฟากฟ้าจะเปลี่ยนสี โดยจะกลายเป็นสีเหลืองแล้วกลายเป็นสีแดง หรือกลายเป็นสีแดงแล้วกลายเป็นสีเหลือง เหมือนลูกม้าตัวเมียที่ในฤดูใบไม้ผลิสีของมันจะออกไปทางเหลือง ครั้นเมื่อความร้อนรุนแรงขึ้นก็จะออกไปทางแดง แล้วจึงออกไปทางสีหม่นดุจฝุ่น ท่านอัล-หะลีมีย์เป็นผู้กล่าวไว้เช่นนี้

إِذَا ٱلشَّمْسُ كُوِّرَتْ ﴿١﴾

และพระดำรัสของอัลลอฮ์ตะอาลาที่ว่า «เมื่อดวงอาทิตย์ถูกม้วนเก็บ» (ซูเราะฮ์อัต-ตักวีร 81:1)⁽⁶⁾ ท่านอิบนุอับบาส (ร.ฎ.) กล่าวว่า

⁽¹⁾ เป็นหะดีษเศาะฮีห์ รายงานโดยอัต-ติรมิซีย์ อัล-หากิม และอะห์มัด ดู เศาะฮีห์ อัล-ญามิอ์ (3/301) หะดีษหมายเลข 6191 ⁽²⁾ ซูเราะฮ์อัล-อินชิกอก : 1 ⁽³⁾ ซูเราะฮ์อัล-อินฟิฏอร : 1 ⁽⁴⁾ ซูเราะฮ์อัล-ฟุรกอน : 25 ⁽⁵⁾ ซูเราะฮ์อัน-นะบะอ์ : 19 ⁽⁶⁾ ซูเราะฮ์อัต-ตักวีร : 1

การม้วน (ตักวีร) ดวงอาทิตย์ คือการนำมันเข้าไปไว้ใต้อัล-อัรช์ บ้างก็ว่า คือการที่ความสุกใสของมันหายไป ซึ่งเป็นคำกล่าวของอัล-หะซันและเกาะตาดะฮ์ และมีรายงานทำนองนี้จากอิบนุอับบาส (ร.ฎ.) และมุญาฮิดด้วย อบูอุบัยดะฮ์กล่าวว่า "กุวฺวิร็อต" หมายถึงถูกม้วนเหมือนการม้วนผ้าโพกศีรษะ คือถูกพันเก็บแล้วลบเลือนหายไป อัร-เราะบีอ์ บินคุษัยม์กล่าวว่า "กุวฺวิร็อต" หมายถึงถูกเหวี่ยงทิ้ง และจากความหมายนี้มีคำกล่าวว่า "ข้าพเจ้ากุวฺวิรมัน แล้วมันก็ตะกัววะร็อ" คือมันร่วงหล่นลงไป

ข้าพเจ้าขอกล่าวว่า รากเดิมของคำว่า "ตักวีร" คือการรวบเข้าด้วยกัน มาจากคำว่า "กาเราะ อัล-อิมามะฮ์ อะลา เราะอ์ซิฮี ยะกูรุฮา" คือเขาพันผ้าโพกศีรษะบนศีรษะของเขาและรวบมันเข้าไว้ ดวงอาทิตย์จึงถูกม้วนรวบ แล้วแสงของมันก็ถูกลบเลือน จากนั้นมันก็ถูกเหวี่ยงทิ้งไป และอัลลอฮ์ทรงรู้ดียิ่ง

وَإِذَا ٱلنُّجُومُ ٱنكَدَرَتْ ﴿٢﴾

และคำตรัสของพระองค์ที่ว่า «และเมื่อดวงดาวทั้งหลายร่วงหล่น»⁽¹⁾ หมายถึง กระจัดกระจายร่วงหล่นลงมา บ้างก็ว่า ดวงดาวจะร่วงกระจายจากมือของมะลาอิกะฮ์ เพราะพวกเขาตายลง และในรายงานระบุว่า ดวงดาวเหล่านั้นถูกแขวนไว้ระหว่างฟากฟ้ากับแผ่นดินด้วยโซ่ที่อยู่ในมือของมะลาอิกะฮ์ อิบนุอับบาส (ร.ฎ.) กล่าวว่า "อินกะดะร็อต" หมายถึง เปลี่ยนแปลงไป และรากเดิมของคำว่า "อัล-อินกิดาร" คือการเทพรั่งพรูลงมา ดวงดาวจึงร่วงหล่นลงในทะเล แล้วทะเลก็กลายเป็นไฟไปพร้อมกับดวงดาวนั้น เมื่อน้ำได้เหือดหายไปแล้ว

وَإِذَا ٱلْجِبَالُ سُيِّرَتْ ﴿٣﴾

وَيَوْمَ نُسَيِّرُ ٱلْجِبَالَ

และคำตรัสของพระองค์ที่ว่า «และเมื่อภูเขาทั้งหลายถูกทำให้เคลื่อนไป»⁽²⁾ ก็เช่นเดียวกับคำตรัสของพระองค์ที่ว่า «วันที่เราจะทำให้ภูเขาทั้งหลายเคลื่อนไป»⁽³⁾ หมายถึง ภูเขาจะเปลี่ยนสภาพไปจากความเป็นหิน กลายเป็นกองทรายที่ร่วนไหล คือเป็นทรายที่ไหลเลื่อน และจะเป็นเหมือนขนสัตว์ที่ถูกฟู แล้วกลายเป็นฝุ่นละอองที่ปลิวว่อน และกลายเป็นภาพลวงตา ดั่งภาพลวงตาที่ไม่มีสิ่งใดอยู่จริง

บ้างก็ว่า ภูเขาทั้งหลายหลังจากถูกทุบจนแหลกละเอียดแล้ว จะกลายเป็นเหมือนขนสัตว์ที่ถูกฟูด้วยความร้อนของนรกญะฮันนัม เช่นเดียวกับที่ฟากฟ้าจะกลายเป็นเหมือนน้ำโลหะหลอมเหลวด้วยความร้อนของมัน อัล-หะลีมีย์กล่าวว่า ทั้งนี้ — และอัลลอฮ์ทรงรู้ดียิ่ง — เป็นเพราะน้ำบนแผ่นดินเคยเป็นสิ่งกั้นขวางระหว่างฟากฟ้ากับแผ่นดิน ครั้นเมื่อน้ำถูกยกขึ้นไปหมดสิ้น ประกอบกับความร้อนของนรกญะฮันนัมถูกเพิ่มทวีขึ้น จึงเกิดผลต่อฟากฟ้าและแผ่นดินแต่ละอย่างดังที่ได้กล่าวมา

وَإِذَا ٱلْعِشَارُ عُطِّلَتْ ﴿٤﴾

และคำตรัสของพระองค์ที่ว่า «และเมื่ออูฐท้องแก่ถูกปล่อยทิ้ง»⁽⁴⁾ หมายถึง เจ้าของของมันละทิ้งมัน จึงไม่ได้รีดนมจาก…

⁽¹⁾ ซูเราะฮ์อัต-ตักวีร 81:2 ⁽²⁾ ซูเราะฮ์อัต-ตักวีร 81:3 ⁽³⁾ ซูเราะฮ์อัล-กะฮ์ฟิ 18:47 ⁽⁴⁾ ซูเราะฮ์อัต-ตักวีร 81:4

…ด้วยความวุ่นวายอยู่กับตัวของพวกเขาเอง คำว่า "อัล-อิชาร" หมายถึงอูฐที่ตั้งท้อง เอกพจน์คือ "อุชะรออ์" ได้แก่อูฐที่ตั้งท้องมาครบสิบเดือน และยังคงถูกเรียกด้วยชื่อนี้จนกระทั่งตกลูก รวมถึงหลังตกลูกแล้วด้วย ที่อูฐท้องแก่ถูกกล่าวถึงเป็นการเฉพาะ ก็เพราะมันเป็นทรัพย์ที่ชาวอาหรับหวงแหนที่สุด พระองค์จึงทรงแจ้งว่าในวันกิยามะฮ์มันจะถูกปล่อยทิ้งไว้โดยไม่มีผู้ดูแล ความหมายคือ เมื่อพวกเขาลุกขึ้นจากหลุมศพ ได้เห็นกันและกัน และเห็นสัตว์ป่ากับสัตว์ทั้งหลายถูกต้อนมารวมกัน ซึ่งในจำนวนนั้นมีอูฐท้องแก่ของพวกเขาที่เคยเป็นทรัพย์อันล้ำค่าที่สุดของพวกเขาอยู่ด้วย พวกเขาก็ไม่ใยดีต่อมัน และไม่สนใจเรื่องของมันเลย

การที่อูฐท้องแก่ถูกปล่อยทิ้งนั้นอาจหมายถึง การที่อัลลอฮ์ตะอาลาทรงยกเลิกกรรมสิทธิ์ของมนุษย์ในสิ่งที่พระองค์เคยให้พวกเขาครอบครองในโลกดุนยา โดยเจ้าของอูฐเหล่านั้นมองเห็นมัน แต่ก็หาหนทางเข้าถึงมันไม่ได้

มีผู้กล่าวว่า "อัล-อิชาร" คือเมฆ ซึ่งถูกทำให้ว่างเปล่าจากสิ่งที่อยู่ในนั้น คือน้ำ จึงไม่มีฝนตกลงมา บางทัศนะกล่าวว่า "อัล-อิชาร" คือบ้านเรือน ซึ่งจะถูกทิ้งร้างไม่มีผู้ใดอยู่อาศัย และบางทัศนะกล่าวว่า คือแผ่นดินที่เคยเพาะปลูกและเก็บซะกาตหนึ่งในสิบจากพืชผล ซึ่งจะถูกทิ้งร้างไม่มีการเพาะปลูก ทว่าทัศนะแรกเป็นที่รู้จักแพร่หลายที่สุด และเป็นทัศนะของคนส่วนใหญ่

وَإِذَا ٱلْوُحُوشُ حُشِرَتْ ﴿٥﴾

ส่วนดำรัสของพระองค์ที่ว่า «และเมื่อสัตว์ป่าทั้งหลายถูกต้อนมารวมกัน»⁽¹⁾ หมายถึง ถูกรวบรวม คำว่า "อัล-หัชร์" หมายถึงการรวบรวม ดังที่ได้กล่าวมาแล้ว

وَإِذَا ٱلْبِحَارُ سُجِّرَتْ ﴿٦﴾

และดำรัสของพระองค์ที่ว่า «และเมื่อทะเลทั้งหลายถูกทำให้ลุกโชน»⁽²⁾ หมายถึง ถูกจุดให้ลุกไหม้จนกลายเป็นไฟ อัฎ-เฎาะห์หากรายงานทัศนะนี้จากอิบนุอับบาส (ร.ฎ.) ส่วนเกาะตาดะฮ์กล่าวว่า น้ำของมันจะเหือดแห้งหายไป อัล-หะซันและอัฎ-เฎาะห์หากกล่าวว่า น้ำของมันจะเอ่อล้น

อิบนุอบีซะมะนีนกล่าวว่า ความหมายที่แท้จริงของคำว่า "สุจญิรัต" คือ ถูกทำให้เต็มเปี่ยม จนทะเลแต่ละแห่งไหลบรรจบกัน กลายเป็นสิ่งเดียวกัน ซึ่งตรงกับความหมายในคำกล่าวของอัล-หะซัน

มีผู้กล่าวว่า ดวงอาทิตย์จะถูกม้วนแล้วโยนลงในทะเล ทะเลจึงร้อนระอุเพราะดวงอาทิตย์และกลายเป็นไฟ

อัล-หะลีมีย์กล่าวว่า หากเป็นเช่นนั้นจริง ก็อาจเป็นไปได้ว่า ตามทัศนะของผู้ที่อธิบายคำว่า "อัต-ตัสญีร" ว่าหมายถึงการทำให้เต็มเปี่ยม ความหมายคือ ในเวลานั้นไฟจะครอบคลุมทะเลเกือบทั้งหมด เพราะดวงอาทิตย์ใหญ่กว่าแผ่นดินหลายเท่า เมื่อมันถูกม้วนและถูกโยนลงในทะเลจนทะเลกลายเป็นไฟ ทะเลก็ยิ่งเต็มเปี่ยมยิ่งขึ้น

⁽¹⁾ ซูเราะฮ์อัต-ตักวีร 81:5 ⁽²⁾ ซูเราะฮ์อัต-ตักวีร 81:6

وَإِذَا ٱلنُّفُوسُ زُوِّجَتْ ﴿٧﴾

และคำตรัสของพระองค์ที่ว่า «และเมื่อบรรดาชีวิตถูกจับคู่กัน»⁽¹⁾ อัล-หะซันอธิบายว่า คือ แต่ละกลุ่มจะถูกนำไปรวมกับพวกพ้องของตน ชาวยิวรวมกับชาวยิว ชาวคริสต์รวมกับชาวคริสต์ พวกบูชาไฟรวมกับพวกบูชาไฟ และทุกคนที่เคารพบูชาสิ่งใดนอกจากอัลลอฮ์ก็จะถูกนำไปรวมกันเป็นพวกเดียวกัน พวกมุนาฟิกรวมกับพวกมุนาฟิก และบรรดาผู้ศรัทธารวมกับบรรดาผู้ศรัทธา อิกริมะฮ์กล่าวว่า ความหมายคือ วิญญาณจะถูกนำไปรวมกับร่างกายของมัน หมายถึง ถูกส่งกลับคืนสู่ร่างนั้น บางทัศนะกล่าวว่า ผู้หลงผิดจะถูกนำไปอยู่คู่กับผู้ที่ทำให้เขาหลงผิด ไม่ว่าจะเป็นชัยฏอนหรือมนุษย์ และบางทัศนะกล่าวว่า บรรดาผู้ศรัทธาจะได้คู่กับนางสวรรค์ผู้มีดวงตากลมโต ส่วนบรรดาผู้ปฏิเสธศรัทธาจะถูกนำไปอยู่คู่กับบรรดาชัยฏอน

وَإِذَا ٱلْمَوْءُۥدَةُ سُئِلَتْ ﴿٨﴾

และคำตรัสของพระองค์ที่ว่า «และเมื่อทารกหญิงที่ถูกฝังทั้งเป็นถูกถาม»⁽²⁾ หมายถึง บรรดาลูกสาวในยุคญาฮิลียะฮ์ ซึ่งพวกเขาเคยฝังพวกนางทั้งเป็นด้วยเหตุผลสองประการ ประการแรก พวกเขากล่าวว่ามะลาอิกะฮ์เป็นบุตรีของอัลลอฮ์ พวกเขาจึงส่งลูกสาวไปสมทบกับพระองค์ ประการที่สอง เพราะเกรงความขัดสนและความยากจน การที่ทารกหญิงที่ถูกฝังทั้งเป็นถูกถามนั้น เป็นไปในลักษณะของการตำหนิประณามผู้ที่ฆ่านาง ดังที่มีการพูดกับเด็กที่ถูกตีว่า “เจ้าถูกตีทำไม? เจ้ามีความผิดอะไร?” อัล-หะซันกล่าวว่า อัลลอฮ์ทรงประสงค์จะตำหนิประณามผู้ที่ฆ่านาง เพราะนางถูกฆ่าโดยไม่มีความผิดใด ๆ และนักอ่านบางท่านอ่านว่า “และเมื่อทารกหญิงที่ถูกฝังทั้งเป็นได้ถาม” คือ เด็กหญิงจะยึดตัวบิดาของนางไว้แล้วกล่าวว่า “ท่านฆ่าฉันเพราะความผิดอะไร?” และบางทัศนะกล่าวว่า ความหมายของ “ถูกถาม” คือ จะมีการสอบถามเกี่ยวกับนาง ดังที่พระองค์ตรัสว่า «แท้จริงสัญญานั้นจะถูกสอบสวน»⁽³⁾

إِنَّ ٱلْعَهْدَ كَانَ مَسْـُٔولًا ﴿٣٤﴾

وَإِذَا ٱلصُّحُفُ نُشِرَتْ ﴿١٠﴾

และคำตรัสของพระองค์ที่ว่า «และเมื่อบรรดาบันทึกถูกแผ่ออก»⁽⁴⁾ หมายถึง เพื่อการสอบสวนบัญชี ซึ่งจะกล่าวถึงต่อไป

وَإِذَا ٱلسَّمَآءُ كُشِطَتْ ﴿١١﴾

يَوْمَ نَطْوِى ٱلسَّمَآءَ كَطَىِّ ٱلسِّجِلِّ لِلْكُتُبِ

และคำตรัสของพระองค์ที่ว่า «และเมื่อฟากฟ้าถูกเปิดออก»⁽⁵⁾ บางทัศนะกล่าวว่า ความหมายคือ ถูกม้วนพับ ดังที่อัลลอฮ์ ตะอาลา ตรัสว่า «วันที่เราจะม้วนชั้นฟ้าเหมือนการม้วนแผ่นบันทึกสำหรับข้อเขียน»⁽⁶⁾ หมายถึง เหมือนการม้วนแผ่นบันทึกพร้อมด้วยสิ่งที่อยู่ในนั้น ดังนั้น อักษรลาม (ในคำว่า “ลิลกุตุบ”) จึงมีความหมายว่า “อะลา” มีการกล่าวว่า “ฉันได้เปิดหลังคาออก” หมายถึง ฉันได้รื้อถอนมันออก ดังนั้นจึงเป็น…

⁽¹⁾ ซูเราะฮ์อัต-ตักวีร 81:7 ⁽²⁾ ซูเราะฮ์อัต-ตักวีร 81:8 ⁽³⁾ ซูเราะฮ์อัล-อิสรออ์ 17:34 ⁽⁴⁾ ซูเราะฮ์อัต-ตักวีร 81:10 ⁽⁵⁾ ซูเราะฮ์อัต-ตักวีร 81:11 ⁽⁶⁾ ซูเราะฮ์อัล-อัมบิยาอ์ 21:104

ความหมายคือ ถูกถอดออก แล้วถูกม้วนพับ วัลลอฮุอะอ์ลัม (และอัลลอฮ์ทรงรู้ดียิ่ง) คำว่า "อัล-กัชฏ์" และ "อัล-เกาะชฏ์" มีความหมายเดียวกัน คือการถอดออก และมีผู้กล่าวว่า "อัส-สิจญิล" คือชื่อของผู้จดบันทึกคนหนึ่งของท่านนบี ﷺ แต่ไม่เป็นที่รู้จักในหมู่ศอฮาบะฮ์ว่ามีผู้ใดชื่อสิจญิล

وَإِذَا ٱلْجَحِيمُ سُعِّرَتْ ﴿١٢﴾

وَإِذَا ٱلْجَنَّةُ أُزْلِفَتْ ﴿١٣﴾

และคำตรัสของพระองค์ «และเมื่อนรกถูกจุดให้ลุกโชน»⁽¹⁾ หมายถึง ถูกจุดไฟให้ลุกไหม้ และคำตรัสของพระองค์ «และเมื่อสวรรค์ถูกนำมาใกล้»⁽²⁾ หมายถึง ถูกทำให้ใกล้แก่ชาวสวรรค์และถูกนำเข้ามาใกล้

عَلِمَتْ نَفْسٌ مَّآ أَحْضَرَتْ ﴿١٤﴾

عَلِمَتْ نَفْسٌ مَّا قَدَّمَتْ وَأَخَّرَتْ ﴿٥﴾

«ชีวิตหนึ่งจะรู้ถึงสิ่งที่มันได้นำมา»⁽³⁾ หมายถึง จากการงานของมัน ซึ่งเหมือนกับคำตรัสของพระองค์ «ชีวิตหนึ่งจะรู้ถึงสิ่งที่มันได้ทำไว้ล่วงหน้าและสิ่งที่มันละทิ้งไว้เบื้องหลัง»⁽⁴⁾

และส่วนหนึ่งจากบทกวีที่กล่าวพรรณนาถึงความน่าสะพรึงกลัวของวันนั้น⁽⁵⁾:

จงนึกภาพแก่ตัวเจ้าเถิด โอ้ผู้หลงระเริงเอ๋ย — ถึงวันกิยามะฮ์ ขณะที่ฟากฟ้าสั่นสะเทือนปั่นป่วน เมื่อดวงอาทิตย์แห่งกลางวันถูกม้วนและถูกนำมาใกล้ — จนโคจรอยู่เหนือศีรษะของบ่าวทั้งหลาย และเมื่อดวงดาวร่วงหล่นและกระจัดกระจาย — และกลับกลายเป็นหม่นมัวหลังจากที่เคยส่องสว่าง และเมื่อท้องทะเลปะทุขึ้นด้วยความหวาดกลัว — และเจ้าเห็นมันเดือดพล่านดั่งไฟนรก และเมื่อภูเขาถูกถอนขึ้นทั้งราก — เจ้าก็เห็นมันเคลื่อนไปดั่งก้อนเมฆ และเมื่ออูฐท้องแก่ถูกทอดทิ้งและพังทลาย — บ้านเรือนว่างเปล่า ไม่มีผู้ใดอาศัยอยู่ และเมื่อสัตว์ป่าถูกต้อนมารวมกันในวันกิยามะฮ์ — และกล่าวแก่มะลาอิกะฮ์ว่า "จะไปที่ใด" และเมื่อผู้ยำเกรงในหมู่มุสลิมได้แต่งงาน — กับหูรุลอีน (สาวสวรรค์) ที่งามด้วยเรือนผม และเมื่อเด็กหญิงที่ถูกฝังทั้งเป็นถูกถามถึงเรื่องราวของนาง — และด้วยความผิดใดที่นางถูกฆ่า และเมื่อพระผู้ทรงยิ่งใหญ่ทรงม้วนฟากฟ้าด้วยพระหัตถ์ขวาของพระองค์ — ดั่งการม้วนแผ่นบันทึกที่ถูกคลี่ออก

⁽¹⁾ ซูเราะฮ์อัต-ตักวีร 81:12 ⁽²⁾ ซูเราะฮ์อัต-ตักวีร 81:13 ⁽³⁾ ซูเราะฮ์อัต-ตักวีร 81:14 ⁽⁴⁾ ซูเราะฮ์อัล-อินฟิฏอร 82:5 ⁽⁵⁾ อัต-ตัซกิเราะฮ์ ของอัล-กุรฏุบีย์ : 214

อัล-มุฏ็อลลับที่เจ็ด

อัล-มุหาสิบีย์พรรณนาความน่าสะพรึงกลัวของวันนั้น

เมื่อบันทึกทั้งหลายถูกแผ่ออกแล้วปลิวว่อน และม่านที่ปกปิดบรรดาผู้ศรัทธาถูกเปิดออก เมื่อฟากฟ้าถูกลอกออกจากผู้อาศัยของมัน และเจ้าเห็นวงโคจรแห่งฟากฟ้าหมุนวน เมื่อนรกญะฮีมถูกจุดให้ไฟของมันโหมลุก มันส่งเสียงคำรามใส่บรรดาผู้ทำบาป เมื่อสวนสวรรค์ถูกประดับประดาและอบด้วยกลิ่นหอม เพื่อชายหนุ่มผู้อดทนต่อบททดสอบอันยาวนาน เมื่อทารกในครรภ์เกาะติดอยู่กับมารดาของมัน หวาดกลัวการชดใช้โทษ หัวใจของมันตื่นตระหนก ทารกนี้ไม่มีบาปแต่ยังหวาดกลัว แล้วผู้ที่ดื้อดึงทำบาปมาหลายยุคสมัยจะเป็นเช่นไรเล่า

อัล-ฮาริษ อัล-มุหาสิบีย์ ขออัลลอฮ์ทรงเมตตาท่าน ได้กล่าวพรรณนาถึงความน่าสะพรึงกลัวที่จะเกิดขึ้นในวันนั้นว่า

«จนกระทั่งเมื่อจำนวนผู้ตายครบถ้วนสมบูรณ์ แผ่นดินและฟากฟ้าว่างเปล่าจากผู้อาศัย พวกเขากลายเป็นผู้นิ่งสงัดหลังจากที่เคยเคลื่อนไหว ไม่มีเสียงใดให้ได้ยิน ไม่มีผู้ใดให้ได้เห็น ยังคงเหลือแต่พระผู้ทรงอานุภาพผู้สูงสุด ดังที่พระองค์ทรงเป็นมาโดยตลอดว่าทรงเป็นผู้ดำรงอยู่ก่อนกาลเวลา ทรงเป็นหนึ่งเดียว ทรงเอกเทศด้วยความยิ่งใหญ่และความสง่างามของพระองค์ จากนั้นวิญญาณของท่านก็ถูกปลุกให้ตื่นตกใจโดยฉับพลันด้วยเสียงร้องเรียกของผู้ประกาศ ที่เรียกสรรพสิ่งทั้งปวงพร้อมกับท่าน ให้ไปสู่การถูกนำเสนอต่ออัลลอฮ์ ผู้ทรงเกริกเกียรติและยิ่งใหญ่ ด้วยความต่ำต้อยและความอัปยศ ทั้งจากตัวท่านและจากพวกเขา

ดังนั้น จงนึกภาพดูเถิดว่าเสียงนั้นจะกระทบโสตประสาทและสติปัญญาของท่านอย่างไร และท่านเข้าใจด้วยสติปัญญาของท่านว่า ท่านกำลังถูกเรียกไปสู่การถูกนำเสนอต่อพระราชาผู้สูงสุด หัวใจของท่านก็แทบหลุดลอย ศีรษะของท่านหงอกขาวเพราะเสียงเรียกนั้น เพราะมันคือเสียงกัมปนาทเพียงครั้งเดียวที่เรียกไปสู่การถูกนำเสนอต่อพระผู้ทรงความสง่างามและทรงเกียรติ ทรงความยิ่งใหญ่และทรงความเกรียงไกร ขณะที่ท่านกำลังตื่นตระหนกต่อเสียงนั้น ทันใดท่านก็ได้ยินเสียงแผ่นดินแยกออกเหนือศีรษะของท่าน ท่านจึงผุดลุกขึ้นโดยมีฝุ่นจากหลุมศพของท่านเปรอะเปื้อนตั้งแต่ศีรษะจรดเท้า ยืนอยู่บนสองเท้าของท่าน สายตาจ้องเขม็งไปยังทิศทางของเสียงเรียกนั้น และสรรพสิ่งทั้งปวงก็ลุกขึ้นพร้อมกับท่านในคราวเดียวกัน โดยที่พวกเขาเปรอะเปื้อนด้วยฝุ่นของแผ่นดินที่พวกเขาประสบความทุกข์ยากอยู่ในนั้นมาเป็นเวลายาวนาน

ดังนั้น จงนึกภาพการลุกขึ้นของพวกเขาทั้งหมดด้วยความหวาดผวาและความตื่นตระหนก ทั้งตัวท่านและพวกเขา แล้วจงนึกภาพตัวท่านเองในสภาพที่เปลือยกาย ต่ำต้อย และโดดเดี่ยวอยู่กับความหวาดกลัว ความโศกเศร้า ความทุกข์ระทม และความกังวลของท่าน ท่ามกลางความแออัดของสรรพสิ่งทั้งหลาย ในสภาพที่เปลือยกาย

เท้าเปล่า เงียบงันกันทั้งหมด ด้วยความต่ำต้อย ความอัปยศ ความหวาดกลัว และความครั่นคร้าม เจ้าจะไม่ได้ยินสิ่งใดนอกจากเสียงฝีเท้าที่แผ่วเบาของพวกเขา และเสียงของผู้ประกาศที่ทอดยาวไป ปวงสรรพสิ่งต่างมุ่งหน้าไปยังเสียงนั้น และตัวเจ้าซึ่งอยู่ในหมู่พวกเขาก็กำลังมุ่งหน้าไปยังเสียงนั้นด้วย เร่งรุดไปด้วยความนอบน้อมยำเกรงและความต่ำต้อย จนกระทั่งเมื่อเจ้ามาถึงลานยืนแห่งการชุมนุม ประชาชาติทั้งปวงทั้งญินและมนุษย์ก็เบียดเสียดกันแน่นขนัด ทั้งเปลือยกายและเท้าเปล่า อำนาจการปกครองถูกถอดออกไปจากบรรดากษัตริย์แห่งแผ่นดิน ความต่ำต้อยและความอัปยศติดตัวพวกเขาไว้ พวกเขากลายเป็นผู้ที่ต่ำต้อยที่สุดในหมู่ผู้ชุมนุม และเล็กที่สุดทั้งรูปร่างและฐานะ หลังจากที่พวกเขาเคยหยิ่งผยองและกดขี่ข่มเหงบ่าวของอัลลอฮ์ ผู้ทรงเกรียงไกรและสูงส่ง บนแผ่นดินของพระองค์

จากนั้นบรรดาสัตว์ป่าก็พากันมาจากทุ่งกว้างและยอดเขา ก้มศีรษะลงด้วยความต่ำต้อยแห่งวันกิยามะฮ์ หลังจากที่พวกมันเคยดุร้ายและอยู่โดดเดี่ยวห่างไกลจากสรรพสิ่งทั้งหลาย พวกมันต่ำต้อยลงเพื่อวันแห่งการฟื้นคืนชีพ ทั้งที่มิได้มีภัยพิบัติใดประสบแก่พวกมัน และมิได้มีความผิดใดที่พวกมันได้กระทำ ดังนั้นจงนึกภาพการมาของพวกมันด้วยความต่ำต้อยในวันอันยิ่งใหญ่ วันแห่งการถูกนำเสนอ (ต่ออัลลอฮ์) และการฟื้นคืนชีพเถิด

และบรรดาสัตว์ร้ายก็พากันมา หลังจากที่เคยดุดันและห้าวหาญ ก้มศีรษะลงอย่างต่ำต้อยเพื่อวันกิยามะฮ์ จนกระทั่งพวกมันหยุดยืนอยู่เบื้องหลังสรรพสิ่งทั้งหลาย ด้วยความต่ำต้อย ความอัปยศ และความสยบยอมต่อพระผู้เป็นกษัตริย์ผู้ทรงอานุภาพ และบรรดาชัยฏอนก็พากันมา หลังจากที่เคยหยิ่งผยองและดื้อด้าน บัดนี้ต่างนอบน้อมยำเกรงด้วยความต่ำต้อยแห่งการถูกนำเสนอต่ออัลลอฮ์ผู้ทรงมหาบริสุทธิ์ มหาบริสุทธิ์ยิ่งแด่พระผู้ทรงรวบรวมพวกเขาไว้ หลังจากที่ผ่านพ้นความทุกข์ยากอันยาวนาน ทั้งที่รูปร่างและธรรมชาติของพวกเขาแตกต่างกัน และต่างก็หวาดหลบหลีกกันและกัน การฟื้นคืนชีพได้ทำให้พวกเขาต่ำต้อย และการคืนชีพได้รวบรวมพวกเขาไว้ด้วยกัน

จนกระทั่งเมื่อจำนวนของชาวแผ่นดินครบถ้วนสมบูรณ์ ทั้งมนุษย์ ญิน ชัยฏอน สัตว์ป่า สัตว์ร้าย ปศุสัตว์ และสัตว์เลื้อยคลานกับแมลงของมัน และพวกเขาทั้งหมดได้ยืนพร้อมกันอยู่ในลานแห่งการถูกนำเสนอและการสอบสวน ดวงดาวแห่งฟากฟ้าก็ร่วงหล่นกระจัดกระจายลงมาจากเบื้องบนพวกเขา ดวงอาทิตย์และดวงจันทร์ถูกลบเลือนแสง และแผ่นดินก็มืดมิดลงเพราะประทีปของมันดับมอดและแสงสว่างของมันถูกดับลง ขณะที่เจ้าและสรรพสิ่งทั้งหลายอยู่ในสภาพเช่นนั้น ทันใดนั้นฟากฟ้าชั้นต่ำสุดก็อยู่เหนือพวกเขา และหมุนวนด้วยความใหญ่โตมหึมาของมันอยู่เหนือศีรษะของพวกเขา โดยที่เจ้ามองเห็นความน่าสะพรึงกลัวนั้นด้วยตาของเจ้าเอง จากนั้นมันก็แตกแยกออก ทั้งที่มันมีความหนาถึงห้าร้อยปี โอ้ ช่างน่าสะพรึงกลัวเพียงใดเสียงแห่งการแตกแยกของมันที่ดังก้องในโสตประสาทของเจ้า จากนั้นมันก็ฉีกขาด

فَكَانَتْ وَرْدَةً كَٱلدِّهَانِ ﴿٣٧﴾

يَوْمَ تَكُونُ ٱلسَّمَآءُ كَٱلْمُهْلِ ﴿٨﴾ وَتَكُونُ ٱلْجِبَالُ كَٱلْعِهْنِ ﴿٩﴾

และ(ชั้นฟ้า)ได้ปริแตกออกด้วยความน่าสะพรึงกลัวอันยิ่งใหญ่ของวันกิยามะฮ์ ขณะที่มะลาอิกะฮ์ยืนอยู่ตามขอบทั้งหลายของมัน ซึ่งเป็นขอบของส่วนที่กำลังแยกออกและปริแตก แล้วท่านจะคาดคิดเช่นไรถึงความน่าสะพรึงกลัวที่ทำให้ชั้นฟ้าอันมหึมาต้องแยกออก แล้วพระผู้อภิบาลของมันทรงหลอมละลายมันจนกลายเป็นดั่งเงินที่ถูกหลอมเหลว มีสีเหลืองปะปนอยู่ เนื่องด้วยความหวาดผวาของวันกิยามะฮ์ ดังที่พระผู้ทรงเกริกเกียรติ ผู้ทรงยิ่งใหญ่ได้ตรัสไว้ว่า «แล้วมันกลายเป็นสีแดงดุจน้ำมัน»⁽¹⁾ และ «วันที่ชั้นฟ้าจะเป็นเหมือนโลหะหลอมเหลว และภูเขาจะเป็นเหมือนขนสัตว์ที่ถูกปั่นฟู»⁽²⁾

ขณะที่มะลาอิกะฮ์แห่งชั้นฟ้าชั้นต่ำสุดอยู่ตามขอบของมันนั้น ทันใดนั้นพวกเขาก็ลงมายังแผ่นดินในสภาพที่ถูกต้อนชุมนุม เพื่อการนำเสนอตัวและการสอบสวน พวกเขาลงมาจากขอบทั้งสองของมัน ด้วยร่างกายอันมหึมา ฐานะอันสูงส่ง และเสียงอันดังกึกก้องในการแซ่ซ้องความบริสุทธิ์แด่พระราชาผู้ทรงสูงสุด ผู้ทรงให้พวกเขาลงมายังแผ่นดินในสภาพที่ถูกต้อนชุมนุมด้วยความต่ำต้อยและความน้อมตน เพื่อถูกนำเสนอต่อพระองค์และถูกสอบสวนเบื้องหน้าพระองค์

ดังนั้น จงนึกภาพการลงมาของพวกเขาจากหมู่เมฆ ด้วยฐานะอันยิ่งใหญ่ ร่างกายอันมหึมา เสียงอันน่าสะพรึงกลัว และความหวาดกลัวอย่างรุนแรง พวกเขาก้มศีรษะลงด้วยความต่ำต้อยของการถูกนำเสนอต่ออัลลอฮ์ผู้ทรงเกรียงไกรและสูงส่ง โอ้ ความหวาดผวาของท่านจะเป็นเช่นไร ในขณะที่บรรดาสรรพสิ่งต่างหวาดผวา ด้วยเกรงว่าพวกเขา(มะลาอิกะฮ์)ได้รับคำสั่งให้มาจัดการกับพวกตน และ(จงนึกภาพ)การที่สรรพสิ่งเหล่านั้นถามพวกเขาว่า "พระผู้อภิบาลของเราอยู่ในหมู่พวกท่านหรือ?" มะลาอิกะฮ์จึงตกใจต่อคำถามของพวกเขา ด้วยความเทิดทูนพระราชาของพวกเขาที่จะทรงอยู่ในหมู่พวกเขา พวกเขาจึงร้องประกาศด้วยเสียงของพวกเขา เพื่อปฏิเสธสิ่งที่ชาวแผ่นดินเข้าใจไปว่า "มหาบริสุทธิ์ยิ่งแด่พระผู้อภิบาลของเรา พระองค์มิได้ทรงอยู่ในหมู่พวกเรา แต่พระองค์กำลังจะเสด็จมา" จนกระทั่งพวกเขาเข้าประจำแถวของตน ล้อมรอบบรรดาสรรพสิ่งไว้ ก้มศีรษะลงด้วยความต่ำต้อยแห่งวันนั้นของพวกเขา จงนึกภาพพวกเขา ขณะที่พวกเขาห่อหุ้มกายด้วยปีกของตน และก้มศีรษะลง ทั้งที่มีรูปร่างอันมหึมา ด้วยความต่ำต้อย ความน้อมตน และความนอบน้อมต่อพระผู้อภิบาลของพวกเขา จากนั้นทุกชั้นก็เป็นเช่นนั้น และเป็นเช่นนั้นเรื่อยไปจนถึงชั้นฟ้าที่เจ็ด ชาวฟ้าแต่ละชั้นมีจำนวนและความมหึมาของร่างกายเพิ่มขึ้นเป็นทวีคูณ และชาวฟ้าแต่ละชั้นต่างล้อมรอบบรรดาสรรพสิ่งเป็นแถว

จนกระทั่งเมื่อชาวฟ้าทั้งเจ็ดชั้นและชาวแผ่นดินทั้งเจ็ดชั้นมาถึงสถานที่ยืน(เพื่อรอการตัดสิน) ดวงอาทิตย์ก็ถูกเพิ่มความร้อนเท่ากับความร้อนของสิบปี และถูกนำเข้ามาใกล้ศีรษะของบรรดาสรรพสิ่งในระยะเพียงหนึ่งหรือสองช่วงคันธนู และ…

⁽¹⁾ ซูเราะฮ์อัร-เราะห์มาน 55:37 ⁽²⁾ ซูเราะฮ์อัล-มะอาริจญ์ 70:8–9

…(ไม่มี)ร่มเงาให้แก่ผู้ใด นอกจากร่มเงาแห่งอัรช์ (บัลลังก์) ของพระผู้อภิบาลแห่งสากลโลก ผู้คนจึงมีทั้งผู้ที่ได้พักพิงอยู่ใต้ร่มเงาแห่งอัรช์ และผู้ที่ต้องตากอยู่กลางความร้อนของดวงอาทิตย์ ความร้อนแผดเผาจนเขาแทบละลาย ความทุกข์และความกระวนกระวายของเขาทวีขึ้นเพราะไอร้อนที่แผดจ้า จากนั้นประชาชาติทั้งหลายก็เบียดเสียดและผลักไสกัน ต่างคนต่างผลักดันกัน พื้นที่คับแคบลง เท้าก็สับสนก้าวพันกัน คอแทบขาดเพราะความกระหาย ความร้อนของดวงอาทิตย์ ไอร้อนจากลมหายใจของสรรพสิ่ง และร่างกายที่เบียดเสียดกันได้รวมเข้าด้วยกัน เหงื่อจึงไหลทะลักออกจากพวกเขาจนนองอยู่บนพื้นดิน แล้วท่วมขึ้นมาบนร่างกายตามระดับชั้นและฐานะของพวกเขา ณ อัลลอฮ์ ผู้ทรงเกียรติและสูงส่ง ทั้งในฐานะผู้ได้รับความสุขและผู้ประสบความทุกข์ บางคนเหงื่อท่วมถึงตาตุ่มทั้งสองข้าง บางคนถึงเอว บางคนถึงติ่งหูทั้งสองข้าง บางคนแทบจะจมหายไปในเหงื่อของตนเอง และบางคนเหงื่อท่วมอยู่ในระดับที่ต่ำกว่านั้น

« إن الرجل ( وقال مرة إن الكافر ) ليقوم يوم القيامة في بحر رشحه إلى أنصاف أذنيه من طول القيام »

จากอิบนุอุมัร (ร.ฎ.) กล่าวว่า ท่านเราะซูลุลลอฮ์ ﷺ กล่าวว่า «แท้จริงชายคนหนึ่ง (และครั้งหนึ่งท่านกล่าวว่า แท้จริงผู้ปฏิเสธศรัทธา) จะยืนอยู่ในวันกิยามะฮ์ท่ามกลางทะเลแห่งเหงื่อของเขา ซึ่งท่วมถึงกลางใบหูทั้งสองข้าง เนื่องจากการยืนที่ยาวนาน»

« إن الكافر يلجم بعرقة يوم القيامة من طول ذلك اليوم ، ( وقال علي : من طول القيام . قالا جميعاً ) حتى يقول : رب أرحني ولو إلى النار

และจากอับดุลลอฮ์ (ร.ฎ.) ซึ่งรายงานโดยสืบสายถึงท่านนบี ﷺ ว่า «แท้จริงผู้ปฏิเสธศรัทธาจะถูกเหงื่อของเขาท่วมถึงปากดุจบังเหียนในวันกิยามะฮ์ เนื่องจากความยาวนานของวันนั้น (และอะลีย์กล่าวว่า: เนื่องจากการยืนที่ยาวนาน ทั้งสองรายงานตรงกันว่า) จนกระทั่งเขากล่าวว่า: โอ้พระผู้อภิบาลของข้าพระองค์ ขอได้โปรดให้ข้าพระองค์ได้พักเถิด แม้จะไปสู่นรกก็ตาม»

และท่านเองย่อมเป็นหนึ่งในหมู่พวกเขาอย่างแน่นอน ดังนั้น จงนึกภาพตัวท่านเองที่จมอยู่กับความทุกข์ทรมาน เหงื่อท่วมตัวท่าน ความกลัดกลุ้มปกคลุมท่านไว้ หัวใจในอกของท่านคับแคบเพราะเหงื่อที่ท่วมท้น ความหวาดผวา และความหวาดกลัว ขณะที่ผู้คนอยู่ร่วมกับท่าน ต่างรอคอยการตัดสินชี้ขาดว่าจะไปสู่ที่พำนักแห่งความสุข หรือไปสู่ที่พำนักแห่งความทุกข์ จนกระทั่งความทุกข์ยากของท่านและของสรรพสิ่งทั้งหลายถึงขีดสุด และการยืนของพวกเขาก็ยาวนานออกไป โดยไม่มีผู้ใดพูดกับพวกเขา และไม่มีการพิจารณากิจการของพวกเขา

يَوْمَ يَقُومُ ٱلنَّاسُ لِرَبِّ ٱلْعَـٰلَمِينَ ﴿٦﴾

จากเกาะตาดะฮ์ หรือกะอ์บ์ กล่าวเกี่ยวกับอายะฮ์ «วันที่มนุษย์จะยืนต่อหน้าพระผู้อภิบาลแห่งสากลโลก» (ซูเราะฮ์อัล-มุฏ็อฟฟิฟีน 83:6) ว่า «พวกเขาจะยืนอยู่เป็นเวลาประมาณสามร้อยปี» เขากล่าวว่า ฉันได้ยินอัล-หะซันกล่าวว่า: ท่านคิดอย่างไรกับผู้คนที่ยืนด้วยเท้าของพวกเขาต่อหน้าอัลลอฮ์ ผู้ทรงเกียรติและสูงส่ง เป็นเวลาประมาณห้าหมื่นปี โดยที่พวกเขาไม่ได้กินอาหารแม้แต่คำเดียว และไม่ได้ดื่มน้ำแม้แต่อึกเดียว…

จนกระทั่งเมื่อคอของพวกเขาแทบขาดเพราะความกระหาย และท้องของพวกเขาร้อนรุ่มดั่งถูกเผาไหม้เพราะความหิวโหย พวกเขาก็ถูกนำไปยังไฟนรก แล้วถูกให้ดื่มจากตาน้ำที่เดือดพล่าน ซึ่งความร้อนของมันถึงขีดสุด และไอร้อนของมันรุนแรงยิ่ง ครั้นเมื่อความทุกข์ยากลำบากได้มาถึงพวกเขาจนเกินกว่าที่พวกเขาจะทนได้ พวกเขาต่างก็พูดคุยกันเพื่อแสวงหาผู้ที่มีเกียรติ ณ พระผู้อภิบาลของเขา ให้ช่วยขอชะฟาอะฮ์ (การไกล่เกลี่ย) แก่พวกเขา เพื่อให้พวกเขาได้รับการปลดปล่อยจากสถานที่และการยืนรอคอยนั้น เพื่อจะได้แยกย้ายไปยังสวรรค์หรือไปยังนรก พ้นจากการยืนรอคอยของพวกเขา พวกเขาจึงรีบรุดไปหาท่านนบีอาดัม ท่านนบีนูห์ และหลังจากท่านก็คือท่านนบีอิบรอฮีม และท่านนบีมูซาและท่านนบีอีซาซึ่งมาหลังจากท่านนบีอิบรอฮีม ทุกท่านล้วนกล่าวแก่พวกเขาว่า "แท้จริงพระผู้อภิบาลของฉันทรงกริ้วในวันนี้ ด้วยความกริ้วที่ไม่เคยทรงกริ้วเช่นนี้มาก่อน และจะไม่ทรงกริ้วเช่นนี้อีกหลังจากนี้" ทุกท่านต่างกล่าวถึงความรุนแรงแห่งความกริ้วของพระผู้อภิบาลของท่าน ผู้ทรงเกริกเกียรติและยิ่งใหญ่ และต่างร้องเรียกถึงความวุ่นวายกับตัวเอง โดยกล่าวว่า "ตัวฉัน ตัวฉัน" ท่านจึงวุ่นอยู่กับตัวเองจนไม่อาจขอชะฟาอะฮ์ให้แก่พวกเขาต่อพระผู้อภิบาลของพวกเขาได้ เพราะความห่วงกังวลต่อตัวเองและการรอดพ้นของตน และเช่นนั้นเอง อัลลอฮ์ผู้ทรงเกริกเกียรติและยิ่งใหญ่ตรัสว่า «วันที่ทุกชีวิตจะมาโต้แย้งเพื่อตัวของมันเอง»⁽¹⁾

يَوْمَ تَأْتِى كُلُّ نَفْسٍ تُجَـٰدِلُ عَن نَّفْسِهَا

ดังนั้น จงนึกภาพเสียงของบรรดามัคลูกทั้งหลาย ขณะที่พวกเขาทั้งหมดต่างร้องเรียก โดยแต่ละคนต่างอยู่โดดเดี่ยวกับตัวเอง ร้องเรียกว่า "ตัวฉัน ตัวฉัน" ท่านจะไม่ได้ยินสิ่งใดนอกจากคำว่า "ตัวฉัน ตัวฉัน" โอ้ ช่างน่าสะพรึงกลัวเสียนี่กระไร ขณะที่ตัวท่านเองก็ร้องเรียกไปพร้อมกับพวกเขา ด้วยความวุ่นวายอยู่กับตัวเอง และความห่วงกังวลที่จะให้ตนรอดพ้นจากการลงโทษและการทัณฑ์ของพระผู้อภิบาลของท่าน แล้วท่านคิดอย่างไรกับวันที่ผู้ได้รับการคัดเลือกคือท่านนบีอาดัม ผู้เป็นมิตรสนิทคือท่านนบีอิบรอฮีม ผู้ที่อัลลอฮ์ทรงพูดด้วยคือท่านนบีมูซา และผู้เป็นรูหฺและพระดำรัสคือท่านนบีอีซา ทั้งที่พวกท่านมีเกียรติ ณ อัลลอฮ์ ผู้ทรงเกริกเกียรติและยิ่งใหญ่ และมีฐานะอันสูงส่ง ณ อัลลอฮ์ ผู้ทรงเกริกเกียรติและยิ่งใหญ่ แต่ทุกท่านต่างร้องเรียกว่า "ตัวฉัน ตัวฉัน" ด้วยความหวาดหวั่นต่อความรุนแรงแห่งความกริ้วของพระผู้อภิบาลของท่าน แล้วตัวท่านจะอยู่ ณ จุดใดเมื่อเทียบกับพวกท่านเหล่านั้น ในความหวาดหวั่นของท่านในวันนั้น ในความวุ่นวายของท่านกับวันนั้น และในความโศกเศร้าและความหวาดกลัวของท่าน?

จนกระทั่งเมื่อบรรดามัคลูกหมดหวังจากชะฟาอะฮ์ของพวกท่านเหล่านั้นแล้ว พวกเขาก็มาหาท่านนบีมุหัมมัด ﷺ และขอให้ท่านช่วยขอชะฟาอะฮ์ต่อพระผู้อภิบาลของพวกเขา ท่านจึงตอบรับคำขอนั้นแก่พวกเขา แล้วท่านก็ลุกขึ้นไปยังพระผู้อภิบาลของท่าน ผู้ทรงเกริกเกียรติและยิ่งใหญ่ และขออนุญาตเข้าเฝ้าพระองค์ พระองค์ทรงอนุญาตแก่ท่าน แล้วท่านก็ก้มลงสุญูดต่อพระผู้อภิบาลของท่าน

⁽¹⁾ ซูเราะฮ์อัน-นะห์ล 16:111

…ในสภาพที่ก้มลงสุญูด จากนั้นพระองค์ทรงเปิดให้ท่านได้กล่าวถ้อยคำสรรเสริญพระองค์ และแซ่ซ้องพระองค์ตามที่พระองค์ทรงคู่ควร ทั้งหมดนั้นเกิดขึ้นโดยที่ท่านได้ยิน และบรรดาสรรพสิ่งทั้งหลายก็ได้ยินด้วย จนกระทั่งพระผู้อภิบาลของท่าน ผู้ทรงเกียรติและทรงยิ่งใหญ่ ทรงตอบรับคำขอของท่านให้เร่งนำพวกเขาเข้าสู่การสอบสวน และพิจารณากิจการของพวกเขา⁽¹⁾

⁽¹⁾ กิตาบ อัต-ตะวะฮฮุม วัล-อะฮ์วาล หน้า 5

(หน้านี้เป็นหน้าว่าง ไม่มีข้อความให้แปล)

บทที่แปด

สภาพของมนุษย์ในวันกิยามะฮ์

สภาพของมนุษย์ในวันนั้นแตกต่างกันอย่างชัดเจน ในที่นี้เราจะกล่าวถึงสามกลุ่ม ได้แก่ บรรดาผู้ปฏิเสธศรัทธา (กาฟิร) บรรดาผู้ศรัทธาในเตาฮีดที่ฝ่าฝืน และบรรดาผู้ยำเกรงที่ประพฤติดี

ประเด็นที่หนึ่ง

สภาพของบรรดาผู้ปฏิเสธศรัทธา

หัวข้อที่หนึ่ง

ความต่ำต้อย ความอัปยศ ความเสียใจ และความสิ้นหวังของพวกเขา

ผู้ที่พินิจพิจารณาตัวบทจากอัลกุรอานและซุนนะฮ์ที่บอกเล่าถึงฉากต่าง ๆ ในวันกิยามะฮ์ จะพบความน่าสะพรึงกลัวอันใหญ่หลวงและภัยพิบัติอันร้ายแรงที่จะประสบแก่บรรดาผู้ปฏิเสธศรัทธาผู้กระทำความผิดในวันอันยิ่งใหญ่นั้น

ในประเด็นนี้ เราจะกล่าวถึงฉากบางส่วนที่อัลกุรอานอันทรงเกียรติได้พรรณนาไว้

يَوْمَ يَخْرُجُونَ مِنَ ٱلْأَجْدَاثِ سِرَاعًا كَأَنَّهُمْ إِلَىٰ نُصُبٍ يُوفِضُونَ ﴿٤٣﴾ خَـٰشِعَةً أَبْصَـٰرُهُمْ تَرْهَقُهُمْ ذِلَّةٌ ۚ ذَٰلِكَ ٱلْيَوْمُ ٱلَّذِى كَانُوا۟ يُوعَدُونَ ﴿٤٤﴾

1 – อัลลอฮ์ ตะอาลา ตรัสอธิบายถึงสภาพของบรรดาผู้ปฏิเสธศรัทธาขณะที่พวกเขาออกมาจากหลุมศพว่า «วันที่พวกเขาจะออกมาจากหลุมศพอย่างรีบเร่ง ประหนึ่งว่าพวกเขากำลังกรูกันไปยังเป้าหมายที่ตั้งไว้ สายตาของพวกเขาก้มต่ำ ความต่ำต้อยปกคลุมพวกเขา นั่นคือวันที่พวกเขาถูกสัญญาไว้» (ซูเราะฮ์อัล-มะอาริจ 70:43-44)⁽¹⁾

⁽¹⁾ ซูเราะฮ์อัล-มะอาริจ : 43

อัล-อัจญ์ดาษ หมายถึง หลุมศพ ตัวบทนี้พรรณนาภาพความรวดเร็วที่พวกเขาออกจากหลุมศพในวันนั้น พวกเขามุ่งหน้าไปยังต้นกำเนิดของเสียง ราวกับกำลังรีบเร่งไปยังแท่นบูชาที่พวกเขาเคยเคารพสักการะในโลกดุนยา ทว่าในวันนั้นพวกเขามิได้ออกไปด้วยความรื่นเริง ลำพองและหยิ่งผยองดังที่เคยเป็นเมื่อครั้งมุ่งไปยังแท่นบูชาเหล่านั้น หากแต่พวกเขาอยู่ในสภาพต่ำต้อย สายตาก้มลงต่ำ และความอัปยศครอบงำพวกเขา ตรงตามลักษณะที่อัลลอฮ์ทรงสัญญาไว้กับพวกเขาในโลกดุนยา

فَتَوَلَّ عَنْهُمْ ۘ يَوْمَ يَدْعُ ٱلدَّاعِ إِلَىٰ شَىْءٍ نُّكُرٍ ﴿٦﴾ خُشَّعًا أَبْصَـٰرُهُمْ يَخْرُجُونَ مِنَ ٱلْأَجْدَاثِ كَأَنَّهُمْ جَرَادٌ مُّنتَشِرٌ ﴿٧﴾ مُّهْطِعِينَ إِلَى ٱلدَّاعِ ۖ يَقُولُ ٱلْكَـٰفِرُونَ هَـٰذَا يَوْمٌ عَسِرٌ ﴿٨﴾

๒ – อัลลอฮ์ตะอาลาตรัสว่า «ดังนั้น เจ้าจงผินหลังให้พวกเขาเสีย วันที่ผู้ร้องเรียกจะร้องเรียกไปสู่สิ่งที่น่าสะพรึงกลัว สายตาของพวกเขาจะก้มลงต่ำ พวกเขาจะออกมาจากหลุมศพประหนึ่งตั๊กแตนที่กระจัดกระจาย พวกเขาจะรีบเร่งไปยังผู้ร้องเรียก บรรดาผู้ปฏิเสธศรัทธาจะกล่าวว่า "นี่คือวันที่ยากลำบาก"» (ซูเราะฮ์อัล-เกาะมัร 54:6–8)⁽¹⁾

อายะฮ์นี้ระบุถึงสิ่งเดียวกับที่อายะฮ์ก่อนหน้าได้ระบุไว้ นั่นคือการที่พวกเขาออกมาในสภาพสายตาก้มลงต่ำและต่ำต้อย รีบเร่งไปยังต้นกำเนิดของเสียงที่ร้องเรียกและเชิญชวนพวกเขา และยังให้ความกระจ่างแก่เราเพิ่มขึ้นด้วยการวาดภาพอันมีชีวิตชีวาของฉากการฟื้นคืนชีพและการชุมนุม สภาพของพวกเขาในวันนั้น ทั้งการเคลื่อนไหวและการพุ่งทะยานขณะที่ออกมาอย่างรีบเร่ง เปรียบดั่งสภาพของตั๊กแตนที่กระจัดกระจาย ตัวบทนี้ยังบอกเราด้วยว่า บรรดาผู้ปฏิเสธศรัทธาในวันนั้นจะยอมรับถึงความยากลำบากแห่งสถานการณ์ของพวกเขา «บรรดาผู้ปฏิเสธศรัทธาจะกล่าวว่า "นี่คือวันที่ยากลำบาก"» (ซูเราะฮ์อัล-เกาะมัร 54:8)⁽²⁾

يَقُولُ ٱلْكَـٰفِرُونَ هَـٰذَا يَوْمٌ عَسِرٌ ﴿٨﴾

๓ – ตัวบทที่สามบอกเราว่า บรรดาผู้ปฏิเสธศรัทธาจะร้องคร่ำครวญถึงความวิบัติและความพินาศเมื่อเป่าแตร โดยพากันถามว่าใครกันที่ปลุกพวกเขาขึ้นจากการหลับใหล

وَنُفِخَ فِى ٱلصُّورِ فَإِذَا هُم مِّنَ ٱلْأَجْدَاثِ إِلَىٰ رَبِّهِمْ يَنسِلُونَ ﴿٥١﴾ قَالُوا يَا وَيْلَنَا مَن بَعَثَنَا مِن مَّرْقَدِنَا

«และแตรจะถูกเป่าขึ้น แล้วทันใดนั้นพวกเขาก็รีบเร่งออกจากหลุมศพไปยังพระผู้อภิบาลของพวกเขา พวกเขากล่าวว่า "โอ้ ความวิบัติแก่เราเถิด ใครกันที่ปลุกเราขึ้นจากที่นอนของเรา"» (ซูเราะฮ์ยาซีน 36:51)⁽³⁾

⁽¹⁾ ซูเราะฮ์อัล-เกาะมัร : 6–8 ⁽²⁾ ซูเราะฮ์อัล-เกาะมัร : 8 ⁽³⁾ ซูเราะฮ์ยาซีน : 51

อบูมุหักกัม อัล-ญัสรีย์ เป็นผู้ที่บรรดาพี่น้องของเขามักมาชุมนุมกันอยู่รอบตัวเขา เขาเป็นผู้มีวิทยปัญญา เมื่อใดที่มีผู้อ่านอายะฮ์ข้างต้น เขาจะร้องไห้ แล้วกล่าวว่า

فَإِذَا جَآءَتِ ٱلطَّآمَّةُ ٱلْكُبْرَىٰ ﴿٣٤﴾

«แท้จริงวันกิยามะฮ์นั้น ความน่าสะพรึงกลัวของมันเกินกว่าที่ความคิดของปัญญาจะจินตนาการได้ ขอสาบานต่ออัลลอฮ์ หากผู้คนเหล่านั้นอยู่ในการหลับใหลจริงตามความหมายผิวเผินของคำพูดของพวกเขา พวกเขาคงไม่ร้องคร่ำครวญถึงความวิบัติตั้งแต่แรกที่ถูกฟื้นคืนชีพ และหลังจากนั้นพวกเขาก็ไม่ได้ถูกให้ยืน ณ จุดแห่งการถูกนำเสนอ (ต่อพระองค์) หรือจุดแห่งการถูกสอบสวนใด ๆ เลย เว้นแต่พวกเขาได้ประจักษ์ต่อภัยอันใหญ่หลวงแล้ว และวันกิยามะฮ์พร้อมเรื่องราวอันยิ่งใหญ่ของมันได้เกิดขึ้นแก่พวกเขาอย่างแน่นอน แต่ทว่าตลอดระยะเวลาอันยาวนานที่พวกเขาพำนักอยู่ในบัรซัค พวกเขาได้รับความเจ็บปวดและถูกลงโทษอยู่ในหลุมศพของพวกเขา และพวกเขาไม่ได้ร้องคร่ำครวญถึงความวิบัติเมื่อสิ่งนั้นสิ้นสุดลงจากพวกเขา เว้นแต่เพราะพวกเขาถูกย้ายไปสู่หายนะที่ยิ่งใหญ่กว่า หากเรื่องมิได้เป็นเช่นนั้น ผู้คนเหล่านั้นคงไม่ดูแคลนสภาพที่พวกเขาเคยอยู่จนเรียกมันว่าการหลับใหล และแท้จริงในอัลกุรอานมีหลักฐานยืนยันในเรื่องนี้ คือ «ครั้นเมื่อหายนะอันยิ่งใหญ่ได้มาถึง»⁽¹⁾» แล้วเขาก็ร้องไห้จนเคราของเขาเปียกชุ่ม⁽²⁾

وَلَا تَحْسَبَنَّ ٱللَّهَ غَـٰفِلًا عَمَّا يَعْمَلُ ٱلظَّـٰلِمُونَ ۚ إِنَّمَا يُؤَخِّرُهُمْ لِيَوْمٍ تَشْخَصُ فِيهِ ٱلْأَبْصَـٰرُ ﴿٤٢﴾ مُهْطِعِينَ مُقْنِعِى رُءُوسِهِمْ لَا يَرْتَدُّ إِلَيْهِمْ طَرْفُهُمْ ۖ وَأَفْـِٔدَتُهُمْ هَوَآءٌ ﴿٤٣﴾

1. อีกตัวบทหนึ่งได้เพิ่มลักษณะใหม่ ๆ ให้แก่ภาพของพวกเขาในขณะที่ถูกฟื้นคืนชีพ กล่าวคือ สายตาของพวกเขาจ้องเขม็งและถลนออกมาเพราะความหวาดกลัวอันรุนแรง และหัวใจของพวกเขาว่างเปล่า ไม่มีสิ่งใดนอกจากความหวาดกลัวที่ห้อมล้อมพวกเขาอยู่ อัลลอฮ์ ตะอาลา ตรัสว่า «และเจ้าอย่าได้คิดว่าอัลลอฮ์ทรงเผลอไผลต่อสิ่งที่บรรดาผู้อธรรมกระทำ แท้จริงพระองค์เพียงแต่ทรงประวิงพวกเขาไว้จนถึงวันที่สายตาทั้งหลายจะเบิกค้างในวันนั้น พวกเขารีบเร่งไปพลางเงยศีรษะขึ้น สายตาของพวกเขาไม่กะพริบกลับมายังพวกเขา และหัวใจของพวกเขาว่างเปล่า» (ซูเราะฮ์อิบรอฮีม 14:42-43)⁽³⁾

ท่านอาจารย์สัยยิด กุฏบ์ – ขออัลลอฮ์ทรงเมตตาท่านและประทานผลบุญอันมากมายแก่ท่าน – กล่าวในการอธิบายอายะฮ์เหล่านี้ว่า «ท่านเราะซูล ﷺ นั้นย่อมไม่คิดว่าอัลลอฮ์ทรงเผลอไผลต่อสิ่งที่บรรดาผู้อธรรมกระทำ แต่ทว่าสภาพภายนอกของเรื่องนี้อาจปรากฏเช่นนั้นแก่บางคนที่เห็นบรรดาผู้อธรรมได้รับความสุขสำราญ และได้ยินถึงการขู่สำทับของอัลลอฮ์ แล้วกลับไม่เห็นมันเกิดขึ้นแก่พวกเขาในชีวิตโลกนี้ ดังนั้นสำนวนนี้จึงเผยให้เห็นถึงกำหนดเวลา

⁽¹⁾ ซูเราะฮ์อัน-นาซิอาต : 34 ⁽²⁾ อัน-นิฮายะฮ์ ของอิบนุกะษีร (1/274) ⁽³⁾ ซูเราะฮ์อิบรอฮีม : 42-43

ซึ่งถูกกำหนดไว้สำหรับการลงโทษพวกเขาครั้งสุดท้าย อันเป็นการลงโทษที่ไม่มีการผ่อนผันใด ๆ อีกหลังจากนั้น และไม่มีทางหลุดพ้นจากมันได้ เป็นการลงโทษพวกเขาในวันอันแสนสาหัส วันที่สายตาทั้งหลายเบิกค้างด้วยความตื่นตระหนกและหวาดผวา สายตาเหล่านั้นจะตกตะลึงงุนงง ถูกความน่าสะพรึงกลัวครอบงำจนไม่กะพริบและไม่ขยับเขยื้อน

จากนั้นอัลกุรอานได้วาดภาพของพวกเขาท่ามกลางความโกลาหลแห่งความน่าสะพรึงกลัว... ภาพของพวกเขาที่รีบเร่งไปโดยไม่หยุดรั้งเพื่อสิ่งใด และไม่เหลียวมองสิ่งใด พวกเขาเงยศีรษะขึ้นมิใช่ด้วยความตั้งใจ แต่ศีรษะนั้นถูกตรึงไว้จนพวกเขาไม่อาจขยับมันได้ สายตาของพวกเขาจ้องเขม็งไปยังสิ่งที่พวกเขาเห็นซึ่งเต็มไปด้วยความน่ากลัว ไม่กะพริบและไม่ย้อนกลับมายังพวกเขา หัวใจของพวกเขาว่างเปล่าเพราะความตื่นตระหนก ไม่มีสิ่งใดหลงเหลืออยู่ที่พวกเขาจะรับรู้ จดจำ หรือนึกถึงได้ หัวใจนั้นจึงว่างโหวงดุจอากาศ นี่คือวันที่อัลลอฮ์ทรงเลื่อนพวกเขาไว้จนถึง ณ ที่ซึ่งพวกเขาจะต้องยืนอยู่ในสภาพเช่นนี้ และต้องเผชิญกับความหวาดกลัวนี้ ซึ่งปรากฏเป็นภาพผ่านถ้อยคำทั้งสี่ท่อนนี้ อันน่าตื่นตะลึงและครอบงำพวกเขาไว้ ดุจนกตัวเล็ก ๆ ที่อยู่ในกรงเล็บของเหยี่ยวอันน่าสะพรึงกลัว:

إِنَّمَا يُؤَخِّرُهُمْ لِيَوْمٍ تَشْخَصُ فِيهِ ٱلْأَبْصَـٰرُ ﴿٤٢﴾ مُهْطِعِينَ مُقْنِعِى رُءُوسِهِمْ لَا يَرْتَدُّ إِلَيْهِمْ طَرْفُهُمْ ۖ وَأَفْـِٔدَتُهُمْ هَوَآءٌ ﴿٤٣﴾

«แท้จริงพระองค์ทรงเลื่อนพวกเขาไว้เพียงเพื่อวันหนึ่งซึ่งสายตาทั้งหลายจะเบิกค้าง พวกเขาจะรีบเร่งไปพลางเงยศีรษะของพวกเขาขึ้น สายตาของพวกเขาไม่ย้อนกลับมายังพวกเขา และหัวใจของพวกเขาว่างเปล่า» (ซูเราะฮ์อิบรอฮีม 14:42-43)⁽¹⁾

ความรีบเร่งที่ถูกผลักดันให้วิ่งไป ในท่าทางที่เบิกตาค้าง น่ารังเกียจ และถูกตรึงไว้ พร้อมกับหัวใจที่ตื่นตระหนก กระเจิดกระเจิง และว่างเปล่าจากการรับรู้และความเข้าใจทั้งปวง... ทั้งหมดนี้บ่งบอกถึงความน่าสะพรึงกลัวที่ทำให้สายตาทั้งหลายเบิกค้าง»⁽²⁾

وَأَنذِرْهُمْ يَوْمَ ٱلْـَٔازِفَةِ إِذِ ٱلْقُلُوبُ لَدَى ٱلْحَنَاجِرِ كَـٰظِمِينَ ۚ مَا لِلظَّـٰلِمِينَ مِنْ حَمِيمٍ وَلَا شَفِيعٍ يُطَاعُ ﴿١٨﴾

1. อัลกุรอานได้พรรณนาถึงความตื่นตระหนกที่ครอบงำจิตใจของบรรดาผู้ปฏิเสธศรัทธาในวันแห่งการยืนอันยิ่งใหญ่ โดยตรัสว่า: «และจงเตือนพวกเขาถึงวันที่ใกล้เข้ามา ขณะที่หัวใจทั้งหลายขึ้นมาจุกอยู่ที่ลำคอ โดยพวกเขาต้องอดกลั้นความทุกข์ไว้ สำหรับผู้อธรรมนั้นจะไม่มีมิตรสนิทและไม่มีผู้ให้การช่วยเหลือ (ชะฟาอะฮ์) คนใดที่จะได้รับการยอมรับ» (ซูเราะฮ์ฆอฟิร 40:18)⁽³⁾

⁽¹⁾ ซูเราะฮ์อิบรอฮีม : 42 ⁽²⁾ ฟี ซิลาลิลกุรอาน (4/2111) ⁽³⁾ ซูเราะฮ์ฆอฟิร : 18

«อัล-อาซิฟะฮ์ ... คือสิ่งที่ใกล้เข้ามาและมาถึงอย่างรวดเร็ว ... นั่นคือวันกิยามะฮ์ ถ้อยคำนี้วาดภาพให้เห็นราวกับว่ามันกำลังคืบคลานเข้ามา ลมหายใจจึงอึดอัดและหอบกระหืดกระหอบ ราวกับว่าหัวใจที่ทุกข์ระทมนั้นกดทับอยู่ที่ลำคอ พวกเขากลั้นลมหายใจ กลั้นความเจ็บปวด และกลั้นความหวาดกลัวของตนไว้ การกลั้นนั้นทำให้พวกเขาทุกข์ทรมานและหนักอึ้งอยู่ในอก พวกเขาไม่พบมิตรสนิทคนใดที่จะเห็นใจพวกเขา และไม่พบผู้ช่วยเหลือ (ชะฟาอะฮ์) คนใดที่ถ้อยคำของเขาจะได้รับการยอมรับ ณ สถานที่ยืนอันคับขันและทุกข์ระทมนี้»⁽¹⁾

6- เนื่องจากคนเหล่านี้ตามการตัดสินของอัลลอฮ์เป็นผู้กระทำผิดที่ฝ่าฝืนต่อพระผู้สร้างและพระเจ้าของพวกเขา และหยิ่งผยองไม่ยอมเคารพภักดีและไม่ยอมเชื่อฟังพระองค์ พวกเขาจึงจะถูกนำตัวมายังพระผู้อภิบาลและพระผู้สร้างของพวกเขาในสภาพที่ถูกล่ามรวมกันด้วยโซ่ตรวน สวมเสื้อที่ทำจากน้ำมันดิน และไฟโหมคลุมใบหน้าของพวกเขา ช่างเป็นสภาพที่น่าสยดสยองยิ่งนัก และสิ่งที่พวกเขาต้องเผชิญนั้นช่างร้ายแรงยิ่งนัก

يَوْمَ تُبَدَّلُ ٱلْأَرْضُ غَيْرَ ٱلْأَرْضِ وَٱلسَّمَـٰوَٰتُ ۖ وَبَرَزُوا۟ لِلَّهِ ٱلْوَٰحِدِ ٱلْقَهَّارِ ﴿٤٨﴾ وَتَرَى ٱلْمُجْرِمِينَ يَوْمَئِذٍ مُّقَرَّنِينَ فِى ٱلْأَصْفَادِ ﴿٤٩﴾ سَرَابِيلُهُم مِّن قَطِرَانٍ وَتَغْشَىٰ وُجُوهَهُمُ ٱلنَّارُ ﴿٥٠﴾

«วันที่แผ่นดินนี้จะถูกเปลี่ยนเป็นแผ่นดินอื่น และชั้นฟ้าทั้งหลายก็เช่นกัน และพวกเขาจะออกมาเผชิญหน้าต่ออัลลอฮ์ผู้ทรงเอกะ ผู้ทรงพิชิต และเจ้าจะเห็นบรรดาผู้กระทำผิดในวันนั้นถูกล่ามรวมกันด้วยโซ่ตรวน เสื้อผ้าของพวกเขาทำมาจากน้ำมันดิน และไฟจะโหมคลุมใบหน้าของพวกเขา» (ซูเราะฮ์อิบรอฮีม 14:48-50)⁽²⁾

อัฏ-เฏาะบะรีย์ (ขออัลลอฮ์ทรงเมตตาท่าน) กล่าวในการอธิบายอายะฮ์เหล่านี้ว่า «และเจ้าจะได้เห็นบรรดาผู้ที่ปฏิเสธศรัทธาต่ออัลลอฮ์ ซึ่งได้ก่ออาชญากรรมด้วยการตั้งภาคี (ชิริก) ในโลกดุนยา ในวันนั้น หมายถึงวันที่แผ่นดินนี้จะถูกเปลี่ยนเป็นแผ่นดินอื่นและชั้นฟ้าทั้งหลายก็เช่นกัน «ถูกล่ามรวมกันด้วยโซ่ตรวน»⁽³⁾ พระองค์ตรัสว่า มือและเท้าของพวกเขาถูกล่ามติดกับคอด้วย "อัล-อัศฟาด" ซึ่งก็คือเครื่องพันธนาการจำพวกปลอกคอและโซ่ เอกพจน์ของคำนี้คือ "ศ็อฟด์"»⁽⁴⁾

ส่วน "อัส-สะรอบีล" คือเสื้อที่พวกเขาสวมใส่ และ "อัล-เกาะฏิรอน" คือสารที่ใช้ทาตัวอูฐเมื่อมันเป็นโรคเรื้อน และมีผู้กล่าวว่า อัล-เกาะฏิรอน คือทองแดง (หลอมเหลว)

7- ในวันนั้นดวงอาทิตย์จะเคลื่อนเข้ามาใกล้ศีรษะของบ่าวทั้งหลาย จนกระทั่งระหว่างมันกับพวกเขาเหลือเพียง

⁽¹⁾ ฟี ซิลาลิลกุรอาน 6/3074 ⁽²⁾ ซูเราะฮ์อิบรอฮีม: 48-50 ⁽³⁾ ซูเราะฮ์อิบรอฮีม: 49 ⁽⁴⁾ ตัฟซีรอิบนุญะรีร อัฏ-เฏาะบะรีย์ (13/254)

เว้นแต่เพียงระยะหนึ่งไมล์เท่านั้น และหากพวกเขามิได้ถูกสร้างขึ้นมาในสภาพที่ไม่อาจแตกดับได้ พวกเขาก็คงจะหลอมละลายและระเหยไปแล้ว แต่ทว่าหลังจากความตายแล้ว พวกเขาจะไม่ตายอีก

تدنى الشمس يوم القيامة من الخلق ، حتى تكون منهم كمقدار ميل

เหงื่อของพวกเขาจะไหลซึมลงไปในแผ่นดินจนแผ่นดินชุ่มฉ่ำ จากนั้นก็จะท่วมสูงขึ้นเหนือแผ่นดิน และท่วมพวกเขาตามขนาดของการงานของพวกเขา ในเศาะฮีหฺมุสลิม รายงานจากอัล-มิกดาด อิบนุ อัล-อัสวัด (ร.ฎ.) กล่าวว่า ฉันได้ยินท่านเราะซูลุลลอฮ์ ﷺ กล่าวว่า «ในวันกิยามะฮ์ ดวงอาทิตย์จะถูกทำให้เข้าใกล้สรรพสิ่งจนกระทั่งอยู่ห่างจากพวกเขาเพียงประมาณหนึ่งไมล์»

สุลัยม์ อิบนุ อามิร กล่าวว่า ขอสาบานต่ออัลลอฮ์ ฉันไม่รู้ว่าท่านหมายถึงไมล์อะไร จะเป็นระยะทางบนแผ่นดิน หรือจะเป็นไม้ที่ใช้ป้ายกุหลี (ซุรมะฮ์) ที่ดวงตา

فيكون الناس على قدر أعمالهم في العرق ، فمنهم من يكون إلى كعبيه . ومنهم من يكون إلى ركبتيه . ومنهم من يكون إلى حقويه . ومنهم من يلجمه العرق إلجاما

ท่านกล่าวว่า «แล้วมนุษย์จะจมอยู่ในเหงื่อตามขนาดของการงานของพวกเขา ในหมู่พวกเขามีผู้ที่เหงื่อท่วมถึงตาตุ่มทั้งสอง บางคนเหงื่อท่วมถึงหัวเข่าทั้งสอง บางคนเหงื่อท่วมถึงเอว และบางคนเหงื่อท่วมถึงปากราวกับถูกสวมบังเหียน»

เขากล่าวว่า และท่านเราะซูลุลลอฮ์ ﷺ ได้ใช้มือชี้ไปที่ปากของท่าน⁽¹⁾

يَوْمَ يَقُومُ ٱلنَّاسُ لِرَبِّ ٱلْعَـٰلَمِينَ ﴿٦﴾

يقوم أحدهم في رشحه إلى أنصاف أذنيه

ในเศาะฮีหฺของอัล-บุคอรีย์และมุสลิม รายงานจากอิบนุ อุมัร (ร.ฎ.) จากท่านนบี ﷺ เกี่ยวกับอายะฮ์ «วันที่มนุษย์จะยืนต่อหน้าพระเจ้าแห่งสากลโลก» (ซูเราะฮ์อัล-มุฏ็อฟฟิฟีน 83:6)⁽²⁾ ท่านกล่าวว่า «คนหนึ่งในหมู่พวกเขาจะยืนจมอยู่ในเหงื่อของตนเองจนถึงครึ่งใบหูทั้งสองของเขา»⁽³⁾

يعرق الناس يوم القيامة حتى يذهب عرقهم في الأرض

ในเศาะฮีหฺของอัล-บุคอรีย์และมุสลิม รายงานจากอบูฮุร็อยเราะฮ์ (ร.ฎ.) ว่า ท่านเราะซูลุลลอฮ์ ﷺ กล่าวว่า «ในวันกิยามะฮ์ มนุษย์จะมีเหงื่อออกจนกระทั่งเหงื่อของพวกเขาไหลซึมลงไปในแผ่นดิน…

أَلَا يَظُنُّ أُو۟لَـٰٓئِكَ أَنَّهُم مَّبْعُوثُونَ ﴿٤﴾

⁽¹⁾ เศาะฮีหฺมุสลิม, กิตาบุลญันนะฮ์, บาบ ฟี ศิฟะติลกิยามะฮ์ (4/2196), หมายเลข (2864) ⁽²⁾ ซูเราะฮ์อัล-มุฏ็อฟฟิฟีน : 6 ⁽³⁾ รายงานโดยอัล-บุคอรีย์ในกิตาบุรริกอก, บาบ เกาลุลลอฮิ ตะอาลา «พวกเขาไม่คิดดอกหรือว่าพวกเขาจะถูกให้ฟื้นคืนชีพ» (ซูเราะฮ์อัล-มุฏ็อฟฟิฟีน 83:4), ฟัตหุลบารีย์ (11/392) และรายงานโดยมุสลิมในกิตาบุลญันนะฮ์ วะ ศิฟะติ นะอีมิฮา, บาบ ฟี ศิฟะติ เยามิลกิยามะฮ์ [4/2862], หมายเลข 2862

سبعين ذراعا ، ويلجمهم حتى يبلغ آذانهم

เจ็ดสิบศอก และ (เหงื่อนั้น) จะท่วมถึงปากของพวกเขาจนกระทั่งถึงใบหูของพวกเขา»⁽¹⁾

وَأَنذِرْهُمْ يَوْمَ ٱلْحَسْرَةِ إِذْ قُضِىَ ٱلْأَمْرُ وَهُمْ فِى غَفْلَةٍ وَهُمْ لَا يُؤْمِنُونَ ﴿٣٩﴾

8 – เมื่อบรรดาผู้ปฏิเสธศรัทธาได้เห็นการลงโทษและความต่ำต้อยที่ประสบแก่บรรดาผู้ปฏิเสธศรัทธาที่ตั้งภาคี พวกเขาจะเกิดความเสียใจและความสำนึกผิด และเพราะความเสียใจอันมากมายจากการลงโทษนั้น อัลลอฮ์จึงทรงเรียกวันนั้นว่า "วันแห่งความเสียใจ" «และจงตักเตือนพวกเขาถึงวันแห่งความเสียใจ เมื่อกิจการได้ถูกตัดสินแล้ว ขณะที่พวกเขาอยู่ในความหลงลืม และพวกเขาไม่ศรัทธา»⁽²⁾

وَيَوْمَ يَعَضُّ الظَّالِمُ عَلَىٰ يَدَيْهِ يَقُولُ يَا لَيْتَنِي اتَّخَذْتُ مَعَ الرَّسُولِ سَبِيلًا ﴿٢٧﴾ يَا وَيْلَتَىٰ لَيْتَنِي لَمْ أَتَّخِذْ فُلَانًا خَلِيلًا ﴿٢٨﴾ لَّقَدْ أَضَلَّنِى عَنِ ٱلذِّكْرِ بَعْدَ إِذْ جَآءَنِى ۗ وَكَانَ ٱلشَّيْطَـٰنُ لِلْإِنسَـٰنِ خَذُولًا ﴿٢٩﴾

และเนื่องด้วยความเสียใจและความสำนึกผิดอย่างรุนแรงของผู้ปฏิเสธศรัทธา ที่เขาไม่ได้ปฏิบัติตามเราะซูลที่ถูกส่งมายังเขา แต่กลับไปปฏิบัติตามศัตรูของบรรดาเราะซูล เขาจึงกัดมือทั้งสองข้างของตนเอง «และวันที่ผู้อธรรมจะกัดมือทั้งสองของเขา โดยกล่าวว่า โอ้ ถ้าหากฉันได้ยึดถือแนวทางร่วมกับเราะซูลก็จะดี โอ้ ความวิบัติแก่ฉัน ถ้าหากฉันไม่ได้ยึดเอาคนนั้นเป็นเพื่อนสนิทก็จะดี แท้จริงเขาได้ทำให้ฉันหลงออกไปจากการรำลึก (อัลกุรอาน) หลังจากที่มันได้มายังฉันแล้ว และชัยฏอนนั้นเป็นผู้ทอดทิ้งมนุษย์เสมอ»⁽³⁾

وَيَوْمَ تَقُومُ ٱلسَّاعَةُ يُبْلِسُ ٱلْمُجْرِمُونَ ﴿١٢﴾

9 – และในวันนั้น บรรดาผู้ปฏิเสธศรัทธาจะรู้อย่างแน่ชัดว่าบาปของพวกเขาจะไม่ได้รับการอภัย และข้อแก้ตัวของพวกเขาจะไม่ถูกรับฟัง พวกเขาจึงสิ้นหวังจากความเมตตาของอัลลอฮ์ «และวันที่วันกิยามะฮ์จะเกิดขึ้น บรรดาผู้กระทำผิดจะสิ้นหวัง»⁽⁴⁾

يَوْمَئِذٍ يَوَدُّ ٱلَّذِينَ كَفَرُوا۟ وَعَصَوُا۟ ٱلرَّسُولَ لَوْ تُسَوَّىٰ بِهِمُ ٱلْأَرْضُ

وَيَقُولُ الْكَافِرُ يَا لَيْتَنِي كُنتُ تُرَابًا ﴿٤٠﴾

10 – และในวันนั้น บรรดาผู้ปฏิเสธศรัทธาจะปรารถนาให้อัลลอฮ์ทรงทำลายพวกเขา และทำให้พวกเขากลายเป็นดิน «ในวันนั้น บรรดาผู้ที่ปฏิเสธศรัทธาและฝ่าฝืนเราะซูลจะปรารถนาว่า หากแผ่นดินถูกทำให้ราบเรียบไปพร้อมกับพวกเขาก็จะดี»⁽⁵⁾ «และผู้ปฏิเสธศรัทธาจะกล่าวว่า โอ้ ถ้าหากฉันได้เป็นดินก็จะดี»⁽⁶⁾ แล้วท่านจะคิดอย่างไรกับกลุ่มชนที่ความตายของพวกเขากลายเป็นความปรารถนาสูงสุดของพวกเขา!!

⁽¹⁾ แหล่งอ้างอิงข้างต้น และสำนวนนี้เป็นของอัล-บุคอรีย์ ⁽²⁾ ซูเราะฮ์มัรยัม 19:39 ⁽³⁾ ซูเราะฮ์อัล-ฟุรกอน 25:27–28 ⁽⁴⁾ ซูเราะฮ์อัร-รูม 30:12 ⁽⁵⁾ ซูเราะฮ์อัน-นิสาอ์ 4:41 ⁽⁶⁾ ซูเราะฮ์อัน-นะบะอ์ 78:40

หัวข้อย่อยที่สอง: การทำให้การงานของพวกเขาไร้ผล

การงานของบรรดาผู้ปฏิเสธศรัทธามีสองประเภท ประเภทแรก คือการละเมิดขอบเขต การอธรรม การก่อความเสียหายบนแผ่นดิน และสิ่งอื่นในทำนองนี้ การงานเหล่านี้เป็นโมฆะและเสื่อมเสีย ผู้กระทำไม่ได้หวังความดีใดจากมัน และไม่ได้คาดหวังผลตอบแทนใดจากมันเลย

أَوْ كَظُلُمَـٰتٍ فِى بَحْرٍ لُّجِّىٍّ يَغْشَىٰهُ مَوْجٌ مِّن فَوْقِهِۦ مَوْجٌ مِّن فَوْقِهِۦ سَحَابٌ ۚ ظُلُمَـٰتٌۢ بَعْضُهَا فَوْقَ بَعْضٍ إِذَآ أَخْرَجَ يَدَهُۥ لَمْ يَكَدْ يَرَىٰهَا ۗ وَمَن لَّمْ يَجْعَلِ ٱللَّهُ لَهُۥ نُورًا فَمَا لَهُۥ مِن نُّورٍ ﴿٤٠﴾

อัลกุรอานได้เปรียบการงานเหล่านี้กับความมืดที่ซ้อนทับกันเป็นชั้น ๆ ว่า «หรือเปรียบเสมือนความมืดในทะเลลึก มีคลื่นปกคลุมอยู่ เหนือคลื่นนั้นมีคลื่นอีก และเหนือขึ้นไปมีเมฆ เป็นความมืดที่ซ้อนกันชั้นแล้วชั้นเล่า เมื่อเขายื่นมือออกมา เขาแทบจะมองไม่เห็นมัน และผู้ใดที่อัลลอฮ์มิได้ทรงให้แสงสว่างแก่เขา เขาก็จะไม่มีแสงสว่างใด ๆ เลย» (ซูเราะฮ์อัน-นูร 24:40)⁽¹⁾

ประเภทที่สอง คือการงานที่พวกเขาคิดว่าจะช่วยพวกเขาให้รอดพ้นจากอัลลอฮ์ได้บ้าง เช่น การบริจาคทาน การปลดปล่อยทาส การเชื่อมสัมพันธ์เครือญาติ และการใช้จ่ายในหนทางแห่งความดี อัลลอฮ์ได้ทรงยกอุปมาหลายประการสำหรับการงานประเภทนี้ไว้ในคัมภีร์ของพระองค์

وَٱلَّذِينَ كَفَرُوٓا۟ أَعْمَـٰلُهُمْ كَسَرَابٍۭ بِقِيعَةٍ يَحْسَبُهُ ٱلظَّمْـَٔانُ مَآءً حَتَّىٰٓ إِذَا جَآءَهُۥ لَمْ يَجِدْهُ شَيْـًٔا وَوَجَدَ ٱللَّهَ عِندَهُۥ فَوَفَّىٰهُ حِسَابَهُۥ ۗ وَٱللَّهُ سَرِيعُ ٱلْحِسَابِ ﴿٣٩﴾

ในบางแห่ง พระองค์ทรงเปรียบการงานเหล่านี้กับพยับแดด ซึ่งผู้ที่มองเห็นคิดว่าเป็นน้ำ แต่เมื่อเขามาถึงมัน ทั้งที่หวังว่าจะไปถึงและดื่มดับกระหายให้คลายความกระหายของเขา เขากลับไม่พบสิ่งใดเลย «และบรรดาผู้ปฏิเสธศรัทธา การงานของพวกเขาเปรียบเสมือนพยับแดดในที่ราบโล่ง ซึ่งผู้กระหายน้ำคิดว่าเป็นน้ำ จนกระทั่งเมื่อเขามาถึงมัน เขาก็ไม่พบสิ่งใดเลย แต่เขากลับพบอัลลอฮ์ ณ ที่นั้น แล้วพระองค์ทรงชำระบัญชีของเขาอย่างครบถ้วน และอัลลอฮ์นั้นทรงรวดเร็วในการชำระบัญชี» (ซูเราะฮ์อัน-นูร 24:39)⁽²⁾

مَثَلُ مَا يُنفِقُونَ فِى هَـٰذِهِ ٱلْحَيَوٰةِ ٱلدُّنْيَا كَمَثَلِ رِيحٍ فِيهَا صِرٌّ أَصَابَتْ حَرْثَ قَوْمٍ ظَلَمُوٓا۟ أَنفُسَهُمْ فَأَهْلَكَتْهُ ۚ وَمَا ظَلَمَهُمُ ٱللَّهُ وَلَـٰكِنْ أَنفُسَهُمْ يَظْلِمُونَ ﴿١١٧﴾

และในอีกแห่งหนึ่ง พระองค์ทรงเปรียบการงานเหล่านี้กับลมแรงที่หนาวจัด ซึ่งพัดผ่านพืชผลและผลไม้แล้วทำลายมันจนสิ้น «อุปมาสิ่งที่พวกเขาใช้จ่ายไปในชีวิตความเป็นอยู่แห่งโลกนี้ ประหนึ่งลมที่มีความหนาวจัด ได้พัดถูกไร่นาของกลุ่มชนที่อธรรมต่อตัวเอง แล้วมันก็ทำลายไร่นานั้นเสีย และอัลลอฮ์มิได้ทรงอธรรมต่อพวกเขา แต่พวกเขาต่างหากที่อธรรมต่อตัวของพวกเขาเอง» (ซูเราะฮ์อาล อิมรอน 3:117)⁽³⁾

⁽¹⁾ ซูเราะฮ์อัน-นูร : 40 ⁽²⁾ ซูเราะฮ์อัน-นูร : 39 ⁽³⁾ ซูเราะฮ์อาล อิมรอน : 117

คำว่า "อัศ-ศิร" (الصر) หมายถึง ความหนาวเย็นอย่างรุนแรง และลมหนาวเหล่านี้ก็คือการปฏิเสธศรัทธา (กุฟร์) และการตั้งภาคี (ชิริก) ซึ่งเผาผลาญการงานที่ดีของพวกเขา

مَّثَلُ ٱلَّذِينَ كَفَرُوا۟ بِرَبِّهِمْ ۖ أَعْمَـٰلُهُمْ كَرَمَادٍ ٱشْتَدَّتْ بِهِ ٱلرِّيحُ فِى يَوْمٍ عَاصِفٍ ۖ لَّا يَقْدِرُونَ مِمَّا كَسَبُوا۟ عَلَىٰ شَىْءٍ ۚ ذَٰلِكَ هُوَ ٱلضَّلَـٰلُ ٱلْبَعِيدُ ﴿١٨﴾

ในที่แห่งที่สาม อัลลอฮ์ทรงเปรียบการงานของพวกเขาเหมือนขี้เถ้าที่ถูกลมพายุพัดกระจายไปทุกหนแห่ง แล้วเจ้าของจะรวบรวมมันกลับคืนมาได้อย่างไรหลังจากที่มันกระจัดกระจายไปแล้ว!! «อุปมาบรรดาผู้ปฏิเสธศรัทธาต่อพระเจ้าของพวกเขา การงานของพวกเขาเปรียบเสมือนขี้เถ้าที่ถูกลมพัดอย่างแรงในวันที่มีพายุ พวกเขาไม่สามารถได้รับสิ่งใดเลยจากสิ่งที่พวกเขาได้ขวนขวายไว้ นั่นคือการหลงผิดอันไกลลิบ» (ซูเราะฮ์อิบรอฮีม 14:18)⁽¹⁾

وَقَدِمْنَآ إِلَىٰ مَا عَمِلُوا۟ مِنْ عَمَلٍ فَجَعَلْنَـٰهُ هَبَآءً مَّنثُورًا ﴿٢٣﴾

ด้วยเหตุนี้ อัลลอฮ์จึงทรงทำให้การงานของบรรดาผู้ปฏิเสธศรัทธากลายเป็นผงธุลีที่ปลิวว่อน «และเราได้มุ่งไปยังสิ่งที่พวกเขาได้กระทำไว้จากการงานใด ๆ แล้วเราได้ทำให้มันเป็นผงธุลีที่ปลิวว่อน» (ซูเราะฮ์อัล-ฟุรกอน 25:23)⁽²⁾

قُلْ هَلْ نُنَبِّئُكُم بِٱلْأَخْسَرِينَ أَعْمَـٰلًا ﴿١٠٣﴾ ٱلَّذِينَ ضَلَّ سَعْيُهُمْ فِى ٱلْحَيَوٰةِ ٱلدُّنْيَا وَهُمْ يَحْسَبُونَ أَنَّهُمْ يُحْسِنُونَ صُنْعًا ﴿١٠٤﴾ أُو۟لَـٰٓئِكَ ٱلَّذِينَ كَفَرُوا۟ بِـَٔايَـٰتِ رَبِّهِمْ وَلِقَآئِهِۦ فَحَبِطَتْ أَعْمَـٰلُهُمْ فَلَا نُقِيمُ لَهُمْ يَوْمَ ٱلْقِيَـٰمَةِ وَزْنًا ﴿١٠٥﴾ ذَٰلِكَ جَزَآؤُهُمْ جَهَنَّمُ بِمَا كَفَرُوا۟ وَٱتَّخَذُوٓا۟ ءَايَـٰتِى وَرُسُلِى هُزُوًا ﴿١٠٦﴾

ชนกลุ่มนี้ซึ่งคิดว่าตนเองอยู่บนความดีนั้น จะต้องพบกับความตกตะลึงในวันกิยามะฮ์ว่าการงานของพวกเขาเป็นโมฆะและสูญเปล่า ในจำนวนนี้ได้แก่บรรดานักบวชผู้เคร่งในการทำอิบาดะฮ์ของชาวยิวและชาวคริสต์ภายหลังการแต่งตั้งท่านนบี ﷺ ให้เป็นศาสนทูต เพราะส่วนหนึ่งในหมู่พวกเขาทุ่มเทตนเองในการทำอิบาดะฮ์และทำความดีต่าง ๆ โดยคิดว่าสิ่งนั้นจะเป็นประโยชน์แก่พวกเขา ณ อัลลอฮ์ ตะบาเราะกะ วะตะอาลา เช่นเดียวกับบรรดาผู้ที่อ้างตนว่าเป็นมุสลิม แต่พวกเขากลับตั้งภาคีต่ออัลลอฮ์ด้วยสิ่งที่พระองค์มิได้ทรงประทานหลักฐานใด ๆ ลงมา และเคารพสักการะสิ่งอื่นนอกจากอัลลอฮ์ คนเหล่านี้ทั้งหมด การงานของพวกเขาจะไม่ยังประโยชน์แก่พวกเขาเลย และอัลลอฮ์จะไม่ทรงให้น้ำหนักใด ๆ แก่พวกเขาในวันกิยามะฮ์ «จงกล่าวเถิด (มุฮัมมัด) ว่า จะให้เราบอกพวกท่านไหมว่าใครคือผู้ที่ขาดทุนที่สุดในการงาน คือบรรดาผู้ที่ความพยายามของพวกเขาในชีวิตแห่งโลกนี้หลงผิดไป ทั้ง ๆ ที่พวกเขาคิดว่าพวกเขากำลังทำสิ่งที่ดีแล้ว ชนเหล่านั้นคือบรรดาผู้ปฏิเสธศรัทธาต่อบรรดาอายะฮ์ของพระเจ้าของพวกเขาและการพบกับพระองค์ ดังนั้นการงานของพวกเขาจึงไร้ผล และเราจะไม่ให้น้ำหนักใด ๆ แก่พวกเขาในวันกิยามะฮ์ นั่นคือการตอบแทนของพวกเขา คือนรกญะฮันนัม เนื่องด้วยการที่พวกเขาปฏิเสธศรัทธา และยึดเอาบรรดาอายะฮ์ของข้าและบรรดาศาสนทูตของข้าเป็นที่เย้ยหยัน» (ซูเราะฮ์อัล-กะฮ์ฟี 18:103-106)⁽³⁾

« هم اليهود والنصارى ، أما اليهود فكذبوا محمدا ﷺ ، وأمّا النصارى

มุศอับ บิน สะอัด ได้ถามบิดาของเขา คือ สะอัด บิน อบีวักกอศ (ร.ฎ.) เกี่ยวกับผู้ที่ขาดทุนที่สุดในการงาน ท่านตอบว่า «พวกเขาคือชาวยิวและชาวคริสต์ สำหรับชาวยิวนั้น พวกเขาปฏิเสธท่านมุฮัมมัด ﷺ ส่วนชาวคริสต์นั้น

⁽¹⁾ ซูเราะฮ์อิบรอฮีม : 18 ⁽²⁾ ซูเราะฮ์อัล-ฟุรกอน : 23 ⁽³⁾ ซูเราะฮ์อัล-กะฮ์ฟี : 103-106

فكفروا بالجنة ، وقالوا : لا طعام فيها ولا شراب

แล้วพวกเขาก็ปฏิเสธสวรรค์ และกล่าวว่า ในนั้นไม่มีอาหารและไม่มีเครื่องดื่ม»⁽¹⁾

แท้จริง ที่ชาวยิวและชาวคริสต์เป็นผู้ที่ขาดทุนที่สุดในการงาน ก็เพราะส่วนมากของพวกเขาคิดว่าตนเองอยู่บนสัจธรรม และอุตสาหะในการทำอิบาดะฮ์ ทว่าความจริงแล้วพวกเขาคือผู้ขาดทุน เพราะพวกเขาปฏิเสธศรัทธาต่อท่านเราะซูลของอัลลอฮ์ผู้เป็นนบีคนสุดท้าย และต่อคัมภีร์ของพระองค์ที่ถูกประทานลงมา อีกทั้งยังปฏิเสธสิ่งต่าง ๆ มากมายที่ถูกประทานลงมาแก่พวกเขาจากพระเจ้าของพวกเขา และศรัทธาต่อสิ่งที่ถูกบิดเบือนในศาสนาของพวกเขา

وَمَن يَبْتَغِ غَيْرَ ٱلْإِسْلَـٰمِ دِينًا فَلَن يُقْبَلَ مِنْهُ وَهُوَ فِى ٱلْـَٔاخِرَةِ مِنَ ٱلْخَـٰسِرِينَ ﴿٨٥﴾

يا رسول الله ، ابن جدعان كان في الجاهلية يصل الرحم ، ويطعم المسكين ، فهل ذاك نافعه ؟ قال : لا ينفعه ، إنه لم يقل يوما : رب اغفر لي خطيئتي يوم الدين

ดังนั้น การงานเหล่านี้ที่บรรดาผู้ปฏิเสธศรัทธาคิดว่าจะเป็นประโยชน์แก่พวกเขาในวันแห่งการตอบแทน จึงไม่มีน้ำหนักและไม่มีคุณค่าใด ๆ ในวันนั้น เพราะมันตั้งอยู่บนสิ่งที่ไม่ใช่รากฐาน «และผู้ใดแสวงหาศาสนาอื่นจากอิสลาม ก็จะไม่ถูกตอบรับจากเขาเป็นอันขาด และในอาคิเราะฮ์เขาจะอยู่ในหมู่ผู้ขาดทุน» (ซูเราะฮ์อาล อิมรอน 3:85)⁽²⁾ และรากฐานนั้นก็คืออิสลาม ตราบใดที่คนคนหนึ่งไม่ได้เป็นมุสลิมผู้ยึดมั่นในเตาฮีด การงานของเขาก็จะถูกปฏิเสธ และความพยายามของเขาก็จะเป็นบาปที่ไม่ได้รับการตอบแทน มุสลิมได้รายงานไว้ในเศาะฮีหฺของท่าน จากท่านหญิงอาอิชะฮ์ (ร.ฎ.) ว่า นางกล่าวว่า «โอ้ท่านเราะซูลของอัลลอฮ์ อิบนุญุดอานในสมัยญาฮิลียะฮ์เคยเชื่อมสัมพันธ์เครือญาติ และให้อาหารแก่คนยากจน เช่นนั้นสิ่งดังกล่าวจะเป็นประโยชน์แก่เขาหรือไม่?» ท่านตอบว่า «มันไม่เป็นประโยชน์แก่เขา เพราะแท้จริงเขาไม่เคยกล่าวแม้สักวันหนึ่งว่า ข้าแต่พระเจ้าของข้าพระองค์ โปรดอภัยความผิดของข้าพระองค์ในวันแห่งการตอบแทนด้วยเถิด»⁽³⁾

หัวข้อที่สาม

การทะเลาะวิวาทกันของชาวนรก

เมื่อบรรดาผู้ปฏิเสธศรัทธาซึ่งเป็นศัตรูของอัลลอฮ์ได้ประจักษ์ด้วยตาถึงการลงโทษที่ถูกเตรียมไว้สำหรับพวกเขา และความน่าสะพรึงกลัวต่าง ๆ ที่พวกเขาประสบอยู่ พวกเขาจะเกลียดชังตัวเอง เช่นเดียวกับที่พวกเขาเกลียดชังคนรักและมิตรสนิทของพวกเขาในชีวิตดุนยา ยิ่งกว่านั้น ความรักทุกอย่างที่ไม่ได้ตั้งอยู่บนรากฐานของอีมานจะกลับกลายเป็นความเป็นศัตรู อัลลอฮ์ตรัสว่า «บรรดามิตรสนิทในวันนั้น…

ٱلْأَخِلَّآءُ يَوْمَئِذٍۭ

⁽¹⁾ เศาะฮีหฺอัลบุคอรี, กิตาบอัตตัฟซีร, ซูเราะฮ์ลำดับที่ (18), ฟัตหุลบารี: (8/425) ⁽²⁾ ซูเราะฮ์อาล อิมรอน: 85 ⁽³⁾ เศาะฮีหฺมุสลิม, กิตาบอัลอีมาน, บาบอะฮ์วะนุอะฮ์ลิดดุนยาอะซาบัน (บทว่าด้วยชาวโลกที่ได้รับการลงโทษเบาที่สุด), (1/196) หะดีษหมายเลข 214

بَعْضُهُمْ لِبَعْضٍ عَدُوٌّ إِلَّا ٱلْمُتَّقِينَ ﴿٦٧﴾

«…บางคนในหมู่พวกเขาจะเป็นศัตรูต่ออีกบางคน เว้นแต่บรรดาผู้ยำเกรง»⁽¹⁾ เมื่อนั้นชาวนรกจะโต้แย้งกันเองและหักล้างหลักฐานกัน ทั้งผู้เคารพสักการะกับสิ่งที่ถูกเคารพสักการะ ผู้ตามกับบรรดาหัวหน้าที่ถูกตาม ผู้อ่อนแอกับผู้หยิ่งยโส และมนุษย์กับกอรีน (สหายคู่หู) ของเขา ยิ่งไปกว่านั้น ผู้ปฏิเสธศรัทธายังโต้แย้งกับอวัยวะของตนเองด้วย

وَبُرِّزَتِ ٱلْجَحِيمُ لِلْغَاوِينَ ﴿٩١﴾ وَقِيلَ لَهُمْ أَيْنَ مَا كُنتُمْ تَعْبُدُونَ ﴿٩٢﴾ مِن دُونِ ٱللَّهِ هَلْ يَنصُرُونَكُمْ أَوْ يَنتَصِرُونَ ﴿٩٣﴾ فَكُبْكِبُوا۟ فِيهَا هُمْ وَٱلْغَاوُۥنَ ﴿٩٤﴾ وَجُنُودُ إِبْلِيسَ أَجْمَعُونَ ﴿٩٥﴾ قَالُوا۟ وَهُمْ فِيهَا يَخْتَصِمُونَ ﴿٩٦﴾ تَٱللَّهِ إِن كُنَّا لَفِى ضَلَـٰلٍ مُّبِينٍ ﴿٩٧﴾ إِذْ نُسَوِّيكُم بِرَبِّ ٱلْعَـٰلَمِينَ ﴿٩٨﴾ وَمَآ أَضَلَّنَآ إِلَّا ٱلْمُجْرِمُونَ ﴿٩٩﴾

๑ – การโต้แย้งระหว่างผู้เคารพสักการะกับสิ่งที่ถูกเคารพสักการะ ปรากฏในคำตรัสของอัลลอฮ์ตะอาลาว่า «และนรกถูกนำมาให้ปรากฏแก่บรรดาผู้หลงผิด และมีเสียงกล่าวแก่พวกเขาว่า ไหนเล่าสิ่งที่พวกเจ้าเคยเคารพสักการะนอกจากอัลลอฮ์? พวกมันช่วยเหลือพวกเจ้าได้หรือ หรือช่วยเหลือตัวเองได้หรือ? แล้วพวกมันและบรรดาผู้หลงผิดก็ถูกโยนคว่ำหน้าลงไปในนรก พร้อมกับไพร่พลของอิบลีสทั้งหมด พวกเขากล่าวขณะที่โต้เถียงกันอยู่ในนั้นว่า ขอสาบานต่ออัลลอฮ์ แท้จริงเราอยู่ในความหลงผิดอย่างชัดแจ้ง เมื่อเราได้ยกพวกท่านให้เทียบเท่ากับพระผู้อภิบาลแห่งสากลโลก และไม่มีใครทำให้เราหลงผิดนอกจากบรรดาผู้กระทำความผิด»⁽²⁾

พวกเขากล่าวแก่บรรดาพระเจ้าที่พวกเขาเคยเคารพสักการะ โดยยอมรับถึงความหลงผิดของตนที่ได้เคารพสักการะสิ่งเหล่านั้น และยกให้มันเทียบเท่ากับพระผู้สร้าง แน่นอนว่าผู้ที่ยกสิ่งถูกสร้างขึ้นไปสู่ฐานะของพระผู้สร้างย่อมผิดหวังและขาดทุน ทุกคนที่เคารพสักการะพระเจ้าอื่นนอกจากอัลลอฮ์ ย่อมได้ทำให้พระผู้สร้างกับสิ่งถูกสร้างเท่าเทียมกัน และนี่คือความอธรรมอันใหญ่หลวง ดังที่ลุกมานได้กล่าวแก่บุตรของเขาขณะตักเตือนว่า «โอ้ลูกรักของพ่อ เจ้าอย่าได้ตั้งภาคีต่ออัลลอฮ์ แท้จริงการตั้งภาคีนั้นเป็นความอธรรมอันใหญ่หลวง»⁽³⁾

بُنَيَّ لَا تُشْرِكْ بِاللَّهِ ۖ إِنَّ الشِّرْكَ لَظُلْمٌ عَظِيمٌ ﴿١٣﴾

ส่วนบรรดาผู้ทรงคุณธรรมผู้ประเสริฐที่ถูกเคารพสักการะโดยที่พวกเขาไม่รู้ หรือถูกเคารพสักการะโดยที่พวกเขาไม่ยินยอม เช่น มะลาอิกะฮ์และมนุษย์ผู้ทรงคุณธรรม พวกเขาจะปลีกตัวออกห่างจากผู้ที่เคารพสักการะพวกเขา และจะปฏิเสธคำกล่าวอ้างและการอุปโลกน์ของผู้เคารพสักการะเหล่านั้น เพราะมะลาอิกะฮ์ไม่เคยเรียกร้องการเคารพสักการะนี้ และไม่เคยพึงพอใจกับมัน ผู้ที่เรียกร้องการเคารพสักการะนั้นคือญิน เพื่อทำให้มนุษย์หลงผิดและพาพวกเขาไปสู่ความพินาศ ดังนั้น บรรดาผู้หลงผิดเหล่านี้คือผู้เคารพสักการะญิน มิใช่มะลาอิกะฮ์ «และวันที่พระองค์จะทรงรวบรวมพวกเขาทั้งหมด แล้วพระองค์จะตรัสแก่มะลาอิกะฮ์ว่า คนเหล่านี้เคยเคารพสักการะพวกเจ้ากระนั้นหรือ? พวกเขา (มะลาอิกะฮ์) กล่าวว่า มหาบริสุทธิ์แด่พระองค์ พระองค์คือผู้คุ้มครองของเรา มิใช่พวกเขา แต่ทว่าพวกเขาเคยเคารพสักการะญิน ส่วนมากของพวกเขาศรัทธาต่อพวกมัน»⁽⁴⁾

وَيَوْمَ يَحْشُرُهُمْ جَمِيعًا ثُمَّ يَقُولُ لِلْمَلَـٰٓئِكَةِ أَهَـٰٓؤُلَآءِ إِيَّاكُمْ كَانُوا۟ يَعْبُدُونَ ﴿٤٠﴾ قَالُوا۟ سُبْحَـٰنَكَ أَنتَ وَلِيُّنَا مِن دُونِهِم ۖ بَلْ كَانُوا۟ يَعْبُدُونَ ٱلْجِنَّ ۖ أَكْثَرُهُم بِهِم مُّؤْمِنُونَ ﴿٤١﴾

⁽¹⁾ (ซูเราะฮ์อัซ-ซุครุฟ 43:67) ⁽²⁾ (ซูเราะฮ์อัช-ชุอะรออ์ 26:91–99) ⁽³⁾ (ซูเราะฮ์ลุกมาน 31:13) ⁽⁴⁾ (ซูเราะฮ์สะบะอ์ 34:40–41)

قَالَ اللَّهُ يَا عِيسَى ابْنَ مَرْيَمَ أَأَنتَ قُلْتَ لِلنَّاسِ اتَّخِذُونِي وَأُمِّيَ إِلَـٰهَيْنِ مِن دُونِ اللَّهِ ۖ قَالَ سُبْحَانَكَ مَا يَكُونُ لِي أَنْ أَقُولَ مَا لَيْسَ لِي بِحَقٍّ ۚ إِن كُنتُ قُلْتُهُ فَقَدْ عَلِمْتَهُ ۚ تَعْلَمُ مَا فِي نَفْسِي وَلَا أَعْلَمُ مَا فِي نَفْسِكَ ۚ إِنَّكَ أَنتَ عَلَّامُ الْغُيُوبِ ﴿١١٦﴾ مَا قُلْتُ لَهُمْ إِلَّا مَآ أَمَرْتَنِى بِهِۦٓ أَنِ ٱعْبُدُوا۟ ٱللَّهَ رَبِّى وَرَبَّكُمْ

และอีซา บุตรของมัรยัม จะประกาศตัดขาดในวันแห่งการตอบแทนจากบรรดาผู้ที่ยึดเอาท่านเป็นพระเจ้าและเคารพภักดีท่านแทนอัลลอฮ์ ดังที่อัลลอฮ์ตรัสว่า «และจงรำลึกเมื่ออัลลอฮ์ตรัสว่า โอ้อีซา บุตรของมัรยัมเอ๋ย เจ้าได้กล่าวแก่ผู้คนหรือว่า จงยึดเอาฉันและมารดาของฉันเป็นพระเจ้าสององค์แทนอัลลอฮ์ เขากล่าวว่า มหาบริสุทธิ์แด่พระองค์ ไม่บังควรแก่ข้าพระองค์ที่จะกล่าวสิ่งที่ข้าพระองค์ไม่มีสิทธิ์ หากข้าพระองค์ได้กล่าวมันไว้ แน่นอนพระองค์ย่อมทรงรู้แล้ว พระองค์ทรงรู้สิ่งที่อยู่ในตัวข้าพระองค์ แต่ข้าพระองค์ไม่รู้สิ่งที่อยู่ในพระองค์ แท้จริงพระองค์เท่านั้นคือผู้ทรงรอบรู้ยิ่งในสิ่งเร้นลับทั้งหลาย ข้าพระองค์มิได้กล่าวแก่พวกเขานอกจากสิ่งที่พระองค์ทรงใช้ข้าพระองค์ คือ จงเคารพภักดีอัลลอฮ์ พระผู้อภิบาลของฉันและพระผู้อภิบาลของพวกท่าน…»⁽¹⁾

وَإِذَا رَءَا ٱلَّذِينَ أَشْرَكُوا۟ شُرَكَآءَهُمْ قَالُوا۟ رَبَّنَا هَـٰٓؤُلَآءِ شُرَكَآؤُنَا ٱلَّذِينَ كُنَّا نَدْعُوا۟ مِن دُونِكَ ۖ فَأَلْقَوْا۟ إِلَيْهِمُ ٱلْقَوْلَ إِنَّكُمْ لَكَـٰذِبُونَ ﴿٨٦﴾ وَأَلْقَوْا۟ إِلَى ٱللَّهِ يَوْمَئِذٍ ٱلسَّلَمَ ۖ وَضَلَّ عَنْهُم مَّا كَانُوا۟ يَفْتَرُونَ ﴿٨٧﴾

นี่คือท่าทีของสิ่งที่ถูกเคารพบูชาทั้งปวงที่ไม่ยินยอมให้ตนถูกยึดเป็นพระเจ้า พวกมันจะประกาศตัดขาดจากผู้ที่เคารพบูชาพวกมัน ปฏิเสธคำกล่าวอ้างของพวกเขา และยอมรับในความเป็นบ่าวของตนต่ออัลลอฮ์ผู้ทรงเป็นพระผู้อภิบาลของพวกมัน «และเมื่อบรรดาผู้ที่ตั้งภาคีได้เห็นบรรดาภาคีของพวกเขา พวกเขาจะกล่าวว่า ข้าแต่พระผู้อภิบาลของเรา เหล่านี้คือบรรดาภาคีของเราที่เราเคยวิงวอนขอแทนพระองค์ แล้วบรรดาภาคีเหล่านั้นจะโยนคำพูดกลับไปยังพวกเขาว่า แท้จริงพวกท่านเป็นผู้โกหกอย่างแน่นอน และในวันนั้นพวกเขาจะยอมจำนนต่ออัลลอฮ์ และสิ่งที่พวกเขาเคยอุปโลกน์ขึ้นก็ได้หายไปจากพวกเขา»⁽²⁾

وَيَوْمَ نَحْشُرُهُمْ جَمِيعًا ثُمَّ نَقُولُ لِلَّذِينَ أَشْرَكُوا۟ مَكَانَكُمْ أَنتُمْ وَشُرَكَآؤُكُمْ ۚ فَزَيَّلْنَا بَيْنَهُمْ ۖ وَقَالَ شُرَكَآؤُهُم مَّا كُنتُمْ إِيَّانَا تَعْبُدُونَ ﴿٢٨﴾ فَكَفَىٰ بِٱللَّهِ شَهِيدًۢا بَيْنَنَا وَبَيْنَكُمْ إِن كُنَّا عَنْ عِبَادَتِكُمْ لَغَـٰفِلِينَ ﴿٢٩﴾ هُنَالِكَ تَبْلُوا۟ كُلُّ نَفْسٍ مَّآ أَسْلَفَتْ ۚ وَرُدُّوٓا۟ إِلَى ٱللَّهِ مَوْلَىٰهُمُ ٱلْحَقِّ ۖ وَضَلَّ عَنْهُم مَّا كَانُوا۟ يَفْتَرُونَ ﴿٣٠﴾

และพระองค์ตรัสไว้ในอีกที่หนึ่งว่า «และวันที่เราจะชุมนุมพวกเขาทั้งหมด แล้วเราจะกล่าวแก่บรรดาผู้ที่ตั้งภาคีว่า จงอยู่ประจำที่ของพวกเจ้า ทั้งพวกเจ้าและบรรดาภาคีของพวกเจ้า แล้วเราก็แยกพวกเขาออกจากกัน และบรรดาภาคีของพวกเขาจะกล่าวว่า พวกท่านมิได้เคารพภักดีพวกเราเลย ดังนั้น พอเพียงแล้วที่อัลลอฮ์ทรงเป็นพยานระหว่างเราและพวกท่าน แท้จริงเราไม่รู้เรื่องการเคารพภักดีของพวกท่านเลย ณ ที่นั่น ทุกชีวิตจะได้ประสบกับสิ่งที่ตนได้กระทำไว้ก่อน และพวกเขาจะถูกนำกลับไปยังอัลลอฮ์ ผู้ทรงเป็นเจ้านายที่แท้จริงของพวกเขา และสิ่งที่พวกเขาเคยอุปโลกน์ขึ้นก็ได้หายไปจากพวกเขา»⁽³⁾

فَإِنَّمَا هِىَ زَجْرَةٌ وَٰحِدَةٌ فَإِذَا هُمْ يَنظُرُونَ ﴿١٩﴾ وَقَالُوا يَا وَيْلَنَا هَـٰذَا يَوْمُ الدِّينِ ﴿٢٠﴾ هَـٰذَا يَوْمُ ٱلْفَصْلِ ٱلَّذِى كُنتُم بِهِۦ تُكَذِّبُونَ ﴿٢١﴾ ٱحْشُرُوا۟ ٱلَّذِينَ ظَلَمُوا۟ وَأَزْوَٰجَهُمْ وَمَا كَانُوا۟ يَعْبُدُونَ ﴿٢٢﴾ مِن دُونِ ٱللَّهِ فَٱهْدُوهُمْ إِلَىٰ صِرَٰطِ ٱلْجَحِيمِ ﴿٢٣﴾ وَقِفُوهُمْ

2 — ส่วนการโต้เถียงกันระหว่างผู้ตามกับบรรดาผู้นำแห่งความหลงผิด ซึ่งได้แก่บรรดานักคิด เจ้าของทฤษฎีที่หลงผิด และหลักการต่าง ๆ ที่ขัดแย้งกับอิสลามนั้น อัลลอฮ์ได้ทรงกล่าวถึงไว้ในอีกที่หนึ่ง โดยตรัสว่า «แท้จริงมันเป็นเพียงเสียงตวาดครั้งเดียวเท่านั้น แล้วทันใดนั้นพวกเขาก็ลุกขึ้นมองดู และพวกเขากล่าวว่า โอ้ ความวิบัติแก่เราแล้ว นี่คือวันแห่งการตอบแทน (มีเสียงกล่าวว่า) นี่คือวันแห่งการตัดสินที่พวกเจ้าเคยปฏิเสธมัน จงชุมนุมบรรดาผู้อธรรม พร้อมทั้งพวกพ้องของพวกเขา และสิ่งที่พวกเขาเคยเคารพภักดีแทนอัลลอฮ์ แล้วจงนำพวกเขาไปสู่ทางแห่งนรกญะฮีม และจงให้พวกเขาหยุดอยู่ก่อน แท้จริงพวกเขา…

⁽¹⁾ ซูเราะฮ์อัล-มาอิดะฮ์ 5:116–117 ⁽²⁾ ซูเราะฮ์อัน-นะห์ล์ 16:86–87 ⁽³⁾ ซูเราะฮ์ยูนุส 10:28–30

مَّسْـُٔولُونَ ﴿٢٤﴾ مَا لَكُمْ لَا تَنَاصَرُونَ ﴿٢٥﴾ بَلْ هُمُ ٱلْيَوْمَ مُسْتَسْلِمُونَ ﴿٢٦﴾ وَأَقْبَلَ بَعْضُهُمْ عَلَىٰ بَعْضٍ يَتَسَآءَلُونَ ﴿٢٧﴾ قَالُوٓا۟ إِنَّكُمْ كُنتُمْ تَأْتُونَنَا عَنِ ٱلْيَمِينِ ﴿٢٨﴾ قَالُوا۟ بَل لَّمْ تَكُونُوا۟ مُؤْمِنِينَ ﴿٢٩﴾ وَمَا كَانَ لَنَا عَلَيْكُم مِّن سُلْطَـٰنٍۭ ۖ بَلْ كُنتُمْ قَوْمًا طَـٰغِينَ ﴿٣٠﴾ فَحَقَّ عَلَيْنَا قَوْلُ رَبِّنَآ ۖ إِنَّا لَذَآئِقُونَ ﴿٣١﴾ فَأَغْوَيْنَـٰكُمْ إِنَّا كُنَّا غَـٰوِينَ ﴿٣٢﴾ فَإِنَّهُمْ يَوْمَئِذٍ فِى ٱلْعَذَابِ مُشْتَرِكُونَ ﴿٣٣﴾ إِنَّا كَذَٰلِكَ نَفْعَلُ بِٱلْمُجْرِمِينَ ﴿٣٤﴾ إِنَّهُمْ كَانُوٓا۟ إِذَا قِيلَ لَهُمْ لَآ إِلَـٰهَ إِلَّا ٱللَّهُ يَسْتَكْبِرُونَ ﴿٣٥﴾

…พวกเขาจะต้องถูกสอบสวน «ทำไมพวกเจ้าจึงไม่ช่วยเหลือกันเล่า? หามิได้ ในวันนี้พวกเขาต่างยอมจำนน และบางคนในหมู่พวกเขาก็หันหน้าเข้าหากันพลางซักถามกัน พวกเขากล่าวว่า "แท้จริงพวกท่านเคยมาหาพวกเราทางด้านขวา (ด้วยอำนาจและการล่อลวง)" พวกเขา (ผู้นำ) กล่าวว่า "หามิได้ พวกท่านเองต่างหากที่ไม่เป็นผู้ศรัทธา และพวกเราไม่มีอำนาจใดๆ เหนือพวกท่านเลย หากแต่พวกท่านเป็นกลุ่มชนที่ละเมิดขอบเขต ดังนั้นพระดำรัสของพระผู้อภิบาลของพวกเราจึงเป็นจริงแก่พวกเรา แท้จริงพวกเราจะต้องลิ้มรส (การลงโทษ) อย่างแน่นอน พวกเราได้ทำให้พวกท่านหลงผิด เพราะแท้จริงพวกเราเองก็เป็นผู้หลงผิด" ดังนั้นแท้จริงในวันนั้นพวกเขาจะร่วมกันอยู่ในการลงโทษ แท้จริงเช่นนั้นแหละที่เราได้กระทำแก่บรรดาผู้กระทำผิด แท้จริงพวกเขานั้น เมื่อถูกกล่าวแก่พวกเขาว่า "ไม่มีพระเจ้าอื่นใดนอกจากอัลลอฮ์" พวกเขาก็หยิ่งยโส» ⁽¹⁾

สิ่งที่ถูกกล่าวถึงในอายะฮ์เหล่านี้คือการกล่าวโทษกันระหว่างชาวนรกในลานกว้างแห่งวันกิยามะฮ์ บรรดาผู้ตามกล่าวแก่บรรดาผู้นำแห่งความหลงผิดว่า พวกท่านคือผู้ที่เคยทำให้ความเท็จดูสวยงามแก่พวกเรา และยั่วยุพวกเราให้ฝ่าฝืนสัจธรรม ดังที่อัลลอฮ์ตะอาลาตรัสว่า «และบรรดาผู้ปฏิเสธศรัทธานั้น ผู้คุ้มครองของพวกเขาคือฏอฆูต มันนำพวกเขาออกจากแสงสว่างไปสู่ความมืดมนทั้งหลาย» ⁽²⁾ แต่บรรดาผู้นำ นักคิด และผู้มีอำนาจปฏิเสธข้อกล่าวหานี้ และกล่าวแก่พวกเขาว่า พวกท่านต้องแบกรับผลแห่งการกระทำของพวกท่านเอง เพราะพวกท่านได้เลือกการปฏิเสธศรัทธาเอง และพวกเราไม่มีอำนาจใดๆ เหนือพวกท่านเลย แท้จริงการละเมิดขอบเขตและความหยิ่งยโสของพวกท่านเองต่างหากที่นำพวกท่านมาสู่จุดจบเช่นนี้

وَٱلَّذِينَ كَفَرُوٓا۟ أَوْلِيَآؤُهُمُ ٱلطَّـٰغُوتُ يُخْرِجُونَهُم مِّنَ ٱلنُّورِ إِلَى ٱلظُّلُمَـٰتِ

๓ – ส่วนการโต้แย้งของผู้อ่อนแอต่อบรรดาผู้เป็นใหญ่ ทั้งกษัตริย์ เจ้าผู้ครอง และหัวหน้าเผ่า ผู้ซึ่งเคยใช้อำนาจกดขี่ปวงบ่าว โดยมีผู้อ่อนแอคอยสนับสนุนค้ำจุนและช่วยเหลือพวกเขาในความเท็จทั้งด้วยชีวิตและทรัพย์สินนั้น อัลลอฮ์ตะอาลาได้ทรงกล่าวถึงไว้ในพระดำรัสของพระองค์ว่า «และพวกเขาทั้งหมดได้ปรากฏตัวต่อหน้าอัลลอฮ์ บรรดาผู้อ่อนแอจึงกล่าวแก่บรรดาผู้ที่หยิ่งยโสว่า "แท้จริงพวกเราเคยเป็นผู้ตามพวกท่าน แล้วพวกท่านจะช่วยปัดเป่าการลงโทษของอัลลอฮ์ให้พ้นจากพวกเราได้บ้างไหม?" พวกเขากล่าวว่า "หากอัลลอฮ์ทรงชี้นำพวกเรา แน่นอนพวกเราก็คงชี้นำพวกท่านแล้ว มันก็เท่ากันสำหรับพวกเรา ไม่ว่าพวกเราจะร้องคร่ำครวญหรืออดทน พวกเราไม่มีทางหนีรอดเลย"» ⁽³⁾

وَبَرَزُوا۟ لِلَّهِ جَمِيعًا فَقَالَ ٱلضُّعَفَـٰٓؤُا۟ لِلَّذِينَ ٱسْتَكْبَرُوٓا۟ إِنَّا كُنَّا لَكُمْ تَبَعًا فَهَلْ أَنتُم مُّغْنُونَ عَنَّا مِنْ عَذَابِ ٱللَّهِ مِن شَىْءٍ ۚ قَالُوا۟ لَوْ هَدَىٰنَا ٱللَّهُ لَهَدَيْنَـٰكُمْ ۖ سَوَآءٌ عَلَيْنَآ أَجَزِعْنَآ أَمْ صَبَرْنَا مَا لَنَا مِن مَّحِيصٍ ﴿٢١﴾

ขอให้เราปล่อยให้นักเผยแผ่และนักอรรถาธิบายอัลกุรอาน ท่านอาจารย์ซัยยิด กุฏบ์ (ขออัลลอฮ์ทรงเมตตาเขา และทรงประทานผลบุญอันมากมายแก่เขา) อรรถาธิบายอายะฮ์อันทรงเกียรติเหล่านี้ให้แก่เรา และขอให้เราใช้ชีวิตร่วมกับเขาในหนังสือ "อัซ-ซิลาล"…

وَبَرَزُوا۟ لِلَّهِ جَمِيعًا

(«และพวกเขาทั้งหมดได้ปรากฏตัวต่อหน้าอัลลอฮ์..») ⁽⁴⁾ ได้แก่ บรรดาผู้ละเมิดขอบเขตที่ปฏิเสธความจริง และบรรดาผู้ตามของพวกเขาจากหมู่ผู้อ่อนแอ

⁽¹⁾ ซูเราะฮ์อัศ-ศอฟฟาต 37:19–35 ⁽²⁾ ซูเราะฮ์อัล-บะเกาะเราะฮ์ 2:257 ⁽³⁾ ซูเราะฮ์อิบรอฮีม 14:21 ⁽⁴⁾ ซูเราะฮ์อิบรอฮีม 14:21

فَقَالَ ٱلضُّعَفَـٰٓؤُا۟ لِلَّذِينَ ٱسْتَكْبَرُوٓا۟ إِنَّا كُنَّا لَكُمْ تَبَعًا فَهَلْ أَنتُم مُّغْنُونَ عَنَّا مِنْ عَذَابِ ٱللَّهِ مِن شَىْءٍ

…ผู้ถูกกดให้ต่ำต้อย… และมีชัยฏอนอยู่ร่วมกับพวกเขา… จากนั้นก็บรรดาผู้ที่ศรัทธาต่อบรรดาเราะซูลและประกอบความดีงาม… พวกเขาทั้งหมด «ทั้งสิ้น» ได้ปรากฏตัวออกมาอย่างเปิดเผย ที่จริงแล้วพวกเขาก็เปิดเผยต่อหน้าอัลลอฮ์อยู่ตลอดเวลา แต่ในชั่วโมงนั้นพวกเขาได้รู้และสัมผัสว่าตนเองถูกเปิดเผย ไม่มีม่านใดบดบัง ไม่มีสิ่งใดปกปิด และไม่มีเครื่องป้องกันใดคุ้มครองพวกเขาได้… พวกเขาปรากฏตัวออกมาจนลานกว้างนั้นเต็มแน่น ม่านถูกเปิดขึ้น และการโต้ตอบก็เริ่มต้น: «แล้วบรรดาผู้อ่อนแอก็กล่าวแก่บรรดาผู้ที่หยิ่งผยองว่า แท้จริงพวกเราเคยเป็นผู้ตามพวกท่าน ดังนั้นพวกท่านจะช่วยปัดเป่าการลงโทษของอัลลอฮ์ให้พ้นไปจากพวกเราได้บ้างไหม?» (ซูเราะฮ์อิบรอฮีม 14:21)… และผู้อ่อนแอก็คือผู้อ่อนแอนั่นเอง พวกเขาคือผู้ที่ละทิ้งคุณลักษณะที่เฉพาะเจาะจงที่สุดของมนุษย์ผู้มีเกียรติ ณ อัลลอฮ์ เมื่อพวกเขาสละเสรีภาพส่วนตัวในการคิด การเชื่อ และการกำหนดทิศทางของตน แล้วทำให้ตนเองเป็นผู้ตามของบรรดาผู้หยิ่งผยองและผู้ละเมิดขอบเขต พวกเขายอมสยบต่อผู้อื่นนอกจากอัลลอฮ์ ซึ่งก็คือบ่าวคนหนึ่งของพระองค์ และเลือกสิ่งนั้นแทนการยอมสยบต่ออัลลอฮ์ ความอ่อนแอนั้นไม่ใช่ข้ออ้าง หากแต่มันคือความผิดเสียเอง เพราะอัลลอฮ์ไม่ทรงประสงค์ให้ผู้ใดเป็นผู้อ่อนแอ ในขณะที่พระองค์ทรงเชิญชวนมนุษย์ทั้งปวงให้เข้ามาสู่ความคุ้มครองของพระองค์ เพื่อจะได้มีเกียรติด้วยพระองค์ และเกียรติทั้งมวลนั้นเป็นของอัลลอฮ์ อัลลอฮ์ไม่ทรงประสงค์ให้ผู้ใดสละส่วนของตนในเสรีภาพ—ซึ่งเป็นคุณลักษณะพิเศษและเป็นที่ตั้งแห่งการให้เกียรติแก่เขา—ไม่ว่าจะโดยสมัครใจหรือโดยถูกบังคับก็ตาม พลังทางวัตถุ—ไม่ว่าจะเป็นเช่นไร—ไม่อาจทำให้มนุษย์ผู้ต้องการเสรีภาพและยึดมั่นในเกียรติความเป็นมนุษย์ของตนตกเป็นทาสได้ อย่างมากที่สุดที่พลังนั้นทำได้ก็คือการครอบครองร่างกาย ทำร้ายมัน ทรมานมัน ล่ามโซ่ และคุมขังมัน ส่วนจิตสำนึก ส่วนวิญญาณ และส่วนสติปัญญานั้น ไม่มีผู้ใดสามารถคุมขังหรือทำให้มันตกต่ำได้ เว้นแต่เจ้าของจะยอมมอบมันให้แก่การคุมขังและความต่ำต้อยเสียเอง!

ใครเล่าที่มีอำนาจทำให้ผู้อ่อนแอเหล่านั้นกลายเป็นผู้ตามของบรรดาผู้หยิ่งผยองในด้านอะกีดะฮ์ ในด้านความคิด และในด้านพฤติกรรม? ใครเล่าที่มีอำนาจทำให้ผู้อ่อนแอเหล่านั้นยอมสยบต่อผู้อื่นนอกจากอัลลอฮ์ ทั้งที่อัลลอฮ์คือผู้ทรงสร้างพวกเขา ผู้ทรงประทานปัจจัยยังชีพแก่พวกเขา และผู้ทรงดูแลพวกเขาแต่เพียงผู้เดียว? ไม่มีใครเลย ไม่มีใครเลยนอกจากจิตใจอันอ่อนแอของพวกเขาเอง พวกเขาอ่อนแอมิใช่เพราะมีพลังทางวัตถุน้อยกว่าบรรดาผู้ละเมิดขอบเขต และมิใช่เพราะมีบารมี ทรัพย์สิน ตำแหน่ง หรือฐานะน้อยกว่า… หามิได้ สิ่งเหล่านี้ทั้งหมดเป็นเพียงปัจจัยภายนอก ซึ่งโดยตัวมันเองแล้วไม่นับว่าเป็นความอ่อนแอที่จะทำให้ผู้อ่อนแอถูกขนานนามว่าอ่อนแอได้ แท้จริงพวกเขาอ่อนแอก็เพราะความอ่อนแอนั้นอยู่ใน…

ในจิตวิญญาณของพวกเขา ในหัวใจของพวกเขา ในศักดิ์ศรีของพวกเขา และในความภาคภูมิใจของพวกเขาต่อคุณลักษณะอันเป็นเอกลักษณ์ที่สุดของความเป็นมนุษย์!

ผู้ถูกกดขี่นั้นมีจำนวนมาก ส่วนเหล่าผู้ละเมิดอธรรม (เฏาะวาฆีต) มีจำนวนน้อย แล้วใครเล่าที่ทำให้คนส่วนมากยอมสยบต่อคนส่วนน้อย? และอะไรที่ทำให้พวกเขายอมสยบ? สิ่งที่ทำให้พวกเขายอมสยบมีเพียงความอ่อนแอของจิตวิญญาณ ความตกต่ำของความมุ่งมั่น ความพร่องในศักดิ์ศรี และการยอมสละจากภายในซึ่งเกียรติที่อัลลอฮ์ทรงประทานแก่ลูกหลานของอาดัม!

แท้จริงผู้ละเมิดอธรรมทั้งหลายไม่อาจทำให้มวลชนตกต่ำต้อยได้ เว้นแต่ด้วยความยินยอมของมวลชนเหล่านั้นเอง เพราะมวลชนย่อมสามารถลุกขึ้นยืนหยัดต่อต้านพวกเขาได้เสมอหากพวกเขาต้องการ เจตจำนงนี่แหละคือสิ่งที่ฝูงชนเหล่านี้ขาดไป!

ความต่ำต้อยไม่ได้เกิดขึ้นนอกจากจากความพร้อมที่จะยอมรับความต่ำต้อยในจิตใจของผู้ต่ำต้อยเอง... และความพร้อมนี้เท่านั้นที่ผู้ละเมิดอธรรมทั้งหลายพึ่งพาอาศัย!! และผู้ต่ำต้อยในที่นี้ บนเวทีแห่งอาคิเราะฮ์ ด้วยความอ่อนแอและการตกเป็นผู้ตามของบรรดาผู้ที่หยิ่งผยอง ก็ถามพวกเขาว่า:

إِنَّا كُنَّا لَكُمْ تَبَعًا فَهَلْ أَنتُم مُّغْنُونَ عَنَّا مِنْ عَذَابِ ٱللَّهِ مِن شَىْءٍ

«แท้จริงพวกเราเคยเป็นผู้ตามพวกท่าน ดังนั้นพวกท่านจะช่วยปัดเป่าสิ่งใดจากการลงโทษของอัลลอฮ์ให้พ้นจากพวกเราได้บ้างไหม?»⁽¹⁾...

ทั้งที่พวกเราได้ตามพวกท่านไป แล้วจึงลงเอยมาสู่จุดจบอันเจ็บปวดนี้?!

หรือบางทีเมื่อพวกเขาได้เห็นการลงโทษแล้ว พวกเขาคิดจะตำหนิบรรดาผู้หยิ่งผยองที่นำพาพวกเขามาด้วยการนำเช่นนี้ และทำให้พวกเขาต้องเผชิญกับการลงโทษ? แท้จริงบริบทของอายะฮ์ได้เล่าถึงคำพูดของพวกเขา โดยที่มีร่องรอยของความต่ำต้อยประทับอยู่ไม่ว่าในกรณีใดก็ตาม!

และบรรดาผู้ที่หยิ่งผยองก็ตอบคำถามนั้นว่า:

قَالُوا۟ لَوْ هَدَىٰنَا ٱللَّهُ لَهَدَيْنَـٰكُمْ ۖ سَوَآءٌ عَلَيْنَآ أَجَزِعْنَآ أَمْ صَبَرْنَا مَا لَنَا مِن مَّحِيصٍ ﴿٢١﴾

«พวกเขากล่าวว่า หากอัลลอฮ์ทรงชี้นำพวกเรา แน่นอนพวกเราก็จะชี้นำพวกท่าน มันเท่าเทียมกันสำหรับพวกเรา ไม่ว่าพวกเราจะกระวนกระวายหรือจะอดทน พวกเราไม่มีทางหนีรอดได้เลย»⁽²⁾...

เป็นคำตอบที่แสดงถึงความรำคาญและความอึดอัดใจ:

«หากอัลลอฮ์ทรงชี้นำพวกเรา แน่นอนพวกเราก็จะชี้นำพวกท่าน»...

แล้วพวกท่านจะตำหนิพวกเราไปทำไม ในเมื่อพวกเราและพวกท่านอยู่บนเส้นทางเดียวกันสู่จุดจบเดียวกัน? แท้จริงพวกเราไม่ได้รับการชี้นำ

⁽¹⁾ ซูเราะฮ์อิบรอฮีม 14:21 ⁽²⁾ ซูเราะฮ์อิบรอฮีม 14:21

إِنَّ ٱللَّهَ لَا يَأْمُرُ بِٱلْفَحْشَآءِ

…และทำให้พวกท่านหลงผิดตามไปด้วย หากอัลลอฮ์ทรงชี้ทางนำแก่พวกเรา พวกเราก็คงนำพวกท่านไปสู่ทางนำพร้อมกับพวกเรา เช่นเดียวกับที่พวกเราได้นำพวกท่านไปสู่ความหลงผิดเมื่อพวกเราหลงผิด! พวกเขาโยนทั้งทางนำและความหลงผิดของตนไปให้อัลลอฮ์ ในเวลานี้พวกเขาจึงยอมรับในเดชานุภาพของพระองค์ ทั้งที่ก่อนหน้านี้พวกเขาเคยปฏิเสธทั้งพระองค์และเดชานุภาพของพระองค์ และเคยวางอำนาจข่มเหงผู้อ่อนแออย่างคนที่ไม่เคยคำนึงถึงเดชานุภาพของพระผู้ทรงพิชิต ผู้ทรงอำนาจเหนือทุกสิ่ง แท้จริงแล้วพวกเขาเพียงต้องการหลบเลี่ยงความรับผิดชอบต่อการหลงผิดและการชักนำผู้อื่นให้หลงผิด ด้วยการโยนเรื่องทั้งหมดกลับไปให้อัลลอฮ์ ทั้งที่อัลลอฮ์ไม่เคยทรงใช้ให้หลงผิด ดังที่พระองค์ผู้ทรงมหาบริสุทธิ์ตรัสว่า «แท้จริงอัลลอฮ์จะไม่ทรงใช้ให้กระทำสิ่งลามก»⁽¹⁾ จากนั้นพวกเขายังตำหนิผู้อ่อนแออย่างแนบเนียน โดยประกาศแก่พวกเขาว่า การตีโพยตีพายนั้นไร้ประโยชน์ เช่นเดียวกับที่การอดทนก็ไม่มีประโยชน์อันใด เพราะการลงโทษได้เป็นที่แน่นอนแล้ว ไม่มีสิ่งใดผลักไสมันออกไปได้ ไม่ว่าจะเป็นความอดทนหรือการตีโพยตีพาย และได้ผ่านพ้นเวลาที่ความหวาดกลัวต่อการลงโทษจะยังเป็นประโยชน์ นำผู้หลงผิดกลับสู่ทางนำ และเวลาที่ความอดทนต่อความยากลำบากจะยังเป็นประโยชน์ จนความเมตตาของอัลลอฮ์มาถึงพวกเขา ทุกสิ่งได้สิ้นสุดลงแล้ว และไม่มีที่หลบหนีหรือทางรอดใด ๆ อีกต่อไป

سَوَآءٌ عَلَيْنَآ أَجَزِعْنَآ أَمْ صَبَرْنَا مَا لَنَا مِن مَّحِيصٍ ﴿٢١﴾

«ไม่ว่าเราจะตีโพยตีพายหรือเราจะอดทน ก็เท่ากันสำหรับเรา เราไม่มีทางหนีรอดเลย»⁽²⁾

เรื่องราวได้ถูกตัดสินแล้ว การโต้เถียงได้ยุติลง และการเจรจาก็เงียบไป ณ ตรงนี้เราได้เห็นสิ่งน่าพิศวงบนเวที เราได้เห็นชัยฏอน ผู้ส่งเสียงเรียกสู่ความหลงผิด และผู้นำขบวนของบรรดาผู้หลงผิด เราเห็นมันในเวลานี้สวมเสื้อคลุมของนักบวช หรือเสื้อคลุมของชัยฏอน! มันแสดงความเป็นชัยฏอนใส่ทั้งผู้อ่อนแอและผู้หยิ่งยโสโดยเท่าเทียมกัน ด้วยถ้อยคำที่อาจจะโหดร้ายต่อพวกเขายิ่งกว่าการลงโทษเสียอีก

وَقَالَ ٱلشَّيْطَـٰنُ لَمَّا قُضِىَ ٱلْأَمْرُ إِنَّ ٱللَّهَ وَعَدَكُمْ وَعْدَ ٱلْحَقِّ وَوَعَدتُّكُمْ فَأَخْلَفْتُكُمْ ۖ وَمَا كَانَ لِىَ عَلَيْكُم مِّن سُلْطَـٰنٍ إِلَّآ أَن دَعَوْتُكُمْ فَٱسْتَجَبْتُمْ لِى ۖ فَلَا تَلُومُونِى وَلُومُوٓا۟ أَنفُسَكُم ۖ مَّآ أَنَا۠ بِمُصْرِخِكُمْ وَمَآ أَنتُم بِمُصْرِخِىَّ ۖ إِنِّى كَفَرْتُ بِمَآ أَشْرَكْتُمُونِ مِن قَبْلُ ۗ إِنَّ ٱلظَّـٰلِمِينَ لَهُمْ عَذَابٌ أَلِيمٌ ﴿٢٢﴾

«และชัยฏอนได้กล่าวขึ้นเมื่อเรื่องราวได้ถูกตัดสินแล้วว่า แท้จริงอัลลอฮ์ได้ทรงสัญญาแก่พวกท่านซึ่งสัญญาแห่งความจริง และข้าก็ได้สัญญาแก่พวกท่าน แล้วข้าก็ผิดสัญญาต่อพวกท่าน และข้าไม่มีอำนาจใด ๆ เหนือพวกท่าน นอกจากข้าได้เชิญชวนพวกท่าน แล้วพวกท่านก็ตอบรับข้าเอง ดังนั้นพวกท่านอย่าตำหนิข้า แต่จงตำหนิตัวของพวกท่านเองเถิด ข้าไม่อาจช่วยเหลือพวกท่านได้ และพวกท่านก็ไม่อาจช่วยเหลือข้าได้ แท้จริงข้าปฏิเสธการที่พวกท่านตั้งข้าเป็นภาคีมาก่อนแล้ว แท้จริงบรรดาผู้อธรรมนั้น สำหรับพวกเขาคือการลงโทษอันเจ็บปวด»⁽³⁾

⁽¹⁾ ซูเราะฮ์อัล-อะอ์รอฟ 7:28 ⁽²⁾ ซูเราะฮ์อิบรอฮีม 14:21 ⁽³⁾ ซูเราะฮ์อิบรอฮีม 14:22

อัลลอฮ์! อัลลอฮ์! แท้จริงแล้วชัยฏอนนั้นคือชัยฏอนโดยแท้! บุคลิกของมันปรากฏ ณ ที่นี้อย่างสมบูรณ์ที่สุด ดังที่บุคลิกของผู้อ่อนแอและบุคลิกของผู้หยิ่งยโสได้ปรากฏในบทสนทนานี้...

มันคือชัยฏอนผู้กระซิบกระซาบอยู่ในหัวอก ยั่วยุให้ฝ่าฝืน ทำให้การปฏิเสธศรัทธาดูสวยงาม และขัดขวางพวกเขาจากการรับฟังการเรียกร้องเชิญชวน... มันผู้นั้นเองที่พูดกับพวกเขา ขณะที่มันทิ่มแทงพวกเขาด้วยการทิ่มแทงอันเจ็บปวดและลึกถึงใจ โดยที่พวกเขาไม่อาจตอบโต้มันได้ เพราะกิจการได้ถูกตัดสินแล้ว มันผู้นั้นเองที่พูดในบัดนี้ หลังจากที่เวลาได้ล่วงเลยไปแล้วว่า

إِنَّ ٱللَّهَ وَعَدَكُمْ وَعْدَ ٱلْحَقِّ وَوَعَدتُّكُمْ فَأَخْلَفْتُكُمْ

«แท้จริงอัลลอฮ์ได้ทรงสัญญาแก่พวกท่านด้วยสัญญาแห่งความจริง และข้าก็ได้สัญญาแก่พวกท่าน แล้วข้าก็ผิดสัญญาต่อพวกท่าน»⁽¹⁾ (ซูเราะฮ์อิบรอฮีม 14:22)

จากนั้นมันก็ทิ่มแทงพวกเขาอีกครั้งหนึ่ง ด้วยการประณามที่พวกเขาตอบรับมัน ทั้งที่มันไม่มีอำนาจใด ๆ เหนือพวกเขาเลย นอกจากว่าพวกเขาได้ละทิ้งความเป็นตัวของตัวเอง และลืมความเป็นศัตรูเก่าแก่ที่มีอยู่ระหว่างพวกเขากับชัยฏอน แล้วพวกเขาก็ตอบรับการเรียกร้องอันเป็นเท็จของมัน และละทิ้งการเรียกร้องแห่งความจริงจากอัลลอฮ์

وَمَا كَانَ لِىَ عَلَيْكُم مِّن سُلْطَـٰنٍ إِلَّآ أَن دَعَوْتُكُمْ فَٱسْتَجَبْتُمْ لِى

«และข้าไม่มีอำนาจใด ๆ เหนือพวกท่านเลย นอกจากข้าได้เรียกร้องพวกท่าน แล้วพวกท่านก็ตอบรับข้า»!⁽²⁾ (ซูเราะฮ์อิบรอฮีม 14:22)

จากนั้นมันก็ตำหนิพวกเขา และเรียกร้องให้พวกเขาตำหนิตัวเอง มันตำหนิพวกเขาที่ได้เชื่อฟังมัน!

فَلَا تَلُومُونِى وَلُومُوٓا۟ أَنفُسَكُم

«ดังนั้นพวกท่านอย่าได้ตำหนิข้าเลย แต่จงตำหนิตัวของพวกท่านเองเถิด»⁽³⁾! (ซูเราะฮ์อิบรอฮีม 14:22)

จากนั้นมันก็ทอดทิ้งพวกเขา และสะบัดมือของมันออกจากพวกเขา ทั้งที่มันคือผู้ที่เคยให้สัญญาแก่พวกเขามาก่อน และหลอกให้พวกเขาเพ้อฝัน และกระซิบกระซาบแก่พวกเขาว่าจะไม่มีผู้ใดเอาชนะพวกเขาได้ แต่ ณ เวลานี้ มันมิได้เป็นผู้ช่วยเหลือพวกเขาเมื่อพวกเขาร้องขอความช่วยเหลือ เช่นเดียวกับที่พวกเขาก็จะไม่ช่วยเหลือมันเมื่อมันร้องขอความช่วยเหลือ

مَّآ أَنَا۠ بِمُصْرِخِكُمْ وَمَآ أَنتُم بِمُصْرِخِىَّ

«ข้ามิได้เป็นผู้ช่วยเหลือพวกท่าน และพวกท่านก็มิได้เป็นผู้ช่วยเหลือข้า»⁽⁴⁾ (ซูเราะฮ์อิบรอฮีม 14:22)

และระหว่างเราไม่มีความสัมพันธ์ใด ๆ และไม่มีความภักดีต่อกันใด ๆ เลย!

⁽¹⁾ ซูเราะฮ์อิบรอฮีม : 22 ⁽²⁾ ซูเราะฮ์อิบรอฮีม : 22 ⁽³⁾ ซูเราะฮ์อิบรอฮีม : 22 ⁽⁴⁾ ซูเราะฮ์อิบรอฮีม : 22

إِنِّى كَفَرْتُ بِمَآ أَشْرَكْتُمُونِ مِن قَبْلُ

ต่อมามันก็ปลีกตัวออกจากการที่พวกเขาตั้งมันเป็นภาคีกับพระองค์ และปฏิเสธการตั้งภาคีนั้น: «แท้จริงฉันได้ปฏิเสธสิ่งที่พวกท่านได้ตั้งฉันเป็นภาคี (กับอัลลอฮ์) มาก่อนแล้ว»⁽¹⁾

إِنَّ ٱلظَّـٰلِمِينَ لَهُمْ عَذَابٌ أَلِيمٌ ﴿٢٢﴾

จากนั้นมันก็ปิดท้ายคำปราศรัยแบบชัยฏอนของมันด้วยถ้อยคำอันบดขยี้ ซึ่งมันเทกระหน่ำลงบนบรรดาสมุนของมัน: «แท้จริงบรรดาผู้อธรรมนั้น สำหรับพวกเขาคือการลงโทษอันเจ็บปวด»⁽²⁾

โอ้ ช่างเป็นชัยฏอนเสียนี่กระไร! และช่างน่าเวทนาพวกเขาเหลือเกินกับผู้อุปถัมภ์ของพวกเขา ผู้ที่ร้องเรียกพวกเขาไปสู่การหลงผิดแล้วพวกเขาก็เชื่อฟังมัน ในขณะที่บรรดาเราะซูลเรียกร้องพวกเขาไปสู่อัลลอฮ์ แต่พวกเขากลับปฏิเสธและบิดพลิ้วต่อบรรดาเราะซูล⁽³⁾

وَإِذْ يَتَحَآجُّونَ فِى ٱلنَّارِ فَيَقُولُ ٱلضُّعَفَـٰٓؤُا۟ لِلَّذِينَ ٱسْتَكْبَرُوٓا۟ إِنَّا كُنَّا لَكُمْ تَبَعًا فَهَلْ أَنتُم مُّغْنُونَ عَنَّا نَصِيبًا مِّنَ ٱلنَّارِ ﴿٤٧﴾ قَالَ ٱلَّذِينَ ٱسْتَكْبَرُوٓا۟ إِنَّا كُلٌّ فِيهَآ إِنَّ ٱللَّهَ قَدْ حَكَمَ بَيْنَ ٱلْعِبَادِ ﴿٤٨﴾

ในอีกตอนหนึ่ง อัลลอฮ์ทรงกล่าวถึงการโต้เถียงกันระหว่างผู้อ่อนแอกับบรรดาหัวหน้าผู้หยิ่งยโส โดยตรัสว่า: «และจงรำลึกขณะที่พวกเขาโต้เถียงกันในไฟนรก แล้วบรรดาผู้อ่อนแอก็กล่าวแก่บรรดาผู้ที่หยิ่งยโสว่า แท้จริงพวกเราเคยเป็นผู้ตามพวกท่าน แล้วพวกท่านจะช่วยปัดเป่าส่วนหนึ่งของไฟนรกให้พ้นไปจากพวกเราได้หรือไม่? บรรดาผู้ที่หยิ่งยโสกล่าวว่า แท้จริงพวกเราทั้งหมดก็อยู่ในนั้น แท้จริงอัลลอฮ์ได้ทรงตัดสินระหว่างปวงบ่าวแล้ว»⁽⁴⁾

إِنَّا كُنَّا لَكُمْ تَبَعًا فَهَلْ أَنتُم مُّغْنُونَ عَنَّا نَصِيبًا مِّنَ ٱلنَّارِ ﴿٤٧﴾

อายะฮ์อันทรงเกียรติเหล่านี้มาภายหลังการบอกเล่าถึงความอหังการของฟิรอูน ทั้งการที่เขาเข่นฆ่าเด็กๆ ความพยายามของเขาที่จะสังหารมูซา และการโต้ตอบของผู้ศรัทธาคนนั้นที่เผชิญหน้ากับฟิรอูน และหักล้างข้ออ้างและความเท็จของเขา รวมทั้งการที่ประชาชนวางตัวในฐานะผู้ตามที่คอยสนองความปรารถนาของทรราช โดยที่ปัจเจกบุคคลในหมู่พวกเขาลงมือเข่นฆ่า ทำร้าย และไล่ล่า ผู้คนเหล่านี้ซึ่งในโลกดุนยาเคยเป็นผู้ช่วยเหลือของเหล่าผู้อธรรมที่ก่ออาชญากรรม จะได้รู้ถึงความร้ายแรงของอาชญากรรมที่พวกเขาได้ก่อไว้ในวันกิยามะฮ์ และพวกเขาจะกล่าวแก่บรรดาหัวหน้าอย่างฟิรอูนและพวกพ้องว่า: «แท้จริงพวกเราเคยเป็นผู้ตามพวกท่าน แล้วพวกท่านจะช่วยปัดเป่าส่วนหนึ่งของไฟนรกให้พ้นไปจากพวกเราได้หรือไม่?»⁽⁵⁾ แต่บรรดาหัวหน้าเหล่านั้นไม่มีอำนาจใดๆ แม้แต่กับตัวของพวกเขาเอง และไม่สามารถช่วยเหลือ

⁽¹⁾ (ซูเราะฮ์อิบรอฮีม 14:22) ⁽²⁾ (ซูเราะฮ์อิบรอฮีม 14:22) ⁽³⁾ ฟี ซิลาลิลกุรอาน 4/2095 ⁽⁴⁾ (ซูเราะฮ์อัล-มุอ์มิน 40:47-48) ⁽⁵⁾ (ซูเราะฮ์อัล-มุอ์มิน 40:47)

إِنَّا كُلٌّ فِيهَآ إِنَّ ٱللَّهَ قَدْ حَكَمَ بَيْنَ ٱلْعِبَادِ ﴿٤٨﴾

…ตัวของพวกเขาเอง แล้วพวกเขาจะกล่าวว่า «แท้จริงพวกเราทั้งหมดอยู่ในนรกนี้ แท้จริงอัลลอฮ์ได้ทรงตัดสินระหว่างปวงบ่าวแล้ว» (ซูเราะฮ์อัล-มุอ์มิน 40:48)⁽¹⁾ จุดยืนนี้ชี้ให้เราเห็นคำตอบที่เราใช้โต้แย้งคำกล่าวอันเป็นเท็จได้ คือคำที่ผู้อธรรมบางคนกล่าวซ้ำแล้วซ้ำเล่าแก่ผู้ตามของพวกเขาว่า "จงตามฉันมาเถิด ฉันจะแบกรับบาปของพวกท่านเอง หากพวกท่านมีบาป" แท้จริงการที่พวกเขาแบกรับบาปเท่ากับบาปของผู้ที่พวกเขาทำให้หลงผิดนั้น มิได้ช่วยป้องกันการลงโทษจากผู้ที่ตามพวกเขาเลย

وَقَالَ ٱلَّذِينَ كَفَرُوا۟ لِلَّذِينَ ءَامَنُوا۟ ٱتَّبِعُوا۟ سَبِيلَنَا وَلْنَحْمِلْ خَطَـٰيَـٰكُمْ وَمَا هُم بِحَـٰمِلِينَ مِنْ خَطَـٰيَـٰهُم مِّن شَىْءٍ ۖ إِنَّهُمْ لَكَـٰذِبُونَ ﴿١٢﴾ وَلَيَحْمِلُنَّ أَثْقَالَهُمْ وَأَثْقَالًا مَّعَ أَثْقَالِهِمْ ۖ وَلَيُسْـَٔلُنَّ يَوْمَ ٱلْقِيَـٰمَةِ عَمَّا كَانُوا۟ يَفْتَرُونَ ﴿١٣﴾

«และบรรดาผู้ปฏิเสธศรัทธากล่าวแก่บรรดาผู้ศรัทธาว่า จงตามแนวทางของพวกเรา แล้วพวกเราจะแบกรับความผิดของพวกท่านเอง แต่พวกเขาจะไม่แบกรับความผิดของพวกเขา (ผู้ศรัทธา) แม้แต่สิ่งเดียว แท้จริงพวกเขาเป็นผู้พูดเท็จ และแน่นอนพวกเขาจะต้องแบกภาระอันหนักของพวกเขาเอง และภาระอันหนักอื่นๆ พร้อมกับภาระของพวกเขา และแน่นอนพวกเขาจะถูกสอบสวนในวันกิยามะฮ์ถึงสิ่งที่พวกเขาเคยอุปโลกน์ขึ้น» (ซูเราะฮ์อัล-อันกะบูต 29:12-13)⁽²⁾

وَلَوْ تَرَىٰٓ إِذِ ٱلظَّـٰلِمُونَ مَوْقُوفُونَ عِندَ رَبِّهِمْ يَرْجِعُ بَعْضُهُمْ إِلَىٰ بَعْضٍ ٱلْقَوْلَ يَقُولُ ٱلَّذِينَ ٱسْتُضْعِفُوا۟ لِلَّذِينَ ٱسْتَكْبَرُوا۟ لَوْلَآ أَنتُمْ لَكُنَّا مُؤْمِنِينَ ﴿٣١﴾ قَالَ ٱلَّذِينَ ٱسْتَكْبَرُوا۟ لِلَّذِينَ ٱسْتُضْعِفُوٓا۟ أَنَحْنُ صَدَدْنَـٰكُمْ عَنِ ٱلْهُدَىٰ بَعْدَ إِذْ جَآءَكُم ۖ بَلْ كُنتُم مُّجْرِمِينَ ﴿٣٢﴾ وَقَالَ ٱلَّذِينَ ٱسْتُضْعِفُوا۟ لِلَّذِينَ ٱسْتَكْبَرُوا۟ بَلْ مَكْرُ ٱلَّيْلِ وَٱلنَّهَارِ إِذْ تَأْمُرُونَنَآ أَن نَّكْفُرَ بِٱللَّهِ وَنَجْعَلَ لَهُۥٓ أَندَادًا ۚ وَأَسَرُّوا۟ ٱلنَّدَامَةَ لَمَّا رَأَوُا۟ ٱلْعَذَابَ وَجَعَلْنَا ٱلْأَغْلَـٰلَ فِىٓ أَعْنَاقِ ٱلَّذِينَ كَفَرُوا۟ ۚ هَلْ يُجْزَوْنَ إِلَّا مَا كَانُوا۟ يَعْمَلُونَ ﴿٣٣﴾

และพระองค์ตรัสไว้ในอีกที่หนึ่ง ขณะบอกเล่าถึงการโต้เถียงกันระหว่างผู้อ่อนแอกับผู้หยิ่งยโสว่า «และหากเจ้าได้เห็นขณะที่บรรดาผู้อธรรมถูกให้ยืนอยู่ต่อหน้าพระเจ้าของพวกเขา บางคนในหมู่พวกเขาโต้ตอบคำพูดกับอีกบางคน บรรดาผู้ที่ถูกกดขี่ให้อ่อนแอกล่าวแก่บรรดาผู้หยิ่งยโสว่า หากไม่มีพวกท่านแล้ว แน่นอนพวกเราคงเป็นผู้ศรัทธา บรรดาผู้หยิ่งยโสกล่าวแก่บรรดาผู้ที่ถูกกดขี่ให้อ่อนแอว่า พวกเราหรือที่ได้ขัดขวางพวกท่านจากทางนำ หลังจากที่มันได้มายังพวกท่านแล้ว หามิได้ แต่พวกท่านเองเป็นผู้กระทำความผิด และบรรดาผู้ที่ถูกกดขี่ให้อ่อนแอกล่าวแก่บรรดาผู้หยิ่งยโสว่า หามิได้ แต่เป็นเพราะแผนการ (ของพวกท่าน) ทั้งกลางคืนและกลางวัน ขณะที่พวกท่านใช้ให้พวกเราปฏิเสธอัลลอฮ์ และให้ตั้งภาคีต่างๆ ขึ้นเทียบเท่าพระองค์ และพวกเขาได้ซ่อนความเสียใจไว้เมื่อพวกเขาได้เห็นการลงโทษ และเราได้ใส่ห่วงตรวนไว้ที่คอของบรรดาผู้ปฏิเสธศรัทธา พวกเขาจะถูกตอบแทนอื่นใดเล่า นอกจากสิ่งที่พวกเขาเคยกระทำไว้» (ซูเราะฮ์สะบะอ์ 34:31-33)⁽³⁾

ดังนั้น บรรดาผู้ตามและผู้อ่อนแอจะกล่าวโทษบรรดานายและผู้นำของพวกเขา โดยกล่าวแก่พวกเขาว่า "พวกท่านนั่นแหละที่ได้ขวางกั้นระหว่างพวกเรากับอีมาน หากไม่มีพวกท่านแล้ว พวกเราคงได้เป็นส่วนหนึ่งของผู้ที่ปฏิบัติตามสิ่งที่ถูกประทานลงมายังพวกเราจากพระเจ้าของพวกเรา" แต่บรรดาผู้หยิ่งยโสปฏิเสธข้อกล่าวหานี้ และกล่าวแก่พวกเขาว่า "พวกท่านต่างหากที่เป็นผู้กระทำความผิด เรื่องทั้งหมดก็มีเพียงว่าพวกเราได้เชิญชวนพวกท่าน แล้วพวกท่านก็ตอบรับพวกเรา โดยที่พวกเรามิได้มีอำนาจใดๆ เหนือพวกท่านเลย" แล้วบรรดาประชาชาติผู้ถูกกดขี่ให้อ่อนแอและหลงผิดก็กล่าวว่า "หามิได้ แต่แผนการที่พวกท่านวางไว้ต่อพวกเราทั้งกลางคืนและกลางวันนั่นเองที่ทำให้พวกเราหลงผิด และทำให้พวกเราเบี่ยงเบนออกจากหนทางอันถูกต้อง" ดังนั้น บรรดาแผนสมคบคิดและการประชุมต่างๆ ตลอดจนสื่อโฆษณาในยุคสมัยต่างๆ ซึ่งวาดภาพ…

⁽¹⁾ ซูเราะฮ์อัล-มุอ์มิน : 48 ⁽²⁾ ซูเราะฮ์อัล-อันกะบูต : 12-13 ⁽³⁾ ซูเราะฮ์สะบะอ์ : 31-33

(…ทำให้เห็น)ความจริงเป็นความเท็จ และความเท็จเป็นความจริง รวมทั้งข้อคลุมเครือและคำกล่าวอ้างอันเป็นเท็จที่บรรดาผู้นำป้อนให้ ทั้งหมดนั้นได้ทำให้พวกเราหลงผิด และทำให้พวกเราปฏิเสธศรัทธาต่ออัลลอฮ์และตั้งภาคีต่อพระองค์ แต่ความจริงก็คือ ทุกฝ่ายล้วนผิด และพวกเขาไม่อาจอ้างข้อแก้ตัวใดๆ ในความหลงผิดและการปฏิเสธศรัทธาของตนได้

هَـٰذَا ۚ وَإِنَّ لِلطَّـٰغِينَ لَشَرَّ مَـَٔابٍ ﴿٥٥﴾ جَهَنَّمَ يَصْلَوْنَهَا فَبِئْسَ ٱلْمِهَادُ ﴿٥٦﴾ هَـٰذَا فَلْيَذُوقُوهُ حَمِيمٌ وَغَسَّاقٌ ﴿٥٧﴾ وَءَاخَرُ مِن شَكْلِهِۦٓ أَزْوَٰجٌ ﴿٥٨﴾ هَـٰذَا فَوْجٌ مُّقْتَحِمٌ مَّعَكُمْ ۖ لَا مَرْحَبًۢا بِهِمْ ۚ إِنَّهُمْ صَالُوا۟ ٱلنَّارِ ﴿٥٩﴾ قَالُوا۟ بَلْ أَنتُمْ لَا مَرْحَبًۢا بِكُمْ ۖ أَنتُمْ قَدَّمْتُمُوهُ لَنَا ۖ فَبِئْسَ ٱلْقَرَارُ ﴿٦٠﴾ قَالُوا۟ رَبَّنَا مَن قَدَّمَ لَنَا هَـٰذَا فَزِدْهُ عَذَابًا ضِعْفًا فِى ٱلنَّارِ ﴿٦١﴾ وَقَالُوا۟ مَا لَنَا لَا نَرَىٰ رِجَالًا كُنَّا نَعُدُّهُم مِّنَ ٱلْأَشْرَارِ ﴿٦٢﴾ أَتَّخَذْنَـٰهُمْ سِخْرِيًّا أَمْ زَاغَتْ عَنْهُمُ ٱلْأَبْصَـٰرُ ﴿٦٣﴾ إِنَّ ذَٰلِكَ لَحَقٌّ تَخَاصُمُ أَهْلِ ٱلنَّارِ ﴿٦٤﴾

อัลลอฮ์ผู้ทรงเป็นสัจธรรมทรงพรรณนาถึงการทะเลาะโต้เถียงกันของชาวนรกเมื่อพวกเขาเข้าสู่ไฟนรก โดยตรัสว่า «เช่นนี้แหละ และแท้จริงสำหรับบรรดาผู้ละเมิดขอบเขตนั้น คือที่กลับอันเลวร้ายยิ่ง คือนรกญะฮันนัม พวกเขาจะเข้าไปเผาไหม้อยู่ในนั้น ช่างเป็นที่พำนักอันเลวร้ายยิ่ง นี่แหละ พวกเขาจงลิ้มรสมันเถิด คือน้ำร้อนจัดและน้ำหนอง และ(การลงโทษ)อื่นๆ ในทำนองเดียวกันอีกหลายชนิด (จะมีเสียงกล่าวว่า) นี่คือกลุ่มชนที่บุกเข้ามาพร้อมกับพวกท่าน ไม่มีการต้อนรับพวกเขา แท้จริงพวกเขาคือผู้ที่จะเข้าไปเผาไหม้ในไฟนรก พวกเขากล่าวว่า มิใช่เช่นนั้น แต่พวกท่านต่างหาก ไม่มีการต้อนรับพวกท่าน พวกท่านนั่นแหละที่นำสิ่งนี้มาให้แก่พวกเรา ช่างเป็นที่พำนักอันเลวร้ายยิ่ง พวกเขากล่าวว่า โอ้พระเจ้าของพวกเรา ผู้ใดที่นำสิ่งนี้มาให้แก่พวกเรา ขอพระองค์ได้โปรดเพิ่มการลงโทษแก่เขาเป็นทวีคูณในไฟนรกด้วยเถิด และพวกเขากล่าวว่า ทำไมพวกเราจึงไม่เห็นบรรดาชายที่พวกเราเคยนับว่าเป็นคนชั่วเหล่านั้นเล่า พวกเราได้ถือเอาพวกเขาเป็นที่เยาะเย้ย หรือว่าสายตาของพวกเราพลาดไปจากพวกเขา แท้จริงนั่นคือความจริงแน่นอน คือการทะเลาะโต้เถียงกันของชาวนรก» (ซูเราะฮ์ศ็อด 38:55-64)⁽¹⁾

لَا مَرْحَبًۢا بِهِمْ ۚ إِنَّهُمْ صَالُوا۟ ٱلنَّارِ ﴿٥٩﴾ قَالُوا۟ بَلْ أَنتُمْ لَا مَرْحَبًۢا بِكُمْ

คนเหล่านี้ ซึ่งในชีวิตดุนยาเคยต้อนรับขับสู้กันและกัน และเคยให้เกียรติยกย่องกันและกัน สภาพของพวกเขาจะเปลี่ยนไปในวันนั้น โดยต่างฝ่ายต่างกล่าวแก่กันว่า «ไม่มีการต้อนรับพวกเขา แท้จริงพวกเขาคือผู้ที่จะเข้าไปเผาไหม้ในไฟนรก พวกเขากล่าวว่า มิใช่เช่นนั้น แต่พวกท่านต่างหาก ไม่มีการต้อนรับพวกท่าน» (ซูเราะฮ์ศ็อด 38:59-60)⁽²⁾ และแต่ละฝ่ายต่างวิงวอนขอต่ออัลลอฮ์ให้ทรงเพิ่มการลงโทษและความเจ็บปวดแก่ผู้ที่เคยเป็นที่รักของตนในดุนยา แท้จริงการทะเลาะโต้เถียงกันระหว่างชาวนรกนี้เป็นความจริงที่จะเกิดขึ้นอย่างแน่นอน ไม่มีข้อสงสัยใดๆ ในเรื่องนี้ ดังที่พระเจ้าของเรา ผู้ทรงจำเริญและสูงส่ง ได้ตรัสไว้

وَقَالَ قَرِينُهُۥ هَـٰذَا مَا لَدَىَّ عَتِيدٌ ﴿٢٣﴾ أَلْقِيَا فِى جَهَنَّمَ كُلَّ كَفَّارٍ عَنِيدٍ ﴿٢٤﴾ مَّنَّاعٍ لِّلْخَيْرِ مُعْتَدٍ مُّرِيبٍ ﴿٢٥﴾ ٱلَّذِى جَعَلَ مَعَ ٱللَّهِ إِلَـٰهًا ءَاخَرَ فَأَلْقِيَاهُ فِى ٱلْعَذَابِ ٱلشَّدِيدِ ﴿٢٦﴾ قَالَ قَرِينُهُۥ رَبَّنَا مَآ أَطْغَيْتُهُۥ وَلَـٰكِن كَانَ فِى ضَلَـٰلٍۭ بَعِيدٍ ﴿٢٧﴾ قَالَ لَا تَخْتَصِمُوا۟ لَدَىَّ

๔ – ในวันนั้นจะเกิดการทะเลาะโต้เถียงกันระหว่างผู้ปฏิเสธศรัทธากับชัยฏอนผู้เป็นสหายของเขา อัลลอฮ์ตะอาลาตรัสว่า «และสหายของเขากล่าวว่า นี่คือสิ่งที่อยู่กับข้าพเจ้าพร้อมแล้ว (มีเสียงสั่งว่า) ท่านทั้งสองจงโยนผู้ปฏิเสธศรัทธาทุกคนที่ดื้อรั้นลงไปในนรกญะฮันนัม ผู้ขัดขวางความดี ผู้ละเมิด ผู้เคลือบแคลงสงสัย ผู้ซึ่งตั้งพระเจ้าอื่นเคียงคู่กับอัลลอฮ์ ดังนั้นท่านทั้งสองจงโยนเขาลงไปในการลงโทษอันสาหัส สหายของเขากล่าวว่า โอ้พระเจ้าของเรา ข้าพเจ้ามิได้ทำให้เขาละเมิด แต่เขาเองต่างหากที่อยู่ในความหลงผิดอันห่างไกล พระองค์ตรัสว่า พวกเจ้าอย่าได้ทะเลาะโต้เถียงกันต่อหน้าข้า…

⁽¹⁾ ซูเราะฮ์ศ็อด : 55-64 ⁽²⁾ ซูเราะฮ์ศ็อด : 59-60

وَقَدْ قَدَّمْتُ إِلَيْكُم بِٱلْوَعِيدِ ﴿٢٨﴾ مَا يُبَدَّلُ ٱلْقَوْلُ لَدَىَّ وَمَآ أَنَا۠ بِظَلَّـٰمٍ لِّلْعَبِيدِ ﴿٢٩﴾

«…และแน่นอน ข้าได้ส่งคำเตือนมายังพวกเจ้าไว้ล่วงหน้าแล้ว คำตัดสินที่ข้าได้กล่าวไว้นั้นจะไม่ถูกเปลี่ยนแปลง และข้ามิใช่ผู้อธรรมต่อปวงบ่าว»⁽¹⁾

وَيَوْمَ يُحْشَرُ أَعْدَآءُ ٱللَّهِ إِلَى ٱلنَّارِ فَهُمْ يُوزَعُونَ ﴿١٩﴾ حَتَّىٰٓ إِذَا مَا جَآءُوهَا شَهِدَ عَلَيْهِمْ سَمْعُهُمْ وَأَبْصَـٰرُهُمْ وَجُلُودُهُم بِمَا كَانُوا۟ يَعْمَلُونَ ﴿٢٠﴾ وَقَالُوا۟ لِجُلُودِهِمْ لِمَ شَهِدتُّمْ عَلَيْنَا ۖ قَالُوٓا۟ أَنطَقَنَا ٱللَّهُ ٱلَّذِىٓ أَنطَقَ كُلَّ شَىْءٍ وَهُوَ خَلَقَكُمْ أَوَّلَ مَرَّةٍ وَإِلَيْهِ تُرْجَعُونَ ﴿٢١﴾

๕ – เรื่องราวจะถึงขั้นรุนแรงที่สุด และการโต้แย้งจะถึงจุดสูงสุด เมื่อมนุษย์โต้แย้งกับอวัยวะของตนเอง: «และวันที่บรรดาศัตรูของอัลลอฮ์จะถูกต้อนไปยังนรก โดยพวกเขาจะถูกจัดให้เป็นแถว จนกระทั่งเมื่อพวกเขามาถึงมัน หู ตา และผิวหนังของพวกเขาจะเป็นพยานยืนยันต่อพวกเขาถึงสิ่งที่พวกเขาเคยกระทำไว้ และพวกเขาจะกล่าวแก่ผิวหนังของพวกเขาว่า ทำไมพวกเจ้าจึงเป็นพยานยืนยันต่อพวกเรา? มันจะกล่าวว่า อัลลอฮ์ผู้ทรงทำให้ทุกสิ่งพูดได้ ได้ทรงทำให้พวกเราพูดได้ และพระองค์คือผู้ทรงสร้างพวกเจ้าในครั้งแรก และยังพระองค์เท่านั้นที่พวกเจ้าจะถูกนำกลับไป»⁽²⁾

เหตุการณ์นี้จะเกิดขึ้นกับบรรดาผู้ปฏิเสธศรัทธา เมื่อพวกเขาได้ประจักษ์เห็นการลงโทษอันรุนแรงที่อัลลอฮ์ทรงเตรียมไว้สำหรับพวกเขา พวกเขาจึงหันไปพึ่งการปฏิเสธและการไม่ยอมรับ และอ้างว่าพวกเขาเคยเป็นคนดี พวกเขาปฏิเสธการเป็นพยานของมะลาอิกะฮ์ บรรดาเราะซูล และบรรดาคนศอลิหฺที่เป็นพยานยืนยันต่อพวกเขา เมื่อนั้นอัลลอฮ์จะทรงปิดผนึกปากของพวกเขา และให้มือและเท้าของพวกเขาพูดถึงสิ่งที่พวกเขาเคยกระทำไว้ เมื่อนั้นพวกเขาจะกล่าวแก่อวัยวะของตนว่า «จงพินาศและห่างไกลไปเสียเถิด ข้าโต้แย้งแก้ต่างก็เพื่อพวกเจ้าแท้ ๆ»⁽³⁾

بعدا لكنّ وسحقا، عنكن كنت أجادل

มุสลิม อัต-ติรมิซีย์ อิบนุมัรดะวัยฮ์ และอัล-บัยฮะกีย์ ได้รายงานจากอบูสะอีดและอบูฮุร็อยเราะฮ์ (ร.ฎ.) ทั้งสองกล่าวว่า ท่านเราะซูล ﷺ ได้กล่าวว่า «บ่าวคนหนึ่งจะได้พบกับพระผู้อภิบาลของเขา แล้วอัลลอฮ์จะตรัสว่า ข้ามิได้ให้เกียรติแก่เจ้า ให้เจ้าเป็นผู้นำ ให้เจ้ามีคู่ครอง ให้ม้าและอูฐอยู่ใต้อำนาจของเจ้า และปล่อยให้เจ้าเป็นหัวหน้าและได้รับส่วนแบ่งหนึ่งในสี่ดอกหรือ? เขาจะตอบว่า ใช่แล้ว โอ้พระผู้อภิบาลของข้าพระองค์ พระองค์จะตรัสว่า แล้วเจ้าเคยคิดหรือไม่ว่าเจ้าจะต้องพบกับข้า? เขาจะตอบว่า ไม่เลย แล้วจะมีเสียงกล่าวว่า แท้จริงข้าจะลืมเจ้า ดังที่เจ้าได้ลืมข้า จากนั้นพระองค์จะทรงพบกับคนที่สอง และตรัสแก่เขาเช่นเดียวกันนั้น จากนั้นจะทรงพบกับคนที่สาม และตรัสแก่เขาเช่นเดียวกันนั้น แล้วเขาจะกล่าวว่า ข้าพระองค์ได้ศรัทธาต่อพระองค์ ต่อคัมภีร์ของพระองค์ และต่อบรรดาเราะซูลของพระองค์ ข้าพระองค์ได้ละหมาด ถือศีลอด และบริจาคทาน และเขาจะยกย่องตนเองด้วยความดีเท่าที่เขาสามารถจะทำได้ พระองค์จะตรัสว่า เราจะไม่ส่งพยานของเรามายืนยันต่อเจ้าหรือ? แล้วเขาจะคิดในใจว่า ใครกันที่จะมาเป็นพยานยืนยันต่อเรา? แล้วปากของเขาจะถูกปิดผนึก และจะมีเสียงกล่าวแก่ต้นขาของเขาว่า จงพูด แล้วต้นขา เนื้อ และกระดูกของเขาก็จะพูดถึงการงานของเขาตามที่เป็นมา

يلقى العبد ربه، فيقول الله؛ ألم أكرمك وأسودك وأزوجك، وأسخّر لك الخيل والإبل، وأذرك ترأس وتربع فيقول: بلى أي رب، فيقول: أفظننت أنك ملاقي؟ فيقول: لا، فيقال: إني أنساك كما نسيتني، ثم يلقى الثاني، فيقول له مثل ذلك، ثم يلقى الثالث فيقول له مثل ذلك، فيقول: آمنت بك وبكتابك وبرسولك، وصليت وصمت وتصدقت، ويثني بخير ما استطاع، فيقول: ألا نبعث شاهدنا عليك، فيفكر في نفسه من الذي يشهد علي؟ فيختم على فيه، ويقال لفخذه انطقي، فتنطق فخذه وفمه وعظامه بعمله ما كان،

⁽¹⁾ ซูเราะฮ์กอฟ 50:23–29 ⁽²⁾ ซูเราะฮ์ฟุศศิลัต 41:19–21 ⁽³⁾ นี่เป็นส่วนหนึ่งของหะดีษที่รายงานโดยมุสลิมและผู้อื่น ดู ตัฟซีรอิบนุกะษีร (6/168)

และนั่นก็เพื่อให้เขาไม่มีข้ออ้างใด ๆ เหลืออยู่สำหรับตัวเขาเอง ผู้นั้นคือมุนาฟิก และผู้นั้นคือผู้ที่ (อัลลอฮ์) ทรงกริ้วต่อเขา»⁽¹⁾

แท้จริงการโต้ตอบที่เกิดขึ้นระหว่างบ่าวกับอวัยวะของเขานี้ เป็นเรื่องที่น่าอัศจรรย์และน่าประหลาดใจยิ่ง และสถานการณ์นี้ได้ทำให้ท่านเราะซูล ﷺ หัวเราะ ในหะดีษที่มุสลิมรายงานจากอะนัส อิบนุมาลิก (ร.ฎ.) ว่า: พวกเราอยู่กับท่านเราะซูลุลลอฮ์ ﷺ แล้วท่านก็หัวเราะ

كنا عند رسول الله ﷺ فضحك ، فقال : « هل تدرون مِمّ أضحك ؟ قال : قلنا : الله ورسوله أعلم . قال : من مخاطبة العبد ربّه . يقول : يا رب ألم تجرني من الظلم ؟ قال : يقول : بلى . قال : فيقول : إني لا أجيز على نفسي إلا شاهدا مني . قال : فيقول : كفى بنفسك اليوم عليك شهيدا ، وبالكرام الكاتبين شهودا ، ثم يختم على فيه ، فيقال لأركانه : انطقي ، قال : فتنطق بأعماله . قال : ثمّ يخلى بينه وبين الكلام . قال : فيقول : بعدا لكنَّ وسحقا . فعنكنَّ كنت أناضل »

ท่านกล่าวว่า: «พวกท่านรู้ไหมว่าฉันหัวเราะเรื่องอะไร?» เขา (อะนัส) กล่าวว่า: พวกเรากล่าวว่า อัลลอฮ์และเราะซูลของพระองค์ทรงรู้ดียิ่งกว่า

ท่านกล่าวว่า: «เรื่องที่บ่าวคนหนึ่งพูดกับพระผู้อภิบาลของเขา เขากล่าวว่า: โอ้พระผู้อภิบาลของข้าพระองค์ พระองค์มิได้ทรงคุ้มครองข้าพระองค์จากความอยุติธรรมดอกหรือ?

ท่านกล่าวว่า: พระองค์ตรัสว่า: ใช่แล้ว

ท่านกล่าวว่า: เขาจึงกล่าวว่า: ข้าพระองค์จะไม่ยอมรับพยานใดมายืนยันต่อตัวข้าพระองค์ นอกจากพยานที่มาจากตัวข้าพระองค์เอง

ท่านกล่าวว่า: พระองค์ตรัสว่า: วันนี้ตัวของเจ้าเองก็เพียงพอแล้วที่จะเป็นพยานยืนยันต่อเจ้า และมะลาอิกะฮ์ผู้มีเกียรติที่เป็นผู้บันทึกก็เพียงพอแล้วที่จะเป็นพยาน

จากนั้นปากของเขาจะถูกประทับปิด แล้วมีเสียงกล่าวแก่อวัยวะต่าง ๆ ของเขาว่า: จงพูดออกมา ท่านกล่าวว่า: แล้วอวัยวะเหล่านั้นก็พูดถึงการกระทำต่าง ๆ ของเขา

ท่านกล่าวว่า: จากนั้นเขาก็ถูกปล่อยให้พูดได้อีกครั้ง

ท่านกล่าวว่า: เขาจึงกล่าวว่า: จงพินาศและห่างไกล (จากความเมตตา) เถิด พวกเจ้านั่นแหละที่ข้าเคยต่อสู้ปกป้องมาตลอด»⁽²⁾

6 – ร่างกายจะโต้เถียงกับวิญญาณในวันกิยามะฮ์

يختصم الناس يوم القيامة حتى تختصم الروح مع الجسد ، فتقول الروح للجسد : أنت فعلت . ويقول الجسد للروح : أنت أمرت ، وأنت سولت . فيبعث الله ملكا يفصل بينهما ، فيقول لهما : إن مثلكما كمثل رجل مقعد بصير ، والآخر ضرير دخلا بستانا . فقال المقعد للضرير : إني أرى هاهنا ثمارا ، ولكن لا أصل إليها .

อิบนุกะษีรกล่าวว่า: «อิบนุมันดะฮ์ได้รายงานไว้ในหนังสือ "อัร-รูห์" จากอิบนุอับบาส (ร.ฎ.) ว่า ท่านกล่าวว่า: ผู้คนจะโต้เถียงกันในวันกิยามะฮ์ จนกระทั่งวิญญาณโต้เถียงกับร่างกาย วิญญาณจะกล่าวแก่ร่างกายว่า: เจ้าเป็นผู้กระทำ ส่วนร่างกายจะกล่าวแก่วิญญาณว่า: เจ้าเป็นผู้สั่งการ และเจ้าเป็นผู้ยั่วยุให้ทำ

แล้วอัลลอฮ์จะทรงส่งมะลาอิกะฮ์องค์หนึ่งมาตัดสินระหว่างทั้งสอง โดยกล่าวแก่ทั้งสองว่า:

แท้จริงอุปมาของพวกเจ้าทั้งสองนั้นเหมือนกับชายพิการเดินไม่ได้แต่มองเห็น กับอีกคนหนึ่งตาบอด ทั้งสองได้เข้าไปในสวนแห่งหนึ่ง ชายพิการกล่าวแก่ชายตาบอดว่า: ฉันเห็นผลไม้อยู่ตรงนี้ แต่ฉันไปไม่ถึงมัน

⁽¹⁾ รายงานโดยมุสลิมในเศาะฮีหฺของท่าน (4/2280) หมายเลข 2969 ⁽²⁾ รายงานโดยมุสลิมในเศาะฮีหฺของท่าน (4/2280) หมายเลข 2969

คนตาบอดจึงกล่าวแก่เขาว่า "จงขี่บนตัวฉันแล้วเอื้อมเก็บมันเถิด" เขาจึงขึ้นขี่คนตาบอดแล้วเอื้อมเก็บมัน แล้วใครในสองคนนี้เป็นผู้ละเมิด?

ทั้งสองตอบว่า "ทั้งสองคน"

กษัตริย์จึงกล่าวแก่ทั้งสองว่า "พวกเจ้าทั้งสองได้ตัดสินตนเองแล้ว" หมายความว่า ร่างกายเปรียบเสมือนพาหนะของวิญญาณ และวิญญาณคือผู้ขี่ร่างกายนั้น»⁽¹⁾

إِنَّ ٱلَّذِينَ كَفَرُوا۟ يُنَادَوْنَ لَمَقْتُ ٱللَّهِ أَكْبَرُ مِن مَّقْتِكُمْ أَنفُسَكُمْ إِذْ تُدْعَوْنَ إِلَى ٱلْإِيمَـٰنِ فَتَكْفُرُونَ ﴿١٠﴾

1. ในสถานการณ์นั้น พวกเขาจะเกลียดชังตนเอง «แท้จริง บรรดาผู้ปฏิเสธศรัทธาจะถูกประกาศเรียกว่า การเกลียดชังของอัลลอฮ์ (ที่มีต่อพวกเจ้า) นั้นยิ่งใหญ่กว่าการเกลียดชังของพวกเจ้าที่มีต่อตัวพวกเจ้าเอง ขณะที่พวกเจ้าถูกเรียกร้องสู่การศรัทธา แต่พวกเจ้ากลับปฏิเสธ» (ซูเราะฮ์อัล-มุอ์มิน 40:10)⁽²⁾

تُقَلَّبُ وُجُوهُهُمْ فِي النَّارِ يَقُولُونَ يَا لَيْتَنَا أَطَعْنَا اللَّهَ وَأَطَعْنَا الرَّسُولَا ﴿٦٦﴾ وَقَالُوا۟ رَبَّنَآ إِنَّآ أَطَعْنَا سَادَتَنَا وَكُبَرَآءَنَا فَأَضَلُّونَا ٱلسَّبِيلَا۠ ﴿٦٧﴾ رَبَّنَآ ءَاتِهِمْ ضِعْفَيْنِ مِنَ ٱلْعَذَابِ وَٱلْعَنْهُمْ لَعْنًا كَبِيرًا ﴿٦٨﴾

พวกเขายังเกลียดชังบรรดาผู้ที่เคยเป็นผู้ช่วยเหลือและเพื่อนสนิทของพวกเขาในโลกดุนยา พวกเขาสาปแช่งคนเหล่านั้น และขอให้คนเหล่านั้นได้รับการลงโทษเพิ่มขึ้นอีก «วันที่ใบหน้าของพวกเขาจะถูกพลิกกลับไปมาในไฟนรก พวกเขาจะกล่าวว่า "โอ้ หากพวกเราได้เชื่อฟังอัลลอฮ์ และได้เชื่อฟังท่านเราะซูลก็จะดี" (66) และพวกเขากล่าวว่า "ข้าแต่พระเจ้าของพวกเรา แท้จริงพวกเราได้เชื่อฟังบรรดาหัวหน้าของพวกเราและบรรดาผู้ใหญ่ของพวกเรา แล้วพวกเขาได้ทำให้พวกเราหลงทาง (67) ข้าแต่พระเจ้าของพวกเรา โปรดให้พวกเขาได้รับการลงโทษสองเท่า และโปรดสาปแช่งพวกเขาด้วยการสาปแช่งอันใหญ่หลวงเถิด"» (ซูเราะฮ์อัล-อะห์ซาบ 33:66-68)⁽³⁾

وَقَالَ ٱلَّذِينَ كَفَرُوا۟ رَبَّنَآ أَرِنَا ٱلَّذَيْنِ أَضَلَّانَا مِنَ ٱلْجِنِّ وَٱلْإِنسِ نَجْعَلْهُمَا تَحْتَ أَقْدَامِنَا لِيَكُونَا مِنَ ٱلْأَسْفَلِينَ ﴿٢٩﴾

ด้วยความแค้นอย่างรุนแรงต่อผู้ที่ทำให้พวกเขาหลงทาง พวกเขาจึงวิงวอนขอต่ออัลลอฮ์ให้ทรงให้พวกเขาได้เห็นผู้ที่ทำให้พวกเขาหลงทาง เพื่อจะได้เหยียบย่ำคนเหล่านั้นด้วยเท้าของพวกเขา «และบรรดาผู้ปฏิเสธศรัทธากล่าวว่า "ข้าแต่พระเจ้าของพวกเรา โปรดให้พวกเราได้เห็นทั้งสองพวกที่ได้ทำให้พวกเราหลงทาง ทั้งจากญินและมนุษย์ เพื่อพวกเราจะได้เอาทั้งสองพวกนั้นไว้ใต้เท้าของพวกเรา เพื่อพวกเขาจะได้อยู่ในหมู่ผู้ที่ต่ำต้อยที่สุด"» (ซูเราะฮ์ฟุศศิลัต 41:29)⁽⁴⁾

كُلَّمَا دَخَلَتْ أُمَّةٌ لَّعَنَتْ أُخْتَهَا ۖ حَتَّىٰٓ إِذَا ٱدَّارَكُوا۟ فِيهَا جَمِيعًا قَالَتْ أُخْرَىٰهُمْ لِأُولَىٰهُمْ رَبَّنَا هَـٰٓؤُلَآءِ أَضَلُّونَا فَـَٔاتِهِمْ عَذَابًا ضِعْفًا مِّنَ ٱلنَّارِ

เมื่อพวกเขาเข้าสู่ไฟนรก เสียงของพวกเขาจะดังขึ้นด้วยการสาปแช่งซึ่งกันและกัน แล้วแต่ละฝ่ายต่างปรารถนาให้อีกฝ่ายได้รับการลงโทษเพิ่มขึ้น «ทุกครั้งที่ประชาชาติหนึ่งเข้าไป (ในนรก) ก็จะสาปแช่งประชาชาติที่เป็นพวกเดียวกัน จนกระทั่งเมื่อพวกเขาได้ตามกันเข้าไปอยู่ในนั้นทั้งหมดแล้ว พวกหลังสุดของพวกเขาก็จะกล่าวถึงพวกแรกของพวกเขาว่า "ข้าแต่พระเจ้าของพวกเรา ชนเหล่านี้แหละที่ได้ทำให้พวกเราหลงทาง ดังนั้นโปรดให้พวกเขาได้รับการลงโทษเป็นทวีคูณจากไฟนรกเถิด"» (ซูเราะฮ์อัล-อะอ์ร็อฟ 7:38)⁽⁵⁾

⁽¹⁾ ตัฟซีรอิบนุกะษีร (6/92) ⁽²⁾ ซูเราะฮ์อัล-มุอ์มิน อายะฮ์ที่ 10 ⁽³⁾ ซูเราะฮ์อัล-อะห์ซาบ อายะฮ์ที่ 66-68 ⁽⁴⁾ ซูเราะฮ์ฟุศศิลัต อายะฮ์ที่ 29 ⁽⁵⁾ ซูเราะฮ์อัล-อะอ์ร็อฟ อายะฮ์ที่ 38

บทที่สอง

สภาพของผู้ศรัทธาที่ฝ่าฝืน

ผู้ศรัทธาบางคนได้กระทำบาปต่าง ๆ ซึ่งจะทำให้เขาต้องประสบกับความน่าสะพรึงกลัว ความยากลำบาก และความทุกข์ยากนานัปการ ในบทนี้เราจะกล่าวถึงผู้ฝ่าฝืนบางกลุ่ม และความทุกข์ภัยที่พวกเขาจะประสบในวันนั้น

หัวข้อที่หนึ่ง

ผู้ที่ไม่จ่ายซะกาต

สิทธิอันยิ่งใหญ่ประการหนึ่งของอัลลอฮ์คือซะกาต ซึ่งเป็นสิทธิในทรัพย์สิน ผู้ที่ไม่จ่ายซะกาตจากทรัพย์สินของตนจะถูกลงโทษด้วยทรัพย์สินเหล่านั้นในการยืนรออันยิ่งใหญ่ (ในวันกิยามะฮ์) ตัวบทต่าง ๆ ได้บอกไว้ว่าการลงโทษพวกเขาด้วยทรัพย์สินนั้นมีหลายลักษณะ

من آتاه الله مالا فلم يؤد زكاته ، مثل ماله يوم القيامة شجاعا أقرع له زبيبتان ، يطوقه يوم القيامة ، ثم يقول : أنا مالك ، أنا كنزك

وَلَا يَحْسَبَنَّ ٱلَّذِينَ يَبْخَلُونَ بِمَآ ءَاتَىٰهُمُ ٱللَّهُ مِن فَضْلِهِۦ هُوَ خَيْرًا لَّهُم ۖ بَلْ هُوَ شَرٌّ لَّهُمْ ۖ سَيُطَوَّقُونَ مَا بَخِلُوا۟ بِهِۦ يَوْمَ

ลักษณะที่หนึ่ง: ทรัพย์สินของเจ้าของทรัพย์จะถูกทำให้ปรากฏเป็นงูใหญ่หัวโล้นที่มีจุดดำสองจุดเหนือดวงตา แล้วมันจะรัดคอของเขาไว้ และขบกรามทั้งสองข้างของเจ้าของมัน พลางกล่าวแก่เขาว่า "ข้าคือทรัพย์สินของเจ้า ข้าคือขุมทรัพย์ของเจ้า" ในเศาะฮีหฺอัล-บุคอรี รายงานจากอบูฮุร็อยเราะฮ์ (ร.ฎ.) ว่า ท่านเราะซูล ﷺ กล่าวว่า «ผู้ใดที่อัลลอฮ์ทรงประทานทรัพย์สินให้แก่เขา แล้วเขาไม่จ่ายซะกาตของมัน ในวันกิยามะฮ์ทรัพย์สินของเขาจะถูกทำให้ปรากฏเป็นงูใหญ่หัวโล้นที่มีจุดดำสองจุดเหนือดวงตา มันจะรัดคอเขาในวันกิยามะฮ์ แล้วมันจะขบกรามทั้งสองข้างของเขา จากนั้นมันจะกล่าวว่า ข้าคือทรัพย์สินของเจ้า ข้าคือขุมทรัพย์ของเจ้า» แล้วท่านก็อ่านอายะฮ์ว่า «และบรรดาผู้ที่ตระหนี่ในสิ่งที่อัลลอฮ์ได้ทรงประทานแก่พวกเขาจากความโปรดปรานของพระองค์นั้น จงอย่าคิดว่ามันเป็นสิ่งที่ดีแก่พวกเขา แต่ทว่ามันเป็นสิ่งที่ชั่วแก่พวกเขาต่างหาก สิ่งที่พวกเขาตระหนี่ไว้นั้นจะถูกนำมาคล้องคอพวกเขาในวัน…

ٱلْقَيِّمَةِ ﴿٥﴾

…ในวันกิยามะฮ์»⁽¹⁾ ⁽²⁾

คำว่า "อัชชุญาอฺ อัลอักเราะอฺ" หมายถึง งูตัวผู้ที่ผมบนหัวร่วงหมดเพราะมีพิษมาก ส่วน "อัซซะบีบะตาน" หมายถึง จุดดำสองจุดเหนือดวงตาของงู

وَالَّذِينَ يَكْنِزُونَ الذَّهَبَ وَالْفِضَّةَ وَلَا يُنفِقُونَهَا فِي سَبِيلِ اللَّهِ فَبَشِّرْهُم بِعَذَابٍ أَلِيمٍ ﴿٣٤﴾ يَوْمَ يُحْمَىٰ عَلَيْهَا فِى نَارِ جَهَنَّمَ فَتُكْوَىٰ بِهَا جِبَاهُهُمْ وَجُنُوبُهُمْ وَظُهُورُهُمْ ۖ هَـٰذَا مَا كَنَزْتُمْ لِأَنفُسِكُمْ فَذُوقُوا۟ مَا كُنتُمْ تَكْنِزُونَ ﴿٣٥﴾

ประการที่สอง ทรัพย์สินที่เจ้าของไม่จ่ายซะกาตนั้นเองจะถูกนำมา หากเป็นทองคำและเงิน ก็จะถูกทำเป็นแผ่นไฟ แล้วใช้ลงโทษเจ้าของ หากเป็นปศุสัตว์ เช่น อูฐ วัว หรือแพะ ก็จะถูกปล่อยให้เข้าหาเจ้าของและลงโทษเขา อัลลอฮ์ตรัสว่า «และบรรดาผู้ที่สะสมทองคำและเงิน และไม่บริจาคมันในหนทางของอัลลอฮ์ จงแจ้งข่าวแก่พวกเขาถึงการลงโทษอันเจ็บปวด วันที่มันจะถูกเผาให้ร้อนในไฟนรกญะฮันนัม แล้วหน้าผาก สีข้าง และหลังของพวกเขาจะถูกนาบด้วยมัน (และจะมีเสียงกล่าวว่า) นี่คือสิ่งที่พวกเจ้าสะสมไว้เพื่อตัวของพวกเจ้าเอง ดังนั้นจงลิ้มรสสิ่งที่พวกเจ้าเคยสะสมไว้เถิด»⁽³⁾

« ما من صاحب ذهب ولا فضة لا يؤدي فيها حقَّها ، إلاّ إذا كان يوم القيامة صفحت له صفائح من نار ، فأحمي عليها في نار جهنم ، فيكوى بها جنبه وجبينه وظهره ، كلما بردت أعيدت عليه ، في يوم كان مقداره خمسين ألف سنة ، حتى يقضى بين العباد ، فيرى سبيله ، إما إلى الجنة وإما إلى النار »

ในเศาะฮีห์มุสลิม รายงานจากอบูฮุร็อยเราะฮ์ (ร.ฎ.) ว่า ท่านเราะซูลุลลอฮ์ ﷺ กล่าวว่า «ไม่มีผู้ใดที่เป็นเจ้าของทองคำหรือเงินแล้วไม่จ่ายสิทธิของมัน เว้นแต่เมื่อถึงวันกิยามะฮ์ มันจะถูกทำเป็นแผ่นไฟสำหรับเขา แล้วถูกเผาให้ร้อนในไฟนรกญะฮันนัม จากนั้นสีข้าง หน้าผาก และหลังของเขาจะถูกนาบด้วยมัน ทุกครั้งที่มันเย็นลงก็จะถูกนำกลับมานาบเขาอีก ในวันหนึ่งซึ่งยาวนานเท่ากับห้าหมื่นปี จนกว่าจะมีการตัดสินระหว่างปวงบ่าว แล้วเขาจะเห็นหนทางของเขา ว่าจะไปสู่สวรรค์หรือไปสู่นรก»

« ولا صاحب إبل لا يؤدي منها حقها ، ومن حقها حَلَبُها يوم وردها ، إلا إذا كان يوم القيامة ، بطح لها بقاع قرقر ، أوفر ما كانت ، لا يفقد منها فصيلا واحدا ، تطؤه بأخفافها وتعضه بأفواهها ، كلما مر عليه أولاها ردّ عليه أخراها ، في يوم كان مقداره خمسين ألف سنة حتى يقضى بين العباد ، فيرى سبيله إما إلى الجنة ، وإمّا إلى النار »

มีผู้ถามว่า "โอ้ท่านเราะซูลของอัลลอฮ์ แล้วอูฐเล่า" ท่านตอบว่า «และไม่มีเจ้าของอูฐคนใดที่ไม่จ่ายสิทธิของมัน ซึ่งส่วนหนึ่งของสิทธินั้นคือการรีดนมของมัน (แจกจ่าย) ในวันที่มันถูกนำไปกินน้ำ เว้นแต่เมื่อถึงวันกิยามะฮ์ เขาจะถูกทำให้นอนคว่ำลงบนที่ราบอันกว้างใหญ่เพื่อให้พวกมันเข้าหา⁽⁴⁾ อูฐเหล่านั้นจะมาในสภาพที่อ้วนพีและมีจำนวนมากที่สุดเท่าที่เคยมี โดยไม่ขาดไปแม้แต่ลูกอูฐตัวเดียว พวกมันจะเหยียบเขาด้วยกีบเท้าและกัดเขาด้วยปาก ทุกครั้งที่ตัวแรกผ่านเขาไป ตัวสุดท้ายก็จะถูกนำกลับมาผ่านเขาอีก ในวันหนึ่งซึ่งยาวนานเท่ากับห้าหมื่นปี จนกว่าจะมีการตัดสินระหว่างปวงบ่าว แล้วเขาจะเห็นหนทางของเขา ว่าจะไปสู่สวรรค์หรือไปสู่นรก»

⁽¹⁾ ซูเราะฮ์อาล อิมรอน 3:180 ⁽²⁾ มิชกาตุลมะศอบีฮ์ 1/559 หะดีษหมายเลข 1774 ⁽³⁾ ซูเราะฮ์อัตเตาบะฮ์ 9:34-35 ⁽⁴⁾ "บุฏิหะ ละฮา บิกออิน เกาะเกาะร" หมายถึง เขาถูกทำให้นอนราบและถูกเหยียดออกเพื่อให้พวกมันเข้าหาบนแผ่นดินที่ราบเรียบ

ولا صاحب بقر ولا غنم لا يؤدي فيها حقها ، إلا إذا كان يوم القيامة بطح لها بقاع قرقر ، لا يفقد منها شيئاً ، ليس فيها عقصاء ولا جلحاء ولا عضباء ، تنطحه بقرونها وتطؤه بأظلافها ، كلما مر عليه أولاها رد عليه أخراها ، في يوم كان مقداره خمسين ألف سنة ، حتى يقضي الله بين العباد ، فيرى سبيله إما إلى الجنة وإما إلى النار

มีผู้ถามว่า "โอ้ท่านเราะซูลของอัลลอฮ์ แล้ววัวและแพะแกะเล่า?" ท่านตอบว่า «และไม่มีเจ้าของวัวหรือแพะแกะคนใดที่ไม่จ่ายสิทธิของมัน เว้นแต่ในวันกิยามะฮ์ เขาจะถูกจับนอนคว่ำลงบนพื้นราบเรียบเพื่อให้ปศุสัตว์เหล่านั้นจัดการ โดยไม่มีตัวใดขาดหายไปเลย ไม่มีตัวใดที่เขาบิด ไม่มีเขา หรือเขาหัก⁽¹⁾ มันจะขวิดเขาด้วยเขาของมันและเหยียบย่ำเขาด้วยกีบของมัน ทุกครั้งที่ฝูงแรกผ่านพ้นตัวเขาไป ฝูงสุดท้ายก็จะถูกนำย้อนกลับมาหาเขาอีก ในวันซึ่งมีระยะเวลายาวนานห้าหมื่นปี จนกระทั่งอัลลอฮ์ทรงตัดสินระหว่างปวงบ่าว แล้วเขาก็จะได้เห็นหนทางของตน ไม่ว่าจะสู่สวรรค์หรือสู่นรก»⁽²⁾

ประเด็นที่สอง

ผู้หยิ่งยโส

ความหยิ่งยโสเป็นความผิดมหันต์ตามบัญญัติและบทบัญญัติของอัลลอฮ์ และอัลลอฮ์ทรงกริ้วผู้หยิ่งยโสอย่างรุนแรงที่สุด เมื่ออัลลอฮ์ทรงให้ปวงบ่าวฟื้นคืนชีพ พระองค์จะทรงรวบรวมผู้หยิ่งยโสในสภาพที่ต่ำต้อยและน่าอัปยศ ดังที่ปรากฏในหะดีษซึ่งอัต-ติรมิซีย์รายงานจากอัมร์ บิน ชุอัยบ์ จากบิดาของเขา จากปู่ของเขา กล่าวว่า ท่านเราะซูลของอัลลอฮ์ ﷺ กล่าวว่า «ในวันกิยามะฮ์ ผู้หยิ่งยโสจะถูกรวบรวมมาในลักษณะเหมือนมดตัวเล็ก ๆ ในรูปร่างของมนุษย์ ความต่ำต้อยจะห่อหุ้มพวกเขาจากทุกทิศทาง»⁽³⁾

يحشر المتكبرون أمثال الذر يوم القيامة ، في صور الرجال ، يغشاهم الذل من كل مكان

คำว่า "อัซ-ซัรร์" หมายถึงมดตัวเล็ก ๆ ซึ่งมดตัวเล็ก ๆ นั้นผู้คนไม่ให้ความสำคัญ พวกเขาเหยียบย่ำมันด้วยเท้าโดยไม่รู้สึกตัว

และเช่นเดียวกับที่อัลลอฮ์ทรงกริ้วผู้หยิ่งยโส พระองค์ยังทรงกริ้วชื่อต่าง ๆ ที่พวกเขาเคยใช้เรียกตนเองด้วยความหยิ่งผยองและความทะนงตน ชื่อเหล่านั้นที่พวกเขาเคยปลาบปลื้มยินดีเมื่อได้ยิน จะกลายเป็นชื่อที่น่ารังเกียจที่สุด เลวทรามที่สุด และเป็นที่กริ้วโกรธที่สุดต่ออัลลอฮ์

⁽¹⁾ "อัล-อักศออ์" คือตัวที่มีเขาบิดงอ "อัล-ญัลหาอ์" คือตัวที่ไม่มีเขา และ "อัล-อัฎบาอ์" คือตัวที่เขาด้านในหัก ⁽²⁾ รายงานโดยมุสลิมในเศาะหีหฺของท่าน ในกิตาบอัซ-ซะกาต บาบบาปของผู้ไม่จ่ายซะกาต (2/680) หมายเลข 987 และหะดีษนี้มีปรากฏในตำราเศาะหีหฺและสุนันจากศอฮาบะฮ์มากกว่าหนึ่งท่าน ดู ญามิอ์ อัล-อุศูล : 4/554 ⁽³⁾ มิชกาต อัล-มะศอบีหฺ (2/635) หมายเลข 5112 และสายรายงานของหะดีษนี้หะสัน ตามที่ผู้ตรวจสอบตำรามิชกาตได้กล่าวไว้

أخنع اسم عند الله يوم القيامة ، رجل تسمى ملك الأملاك

อัลบุคอรี มุสลิม และอัตติรมิซี ได้รายงานจากอบูฮุร็อยเราะฮ์ (ร.ฎ.) จากท่านนบี ﷺ ว่า ท่านกล่าวว่า «ชื่อที่ต่ำต้อยที่สุด ณ อัลลอฮ์ในวันกิยามะฮ์ คือชายผู้ตั้งชื่อตนเองว่า "ราชาแห่งบรรดาราชา"» และมุสลิมได้เพิ่มเติมไว้ในรายงานหนึ่งว่า «ไม่มีผู้ทรงเป็นเจ้าของใดนอกจากอัลลอฮ์ผู้ทรงเกรียงไกรและทรงสูงส่ง»

لا مالك إلا الله عز وجل

มุสลิมและอะห์มัดยังได้รายงานจากอบูฮุร็อยเราะฮ์ (ร.ฎ.) ด้วยถ้อยคำว่า «ชายที่อัลลอฮ์ทรงกริ้วมากที่สุดในวันกิยามะฮ์ ชั่วช้าที่สุด และเป็นที่กริ้วของพระองค์ยิ่งที่สุด คือชายที่ถูกเรียกขานว่า "ราชาแห่งบรรดาราชา" ไม่มีราชาใดนอกจากอัลลอฮ์»⁽¹⁾

أغيظ رجل على الله يوم القيامة ، وأخبثه ، وأغيظه عليه ، رجل كان يسمى ملك الأملاك ، لا ملك إلا الله

อัลกอฎีอิยาฎกล่าวว่า "อัคเนาะอ์" (ต่ำต้อยที่สุด) หมายถึง ชื่อที่ต่ำต้อยด้อยค่าที่สุดในบรรดาชื่อทั้งหลาย และอิบนุบัฏฏอลกล่าวว่า เมื่อชื่อนั้นเป็นชื่อที่ต่ำต้อยที่สุดในบรรดาชื่อทั้งหลาย ผู้ที่ใช้ชื่อนั้นก็ย่อมต่ำต้อยที่สุดด้วย⁽²⁾

เรื่องที่สาม

บาปที่อัลลอฮ์จะไม่ทรงพูดกับผู้กระทำ และจะไม่ทรงชำระพวกเขาให้บริสุทธิ์

มีตัวบทมากมายที่ตักเตือนให้เกรงกลัวบาปต่าง ๆ ซึ่งอัลลอฮ์ทรงขู่ผู้กระทำไว้ว่า พระองค์จะไม่ทรงพูดกับเขาในวันกิยามะฮ์ จะไม่ทรงชำระเขาให้บริสุทธิ์ และสำหรับเขานั้นคือการลงโทษอันเจ็บปวด

ในบรรดาคนเหล่านี้ ได้แก่ผู้ที่ปกปิดสิ่งที่อัลลอฮ์ได้ทรงประทานลงมาจากคัมภีร์ คือบรรดานักปราชญ์และนักบวช (ของชาวคัมภีร์) รวมถึงบรรดาผู้รู้ที่ปกปิดความรู้ที่ตนมีอยู่ เพื่อเอาใจผู้ปกครอง เพื่อให้บรรลุผลประโยชน์บางอย่าง หรือเพื่อแสวงหาผลประโยชน์ทางโลก เช่นการที่บรรดานักปราชญ์และนักบวชปกปิดคุณลักษณะของท่านเราะซูล ﷺ ที่พวกเขารู้จากคัมภีร์ของพวกเขา และการที่พวกเขาปฏิเสธการเป็นนบีของท่าน ทั้งที่พวกเขารู้จักท่านเหมือนกับที่พวกเขารู้จักลูก ๆ ของพวกเขาเอง

อัลลอฮ์ได้ตรัสถึงคนเหล่านี้ไว้ว่า «แท้จริงบรรดาผู้ที่ปกปิดสิ่งที่อัลลอฮ์ได้ทรงประทานลงมาจากคัมภีร์ และแลกเปลี่ยนมันด้วยราคาอันเล็กน้อยนั้น ชนเหล่านี้จะไม่กินสิ่งใดเข้าไปในท้องของพวกเขานอกจากไฟ และอัลลอฮ์จะไม่ทรงพูดกับพวกเขาในวันกิยามะฮ์ และจะไม่ทรงชำระพวกเขาให้บริสุทธิ์ และสำหรับพวกเขานั้นคือการลงโทษอันเจ็บปวด» (ซูเราะฮ์อัล-บะเกาะเราะฮ์ 2:174) «ชนเหล่านี้แหละคือผู้ที่ได้ซื้อความหลงผิดด้วยการแลกกับทางนำ…

إِنَّ ٱلَّذِينَ يَكْتُمُونَ مَآ أَنزَلَ ٱللَّهُ مِنَ ٱلْكِتَـٰبِ وَيَشْتَرُونَ بِهِۦ ثَمَنًا قَلِيلًا ۙ أُو۟لَـٰٓئِكَ مَا يَأْكُلُونَ فِى بُطُونِهِمْ إِلَّا ٱلنَّارَ وَلَا يُكَلِّمُهُمُ ٱللَّهُ يَوْمَ ٱلْقِيَـٰمَةِ وَلَا يُزَكِّيهِمْ وَلَهُمْ عَذَابٌ أَلِيمٌ ﴿١٧٤﴾ أُو۟لَـٰٓئِكَ ٱلَّذِينَ ٱشْتَرَوُا۟ ٱلضَّلَـٰلَةَ بِٱلْهُدَىٰ

⁽¹⁾ สิลสิละฮ์ อัล-อะหาดีษ อัศ-เศาะหีหะฮ์ (2/619) หมายเลข 914 ⁽²⁾ ฟัตหุลบารี (10/589)

وَٱلْعَذَابَ بِٱلْمَغْفِرَةِ ۚ فَمَآ أَصْبَرَهُمْ عَلَى ٱلنَّارِ ﴿١٧٥﴾

…และ (ซื้อ) การลงโทษด้วยการอภัยโทษ แล้วพวกเขาช่างอดทนต่อไฟนรกเสียนี่กระไร»⁽¹⁾

وَلَا يُكَلِّمُهُمُ ٱللَّهُ يَوْمَ ٱلْقِيَـٰمَةِ وَلَا يُزَكِّيهِمْ

อิบนุกะษีรได้กล่าวในการอรรถาธิบายคำตรัสของอัลลอฮ์ตะอาลาที่ว่า «และอัลลอฮ์จะไม่ทรงพูดกับพวกเขาในวันกิยามะฮ์ และจะไม่ทรงทำให้พวกเขาบริสุทธิ์»⁽²⁾ ว่า "ทั้งนี้เป็นเพราะพระองค์ทรงกริ้วพวกเขา เนื่องจากพวกเขาได้ปกปิด ทั้งที่พวกเขารู้ดี พวกเขาจึงสมควรได้รับความกริ้ว พระองค์จึงไม่ทรงมองพวกเขา และไม่ทรงทำให้พวกเขาบริสุทธิ์ หมายความว่า พระองค์จะไม่ทรงสรรเสริญและไม่ทรงยกย่องพวกเขา แต่จะทรงลงโทษพวกเขาด้วยการลงโทษอันเจ็บปวด"⁽³⁾

من سئل عن علم فكتمه ألجم يوم القيامة بلجام من نار

อบูฮุร็อยเราะฮ์ (ร.ฎ.) ได้รายงานจากท่านเราะซูล ﷺ ว่า ท่านกล่าวว่า «ผู้ใดถูกถามถึงความรู้ใดแล้วเขาปกปิดความรู้นั้นไว้ เขาจะถูกสวมบังเหียนที่ทำจากไฟในวันกิยามะฮ์» รายงานโดยอบูดาวูด และอัตติรมิซีย์ ซึ่งท่านระบุว่าเป็นหะดีษหะสัน และอิบนุมาญะฮ์ อิบนุหิบบานในเศาะฮีหฺของท่าน และอัลบัยฮะกีย์ และอัลหากิมได้รายงานในทำนองเดียวกันนี้ โดยท่านกล่าวว่า เป็นหะดีษเศาะฮีหฺตามเงื่อนไขของท่านทั้งสอง (อัลบุคอรีย์และมุสลิม) แต่ท่านทั้งสองไม่ได้บันทึกไว้

ما من رجل يحفظ علما فيكتمه إلا أتى يوم القيامة ملجوما بلجام من نار

และในอีกรายงานหนึ่งของอิบนุมาญะฮ์ ท่านกล่าวว่า «ไม่มีชายคนใดที่จดจำความรู้ไว้แล้วปกปิดมันไว้ เว้นแต่เขาจะมาในวันกิยามะฮ์ในสภาพที่ถูกสวมบังเหียนที่ทำจากไฟ»⁽⁴⁾

إِنَّ ٱلَّذِينَ يَشْتَرُونَ بِعَهْدِ ٱللَّهِ وَأَيْمَـٰنِهِمْ ثَمَنًا قَلِيلًا أُو۟لَـٰٓئِكَ لَا خَلَـٰقَ لَهُمْ فِى ٱلْـَٔاخِرَةِ وَلَا يُكَلِّمُهُمُ ٱللَّهُ وَلَا يَنظُرُ إِلَيْهِمْ يَوْمَ ٱلْقِيَـٰمَةِ وَلَا يُزَكِّيهِمْ وَلَهُمْ عَذَابٌ أَلِيمٌ ﴿٧٧﴾

ในบรรดาผู้ที่อัลลอฮ์จะทรงกริ้วในวันกิยามะฮ์ โดยพระองค์จะไม่ทรงพูดกับพวกเขา จะไม่ทรงทำให้พวกเขาบริสุทธิ์ และพวกเขาจะได้รับการลงโทษอันเจ็บปวดนั้น คือบรรดาผู้ที่ละเมิดสิ่งที่พวกเขาได้ให้สัญญาไว้กับอัลลอฮ์ และนำคำสาบานของพวกเขาไปแลกกับราคาอันเล็กน้อย พวกเขาสาบานเท็จเพื่อให้ได้มาซึ่งผลประโยชน์ทางโลกอันต่ำต้อย อัลลอฮ์ตะอาลาตรัสว่า «แท้จริงบรรดาผู้ที่นำสัญญาของอัลลอฮ์และคำสาบานของพวกเขาไปแลกกับราคาอันเล็กน้อยนั้น ชนเหล่านี้ไม่มีส่วนได้ใด ๆ ในอาคิเราะฮ์ และอัลลอฮ์จะไม่ทรงพูดกับพวกเขา และจะไม่ทรงมองพวกเขาในวันกิยามะฮ์ และจะไม่ทรงทำให้พวกเขาบริสุทธิ์ และพวกเขาจะได้รับการลงโทษอันเจ็บปวด» (ซูเราะฮ์อาล อิมรอน 3:77)⁽⁵⁾

อิบนุกะษีรได้นำเสนอหะดีษจำนวนมากที่เกี่ยวข้องกับอายะฮ์นี้

ในจำนวนนั้น ได้แก่หะดีษที่มุสลิม บรรดาเจ้าของหนังสือสุนัน และอะห์มัดได้รายงานจากอบูซัร (ร.ฎ.) ว่า ท่านได้กล่าวว่า ท่านเราะซูล ﷺ กล่าวว่า…

⁽¹⁾ ซูเราะฮ์อัล-บะเกาะเราะฮ์ 2:174–175 ⁽²⁾ ซูเราะฮ์อัล-บะเกาะเราะฮ์ 2:174 ⁽³⁾ ตัฟซีรอิบนุกะษีร (1/363) ⁽⁴⁾ อัตตัรฆีบ วัตตัรฮีบ ของอัลหาฟิซ อัลมุนซิรีย์ (1/97) ⁽⁵⁾ ซูเราะฮ์อาล อิมรอน 3:77

ثلاثة لا يكلمهم الله ، ولا ينظر إليهم يوم القيامة ، ولا يزكيهم ، ولهم عذاب أليم

ท่านเราะซูลุลลอฮ์ ﷺ (กล่าวว่า): «สามจำพวกที่อัลลอฮ์จะไม่ตรัสกับพวกเขา จะไม่ทรงมองพวกเขาในวันกิยามะฮ์ จะไม่ทรงชำระพวกเขาให้บริสุทธิ์ และพวกเขาจะได้รับการลงโทษอันเจ็บปวด»

ฉันจึงกล่าวว่า: โอ้ท่านเราะซูลุลลอฮ์ พวกเขาคือใคร? พวกเขาขาดทุนและผิดหวังแล้ว

ผู้รายงานกล่าวว่า: ท่านเราะซูลุลลอฮ์ ﷺ ได้กล่าวซ้ำถึงสามครั้ง

المسبل ، والمنفق سلعته بالحلف الكاذب ، والمنان

ท่านกล่าวว่า: «ผู้ที่ปล่อยผ้าลากยาว ผู้ที่ขายสินค้าของตนด้วยการสาบานเท็จ และผู้ที่ลำเลิกบุญคุณ»

من حلف على يمين وهو فيها فاجر ليقتطع بها مال امرىء مسلم ، لقي الله ـ عز وجل ـ وهو عليه غضبان

ส่วนหนึ่งจากหะดีษเหล่านั้นคือ หะดีษที่บันทึกโดยอัล-บุคอรีย์และมุสลิม จากอับดุลลอฮ์ (ร.ฎ.) ว่า ท่านเราะซูลุลลอฮ์ ﷺ กล่าวว่า: «ผู้ใดสาบานโดยที่เขาเป็นคนชั่วช้า (โกหก) ในคำสาบานนั้น เพื่อจะยึดเอาทรัพย์สินของมุสลิมคนหนึ่ง เขาจะได้พบอัลลอฮ์ ผู้ทรงเกรียงไกรและสูงส่ง ในสภาพที่พระองค์ทรงกริ้วเขา»

إِنَّ ٱلَّذِينَ يَشْتَرُونَ بِعَهْدِ ٱللَّهِ وَأَيْمَـٰنِهِمْ ثَمَنًا قَلِيلًا

อีกหะดีษหนึ่งคือ หะดีษที่บันทึกโดยอัล-บุคอรีย์ จากอับดุลลอฮ์ บิน อบีเอาฟา (ร.ฎ.) ว่า มีชายคนหนึ่งนำสินค้าของเขาไปวางขายในตลาด แล้วเขาก็สาบานด้วยพระนามของอัลลอฮ์ว่า มีคนเสนอราคาสินค้านั้นให้แก่เขาในราคาที่ไม่เคยมีใครเสนอให้เลย เพื่อหลอกลวงชายคนหนึ่งจากบรรดามุสลิม อายะฮ์นี้จึงถูกประทานลงมาว่า: «แท้จริงบรรดาผู้ที่แลกเอาสัญญาของอัลลอฮ์และคำสาบานของพวกเขาด้วยราคาอันเล็กน้อย»⁽¹⁾

ثلاثة لا يكلمهم الله يوم القيامة ولا ينظر إليهم ، ولا يزكيهم ، ولهم عذاب أليم : رجل منع ابن السبيل فضل ماء عنده ، ورجل حلف على سلعته بعد العصر ، يعني كاذبا ، ورجل بايع إماما ، فإن أعطاه وفى له ، وإن لم يعطه لم يف له

อีกหะดีษหนึ่งคือ หะดีษที่บันทึกโดยอะห์มัด อบูดาวูด และอัต-ติรมิซีย์ จากอบูฮุร็อยเราะฮ์ (ร.ฎ.) ว่า ท่านเราะซูลุลลอฮ์ ﷺ กล่าวว่า: «สามจำพวกที่อัลลอฮ์จะไม่ตรัสกับพวกเขาในวันกิยามะฮ์ จะไม่ทรงมองพวกเขา จะไม่ทรงชำระพวกเขาให้บริสุทธิ์ และพวกเขาจะได้รับการลงโทษอันเจ็บปวด ได้แก่ ชายผู้หวงห้ามน้ำส่วนเกินที่ตนมีอยู่ไม่ให้แก่คนเดินทาง ชายผู้สาบานเกี่ยวกับสินค้าของตนหลังเวลาอัศริ หมายถึงสาบานเท็จ และชายผู้ให้สัตยาบันต่ออิหม่าม (ผู้นำ) หากผู้นำให้ (ทรัพย์) แก่เขา เขาก็รักษาสัตยาบันนั้น แต่หากผู้นำไม่ให้ เขาก็ไม่รักษาสัตยาบัน» อัต-ติรมิซีย์กล่าวว่า: เป็นหะดีษหะซัน เศาะฮีห์⁽²⁾

ثلاثة لا يكلمهم الله يوم القيامة ولا ينظر إليهم : رجل حلف على سلعته : لقد أعطي بها أكثر مما أعطى وهو كاذب ، ورجل حلف على يمين كاذبة بعد العصر ليقتطع بها مال

อัล-บุคอรีย์ได้บันทึกไว้ในเศาะฮีห์ของท่าน จากอบูฮุร็อยเราะฮ์ (ร.ฎ.) จากท่านนบี ﷺ ว่า ท่านกล่าวว่า: «สามจำพวกที่อัลลอฮ์จะไม่ตรัสกับพวกเขาในวันกิยามะฮ์ และจะไม่ทรงมองพวกเขา ได้แก่ ชายผู้สาบานเกี่ยวกับสินค้าของตนว่า แท้จริงเคยมีคนเสนอราคาสินค้านี้ให้แก่เขามากกว่าราคาที่ได้รับเสนออยู่ขณะนี้ ทั้งที่เขาโกหก และชายผู้สาบานเท็จหลังเวลาอัศริเพื่อจะยึดเอาทรัพย์สิน…

⁽¹⁾ ซูเราะฮ์อาลิอิมรอน 3:77 ⁽²⁾ ดูหะดีษเหล่านี้ใน ตัฟซีรอิบนุกะษีร (2/60)

امرىء مسلم ، ورجل منع فضل ماء ، فيقول الله يوم القيامة : اليوم أمنعك فضلي ، كما منعت فضل مالم تعمل يداك

…ทรัพย์ของมุสลิมคนหนึ่ง และชายผู้หวงห้ามน้ำส่วนที่เหลือใช้ แล้วอัลลอฮ์จะตรัสในวันกิยามะฮ์ว่า "วันนี้ข้าจะหวงห้ามความโปรดปรานของข้าจากเจ้า เช่นเดียวกับที่เจ้าได้หวงห้ามส่วนที่เหลือจากสิ่งที่มือของเจ้ามิได้ลงแรงทำ"»⁽¹⁾

ในบรรดาบาปที่อัลลอฮ์ทรงขู่ว่าจะไม่ตรัสกับผู้กระทำ จะไม่ทรงมองเขา และจะไม่ทรงชำระเขาให้บริสุทธิ์ นอกเหนือจากที่ได้กล่าวมาแล้ว ได้แก่ ชายชราผู้ทำซินา กษัตริย์ผู้โกหก คนยากจนผู้หยิ่งยโส ผู้เนรคุณต่อบิดามารดา สตรีผู้เลียนแบบผู้ชาย ชายผู้ไม่หวงแหนครอบครัวของตน (อัด-ดัยยูษ) ผู้ร่วมหลับนอนกับภรรยาทางทวารหนัก และผู้ลากชายผ้าของตนด้วยความหยิ่งยโส

ثلاثة لا يكلمهم الله يوم القيامة ، ولا يزكيهم ، ولا ينظر إليهم ، ولهم عذاب أليم : شيخ زان ، وملك كذاب ، وعائل مستكبر

ในเศาะฮีหฺมุสลิมและสุนันอันนะสาอี รายงานจากอบูฮุร็อยเราะฮ์ (ร.ฎ.) ว่า ท่านเราะซูล ﷺ กล่าวว่า «ชนสามจำพวกที่อัลลอฮ์จะไม่ตรัสกับพวกเขาในวันกิยามะฮ์ จะไม่ทรงชำระพวกเขาให้บริสุทธิ์ จะไม่ทรงมองพวกเขา และสำหรับพวกเขาคือการลงโทษอันเจ็บปวด ได้แก่ ชายชราผู้ทำซินา กษัตริย์ผู้โกหก และคนยากจนผู้หยิ่งยโส»⁽²⁾

ثلاثة لا ينظر الله إليهم يوم القيامة : العاق لوالديه ، والمرأة المترجلة المتشبهة بالرجال ، والديوث

ในมุสนัดอะห์มัด สุนันอันนะสาอี และอัลมุสตัดร็อกของอัลหากิม รายงานจากอับดุลลอฮ์ บินอัมร์ (ร.ฎ.) ว่า ท่านเราะซูล ﷺ กล่าวว่า «ชนสามจำพวกที่อัลลอฮ์จะไม่ทรงมองพวกเขาในวันกิยามะฮ์ ได้แก่ ผู้เนรคุณต่อบิดามารดา สตรีผู้ทำตัวเป็นผู้ชายโดยเลียนแบบผู้ชาย และชายผู้ไม่หวงแหนครอบครัวของตน (อัด-ดัยยูษ)»⁽³⁾

إن الذي يأتي إمرأته في دبرها لا ينظر الله إليه

และรายงานจากอบูฮุร็อยเราะฮ์ (ร.ฎ.) ว่า ท่านเราะซูล ﷺ กล่าวว่า «แท้จริงผู้ที่ร่วมหลับนอนกับภรรยาของตนทางทวารหนักนั้น อัลลอฮ์จะไม่ทรงมองเขา» บันทึกไว้ในหนังสือ "ชัรหุสสุนนะฮ์"⁽⁴⁾

لا ينظر الله يوم القيامة إلى من جر ثوبه بطرا

ในเศาะฮีหฺทั้งสอง (อัลบุคอรีและมุสลิม) รายงานจากอบูฮุร็อยเราะฮ์ (ร.ฎ.) ว่า ท่านเราะซูล ﷺ กล่าวว่า «อัลลอฮ์จะไม่ทรงมองในวันกิยามะฮ์ไปยังผู้ที่ลากชายผ้าของตนด้วยความหยิ่งผยอง»⁽⁵⁾

وُجُوهٌ يَوْمَئِذٍ نَّاضِرَةٌ ﴿٢٢﴾

⁽¹⁾ เศาะฮีหฺอัลบุคอรี กิตาบอัตเตาฮีด บทว่าด้วยดำรัสของอัลลอฮ์ «ในวันนั้นใบหน้าทั้งหลายจะเบิกบานสดใส» (ซูเราะฮ์อัล-กิยามะฮ์ 75:22) ดู ฟัตหุลบารี (13/419) ⁽²⁾ เศาะฮีหุลญามิอิศเศาะฆีร (3/73) หมายเลข 3064 ⁽³⁾ เศาะฮีหุลญามิอิศเศาะฆีร (3/74) หมายเลข 3066 ⁽⁴⁾ มิชกาตุลมะศอบีห์ (2/184) หะดีษหมายเลข 3194 ผู้ตรวจทานหนังสืออัลมิชกาตกล่าวว่า อันนะสาอีได้บันทึกไว้ใน "อัลกุบรอ" และเป็นหะดีษเศาะฮีหฺ ⁽⁵⁾ มิชกาตุลมะศอบีห์ (2/472) หมายเลข 4311

من جر ثوبه خيلاء لم ينظر الله إليه يوم القيامة

และในเศาะฮีหฺทั้งสองเล่มนั้นเช่นกัน รายงานจากอิบนุอุมัร (ร.ฎ.) ว่า ท่านนบี ﷺ กล่าวว่า «ผู้ใดลากเสื้อผ้าของเขาด้วยความโอ้อวด อัลลอฮ์จะไม่ทรงมองเขาในวันกิยามะฮ์»⁽¹⁾

الإسبال في الإزار والقميص والعمامة ، من جر منها شيئا تخيلا لم ينظر الله إليه يوم القيامة

และรายงานจากอิบนุอุมัร (ร.ฎ.) จากท่านนบี ﷺ ว่า ท่านกล่าวว่า «การปล่อยชายยาวเกินควรนั้นมีทั้งในผ้านุ่ง เสื้อ และผ้าโพกศีรษะ ผู้ใดลากส่วนหนึ่งส่วนใดของสิ่งเหล่านั้นด้วยความโอ้อวด อัลลอฮ์จะไม่ทรงมองเขาในวันกิยามะฮ์» บันทึกโดยอบูดาวูด อันนะสาอี และอิบนุมาญะฮ์⁽²⁾

หัวข้อที่สี่

บรรดาผู้มั่งคั่งที่ใช้ชีวิตอย่างสุขสำราญ

كف عنا جشاءك ، فإن أكثرهم شبعا في الدنيا أطولهم جوعا يوم القيامة

บรรดาผู้ที่โน้มเอียงไปหาดุนยา รู้สึกสบายใจกับมัน และเสพสุขกับความสำราญของมันอย่างมากมาย จะถูกทำให้ลำบากในวันกิยามะฮ์ ท่านเราะซูล ﷺ ได้บอกไว้ว่า ผู้ที่อิ่มหนำมากในดุนยาจะหิวโหยยาวนานในวันกิยามะฮ์ ในสุนันอัตติรมิซี สุนันอิบนุมาญะฮ์ และอัลมุสตัดร็อกของอัลหากิม มีรายงานว่าท่านเราะซูล ﷺ กล่าวแก่ศอฮาบะฮ์ท่านหนึ่งของท่านว่า «จงหยุดเรอใส่พวกเราเสียเถิด เพราะแท้จริงผู้ที่อิ่มหนำมากที่สุดในดุนยา คือผู้ที่หิวโหยยาวนานที่สุดในวันกิยามะฮ์»⁽³⁾

إن المكثرين هم المقلون يوم القيامة ، إلا من أعطاه الله تعالى خيرا ، فنفح فيه بيمينه وشماله ، وبين يديه ووراءه ، وعمل فيه خيرا

ท่านยังได้บอกไว้ด้วยว่า บรรดาผู้มีทรัพย์สินมากมายและมีทรัพย์สมบัติทางโลกอย่างกว้างขวาง จะเป็นผู้ที่ได้รับผลบุญน้อยที่สุดในวันกิยามะฮ์ ตราบใดที่พวกเขาไม่ได้ใช้จ่ายทรัพย์สินของตนไปในหนทางแห่งความดีต่าง ๆ ในเศาะฮีหฺทั้งสองเล่ม รายงานจากอบูซัร (ร.ฎ.) ว่า ท่านเราะซูล ﷺ กล่าวว่า «แท้จริงบรรดาผู้ที่มีมาก คือผู้ที่มีน้อยในวันกิยามะฮ์ เว้นแต่ผู้ที่อัลลอฮ์ตะอาลาทรงประทานความดี (ทรัพย์สิน) ให้แก่เขา แล้วเขาก็แจกจ่ายมันไปทางขวาและทางซ้าย ข้างหน้าและข้างหลังของเขา และได้ทำความดีด้วยทรัพย์นั้น»⁽⁴⁾

⁽¹⁾ มิชกาตอัลมะศอบีหฺ (2/472) หมายเลข 4312 ⁽²⁾ สายรายงานของหะดีษนี้เศาะฮีหฺ ตามที่ผู้ตรวจทานหนังสือมิชกาตอัลมะศอบีหฺกล่าวไว้ (2/474) หะดีษหมายเลข 4332 ⁽³⁾ อัชชัยค์นาศิรุดดีน อัลอัลบานี ได้รวบรวมสายรายงานต่าง ๆ ของหะดีษนี้ไว้ในสิลสิละฮ์อัลอะหาดีษอัศเศาะฮีหะฮ์ หะดีษหมายเลข 343 ⁽⁴⁾ เศาะฮีหฺอัลญามิอ์อัศเศาะฆีร (2/165) หมายเลข 1950

الأكثرون هم الأسفلون يوم القيامة ، إلا من قال بالمال هكذا ، وهكذا ، وكسبه طيب

และการมีความดีน้อยจะทำให้พวกเขาล้าหลัง และทำให้ผู้อื่นแซงหน้าพวกเขาไป ทั้งที่เมื่ออยู่ในโลกดุนยาพวกเขาเคยเป็นผู้นำหน้า ในสุนันอิบนุมาญะฮ์ รายงานจากอบูซัร (ร.ฎ.) ว่า ท่านเราะซูลุลลอฮ์ ﷺ กล่าวว่า «บรรดาผู้ที่มีทรัพย์สินมากที่สุด คือผู้ที่อยู่ต่ำที่สุดในวันกิยามะฮ์ เว้นแต่ผู้ที่ใช้จ่ายทรัพย์สินไปเช่นนี้และเช่นนี้ และการแสวงหาทรัพย์ของเขาเป็นสิ่งที่ดี (หะลาล)»⁽¹⁾

إن أمامكم عقبة كؤودا لا يجوزها المثقلون

ท่านเราะซูล ﷺ ได้บอกเราว่า บรรดาผู้ที่ทำให้ตนเองแบกภาระหนักด้วยความสุขสบายทางโลก ความมั่งมีและความร่ำรวย จะไม่สามารถผ่านพ้นอุปสรรคและความน่าสะพรึงกลัวทั้งหลายในวันกิยามะฮ์ได้ ในหนังสือชุอะบุลอีมาน รายงานจากอุมมุดดัรดาอ์ (ร.ฎ.) นางกล่าวว่า ฉันกล่าวแก่อบุดดัรดาอ์ (ร.ฎ.) ว่า "เหตุใดท่านจึงไม่แสวงหา (ทรัพย์สินและตำแหน่ง) เหมือนที่คนนั้นคนนี้แสวงหาเล่า?" เขาตอบว่า "แท้จริงฉันได้ยินท่านเราะซูลุลลอฮ์ ﷺ กล่าวว่า «แท้จริงเบื้องหน้าพวกท่านมีทางชันอันยากลำบาก ซึ่งบรรดาผู้แบกภาระหนักจะไม่สามารถข้ามผ่านไปได้»"⁽²⁾

หัวข้อที่ห้า: ความอัปยศของผู้ทรยศ

إذا جمع الله الأولين والآخرين يوم القيامة يرفع لكل غادر لواء ، فقيل : هذه غدرة فلان ابن فلان

รายงานจากอิบนุอุมัร (ร.ฎ.) ว่า ท่านเราะซูลุลลอฮ์ ﷺ กล่าวว่า «เมื่ออัลลอฮ์ทรงรวบรวมคนรุ่นแรกและคนรุ่นหลังในวันกิยามะฮ์ ธงผืนหนึ่งจะถูกชูขึ้นสำหรับผู้ทรยศทุกคน แล้วจะมีเสียงประกาศว่า นี่คือการทรยศของคนนั้นลูกของคนนั้น» บันทึกโดยมุสลิม⁽³⁾

ผู้ทรยศ (อัล-ฆอดิร) คือ ผู้ที่ให้สัญญาในเรื่องใดเรื่องหนึ่งแล้วไม่รักษาสัญญานั้น ส่วนอัล-ลิวาอ์ คือ ธงผืนใหญ่ ซึ่งไม่มีผู้ใดถือนอกจากผู้นำกองทัพในการสงคราม หรือผู้ที่ทำหน้าที่เรียกระดมกองทัพ และผู้คนจะติดตามเขา⁽⁴⁾ ดังนั้น ผู้ทรยศจะมีธงผืนหนึ่งถูกชูขึ้นสำหรับเขา โดยมีการบันทึกการทรยศของเขาไว้บนธงนั้น เขาจึงได้รับความอัปยศด้วยเหตุนั้นในวันกิยามะฮ์

⁽¹⁾ สิลสิละตุลอะหาดีษิศเศาะหีหะฮ์ (4/364) หมายเลข 1766 ⁽²⁾ มิชกาตุลมะศอบีห์ (2/607) หมายเลข 5204 และในเศาะหีหุลญามิอ์ระบุว่าอัล-หากิมก็บันทึกไว้เช่นกัน ดู: เศาะหีหุลญามิอ์ (2/178) หมายเลข 1997 ⁽³⁾ เศาะหีห์มุสลิม (3/1359) หมายเลข 1735 และหะดีษนี้บันทึกโดยอัล-บุคอรี อบูดาวูด อัต-ติรมิซี และท่านอื่น ๆ ⁽⁴⁾ ชัรห์อันนะวะวีย์อะลามุสลิม (11/42)

لكل غادر لواء عند استه يوم القيامة

และธงนี้จะถูกปักไว้ที่บั้นท้ายของเขา ดังที่มีรายงานในเศาะฮีหฺมุสลิม จากท่านอบูสะอีด (ร.ฎ.) ว่า ท่านเราะซูล ﷺ กล่าวว่า «ผู้ทรยศทุกคนจะมีธงผืนหนึ่งปักอยู่ที่บั้นท้ายของเขาในวันกิยามะฮ์»⁽¹⁾

لكل غادر لواء يوم القيامة يرفع له بقدر غدره ، ألا ولا غادر أعظم غدرا من أمير عامة

และยิ่งการทรยศนั้นใหญ่หลวงร้ายแรงมากเท่าใด ธงที่ใช้ประจานเขาในวันแห่งการยืนชุมนุมอันยิ่งใหญ่ก็จะยิ่งถูกชูสูงขึ้นเท่านั้น ดังที่มีรายงานในเศาะฮีหฺมุสลิม จากท่านอบูสะอีด (ร.ฎ.) ว่า ท่านเราะซูล ﷺ กล่าวว่า «ผู้ทรยศทุกคนจะมีธงผืนหนึ่งในวันกิยามะฮ์ ซึ่งจะถูกชูขึ้นสูงตามขนาดการทรยศของเขา พึงรู้เถิดว่า ไม่มีผู้ทรยศคนใดที่ทรยศร้ายแรงยิ่งไปกว่าผู้นำของมวลชน»⁽²⁾ ผู้นำของมวลชนในที่นี้คือผู้ปกครองหรือเคาะลีฟะฮ์ การทรยศของเขาร้ายแรงเช่นนั้นก็เพราะความเสียหายจากการกระทำของเขาจะลุกลามไปถึงผู้คนจำนวนมาก และเพราะผู้ปกครองหรือเจ้าเมืองนั้นมีทั้งกำลังและอำนาจอยู่ในมือ จึงไม่มีความจำเป็นใด ๆ ที่เขาจะต้องทรยศ

อัลลอฮ์ทรงกำหนดการลงโทษในรูปแบบนี้ให้สอดคล้องกับสิ่งที่มนุษย์คุ้นเคยและเข้าใจได้ ท่านไม่เห็นหรือว่ากวีของพวกเขากล่าวไว้ว่า

โอ้สุมัยยะฮ์ น่าเวทนาเธอ เธอเคยได้ยินบ้างไหมถึงการทรยศครั้งใด ที่ทำให้มีการชูธงประจานพวกเราในที่ชุมนุม

ชาวอาหรับนั้นเคยชูธงประจานผู้ทรยศในที่ประชุมและในเทศกาลหัจญ์ และในทำนองเดียวกัน ผู้กระทำผิดก็จะถูกนำตัวแห่ประจานไปพร้อมกับความผิดที่เขาก่อ⁽³⁾

เรื่องที่หก

อัล-ฆุลูล (การยักยอกทรัพย์สงคราม)

وَمَن يَغْلُلْ يَأْتِ بِمَا غَلَّ

อัล-ฆุลูล คือการแอบเอาทรัพย์สงคราม (ฆะนีมะฮ์) ไปโดยลับ ๆ เป็นบาปที่มีความโลภและความเห็นแก่ตัวแฝงอยู่ อัลลอฮ์ผู้ทรงจำเริญและสูงส่งทรงขู่ผู้ยักยอกไว้ว่าจะทรงประจานเขาในวันกิยามะฮ์ต่อหน้าสักขีพยานทั้งปวง โดยให้เขาแบกสิ่งที่เขาได้ยักยอกไปในวันนั้น «และผู้ใดยักยอก เขาก็จะนำสิ่งที่เขายักยอกมา…» (ซูเราะฮ์อาล อิมรอน 3:161)

⁽¹⁾ เศาะฮีหฺมุสลิม (3/1361) หะดีษหมายเลข 1738 ⁽²⁾ แหล่งอ้างอิงเดียวกับข้างต้น ⁽³⁾ อัต-ตัซกิเราะฮ์ ของอัล-กุรฏุบี หน้า 297

يَوْمَ ٱلْقِيَـٰمَةِ ۚ ثُمَّ تُوَفَّىٰ كُلُّ نَفْسٍ مَّا كَسَبَتْ وَهُمْ لَا يُظْلَمُونَ ﴿١٦١﴾

…ในวันกิยามะฮ์ แล้วทุกชีวิตจะได้รับการตอบแทนอย่างครบถ้วนตามที่ได้แสวงหาไว้ และพวกเขาจะไม่ถูกอธรรม»⁽¹⁾

อัล-กุรฏุบีย์กล่าวในการอธิบายอายะฮ์นี้ว่า «หมายความว่า เขาจะนำสิ่งนั้นมาโดยแบกมันไว้บนหลังและบนคอของเขา ถูกทรมานด้วยการแบกและความหนักของมัน หวาดผวาต่อเสียงของมัน และถูกประณามด้วยการเปิดโปงการคดโกงของเขาต่อหน้าบรรดาผู้เป็นพยาน»⁽²⁾

ส่วนหนึ่งของการคดโกง (อัล-ฆุลูล) คือการคดโกงทรัพย์สินสาธารณะของบรรดาผู้ปกครอง ข้าราชการ เจ้าหน้าที่ และเจ้าเมือง ท่านเราะซูล ﷺ ได้อธิบายไว้อย่างชัดเจนในหะดีษมากกว่าหนึ่งบทว่า บรรดาผู้คดโกงจะต้องแบกสิ่งที่พวกเขาคดโกงไปในวันกิยามะฮ์อย่างไร

« لا ألفين أحدكم يجيء يوم القيامة على رقبته بعير له رغاء ، يقول : يا رسول الله ، أغثني ، فأقول : لا أملك لك شيئا ، قد أبلغتك .

รายงานจากอบูฮุร็อยเราะฮ์ (ร.ฎ.) กล่าวว่า วันหนึ่งท่านเราะซูลุลลอฮ์ ﷺ ได้ยืนขึ้นกล่าวแก่พวกเรา ท่านได้กล่าวถึงเรื่องการคดโกง ท่านถือว่ามันเป็นเรื่องใหญ่และถือว่าเรื่องของมันร้ายแรงยิ่ง แล้วท่านกล่าวว่า «ฉันจะต้องไม่พบใครคนหนึ่งในหมู่พวกท่านมาในวันกิยามะฮ์ โดยบนคอของเขามีอูฐที่ส่งเสียงร้องคำราม เขากล่าวว่า: โอ้ท่านเราะซูลุลลอฮ์ ช่วยฉันด้วย แล้วฉันจะตอบว่า: ฉันไม่มีอำนาจช่วยอะไรท่านได้เลย ฉันได้แจ้งแก่ท่านแล้ว

لا ألفين أحدكم يجيء يوم القيامة على رقبته فرس له حمحمه ، فيقول : يا رسول الله ، أغثني ، فأقول : لا أملك لك شيئا ، قد أبلغتك .

ฉันจะต้องไม่พบใครคนหนึ่งในหมู่พวกท่านมาในวันกิยามะฮ์ โดยบนคอของเขามีม้าที่ส่งเสียงร้อง แล้วเขากล่าวว่า: โอ้ท่านเราะซูลุลลอฮ์ ช่วยฉันด้วย แล้วฉันจะตอบว่า: ฉันไม่มีอำนาจช่วยอะไรท่านได้เลย ฉันได้แจ้งแก่ท่านแล้ว

لا ألفين أحدكم يجيء يوم القيامة على رقبته شاه لها ثغاء ، يقول : يا رسول الله ، أغثني ، فأقول : لا أملك لك شيئا قد أبلغتك .

ฉันจะต้องไม่พบใครคนหนึ่งในหมู่พวกท่านมาในวันกิยามะฮ์ โดยบนคอของเขามีแพะที่ส่งเสียงร้อง เขากล่าวว่า: โอ้ท่านเราะซูลุลลอฮ์ ช่วยฉันด้วย แล้วฉันจะตอบว่า: ฉันไม่มีอำนาจช่วยอะไรท่านได้เลย ฉันได้แจ้งแก่ท่านแล้ว

لا ألفين أحدكم يجيء يوم القيامة على رقبته نفس لها صياح ، فيقول يا رسول الله ، أغثني ، فأقول : لا أملك لك شيئا ، قد أبلغتك .

ฉันจะต้องไม่พบใครคนหนึ่งในหมู่พวกท่านมาในวันกิยามะฮ์ โดยบนคอของเขามีคน (ทาส) ที่ส่งเสียงร้องตะโกน แล้วเขากล่าวว่า: โอ้ท่านเราะซูลุลลอฮ์ ช่วยฉันด้วย แล้วฉันจะตอบว่า: ฉันไม่มีอำนาจช่วยอะไรท่านได้เลย ฉันได้แจ้งแก่ท่านแล้ว

لا ألفين أحدكم يجيء يوم القيامة على رأسه رقاع تخفق ، فيقول : يا رسول الله ، أغثني ، فأقول : لا أملك لك شيئا ، قد أبلغتك .

ฉันจะต้องไม่พบใครคนหนึ่งในหมู่พวกท่านมาในวันกิยามะฮ์ โดยบนศีรษะของเขามีเศษผ้าที่ปลิวสะบัด แล้วเขากล่าวว่า: โอ้ท่านเราะซูลุลลอฮ์ ช่วยฉันด้วย แล้วฉันจะตอบว่า: ฉันไม่มีอำนาจช่วยอะไรท่านได้เลย ฉันได้แจ้งแก่ท่านแล้ว

لا ألفين أحدكم يجيء يوم القيامة على رقبته صامت ، فيقول : يا رسول

ฉันจะต้องไม่พบใครคนหนึ่งในหมู่พวกท่านมาในวันกิยามะฮ์ โดยบนคอของเขามีอัศ-ศอมิต⁽³⁾ แล้วเขากล่าวว่า: โอ้ท่านเราะซูล…

⁽¹⁾ ซูเราะฮ์อาลิอิมรอน 3:161 ⁽²⁾ ตัฟซีรอัล-กุรฏุบีย์ (4/256) ⁽³⁾ อัศ-ศอมิต คือ ทองคำและเงิน

الله ، أغثني ، فأقول : لا أملك لك شيئا قد أبلغتك

…ของอัลลอฮ์ โปรดช่วยฉันด้วย แล้วฉันจะกล่าวว่า "ฉันไม่มีอำนาจใด ๆ ที่จะช่วยเหลือท่านได้เลย ฉันได้แจ้งแก่ท่านแล้ว"» (มุตตะฟะกุนอะลัยฮ์) และนี่เป็นสำนวนของมุสลิม ซึ่งสมบูรณ์กว่า⁽¹⁾

اتق الله يا أبا الوليد أن تأتي يوم القيامة ببعير تحمله على رقبتك ، له رغاء ، أو بقرة لها خوار ، أو شاة لها ثؤاج

อัฏ-ฏ็อบรอนีย์ได้บันทึกไว้ในหนังสือ «อัล-มุอ์ญัม อัล-กะบีร» อัล-บัยฮะกีย์ในหนังสือ «อัส-สุนัน» และอัล-หุมัยดีย์ในหนังสือมุสนัดของท่าน ว่าท่านเราะซูล ﷺ ได้แต่งตั้งอุบาดะฮ์ บิน อัศ-ศอมิต (ร.ฎ.) ให้ทำหน้าที่เก็บซะกาต แล้วท่านกล่าวแก่เขาว่า «จงยำเกรงอัลลอฮ์เถิด โอ้อบุลวะลีด อย่าให้ท่านมาในวันกิยามะฮ์พร้อมกับอูฐที่ท่านแบกไว้บนคอ โดยที่มันส่งเสียงร้อง หรือวัวที่ส่งเสียงร้อง หรือแพะที่ส่งเสียงร้อง»⁽²⁾

استعمل رسول الله ﷺ رجلا من الأزد يقال له ابن اللتبية على الصدقة ، فجاء فقال : هذا لكم وهذا أهدي لي .

อิบนุกะษีรได้นำเสนอหะดีษต่าง ๆ ที่ข่มขู่ให้เกรงกลัวต่อการยักยอก (อัล-ฆุลูล) ไว้ในตัฟสีรของท่าน ซึ่งในจำนวนนั้นมีหะดีษเกี่ยวกับการยักยอกทรัพย์ซะกาตของเจ้าหน้าที่ และท่านได้นำเสนอหะดีษของอบูหุมัยด์ อัส-สาอิดีย์ (ร.ฎ.) ซึ่งกล่าวว่า «ท่านเราะซูลุลลอฮ์ ﷺ ได้แต่งตั้งชายคนหนึ่งจากเผ่าอัล-อัซด์ ซึ่งถูกเรียกว่าอิบนุลลุตบิยยะฮ์ ให้ทำหน้าที่เก็บซะกาต ครั้นเขากลับมาก็กล่าวว่า "นี่เป็นของพวกท่าน และนี่มีผู้มอบให้ฉันเป็นของขวัญ"

ما بال العامل نبعثه على عمل ، فيقول : هذا لكم ، وهذا لي ، أفلا جلس في بيت أبيه وأمه ، فينظر أيهدى إليه أم لا ؟ والذي نفس محمد بيده لا يأتي أحدكم منها بشيء إلا جاء به يوم القيامة على رقبته ، إن كان بعيرا له رغاء ، أو بقرة لها خوار ، أو شاه تيعر

ท่านเราะซูลุลลอฮ์ ﷺ จึงยืนขึ้นบนมิมบัรแล้วกล่าวว่า "เป็นอย่างไรกันหนอกับเจ้าหน้าที่ที่เราส่งไปปฏิบัติงาน แล้วเขากลับมากล่าวว่า 'นี่เป็นของพวกท่าน และนี่เป็นของฉัน' ทำไมเขาไม่นั่งอยู่ในบ้านของพ่อและแม่ของเขา แล้วคอยดูว่าจะมีใครมอบของขวัญให้แก่เขาหรือไม่ ขอสาบานต่อพระผู้ซึ่งชีวิตของมุหัมมัดอยู่ในพระหัตถ์ของพระองค์ ไม่มีผู้ใดในหมู่พวกท่านนำสิ่งใดไปจากทรัพย์นั้น เว้นแต่เขาจะต้องแบกมันมาบนคอของเขาในวันกิยามะฮ์ หากเป็นอูฐ มันก็จะส่งเสียงร้อง หรือเป็นวัว มันก็จะส่งเสียงร้อง หรือเป็นแพะ มันก็จะส่งเสียงร้อง"» รายงานโดยอัล-บุคอรีย์และมุสลิม⁽³⁾

ประเด็นที่เจ็ด

ผู้ยึดครองที่ดินโดยมิชอบ

من أخذ من الأرض شيئا بغير حقه خسف به يوم القيامة إلى سبع أرضين

จากอับดุลลอฮ์ บิน อุมัร (ร.ฎ.) กล่าวว่า ท่านนบี ﷺ กล่าวว่า «ผู้ใดเอาที่ดินส่วนหนึ่งส่วนใดไปโดยไม่ชอบธรรม เขาจะถูกให้จมลงไปพร้อมกับที่ดินนั้นในวันกิยามะฮ์ลึกลงไปถึงเจ็ดชั้นแผ่นดิน»⁽⁴⁾

⁽¹⁾ มิชกาตุลมะศอบีห์ (2/401) หะดีษหมายเลข 3995 ⁽²⁾ สิลสิละฮ์ อัล-อะหาดีษ อัศ-เศาะฮีหะฮ์ (2/537) หมายเลข 857 และหะดีษนี้เศาะฮีห์ ⁽³⁾ ตัฟสีรอิบนุกะษีร (2/145) ⁽⁴⁾ เศาะฮีห์อัล-บุคอรีย์ กิตาบุรริกอก บาบ บาปของผู้ที่อธรรมยึดเอาที่ดินส่วนหนึ่งส่วนใด, ฟัตหุลบารีย์ (5/103)

ประเด็นที่แปด: คนสองหน้า

تجدون شرَّ الناس يوم القيامة ذا الوجهين ، الذي يأتي هؤلاء بوجه ، وهؤلاء بوجه

มนุษย์ที่เลวร้ายที่สุดในวันกิยามะฮ์ คือคนที่เปลี่ยนสีไปมา ไม่ยืนหยัดอยู่บนสภาพเดียวและจุดยืนเดียว เขาไปหาคนกลุ่มนี้ด้วยหน้าหนึ่ง และไปหาคนอีกกลุ่มหนึ่งด้วยอีกหน้าหนึ่ง อัล-บุคอรีย์และมุสลิมได้รายงานไว้ในเศาะฮีหฺของท่านทั้งสอง จากอบูฮุร็อยเราะฮ์ (ร.ฎ.) ว่า ท่านเราะซูล ﷺ กล่าวว่า «พวกท่านจะพบว่ามนุษย์ที่เลวร้ายที่สุดในวันกิยามะฮ์คือคนสองหน้า ผู้ที่ไปหาคนกลุ่มนี้ด้วยหน้าหนึ่ง และไปหาคนอีกกลุ่มหนึ่งด้วยอีกหน้าหนึ่ง»⁽¹⁾

من كان له وجهان في الدنيا كان له لسان من نار يوم القيامة

มีรายงานในหะดีษบางบทว่า คนประเภทนี้จะมีลิ้นที่ทำจากไฟในวันกิยามะฮ์ อบูดาวูด (และสำนวนนี้เป็นของท่าน) อัล-บุคอรีย์ในหนังสืออัล-อะดับ อัล-มุฟร็อด อัด-ดาริมีย์ อบูยะอ์ลา และท่านอื่น ๆ ได้รายงานจากอัมมาร บิน ยาซิร (ร.ฎ.) ว่า ท่านเราะซูล ﷺ กล่าวว่า «ผู้ใดที่มีสองหน้าในโลกดุนยา เขาจะมีลิ้นที่ทำจากไฟในวันกิยามะฮ์»⁽²⁾

ประเด็นที่เก้า: ผู้ปกครองที่ปิดกั้นตนเองจากราษฎรของเขา

من ولي من أمور المسلمين شيئا ، فاحتجب دون خلتهم ، وحاجتهم ، وفقرهم ، وفاقتهم ، احتجب الله عنه يوم القيامة ، دون خلته ، وحاجته ، وفاقته ، وفقره

อบูดาวูด อิบนุมาญะฮ์ และอัล-หากิม ได้รายงานด้วยสายรายงานที่ถูกต้อง จากอบูมัรยัม อัล-อัซดีย์ (ร.ฎ.) ว่า ท่านเราะซูล ﷺ กล่าวว่า «ผู้ใดได้รับมอบหมายให้ดูแลกิจการใดของบรรดามุสลิม แล้วเขาปิดกั้นตนเองจากความขัดสน ความต้องการ ความยากจน และความอัตคัดของพวกเขา อัลลอฮ์ก็จะทรงปิดกั้นพระองค์จากเขาในวันกิยามะฮ์ จากความขัดสน ความต้องการ ความอัตคัด และความยากจนของเขา»⁽³⁾

⁽¹⁾ มิชกาตุล มะศอบีหฺ (2/578) หมายเลข 4820 ⁽²⁾ สิลสิละตุล อะหาดีษ อัศ-เศาะฮีหะฮ์ (2/584) หมายเลข 892 ⁽³⁾ เศาะฮีหุล ญามิอ์ อัศ-เศาะฆีร (5/368) หะดีษหมายเลข 6471

ประเด็นที่สิบ

ผู้ที่ขอจากผู้อื่นทั้งที่ตนมีสิ่งที่เพียงพอแล้ว

ผู้ที่เคยขอจากผู้คนทั้งที่ตนมีสิ่งที่เพียงพอแก่ตนแล้ว จะถูกฟื้นคืนชีพขึ้นมาโดยที่บนใบหน้าของเขามีรอยข่วนหรือรอยถลอก

من سأل وله ما يغنيه ، جاءَت مسألته يوم القيامة خدوشا أو خموشا أو كدوحا في وجهه . قيل : يا رسول الله ، وما يغنيه ؟ قال : خمسون درهما ، أو قيمتها من الذهب

อบูดาวูด อันนะสาอี อัตติรมิซี อัดดาริมี และคนอื่น ๆ ได้บันทึกจากอับดุลลอฮ์ บินมัสอูด (ร.ฎ.) ว่า ท่านเราะซูลุลลอฮ์ ﷺ กล่าวว่า «ผู้ใดขอทั้งที่เขามีสิ่งที่เพียงพอแก่เขาแล้ว การขอของเขาจะมาในวันกิยามะฮ์เป็นรอยขีดข่วน หรือรอยข่วน หรือรอยถลอกบนใบหน้าของเขา

มีผู้ถามว่า โอ้ท่านเราะซูลุลลอฮ์ แล้วสิ่งที่เพียงพอแก่เขานั้นคือเท่าใด?

ท่านตอบว่า ห้าสิบดิรฮัม หรือมูลค่าเทียบเท่าจากทองคำ»⁽¹⁾

مسألة الغنى شين في وجهه يوم القيامة

และในมุสนัดของอิมามอะห์มัด จากอิมรอน บินหุศ็อยน์ (ร.ฎ.) กล่าวว่า ท่านเราะซูลุลลอฮ์ ﷺ กล่าวว่า «การขอของผู้ที่มีฐานะพอเพียงนั้น คือความอัปลักษณ์บนใบหน้าของเขาในวันกิยามะฮ์»⁽²⁾

ประเด็นที่สิบเอ็ด

การถ่มน้ำลายไปทางกิบลัต

ทิศกิบลัตเป็นทิศที่ได้รับการให้เกียรติและเป็นที่เคารพศักดิ์สิทธิ์ ด้วยเหตุนี้จึงมีหะดีษต่าง ๆ ห้ามการหันหน้าไปทางกิบลัตและการหันหลังให้กิบลัตขณะปัสสาวะและถ่ายอุจจาระ

تبعث النخامة في القبلة يوم

และในบรรดาสิ่งที่ท่านเราะซูล ﷺ ได้ห้ามไว้ คือการถ่มน้ำลายไปทางกิบลัต และท่านได้บอกแก่เราว่า ผู้ที่ขากเสมหะไปทางกิบลัตจะมาในวันกิยามะฮ์โดยที่เสมหะของเขาอยู่บนใบหน้าของเขา อัลบัซซารได้รายงานไว้ในมุสนัดของท่าน รวมทั้งอิบนุหิบบานและอิบนุคุซัยมะฮ์ในหนังสือเศาะฮีหฺของทั้งสองท่าน จากอิบนุอุมัร (ร.ฎ.) ว่า «เสมหะที่ถ่มไปทางกิบลัตจะถูกฟื้นคืนขึ้นมาในวัน…

⁽¹⁾ สิลสิละตุลอะหาดีษอัศเศาะฮีหะฮ์ หะดีษหมายเลข (499) ⁽²⁾ เศาะฮีหุลญามิอิศเศาะฆีร (5/208) หมายเลข 5747 และผู้ตรวจทานกล่าวไว้ว่า: เศาะฮีหฺ

القيامة ، وهي في وجه صاحبها

…วันกิยามะฮ์ โดยที่มันติดอยู่บนใบหน้าของเจ้าของมัน»⁽¹⁾

من تفل تجاه القبلة جاء يوم القيامة وتفله بين عينيه

อบูดาวูดได้รายงานไว้ใน «อัส-สุนัน» ของท่าน และอิบนุหิบบานได้รายงานไว้ใน «อัศ-เศาะฮีห์» ของท่าน จากหุซัยฟะฮ์ บิน อัล-ยะมาน (ร.ฎ.) จากท่านเราะซูล ﷺ ว่า ท่านกล่าวว่า «ผู้ใดถ่มน้ำลายไปทางกิบละฮ์ เขาจะมาในวันกิยามะฮ์โดยมีน้ำลายของเขาติดอยู่ระหว่างดวงตาทั้งสองของเขา» และสายรายงานของหะดีษนี้เศาะฮีห์⁽²⁾

ประเด็นที่สิบสอง: ผู้ที่โกหกเกี่ยวกับความฝันของตน

ผู้ที่โกหกเกี่ยวกับความฝันของตนจะถูกลงโทษในวันกิยามะฮ์ด้วยการถูกบังคับให้ผูกปมระหว่างเมล็ดข้าวบาร์เลย์สองเมล็ด และผู้ที่แอบฟังผู้คนในขณะที่พวกเขาไม่พอใจ จะถูกลงโทษด้วยการเทอัล-อานุกลงในหูทั้งสองข้างของเขาในวันกิยามะฮ์ และอัล-อานุกก็คือตะกั่ว (หลอมเหลว)

من تحلم بحلم لم يره كلف أن يعقد بين شعيرتين ، ولن يفعل ، ومن استمع إلى حديث قوم وهم له كارهون ، أو يفرون منه ، صب في أذنه الآنك يوم القيامة

อัล-บุคอรีย์ได้รายงานไว้ในเศาะฮีห์ของท่าน จากอิบนุอับบาส (ร.ฎ.) จากท่านนบี ﷺ ว่า ท่านกล่าวว่า «ผู้ใดอ้างว่าฝันเห็นสิ่งที่เขามิได้ฝันเห็น เขาจะถูกบังคับให้ผูกปมระหว่างเมล็ดข้าวบาร์เลย์สองเมล็ด และเขาจะไม่มีวันทำได้ และผู้ใดแอบฟังคำพูดของคนกลุ่มหนึ่งในขณะที่พวกเขาไม่พอใจ หรือพวกเขาหลบหนีจากเขา ตะกั่วหลอมเหลวจะถูกเทลงในหูทั้งสองของเขาในวันกิยามะฮ์»⁽³⁾

⁽¹⁾ เศาะฮีห์ อัล-ญามิอ์ อัศ-เศาะฆีร (3/33) หมายเลข 2907 และเชคนาศิรได้กล่าวถึงหะดีษนี้ว่า เศาะฮีห์ ดูคำอธิบายของเชคนาศิรุดดีน อัล-อัลบานีย์เกี่ยวกับหะดีษนี้ใน «สิลสิละฮ์ อัล-อะหาดีษ อัศ-เศาะฮีหะฮ์» หะดีษหมายเลข 223 ⁽²⁾ สิลสิละฮ์ อัล-อะหาดีษ อัศ-เศาะฮีหะฮ์ หะดีษหมายเลข 222 ⁽³⁾ เศาะฮีห์ อัล-บุคอรีย์ กิตาบตะอ์บีร อัร-รุอ์ยา บาบผู้ที่โกหกเกี่ยวกับความฝันของตน ฟัตหุลบารีย์ (12/427)

บทที่สาม: สภาพของผู้ยำเกรง

หัวข้อที่หนึ่ง: ผู้คนหวาดผวาในวันกิยามะฮ์ แต่พวกเขาไม่หวาดผวา

มีบ่าวของอัลลอฮ์กลุ่มหนึ่งที่ไม่หวาดผวาในยามที่ผู้คนหวาดผวา และไม่เศร้าโศกในยามที่ผู้คนเศร้าโศก พวกเขาคือบรรดาผู้ใกล้ชิดของพระผู้ทรงกรุณาปรานี ผู้ศรัทธาต่ออัลลอฮ์และปฏิบัติตามคำสั่งของพระองค์ เพื่อเตรียมพร้อมสำหรับวันนั้น อัลลอฮ์จึงทรงให้พวกเขาปลอดภัยในวันนั้น เมื่อพวกเขาถูกฟื้นคืนชีพขึ้นจากหลุมศพ มะลาอิกะฮ์ของพระผู้ทรงกรุณาปรานีจะออกมาต้อนรับพวกเขา ช่วยระงับความตื่นตระหนกของพวกเขา และทำให้จิตใจของพวกเขาสงบมั่น

إِنَّ ٱلَّذِينَ سَبَقَتْ لَهُم مِّنَّا ٱلْحُسْنَىٰٓ أُو۟لَـٰٓئِكَ عَنْهَا مُبْعَدُونَ ﴿١٠١﴾ لَا يَسْمَعُونَ حَسِيسَهَا ۖ وَهُمْ فِى مَا ٱشْتَهَتْ أَنفُسُهُمْ خَـٰلِدُونَ ﴿١٠٢﴾ لَا يَحْزُنُهُمُ ٱلْفَزَعُ ٱلْأَكْبَرُ وَتَتَلَقَّىٰهُمُ ٱلْمَلَـٰٓئِكَةُ هَـٰذَا يَوْمُكُمُ ٱلَّذِى كُنتُمْ تُوعَدُونَ ﴿١٠٣﴾

«แท้จริงบรรดาผู้ที่ความดีงามจากเราได้ถูกกำหนดไว้แก่พวกเขาแล้ว ชนเหล่านั้นจะถูกให้อยู่ห่างไกลจากมัน (นรก) พวกเขาจะไม่ได้ยินแม้เสียงเบา ๆ ของมัน และพวกเขาจะพำนักอยู่ตลอดกาลในสิ่งที่จิตใจของพวกเขาปรารถนา ความหวาดผวาอันยิ่งใหญ่จะไม่ทำให้พวกเขาเศร้าโศก และมะลาอิกะฮ์จะออกมาต้อนรับพวกเขา (พร้อมกล่าวว่า) นี่คือวันของพวกท่านที่พวกท่านได้ถูกสัญญาไว้»⁽¹⁾

ความหวาดผวาอันยิ่งใหญ่นั้น คือสิ่งที่ประสบแก่ปวงบ่าวเมื่อพวกเขาถูกฟื้นคืนชีพขึ้นจากหลุมศพ ดังที่อัลลอฮ์ตรัสว่า «แท้จริงพระองค์เพียงแต่ทรงประวิงพวกเขาไว้จนถึงวันที่สายตาทั้งหลายจะเบิกค้าง»⁽²⁾

إِنَّمَا يُؤَخِّرُهُمْ لِيَوْمٍ تَشْخَصُ فِيهِ ٱلْأَبْصَـٰرُ ﴿٤٢﴾

ในวันนั้น ผู้ประกาศของพระผู้ทรงกรุณาปรานีจะร้องเรียกบรรดาผู้ใกล้ชิดของพระผู้ทรงกรุณาปรานีเพื่อปลอบประโลมพวกเขาว่า

عِبَادِ لَا خَوْفٌ عَلَيْكُمُ الْيَوْمَ وَلَا أَنتُمْ تَحْزَنُونَ ﴿٦٨﴾ ٱلَّذِينَ ءَامَنُوا۟ بِـَٔايَـٰتِنَا وَكَانُوا۟ مُسْلِمِينَ ﴿٦٩﴾

«โอ้ปวงบ่าวของข้าเอ๋ย วันนี้ไม่มีความกลัวใด ๆ แก่พวกเจ้า และพวกเจ้าจะไม่เศร้าโศก คือบรรดาผู้ที่ศรัทธาต่อโองการทั้งหลายของเรา และพวกเขาเป็นผู้นอบน้อมยอมจำนน (มุสลิม)»⁽³⁾

أَلَآ إِنَّ أَوْلِيَآءَ ٱللَّهِ لَا خَوْفٌ عَلَيْهِمْ وَلَا هُمْ يَحْزَنُونَ ﴿٦٢﴾

และพระองค์ตรัสไว้ในอีกที่หนึ่งว่า «พึงรู้เถิด แท้จริงบรรดาผู้ใกล้ชิดของอัลลอฮ์นั้น ไม่มีความกลัวใด ๆ แก่พวกเขา และพวกเขาจะไม่เศร้าโศก …

⁽¹⁾ ซูเราะฮ์อัล-อันบิยาอ์ 21:101 ⁽²⁾ ซูเราะฮ์อิบรอฮีม 14:42 ⁽³⁾ ซูเราะฮ์อัซ-ซุครุฟ 43:68–69

ٱلَّذِينَ ءَامَنُوا۟ وَكَانُوا۟ يَتَّقُونَ ﴿٦٣﴾ لَهُمُ ٱلْبُشْرَىٰ فِى ٱلْحَيَوٰةِ ٱلدُّنْيَا وَفِى ٱلْـَٔاخِرَةِ

«…คือบรรดาผู้ศรัทธาและพวกเขาเป็นผู้ยำเกรง สำหรับพวกเขาคือข่าวดีในชีวิตแห่งโลกนี้และในโลกอาคิเราะฮ์»⁽¹⁾

إِنَّا نَخَافُ مِن رَّبِّنَا يَوْمًا عَبُوسًا قَمْطَرِيرًا ﴿١٠﴾

فَوَقَىٰهُمُ ٱللَّهُ شَرَّ ذَٰلِكَ ٱلْيَوْمِ وَلَقَّىٰهُمْ نَضْرَةً وَسُرُورًا ﴿١١﴾ وَجَزَىٰهُم بِمَا صَبَرُوا۟ جَنَّةً وَحَرِيرًا ﴿١٢﴾

เคล็ดลับของความปลอดภัยที่อัลลอฮ์ทรงประทานแก่บ่าวผู้ยำเกรงของพระองค์ก็คือ หัวใจของพวกเขาในโลกดุนยาเปี่ยมไปด้วยความยำเกรงต่ออัลลอฮ์ พวกเขาจึงลุกขึ้นละหมาดในยามค่ำคืน ถือศีลอดจนกระหายในยามกลางวัน และเตรียมพร้อมสำหรับวันที่จะต้องยืนต่อหน้าอัลลอฮ์ พระเจ้าของพวกเขาได้ทรงเล่าถึงพวกเขาว่า พวกเขากล่าวว่า «แท้จริงเรากลัวต่อพระเจ้าของเรา ซึ่งวันหนึ่งที่หน้าบึ้งตึงเครียดยิ่ง»⁽²⁾ ผู้ใดมีสภาพเช่นนี้ อัลลอฮ์จะทรงคุ้มครองเขาจากความชั่วร้ายของวันนั้นและทรงให้เขาปลอดภัยในวันนั้น «ดังนั้นอัลลอฮ์จึงทรงคุ้มครองพวกเขาให้พ้นจากความชั่วร้ายของวันนั้น และทรงให้พวกเขาได้พบกับความสดชื่นและความปีติยินดี และทรงตอบแทนพวกเขาด้วยสวรรค์และอาภรณ์ไหม เนื่องจากความอดทนของพวกเขา»⁽³⁾

« قال الله عز وجل : وعزتي وجلالي ، لاأجمع لعبدي أمنين ولا خوفين ، إن هو أمنني في الدنيا أخفته يوم أجمع فيه عبادي ، وإن هو خافني في الدنيا أمنته يوم أجمع فيه عبادي »

ในหะดีษที่อบูนุอัยม์รายงานไว้ในหนังสือ อัล-ฮิลยะฮ์ จากชัดดาด บิน เอาส์ (ร.ฎ.) ว่า ท่านเราะซูล ﷺ กล่าวว่า «อัลลอฮ์ผู้ทรงเกรียงไกรและสูงส่งตรัสว่า: ด้วยเกียรติและความยิ่งใหญ่ของข้า ข้าจะไม่รวมความปลอดภัยสองครั้งและความกลัวสองครั้งไว้แก่บ่าวของข้า หากเขารู้สึกปลอดภัยจากข้าในโลกดุนยา ข้าจะทำให้เขากลัวในวันที่ข้ารวบรวมบ่าวทั้งหลายของข้า และหากเขากลัวข้าในโลกดุนยา ข้าจะให้เขาปลอดภัยในวันที่ข้ารวบรวมบ่าวทั้งหลายของข้า»⁽⁴⁾

وَكَيْفَ أَخَافُ مَآ أَشْرَكْتُمْ وَلَا تَخَافُونَ أَنَّكُمْ أَشْرَكْتُم بِٱللَّهِ مَا لَمْ يُنَزِّلْ بِهِۦ عَلَيْكُمْ سُلْطَـٰنًا ۚ فَأَىُّ ٱلْفَرِيقَيْنِ أَحَقُّ بِٱلْأَمْنِ ۖ إِن كُنتُمْ تَعْلَمُونَ ﴿٨١﴾ ٱلَّذِينَ ءَامَنُوا۟ وَلَمْ يَلْبِسُوٓا۟ إِيمَـٰنَهُم بِظُلْمٍ أُو۟لَـٰٓئِكَ لَهُمُ ٱلْأَمْنُ وَهُم مُّهْتَدُونَ ﴿٨٢﴾

ทุกครั้งที่บ่าวมีความอิคลาศต่อพระเจ้าของเขาผู้ทรงจำเริญและสูงส่งมากยิ่งขึ้น เขาก็จะได้รับความปลอดภัยในวันกิยามะฮ์มากยิ่งขึ้น บรรดาผู้ยึดมั่นในเตาฮีดที่ไม่ได้ปะปนอีมานของพวกเขาด้วยสิ่งใดจากชิริก พวกเขาจะได้รับความปลอดภัยอย่างสมบูรณ์ในวันกิยามะฮ์ หลักฐานในเรื่องนี้คือคำตอบของท่านนบีอิบรอฮีม (อ.) ต่อกลุ่มชนของท่าน เมื่อพวกเขาขู่ให้ท่านกลัวรูปเคารพของพวกเขา ท่านจึงตอบพวกเขาว่า «และฉันจะกลัวสิ่งที่พวกท่านนำมาเป็นภาคีได้อย่างไร ในขณะที่พวกท่านไม่กลัวว่าพวกท่านได้นำสิ่งที่พระองค์มิได้ทรงประทานหลักฐานใด ๆ ลงมาแก่พวกท่านมาเป็นภาคีกับอัลลอฮ์ แล้วฝ่ายใดในสองฝ่ายนี้เล่าที่สมควรได้รับความปลอดภัยยิ่งกว่า หากพวกท่านรู้ บรรดาผู้ที่ศรัทธาและมิได้ปะปนการศรัทธาของพวกเขาด้วยความอธรรม ชนเหล่านั้นแหละ สำหรับพวกเขาคือความปลอดภัย และพวกเขาคือผู้ได้รับทางนำ»⁽⁵⁾

⁽¹⁾ ซูเราะฮ์ยูนุส 10:62–64 ⁽²⁾ ซูเราะฮ์อัด-ดะฮร์ (อัล-อินซาน) 76:10 ⁽³⁾ ซูเราะฮ์อัด-ดะฮร์ (อัล-อินซาน) 76:11–12 ⁽⁴⁾ สิลสิละฮ์ อัล-อะหาดีษ อัศ-ศอฮีหะฮ์ (2/377) หมายเลข 742 และสายรายงานของหะดีษนี้อยู่ในระดับหะสัน ⁽⁵⁾ ซูเราะฮ์อัล-อันอาม 6:81–82

หัวข้อย่อยที่สอง

ผู้ที่อัลลอฮ์ทรงให้ร่มเงาแก่พวกเขาภายใต้ร่มเงาของพระองค์

ในขณะที่มนุษย์อยู่ในสถานที่ยืนอันยิ่งใหญ่ภายใต้ความร้อนแรงของดวงอาทิตย์อันโหดร้าย พวกเขาลิ้มรสความทุกข์ยากที่แม้แต่ภูเขาอันสูงตระหง่านมั่นคงก็ยังยากจะแบกรับได้ ในเวลานั้นจะมีกลุ่มหนึ่งจากบรรดาคนดีอยู่อย่างสงบสุขภายใต้ร่มเงาแห่งบัลลังก์ (อะรัช) ของพระผู้ทรงเมตตา โดยไม่ต้องประสบกับความทุกข์ทรมานที่ผู้อื่นต้องเผชิญ

คนเหล่านี้คือผู้มีความมุ่งมั่นอันสูงส่งและความตั้งใจอันแน่วแน่จริงใจ ผู้ซึ่งอะกีดะฮ์ของอิสลามและคุณค่าอันประเสริฐของอิสลามได้ปรากฏเป็นรูปธรรมในตัวพวกเขา หรือเป็นผู้ที่ได้ประกอบการงานอันยิ่งใหญ่ซึ่งมีน้ำหนักมากในเกณฑ์วัดของอิสลาม

แล้วคนเหล่านี้คือใครบ้าง? คือผู้นำที่ยุติธรรม ผู้ซึ่งครอบครองพลังอำนาจและการปกครอง แต่เขาไม่ได้ละเมิดขอบเขต และได้สถาปนาความยุติธรรมในหมู่ปวงบ่าวตามอำนาจแห่งบทบัญญัติของพระผู้เป็นเจ้า

ในหมู่พวกเขามีชายหนุ่มที่เติบโตขึ้นมาในการเคารพภักดีต่อพระผู้อภิบาลของเขา ได้บังเหียนตัวเองด้วยบังเหียนแห่งความยำเกรง (ตักวา) ยับยั้งอารมณ์และความใคร่ จึงใช้ชีวิตตลอดอายุของเขาอย่างบริสุทธิ์และสะอาดหมดจด

ในหมู่พวกเขามีผู้ที่ทำให้มัสยิดของอัลลอฮ์มีชีวิตชีวา พวกเขาพบความอบอุ่นใจกับอัลลอฮ์และการวิงวอนรำพึงต่อพระองค์ในบริเวณของมัสยิด จนแทบจะไม่ยอมจากมันไป เว้นแต่จะโหยหาที่จะกลับไปสู่บริเวณของมันอีก

ในหมู่พวกเขามีผู้ที่รักใคร่กันเพื่ออัลลอฮ์ ตะบาเราะกะ วะตะอาลา สายสัมพันธ์แห่งความเป็นพี่น้องในพระองค์ได้รวมพวกเขาไว้ด้วยกัน พวกเขาพบปะกันบนความดี ความยำเกรง และความถูกต้องดีงาม และแยกจากกันบนการงานที่ดี

ในหมู่พวกเขามีผู้ที่ถูกฟิตนะฮ์ (การทดสอบยั่วยวน) จากสตรีมาประสบ แล้วความยำเกรงต่ออัลลอฮ์ได้ขวางกั้นเขาไว้จากการตกอยู่ในความชั่วช้าลามก

ในหมู่พวกเขามีผู้บริจาคที่มอบศาสนาของเขาอย่างบริสุทธิ์ใจเพื่ออัลลอฮ์ เขาจึงปกปิดการบริจาคทานแม้กระทั่งจากตัวเขาเอง

และในหมู่พวกเขามีผู้ที่หัวใจของเขาเปี่ยมล้นด้วยความยำเกรงต่ออัลลอฮ์ ดวงตาทั้งสองของเขาจึงหลั่งน้ำตาเพราะเหตุนั้น ขณะที่เขาอยู่เพียงลำพัง ไม่มีผู้ใดอยู่กับเขาเลย

سبعة يظلهم في ظله يوم لا ظل إلا ظله : الإمام العادل ، وشاب نشأ في عبادة ربِّهِ ، ورجل قلبه معلق في المساجد ، ورجلان تحابا في الله اجتماعا عليه وتفرقا عليه ، ورجل طلبته إمرأة ذات منصب وجمال فقال : إني أخاف الله ، ورجل تصدق أخفى حتى لا تعلم شماله ما تنفق يمينه ، ورجل ذكر الله خاليا ففاضت عيناه

อัล-บุคอรีย์และมุสลิมได้รายงานไว้ในเศาะฮีหฺของทั้งสองท่าน จากอบูฮุร็อยเราะฮ์ (ร.ฎ.) ว่า ท่านเราะซูล ﷺ กล่าวว่า «เจ็ดจำพวกที่อัลลอฮ์จะทรงให้พวกเขาได้รับร่มเงาภายใต้ร่มเงาของพระองค์ ในวันที่ไม่มีร่มเงาใดนอกจากร่มเงาของพระองค์ ได้แก่ ผู้นำที่ยุติธรรม ชายหนุ่มที่เติบโตขึ้นมาในการอิบาดะฮ์ต่อพระผู้อภิบาลของเขา ชายที่หัวใจของเขาผูกพันอยู่กับมัสยิด ชายสองคนที่รักใคร่กันเพื่ออัลลอฮ์ พวกเขาพบกันบนความรักนั้นและแยกจากกันบนความรักนั้น ชายที่ถูกหญิงผู้มีฐานะและมีความงามเชิญชวน แล้วเขากล่าวว่า "แท้จริงฉันเกรงกลัวอัลลอฮ์" ชายที่บริจาคทานโดยปกปิดจนมือซ้ายของเขาไม่รู้ว่ามือขวาของเขาบริจาคอะไรไป และชายที่รำลึกถึงอัลลอฮ์ในขณะอยู่ตามลำพัง แล้วดวงตาทั้งสองของเขาก็หลั่งน้ำตา»⁽¹⁾

إن الله يقول يوم القيامة : أين المتحابون بجلالي ، اليوم أظلهم في ظلي ، يوم لا ظل إلا ظلي

และได้มีตัวบทจำนวนมากที่บ่งชี้ว่า อัลลอฮ์จะทรงให้บรรดาผู้ที่รักใคร่กันเพื่อพระองค์ได้รับร่มเงาภายใต้ร่มเงาของอัรช์ในวันนั้น ส่วนหนึ่งได้แก่หะดีษของอบูฮุร็อยเราะฮ์ (ร.ฎ.) ที่มุสลิมรายงานไว้ ท่านกล่าวว่า ท่านเราะซูล ﷺ กล่าวว่า «แท้จริงอัลลอฮ์จะตรัสในวันกิยามะฮ์ว่า "ไหนเล่าบรรดาผู้ที่รักใคร่กันเพราะความยิ่งใหญ่ของข้า วันนี้ข้าจะให้พวกเขาได้รับร่มเงาภายใต้ร่มเงาของข้า ในวันที่ไม่มีร่มเงาใดนอกจากร่มเงาของข้า"»⁽²⁾

إن المتحابين في الله في ظل العرش

حقت محبتي على المتحابين ، أظلهم في ظل العرش يوم لا ظل إلا ظلي

และในหนังสืออัล-มุอ์ญัม อัล-กะบีรของอัฏ-เฏาะบะรอนีย์ มุสนัดของอะห์มัด เศาะฮีหฺของอิบนุหิบบาน และอัล-มุสตัดร็อกของอัล-หากิม จากมุอาซ (ร.ฎ.) ว่า ท่านเราะซูล ﷺ กล่าวว่า «แท้จริงบรรดาผู้ที่รักใคร่กันเพื่ออัลลอฮ์นั้นจะอยู่ภายใต้ร่มเงาของอัรช์»⁽³⁾ และในหนังสือ "อัล-อิควาน" ของอิบนุอบีอัด-ดุนยา ด้วยสายรายงานที่เศาะฮีหฺ จากอุบาดะฮ์ บิน อัศ-ศอมิต (ร.ฎ.) จากท่านเราะซูล ﷺ ว่า ท่านกล่าวว่า อัลลอฮ์ตะอาลาตรัสว่า «ความรักของข้าย่อมเป็นสิทธิ์ที่แน่นอนแก่บรรดาผู้ที่รักใคร่กัน ข้าจะให้พวกเขาได้รับร่มเงาภายใต้ร่มเงาของอัรช์ ในวันที่ไม่มีร่มเงาใดนอกจากร่มเงาของข้า»⁽⁴⁾

⁽¹⁾ เศาะฮีหฺอัล-บุคอรีย์ กิตาบอัล-อะซาน บาบผู้ที่นั่งอยู่ในมัสยิด, ฟัตหุลบารีย์ (2/143) และมุสลิมรายงานไว้ (2/715) หมายเลข (103) สำนวนเป็นของอัล-บุคอรีย์ ⁽²⁾ รายงานโดยมุสลิม (4/1988) หมายเลข 2566 ⁽³⁾ เศาะฮีหฺอัล-ญามิอ์ อัศ-เศาะฆีร (2/161) หมายเลข 1933 ⁽⁴⁾ เศาะฮีหฺอัล-ญามิอ์ อัศ-เศาะฆีร (4/116)

การได้รับร่มเงาภายใต้ร่มเงาแห่งบัลลังก์ (อัล-อัรช์) นั้นไม่ได้จำกัดอยู่เฉพาะเจ็ดจำพวกที่ถูกกล่าวถึงในหะดีษเท่านั้น เพราะมีตัวบทจำนวนมากที่บ่งชี้ว่าอัลลอฮ์จะทรงให้ร่มเงาแก่ผู้อื่นนอกเหนือจากพวกเขาด้วย อิบนุหะญัร อัล-อัสก็อลานีย์ได้รวบรวมคุณลักษณะต่าง ๆ ที่อัลลอฮ์จะทรงให้ร่มเงาแก่ผู้ที่มีคุณลักษณะเหล่านั้นไว้ในหนังสือเล่มหนึ่งที่ท่านตั้งชื่อว่า «มะอ์ริฟะตุล-ค็อศอล อัล-มูศิละฮ์ อิลัซ-ซิลาล» (การรู้จักคุณลักษณะที่นำไปสู่ร่มเงา)⁽¹⁾

من أنظر معسرا أو وضع عنه ، أظله الله في ظله

ในบรรดาคุณลักษณะเหล่านี้ คือการผ่อนผันเวลาให้แก่ลูกหนี้ผู้ยากลำบาก หรือการลดหย่อนหนี้ให้แก่เขา ในเศาะฮีหฺมุสลิมและมุสนัดอะห์มัด รายงานจากอบูอัล-ยุสร์ (ร.ฎ.) จากท่านเราะซูล ﷺ ว่า ท่านกล่าวว่า «ผู้ใดผ่อนผันเวลาให้แก่ผู้ยากลำบาก หรือลดหย่อน (หนี้) ให้แก่เขา อัลลอฮ์จะทรงให้เขาอยู่ในร่มเงาของพระองค์»⁽²⁾

من نفس عن غريمه أو محا عنه ، كان في ظل العرش يوم القيامة

และในมุสนัดอะห์มัดและสุนันอัด-ดาริมีย์ ด้วยสายรายงานที่เศาะฮีหฺ จากอบูเกาะตาดะฮ์ (ร.ฎ.) จากท่านเราะซูล ﷺ ว่า ท่านกล่าวว่า «ผู้ใดผ่อนคลาย (ความลำบาก) ให้แก่ลูกหนี้ของเขา หรือลบล้าง (หนี้) ให้แก่เขา เขาจะอยู่ในร่มเงาแห่งบัลลังก์ในวันกิยามะฮ์»⁽³⁾

หัวข้อที่สาม

ผู้ที่ขวนขวายในการช่วยเหลือความต้องการของพี่น้องของพวกเขา และเติมเต็มความขาดแคลนของพวกเขา

من نفس عن مؤمن كربة من كرب الدنيا ، نفس الله عنه كربة من كرب يوم القيامة ، ومن يسر على معسر ، يسر الله عليه في الدنيا والآخرة ، ومن ستر مسلما ستره الله في الدنيا والآخرة ، والله في عون العبد ما كان العبد في عون أخيه

สิ่งที่ยิ่งใหญ่ที่สุดประการหนึ่งที่จะช่วยปลดเปลื้องความทุกข์ยากของบ่าวในวันกิยามะฮ์ คือการที่บ่าวได้ขวนขวายในโลกดุนยาเพื่อปลดเปลื้องความทุกข์ของผู้ที่ตกอยู่ในความทุกข์ยาก ช่วยเหลือผู้ที่ขัดสน ให้ความสะดวกแก่ผู้ที่ยากลำบาก และให้อภัยต่อความผิดพลาดของผู้ที่พลั้งพลาด ในเศาะฮีหฺมุสลิม รายงานจากอบูฮุร็อยเราะฮ์ (ร.ฎ.) ว่า ท่านเราะซูล ﷺ กล่าวว่า «ผู้ใดปลดเปลื้องความทุกข์ประการหนึ่งจากความทุกข์ทั้งหลายของโลกดุนยาให้แก่ผู้ศรัทธาคนหนึ่ง อัลลอฮ์จะทรงปลดเปลื้องความทุกข์ประการหนึ่งจากความทุกข์ทั้งหลายของวันกิยามะฮ์ให้แก่เขา ผู้ใดให้ความสะดวกแก่ผู้ที่ยากลำบาก อัลลอฮ์จะทรงให้ความสะดวกแก่เขาทั้งในโลกดุนยาและอาคิเราะฮ์ ผู้ใดปกปิด (ความผิดของ) มุสลิมคนหนึ่ง อัลลอฮ์จะทรงปกปิด (ความผิดของ) เขาทั้งในโลกดุนยาและอาคิเราะฮ์ และอัลลอฮ์จะทรงช่วยเหลือบ่าวตราบใดที่บ่าวผู้นั้นยังช่วยเหลือพี่น้องของเขา»⁽⁴⁾

⁽¹⁾ ฟัตหุล-บารีย์ (2/144) ⁽²⁾ เศาะฮีหฺมุสลิม (4/2302) หมายเลข 3006 ⁽³⁾ เศาะฮีหุล-ญามิอ์ อัศ-เศาะฆีร (4/364) หมายเลข 1452 ⁽⁴⁾ มิชกาตุล-มะศอบีหฺ (1/71) หะดีษหมายเลข 204

المسلم أخو المسلم ، لا يظلمه ولا يسلمه ، ومن كان في حاجة أخيه ، كان الله في حاجته ، ومن فرج عن مسلم كربة ، فرج الله عنه كربة من كربات يوم القيامة ، ومن ستر مسلما ستره الله في الدنيا والآخرة

อัล-บุคอรีย์ได้รายงานไว้ในเศาะฮีหฺของท่าน จากอับดุลลอฮ์ บิน อุมัร (ร.ฎ.) ว่า ท่านเราะซูลุลลอฮ์ ﷺ กล่าวว่า «มุสลิมนั้นเป็นพี่น้องของมุสลิม เขาจะไม่อธรรมต่อเขา และจะไม่ทอดทิ้งเขา (ให้ตกอยู่ในอันตราย) ผู้ใดที่ช่วยเหลือความต้องการของพี่น้องของเขา อัลลอฮ์จะทรงช่วยเหลือความต้องการของเขา ผู้ใดที่ปลดเปลื้องความทุกข์ยากหนึ่งให้แก่มุสลิม อัลลอฮ์จะทรงปลดเปลื้องความทุกข์ยากหนึ่งจากบรรดาความทุกข์ยากในวันกิยามะฮ์ให้แก่เขา และผู้ใดที่ปกปิด (ความผิดของ) มุสลิม อัลลอฮ์จะทรงปกปิด (ความผิดของ) เขาทั้งในโลกนี้และในอาคิเราะฮ์»⁽¹⁾

من نصر أخاه بظهر الغيب نصره الله في الدنيا والآخرة

อัด-ดีนะวะรีย์ได้รายงานไว้ใน «อัล-มุญาละสะฮ์» อัล-บัยฮะกีย์ใน «อัช-ชุอับ» และอัฎ-ฎิยาอ์ใน «อัล-มุคตาเราะฮ์» จากอนัส (ร.ฎ.) ว่า ท่านนบี ﷺ กล่าวว่า «ผู้ใดที่ช่วยเหลือพี่น้องของเขาลับหลัง อัลลอฮ์จะทรงช่วยเหลือเขาทั้งในโลกนี้และในอาคิเราะฮ์»⁽²⁾

ประเด็นที่สี่: ผู้ที่ผ่อนปรนแก่บรรดาผู้ประสบความยากลำบาก

كان رجل يداين الناس ، فكان يقول لفتاه : إذا أتيت معسرا تجاوز عنه ، لعل الله أن يتجاوز عنا ، قال : فلقي الله فتجاوزعنه

อัล-บุคอรีย์และมุสลิมได้รายงานไว้ในเศาะฮีหฺของทั้งสองท่าน จากอบูฮุรอยเราะฮ์ (ร.ฎ.) ว่า ท่านนบี ﷺ กล่าวว่า «มีชายคนหนึ่งให้ผู้คนกู้ยืม เขามักจะกล่าวแก่คนรับใช้ของเขาว่า เมื่อเจ้าไปหาผู้ที่ประสบความยากลำบาก ก็จงยกหนี้ให้แก่เขาเถิด หวังว่าอัลลอฮ์จะทรงอภัยแก่เรา» ท่านกล่าวว่า «แล้วเขาก็ได้พบอัลลอฮ์ และพระองค์ทรงอภัยให้แก่เขา»⁽³⁾

إن رجلا لم يعمل خيرا قط ، وكان يداين الناس ، فيقول لرسوله : خذ ما تيسر ، واترك ما عسر ، وتجاوز ، لعل الله يتجاوز عنا .

อัน-นะสาอีย์ อิบนุหิบบาน และอัล-หากิมได้รายงานด้วยสายรายงานที่เศาะฮีหฺ จากอบูฮุรอยเราะฮ์ (ร.ฎ.) ว่า ท่านนบี ﷺ กล่าวว่า «มีชายคนหนึ่งไม่เคยทำความดีใด ๆ เลย แต่เขาให้ผู้คนกู้ยืม และเขามักจะกล่าวแก่ผู้ที่เขาส่งไป (ทวงหนี้) ว่า จงเอาเท่าที่ (ลูกหนี้) สะดวก และจงละสิ่งที่ยากลำบาก และจงอภัยให้เถิด หวังว่าอัลลอฮ์จะทรงอภัยแก่เรา

فلما هلك قال : هل عملت خيرا قط ؟ قال : لا ، إلا أنه كان لي غلام ، وكنت أداين الناس ، فإذا بعثته يتقاضى قلت له : خذ ما تيسر ، واترك ما عسر ، وتجاوز ، لعل الله أن يتجاوز عنا . قال الله : قد تجاوزت عنك

เมื่อเขาเสียชีวิต (อัลลอฮ์) ตรัสว่า เจ้าเคยทำความดีใด ๆ บ้างไหม? เขาตอบว่า ไม่เคย เว้นแต่ว่าข้าพระองค์มีเด็กรับใช้คนหนึ่ง และข้าพระองค์ให้ผู้คนกู้ยืม เมื่อข้าพระองค์ส่งเขาไปทวงหนี้ ข้าพระองค์ก็จะกล่าวแก่เขาว่า จงเอาเท่าที่สะดวก และจงละสิ่งที่ยากลำบาก และจงอภัยให้เถิด หวังว่าอัลลอฮ์จะทรงอภัยแก่เรา อัลลอฮ์ตรัสว่า แน่แท้ ข้าได้อภัยให้แก่เจ้าแล้ว»⁽⁴⁾

⁽¹⁾ เศาะฮีหฺอัล-บุคอรีย์ กิตาบุลมะซอลิม บาบ ลา ยัซลิมุลมุสลิมุลมุสลิม, ฟัตหุลบารีย์ (5/97) ⁽²⁾ สิลสิละตุลอะหาดีษิศเศาะฮีหะฮ์ (3/218) หะดีษหมายเลข 1217 ⁽³⁾ มิชกาตุลมะศอบีหฺ (2/108) หะดีษหมายเลข 2899 ⁽⁴⁾ เศาะฮีหุลญามิอิศเศาะฆีร (2/204) หะดีษหมายเลข 2073

أتى اللهعز وجل بعبد من عباده آتاه الله مالا ، فقال له : ماذا عملت في الدنيا ؟ فقال : ما عملت من شيء يا رب ، إلا أنك آتيتني مالا ، فكنت أبايع الناس ، وكان من خلقي أن أيسر على الموسر وأنظر المعسر . قال الله تعالى : أنا أحق بذلك منك ، تجاوزوا عن عبدي

และในหนังสืออัล-มุสตัดร็อกของอัล-หากิม ด้วยสายรายงานที่เศาะฮีหฺ จากหุซัยฟะฮ์ (ร.ฎ.) อุกบะฮ์ บิน อามิร (ร.ฎ.) และอบูมัสอูด (ร.ฎ.) จากท่านเราะซูล ﷺ ว่า «อัลลอฮ์ผู้ทรงเกรียงไกรและสูงส่งได้นำบ่าวคนหนึ่งในบรรดาบ่าวของพระองค์ ซึ่งอัลลอฮ์ได้ประทานทรัพย์สินให้แก่เขา มาเบื้องหน้าพระองค์ แล้วพระองค์ตรัสแก่เขาว่า "เจ้าได้ทำอะไรไว้ในโลกดุนยา?" เขาตอบว่า "ข้าพระองค์มิได้ทำสิ่งใดเลย โอ้พระผู้อภิบาล นอกจากว่าพระองค์ได้ประทานทรัพย์สินแก่ข้าพระองค์ แล้วข้าพระองค์ก็ทำการซื้อขายกับผู้คน และเป็นนิสัยของข้าพระองค์ที่จะผ่อนปรนให้แก่ผู้ที่มีฐานะ และให้การผ่อนผันแก่ผู้ที่ยากลำบาก" อัลลอฮ์ผู้ทรงสูงส่งตรัสว่า "ข้าสมควรยิ่งกว่าเจ้าในการกระทำเช่นนั้น พวกเจ้าจงยกโทษให้แก่บ่าวของข้าเถิด"»⁽¹⁾

เรื่องที่ห้า: ผู้ที่ยุติธรรมในการตัดสินของพวกเขา ต่อครอบครัวของพวกเขา และในสิ่งที่พวกเขาได้รับมอบหมายให้ดูแล

إن المقسطين عند الله على منابر من نور ، عن يمين الرحمن عز وجل ، وكلتا يديه يمين ، الذين يعدلون في حكمهم وأهليهم وماولوا

บรรดาผู้ที่ยุติธรรมจะอยู่ในสถานะอันสูงส่งในวันกิยามะฮ์ พวกเขาจะนั่งอยู่บนมิมบัรที่ทำจากรัศมีทางเบื้องขวาของพระผู้ทรงกรุณาปรานี (อัร-เราะห์มาน) และพระหัตถ์ทั้งสองของพระองค์เป็นขวาทั้งสิ้น ดังที่มีในเศาะฮีหฺมุสลิม จากอับดุลลอฮ์ บิน อัมร์ (ร.ฎ.) กล่าวว่า ท่านเราะซูล ﷺ กล่าวว่า «แท้จริงบรรดาผู้ที่ยุติธรรม ณ ที่อัลลอฮ์ จะอยู่บนมิมบัรที่ทำจากรัศมี ทางเบื้องขวาของพระผู้ทรงกรุณาปรานี ผู้ทรงเกรียงไกรและสูงส่ง และพระหัตถ์ทั้งสองของพระองค์เป็นขวาทั้งสิ้น (พวกเขาคือ) บรรดาผู้ที่ยุติธรรมในการตัดสินของพวกเขา ต่อครอบครัวของพวกเขา และในสิ่งที่พวกเขาได้รับมอบหมายให้ดูแล»⁽²⁾

เรื่องที่หก: บรรดาผู้ตายชะฮีดและผู้เฝ้าประจำแนวชายแดน (อัล-มุรอบิฏูน)

للشهيد عند الله ست خصال : يغفر له في أول دفعة ، ويرى مقعده من الجنة ، ويجار من عذاب القبر ، ويأمن من الفزع الأكبر ، ويوضع على رأسه تاج الوقار ، الياقوتة منه خير

เมื่อผู้คนเกิดความหวาดผวาในวันกิยามะฮ์ ผู้ตายชะฮีดจะไม่หวาดผวา ดังที่มีในสุนันอัต-ติรมิซีย์และอิบนุมาญะฮ์ จากอัล-มิกดาม บิน มะอ์ดีกะริบ (ร.ฎ.) กล่าวว่า ท่านเราะซูล ﷺ กล่าวว่า «ผู้ตายชะฮีดนั้น ณ ที่อัลลอฮ์ มีคุณลักษณะพิเศษหกประการ คือ เขาจะได้รับการอภัยโทษตั้งแต่การหลั่งเลือดครั้งแรก เขาจะได้เห็นที่พำนักของเขาในสวรรค์ เขาจะได้รับการคุ้มครองจากการลงโทษในหลุมศพ เขาจะปลอดภัยจากความหวาดผวาอันยิ่งใหญ่ และจะมีการสวมมงกุฎแห่งเกียรติยศบนศีรษะของเขา ซึ่งทับทิมเม็ดหนึ่งของมันดีกว่า

⁽¹⁾ เศาะฮีหฺ อัล-ญามิอ์ อัศ-เศาะฆีร: (1/92) หะดีษหมายเลข 124 ⁽²⁾ เศาะฮีหฺมุสลิม: (3/1458) หะดีษหมายเลข 1827

من الدنيا ومافيها ، ويزوج ثنتين وسبعين زوجة من الحور العين ، ويشفع في سبعين من أقربائه

…ดุนยาและสิ่งที่อยู่ในนั้น เขาจะได้แต่งงานกับภรรยาเจ็ดสิบสองคนจากหูรุลอีน และเขาจะได้ให้การชะฟาอะฮ์แก่ญาติพี่น้องของเขาเจ็ดสิบคน»⁽¹⁾

رباط يوم خير من صيام دهر ، ومن مات مرابطا في سبيل الله أمن من الفزع الأكبر ، وغدى عليه برزقه وريح من الجنة ، ويجري عليه أجر المرابط حتى يبعثه الله

ประเด็นที่ยกมาอ้างจากหะดีษนี้คือ ผู้ตายชะฮีดจะปลอดภัยจากความหวาดกลัวอันยิ่งใหญ่ ซึ่งก็คือความหวาดกลัวในวันกิยามะฮ์ ผู้เฝ้าประจำการ (มุรอบิฏ) ในหนทางของอัลลอฮ์ก็เป็นเช่นเดียวกับผู้ตายชะฮีด เพราะหากเขาตายในขณะที่เฝ้าประจำการอยู่ อัลลอฮ์จะทรงให้เขาปลอดภัยจากความหวาดกลัวอันยิ่งใหญ่ อัฏ-เฏาะบะรอนีย์ได้รายงานด้วยสายรายงานที่เศาะฮีหฺจากอบุดดัรดาอ์ (ร.ฎ.) จากท่านนบี ﷺ ว่า ท่านกล่าวว่า «การเฝ้าประจำการหนึ่งวันนั้นดีกว่าการถือศีลอดตลอดกาล ผู้ใดตายในขณะเฝ้าประจำการในหนทางของอัลลอฮ์ เขาจะปลอดภัยจากความหวาดกลัวอันยิ่งใหญ่ ริซกีของเขาและกลิ่นหอมจากสวรรค์จะถูกนำมาให้แก่เขาในยามเช้า และผลบุญของผู้เฝ้าประจำการจะหลั่งไหลแก่เขาเรื่อยไปจนกระทั่งอัลลอฮ์ทรงให้เขาฟื้นคืนชีพ»⁽²⁾

والذي نفسي بيده ، لا يُكْلَم أحد في سبيل الله ، والله أعلم بمن يكلم في سبيله ، إلا جاء يوم القيامة اللون لون الدم ، والريح ريح المسك

ส่วนหนึ่งของการให้เกียรติที่อัลลอฮ์ทรงมอบแก่ผู้ตายชะฮีดในวันกิยามะฮ์ คือ อัลลอฮ์จะทรงให้เขาฟื้นคืนชีพขึ้นมาโดยที่บาดแผลของเขามีเลือดพุ่งออกมา สีของมันคือสีเลือด แต่กลิ่นของมันคือกลิ่นชะมดเชียง ในเศาะฮีหฺอัล-บุคอรีย์ มีรายงานจากอบูฮุร็อยเราะฮ์ (ร.ฎ.) ว่า ท่านเราะซูล ﷺ กล่าวว่า «ขอสาบานต่อผู้ซึ่งชีวิตของฉันอยู่ในพระหัตถ์ของพระองค์ ไม่มีผู้ใดได้รับบาดเจ็บในหนทางของอัลลอฮ์ –และอัลลอฮ์ทรงรู้ยิ่งถึงผู้ที่ได้รับบาดเจ็บในหนทางของพระองค์– เว้นแต่เขาจะมาในวันกิยามะฮ์โดยมีสีเป็นสีเลือด และมีกลิ่นเป็นกลิ่นชะมดเชียง»⁽³⁾

من قاتل في سبيل الله فواق ناقه ، فقد وجبت له الجنة ، ومن جرح جرحا في سبيل الله ، أو نكب نكبة ، فإنها تجيء يوم القيامة

อัต-ติรมิซีย์ อัน-นะสาอีย์ และอบูดาวูด ได้รายงานด้วยสายรายงานที่เศาะฮีหฺจากมุอาซ บิน ญะบัล (ร.ฎ.) ว่า เขาได้ยินท่านเราะซูล ﷺ กล่าวว่า «ผู้ใดต่อสู้ในหนทางของอัลลอฮ์เป็นเวลาเท่ากับช่วงระหว่างการรีดนมอูฐสองครั้ง⁽⁴⁾ แน่นอนว่าสวรรค์เป็นสิ่งที่เขาจะต้องได้รับ และผู้ใดได้รับบาดแผลในหนทางของอัลลอฮ์ หรือประสบเหตุร้าย⁽⁵⁾ แท้จริงมันจะมาในวันกิยามะฮ์

⁽¹⁾ มิชกาตุลมะศอบีห์ (2/358) หมายเลขหะดีษ 3834 ผู้ตรวจสอบตำรามิชกาตกล่าวว่า สายรายงานของหะดีษนี้เศาะฮีหฺ ⁽²⁾ เศาะฮีหฺ อัล-ญามิอ์ อัศ-เศาะฆีร (3/171) หมายเลขหะดีษ 3473 ⁽³⁾ เศาะฮีหฺอัล-บุคอรีย์ กิตาบอัล-ญิฮาด บาบผู้ที่ได้รับบาดเจ็บในหนทางของอัลลอฮ์, ฟัตหุลบารีย์ (6/20) ⁽⁴⁾ อัล-ฟะวาก คือ ช่วงเวลาระหว่างการรีดนมสองครั้ง ⁽⁵⁾ หมายถึง ประสบเหตุร้าย หรือเคราะห์กรรม

كأغزر ما كانت ، لونها الزعفران ، وريحها المسك

เหมือนที่มันเคยไหลออกมามากที่สุด สีของมันคือสีหญ้าฝรั่น และกลิ่นของมันคือกลิ่นชะมดเชียง»⁽¹⁾

อิบนุหะญัรกล่าวว่า «บรรดาอุละมาอ์กล่าวว่า: วิทยปัญญาของการที่เขาถูกฟื้นคืนชีพในสภาพเช่นนั้น คือเพื่อให้มีพยานยืนยันความประเสริฐของเขาติดตัวไปด้วย ในการที่เขาได้สละชีวิตของตนเพื่อการภักดีต่ออัลลอฮ์ตะอาลา»⁽²⁾

เรื่องที่เจ็ด: ผู้ข่มความโกรธ

มีสถานการณ์ตึงเครียดมากมายที่บ่าวต้องประสบกับความเดือดร้อน และบางครั้งต้นเหตุของมันอาจมาจากญาติใกล้ชิด เพื่อน หรือผู้ที่เราเคยทำดีต่อเขา ไม่ต้องสงสัยเลยว่าความเดือดร้อนที่เราได้ยิน ได้เห็น หรือสัมผัสได้นั้น ย่อมก่อให้เกิดความเจ็บปวดลึกลงไปในใจของเรา จิตใจของเราจึงพลุ่งพล่านไปด้วยอารมณ์ต่าง ๆ ที่ผลักดันให้เราเผชิญหน้าอย่างรุนแรง และการควบคุมตนเองในสถานการณ์เช่นนี้ ไม่มีผู้ใดทำได้นอกจากบรรดาบุรุษผู้เป็นเลิศเท่านั้น

وَسَارِعُوٓا۟ إِلَىٰ مَغْفِرَةٍ مِّن رَّبِّكُمْ وَجَنَّةٍ عَرْضُهَا ٱلسَّمَـٰوَٰتُ وَٱلْأَرْضُ أُعِدَّتْ لِلْمُتَّقِينَ ﴿١٣٣﴾ ٱلَّذِينَ يُنفِقُونَ فِى ٱلسَّرَّآءِ وَٱلضَّرَّآءِ وَٱلْكَـٰظِمِينَ ٱلْغَيْظَ وَٱلْعَافِينَ عَنِ ٱلنَّاسِ ۗ وَٱللَّهُ يُحِبُّ ٱلْمُحْسِنِينَ ﴿١٣٤﴾

แท้จริงอิสลามถือว่าการข่มความโกรธเป็นจริยธรรมอิสลามอันสูงส่ง ซึ่งผู้ที่มีคุณลักษณะนี้สมควรได้รับการยกย่องให้เกียรติ สวรรค์ซึ่งมีความกว้างเท่าชั้นฟ้าทั้งหลายและแผ่นดินนั้น ได้ถูกเตรียมไว้สำหรับผู้ยำเกรง และการข่มความโกรธก็อยู่ในลำดับต้น ๆ ของคุณลักษณะของผู้ยำเกรง «และพวกเจ้าจงรีบเร่งไปสู่การอภัยโทษจากพระเจ้าของพวกเจ้า และสู่สวรรค์ซึ่งความกว้างของมันเท่ากับชั้นฟ้าทั้งหลายและแผ่นดิน ซึ่งถูกเตรียมไว้สำหรับผู้ยำเกรง คือบรรดาผู้ที่บริจาคทั้งในยามสุขสบายและในยามลำบาก และบรรดาผู้ข่มความโกรธ และบรรดาผู้ให้อภัยแก่มนุษย์ และอัลลอฮ์ทรงรักผู้กระทำความดีทั้งหลาย»⁽³⁾

และในวันกิยามะฮ์ พระผู้ทรงเป็นเจ้าแห่งเกียรติยศจะทรงเรียกผู้ที่ข่มความโกรธของตนออกมาต่อหน้าบรรดาสรรพสิ่งทั้งหลาย แล้วทรงให้เขาเลือกนางหูรุลอีนตามที่เขาประสงค์ อัต-ติรมิซีย์และอบูดาวูดได้รายงานจากซะฮ์ล บิน มุอาซ บิน ญะบัล

⁽¹⁾ มิชกาตุลมะศอบีห์ (2/355) หะดีษหมายเลข 3825 ⁽²⁾ ฟัตหุลบารีย์ (6/20) ⁽³⁾ ซูเราะฮ์อาลิอิมรอน 3:133–134

من كظم غيظا ، وهو يقدر أن ينفذه دعاه الله على رؤوس الخلائق يوم القيامة حتى يخيره في أي الحور العين شاء

จากบิดาของเขา กล่าวว่า ท่านเราะซูลุลลอฮ์ ﷺ กล่าวว่า «ผู้ใดข่มความโกรธไว้ ทั้งที่เขามีความสามารถที่จะระบายมันออกมาได้ อัลลอฮ์จะทรงเรียกเขาต่อหน้าบรรดามัคลูกทั้งหลายในวันกิยามะฮ์ จนกระทั่งพระองค์จะทรงให้เขาเลือกนางหูรุลอีนคนใดก็ได้ตามที่เขาประสงค์»⁽¹⁾

หัวข้อที่แปด

การปลดปล่อยทาสมุสลิม

فَلَا ٱقْتَحَمَ ٱلْعَقَبَةَ ﴿١١﴾ وَمَآ أَدْرَىٰكَ مَا ٱلْعَقَبَةُ ﴿١٢﴾ فَكُّ رَقَبَةٍ ﴿١٣﴾

ส่วนหนึ่งจากการงานอันทรงเกียรติที่ทำให้ผู้กระทำสามารถฝ่าข้ามอุปสรรคอันยากลำบากในวันกิยามะฮ์ได้ คือการปลดปล่อยทาส อัลลอฮ์ตะอาลาตรัสว่า «แต่เขาก็มิได้พยายามฝ่าข้ามทางชันที่ยากลำบาก และอะไรเล่าที่ทำให้เจ้ารู้ว่าทางชันที่ยากลำบากนั้นคืออะไร คือการปลดปล่อยทาส» (ซูเราะฮ์อัล-บะลัด 90:11-13)⁽²⁾

من أعتق رقبة مؤمنة أعتق الله بكل إرب ـ أي عضو ـ منها إربا منه من النار حتى أنه ليعتق باليد اليد وبالرجل الرجل وبالفرج الفرج

อิบนุกะษีรได้นำเสนอตัวบทหะดีษต่าง ๆ ที่อธิบายอายะฮ์เหล่านี้ไว้ในการอรรถาธิบายซูเราะฮ์นี้ โดยกล่าวว่า อิมามอะห์มัดกล่าวว่า อะลี บิน อิบรอฮีม ได้เล่าให้เราฟัง อับดุลลอฮ์ หมายถึง อิบนุ สะอีด บิน อบีฮินด์ ได้เล่าให้เราฟัง จากอิสมาอีล บิน อบีหะกีม ผู้เป็นเมาลาของตระกูลอัซ-ซุบัยร์ จากสะอีด บิน มัรญานะฮ์ ว่าเขาได้ยินอบูฮุร็อยเราะฮ์ (ร.ฎ.) กล่าวว่า ท่านเราะซูลุลลอฮ์ ﷺ กล่าวว่า «ผู้ใดปลดปล่อยทาสผู้ศรัทธาหนึ่งคน อัลลอฮ์จะทรงปลดปล่อยอวัยวะทุกส่วนของผู้นั้นให้พ้นจากไฟนรก แลกกับอวัยวะแต่ละส่วนของทาสคนนั้น จนกระทั่งพระองค์จะทรงปลดปล่อยมือแลกกับมือ เท้าแลกกับเท้า และอวัยวะเพศแลกกับอวัยวะเพศ»

อะลี บิน อัล-หุสัยน์ จึงถามว่า "ท่านได้ยินเรื่องนี้จากอบูฮุร็อยเราะฮ์เองหรือ?" สะอีดตอบว่า "ใช่" อะลี บิน อัล-หุสัยน์ จึงกล่าวกับทาสคนหนึ่งของเขา ซึ่งเป็นทาสที่ดีเลิศที่สุดในบรรดาทาสของเขา ว่า "จงไปเรียกมุฏ็อรริฟมา" เมื่อมุฏ็อรริฟมายืนอยู่ต่อหน้าเขา เขาก็กล่าวว่า "จงไปเถิด เจ้าเป็นไทแล้ว เพื่อพระพักตร์ของอัลลอฮ์" หะดีษนี้รายงานโดยอัล-บุคอรี มุสลิม อัต-ติรมิซี และอัน-นะสาอี จากหลายสายรายงานจากสะอีด บิน มัรญานะฮ์ และในรายงานของมุสลิมระบุว่า ทาสคนนี้ที่…

⁽¹⁾ มิชกาตุลมะศอบีห์ (2/631) หมายเลข 5088 และเชคนาศิร (อัล-อัลบานี) ได้ตัดสินว่าสายรายงานของหะดีษนี้อยู่ในระดับหะสันในเศาะฮีหุลญามิอ์ (5/353) โดยหมายเลขหะดีษในหนังสือดังกล่าวคือ 6398 ซึ่งท่านระบุว่ารายงานโดยอะห์มัดและอัฏ-ฏ็อบรอนี และดูหมายเลข 6394 ในเศาะฮีหุลญามิอ์ประกอบ ⁽²⁾ ซูเราะฮ์อัล-บะลัด: 11-13

…ซึ่งอะลี บิน อัล-หุเสน ซัยนุลอาบิดีน ได้ปลดปล่อยให้เป็นอิสระ ทั้งที่เคยมีผู้เสนอให้ท่านถึงหนึ่งหมื่นดิรฮัมเพื่อแลกกับทาสผู้นั้น

أيما مسلم أعتق رجلا مسلماً ، فإن الله جاعل وفاء كل عظم من عظامه عظماً من عظام محرره من النار ، وأيما امرأة مسلمة أعتقت إمرأة مسلمة فإن الله جاعل وفاء كلّ عظم من عظامها عظماً من عظامها من النار

เกาะตาดะฮ์รายงานจากซาลิม บิน อบี อัล-ญะอ์ด์ จากมะอ์ดาน บิน อบีฏ็อลหะฮ์ จากอบูนะญีห์ ว่า: ข้าพเจ้าได้ยินท่านเราะซูล ﷺ กล่าวว่า «มุสลิมคนใดก็ตามที่ปลดปล่อยชายมุสลิมคนหนึ่งให้เป็นอิสระ แท้จริงอัลลอฮ์จะทรงทำให้กระดูกแต่ละชิ้นของผู้ที่เขาปลดปล่อย เป็นการไถ่กระดูกแต่ละชิ้นของเขาให้พ้นจากไฟนรก และหญิงมุสลิมคนใดก็ตามที่ปลดปล่อยหญิงมุสลิมคนหนึ่งให้เป็นอิสระ แท้จริงอัลลอฮ์จะทรงทำให้กระดูกแต่ละชิ้นของหญิงที่นางปลดปล่อย เป็นการไถ่กระดูกแต่ละชิ้นของนางให้พ้นจากไฟนรก» อิบนุญะรีรรายงานไว้เช่นนี้ และอบูนะญีห์ในที่นี้คือ อัมร์ บิน อะบะสะฮ์ อัส-สุละมี (ร.ฎ.)

من بنى مسجدا ليذكر الله فيه يبني الله له بيتاً في الجنة . ومن أعتق نفساً مسلمة كانت فديته من جهنم ، ومن شاب شيبة في الإسلام كانت له نورا يوم القيامة

อิมามอะห์มัดกล่าวว่า: หัยวะฮ์ บิน ชุร็อยห์ เล่าให้เราฟัง บะกียะฮ์เล่าให้เราฟัง บุญัยร์ บิน สะอัด เล่าให้ข้าพเจ้าฟัง จากคอลิด บิน มะอ์ดาน จากกะษีร บิน มุรเราะฮ์ จากอัมร์ บิน อะบะสะฮ์ (ร.ฎ.) ว่าเขาได้เล่าให้พวกเขาฟังว่า ท่านนบี ﷺ กล่าวว่า «ผู้ใดสร้างมัสยิดเพื่อให้อัลลอฮ์ถูกรำลึกถึงในนั้น อัลลอฮ์จะทรงสร้างบ้านหลังหนึ่งให้แก่เขาในสวรรค์ ผู้ใดปลดปล่อยชีวิตมุสลิมคนหนึ่งให้เป็นอิสระ ชีวิตนั้นจะเป็นค่าไถ่ของเขาให้พ้นจากนรกญะฮันนัม และผู้ใดมีผมหงอกขึ้นเส้นหนึ่งในอิสลาม ผมหงอกนั้นจะเป็นรัศมีแก่เขาในวันกิยามะฮ์»

من أعتق رقبة مسلمة كانت فكاكه من النار عضواً بعضو ، ومن شاب شيبة في سبيل الله كانت له نوراً يوم القيامة ، ومن رمى بسهم فبلغ فأصاب أو أخطأ كان كمعتق رقبة من بني إسماعيل

อะห์มัดกล่าวว่า: อัล-หะกัม บิน นาฟิอ์ เล่าให้เราฟัง ญะรีรเล่าให้เราฟัง จากสุลัยม์ บิน อามิร ว่า ชุเราะห์บีล บิน อัส-สิมฏ์ กล่าวแก่อัมร์ บิน อะบะสะฮ์ว่า "จงเล่าหะดีษให้เราฟังสักบทหนึ่งที่ไม่มีการเพิ่มเติมและไม่มีการหลงลืม" อัมร์กล่าวว่า: ข้าพเจ้าได้ยินท่านเราะซูล ﷺ กล่าวว่า «ผู้ใดปลดปล่อยทาสมุสลิมคนหนึ่งให้เป็นอิสระ ทาสนั้นจะเป็นการปลดปล่อยเขาให้พ้นจากไฟนรก อวัยวะต่ออวัยวะ ผู้ใดมีผมหงอกขึ้นเส้นหนึ่งในหนทางของอัลลอฮ์ ผมหงอกนั้นจะเป็นรัศมีแก่เขาในวันกิยามะฮ์ และผู้ใดยิงลูกธนูออกไปดอกหนึ่งแล้วมันไปถึง (ข้าศึก) ไม่ว่าจะถูกเป้าหรือพลาดเป้า เขาก็เปรียบเสมือนผู้ที่ปลดปล่อยทาสคนหนึ่งจากลูกหลานของอิสมาอีล» อบูดาวูดและอัน-นะสาอีได้รายงานบางส่วนของหะดีษนี้

من ولد له ثلاثة أولاد

อะห์มัดกล่าวว่า: ฮาชิม บิน อัล-กอซิม เล่าให้เราฟัง อัล-ฟะร็อจญ์เล่าให้เราฟัง ลุกมานเล่าให้เราฟัง จากอบูอุมามะฮ์ จากอัมร์ บิน อะบะสะฮ์ อัส-สุละมีกล่าวว่า: ข้าพเจ้ากล่าวแก่เขาว่า "จงเล่าหะดีษให้เราฟังสักบทหนึ่งที่ท่านได้ยินจากท่านเราะซูล ﷺ ซึ่งไม่มีการตกหล่นและไม่มีความคลาดเคลื่อน" เขากล่าวว่า: ข้าพเจ้าได้ยินท่านกล่าวว่า «ผู้ใดมีบุตรเกิดแก่เขาสามคน…

في الإسلام فماتوا قبل أن يبلغوا الحنث أدخله الله الجنة بفضل رحمته إياهم ، ومن شاب شيبة في سبيل الله كانت له نوراً يوم القيامة ، ومن رمى بسهم في سبيل الله بلغ به العدو أصاب أو أخطأ كان له عتق رقبة ، ومن أعتق رقبة مؤمنة أعتق الله بكل عضو منه عضواً من النار ، ومن أنفق زوجين في سبيل الله فإن للجنة ثمانية أبواب يدخله الله من أي باب شاء منها

…ในอิสลาม แล้วพวกเขาเสียชีวิตก่อนที่จะบรรลุศาสนภาวะ อัลลอฮ์จะทรงให้เขาเข้าสวรรค์ด้วยความโปรดปรานแห่งความเมตตาที่พระองค์ทรงมีต่อพวกเขา ผู้ใดที่ผมของเขาหงอกขาวในหนทางของอัลลอฮ์ มันจะเป็นรัศมีแก่เขาในวันกิยามะฮ์ ผู้ใดยิงธนูในหนทางของอัลลอฮ์จนถึงศัตรู ไม่ว่าจะถูกเป้าหรือพลาด เขาจะได้ผลบุญเท่ากับการปลดปล่อยทาสหนึ่งคน ผู้ใดปลดปล่อยทาสผู้ศรัทธาหนึ่งคน อัลลอฮ์จะทรงปลดปล่อยอวัยวะทุกส่วนของเขาจากนรก แลกกับอวัยวะแต่ละส่วนของทาสนั้น และผู้ใดบริจาคสิ่งของเป็นคู่ในหนทางของอัลลอฮ์ แท้จริงสวรรค์มีแปดประตู อัลลอฮ์จะทรงให้เขาเข้าทางประตูใดก็ได้ที่เขาประสงค์» สายรายงานเหล่านี้ดีและแข็งแรง และการสรรเสริญเป็นสิทธิ์ของอัลลอฮ์

أعتقوا عنه ، يعتق الله بكل عضو منه عضواً من النار

อบูดาวูดกล่าวว่า อีซา บิน มุหัมมัด อัร-ร็อมลีย์ เล่าให้เราฟัง ฎ็อมเราะฮ์เล่าให้เราฟัง จากอิบนุอบีอับละฮ์ จากอัล-เฆาะรีฟ บิน อัยยาช อัด-ดัยละมีย์ เขากล่าวว่า พวกเราได้ไปหาวาษิละฮ์ บิน อัล-อัสเกาะอ์ (ร.ฎ.) แล้วกล่าวแก่ท่านว่า "โปรดเล่าหะดีษให้พวกเราฟังสักบทหนึ่ง ที่ไม่มีการเพิ่มเติมและไม่มีการตัดทอน" ท่านโกรธและกล่าวว่า "แท้จริงบางคนในหมู่พวกท่านอ่านอัลกุรอาน ทั้งที่มุศหัฟของเขาก็แขวนอยู่ในบ้าน แต่เขาก็ยังอ่านเพิ่มบ้างขาดบ้าง" พวกเรากล่าวว่า "พวกเราเพียงต้องการหะดีษที่ท่านได้ยินมาจากท่านเราะซูล ﷺ" ท่านกล่าวว่า "พวกเราได้ไปหาท่านเราะซูล ﷺ เพื่อขอให้ช่วยสหายคนหนึ่งของพวกเราที่ได้ทำให้ตนเองสมควรได้รับ (นรก)" หมายถึงนรกเนื่องจากการฆ่าคน ท่านจึงกล่าวว่า «พวกท่านจงปลดปล่อยทาสแทนเขา อัลลอฮ์จะทรงปลดปล่อยอวัยวะทุกส่วนของเขาจากนรก แลกกับอวัยวะแต่ละส่วนของทาสนั้น» อัน-นะสาอีย์ก็รายงานไว้เช่นเดียวกันจากหะดีษของอิบรอฮีม บิน อบีอับละฮ์ จากอัล-เฆาะรีฟ บิน อัยยาช อัด-ดัยละมีย์ จากวาษิละฮ์ (ร.ฎ.)

من أعتق رقبة مسلمة فهو فداؤه من النار

อะห์มัดกล่าวว่า อับดุศเศาะมัดเล่าให้เราฟัง ฮิชามเล่าให้เราฟัง จากเกาะตาดะฮ์ จากก็อยส์ อัล-ญุซามีย์ จากอุกบะฮ์ บิน อามิร อัล-ญุฮะนีย์ (ร.ฎ.) ว่าท่านเราะซูล ﷺ กล่าวว่า «ผู้ใดปลดปล่อยทาสมุสลิมหนึ่งคน ทาสนั้นจะเป็นค่าไถ่ของเขาจากนรก»

من أعتق رقبة مؤمنة فهي فكاكه من النار

และอับดุลวะฮ์ฮาบ อัล-ค็อฟฟาฟ เล่าให้เราฟัง จากสะอีด จากเกาะตาดะฮ์ เขากล่าวว่า มีผู้เล่าให้เราฟังว่า ก็อยส์ อัล-ญุซามีย์ ได้รายงานจากอุกบะฮ์ บิน อามิร (ร.ฎ.) ว่าท่านเราะซูล ﷺ กล่าวว่า «ผู้ใดปลดปล่อยทาสผู้ศรัทธาหนึ่งคน ทาสนั้นจะเป็นการปลดปล่อยเขาจากนรก» อะห์มัดรายงานหะดีษนี้ไว้แต่เพียงผู้เดียวจากสายรายงานนี้

อิมามอะห์มัดกล่าวว่า ยะห์ยา บิน อาดัม และอบูอะห์มัด เล่าให้เราฟัง ทั้งสองกล่าวว่า อีซา บิน อับดุรเราะห์มาน อัล-บะญะลีย์ จากบนีบะญีละฮ์ จากบนีสุลัยม์ เล่าให้เราฟัง จากฏ็อลหะฮ์ บิน มุศ็อรริฟ จากอับดุรเราะห์มาน บิน เอาสะญะฮ์ จากอัล-บะรออ์ บิน อาซิบ (ร.ฎ.) ท่านกล่าวว่า มีชาวอาหรับชนบทคนหนึ่งมาหาท่านเราะซูล…

لئن كنت أقصرت الخطبة لقد أعرضت المسئلة ، أعتق النسمة وفك الرقبة

لا إن عتق النسمة أن تنفرد بعتقها ، وفك الرقبة أن تعين في عتقها ، والمنحة الوكوف ، والفيء على ذي الرحم الظالم ، فإن لم تطق ذلك ، فأطعم الجائع ، واسق الظمآن ، وائمر بالمعروف ، وانْهَ عن المنكر ، فإن لم تطق ذلك ، فكف لسانك إلا من الخير

…ท่านเราะซูลของอัลลอฮ์ ﷺ แล้วกล่าวว่า "โอ้ท่านเราะซูลของอัลลอฮ์ โปรดสอนการงานหนึ่งที่จะทำให้ข้าพเจ้าได้เข้าสวรรค์ด้วยเถิด" ท่านกล่าวว่า «แม้ท่านจะกล่าวถ้อยคำสั้น แต่ท่านได้ถามเรื่องที่กว้างใหญ่ยิ่ง จงปลดปล่อยชีวิต (ทาส) และปลดแอกคอ (ทาส)» เขากล่าวว่า "โอ้ท่านเราะซูลของอัลลอฮ์ ทั้งสองอย่างนั้นมิใช่อย่างเดียวกันหรอกหรือ?" ท่านกล่าวว่า «ไม่ใช่ การปลดปล่อยชีวิตคือการที่ท่านปลดปล่อยทาสด้วยตัวท่านเองแต่เพียงผู้เดียว ส่วนการปลดแอกคอคือการที่ท่านช่วยเหลือในการปลดปล่อยทาส และ (ในการงานดีนั้นยังมี) การให้ยืมสัตว์ที่ให้น้ำนมมากเพื่อใช้ประโยชน์ และการทำดีต่อญาติที่อธรรมต่อท่าน หากท่านไม่สามารถทำสิ่งนั้นได้ ก็จงให้อาหารแก่ผู้หิวโหย ให้น้ำแก่ผู้กระหาย สั่งใช้ในสิ่งที่ดี และห้ามปรามจากสิ่งที่ชั่ว หากท่านไม่สามารถทำสิ่งนั้นได้ ก็จงระงับลิ้นของท่าน เว้นแต่จากสิ่งที่ดี»⁽¹⁾

หัวข้อที่เก้า

ความประเสริฐของบรรดามุอัซซิน (ผู้อะซาน)

المؤذنون أطول الناس أعناقا يوم القيامة

ในบรรดาผู้ที่ความประเสริฐของพวกเขาจะปรากฏในวันกิยามะฮ์ คือบรรดามุอัซซิน พวกเขาคือผู้ที่มีคอยาวที่สุดในบรรดามนุษย์ในวันนั้น มุสลิมได้รายงานไว้ในเศาะฮีหฺของท่าน จากมุอาวิยะฮ์ บิน อบีสุฟยาน (ร.ฎ.) ว่า ข้าพเจ้าได้ยินท่านเราะซูลของอัลลอฮ์ ﷺ กล่าวว่า «บรรดามุอัซซินคือผู้ที่มีคอยาวที่สุดในบรรดามนุษย์ในวันกิยามะฮ์»⁽²⁾ ความยาวของคอนั้นคือความสง่างาม และยังสอดคล้องกับการงานที่พวกเขาได้ปฏิบัติ เพราะพวกเขาได้ประกาศถ้อยคำแห่งการอะซานด้วยเสียงของพวกเขาให้ผู้คนได้ยิน ซึ่งเป็นถ้อยคำที่ประกาศเตาฮีดและเชิญชวนสู่การละหมาด

إني أراك تحب الغنم والبادية ، فإذا كنت في غنمك أو باديتك فأذَّنت في الصلاة ، فارفع بالنداء ، فإنه لا يسمع مدى صوت المؤذن جنٌّ ولا إنس ولا شيء إلا شهد له يوم القيامة

และในวันนั้น ทุกสิ่งที่ได้ยินเสียงของมุอัซซินขณะที่เขาเปล่งเสียงอะซานในโลกดุนยาจะเป็นพยานให้แก่เขา อัลบุคอรีย์ได้รายงานไว้ในเศาะฮีหฺของท่านว่า อบูสะอีด อัลคุดรีย์ (ร.ฎ.) ได้กล่าวแก่อับดุรเราะห์มาน บิน ศ็อศอะฮ์ว่า «ฉันเห็นว่าท่านชอบแพะแกะและชีวิตในทะเลทราย ดังนั้นเมื่อท่านอยู่กับฝูงแพะแกะของท่านหรืออยู่ในทะเลทรายของท่าน แล้วท่านอะซานเพื่อละหมาด ก็จงเปล่งเสียงอะซานให้ดัง เพราะแท้จริงไม่มีญิน มนุษย์ หรือสิ่งใดที่ได้ยินเสียงของมุอัซซินไปไกลเท่าใด เว้นแต่จะเป็นพยานให้แก่เขาในวันกิยามะฮ์»⁽³⁾

⁽¹⁾ ตัฟซีรอิบนุกะษีร (7/295) ⁽²⁾ เศาะฮีหฺมุสลิม (4/290) หะดีษหมายเลข 387 ⁽³⁾ เศาะฮีหฺอัลบุคอรีย์ กิตาบุตเตาฮีด บทคำกล่าวของท่านนบี ﷺ «ผู้ที่ชำนาญในอัลกุรอาน…», ฟัตหุลบารีย์ (13/518)

ประเด็นที่สิบ

ผู้ที่มีผมหงอกในอิสลาม

من شاب شيبة في الإسلام كانت له نورا يوم القيامة

ผมหงอกจะเป็นรัศมีแก่เจ้าของในวันกิยามะฮ์ หากเขาเป็นมุสลิม ดังที่มีหะดีษที่ถูกต้องยืนยันไว้ ในสุนันอัต-ติรมิซีย์และอัน-นะสาอีย์ รายงานจากกะอ์บ์ บิน มุร็อะฮ์ (ร.ฎ.) ว่า ท่านเราะซูล ﷺ กล่าวว่า «ผู้ใดมีผมหงอกเพียงเส้นหนึ่งในอิสลาม ผมหงอกนั้นจะเป็นรัศมีแก่เขาในวันกิยามะฮ์»⁽¹⁾

من شاب شيبة في سبيل الله كانت له نورا يوم القيامة

ในมุสนัดของอะห์มัด สุนันอัต-ติรมิซีย์ อัน-นะสาอีย์ และอิบนุหิบบาน รายงานจากอัมร์ บิน อะบะสะฮ์ (ร.ฎ.) ว่า ท่านเราะซูล ﷺ กล่าวว่า «ผู้ใดมีผมหงอกเพียงเส้นหนึ่งในหนทางของอัลลอฮ์ ผมหงอกนั้นจะเป็นรัศมีแก่เขาในวันกิยามะฮ์»⁽²⁾

الشيب نور المؤمن ، لا يشيب رجل شيبة في الإسلام إلا كانت له بكل شيبة حسنة ، ورفع بها درجة

لا تنتفوا الشيب ، فإنه نور يوم القيامة ، من شاب شيبة في الإسلام كانت له بكل شيبة حسنة ، ورفع بها درجة

อัล-บัยฮะกีย์ได้รายงานไว้ในหนังสือ "ชุอะบุลอีมาน" ด้วยสายรายงานที่หะสัน จากอับดุลลอฮ์ บิน อัมร์ (ร.ฎ.) ว่า ท่านเราะซูล ﷺ กล่าวว่า «ผมหงอกคือรัศมีของผู้ศรัทธา ไม่มีชายคนใดมีผมหงอกเพียงเส้นหนึ่งในอิสลาม เว้นแต่ผมหงอกแต่ละเส้นจะเป็นความดีหนึ่งสำหรับเขา และเขาจะได้รับการยกฐานะขึ้นหนึ่งขั้นด้วยผมหงอกนั้น»⁽³⁾ หะดีษนี้มีหะดีษสนับสนุน (ชาฮิด) จากหะดีษของอบูฮุร็อยเราะฮ์ (ร.ฎ.) ที่สืบถึงท่านนบี ﷺ ว่า «พวกท่านอย่าถอนผมหงอก เพราะแท้จริงมันคือรัศมีในวันกิยามะฮ์ ผู้ใดมีผมหงอกเพียงเส้นหนึ่งในอิสลาม ผมหงอกแต่ละเส้นจะเป็นความดีหนึ่งสำหรับเขา และเขาจะได้รับการยกฐานะขึ้นหนึ่งขั้นด้วยผมหงอกนั้น» รายงานโดยอิบนุหิบบานด้วยสายรายงานที่หะสัน⁽⁴⁾

الشيب نور في وجه المسلم ، فمن شاء فلينتف نوره

อิบนุอะดีย์และอัล-บัยฮะกีย์ได้รายงานไว้ในหนังสือ "อัช-ชุอับ" จากฟะฎอละฮ์ บิน อุบัยด์ (ร.ฎ.) ว่า ท่านเราะซูล ﷺ กล่าวว่า «ผมหงอกคือรัศมีบนใบหน้าของมุสลิม ดังนั้นผู้ใดต้องการ ก็จงถอนรัศมีของเขาเถิด»⁽⁵⁾

⁽¹⁾ เศาะฮีห์ อัล-ญามิอ์ อัศ-เศาะฆีร (5/304) หะดีษหมายเลข 6183 และเชคนาศิร (อัล-อัลบานีย์) ได้ระบุว่าเป็นหะดีษเศาะฮีห์

⁽²⁾ เศาะฮีห์ อัล-ญามิอ์ อัศ-เศาะฆีร (5/304) หะดีษหมายเลข 6184 และหะดีษนี้เศาะฮีห์ตามที่ผู้ตรวจทานหนังสือได้กล่าวไว้

⁽³⁾ สิลสิละฮ์ อัล-อะหาดีษ อัศ-เศาะฮีหะฮ์ (3/247) หะดีษหมายเลข 1243

⁽⁴⁾ แหล่งอ้างอิงเดิม

⁽⁵⁾ สิลสิละฮ์ อัล-อะหาดีษ อัศ-เศาะฮีหะฮ์ (3/247) หะดีษหมายเลข 1244

หัวข้อย่อยที่สิบเอ็ด

ความประเสริฐของการอาบน้ำละหมาด (วุฎูอ์)

إن أمتي يُدْعَون يوم القيامة غرًا محجلين من آثار الوضوء

บรรดาผู้ที่ตอบรับท่านเราะซูล ﷺ ดำรงการละหมาด และอาบน้ำละหมาดตามที่ท่านนบีของพวกเขาได้สั่งใช้ไว้ จะถูกเรียกขานในวันกิยามะฮ์ในสภาพที่ใบหน้า มือ และเท้าเปล่งประกายเป็นสีขาว (ฆุรรอน มุหัจญะลีน) อันเนื่องมาจากร่องรอยของการอาบน้ำละหมาด ในเศาะฮีหฺอัล-บุคอรีย์ รายงานจากอบูฮุร็อยเราะฮ์ (ร.ฎ.) ว่า ฉันได้ยินท่านเราะซูลุลลอฮ์ ﷺ กล่าวว่า «แท้จริงประชาชาติของฉันจะถูกเรียกขานในวันกิยามะฮ์ในสภาพที่ใบหน้า มือ และเท้าเปล่งประกายเป็นสีขาว (ฆุรรอน มุหัจญะลีน) อันเนื่องมาจากร่องรอยของการอาบน้ำละหมาด»⁽¹⁾

อิบนุหะญัรกล่าวว่า "(ฆุรรอน) เป็นพหูพจน์ของคำว่า อะฆ็อรร์ หมายถึง ผู้ที่มีฆุรเราะฮ์ รากเดิมของคำว่า ฆุรเราะฮ์ คือ จุดสีขาวที่อยู่บนหน้าผากของม้า ต่อมาถูกนำมาใช้ในความหมายของความงดงาม ความมีชื่อเสียง และการเป็นที่กล่าวขานในทางที่ดี ส่วนความหมายในที่นี้คือ รัศมีที่ปรากฏบนใบหน้าของประชาชาติของท่านนบีมุฮัมมัด ﷺ คำว่า ฆุรรอน อยู่ในรูปนะศ็อบ (มันศูบ) เนื่องจากเป็นกรรมของคำว่า ยุดอะวูน หรือเป็นหาล (คำบอกสภาพ) หมายความว่า เมื่อพวกเขาถูกเรียกต่อหน้าบรรดาสักขีพยาน พวกเขาจะถูกเรียกขานด้วยคุณลักษณะนี้ และพวกเขาจะอยู่ในสภาพเช่นนี้

ส่วนคำของท่านที่ว่า (มุหัจญะลีน) มาจากคำว่า ตะหญีล ซึ่งหมายถึง สีขาวที่อยู่บนขาทั้งสามจากขาของม้า รากเดิมของคำมาจากคำว่า หิจญ์ล (ด้วยการอ่านอักษรหาอ์เป็นสระอิ) ซึ่งหมายถึง กำไลข้อเท้า และความหมายในที่นี้ก็คือรัศมีเช่นเดียวกัน"⁽²⁾

تبلغ الحلية من المؤمن حيث يبلغ الوضوء

ฆุรเราะฮ์และตะหญีลดังกล่าวนี้ จะเป็นเครื่องประดับของผู้ศรัทธาในวันกิยามะฮ์ ในเศาะฮีหฺมุสลิม รายงานจากอบูฮุร็อยเราะฮ์ (ร.ฎ.) ว่า ท่านเราะซูลุลลอฮ์ ﷺ กล่าวว่า «เครื่องประดับของผู้ศรัทธาจะไปถึงตรงที่น้ำละหมาดไปถึง»⁽³⁾

⁽¹⁾ เศาะฮีหฺอัล-บุคอรีย์ กิตาบอัล-วุฎูอ์ บาบฟัฎลิลวุฎูอ์, ฟัตหุลบารีย์ (1/235) ⁽²⁾ ฟัตหุลบารีย์ (1/236) ⁽³⁾ มิชกาตอัล-มะศอบีห์ (1/96) หะดีษหมายเลข 291

« السلام عليكم دار قوم مؤمنين ، وإنا إن شاء الله بكم لاحقون ، وددت أنا قد رأينا إخواننا »

ด้วยเครื่องประดับแห่งรัศมีนี้เอง ที่ทำให้อุมมะฮ์นี้โดดเด่นในวันกิยามะฮ์ และด้วยสิ่งนี้ท่านเราะซูล ﷺ จะรู้จักอุมมะฮ์ของท่านท่ามกลางบรรดามัคลูกทั้งหลาย โดยไม่มีความแตกต่างระหว่างบรรดาศอฮาบะฮ์ของท่านกับคนอื่น ๆ ดังที่มีรายงานในเศาะฮีหฺมุสลิม จากอบูฮุร็อยเราะฮ์ (ร.ฎ.) ว่า ท่านเราะซูลุลลอฮ์ ﷺ ได้ไปยังกุบูรแห่งหนึ่ง แล้วกล่าวว่า «ขอความสันติจงมีแด่พวกท่าน โอ้ชาวบ้านแห่งกลุ่มชนผู้ศรัทธา และแท้จริงเรา หากอัลลอฮ์ทรงประสงค์ ก็จะตามพวกท่านไป ฉันปรารถนาเหลือเกินว่าเราได้เห็นพี่น้องของเรา»

أولسنا إخوانك يا رسول الله ؟

พวกเขา (ศอฮาบะฮ์) กล่าวว่า "พวกเรามิใช่พี่น้องของท่านดอกหรือ โอ้ท่านเราะซูลุลลอฮ์?"

« أنتم أصحابي ، إخواننا الذين لم يأتوا بعد »

ท่านกล่าวว่า «พวกท่านคือสหายของฉัน ส่วนพี่น้องของเราคือผู้ที่ยังไม่มา (เกิด)»

كيف تعرف من لم يأت بعد من امتك يارسول الله ؟

พวกเขาจึงกล่าวว่า "ท่านจะรู้จักผู้ที่ยังไม่มาจากอุมมะฮ์ของท่านได้อย่างไร โอ้ท่านเราะซูลุลลอฮ์?"

« أرأيت لو أن رجلا له خيل غر محجلة ، بين ظهري خيل دهم بهم ، ألا يعرف خيله ؟ »

ท่านกล่าวว่า «พวกท่านเห็นไหม หากชายคนหนึ่งมีม้าที่หน้าผากขาวและเท้าขาว อยู่ท่ามกลางฝูงม้าที่ดำสนิททั้งตัว เขาจะไม่รู้จักม้าของเขาหรือ?»

بلى يا رسول الله

พวกเขากล่าวว่า "รู้จักแน่นอน โอ้ท่านเราะซูลุลลอฮ์"

« فإنهم يأتون غرا محجلين من الوضوء وأنا فرطهم على الحوض »

ท่านกล่าวว่า «แท้จริงพวกเขาจะมาโดยมีหน้าผากขาวและแขนขาขาวผ่องเนื่องจากการอาบน้ำละหมาด (วุฎูอ์) และฉันคือผู้ที่ล่วงหน้าไปก่อนพวกเขา⁽¹⁾ ที่สระน้ำ (อัลเฮาฎ์)»⁽²⁾

« أنا أول من يؤذن له بالسجود يوم القيامة ، وأنا أول من يؤذن له أن يرفع رأسه ، فأنظر إلى ما بين يدي ، فأعرف أمتي من بين الأمم ، ومن خلفي مثل ذلك ، وعن يميني مثل ذلك ، وعن شمالي مثل ذلك »

และอะห์มัดได้รายงานด้วยสายรายงานที่เศาะฮีหฺ จากอบุดดัรดาอ์ (ร.ฎ.) ว่า ท่านเราะซูลุลลอฮ์ ﷺ กล่าวว่า «ฉันคือคนแรกที่จะได้รับอนุญาตให้สุญูดในวันกิยามะฮ์ และฉันคือคนแรกที่จะได้รับอนุญาตให้เงยศีรษะขึ้น แล้วฉันจะมองไปยังเบื้องหน้าของฉัน ฉันก็จะรู้จักอุมมะฮ์ของฉันท่ามกลางประชาชาติทั้งหลาย และเบื้องหลังของฉันก็เช่นเดียวกัน ทางขวาของฉันก็เช่นเดียวกัน และทางซ้ายของฉันก็เช่นเดียวกัน»

يا رسول الله ، كيف تعرف أمتك من بين الأمم فيما بين نوح إلى أمتك ؟

ชายคนหนึ่งจึงกล่าวว่า "โอ้ท่านเราะซูลุลลอฮ์ ท่านจะรู้จักอุมมะฮ์ของท่านท่ามกลางประชาชาติทั้งหลาย ตั้งแต่สมัยนบีนูห์จนถึงอุมมะฮ์ของท่านได้อย่างไร?"

« هم غُرٌّ محجلون من أثر الوضوء ، ليس أحد كذلك غيرهم ، وأعرفهم أنهم يؤتون كتبهم بأيمانهم ، وأعرفهم تسعى بين أيديهم ذريتهم »

ท่านกล่าวว่า «พวกเขามีหน้าผากขาวและแขนขาขาวผ่องจากร่องรอยของการอาบน้ำละหมาด ไม่มีผู้ใดเป็นเช่นนั้นนอกจากพวกเขา และฉันรู้จักพวกเขาเพราะพวกเขาจะได้รับบันทึก (แห่งการงาน) ของพวกเขาด้วยมือขวา และฉันรู้จักพวกเขาเพราะลูกหลานของพวกเขาจะวิ่งอยู่เบื้องหน้าพวกเขา»⁽³⁾

⁽¹⁾ หมายถึง ผู้ที่ล่วงหน้าไปก่อนพวกเขา ⁽²⁾ มิชกาตุลมะศอบีห์ (1/98) หะดีษหมายเลข 298 ⁽³⁾ มิชกาตุลมะศอบีห์ (1/99) หะดีษหมายเลข 299

บทที่เก้า

การชะฟาอะฮ์ (การให้ความช่วยเหลือ)

เมื่อความทุกข์ยากทวีความรุนแรงแก่ผู้คน ณ ที่ยืนอันยิ่งใหญ่ (ในวันกิยามะฮ์) และการแสวงหาของบ่าวทั้งหลายยืดเยื้อยาวนาน เพื่อตามหาบรรดาผู้มีตำแหน่งอันสูงส่ง ให้ช่วยชะฟาอะฮ์แก่พวกเขา ณ พระผู้อภิบาลของพวกเขา เพื่อให้พระองค์เสด็จมาตัดสินการสอบสวน และปลดเปลื้องผู้คนจากความทุกข์ทรมานและความน่าสะพรึงกลัวของที่ยืนนั้น พวกเขาจึงขอให้อาดัม บิดาของพวกเขา ทำหน้าที่อันยิ่งใหญ่นี้ และกล่าวเตือนให้ท่านระลึกถึงความประเสริฐของท่าน และการที่อัลลอฮ์ทรงให้เกียรติแก่ท่าน แต่ท่านปฏิเสธและขออภัย โดยกล่าวถึงการที่ท่านได้ฝ่าฝืนพระผู้อภิบาลของท่านด้วยการกินจากต้นไม้ที่อัลลอฮ์ทรงห้ามท่านไม่ให้กิน แล้วท่านก็ส่งพวกเขาไปยังนูห์ ผู้เป็นเราะซูลคนแรกที่อัลลอฮ์ทรงส่งมายังมนุษยชาติ ผู้ซึ่งอัลลอฮ์ทรงเรียกท่านว่าเป็นบ่าวผู้กตัญญู แต่ท่านก็ปฏิเสธ และกล่าวถึงความบกพร่องที่เกิดขึ้นจากท่านในบางเรื่องต่อพระผู้อภิบาลและพระผู้คุ้มครองของท่าน เป็นเช่นนี้เรื่อยไป ท่านส่งพวกเขาไปยังผู้ที่มาหลังจากท่านในหมู่บรรดาเราะซูลผู้มีความมุ่งมั่นอันแน่วแน่ (อุลุลอัซมิ) และคนต่อ ๆ มาก็ผลักภาระนั้นไปยังผู้ที่มาหลังจากตน จนกระทั่งพวกเขามาถึงเราะซูลองค์สุดท้าย คือ มุฮัมมัด ﷺ ผู้ซึ่งอัลลอฮ์ทรงอภัยให้แก่ท่านทั้งบาปที่ผ่านมาและที่จะตามมา ท่านจึงยืนขึ้น ณ ตำแหน่งที่ชนรุ่นแรกและชนรุ่นหลังต่างสรรเสริญท่านในตำแหน่งนั้น และด้วยตำแหน่งนั้นเองที่สถานะอันยิ่งใหญ่และระดับขั้นอันสูงส่งของท่านได้ปรากฏออกมา ท่านขออนุญาตต่อพระผู้อภิบาลของท่าน แล้วพระองค์ก็ทรงอนุญาตแก่ท่าน ท่านจึงสรรเสริญพระองค์และเทิดทูนความยิ่งใหญ่ของพระองค์ และวิงวอนขอต่อพระองค์ในเรื่องประชาชาติของท่าน แล้วพระองค์ก็ทรงตอบรับคำขอของท่าน ทั้งนี้เพราะอัลลอฮ์ได้ทรงประทานแก่นบีทุกคนหนึ่งดุอาอ์ในเรื่องประชาชาติของตนที่จะไม่ถูกปฏิเสธ และนบีทุกคนได้รีบใช้ดุอาอ์นั้นไปแล้วในโลกดุนยา ส่วนท่านเราะซูล ﷺ ได้เก็บดุอาอ์ของท่านไว้สำหรับที่ยืนนั้น ซึ่งประชาชาติของท่านจำเป็นต้องพึ่งดุอาอ์ของท่าน ขอการประสาทพรและความสันติจากอัลลอฮ์จงมีแด่ท่าน เพราะแท้จริงท่านนั้น «เป็นผู้เมตตาสงสาร เป็นผู้ทรงเอ็นดูต่อบรรดาผู้ศรัทธา» (ซูเราะฮ์อัต-เตาบะฮ์ 9:128) ดังที่พระผู้อภิบาลของท่านได้ทรงพรรณนาคุณลักษณะของท่านไว้ และได้มีรายงานที่ถูกต้องในเศาะฮีหฺอัล-บุคอรีย์และมุสลิม จากอนัส บิน มาลิก (ร.ฎ.) ว่า ท่านเราะซูลุลลอฮ์ ﷺ กล่าวว่า «นบีทุกคนได้ขอสิ่งหนึ่ง» หรือท่านกล่าวว่า «นบีทุกคนมีหนึ่งดุอาอ์ที่ได้วิงวอนให้แก่ประชาชาติของตน และแท้จริงฉันได้เก็บดุอาอ์ของฉันไว้เป็นการชะฟาอะฮ์แก่ประชาชาติของฉันในวันกิยามะฮ์»⁽¹⁾

« كل نبي سأل سؤالا أو قال : لكل نبي دعوة دعاها لأمته ، وإني اختبأت دعوتي شفاعة لأمتي يوم القيامة »

⁽¹⁾ ญามิอุลอุศูล: 10/475, หะดีษหมายเลข: 8009

لكل نبي دعوة دعا بها في أمته ، وخبأت دعوتي شفاعة لأمتي يوم القيامة

ในเศาะฮีห์มุสลิม รายงานจากญาบิร บินอับดุลลอฮ์ (ร.ฎ.) ว่า ท่านนบี ﷺ กล่าวว่า «นบีทุกท่านมีดุอาอ์หนึ่งที่ท่านได้ขอให้แก่ประชาชาติของท่าน และฉันได้เก็บดุอาอ์ของฉันไว้เป็นชะฟาอะฮ์ (การขอความช่วยเหลือ) สำหรับประชาชาติของฉันในวันกิยามะฮ์»⁽¹⁾

لكل نبي دعوة مستجابة ، فتعجَّل كل نبي دعوته ، وإني اختبأت دعوتي شفاعة لأمتي يوم القيامة ، فهي نائلة إن شاء الله من مات من أمتي لا يشرك بالله شيئاً

และในเศาะฮีห์อัล-บุคอรีย์ เศาะฮีห์มุสลิม และสุนันอัต-ติรมิซีย์ รายงานจากอบูฮุร็อยเราะฮ์ (ร.ฎ.) ว่า ท่านเราะซูล ﷺ กล่าวว่า «นบีทุกท่านมีดุอาอ์หนึ่งที่ถูกตอบรับ นบีทุกท่านจึงรีบใช้ดุอาอ์ของท่าน แต่ฉันได้เก็บดุอาอ์ของฉันไว้เป็นชะฟาอะฮ์สำหรับประชาชาติของฉันในวันกิยามะฮ์ และอินชาอัลลอฮ์ ชะฟาอะฮ์นั้นจะได้แก่ผู้ที่เสียชีวิตไปจากประชาชาติของฉันโดยไม่ได้ตั้งภาคีใด ๆ ต่ออัลลอฮ์»⁽²⁾

شفاعتي لأهل الكبائر من أمتي

และอัต-ติรมิซีย์และอบูดาวูดได้รายงานจากอนัส บินมาลิก (ร.ฎ.) ว่า ท่านเราะซูล ﷺ กล่าวว่า «ชะฟาอะฮ์ของฉันมีไว้สำหรับผู้ที่กระทำบาปใหญ่จากประชาชาติของฉัน»⁽³⁾

⁽¹⁾ ญามิอ์ อัล-อุศูล : 10/475 หะดีษหมายเลข : 8010 ⁽²⁾ ญามิอ์ อัล-อุศูล : 10/476 หะดีษหมายเลข : 8011 ⁽³⁾ ญามิอ์ อัล-อุศูล : 10/476 หะดีษหมายเลข : 8012 และสายรายงานของหะดีษนี้เศาะฮีห์ ตามที่ผู้ตรวจทานหนังสือได้กล่าวไว้

บทที่หนึ่ง

หะดีษต่าง ๆ ว่าด้วยการชะฟาอะฮ์ (การขอความช่วยเหลือ)

มีหะดีษจำนวนมากที่บรรยายถึงการชะฟาอะฮ์ครั้งยิ่งใหญ่ (อัช-ชะฟาอะฮ์ อัล-อุซมา) ในที่นี้เราจะนำเสนอเฉพาะหะดีษที่อิบนุลอะษีรได้รวบรวมไว้ในหนังสือ ญามิอุลอุศูล⁽¹⁾

« انطلقنا إلى أنس بن مالك ، وتشفعنا بثابت ، فانتهينا إليه وهو يصلي الضحى ، فاستأذن لنا ثابت ، فدخلنا عليه ، وأجلس ثابتاً معه على سريره فقال له : يا أبا حمزة ، إن إخوانك من أهل البصرة يسألونك أن تحدثهم حديث الشفاعة .

1. อัล-บุคอรีย์และมุสลิมได้รายงานไว้ในเศาะฮีหฺของทั้งสองท่าน จากมะอ์บัด บิน ฮิลาล อัล-อะนะซีย์ ว่า: «พวกเราได้ไปหาอนัส บิน มาลิก (ร.ฎ.) โดยขอให้ษาบิตช่วยพาพวกเราเข้าพบ เมื่อพวกเราไปถึง ท่านกำลังละหมาดฎุฮา ษาบิตจึงขออนุญาตให้พวกเรา แล้วพวกเราก็ได้เข้าไปหาท่าน ท่านให้ษาบิตนั่งบนเตียงของท่านเคียงข้างกับท่าน ษาบิตกล่าวแก่ท่านว่า: โอ้อบูหัมซะฮ์ พี่น้องของท่านจากชาวบัศเราะฮ์ขอให้ท่านเล่าหะดีษเรื่องการชะฟาอะฮ์แก่พวกเขา

فقال: حدثنا محمد ﷺ ، قال : « إذا كان يوم القيامة ماج الناس بعضهم إلى بعض ، فيأتون آدم ، فيقولون : اشفع لذريتك ، فيقول : لست لها ، ولكن عليكم بإبراهيم ، فإنه خليل الله ، فيأتون إبراهيم ، فيقول : لست لها ، ولكن عليكم بموسى ، فإنه كليم الله ، فيؤتى موسى ، فيقول : لست لها ، ولكن عليكم بعيسى ، فإنه روح الله وكلمته ، فيؤتى عيسى ، فيقول : لست لها ، ولكن عليكم بمحمد .

ท่านจึงกล่าวว่า: ท่านมุหัมมัด ﷺ ได้เล่าแก่พวกเราว่า: «เมื่อถึงวันกิยามะฮ์ ผู้คนจะสับสนวุ่นวายเบียดเสียดกันไปมา แล้วพวกเขาจะไปหาอาดัม และกล่าวว่า: ขอท่านโปรดชะฟาอะฮ์ให้แก่ลูกหลานของท่านด้วยเถิด อาดัมจะกล่าวว่า: ฉันไม่ใช่ผู้ที่จะทำเรื่องนี้ได้ แต่พวกท่านจงไปหาอิบรอฮีมเถิด เพราะท่านคือเคาะลีล (สหายผู้ใกล้ชิด) ของอัลลอฮ์ พวกเขาจึงไปหาอิบรอฮีม ท่านก็กล่าวว่า: ฉันไม่ใช่ผู้ที่จะทำเรื่องนี้ได้ แต่พวกท่านจงไปหามูซาเถิด เพราะท่านคือผู้ที่อัลลอฮ์ได้ตรัสด้วย แล้วพวกเขาก็ไปหามูซา ท่านก็กล่าวว่า: ฉันไม่ใช่ผู้ที่จะทำเรื่องนี้ได้ แต่พวกท่านจงไปหาอีซาเถิด เพราะท่านคือรูหฺ (วิญญาณ) จากอัลลอฮ์และพจนารถของพระองค์ แล้วพวกเขาก็ไปหาอีซา ท่านก็กล่าวว่า: ฉันไม่ใช่ผู้ที่จะทำเรื่องนี้ได้ แต่พวกท่านจงไปหามุหัมมัดเถิด

فأوتى فأقول : أنا لها ، ثم انطلق فأستأذن على ربي ، فيؤذن لي ، فأقوم بين يديه ، فأحمده بمحامد لا أقدر عليها إلّا أن يلهمنيها ، ثم أخر لربنا ساجداً ،

แล้วพวกเขาก็มาหาฉัน ฉันจึงกล่าวว่า: ฉันนี่แหละคือผู้ที่จะทำเรื่องนี้ จากนั้นฉันก็ออกไปขออนุญาตเข้าพบพระผู้อภิบาลของฉัน แล้วฉันก็ได้รับอนุญาต ฉันจึงยืนต่อหน้าพระองค์ และกล่าวสรรเสริญพระองค์ด้วยถ้อยคำสรรเสริญที่ฉันไม่สามารถกล่าวได้ เว้นแต่พระองค์จะทรงดลใจให้ฉันกล่าว จากนั้นฉันก็ก้มลงสุญูดต่อพระผู้อภิบาลของเรา

⁽¹⁾ ญามิอุลอุศูล (10/477) และเราได้คงการตัครีจ (การระบุแหล่งที่มาของหะดีษ) ของผู้ตรวจชำระหนังสือเล่มนั้นไว้ในเชิงอรรถตามเดิม

فيقول : يامحمد ، ارفع رأسك ، وقل يسمع لك ، وسل تعطه ، واشفع تشفع ، فأقول : يا رب أمتي أمتي ، فيقول : انطلق ، فمن كان في قلبه مثال حبة من بُرَّةٍ أو شعيرةٍ من إيمانٍ فأخرجه منها ، فأنطلق فأفعل .

แล้วพระองค์จะตรัสว่า "โอ้มุหัมมัด จงเงยศีรษะของเจ้าขึ้นเถิด จงพูดมา แล้วเจ้าจะได้รับการรับฟัง จงขอมา แล้วเจ้าจะได้รับ จงขอชะฟาอะฮ์ (การไกล่เกลี่ย) มา แล้วการชะฟาอะฮ์ของเจ้าจะได้รับการตอบรับ" ฉันจึงกล่าวว่า "โอ้พระผู้อภิบาลของข้าพระองค์ อุมมะฮ์ของข้าพระองค์ อุมมะฮ์ของข้าพระองค์" พระองค์จะตรัสว่า "จงไปเถิด ผู้ใดที่ในหัวใจของเขามีอีมานเท่าน้ำหนักเมล็ดข้าวสาลีหรือเมล็ดข้าวบาร์เลย์ จงนำเขาออกมาจากมัน (นรก)" ฉันจึงไปและกระทำเช่นนั้น

ثم أرجع إلى ربي فأحمده بتلك المحامد ، ثم أخر له ساجداً ، فيقال لي : يا محمد ، ارفع رأسك ، وقل يسمع لك ، وسل تعطه ، واشفع تشفع ، فأقول : يا رب أمتي أمتي ، فيقال لي : انطلق ، فمن كان في قلبه مثقال حبةٍ من خردلٍ من إيمان فأخرجه منها ، فأنطلق فأفعل .

จากนั้นฉันจะกลับไปยังพระผู้อภิบาลของฉัน แล้วสรรเสริญพระองค์ด้วยถ้อยคำสรรเสริญเหล่านั้น แล้วฉันจะก้มลงสุญูดต่อพระองค์ จะมีเสียงกล่าวแก่ฉันว่า "โอ้มุหัมมัด จงเงยศีรษะของเจ้าขึ้นเถิด จงพูดมา แล้วเจ้าจะได้รับการรับฟัง จงขอมา แล้วเจ้าจะได้รับ จงขอชะฟาอะฮ์มา แล้วการชะฟาอะฮ์ของเจ้าจะได้รับการตอบรับ" ฉันจึงกล่าวว่า "โอ้พระผู้อภิบาลของข้าพระองค์ อุมมะฮ์ของข้าพระองค์ อุมมะฮ์ของข้าพระองค์" จะมีเสียงกล่าวแก่ฉันว่า "จงไปเถิด ผู้ใดที่ในหัวใจของเขามีอีมานเท่าน้ำหนักเมล็ดมัสตาร์ด จงนำเขาออกมาจากมัน" ฉันจึงไปและกระทำเช่นนั้น

ثم أعود إلى ربي أحمده بتلك المحامد ، ثم أخر له ساجداً ، فيقال لي : يا محمد ، ارفع رأسك وقل يسمع لك ، وسل تعطه ، واشفع تشفع ، فأقول : يا رب ، أمتي أمتي ، فيقال لي : انطلق ، فمن كان في قلبه أدنى أدنى أدنى من مثقال حبة من خردل من أيمان فأخرجه من النار فأنطلق فأفعل

จากนั้นฉันจะกลับไปยังพระผู้อภิบาลของฉันอีก แล้วสรรเสริญพระองค์ด้วยถ้อยคำสรรเสริญเหล่านั้น แล้วฉันจะก้มลงสุญูดต่อพระองค์ จะมีเสียงกล่าวแก่ฉันว่า "โอ้มุหัมมัด จงเงยศีรษะของเจ้าขึ้นเถิด จงพูดมา แล้วเจ้าจะได้รับการรับฟัง จงขอมา แล้วเจ้าจะได้รับ จงขอชะฟาอะฮ์มา แล้วการชะฟาอะฮ์ของเจ้าจะได้รับการตอบรับ" ฉันจึงกล่าวว่า "โอ้พระผู้อภิบาลของข้าพระองค์ อุมมะฮ์ของข้าพระองค์ อุมมะฮ์ของข้าพระองค์" จะมีเสียงกล่าวแก่ฉันว่า "จงไปเถิด ผู้ใดที่ในหัวใจของเขามีอีมานน้อยกว่า น้อยกว่า และน้อยกว่าน้ำหนักเมล็ดมัสตาร์ด จงนำเขาออกมาจากนรก" ฉันจึงไปและกระทำเช่นนั้น»

นี่คือหะดีษของท่านอะนัส (ร.ฎ.) ที่ท่านได้เล่าแก่พวกเรา แล้วพวกเราก็ออกมาจากที่พำนักของท่าน เมื่อพวกเรามาถึงบริเวณด้านหลังของอัล-ญับบาน⁽¹⁾ พวกเราก็กล่าวว่า "หากพวกเราแวะไปหาอัล-หะสัน แล้วให้สลามแก่ท่าน จะดีไหม?" ขณะนั้นท่านกำลังซ่อนตัวอยู่ในบ้านของอบูเคาะลีฟะฮ์ ผู้รายงานกล่าวว่า พวกเราจึงเข้าไปหาท่านและให้สลามแก่ท่าน พวกเรากล่าวว่า "โอ้อบูสะอีด พวกเราเพิ่งมาจากพี่น้องของท่าน คืออบูหัมซะฮ์ พวกเราไม่เคยได้ยินหะดีษใดเหมือนหะดีษที่ท่านเล่าให้พวกเราฟังเรื่องชะฟาอะฮ์มาก่อนเลย" ท่านกล่าวว่า "เล่ามาสิ" พวกเราจึงเล่าหะดีษนั้นให้ท่านฟัง ท่านกล่าวว่า "เล่าต่อไปสิ" พวกเรากล่าวว่า "ท่านไม่ได้เล่าให้พวกเราฟังมากไปกว่านี้" ท่านกล่าวว่า "ท่านเคยเล่าหะดีษนี้ให้พวกเราฟังเมื่อยี่สิบปีก่อน ขณะนั้นท่านยังแข็งแรงสมบูรณ์⁽²⁾ แต่ท่านได้ละบางส่วนไว้ ฉันไม่รู้ว่าท่านชัยค์ลืม หรือท่านไม่ประสงค์จะเล่าให้พวกท่านฟัง เพราะเกรงว่าพวกท่านจะนิ่งนอนใจ (แล้วละเลยการทำความดี)" พวกเรากล่าวแก่ท่านว่า "โปรดเล่าให้พวกเราฟังเถิด" ท่านจึงหัวเราะแล้วกล่าวว่า «มนุษย์ถูกสร้างมาจากความรีบร้อน» (ซูเราะฮ์อัล-อันบิยาอ์ 21:37) ฉันไม่ได้เอ่ยเรื่องนี้กับพวกท่าน นอกจากว่าฉันตั้งใจจะเล่าให้พวกท่านฟังอยู่แล้ว

ثم أرجع إلى ربي في الرابعة فأحمده بتلك المحامد ، ثم أخر له

ท่าน (อะนัส) กล่าวว่า «จากนั้นฉันจะกลับไปยังพระผู้อภิบาลของฉันเป็นครั้งที่สี่ แล้วสรรเสริญพระองค์ด้วยถ้อยคำสรรเสริญเหล่านั้น แล้วฉันจะก้มลงสุญูดต่อพระองค์

⁽¹⁾ อัล-ญับบาน และอัล-ญับบานะฮ์ หมายถึง สุสาน ⁽²⁾ ชายที่เป็น "ญะมีอ์" หมายถึง ผู้ที่ร่างกายสมบูรณ์แข็งแรง ยังไม่ชราภาพและยังไม่อ่อนแอ

ساجداً ، فيقال لي : يا محمد ، ارفع رأسك ، وقل يسمع لك ، وسل تعطه ، واشفع تشفع ، فأقول : يا رب ائذن لي فيمن قال : لا إله إلا الله ، قال : فليس ذلك لك ، أو قال : ليس ذلك إليك ، ولكن وعزتي وكبريائي وعظمتي لأخرجن منها من قال : لا إله إلا الله »

…ในสภาพสุญูด แล้วมีเสียงกล่าวแก่ฉันว่า โอ้มุหัมมัด จงเงยศีรษะของเจ้าขึ้น จงกล่าวเถิด แล้วเจ้าจะได้รับการรับฟัง จงขอเถิด แล้วเจ้าจะได้รับ และจงขอความช่วยเหลือ (ชะฟาอะฮ์) เถิด แล้วการขอความช่วยเหลือของเจ้าจะได้รับการตอบรับ ฉันจึงกล่าวว่า โอ้พระผู้อภิบาลของข้า โปรดอนุญาตให้ข้าพระองค์ (ขอความช่วยเหลือ) ให้แก่ผู้ที่กล่าวว่า "ลาอิลาฮะอิลลัลลอฮ์" พระองค์ตรัสว่า นั่นมิใช่สิ่งที่เป็นของเจ้า หรือพระองค์ตรัสว่า นั่นมิใช่หน้าที่ของเจ้า แต่ด้วยความยิ่งใหญ่ ความเกรียงไกร และความสูงส่งของข้า ข้าจะนำผู้ที่กล่าวว่า "ลาอิลาฮะอิลลัลลอฮ์" ออกจากนรกอย่างแน่นอน»

ผู้รายงานกล่าวว่า ข้าพเจ้าขอยืนยันว่าอัล-หะสันได้เล่าหะดีษนี้แก่พวกเราว่า เขาได้ยินจากอนัส บิน มาลิก (ร.ฎ.) ข้าพเจ้าคิดว่าเขากล่าวว่า เมื่อยี่สิบปีก่อน ขณะที่ในเวลานั้นเขายังมีความจำสมบูรณ์ดีอยู่

« يجمع الله الناس يوم القيامة ، فيهتمون لذلك ـ وفي رواية : فيلهمون لذلك ـ فيقولون : لو استشفعنا إلى ربنا ، حتى يريحنا من مكاننا هذا ؟

และในรายงานของเกาะตาดะฮ์จากอนัส (ร.ฎ.) กล่าวว่า ท่านเราะซูล ﷺ กล่าวว่า «อัลลอฮ์จะทรงรวบรวมมนุษย์ในวันกิยามะฮ์ แล้วพวกเขาก็กังวลใจต่อเรื่องนั้น (และในอีกรายงานหนึ่งว่า แล้วพวกเขาก็ได้รับการดลใจให้กระทำเช่นนั้น) พวกเขากล่าวว่า หากเราขอให้มีผู้ช่วยวิงวอนต่อพระผู้อภิบาลของเรา เพื่อพระองค์จะได้ทรงปลดปล่อยเราให้พ้นจากสถานที่ของเราแห่งนี้ก็คงดี

قال : فيأتون آدم ، فيقولون : أنت آدم أبو الخلق ، خلقك الله بيده ، ونفخ فيك من روحه ، وأمر الملائكة فسجدوا لك ، اشفع لنا عند ربك حتى يريحنا من مكاننا هذا ، فيقول : لست هناكم ، فيذكر خطيئته التي أصاب ، فيستحي ربه منها ، ولكن ائتوا نوحاً أول رسول بعثه الله إلى أهل الأرض .

ท่านกล่าวว่า แล้วพวกเขาก็พากันไปหาอาดัม แล้วกล่าวว่า ท่านคืออาดัม บิดาแห่งมวลมนุษย์ อัลลอฮ์ทรงสร้างท่านด้วยพระหัตถ์ของพระองค์ ทรงเป่าวิญญาณที่มาจากพระองค์เข้าไปในตัวท่าน และทรงบัญชาให้มะลาอิกะฮ์ สุญูดแก่ท่าน แล้วพวกเขาก็สุญูดแก่ท่าน ขอท่านได้โปรดวิงวอนต่อพระผู้อภิบาลของท่านให้แก่พวกเราด้วยเถิด เพื่อพระองค์จะได้ทรงปลดปล่อยเราให้พ้นจากสถานที่ของเราแห่งนี้ อาดัมกล่าวว่า ฉันไม่อยู่ในฐานะนั้นสำหรับพวกท่าน แล้วท่านก็กล่าวถึงความผิดที่ท่านเคยกระทำ ท่านจึงละอายต่อพระผู้อภิบาลของท่านด้วยเหตุนั้น แต่พวกท่านจงไปหานูห์เถิด ผู้เป็นเราะซูลคนแรกที่อัลลอฮ์ทรงส่งมายังชาวโลก

قال : فيأتون نوحاً ، فيقول : لست هناكم ، فيذكر خطيئته التي أصاب ، فيستحي رَبَّه منها ، ولكن ائتوا إبراهيم الذي اتخذه الله خليلا ، فيأتون إبراهيم ، فيقول : لست هناكم ، وذكر خطيئته التي أصاب ، فيستحي ربه منها ، ولكن ائتوا موسى الذي كلمه الله وأعطاه التوراة .

ท่านกล่าวว่า แล้วพวกเขาก็พากันไปหานูห์ นูห์กล่าวว่า ฉันไม่อยู่ในฐานะนั้นสำหรับพวกท่าน แล้วท่านก็กล่าวถึงความผิดที่ท่านเคยกระทำ ท่านจึงละอายต่อพระผู้อภิบาลของท่านด้วยเหตุนั้น แต่พวกท่านจงไปหาอิบรอฮีมเถิด ผู้ซึ่งอัลลอฮ์ทรงยึดเอาเป็นมิตรสนิท (เคาะลีล) แล้วพวกเขาก็พากันไปหาอิบรอฮีม อิบรอฮีมกล่าวว่า ฉันไม่อยู่ในฐานะนั้นสำหรับพวกท่าน แล้วท่านก็กล่าวถึงความผิดที่ท่านเคยกระทำ ท่านจึงละอายต่อพระผู้อภิบาลของท่านด้วยเหตุนั้น แต่พวกท่านจงไปหามูซาเถิด ผู้ซึ่งอัลลอฮ์ทรงตรัสกับเขา และทรงประทานคัมภีร์อัตเตารอฮ์แก่เขา

قال : فيأتون موسى ، فيقول : لست هناكم ، ويذكر خطيئته التي أصاب ، فيستحي ربه منها ، ولكن ائتوا عيسى روح الله وكلمته ، فيأتون عيسى روح الله وكلمته ، فيقول : لست هناكم ، ولكن ائتوا محمداً ، عبداً غفر الله له ما تقدم من ذنبه وما تأخر .

ท่านกล่าวว่า แล้วพวกเขาก็พากันไปหามูซา มูซากล่าวว่า ฉันไม่อยู่ในฐานะนั้นสำหรับพวกท่าน แล้วท่านก็กล่าวถึงความผิดที่ท่านเคยกระทำ ท่านจึงละอายต่อพระผู้อภิบาลของท่านด้วยเหตุนั้น แต่พวกท่านจงไปหาอีซาเถิด ผู้เป็นรูห์ (วิญญาณ) จากอัลลอฮ์และพระดำรัสของพระองค์ แล้วพวกเขาก็พากันไปหาอีซา ผู้เป็นรูห์จากอัลลอฮ์และพระดำรัสของพระองค์ อีซากล่าวว่า ฉันไม่อยู่ในฐานะนั้นสำหรับพวกท่าน แต่พวกท่านจงไปหามุหัมมัด ﷺ เถิด บ่าวผู้ซึ่งอัลลอฮ์ทรงอภัยให้แก่เขาแล้ว ทั้งบาปที่ผ่านมาและบาปที่จะตามมา

فيأتونني ، فأستأذن على ربي ، فيؤذن لي ، فإذا أنا رأيته وقعت ساجداً فيدعني ما شاء الله ، فيقال : يا محمد ، ارفع ، قل يسمع ،

ท่านกล่าวว่า ท่านเราะซูล ﷺ กล่าวว่า แล้วพวกเขาก็พากันมาหาฉัน ฉันจึงขออนุญาตต่อพระผู้อภิบาลของฉัน แล้วฉันก็ได้รับอนุญาต เมื่อฉันได้เห็นพระองค์ ฉันก็ก้มลงสุญูด แล้วพระองค์ทรงปล่อยฉันไว้ในสภาพนั้นตราบเท่าที่อัลลอฮ์ทรงประสงค์ จากนั้นมีเสียงกล่าวว่า โอ้มุหัมมัด จงเงยขึ้นเถิด จงกล่าวเถิด แล้วเจ้าจะได้รับการรับฟัง…

سل تعطه ، اشفع تشفع ، فأرفع رأسي ، فأحمد ربي بتحميد يعلمنيه ربي ، ثم أشفع ، فيحد لي حداً ، فأخرجهم من النار ، وأدخلهم الجنة ، ثم أعود فأقع ساجداً ، فيدعني ما شاء الله أن يدعني ، ثم يقال لي : ارفع يا محمد ، قل يسمع ، سل تعطه ، اشفع تشفع ، فأرفع رأسي ، فأحمد ربي بتحميد يعلمنيه ، ثم أشفع ، فيحد لي حداً ، فأخرجهم من النار ، وأدخلهم الجنة .

…จงขอเถิด แล้วเจ้าจะได้รับ จงขอชะฟาอะฮ์เถิด แล้วการชะฟาอะฮ์ของเจ้าจะได้รับการตอบรับ ฉันจึงเงยศีรษะขึ้น แล้วกล่าวสรรเสริญพระผู้อภิบาลของฉันด้วยถ้อยคำสรรเสริญที่พระผู้อภิบาลของฉันทรงสอนแก่ฉัน จากนั้นฉันก็ขอชะฟาอะฮ์ พระองค์ทรงกำหนดขอบเขต (จำนวนคน) ให้แก่ฉัน ฉันจึงนำพวกเขาออกจากนรกและนำพวกเขาเข้าสวรรค์ จากนั้นฉันก็กลับไปก้มลงสุญูด พระองค์ทรงปล่อยให้ฉันอยู่ในสภาพนั้นตราบเท่าที่อัลลอฮ์ทรงประสงค์ แล้วมีเสียงกล่าวแก่ฉันว่า จงเงยศีรษะขึ้นเถิด โอ้มุหัมมัด จงพูดเถิด แล้วคำพูดของเจ้าจะได้รับการสดับฟัง จงขอเถิด แล้วเจ้าจะได้รับ จงขอชะฟาอะฮ์เถิด แล้วการชะฟาอะฮ์ของเจ้าจะได้รับการตอบรับ ฉันจึงเงยศีรษะขึ้น แล้วกล่าวสรรเสริญพระผู้อภิบาลของฉันด้วยถ้อยคำสรรเสริญที่พระองค์ทรงสอนแก่ฉัน จากนั้นฉันก็ขอชะฟาอะฮ์ พระองค์ทรงกำหนดขอบเขตให้แก่ฉัน ฉันจึงนำพวกเขาออกจากนรกและนำพวกเขาเข้าสวรรค์

قال : فلا أدري في الثالثة أو في الرابعة فأقول : يا رب ، ما بقي في النار إلا من حبسه القرآن ، أو وجب عليه الخلود

ท่านกล่าวว่า ฉันไม่แน่ใจว่าเป็นครั้งที่สามหรือครั้งที่สี่ ฉันจึงกล่าวว่า โอ้พระผู้อภิบาลของข้าพระองค์ ไม่มีผู้ใดเหลืออยู่ในนรกอีกแล้ว นอกจากผู้ที่อัลกุรอานได้กักเขาไว้ หรือผู้ที่จำต้องอยู่ในนรกตลอดกาล» บันทึกโดยอัล-บุคอรีย์และมุสลิม

يحبس المؤمنون يوم القيامة

ما بقي في النار إلا من حبسه القرآن - أي وجب عليه الخلود - ثم تلا هذه الآية

عَسَىٰٓ أَن يَبْعَثَكَ رَبُّكَ مَقَامًا مَّحْمُودًا ﴿٧٩﴾

وهذا المقام المحمود الذي وُعِدَهُ نبيكم ﷺ

และอัล-บุคอรีย์ได้บันทึกไว้ในลักษณะตะอ์ลีก (โดยไม่ระบุสายรายงานครบถ้วน) จากเกาะตาดะฮ์ จากอะนัส (ร.ฎ.) ว่า ท่านนบี ﷺ กล่าวว่า «บรรดาผู้ศรัทธาจะถูกกักตัวไว้ในวันกิยามะฮ์...» แล้วกล่าวถึงเนื้อหาในทำนองเดียวกัน และในตอนท้ายของหะดีษมีว่า «ไม่มีผู้ใดเหลืออยู่ในนรกอีกแล้ว นอกจากผู้ที่อัลกุรอานได้กักเขาไว้ -หมายถึงผู้ที่จำต้องอยู่ในนรกตลอดกาล- จากนั้นท่านก็อ่านอายะฮ์นี้ว่า «หวังว่าพระผู้อภิบาลของเจ้าจะทรงให้เจ้าอยู่ ณ ตำแหน่งอันน่าสรรเสริญ»⁽¹⁾ ท่านกล่าวว่า และนี่คือตำแหน่งอันน่าสรรเสริญ (อัล-มะกอม อัล-มะห์มูด) ที่ได้ถูกสัญญาไว้แก่นบีของพวกท่าน ﷺ»

يخرج من النار من قال : لا إله إلا الله وكان في قلبه من الخير ما يزن شعيرة ، ثم يخرج من النار من قال : لا إله إلا الله وكان في قلبه من الخير ما يزن برة ، ثم يخرج من النار من قال : لا إله إلا الله وكان في قلبه من الخير ما يزن ذرة

ในอีกรายงานหนึ่งมีเพิ่มเติมว่า ท่านนบี ﷺ กล่าวว่า «ผู้ที่กล่าวว่า ลาอิลาฮะอิลลัลลอฮ์ (ไม่มีพระเจ้าที่แท้จริงนอกจากอัลลอฮ์) และในหัวใจของเขามีความดีหนักเท่าเมล็ดข้าวบาร์เลย์ จะถูกนำออกจากนรก จากนั้นผู้ที่กล่าวว่า ลาอิลาฮะอิลลัลลอฮ์ และในหัวใจของเขามีความดีหนักเท่าเมล็ดข้าวสาลี จะถูกนำออกจากนรก จากนั้นผู้ที่กล่าวว่า ลาอิลาฮะอิลลัลลอฮ์ และในหัวใจของเขามีความดีหนักเท่าผงธุลี (ซัรเราะฮ์) จะถูกนำออกจากนรก»

ยะซีด บินซุร็อยอ์ กล่าวว่า ฉันได้พบกับชุอ์บะฮ์ แล้วเล่าหะดีษนี้ให้เขาฟัง ชุอ์บะฮ์จึงกล่าวว่า เกาะตาดะฮ์ได้เล่าหะดีษนี้แก่เรา จากอะนัส บินมาลิก (ร.ฎ.) จากท่านนบี ﷺ เพียงแต่ว่าชุอ์บะฮ์ได้ใช้คำว่า «ซุเราะฮ์» (ข้าวฟ่าง) แทนคำว่า «ซัรเราะฮ์» (ผงธุลี) ยะซีดกล่าวว่า อบูบิสฏอม (คือชุอ์บะฮ์) อ่านคำนี้ผิดเพี้ยนไป ดังที่ปรากฏในหนังสือของมุสลิมจากการรายงานของยะซีดจากชุอ์บะฮ์ อัล-บุคอรีย์กล่าวว่า และอะบาน ได้รายงานจากเกาะตาดะฮ์ในทำนองเดียวกัน โดยในรายงานนั้นใช้คำว่า «อีมาน» แทนคำว่า «ความดี» ในอีกรายงานหนึ่งมีเพิ่มเติมว่า ท่านนบี ﷺ กล่าว -ในหะดีษเรื่องการที่บรรดาผู้ศรัทธาร้องขอ

⁽¹⁾ ซูเราะฮ์อัล-อิสรออ์ 17:79

فيأتوني فأستأذن على ربي في داره فيؤذن لي عليه

إذا كان يوم القيامة شفعت، فقلت: أدخل الجنة من كان في قلبه خردلة، فيدخلون، ثم أقول: أدخل الجنة من كان في قلبه أدنى شيء . قال أنس: كأني أنظر إلى أصابع النبي ﷺ

…การชะฟาอะฮ์ – «แล้วพวกเขาก็จะมาหาฉัน ฉันจึงขออนุญาตเข้าพบพระผู้อภิบาลของฉัน ณ ที่พำนักของพระองค์ แล้วฉันก็ได้รับอนุญาตให้เข้าพบพระองค์» และในรายงานของอัล-บุคอรีย์มีบางส่วนของหะดีษนี้ จากหุมัยด์ จากอนัส (ร.ฎ.) ว่า ฉันได้ยินท่านนบี ﷺ กล่าวว่า «เมื่อถึงวันกิยามะฮ์ ฉันจะให้การชะฟาอะฮ์ ฉันจะกล่าวว่า ‘โอ้พระผู้อภิบาล ขอได้โปรดให้ผู้ที่มีอีมานในหัวใจเพียงเท่าเมล็ดผักกาดได้เข้าสวรรค์’ แล้วพวกเขาก็จะได้เข้าสวรรค์ จากนั้นฉันจะกล่าวว่า ‘ขอได้โปรดให้ผู้ที่มีอีมานในหัวใจแม้เพียงน้อยนิดได้เข้าสวรรค์’» อนัสกล่าวว่า «ราวกับว่าฉันกำลังมองเห็นนิ้วมือของท่านนบี ﷺ อยู่»⁽¹⁾

كنا مع النبي ﷺ في دعوة، فرفع إليه الذراع - وكانت تعجبه - فنهس منها نهسة، وقال: أنا سيد الناس يوم القيامة، هل تدرون: مم ذاك؟ يجمع الله الأولين والآخرين في صعيد واحد، فيبصرهم الناظر، ويسمعهم الداعي، وتدنو منهم الشمس، فيبلغ الناس من الغم والكرب ما لا يطيقون ولا يحتملون، فيقول الناس: ألا ترون إلى ما أنتم فيه، إلى ما بلغكم، ألا تنظرون من يشفع لكم إلى ربكم؟ فيقول بعض الناس لبعض: أبوكم آدم .

2 – อัล-บุคอรีย์ มุสลิม และอัต-ติรมิซีย์ ได้รายงานจากอบูฮุร็อยเราะฮ์ (ร.ฎ.) ว่า «พวกเราอยู่กับท่านนบี ﷺ ในงานเลี้ยงแห่งหนึ่ง มีผู้ยกเนื้อขาหน้า (ของแพะ) มาให้ท่าน ซึ่งเป็นส่วนที่ท่านชอบ ท่านจึงใช้ฟันหน้ากัดเนื้อนั้นคำหนึ่ง⁽²⁾ แล้วกล่าวว่า ‘ฉันคือผู้เป็นนายของมนุษย์ทั้งปวงในวันกิยามะฮ์ พวกท่านรู้ไหมว่าเพราะเหตุใด? อัลลอฮ์จะทรงรวบรวมคนรุ่นแรกและคนรุ่นหลังไว้บนที่ราบเดียวกัน ผู้มองจะมองเห็นพวกเขาได้ทั่ว และผู้ประกาศจะประกาศให้พวกเขาได้ยินทั่วถึง ดวงอาทิตย์จะเคลื่อนเข้ามาใกล้พวกเขา มนุษย์จะประสบความทุกข์โศกและความคับแค้นจนเหลือที่จะทนทานและแบกรับได้ บรรดามนุษย์จึงกล่าวกันว่า พวกท่านไม่เห็นหรือว่าพวกท่านอยู่ในสภาพเช่นใด และประสบกับสิ่งใดอยู่ พวกท่านจะไม่มองหาผู้ที่จะช่วยให้การชะฟาอะฮ์แก่พวกท่านต่อพระผู้อภิบาลของพวกท่านหรือ? บางคนจึงกล่าวกับอีกบางคนว่า ไปหาอาดัม บิดาของพวกท่านเถิด

فيأتونه، فيقولون: يا آدم، أنت أبو البشر، خلقك الله بيده، ونفخ فيك من روحه، وأمر الملائكة فسجدوا لك، وأسكنك الجنة، ألا تشفع لنا إلى ربك، ألا ترى ما نحن فيه وما بلغنا؟ فقال: إن ربي غضب اليوم غضباً لم يغضب قبله مثله، ولا يغضب بعده مثله، وإنه نهاني عن الشجرة فعصيت، نفسي، نفسي، نفسي، اذهبوا إلى غيري، اذهبوا إلى نوح .

แล้วพวกเขาก็จะไปหาท่าน และกล่าวว่า โอ้อาดัม ท่านคือบิดาของมนุษยชาติ อัลลอฮ์ทรงสร้างท่านด้วยพระหัตถ์ของพระองค์ และทรงเป่าวิญญาณจากพระองค์เข้าไปในตัวท่าน และทรงบัญชาให้มะลาอิกะฮ์สุญูดแก่ท่าน แล้วพวกเขาก็สุญูดแก่ท่าน และทรงให้ท่านพำนักอยู่ในสวรรค์ ท่านจะไม่ช่วยให้การชะฟาอะฮ์แก่พวกเราต่อพระผู้อภิบาลของท่านหรือ? ท่านไม่เห็นหรือว่าพวกเราอยู่ในสภาพเช่นใด และประสบกับสิ่งใดอยู่? ท่านอาดัมกล่าวว่า แท้จริงพระผู้อภิบาลของฉันกริ้วในวันนี้อย่างที่ไม่เคยกริ้วเช่นนี้มาก่อน และจะไม่กริ้วเช่นนี้อีกหลังจากนี้ และแท้จริงพระองค์ได้ทรงห้ามฉันมิให้เข้าใกล้ต้นไม้นั้น แต่ฉันได้ฝ่าฝืน ตัวฉันเอง ตัวฉันเอง ตัวฉันเอง พวกท่านจงไปหาผู้อื่นเถิด จงไปหานูห์เถิด

فيأتون نوحاً، فيقولون: يا نوح، أنت أول الرسل إلى أهل الأرض، وقد سماك الله عبداً شكوراً، ألا ترى ما نحن فيه؟ ألا ترى إلى ما بلغنا؟ ألا تشفع لنا

แล้วพวกเขาก็จะไปหาท่านนูห์ และกล่าวว่า โอ้นูห์ ท่านคือเราะซูลคนแรกที่ถูกส่งมายังชาวโลก และอัลลอฮ์ได้ทรงขนานนามท่านว่าเป็นบ่าวผู้กตัญญู ท่านไม่เห็นหรือว่าพวกเราอยู่ในสภาพเช่นใด? ท่านไม่เห็นหรือว่าพวกเราประสบกับสิ่งใดอยู่? ท่านจะไม่ช่วยให้การชะฟาอะฮ์แก่พวกเรา…

لِمَا خَلَقْتُ بِيَدَيَّ

﴿ وكلم موسى تكليما ﴾

وَعَلَّمَ ءَادَمَ ٱلْأَسْمَآءَ كُلَّهَا

⁽¹⁾ รายงานโดยอัล-บุคอรีย์ 13/395–397 ในกิตาบอัต-เตาฮีด บทว่าด้วยการตรัสของพระผู้อภิบาลผู้ทรงสูงส่งกับบรรดานบีและผู้อื่นในวันกิยามะฮ์ และบทว่าด้วยคำตรัสของอัลลอฮ์ที่ว่า «ต่อสิ่งที่ข้าได้สร้างด้วยสองพระหัตถ์ของข้า» (ซูเราะฮ์ศ็อด 38:75) และบทว่าด้วยคำตรัสของพระองค์ที่ว่า «และอัลลอฮ์ได้ทรงพูดกับมูซาอย่างแท้จริง» (ซูเราะฮ์อัน-นิสาอ์ 4:164) และในการอธิบายซูเราะฮ์อัล-บะเกาะเราะฮ์ บทว่าด้วยคำตรัสของอัลลอฮ์ที่ว่า «และพระองค์ได้ทรงสอนอาดัมซึ่งบรรดานามทั้งหมด» (ซูเราะฮ์อัล-บะเกาะเราะฮ์ 2:31) และในกิตาบอัร-ริก็อก บทว่าด้วยลักษณะของสวรรค์และนรก และมุสลิม หมายเลข 193 ในกิตาบอัล-อีมาน บทว่าด้วยชาวสวรรค์ผู้มีตำแหน่งต่ำที่สุดในสวรรค์

⁽²⁾ อัน-นะฮ์ส หมายถึง การกัดเนื้อด้วยฟันหน้า

عند ربك ؟ فيقول : إن ربي غضب اليوم غضبا لم يغضب قبله مثله ، ولن يغضب بعده مثله ، وإنَّه قد كان لي دعوة دعوت بها على قومي ، نفسي ، نفسي ، نفسي ، اذهبوا إلى غيري ، اذهبوا إلى إبراهيم .

ณ พระผู้อภิบาลของท่านหรือ?” ท่านจะกล่าวว่า “แท้จริงพระผู้อภิบาลของฉันทรงกริ้วในวันนี้อย่างที่ไม่เคยทรงกริ้วเช่นนี้มาก่อน และจะไม่ทรงกริ้วเช่นนี้อีกหลังจากนี้ และแท้จริงฉันเคยมีดุอาอ์หนึ่งซึ่งฉันได้ใช้ขอให้เกิดแก่กลุ่มชนของฉันไปแล้ว ตัวฉันเอง ตัวฉันเอง ตัวฉันเอง พวกท่านจงไปหาผู้อื่นเถิด จงไปหาอิบรอฮีมเถิด”

فيأتون إبراهيم فيقولون : أنت نبي الله ، وخليله من أهل الأرض ، اشفع لنا إلى ربك ، أما ترى إلى ما نحن فيه ؟ فيقول لهم : إن ربي قد غضب اليوم غضبا لم يغضب قبله مثله ، ولن يغضب بعده مثله ، وإني كنت كذبت ثلاث كذبات . . . فذكرها ـ نفسي ، نفسي ، نفسي ، اذهبوا إلى غيري ، اذهبوا إلى موسى .

แล้วพวกเขาก็ไปหาอิบรอฮีม และกล่าวว่า “ท่านคือนบีของอัลลอฮ์ และเป็นเคาะลีล (สหายสนิท) ของพระองค์จากชาวโลก ขอท่านได้โปรดช่วยชะฟาอะฮ์ (วิงวอนขอ) ให้แก่พวกเราต่อพระผู้อภิบาลของท่านเถิด ท่านไม่เห็นสภาพที่พวกเราประสบอยู่หรือ?” ท่านจะกล่าวแก่พวกเขาว่า “แท้จริงพระผู้อภิบาลของฉันทรงกริ้วในวันนี้อย่างที่ไม่เคยทรงกริ้วเช่นนี้มาก่อน และจะไม่ทรงกริ้วเช่นนี้อีกหลังจากนี้ และแท้จริงฉันเคยกล่าวคำไม่จริงไปสามครั้ง…” แล้วท่านก็กล่าวถึงเรื่องเหล่านั้น “ตัวฉันเอง ตัวฉันเอง ตัวฉันเอง พวกท่านจงไปหาผู้อื่นเถิด จงไปหามูซาเถิด”

فيأتون موسى فيقولون : أنت رسول الله ، فضلك برسالاته وبكلامه على الناس ، اشفع لنا إلى ربك ، أما ترى إلى ما نحن فيه ؟ فيقول : إن ربي قد غضب اليوم غضبا لم يغضب قبله مثله ، ولن يغضب بعده مثله ، وإني قد قتلت نفساً لم أؤمر بقتلها ، نفسي ، نفسي ، نفسي ، اذهبوا إلى غيري ، اذهبوا إلى عيسى .

แล้วพวกเขาก็ไปหามูซา และกล่าวว่า “ท่านคือเราะซูลของอัลลอฮ์ พระองค์ทรงให้ท่านประเสริฐเหนือมนุษย์ทั้งหลายด้วยสาส์นของพระองค์และด้วยการตรัสกับท่าน ขอท่านได้โปรดช่วยชะฟาอะฮ์ให้แก่พวกเราต่อพระผู้อภิบาลของท่านเถิด ท่านไม่เห็นสภาพที่พวกเราประสบอยู่หรือ?” ท่านจะกล่าวว่า “แท้จริงพระผู้อภิบาลของฉันทรงกริ้วในวันนี้อย่างที่ไม่เคยทรงกริ้วเช่นนี้มาก่อน และจะไม่ทรงกริ้วเช่นนี้อีกหลังจากนี้ และแท้จริงฉันเคยฆ่าชีวิตหนึ่งที่ฉันไม่ได้ถูกสั่งให้ฆ่า ตัวฉันเอง ตัวฉันเอง ตัวฉันเอง พวกท่านจงไปหาผู้อื่นเถิด จงไปหาอีซาเถิด”

فيأتون عيسى ، فيقولون : يا عيسى ، أنت رسول الله وكلمته ألقاها إلى مريم ، وروحٌ منه ، وكلمت الناس في المهد ، اشفع لنا إلى ربك ، ألا ترى إلى ما نحن فيه ؟ فيقول عيسى : إن ربي قد غضب اليوم غضبا لم يغضب قبله مثله ، ولن يغضب بعده مثله ، ولم يذكر ذنبا ، نفسي ، نفسي ، نفسي ، اذهبوا إلى غيري ، اذهبوا إلى محمد ،

แล้วพวกเขาก็ไปหาอีซา และกล่าวว่า “โอ้อีซา ท่านคือเราะซูลของอัลลอฮ์ และเป็นพระดำรัสของพระองค์ที่ทรงประทานไปยังมัรยัม และเป็นรูห์จากพระองค์ และท่านได้พูดกับผู้คนตั้งแต่ยังอยู่ในเปล ขอท่านได้โปรดช่วยชะฟาอะฮ์ให้แก่พวกเราต่อพระผู้อภิบาลของท่านเถิด ท่านไม่เห็นสภาพที่พวกเราประสบอยู่หรือ?” อีซาจะกล่าวว่า “แท้จริงพระผู้อภิบาลของฉันทรงกริ้วในวันนี้อย่างที่ไม่เคยทรงกริ้วเช่นนี้มาก่อน และจะไม่ทรงกริ้วเช่นนี้อีกหลังจากนี้” โดยท่านไม่ได้กล่าวถึงความผิดใด ๆ “ตัวฉันเอง ตัวฉันเอง ตัวฉันเอง พวกท่านจงไปหาผู้อื่นเถิด จงไปหามุฮัมมัดเถิด”

فيأتون محمداً ﷺ ـ وفي رواية : فيأتوني ـ فيقولون : يا محمد ، أنت رسول الله وخاتم الأنبياء ، قد غفر الله لك ما تقدم من ذنبك وما تأخر ، اشفع لنا إلى ربك ، ألا ترى إلى ما نحن فيه ؟ فأنطلق ، فآتي تحت العرش ، فأقع ساجداً لربي ، ثم يفتح الله علي من محامده وحسن الثناء عليه شيئا لم يفتحه على أحد قبلي ، ثم يقال : يا محمد ، ارفع رأسك ، سل تعطه ، واشفع تشفع ، فأرفع رأسي ، فأقول : أمتي يا رب ، أمتي يا رب ، فيقال : يا محمد ، أدخل من

แล้วพวกเขาก็ไปหามุฮัมมัด ﷺ — และในอีกรายงานหนึ่งว่า: แล้วพวกเขาก็มาหาฉัน — พวกเขากล่าวว่า “โอ้มุฮัมมัด ท่านคือเราะซูลของอัลลอฮ์ และเป็นผู้ปิดท้ายบรรดานบี อัลลอฮ์ได้ทรงอภัยให้แก่ท่านแล้วทั้งความผิดที่ผ่านมาและที่จะตามมา ขอท่านได้โปรดช่วยชะฟาอะฮ์ให้แก่พวกเราต่อพระผู้อภิบาลของท่านเถิด ท่านไม่เห็นสภาพที่พวกเราประสบอยู่หรือ?” แล้วฉันก็จะออกเดินไป จนมาถึงใต้อะรัช แล้วฉันก็ก้มลงสุญูดต่อพระผู้อภิบาลของฉัน จากนั้นอัลลอฮ์ทรงเปิดให้ฉันได้รู้ถึงบทสรรเสริญพระองค์และการแซ่ซ้องพระองค์อย่างงดงาม ซึ่งพระองค์ไม่เคยทรงเปิดให้แก่ผู้ใดก่อนหน้าฉันมาก่อน จากนั้นจะมีเสียงกล่าวว่า “โอ้มุฮัมมัด จงเงยศีรษะของเจ้าขึ้นเถิด จงขอเถิด แล้วเจ้าจะได้รับ และจงชะฟาอะฮ์เถิด แล้วการชะฟาอะฮ์ของเจ้าจะถูกตอบรับ” ฉันจึงเงยศีรษะขึ้น แล้วกล่าวว่า “อุมมะฮ์ของข้าพระองค์ โอ้พระผู้อภิบาล อุมมะฮ์ของข้าพระองค์ โอ้พระผู้อภิบาล” แล้วจะมีเสียงกล่าวว่า “โอ้มุฮัมมัด จงนำผู้ที่…

أمتك من لا حساب عليهم من الباب الأيمن من أبواب الجنة ، وهم شركاء الناس فيما سوى ذلك من الأبواب ، ثم قال : والذي نفسي بيده ، إن ما بين المصراعين من مصاريع الجنة ، كما بين مكة وهجر ـ أو كما بين مكة وبصرى ـ

…จากประชาชาติของเจ้า ผู้ที่ไม่ต้องถูกสอบสวนใด ๆ ทางประตูด้านขวาจากบรรดาประตูสวรรค์ และพวกเขายังมีส่วนร่วมกับผู้คนในประตูอื่น ๆ นอกจากนั้นด้วย” จากนั้นท่านกล่าวว่า “ขอสาบานต่อผู้ซึ่งชีวิตของฉันอยู่ในพระหัตถ์ของพระองค์ แท้จริงระยะระหว่างบานประตูทั้งสองของประตูสวรรค์นั้น เท่ากับระยะระหว่างมักกะฮ์กับฮะญัร หรือเท่ากับระยะระหว่างมักกะฮ์กับบุศรอ” และในบันทึกของอัล-บุคอรีระบุว่า “เท่ากับระยะระหว่างมักกะฮ์กับฮิมยัร”

وضعت بين يدي رسول الله ﷺ قصعة من ثريد ولحم ، فتناول الذراع ـ وكانت أحبَّ الشاة إليه ـ فنهس نهسة ، فقال : أنا سيد الناس يوم القيامة ، ثم نهس أخرى ، فقال : أنا سيد الناس يوم القيامة ، فلما رأى أصحابه لا يسألونه ، قال : ألا تقولون : كيفه ؟ قالوا : كيفه يا رسول الله ؟ قال : يقوم الناس لرب العالمين

และในอีกรายงานหนึ่ง ท่านกล่าวว่า «ถาดใส่ษะรีด (ขนมปังชุบน้ำแกง) กับเนื้อถูกวางลงต่อหน้าท่านเราะซูลุลลอฮ์ ﷺ ท่านจึงหยิบเนื้อขาหน้าขึ้นมา ซึ่งเป็นส่วนของแพะที่ท่านโปรดปรานที่สุด แล้วท่านก็กัดกินไปคำหนึ่ง และกล่าวว่า “ฉันคือผู้เป็นนายของมนุษย์ทั้งหลายในวันกิยามะฮ์” จากนั้นท่านกัดกินอีกคำหนึ่ง แล้วกล่าวว่า “ฉันคือผู้เป็นนายของมนุษย์ทั้งหลายในวันกิยามะฮ์” เมื่อท่านเห็นว่าบรรดาศอฮาบะฮ์ของท่านไม่ถามท่าน ท่านจึงกล่าวว่า “พวกท่านจะไม่ถามหรือว่า มันเป็นอย่างไร?” พวกเขากล่าวว่า “มันเป็นอย่างไรหรือ โอ้ท่านเราะซูลุลลอฮ์?” ท่านกล่าวว่า “มนุษย์ทั้งหลายจะยืนขึ้นต่อหน้าพระผู้อภิบาลแห่งสากลโลก…” แล้วท่านก็เล่าหะดีษต่อไปด้วยความหมายเดียวกับที่ได้กล่าวมาแล้ว และได้เพิ่มเติมในเรื่องราวของนบีอิบรอฮีมว่า ท่านกล่าวว่า “และท่าน (อิบรอฮีม) ได้กล่าวถึงคำพูดของท่านเกี่ยวกับดวงดาวว่า «นี่คือพระเจ้าของฉัน» (ซูเราะฮ์อัล-อันอาม 6:76) และคำพูดของท่านเกี่ยวกับบรรดาพระเจ้าของพวกเขาว่า «แต่ทว่าตัวใหญ่ของพวกมันตัวนี้ต่างหากที่ได้กระทำมัน» (ซูเราะฮ์อัล-อัมบิยาอ์ 21:63) และคำพูดของท่านว่า «แท้จริงฉันป่วย» (ซูเราะฮ์อัศ-ศอฟฟาต 37:89)” และท่านกล่าวว่า “ขอสาบานต่อผู้ซึ่งชีวิตของมุฮัมมัดอยู่ในพระหัตถ์ของพระองค์ แท้จริงระยะระหว่างบานประตูทั้งสองของประตูสวรรค์จนถึงเสากรอบประตูทั้งสองข้างนั้น เท่ากับระยะระหว่างมักกะฮ์กับฮะญัร หรือระหว่างฮะญัรกับมักกะฮ์” ฉันไม่ทราบว่าท่านกล่าวคำใดในสองคำนั้น» บันทึกโดยอัล-บุคอรี มุสลิม และอัต-ติรมิซี เพียงแต่ในบันทึกของมุสลิมระบุว่า «ตัวของฉันเอง ตัวของฉันเอง» สองครั้งในคำพูดของนบีแต่ละท่าน ส่วนอัล-หุมัยดีได้กล่าวไว้ตามที่เราได้ยกมานี้ และในรายงานของอัต-ติรมิซีระบุว่า «ตัวของฉันเอง ตัวของฉันเอง ตัวของฉันเอง» สามครั้งในทุกคน⁽¹⁾

يجمع الله تبارك وتعالى الناس ، فيقوم المؤمنون حتى تُزلف لهم الجنة ، فيأتون آدم ، فيقولون : يا أبانا ، استفتح لنا الجنة ، فيقول : وهل

และมุสลิมได้รายงานจากฮุซัยฟะฮ์ บินอัล-ยะมาน และอบูฮุร็อยเราะฮ์ (ร.ฎ.) ทั้งสองกล่าวว่า ท่านเราะซูลุลลอฮ์ ﷺ กล่าวว่า «อัลลอฮ์ ตะบาเราะกะ วะตะอาลา จะทรงรวบรวมมนุษย์ทั้งหลาย แล้วบรรดาผู้ศรัทธาจะยืนขึ้นจนกระทั่งสวรรค์ถูกนำมาใกล้พวกเขา แล้วพวกเขาจะไปหานบีอาดัม และกล่าวว่า “โอ้บิดาของเรา โปรดขอให้เปิดสวรรค์แก่เราด้วยเถิด” ท่านจะกล่าวว่า “และมีสิ่งใด…

⁽¹⁾ รายงานโดยอัล-บุคอรี 6/264 และ 265 ในกิตาบอัล-อัมบิยาอ์ บทว่าด้วยคำตรัสของอัลลอฮ์ผู้ทรงเกรียงไกรและสูงส่งที่ว่า «และโดยแน่นอน เราได้ส่งนูห์ไปยังกลุ่มชนของเขา» (ซูเราะฮ์ฮูด 11:25) และบทว่าด้วยคำตรัสของอัลลอฮ์ตะอาลาที่ว่า «และอัลลอฮ์ได้ทรงยึดเอาอิบรอฮีมเป็นสหายสนิท» (ซูเราะฮ์อัน-นิสาอ์ 4:125) และในการอธิบายซูเราะฮ์บะนีอิสรออีล บทว่า «(โอ้) ลูกหลานของผู้ที่เราได้บรรทุกไว้พร้อมกับนูห์ แท้จริงเขาเป็นบ่าวผู้กตัญญู» (ซูเราะฮ์อัล-อิสรออ์ 17:3) และมุสลิม หมายเลข 194 ในกิตาบอัล-อีมาน บทว่าด้วยชาวสวรรค์ที่มีตำแหน่งต่ำที่สุดในสวรรค์ และอัต-ติรมิซี หมายเลข 2436 ในบทว่าด้วยลักษณะของวันกิยามะฮ์ หัวข้อว่าด้วยสิ่งที่มีรายงานเกี่ยวกับการชะฟาอะฮ์ (การให้ความช่วยเหลือ)

أخرجكم من الجنة إلا خطيئة أبيكم ؟ لست بصاحب ذلك ، اذهبوا إلى ابني إبراهيم خليل الله ، قال : فيقول إبراهيم : لست بصاحب ذلك ، إنما كنت خليلاً من وراء وراء ، اعمدوا إلى موسى الذي كلمه تكليما ، قال : فيأتون موسى ، فيقول : لست بصاحب ذلك ، اذهبوا إلى عيسى كلمة الله وروحه ، فيقول عيسى : لست بصاحب ذلك ، فيأتون محمداً ﷺ : فيقوم ، فيؤذن له ، وترسل الأمانة والرحم ، فتقومان جنبتي الصراط يميناً وشمالاً ، فيمر أولكم كالبرق ، قال : بأبي وأمي ، أي شيء كالبرق ، قال : ألم تروا إلى البرق كيف يمر ويرجع في طرفة عين ؟ ثم كمرِّ الريح ، ثم كمرِّ الطير ، وشد الرجال ، تجري بهم أعمالهم ، ونبيكم قائم على الصراط ، فيقول : رب سلم سلم ، حتى تعجز أعمال العباد ، حتى يجيء الرجل فلا يستطيع السير إلا زحفاً ، قال : وفي حافتي الصراط كلاليب معلقة مأمورة ، تأخذ من أمرت به ، فمخدوش ناج ، ومكدوس في النار ، والذي نفسُ أبي هريرة بيده ، إن قعر جهنم لسبعين خريفاً

…ที่ทำให้พวกท่านต้องออกจากสวรรค์ มิใช่ความผิดของบิดาของพวกท่านดอกหรือ? ข้ามิใช่ผู้ที่จะทำเรื่องนั้นได้ จงไปหาบุตรของข้า อิบรอฮีม คอลีลุลลอฮ์ (มิตรสนิทของอัลลอฮ์) เถิด” ท่านกล่าวว่า: “แล้วอิบรอฮีมก็กล่าวว่า ‘ข้ามิใช่ผู้ที่จะทำเรื่องนั้นได้ ข้าเป็นเพียงคอลีล (มิตรสนิท) ในระดับที่อยู่ห่างไกลออกไปเท่านั้น จงไปหามูซา ผู้ซึ่งอัลลอฮ์ได้ทรงตรัสกับเขาโดยตรงเถิด’” ท่านกล่าวว่า: “แล้วพวกเขาก็ไปหามูซา มูซากล่าวว่า ‘ข้ามิใช่ผู้ที่จะทำเรื่องนั้นได้ จงไปหาอีซา ผู้เป็นกะลิมะฮ์ (พระดำรัส) ของอัลลอฮ์และเป็นรูห์จากพระองค์เถิด’ แล้วอีซาก็กล่าวว่า ‘ข้ามิใช่ผู้ที่จะทำเรื่องนั้นได้’ แล้วพวกเขาก็มาหามุหัมมัด ﷺ ท่านจึงลุกขึ้นและได้รับอนุญาต (ให้ชะฟาอะฮ์) และอะมานะฮ์ (ความซื่อสัตย์) กับเราะหิม (สายเครือญาติ) ก็ถูกส่งมา ทั้งสองยืนอยู่สองข้างของสะพานศิรอฏทั้งด้านขวาและด้านซ้าย แล้วคนแรกของพวกท่านก็จะผ่านไปดุจสายฟ้าแลบ” (ผู้รายงาน) กล่าวว่า: “ขอพ่อและแม่ของข้าเป็นค่าไถ่แด่ท่าน อะไรหรือที่เป็นดุจสายฟ้าแลบ?” ท่านตอบว่า: “พวกท่านไม่เคยเห็นสายฟ้าแลบหรือว่ามันผ่านไปและกลับมาในชั่วพริบตาเดียว? จากนั้น (บางคนผ่านไป) ดุจการพัดผ่านของลม จากนั้นดุจการบินผ่านของนก และดุจการวิ่งเร็วของผู้คน การงานของพวกเขาเป็นสิ่งที่พาพวกเขาไป ส่วนนบีของพวกท่านยืนอยู่บนสะพานศิรอฏ กล่าวว่า ‘โอ้พระผู้อภิบาล ขอทรงให้ปลอดภัย ขอทรงให้ปลอดภัย’ จนกระทั่งการงานของบรรดาบ่าวไม่อาจพาพวกเขาไปได้ จนกระทั่งมีชายคนหนึ่งมา เขาไม่สามารถเดินไปได้นอกจากจะคลานไป” ท่านกล่าวว่า: “และที่สองขอบของสะพานศิรอฏนั้นมีตะขอแขวนอยู่ ซึ่งถูกบัญชาให้คอยเกี่ยวผู้ที่มันถูกสั่งให้เกี่ยว ดังนั้นบางคนถูกข่วนแต่รอดพ้นไปได้ และบางคนถูกกองทับถม⁽¹⁾ลงในนรก” ขอสาบานต่อผู้ซึ่งชีวิตของอบูฮุร็อยเราะฮ์ (ร.ฎ.) อยู่ในพระหัตถ์ของพระองค์ แท้จริงก้นของนรกญะฮันนัมนั้นลึกถึงเจ็ดสิบ⁽²⁾ปี⁽³⁾»

أنا سيد ولد آدم يوم القيامة ، ولا فخر ، وبيدي لواء الحمد ولا فخر ، وما من نبي يومئذ ـ آدم فمن سواه ـ إلا تحت لوائي ، وأنا أول من تنشق عنه الأرض ولا فخر ، فقال : فيفزع الناس ثلاث فزعات ، فيأتون آدم ، فيقولون : أنت أبونا آدم ، فاشفع لنا إلى ربك ، فيقول : إني أذنبت ذنباً فأهبطت به إلى الأرض ، ولكن ائتوا نوحاً ، فيأتون نوحاً ، فيقول : إني دعوت على أهل الأرض دعوة فأُهلكوا ، ولكن اذهبوا إلى إبراهيم ، فيأتون إبراهيم ،

๔ – อัต-ติรมิซีย์ได้รายงานจากอบูสะอีด อัล-คุดรีย์ (ร.ฎ.) ว่า ท่านเราะซูลุลลอฮ์ ﷺ กล่าวว่า: «ฉันคือผู้นำของลูกหลานอาดัมในวันกิยามะฮ์ โดยมิได้โอ้อวด และในมือของฉันมีธงแห่งการสรรเสริญ (ลิวาอุลหัมด์) โดยมิได้โอ้อวด และไม่มีนบีคนใดในวันนั้น ตั้งแต่อาดัมและผู้อื่นจากเขา เว้นแต่จะอยู่ใต้ธงของฉัน และฉันคือคนแรกที่แผ่นดินจะแยกออก (ให้ฟื้นขึ้นจากหลุมศพ) โดยมิได้โอ้อวด” แล้วท่านกล่าวว่า: “ผู้คนจะตื่นตระหนกสามครั้ง แล้วพวกเขาก็จะไปหาอาดัม และกล่าวว่า ‘ท่านคือบิดาของพวกเรา อาดัม โปรดชะฟาอะฮ์ (ขอความช่วยเหลือ) ให้แก่พวกเราต่อพระผู้อภิบาลของท่านด้วยเถิด’ อาดัมกล่าวว่า ‘แท้จริงข้าได้กระทำบาปประการหนึ่ง จึงถูกส่งลงมายังแผ่นดินด้วยเหตุนั้น แต่พวกท่านจงไปหานูห์เถิด’ แล้วพวกเขาก็ไปหานูห์ นูห์กล่าวว่า ‘แท้จริงข้าได้ขอดุอาอ์สาปแช่งชาวแผ่นดินครั้งหนึ่ง แล้วพวกเขาก็ถูกทำลายล้าง แต่พวกท่านจงไปหาอิบรอฮีมเถิด’ แล้วพวกเขาก็ไปหาอิบรอฮีม…

⁽¹⁾ ในบางสำเนาใช้คำว่า “มุกัรดัส” (ถูกรวบมัดแล้วโยนลงไป) ⁽²⁾ ในบางสำเนาใช้คำว่า “ละสับอูน” ซึ่งถูกต้องทั้งสองแบบ ดูคำอธิบายของอัน-นะวะวีย์ใน ชัรห์ เศาะฮีหฺมุสลิม ⁽³⁾ หมายเลข 195 ในกิตาบอัล-อีมาน บาบผู้ที่มีตำแหน่งต่ำที่สุดในบรรดาชาวสวรรค์

فيقول : إني كذبت ثلاث كذبات ، ثم قال رسول الله ﷺ : ما منها كذبة إلا ماحل بها عن دين الله ، ولكن ائتوا موسى ، فيأتون موسى ، فيقول : قد قتلت نفساً ، ولكن ائتوا عيسى ، فيأتون عيسى ، فيقول : إني عُبِدْتُ من دون الله ، ولكن ائتوا محمداً ﷺ ، فيأتوني ، فانطلق معهم .

ท่านจะกล่าวว่า "แท้จริงฉันเคยกล่าวเท็จสามครั้ง" จากนั้นท่านเราะซูลุลลอฮ์ ﷺ กล่าวว่า "ไม่มีคำเท็จใดในนั้นเลย นอกจากเป็นการโต้แย้ง⁽¹⁾เพื่อปกป้องศาสนาของอัลลอฮ์" (ท่านจะกล่าวต่อว่า) "แต่พวกท่านจงไปหามูซาเถิด" แล้วพวกเขาก็จะไปหามูซา ท่านจะกล่าวว่า "ฉันเคยฆ่าชีวิตหนึ่ง แต่พวกท่านจงไปหาอีซาเถิด" แล้วพวกเขาก็จะไปหาอีซา ท่านจะกล่าวว่า "แท้จริงฉันถูกเคารพสักการะอื่นจากอัลลอฮ์ แต่พวกท่านจงไปหามุหัมมัด ﷺ เถิด" แล้วพวกเขาก็จะมาหาฉัน ฉันจึงออกเดินไปพร้อมกับพวกเขา

فكأني أنظر إلى رسول الله ، قال: فآخذ بحلقة باب الجنة ، فأقعقعها ، فيقال : من هذا ؟ فيقال : محمد ، فيفتحون لي ويرحبون ، فيقولون : مرحباً ، فأخرّ ساجداً ، فيلهمني الله من الثناء والحمد ، فيقال لي : ارفع رأسك ، سل تُعْطَ ، واشفع تُشَفع ، وقل يُسمَع لقولك ، وهو المقام المحمود الذي قال الله تعالى :

عَسَىٰٓ أَن يَبْعَثَكَ رَبُّكَ مَقَامًا مَّحْمُودًا ﴿٧٩﴾

อิบนุญุดอานกล่าวว่า อนัส (ร.ฎ.) กล่าวว่า "ราวกับว่าฉันกำลังมองดูท่านเราะซูลุลลอฮ์ ﷺ อยู่" ท่านกล่าวว่า "แล้วฉันจะจับห่วงประตูสวรรค์แล้วเคาะให้ดังขึ้น จะมีเสียงถามว่า 'นั่นใคร?' จะมีคำตอบว่า 'มุหัมมัด' พวกเขาจะเปิดประตูให้ฉันและต้อนรับฉัน โดยกล่าวว่า 'ยินดีต้อนรับ' แล้วฉันจะก้มลงสุญูด อัลลอฮ์จะทรงดลใจให้ฉันกล่าวคำสดุดีและคำสรรเสริญ แล้วจะมีเสียงกล่าวแก่ฉันว่า 'จงเงยศีรษะของเจ้าขึ้นเถิด จงขอเถิด แล้วเจ้าจะได้รับ จงขอชะฟาอะฮ์เถิด แล้วการขอชะฟาอะฮ์ของเจ้าจะได้รับการตอบรับ และจงกล่าวเถิด แล้วคำพูดของเจ้าจะได้รับการรับฟัง' และนั่นคือตำแหน่งอันได้รับการสรรเสริญ (อัล-มะกอม อัล-มะห์มูด) ซึ่งอัลลอฮ์ตะอาลาได้ตรัสไว้ว่า «หวังว่าพระเจ้าของเจ้าจะทรงให้เจ้าฟื้นคืนชีพขึ้นมาในตำแหน่งอันได้รับการสรรเสริญ» (ซูเราะฮ์อัล-อิสรออ์ 17:79)⁽²⁾"

« فآخُذُ بحلقة باب الجنة فأُقعْقِعُها »

ซุฟยานกล่าวว่า "ไม่มีสิ่งใดที่รายงานมาจากอนัส (ร.ฎ.) นอกจากถ้อยคำนี้เท่านั้น คือ «แล้วฉันจะจับห่วงประตูสวรรค์แล้วเคาะให้ดังขึ้น»" บันทึกโดยอัต-ติรมิซีย์⁽³⁾

⁽¹⁾ อัล-มาหะละฮ์ (المماحلة) หมายถึง การโต้แย้งและการถกเถียง ⁽²⁾ ซูเราะฮ์อัล-อิสรออ์ 17:79 ⁽³⁾ หมายเลข 3147 ในหมวดตัฟซีร บท "และจากซูเราะฮ์บะนีอิสรออีล" อัต-ติรมิซีย์กล่าวว่า "นี่คือหะดีษหะซัน" และเป็นไปตามที่ท่านได้กล่าวไว้

หัวข้อที่สอง

แง่มุมของการใช้หะดีษเป็นหลักฐานยืนยันชะฟาอะฮ์ใหญ่ (อัช-ชะฟาอะฮ์ อัล-อุซมา)

ผู้ที่พิจารณาหะดีษเหล่านี้จะพบว่า บรรดาผู้ศรัทธาต่างพากันไปวิงวอนต่อบรรดานบี จนถึงนบีท่านสุดท้ายคือท่านนบีมุหัมมัด ﷺ เพื่อให้ท่านเหล่านั้นช่วยปลดเปลื้องพวกเขาให้พ้นจากสภาพการยืนรออันยิ่งใหญ่ (ในวันกิยามะฮ์) ทว่าเรากลับพบว่า เมื่อท่านเราะซูล ﷺ ให้ชะฟาอะฮ์ ท่านกลับให้ชะฟาอะฮ์แก่ประชาชาติของท่านเท่านั้น ผู้อธิบายตำรา อัฏ-เฏาะหาวิยะฮ์ ได้กล่าวไว้หลังจากที่ท่านได้ยกหะดีษบางบทเกี่ยวกับชะฟาอะฮ์ที่เราได้นำเสนอไปแล้วว่า

«เป็นเรื่องน่าประหลาดใจยิ่งนัก ที่บรรดาอิมามได้รายงานหะดีษบทนี้ผ่านสายรายงานส่วนใหญ่ของมัน โดยไม่กล่าวถึงเรื่องชะฟาอะฮ์ครั้งแรก อันได้แก่การเสด็จมาของพระผู้อภิบาล ผู้ทรงมหาบริสุทธิ์และสูงส่งยิ่ง เพื่อตัดสินชี้ขาด ดังที่มีระบุไว้ในหะดีษเรื่องแตร (หะดีษ อัศ-ศูร) ทั้งที่สิ่งนี้คือเป้าหมายในบริบทนี้ และเป็นสิ่งที่บริบทตอนต้นของหะดีษบ่งชี้ไว้ เพราะแท้จริงแล้วผู้คนไปขอให้ท่านอาดัม และบรรดานบีที่มาภายหลังท่าน ช่วยขอชะฟาอะฮ์ให้มีการตัดสินชี้ขาดระหว่างมนุษย์ และให้พวกเขาได้รับความผ่อนคลายจากสภาพการยืนรอนั้น ดังที่บริบทของหะดีษจากสายรายงานอื่น ๆ ทั้งหมดได้บ่งชี้ไว้ แต่เมื่อมาถึงช่วงของการตอบแทน พวกเขากลับกล่าวถึงเพียงชะฟาอะฮ์ให้แก่ผู้ฝ่าฝืนในประชาชาตินี้ และการนำพวกเขาออกจากนรกเท่านั้น ดูเหมือนว่าเจตนาของชาวสะลัฟในการรายงานหะดีษเพียงเท่านี้ คือการโต้แย้งพวกเคาะวาริจและผู้ที่ดำเนินตามพวกเขาจากกลุ่มมุอ์ตะซิละฮ์ ซึ่งปฏิเสธว่าจะไม่มีผู้ใดได้ออกจากนรกหลังจากที่ได้เข้าไปแล้ว ดังนั้นพวกท่านจึงกล่าวถึงหะดีษเพียงส่วนนี้ ซึ่งมีตัวบทที่ชัดแจ้งในการโต้แย้งพวกเขา ในสิ่งที่พวกเขายึดถือ อันเป็นบิดอะฮ์ที่ขัดแย้งกับหะดีษทั้งหลาย»⁽¹⁾

จากนั้นท่านจึงได้ยกเนื้อหาของหะดีษเรื่องแตร (หะดีษ อัศ-ศูร) มาประกอบ

ในคำกล่าวของมุหัมมัด บิน มุหัมมัด บิน อบิลอิซ อัล-หะนะฟีย์ นั้น มีประเด็นหลายประการ ได้แก่

1 – ท่านได้ยืนยันว่ามีปัญหาข้อสงสัยดังกล่าวอยู่จริงในหะดีษเหล่านี้ และในบรรดาผู้ที่กล่าวถึงปัญหาข้อสงสัยนี้ ได้แก่ อิบนุ…

⁽¹⁾ ชัรห์ อัฏ-เฏาะหาวิยะฮ์ หน้า 255

ฮะญัร อัล-อัสเกาะลานีย์ และท่านได้ยกคำพูดนี้มาจากอัด-ดาวัรดีย์ ซึ่งกล่าวว่า «ดูเหมือนว่าผู้รายงานหะดีษนี้ได้นำเรื่องหนึ่งมาประกอบเข้ากับสิ่งที่ไม่ใช่ที่มาเดิมของมัน เพราะในตอนต้นของหะดีษกล่าวถึงการให้ชะฟาอะฮ์ (การขอความช่วยเหลือ) เพื่อปลดเปลื้องจากความทุกข์ยากในสถานที่ยืนรอ (อัล-เมาก็อฟ) แต่ในตอนท้ายกลับกล่าวถึงชะฟาอะฮ์เพื่อนำผู้คนออกจากนรก หมายความว่า ชะฟาอะฮ์ประเภทหลังนี้จะเกิดขึ้นหลังจากที่ผู้คนได้ย้ายออกจากสถานที่ยืนรอ ได้ข้ามสะพานศิรอฏ และผู้ที่ตกลงไปได้ตกลงไปในนรกในสภาพนั้นแล้ว จากนั้นจึงจะเกิดชะฟาอะฮ์เพื่อนำผู้คนออกจากนรก»⁽¹⁾ หลังจากยกคำพูดของอัด-ดาวัรดีย์มาแล้ว อิบนุฮะญัรกล่าวว่า «นี่คือข้อติดขัดที่หนักแน่น»⁽²⁾

๒ – ผู้อธิบายหนังสืออัฏ-เฏาะฮาวิยะฮ์ได้ตอบข้อติดขัดนี้ไว้ ดังที่เราได้ยกคำพูดของท่านมาแล้วว่า บรรดาผู้ที่ถ่ายทอดตัวบทเหล่านี้ได้ถ่ายทอดไว้ไม่ครบถ้วน และเหตุที่ถ่ายทอดไม่ครบถ้วนนั้นก็เพราะพวกเขามุ่งจะโต้แย้งพวกเคาะวาริจญ์ ซึ่งปฏิเสธว่าไม่มีผู้ใดจะได้ออกจากนรกหลังจากที่ได้เข้าไปแล้ว และอ้างว่าทุกคนที่เข้านรกจะต้องอยู่ในนรกตลอดกาล ท่านได้ใช้หะดีษเรื่องแตร (อัศ-ศูร) เป็นหลักฐานสนับสนุนทัศนะของท่าน ซึ่งในหะดีษนั้นระบุไว้อย่างชัดเจนว่า ท่านเราะซูล ﷺ จะให้ชะฟาอะฮ์ครั้งแรกเพื่อให้อัลลอฮ์ (อัล-หัก) เสด็จมาตัดสินระหว่างมนุษย์ จากนั้นท่านจะให้ชะฟาอะฮ์อีกครั้งหนึ่งเพื่อให้ผู้คนได้เข้าสวรรค์ หากหะดีษเรื่องแตรนี้เป็นหะดีษที่ถูกต้อง (เศาะฮีหฺ) ก็ย่อมจะเป็นทางคลี่คลายข้อติดขัดนี้ได้ แต่มันเป็นหะดีษที่อ่อน (เฎาะอีฟ) ดังที่ชัยค์นาศิรุดดีน อัล-อัลบานีย์ได้ชี้แจงไว้ในการตรวจสอบหะดีษต่าง ๆ ในหนังสืออัฏ-เฏาะฮาวิยะฮ์ของท่าน

فيأتون محمدا فيقوم ويؤذن له

وترسل الأمانة والرحم ، فيقومان جنبي الصراط يمينا وشمالا ، فيمر أولكم

และบางทีทัศนะที่อัล-กอฎี อิยาฎ ได้เสนอไว้ และอันนะวะวีย์ อิบนุฮะญัร ตลอดจนท่านอื่น ๆ ได้คล้อยตาม อาจมีความละเอียดถี่ถ้วนและประสานตัวบทได้ดีกว่าสิ่งที่ผู้อธิบายหนังสืออัฏ-เฏาะฮาวิยะฮ์ได้กล่าวไว้ อิบนุฮะญัรกล่าวว่า «อิยาฎได้ตอบข้อติดขัดนี้ไว้ และอันนะวะวีย์กับท่านอื่น ๆ ได้คล้อยตาม โดยกล่าวว่า ในหะดีษของหุซัยฟะฮ์ (ร.ฎ.) ซึ่งรายงานควบคู่กับหะดีษของอบูฮุร็อยเราะฮ์ (ร.ฎ.) มีระบุไว้หลังจากถ้อยคำที่ว่า «แล้วพวกเขาก็จะมาหามุฮัมมัด ท่านจึงลุกขึ้นและได้รับอนุญาต» หมายถึงอนุญาตให้ให้ชะฟาอะฮ์ «และความไว้วางใจ (อัล-อะมานะฮ์) กับเครือญาติ (อัร-เราะฮิม) จะถูกส่งมา ทั้งสองจะยืนอยู่ ณ สองข้างของสะพานศิรอฏ ทั้งทางขวาและทางซ้าย แล้วคนแรก ๆ ในหมู่พวกท่านก็จะผ่านไป…

⁽¹⁾ ฟัตหุลบารีย์ (11/437) ⁽²⁾ ฟัตหุลบารีย์ (11/438)

…ดุจสายฟ้าแลบ» จนจบหะดีษ

อัลกอฎีอิยาฎกล่าวว่า "ด้วยเหตุนี้ ถ้อยความทั้งหมดจึงเชื่อมโยงกันได้ เพราะชะฟาอะฮ์ที่ผู้คนพากันมาพึ่งท่านนั้น คือการขอให้พวกเขาพ้นจากความทุกข์ยากในที่ยืนรอ (เมาฏิฟ) จากนั้นจึงเป็นชะฟาอะฮ์เพื่อนำผู้คนออกจากนรก ในหะดีษของอบูฮุร็อยเราะฮ์ (ร.ฎ.) มีระบุว่า... มีคำสั่งให้แต่ละประชาชาติติดตามสิ่งที่ตนเคยเคารพสักการะ จากนั้นมีการแยกพวกมุนาฟิกออกจากบรรดาผู้ศรัทธา แล้วชะฟาอะฮ์จึงเกิดขึ้นหลังจากวางสะพานศิรอฏและการข้ามสะพานนั้นแล้ว ดังนั้น คำสั่งให้แต่ละประชาชาติติดตามสิ่งที่ตนเคยเคารพสักการะจึงเป็นจุดเริ่มต้นของการตัดสินและการปลดเปลื้องความทุกข์ยากในที่ยืนรอ" ท่านกล่าวอีกว่า "ด้วยวิธีนี้ ตัวบทของหะดีษทั้งหลายจึงประสานกันได้ และความหมายของมันก็เรียงลำดับกันอย่างเป็นระบบ"⁽¹⁾

حتى يجيء الرجل فلا يستطيع السير إلا زحفاً وفي جانبي الصراط كلاليب مأمورة بأخذ من أمرت به، فمخدوش ناج ومكدوس في النار

ท่านอัลหาฟิซอิบนุหะญัรได้อธิบายประเด็นนี้ให้ชัดเจนยิ่งขึ้น และนำตัวบทที่บ่งชี้ว่าในหะดีษบางบทมีการรายงานแบบย่อมาแสดง โดยกล่าวว่า "ข้าพเจ้าขอกล่าวว่า ดูเหมือนว่าผู้รายงานบางคนจำสิ่งที่ผู้รายงานอีกคนหนึ่งจำไม่ได้ ส่วนที่เหลือจะกล่าวถึงในการอธิบายหะดีษของบทถัดไป ซึ่งมีข้อความว่า «จนกระทั่งชายคนหนึ่งมาถึง เขาไม่สามารถเดินได้นอกจากต้องคลานไป และที่สองข้างของสะพานศิรอฏมีขอเกี่ยวซึ่งถูกสั่งให้เกี่ยวผู้ที่มันได้รับคำสั่งให้เกี่ยว บางคนถูกข่วนเป็นแผลแต่รอดพ้นไปได้ และบางคนถูกผลักกองทับถมลงไปในนรก» จากข้อความนี้จึงเห็นได้ชัดว่า สิ่งแรกที่ท่านนบี ﷺ ให้ชะฟาอะฮ์คือ เพื่อให้มีการตัดสินระหว่างมนุษย์ทั้งหลาย และชะฟาอะฮ์สำหรับผู้ที่จะถูกนำออกจากนรก จากบรรดาผู้ที่ตกลงไปนั้น จะเกิดขึ้นหลังจากนั้น

إن الشمس تدنو حتى يبلغ العرق نصف الأذن، فبينما هم كذلك استغاثوا بآدم ثم بموسى ثم بمحمد فيشفع لِيُقضي بين الخلق، فيمشي حتى يأخذ بحلقة الباب، فيومئذ يبعثه الله مقاماً محمودا يحمده أهل الجمع كلهم

เรื่องนี้ปรากฏอย่างชัดแจ้งในหะดีษของอิบนุอุมัร (ร.ฎ.) ซึ่งท่านได้รายงานไว้อย่างย่อ ขณะที่อนัส (ร.ฎ.) และอบูฮุร็อยเราะฮ์ (ร.ฎ.) ได้รายงานไว้อย่างยาว หะดีษนี้ได้ผ่านมาแล้วในกิตาบอัซซะกาฮ์ ผ่านสายรายงานของหัมซะฮ์ บิน อับดุลลอฮ์ บิน อุมัร จากบิดาของเขา ด้วยถ้อยคำว่า «แท้จริงดวงอาทิตย์จะเคลื่อนเข้ามาใกล้ จนกระทั่งเหงื่อท่วมถึงครึ่งหู ขณะที่พวกเขาอยู่ในสภาพเช่นนั้น พวกเขาก็ขอความช่วยเหลือจากนบีอาดัม แล้วนบีมูซา แล้วนบีมุหัมมัด ท่านจึงให้ชะฟาอะฮ์เพื่อให้มีการตัดสินระหว่างมนุษย์ทั้งหลาย ท่านเดินไปจนกระทั่งจับห่วงประตู (สวรรค์) ในวันนั้นเองอัลลอฮ์จะทรงให้ท่านได้รับตำแหน่งอันน่าสรรเสริญ (อัลมะกอม อัลมะห์มูด) ซึ่งผู้คนทั้งหมดที่ชุมนุมอยู่ ณ ที่นั้นต่างสรรเสริญท่าน»"

ثم أمتدحه بمدحة يرضى بهاعني، ثم يؤذن لي في الكلام، ثم تمر أمتي على الصراط وهو منصوب بين ظهراني جهنم فيمرون

ในหะดีษของอุบัย บิน กะอับ (ร.ฎ.) ที่อบูยะอ์ลารายงานไว้ มีข้อความว่า «แล้วฉันจะสรรเสริญพระองค์ด้วยคำสรรเสริญที่พระองค์จะทรงพอพระทัยต่อฉัน จากนั้นฉันจะได้รับอนุญาตให้พูด แล้วประชาชาติของฉันจะข้ามสะพานศิรอฏ ซึ่งถูกทอดไว้เหนือนรกญะฮันนัม แล้วพวกเขาก็ข้ามไป»

⁽¹⁾ ฟัตหุลบารี (11/438)

فيقول عز وجل : يا محمد ما تريد أن أصنع في أمتك ؟ فأقول : يا رب عجل حسابهم

فأقول أنا لها ، حتى يأذن الله لمن يشاء ويرضى ، فإذا أراد الله أن يفرغ من خلقه نادى مناد : أين محمد وأمته

ในหะดีษของอิบนุอับบาส (ร.ฎ.) ตามสายรายงานของอับดุลลอฮ์ อิบนุลหาริษ จากท่าน ซึ่งบันทึกโดยอะห์มัด ระบุว่า «แล้วพระองค์ผู้ทรงเกรียงไกรและทรงยิ่งใหญ่ตรัสว่า โอ้มุหัมมัด เจ้าต้องการให้ข้ากระทำสิ่งใดแก่อุมมะฮ์ของเจ้า? ฉันจึงทูลว่า โอ้พระผู้อภิบาลของข้า ขอพระองค์ทรงเร่งการสอบสวนพวกเขาด้วยเถิด» และในอีกรายงานหนึ่งจากอิบนุอับบาส (ร.ฎ.) ซึ่งบันทึกโดยอะห์มัดและอบูยะอ์ลา ระบุว่า «ฉันจึงกล่าวว่า ฉันนี่แหละที่จะรับหน้าที่นี้ จนกระทั่งอัลลอฮ์ทรงอนุญาตแก่ผู้ที่พระองค์ทรงประสงค์และทรงพอพระทัย ครั้นเมื่ออัลลอฮ์ทรงประสงค์จะเสร็จสิ้นจากการตัดสินสิ่งถูกสร้างของพระองค์ ผู้ประกาศก็จะประกาศว่า มุหัมมัดและอุมมะฮ์ของเขาอยู่ที่ไหน?»

อัฏ-ฏีบีย์ได้กล่าวถึงคำตอบต่อข้อติดขัดนี้ด้วยอีกแนวทางหนึ่ง โดยกล่าวว่า เป็นไปได้ที่คำว่า "ไฟนรก" ในที่นี้จะหมายถึงการถูกกักขัง ความทุกข์ระทม และความยากลำบากที่ผู้คนในสถานที่ยืนรอ (เมาก์ิฟ) ประสบอยู่ อันเนื่องมาจากดวงอาทิตย์ที่เคลื่อนเข้ามาใกล้ศีรษะของพวกเขา และความทุกข์ทรมานจากความร้อนและการแผดเผาของมัน จนกระทั่งเหงื่อท่วมถึงปากของพวกเขา และคำว่า "การออกจากไฟนรก" ก็หมายถึงการที่พวกเขาได้รับการปลดปล่อยจากสภาพที่พวกเขาประสบอยู่นั้น

فيقول من كان يعبد شيئا فليتبعه

อิบนุหะญัรกล่าวว่า "นี่เป็นความเป็นไปได้ที่ห่างไกล เว้นแต่จะกล่าวว่า มีการนำออกเกิดขึ้นสองครั้ง ครั้งแรกถูกกล่าวถึงในหะดีษของบทนี้ตามสายรายงานที่แตกต่างกันของมัน ซึ่งหมายถึงการปลดปล่อยจากความทุกข์ระทมในสถานที่ยืนรอ และครั้งที่สองอยู่ในหะดีษของบทถัดไป โดยคำกล่าวในหะดีษนั้นที่ว่า «แล้วพระองค์ตรัสว่า ผู้ใดเคยเคารพบูชาสิ่งใด ก็จงติดตามสิ่งนั้นไป» จะเกิดขึ้นภายหลังการปลดปล่อยจากสถานที่ยืนรอเสร็จสิ้นสมบูรณ์ การตั้งสะพานศิรอฏ และการอนุญาตให้ข้ามสะพานนั้นแล้ว ส่วนการนำออกครั้งที่สองจะเกิดขึ้นแก่ผู้ที่ร่วงหล่นลงไปในไฟนรกขณะข้ามสะพาน เช่นนี้ทั้งสองรายงานก็จะสอดคล้องเป็นอันหนึ่งอันเดียวกัน"

فيقال أدخل من أمتك من الباب الأيمن من أبواب الجنة من لا حساب عليه ولا عذاب

فأقول وعدتني الشفاعة فشفعني في أهل الجنة يدخلون الجنة ، فيقول الله : وقد شفعتك فيهم وأذنت لهم في دخول الجنة

อัล-กุรฏุบีย์ได้ตอบข้อติดขัดในประเด็นหลักว่า ในตอนท้ายของหะดีษอบูซุรอะฮ์ จากอบูฮุร็อยเราะฮ์ (ร.ฎ.) หลังจากที่ท่านนบี ﷺ กล่าวว่า "ฉันจึงทูลว่า โอ้พระผู้อภิบาลของข้า อุมมะฮ์ของข้า อุมมะฮ์ของข้า" มีระบุว่า «แล้วมีเสียงกล่าวว่า จงนำผู้ที่ไม่ต้องถูกสอบสวนและไม่ต้องถูกลงโทษจากอุมมะฮ์ของเจ้าเข้าสวรรค์ทางประตูด้านขวาจากบรรดาประตูสวรรค์» ท่านกล่าวว่า ในเรื่องนี้มีสิ่งที่บ่งชี้ว่าท่านนบี ﷺ ได้รับการตอบรับการขอชะฟาอะฮ์ในสิ่งที่ท่านขอให้เร่งการสอบสวน เพราะเมื่อท่านได้รับอนุญาตให้นำผู้ที่ไม่ต้องถูกสอบสวนเข้าสวรรค์ ย่อมบ่งชี้ว่าผู้ที่ต้องถูกสอบสวนนั้นถูกเลื่อนออกไปเพื่อรับการสอบสวน และในหะดีษเรื่องแตร (อัศ-ศูร) ฉบับยาวที่บันทึกโดยอบูยะอ์ลา มีระบุว่า «ฉันจึงทูลว่า พระองค์ได้ทรงสัญญาชะฟาอะฮ์แก่ข้าไว้ ขอพระองค์ทรงตอบรับชะฟาอะฮ์ของข้าให้แก่ชาวสวรรค์ได้เข้าสวรรค์ด้วยเถิด แล้วอัลลอฮ์ตรัสว่า ข้าได้ตอบรับชะฟาอะฮ์ของเจ้าในเรื่องของพวกเขาแล้ว และข้าได้อนุญาตให้พวกเขาเข้าสวรรค์แล้ว»

ข้าพเจ้าขอกล่าวว่า ในเรื่องนี้มีการบ่งบอกเป็นนัยว่า การนำเสนอ (อัล-อัรฎ์) ตาชั่ง (อัล-มีซาน) และการปลิวว่อนของบันทึกการงาน จะเกิดขึ้นใน […]

…ณ สถานที่นั้น จากนั้นผู้ประกาศจะประกาศว่า ให้แต่ละประชาชาติติดตามสิ่งที่ตนเคยเคารพสักการะ แล้วบรรดาผู้ปฏิเสธศรัทธาก็จะร่วงลงไปในนรก ต่อมาจะมีการแยกผู้ศรัทธาออกจากพวกมุนาฟิกด้วยการทดสอบด้วยการสุญูดเมื่อมีการเปิดหน้าแข้ง (กัชฟุสสาก) หลังจากนั้นจะมีการอนุญาตให้ตั้งสะพานศิรอฏและให้ข้ามไป แสงสว่างของพวกมุนาฟิกจะดับลง แล้วพวกเขาก็จะร่วงลงไปในนรกเช่นกัน ส่วนบรรดาผู้ศรัทธาจะข้ามสะพานนั้นไปสู่สวรรค์ ในหมู่ผู้ทำบาปบางคนจะร่วงหล่นลงไป และบางคนในหมู่ผู้ที่รอดพ้นจะถูกให้หยุดอยู่ที่ "อัลเกาะนเฏาะเราะฮ์" (สะพานเล็ก) เพื่อชำระสิทธิระหว่างกัน จากนั้นพวกเขาจึงจะได้เข้าสวรรค์»⁽¹⁾

ข้าพเจ้าขอกล่าวว่า หากรายงานนี้ถูกต้องจริง ก็จะขจัดข้อสงสัยดังกล่าวไปได้ แต่อัลกัลบีนั้นเป็นผู้รายงานที่อ่อน (เฎาะอีฟ) และถึงกระนั้นเขาก็ไม่ได้ระบุสายรายงาน (สะนัด) ของมันไว้ อีกทั้งรายงานนี้ยังขัดแย้งกับหะดีษเศาะฮีหฺที่ระบุไว้อย่างชัดแจ้งว่า การที่บรรดาผู้ศรัทธาไปขอ (ความช่วยเหลือ) จากบรรดานบีทีละท่านนั้น เกิดขึ้น ณ สถานที่ยืนรอ (อัลเมากิฟ) ก่อนที่บรรดาผู้ศรัทธาจะเข้าสวรรค์ และอัลลอฮ์ทรงรู้ดียิ่ง

⁽¹⁾ ฟัตหุลบารี (11/438)

หัวข้อที่สาม

ชะฟาอะฮ์ที่ถูกตอบรับ ชะฟาอะฮ์ที่ถูกปฏิเสธ และประเภทต่าง ๆ ของชะฟาอะฮ์ที่ถูกตอบรับ

บรรดาหะดีษที่เราได้นำเสนอไปแล้วนั้นได้บ่งชี้ถึงชะฟาอะฮ์ (การให้ความช่วยเหลือ) สองประเภทที่จะเกิดขึ้นในวันนั้น

ประเภทที่หนึ่ง: ชะฟาอะฮ์อันยิ่งใหญ่ (อัช-ชะฟาอะฮ์ อัล-อุซมา) ซึ่งก็คือ "อัล-มะกอม อัล-มะห์มูด" (ตำแหน่งอันน่าสรรเสริญ) ที่ผู้คนรุ่นแรกและรุ่นหลังต่างพากันร้องขอต่อท่านเราะซูล ﷺ ให้ท่านทำการชะฟาอะฮ์ต่อพระผู้อภิบาลของท่าน เพื่อให้ปวงบ่าวรอดพ้นจากความน่าสะพรึงกลัวของทุ่งมะห์ชัร (ทุ่งชุมนุม)

ประเภทที่สอง: ชะฟาอะฮ์ให้แก่ผู้กระทำบาปจากบรรดาผู้ยึดมั่นในเตาฮีดที่ได้เข้านรกไปแล้ว และจะได้กล่าวถึงประเภทนี้ในหัวข้อ "การเข้าสวรรค์" จากหนังสือ "สวรรค์และนรก" อินชาอัลลอฮ์

ยังมีอีกหลายประเภทที่ถูกกล่าวถึงในหะดีษต่าง ๆ ซึ่งเราจะกล่าวถึงในที่นี้โดยสังเขป ดังนี้

ประเภทที่หนึ่งและที่สอง: ชะฟาอะฮ์ของท่านเราะซูล ﷺ ให้แก่กลุ่มชนที่ความดีและความชั่วของพวกเขามีเท่ากัน ท่านจะชะฟาอะฮ์ให้พวกเขาเพื่อให้ได้เข้าสวรรค์ และให้แก่อีกกลุ่มหนึ่งที่ถูกสั่งให้นำตัวไปยังนรกแล้ว เพื่อไม่ให้พวกเขาต้องเข้านรก

ประเภทที่สาม: ชะฟาอะฮ์ของท่าน ﷺ ในการยกระดับขั้นของผู้ที่ได้เข้าสวรรค์ ให้สูงขึ้นเหนือกว่าสิ่งที่ผลตอบแทนแห่งการงานของพวกเขาควรได้รับ

ประเภทที่สี่: ชะฟาอะฮ์ให้แก่กลุ่มชนที่จะได้เข้าสวรรค์โดยไม่ต้องถูกสอบสวน และสามารถยกหลักฐานสำหรับเรื่องนี้ได้ด้วยหะดีษของอุกกาชะฮ์ อิบนุมิห์ศ็อน (ร.ฎ.) ซึ่งท่านเราะซูล ﷺ ได้ขอดุอาอ์ให้เขาเป็นหนึ่งในเจ็ดสิบ

…พันคน ผู้ที่จะได้เข้าสวรรค์โดยไม่ต้องถูกสอบสวน หะดีษนี้มีบันทึกอยู่ในเศาะฮีหัยน์ (เศาะฮีหฺอัล-บุคอรีและเศาะฮีหฺมุสลิม)

ประเภทที่ห้า: การให้ความช่วยเหลือ (ชะฟาอะฮ์) ของท่านเราะซูล ﷺ เพื่อลดหย่อนการลงโทษแก่ท่านอบูฏอลิบผู้เป็นลุงของท่าน อัลลอฮ์จะทรงนำเขาออกมาด้วยชะฟาอะฮ์นั้นไปสู่ไฟนรกที่ตื้นเพียงท่วมเท้าทั้งสองของเขา แต่ถึงกระนั้นมันสมองของเขาก็ยังเดือดพล่านเพราะความร้อนนั้น

ประเภทที่หก: การให้ความช่วยเหลือของท่านเพื่อขออนุญาตให้บรรดาผู้ศรัทธาได้เข้าสวรรค์ ซึ่งจะได้กล่าวถึงประเภทนี้ในหมวดว่าด้วยสวรรค์ อินชาอัลลอฮ์⁽¹⁾

การให้ความช่วยเหลือแก่ผู้ที่กระทำบาปนั้นมิได้เป็นสิทธิเฉพาะของท่านเราะซูล ﷺ เท่านั้น บรรดานบี บรรดาผู้พลีชีพ และบรรดาผู้รู้ก็อาจให้ความช่วยเหลือได้ และการงานของบุคคลก็อาจช่วยเหลือเจ้าของการงานนั้นได้เช่นกัน แต่ท่านเราะซูลของเรา ﷺ ได้รับส่วนในเรื่องนี้มากที่สุด ผู้อื่นนอกจากท่านก็อาจให้ความช่วยเหลือในการยกระดับขั้นของบรรดาผู้ศรัทธาได้เช่นกัน ส่วนประเภทอื่น ๆ ที่เหลือนั้นเป็นสิทธิเฉพาะของท่านเราะซูล ﷺ

مَن ذَا ٱلَّذِى يَشْفَعُ عِندَهُۥٓ إِلَّا بِإِذْنِهِۦ

وَلَا يَشْفَعُونَ إِلَّا لِمَنِ ٱرْتَضَىٰ

เหล่านี้คือประเภทของชะฟาอะฮ์ที่จะเกิดขึ้นในวันกิยามะฮ์ ส่วนชะฟาอะฮ์ที่ถูกปฏิเสธนั้น คือการช่วยเหลือแบบที่ผู้คนปฏิบัติต่อกันในโลกดุนยา กล่าวคือผู้ช่วยเหลือจะเข้าไปขอความช่วยเหลือแม้ว่าผู้ที่ถูกขอจะไม่พอใจก็ตาม และบางครั้งผู้ที่ถูกขอนั้นก็จำต้องยอมรับคำขอของบรรดาผู้ช่วยเหลือ เพราะพวกเขามีฐานะสูงส่ง มีกำลังและอำนาจมาก ชะฟาอะฮ์ลักษณะนี้คือสิ่งที่พวกมุชริกและชาวคริสต์เชื่อเกี่ยวกับพระเจ้าของพวกเขา และเป็นสิ่งที่พวกอุตริกรรม (บิดอะฮ์) ในอุมมะฮ์นี้เชื่อเกี่ยวกับบรรดาชัยค์ของพวกเขา อัลลอฮ์ได้ทรงยืนยันแล้วว่าผู้ที่เชื่อเช่นนั้นเป็นผู้มดเท็จ เพราะในวันนั้นไม่มีผู้ใดจะให้ความช่วยเหลือได้ นอกจากด้วยการอนุมัติจากอัลลอฮ์ และจะไม่มีผู้ใดให้ความช่วยเหลือได้ นอกจากเมื่ออัลลอฮ์ทรงพอพระทัยทั้งต่อผู้ให้ความช่วยเหลือและต่อผู้ที่ได้รับความช่วยเหลือ พระองค์ตรัสว่า «ใครเล่าที่จะให้ความช่วยเหลือ ณ ที่พระองค์ได้ นอกจากด้วยการอนุมัติของพระองค์» (ซูเราะฮ์อัล-บะเกาะเราะฮ์ 2:255)⁽²⁾ และพระองค์ตรัสว่า «และพวกเขาจะไม่ให้ความช่วยเหลือ นอกจากแก่ผู้ที่พระองค์ทรงพอพระทัยเท่านั้น» (ซูเราะฮ์อัล-อัมบิยาอ์ 21:28)⁽³⁾

ด้วยเหตุนี้ เมื่อบิดาของท่านนบีอิบรอฮีมได้เสียชีวิตลงในสภาพของผู้ปฏิเสธศรัทธา อัลลอฮ์จึงไม่ทรงรับการขอความช่วยเหลือจากเคาะลีลของพระองค์ (ท่านนบีอิบรอฮีม) ให้แก่บิดาของท่านใน…

⁽¹⁾ ดูเรื่องนี้ได้ใน ชัรหุลเฏาะหาวิยะฮ์ หน้า 253 ⁽²⁾ ซูเราะฮ์อัล-บะเกาะเราะฮ์ : 255 ⁽³⁾ ซูเราะฮ์อัล-อัมบิยาอ์ : 28

يلقي إبراهيم أباه آزر في يوم القيامة ، وعلى وجه آزر قترة وغبرة ، فيقول له إبراهيم : ألم أقل لك : لا تعصني ؟ فيقول له أبوه : فاليوم لا أعصيك ، فيقول إبراهيم : يا رب ، إنك وعدتني أن لا تخزني يوم يبعثون ، فأي خزي أخزى من أبي الأبعد ؟ فيقول الله تعالى : إني حرمت الجنة على الكافرين . ثم يقال لإبراهيم : ما تحت قدميك ؟ فينظر فإذا هو بذيخ متلطخ ، فيؤخذ بقوائمه ، فيلقى في النار

…วันนั้น: อัล-บุคอรีย์ได้รายงานไว้ในเศาะฮีหฺของท่าน จากอบูฮุร็อยเราะฮ์ (ร.ฎ.) จากท่านนบี ﷺ ว่า ท่านกล่าวว่า «ในวันกิยามะฮ์ อิบรอฮีมจะได้พบกับอาซัรผู้เป็นบิดาของท่าน โดยที่ใบหน้าของอาซัรนั้นดำคล้ำและเปื้อนฝุ่นธุลี อิบรอฮีมจึงกล่าวแก่เขาว่า "ฉันมิได้บอกท่านแล้วหรือว่า อย่าได้ฝ่าฝืนฉัน?" บิดาของท่านจึงกล่าวว่า "วันนี้ฉันจะไม่ฝ่าฝืนเจ้าแล้ว" อิบรอฮีมจึงกล่าวว่า "โอ้พระผู้อภิบาลของข้าพระองค์ แท้จริงพระองค์ได้ทรงสัญญาไว้กับข้าพระองค์ว่าจะไม่ทรงทำให้ข้าพระองค์ต้องอัปยศในวันที่พวกเขาถูกฟื้นคืนชีพ แล้วจะมีความอัปยศใดเล่าที่น่าอัปยศยิ่งไปกว่า (การที่) บิดาของข้าพระองค์ต้องอยู่ห่างไกล (จากความเมตตาของพระองค์) เช่นนี้?" อัลลอฮ์ ตะอาลา จึงตรัสว่า "แท้จริงข้าได้ห้ามสวรรค์แก่บรรดาผู้ปฏิเสธศรัทธา" จากนั้นจะมีเสียงกล่าวแก่อิบรอฮีมว่า "อะไรอยู่ใต้เท้าทั้งสองของเจ้า?" ท่านจึงมองดู แล้วก็พบว่า (บิดาของท่านได้กลายเป็น) ไฮยีนาตัวผู้ที่เปรอะเปื้อนไปด้วยสิ่งโสโครก แล้วมันก็ถูกจับที่ขาทั้งสี่และถูกโยนลงไปในนรก»⁽¹⁾

⁽¹⁾ มิชกาตุลมะศอบีหฺ 3/58

(หน้านี้เป็นหน้าว่าง ไม่มีข้อความ)

บทที่สิบ: การสอบสวนและการตอบแทน

บทนำ: ความหมายของการสอบสวนและการตอบแทน

การสอบสวนและการตอบแทน หมายถึง การที่อัลลอฮ์ผู้ทรงสัจธรรม ผู้ทรงจำเริญและสูงส่ง ทรงให้บ่าวทั้งหลายของพระองค์ยืนอยู่เบื้องหน้าพระองค์ และทรงให้พวกเขารับรู้ถึงการงานที่พวกเขาได้กระทำ ถ้อยคำที่พวกเขาได้กล่าว และสภาพที่พวกเขาเคยเป็นในชีวิตดุนยา ไม่ว่าจะเป็นการมีอีมานหรือการปฏิเสธศรัทธา การยืนหยัดในแนวทางอันเที่ยงตรงหรือการเบี่ยงเบน การภักดีหรือการฝ่าฝืน ตลอดจนผลตอบแทนหรือการลงโทษที่พวกเขาสมควรได้รับจากสิ่งที่พวกเขาได้ประกอบไว้ล่วงหน้า และการที่บ่าวทั้งหลายได้รับบันทึกการงานของตนด้วยมือขวาหากพวกเขาเป็นคนดี และด้วยมือซ้ายหากพวกเขาเป็นคนชั่ว

การสอบสวนนั้นครอบคลุมถึงสิ่งที่อัลลอฮ์ตรัสแก่บ่าวของพระองค์ สิ่งที่พวกเขากล่าวต่อพระองค์ หลักฐานและข้อพิสูจน์ที่พระองค์ทรงนำมายืนยันต่อพวกเขา การให้การของบรรดาพยาน และการชั่งน้ำหนักการงาน

การสอบสวนนั้นมีทั้งแบบที่ยากลำบากและแบบที่ง่ายดาย มีทั้งแบบที่เป็นการให้เกียรติ และแบบที่เป็นการตำหนิประณามและการทำให้อับอายจนไร้ข้อแก้ตัว และมีทั้งแบบที่เป็นความกรุณาและการให้อภัย โดยผู้ทรงดำเนินการทั้งหมดนั้นคือพระผู้ทรงเอื้ออารีที่สุดในบรรดาผู้เอื้ออารีทั้งหลาย

บทที่หนึ่ง

ฉากแห่งการสอบสวน

وَأَشْرَقَتِ ٱلْأَرْضُ بِنُورِ رَبِّهَا وَوُضِعَ ٱلْكِتَـٰبُ وَجِا۟ىٓءَ بِٱلنَّبِيِّـۧنَ وَٱلشُّهَدَآءِ وَقُضِىَ بَيْنَهُم بِٱلْحَقِّ وَهُمْ لَا يُظْلَمُونَ ﴿٦٩﴾

พระผู้อภิบาลของเราได้ทรงบอกเล่าแก่เราถึงฉากแห่งการสอบสวนและการตอบแทนในวันแห่งการสอบสวน โดยตรัสว่า «และแผ่นดินจะสว่างไสวด้วยรัศมีแห่งพระผู้อภิบาลของมัน บันทึกจะถูกวางลง บรรดานบีและบรรดาพยานจะถูกนำมา และจะมีการตัดสินระหว่างพวกเขาด้วยความเป็นธรรม โดยที่พวกเขาจะไม่ถูกอธรรม» (ซูเราะฮ์อัซ-ซุมัร 39:69)⁽¹⁾ เพียงพอแล้วสำหรับเราที่จะรู้ว่า ผู้ตัดสินและผู้สอบสวนในวันนั้นคือผู้ทรงตัดสินอันเที่ยงธรรม ผู้ทรงดำรงและทรงบริหารชั้นฟ้าทั้งหลายและแผ่นดิน เพื่อให้เราประจักษ์ถึงความยิ่งใหญ่ ความเกรียงไกร และความน่าเกรงขามของฉากนี้

هَلْ يَنظُرُونَ إِلَّآ أَن يَأْتِيَهُمُ ٱللَّهُ فِى ظُلَلٍ مِّنَ ٱلْغَمَامِ وَٱلْمَلَـٰٓئِكَةُ وَقُضِىَ ٱلْأَمْرُ ۚ وَإِلَى ٱللَّهِ تُرْجَعُ ٱلْأُمُورُ ﴿٢١٠﴾

ความสว่างไสวที่ระบุไว้ในอายะฮ์นี้ อาจเกิดขึ้นในขณะที่พระราชาผู้ทรงเกรียงไกรเสด็จมาเพื่อทรงตัดสินชี้ขาด อัลลอฮ์ตะอาลาตรัสว่า «พวกเขาจะรอคอยสิ่งใดเล่า นอกจากการที่อัลลอฮ์จะเสด็จมายังพวกเขาในร่มเงาแห่งเมฆ พร้อมด้วยมะลาอิกะฮ์ และกิจการนั้นก็ได้รับการตัดสินแล้ว และยังอัลลอฮ์นั้นกิจการทั้งหลายจะถูกนำกลับไป» (ซูเราะฮ์อัล-บะเกาะเราะฮ์ 2:210)⁽²⁾ นี่คือการเสด็จมาของอัลลอฮ์ ซึ่งพระองค์ทรงรู้ดียิ่งถึงลักษณะของมัน เราศรัทธาต่อสิ่งนี้และรู้ว่ามันเป็นความจริง เราไม่ตีความให้ผิดไปจากความหมายที่แท้จริง ไม่บิดเบือน และไม่ปฏิเสธมัน

وَوُضِعَ الْكِتَابُ فَتَرَى الْمُجْرِمِينَ مُشْفِقِينَ مِمَّا فِيهِ وَيَقُولُونَ يَا وَيْلَتَنَا مَالِ هَـٰذَا الْكِتَابِ لَا يُغَادِرُ صَغِيرَةً وَلَا كَبِيرَةً إِلَّا أَحْصَاهَا ۚ وَوَجَدُوا مَا عَمِلُوا حَاضِرًا ۗ وَلَا يَظْلِمُ رَبُّكَ

อายะฮ์นี้ยังระบุถึงการมาของมะลาอิกะฮ์ด้วย นั่นคือสถานการณ์อันยิ่งใหญ่ที่มะลาอิกะฮ์ของพระผู้ทรงเมตตาจะมาปรากฏพร้อมกับบันทึกการงาน ซึ่งได้จดบันทึกการกระทำ พฤติกรรม และคำพูดของสรรพสิ่งไว้ครบถ้วน เพื่อให้เป็นหลักฐานยืนยันต่อปวงบ่าว บันทึกนั้นไม่ละเว้นสิ่งใด ไม่ว่าเล็กหรือใหญ่ นอกจากได้จดไว้ทั้งสิ้น «และบันทึกจะถูกวางลง แล้วเจ้าจะเห็นบรรดาผู้กระทำผิดหวาดกลัวต่อสิ่งที่มีอยู่ในนั้น และพวกเขาจะกล่าวว่า "โอ้ ความวิบัติแก่เราแล้ว บันทึกนี้เป็นอะไรไป มันไม่ละเว้นสิ่งเล็กและสิ่งใหญ่ นอกจากได้จดไว้ทั้งหมด" และพวกเขาจะพบสิ่งที่พวกเขาได้กระทำไว้ปรากฏอยู่ต่อหน้า และพระผู้อภิบาลของเจ้าจะไม่ทรงอธรรมต่อผู้ใดเลย» (ซูเราะฮ์อัล-กะฮ์ฟี 18:47)⁽³⁾

ในสถานการณ์แห่งการตัดสินและการสอบสวนนั้น บรรดาเราะซูลจะถูกนำมา และพวกท่านจะถูกสอบถามถึงอะมานะฮ์ที่ […] ได้มอบหมายให้แก่พวกท่าน

⁽¹⁾ ซูเราะฮ์อัซ-ซุมัร : 69 ⁽²⁾ ซูเราะฮ์อัล-บะเกาะเราะฮ์ : 210 ⁽³⁾ ซูเราะฮ์อัล-กะฮ์ฟี : 47

…ที่อัลลอฮ์ได้ทรงมอบหมายแก่พวกเขา นั่นคือการเผยแผ่วะห์ยูของอัลลอฮ์ไปยังผู้คนที่พวกเขาถูกส่งไปหา และพวกเขาจะเป็นพยานต่อกลุ่มชนของพวกเขาในสิ่งที่พวกเขารู้เห็นจากกลุ่มชนเหล่านั้น

ในวันอันยิ่งใหญ่นั้น บรรดาพยานจะยืนขึ้นเป็นพยานต่อสรรพสิ่งถึงสิ่งที่พวกเขาได้กระทำไว้ บรรดาพยานเหล่านั้นคือมะลาอิกะฮ์ที่เคยบันทึกการงานของมนุษย์แต่ละคน บรรดานบีและบรรดาผู้รู้ก็จะเป็นพยานด้วย เช่นเดียวกับที่แผ่นดิน ฟากฟ้า และวันคืนต่าง ๆ จะเป็นพยานต่อปวงบ่าว

ปวงบ่าวที่พระผู้ทรงสัจธรรมทรงเปิดศาลอันยิ่งใหญ่ของพระองค์เพื่อสอบสวนพวกเขาจะถูกนำมา พวกเขาจะถูกจัดให้ยืนเป็นแถว ๆ เพื่อถูกนำเสนอต่อพระผู้อภิบาลแห่งปวงบ่าว

وَعُرِضُوا۟ عَلَىٰ رَبِّكَ صَفًّا

«และพวกเขาจะถูกนำมาเสนอต่อพระผู้อภิบาลของเจ้าเป็นแถว»⁽¹⁾

ผู้กระทำผิดในหมู่พวกเขาจะถูกนำมา ได้แก่ผู้ที่ปฏิเสธบรรดาเราะซูล ฝ่าฝืนต่อพระผู้อภิบาลของพวกเขา และทำตัวยิ่งใหญ่ในแผ่นดิน พวกเขาจะถูกล่ามรวมกันด้วยโซ่ตรวน และสวมเสื้อที่ทำจากน้ำมันดิน

وَتَرَى ٱلْمُجْرِمِينَ يَوْمَئِذٍ مُّقَرَّنِينَ فِى ٱلْأَصْفَادِ ﴿٤٩﴾ سَرَابِيلُهُم مِّن قَطِرَانٍ وَتَغْشَىٰ وُجُوهَهُمُ ٱلنَّارُ ﴿٥٠﴾ لِيَجْزِىَ ٱللَّهُ كُلَّ نَفْسٍ مَّا كَسَبَتْ ۚ إِنَّ ٱللَّهَ سَرِيعُ ٱلْحِسَابِ ﴿٥١﴾

«และในวันนั้นเจ้าจะเห็นบรรดาผู้กระทำผิดถูกล่ามรวมกันด้วยโซ่ตรวน เสื้อผ้าของพวกเขาทำจากน้ำมันดิน และไฟจะคลุมใบหน้าของพวกเขา เพื่ออัลลอฮ์จะทรงตอบแทนแก่ทุกชีวิตตามที่มันได้แสวงหาไว้ แท้จริงอัลลอฮ์ทรงรวดเร็วในการชำระสอบสวน»⁽²⁾

ด้วยความน่าสะพรึงกลัวอย่างยิ่ง ประชาชาติทั้งหลายจะคุกเข่าลงเมื่อมนุษย์ถูกเรียกไปสู่การสอบสวน เพราะความยิ่งใหญ่ของสิ่งที่พวกเขาได้ประจักษ์และสภาพที่พวกเขากำลังเผชิญอยู่

وَتَرَىٰ كُلَّ أُمَّةٍ جَاثِيَةً ۚ كُلُّ أُمَّةٍ تُدْعَىٰٓ إِلَىٰ كِتَـٰبِهَا ٱلْيَوْمَ تُجْزَوْنَ مَا كُنتُمْ تَعْمَلُونَ ﴿٢٨﴾

«และเจ้าจะเห็นทุกประชาชาติคุกเข่าลง ทุกประชาชาติจะถูกเรียกไปสู่บันทึกของตน (มีเสียงกล่าวว่า) วันนี้พวกเจ้าจะได้รับการตอบแทนตามที่พวกเจ้าเคยกระทำไว้»⁽³⁾

แท้จริงนั่นเป็นภาพเหตุการณ์อันสูงส่งและยิ่งใหญ่ เราขอวิงวอนต่ออัลลอฮ์ให้ทรงช่วยเราให้รอดพ้นในวันนั้น ด้วยความโปรดปราน ความเมตตา และความกรุณาของพระองค์

⁽¹⁾ ซูเราะฮ์อัล-กะฮ์ฟิ 18:48 ⁽²⁾ ซูเราะฮ์อิบรอฮีม 14:49–51 ⁽³⁾ ซูเราะฮ์อัล-ญาษิยะฮ์ 45:27

บทที่สอง

บรรดาผู้ปฏิเสธศรัทธาจะถูกสอบสวนหรือไม่? และเพราะเหตุใดพวกเขาจึงถูกสอบสวน?

บรรดาอุละมาอ์มีความเห็นแตกต่างกันในเรื่องของผู้ปฏิเสธศรัทธา ว่าพวกเขาจะถูกสอบบัญชีและถูกสอบสวนหรือไม่? หรือจะถูกสั่งให้นำไปสู่นรกโดยไม่มีการสอบสวนใด ๆ เพราะการงานของพวกเขาเป็นโมฆะและสูญเปล่า จึงไม่มีประโยชน์อันใดในการสอบสวนและการสอบบัญชี? และหากพวกเขาถูกสอบบัญชีและถูกสอบสวน การสอบบัญชีและการสอบสวนพวกเขามีประโยชน์อะไร?

เชคุลอิสลาม อิบนุตัยมียะฮ์ กล่าวว่า «ประเด็นนี้ บรรดานักวิชาการรุ่นหลังในสายของอิมามอะห์มัดและคนอื่น ๆ มีความเห็นขัดแย้งกัน ในบรรดาผู้ที่กล่าวว่าพวกเขาจะไม่ถูกสอบบัญชี ได้แก่ อบูบักร์ อับดุลอะซีซ, อบุลหะสัน อัต-ตะมีมี, อัล-กอฎี อบูยะอ์ลา และคนอื่น ๆ ส่วนในบรรดาผู้ที่กล่าวว่าพวกเขาจะถูกสอบบัญชี ได้แก่ อบูหัฟศ์ อัล-บัรมะกี จากสายของอิมามอะห์มัด, อบูสุลัยมาน อัด-ดิมัชกี และอบูฏอลิบ»⁽¹⁾

وَيَوْمَ يُنَادِيهِمْ فَيَقُولُ أَيْنَ شُرَكَآءِىَ ٱلَّذِينَ كُنتُمْ تَزْعُمُونَ ﴿٦٢﴾

وَيَوْمَ يُنَادِيهِمْ فَيَقُولُ مَاذَآ أَجَبْتُمُ ٱلْمُرْسَلِينَ ﴿٦٥﴾

فَأَمَّا مَن ثَقُلَتْ مَوَٰزِينُهُۥ ﴿٦﴾ فَهُوَ فِى عِيشَةٍ رَّاضِيَةٍ ﴿٧﴾ وَأَمَّا مَنْ خَفَّتْ مَوَٰزِينُهُۥ ﴿٨﴾ فَأُمُّهُۥ هَاوِيَةٌ ﴿٩﴾ وَمَآ أَدْرَىٰكَ مَا هِيَهْ ﴿١٠﴾ نَارٌ حَامِيَةٌۢ ﴿١١﴾

وَمَنْ خَفَّتْ مَوَٰزِينُهُۥ فَأُو۟لَـٰٓئِكَ ٱلَّذِينَ خَسِرُوٓا۟ أَنفُسَهُمْ فِى جَهَنَّمَ خَـٰلِدُونَ ﴿١٠٣﴾

ทัศนะที่ถูกต้องคือ บรรดาผู้ปฏิเสธศรัทธาจะถูกสอบบัญชีและถูกสอบสวน เช่นเดียวกับที่การงานของพวกเขาจะถูกชั่งน้ำหนัก และมีตัวบทมากมายที่บ่งชี้ถึงเรื่องนี้ ดังเช่นที่อัลลอฮ์ ตะอาลา ตรัสว่า «และวันที่พระองค์จะทรงเรียกพวกเขา แล้วตรัสว่า ไหนเล่าบรรดาภาคีของข้าที่พวกเจ้าเคยอ้างกัน» (ซูเราะฮ์อัล-เกาะศ็อศ 28:62)⁽²⁾ และพระดำรัสของพระองค์ที่ว่า «และวันที่พระองค์จะทรงเรียกพวกเขา แล้วตรัสว่า พวกเจ้าได้ตอบรับบรรดาเราะซูลอย่างไร» (ซูเราะฮ์อัล-เกาะศ็อศ 28:65)⁽³⁾ และพระดำรัสของพระองค์ที่ว่า «ส่วนผู้ที่ตาชั่งของเขาหนัก เขาจะอยู่ในชีวิตที่น่าพึงพอใจ และส่วนผู้ที่ตาชั่งของเขาเบา ที่พำนักของเขาคือฮาวิยะฮ์ และอะไรเล่าจะทำให้เจ้ารู้ว่ามันคืออะไร มันคือไฟที่ร้อนแรง» (ซูเราะฮ์อัล-กอริอะฮ์ 101:6–11)⁽⁴⁾ และพระดำรัสของพระองค์ที่ว่า «และผู้ใดที่ตาชั่งของเขาเบา ชนเหล่านั้นคือผู้ที่ทำให้ตัวของพวกเขาเองขาดทุน โดยพวกเขาจะพำนักอยู่ในนรกญะฮันนัมตลอดกาล» (ซูเราะฮ์อัล-มุอ์มินูน 23:103)

⁽¹⁾ มัจญ์มูอ์ ฟะตาวา เชคุลอิสลาม (4/305) ⁽²⁾ ซูเราะฮ์อัล-เกาะศ็อศ : 62 ⁽³⁾ ซูเราะฮ์อัล-เกาะศ็อศ : 65 ⁽⁴⁾ ซูเราะฮ์อัล-กอริอะฮ์ : 6–11

تَلْفَحُ وُجُوهَهُمُ ٱلنَّارُ وَهُمْ فِيهَا كَـٰلِحُونَ ﴿١٠٤﴾ أَلَمْ تَكُنْ ءَايَـٰتِى تُتْلَىٰ عَلَيْكُمْ فَكُنتُم بِهَا تُكَذِّبُونَ ﴿١٠٥﴾

«…ไฟนรกจะแผดเผาใบหน้าของพวกเขา และพวกเขาจะอยู่ในนั้นในสภาพหน้าบูดเบี้ยว อายาตของข้ามิได้ถูกอ่านให้พวกเจ้าฟังดอกหรือ แต่พวกเจ้าก็ปฏิเสธมัน»⁽¹⁾ ไม่ต้องสงสัยเลยว่าตัวบทเหล่านี้กล่าวถึงพวกกาฟิรที่เป็นมุชริก

ส่วนเหตุผลที่พวกเขาถูกสอบสวนและการงานของพวกเขาถูกชั่ง ทั้งที่การงานของพวกเขาไร้ผลและถูกปฏิเสธไปแล้วนั้น มีหลายประการ ดังนี้

وَنَضَعُ ٱلْمَوَٰزِينَ ٱلْقِسْطَ لِيَوْمِ ٱلْقِيَـٰمَةِ فَلَا تُظْلَمُ نَفْسٌ شَيْـًٔا ۖ وَإِن كَانَ مِثْقَالَ حَبَّةٍ مِّنْ خَرْدَلٍ أَتَيْنَا بِهَا ۗ وَكَفَىٰ بِنَا حَـٰسِبِينَ ﴿٤٧﴾

وَوُضِعَ الْكِتَابُ فَتَرَى الْمُجْرِمِينَ مُشْفِقِينَ مِمَّا فِيهِ وَيَقُولُونَ يَا وَيْلَتَنَا مَالِ هَـٰذَا الْكِتَابِ لَا يُغَادِرُ صَغِيرَةً وَلَا كَبِيرَةً إِلَّا أَحْصَاهَا ۚ وَوَجَدُوا مَا عَمِلُوا حَاضِرًا ۗ وَلَا يَظْلِمُ رَبُّكَ

ประการแรก เพื่อสถาปนาหลักฐานต่อพวกเขา และเพื่อแสดงความยุติธรรมของอัลลอฮ์ที่มีต่อพวกเขา ไม่มีผู้ใดรักการให้โอกาสแก้ตัวยิ่งไปกว่าอัลลอฮ์ และพระองค์คือผู้ทรงความยุติธรรมอย่างสมบูรณ์ ด้วยเหตุนี้พระองค์จึงทรงสอบถามและสอบสวนพวกเขา ทรงให้พวกเขาได้เห็นบันทึกที่รวบรวมการงานของพวกเขาไว้ และตาชั่งจะเผยให้เห็นความชั่วอันมหันต์และความน่ารังเกียจแห่งการกระทำของพวกเขา «และเราจะตั้งตาชั่งที่เที่ยงธรรมในวันกิยามะฮ์ ดังนั้นจะไม่มีชีวิตใดถูกอธรรมแม้แต่น้อย และแม้ว่า (การงานนั้น) จะมีน้ำหนักเท่าเมล็ดผักกาด เราก็จะนำมันมา และพอเพียงแล้วที่เราเป็นผู้ชำระบัญชี»⁽²⁾ และ «และบันทึกนั้นจะถูกวางลง แล้วเจ้าจะเห็นบรรดาผู้กระทำความผิดหวาดกลัวต่อสิ่งที่อยู่ในนั้น และพวกเขาจะกล่าวว่า โอ้ ความวิบัติแก่เราเถิด บันทึกนี้เป็นอะไรไป มันไม่ละเว้นสิ่งเล็กหรือสิ่งใหญ่เลย เว้นแต่ได้บันทึกไว้ทั้งหมด และพวกเขาได้พบสิ่งที่พวกเขากระทำไว้ปรากฏอยู่ต่อหน้า และพระเจ้าของเจ้าจะไม่อธรรมต่อผู้ใดเลย»⁽³⁾

อัล-กุรฏุบีย์กล่าวว่า "พระผู้ทรงสร้าง (มหาบริสุทธิ์และมหาสูงส่งยิ่ง) ทรงสอบถามสรรพสิ่งในดุนยาและอาคิเราะฮ์ เพื่อเป็นการยืนยันให้พวกเขารับ เพื่อสถาปนาหลักฐาน และเพื่อแสดงให้เห็นถึงวิทยปัญญา"⁽⁴⁾

ประการที่สอง อัลลอฮ์ทรงสอบสวนพวกเขาเพื่อตำหนิและประณามพวกเขา เชคุลอิสลาม (อิบนุตัยมียะฮ์) กล่าวว่า "การสอบสวน (อัล-หิซาบ) อาจหมายถึงการนำการงานของพวกกาฟิรมาแสดงต่อพวกเขาและตำหนิพวกเขาในการงานนั้น และอาจหมายถึงการชั่งความดีเทียบกับความชั่ว หากการสอบสวนหมายถึงความหมายแรก ก็ไม่ต้องสงสัยเลยว่าพวกเขาจะถูกสอบสวนตามความหมายนี้

แต่หากหมายถึงความหมายที่สอง โดยมุ่งหมายว่าพวกกาฟิรยังคงมีความดีหลงเหลืออยู่

⁽¹⁾ ซูเราะฮ์อัล-มุอ์มินูน : 103 ⁽²⁾ ซูเราะฮ์อัล-อัมบิยาอ์ : 47 ⁽³⁾ ซูเราะฮ์อัล-กะฮ์ฟิ : 49 ⁽⁴⁾ ตัซกิเราะฮ์ อัล-กุรฏุบีย์ : 225

…ซึ่งพวกเขาสมควรได้รับสวรรค์ด้วยสิ่งเหล่านั้น ดังนั้นนี่จึงเป็นความผิดพลาดที่ชัดเจน»⁽¹⁾

وَلَوْ تَرَىٰٓ إِذْ وُقِفُوا۟ عَلَىٰ رَبِّهِمْ ۚ قَالَ أَلَيْسَ هَـٰذَا بِٱلْحَقِّ ۚ قَالُوا۟ بَلَىٰ وَرَبِّنَا ۚ قَالَ فَذُوقُوا۟ ٱلْعَذَابَ بِمَا كُنتُمْ تَكْفُرُونَ ﴿٣٠﴾

การตำหนิ การประณาม และการกล่าวโทษนี้ปรากฏชัดในตัวบทจำนวนมาก เช่น คำตรัสของอัลลอฮ์ ตะอาลา: «และหากเจ้าได้เห็นขณะที่พวกเขาถูกนำมายืนต่อหน้าพระเจ้าของพวกเขา พระองค์ตรัสว่า “สิ่งนี้มิใช่ความจริงดอกหรือ?” พวกเขากล่าวว่า “แน่นอน ขอสาบานด้วยพระเจ้าของพวกเรา” พระองค์ตรัสว่า “ดังนั้นพวกเจ้าจงลิ้มรสการลงโทษ เนื่องด้วยสิ่งที่พวกเจ้าเคยปฏิเสธศรัทธา”» (ซูเราะฮ์อัล-อันอาม 6:30)⁽²⁾

مَعْشَرَ الْجِنِّ وَالْإِنسِ أَلَمْ يَأْتِكُمْ رُسُلٌ مِّنكُمْ يَقُصُّونَ عَلَيْكُمْ آيَاتِي وَيُنذِرُونَكُمْ لِقَاءَ يَوْمِكُمْ هَـٰذَا ۚ قَالُوا شَهِدْنَا عَلَىٰ أَنفُسِنَا ۖ وَغَرَّتْهُمُ الْحَيَاةُ الدُّنْيَا وَشَهِدُوا عَلَىٰ أَنفُسِهِمْ أَنَّهُمْ كَانُوا كَافِرِينَ ﴿١٣٠﴾

และคำตรัสของพระองค์: «โอ้ชุมนุมญินและมนุษย์เอ๋ย บรรดาเราะซูลจากพวกเจ้าเองมิได้มายังพวกเจ้าดอกหรือ โดยพวกเขาเล่าอายาตต่าง ๆ ของข้าแก่พวกเจ้า และเตือนพวกเจ้าถึงการพบกับวันของพวกเจ้านี้? พวกเขากล่าวว่า “พวกเราขอยืนยันต่อตัวของพวกเราเอง” และชีวิตแห่งโลกนี้ได้หลอกลวงพวกเขา และพวกเขาได้ยืนยันต่อตัวของพวกเขาเองว่า แท้จริงพวกเขาเคยเป็นผู้ปฏิเสธศรัทธา» (ซูเราะฮ์อัล-อันอาม 6:130)⁽³⁾

وَبُرِّزَتِ ٱلْجَحِيمُ لِلْغَاوِينَ ﴿٩١﴾ وَقِيلَ لَهُمْ أَيْنَ مَا كُنتُمْ تَعْبُدُونَ ﴿٩٢﴾

และคำตรัสของพระองค์: «และนรกญะฮีมถูกทำให้ปรากฏแก่บรรดาผู้หลงผิด และมีเสียงกล่าวแก่พวกเขาว่า “ไหนเล่าสิ่งที่พวกเจ้าเคยเคารพสักการะ?”» (ซูเราะฮ์อัช-ชุอะรออ์ 26:91-92)⁽⁴⁾

وَقِيلَ ٱدْعُوا۟ شُرَكَآءَكُمْ فَدَعَوْهُمْ فَلَمْ يَسْتَجِيبُوا۟ لَهُمْ وَرَأَوُا۟ ٱلْعَذَابَ ۚ لَوْ أَنَّهُمْ كَانُوا۟ يَهْتَدُونَ ﴿٦٤﴾

และคำตรัสของพระองค์: «และมีเสียงกล่าวว่า “จงเรียกบรรดาภาคีของพวกเจ้ามาเถิด” แล้วพวกเขาก็เรียกพวกมัน แต่พวกมันไม่ตอบรับพวกเขา และพวกเขาได้เห็นการลงโทษ หากว่าพวกเขาเคยอยู่ในทางนำ (ก็คงไม่ประสบเช่นนี้)» (ซูเราะฮ์อัล-เกาะศ็อศ 28:64)⁽⁵⁾

อิบนุกะษีรกล่าวว่า: «ส่วนบรรดาผู้ปฏิเสธศรัทธานั้น การงานของพวกเขาจะถูกนำมาชั่ง ถึงแม้ว่าพวกเขาจะไม่มีความดีใด ๆ ที่จะเป็นประโยชน์แก่พวกเขาเพื่อนำมาเทียบกับการปฏิเสธศรัทธาของพวกเขาก็ตาม ทั้งนี้เพื่อแสดงให้เห็นถึงความอัปภาคย์ของพวกเขา และเพื่อประจานความอัปยศของพวกเขาต่อหน้าบรรดาสรรพสิ่งทั้งปวง»⁽⁶⁾

ประการที่สาม: บรรดาผู้ปฏิเสธศรัทธานั้นถูกกำหนดให้รับผิดชอบต่อหลักมูลฐาน (อุศูล) ของชะรีอะฮ์ เช่นเดียวกับที่พวกเขาถูกกำหนดให้รับผิดชอบต่อบทบัญญัติปลีกย่อย (ฟุรูอ์) ของมัน ดังนั้นพวกเขาจะถูกสอบสวนในสิ่งที่พวกเขาบกพร่อง และในสิ่งที่พวกเขาฝ่าฝืนสัจธรรม อัล-กุรฏุบีย์กล่าวว่า: «และในอัลกุรอานมีสิ่งที่บ่งชี้ว่า พวกเขาเป็นผู้ที่ถูกกล่าวถึงด้วยบทบัญญัติเหล่านั้น (หมายถึงบทบัญญัติปลีกย่อยของชะรีอะฮ์) เป็นผู้ที่จะถูกสอบถามเกี่ยวกับมัน ถูกสอบสวนด้วยมัน และจะได้รับการตอบแทนจากการละเลยมัน เพราะอัลลอฮ์ ตะอาลา ตรัสว่า: «และความหายนะจงประสบแก่บรรดาผู้ตั้งภาคี คือบรรดาผู้ที่ไม่…

وَوَيْلٌ لِّلْمُشْرِكِينَ ﴿٦﴾ ٱلَّذِينَ لَا

⁽¹⁾ มัจญ์มูอ์ ฟะตาวา ชัยคุลอิสลาม (4/305) ⁽²⁾ ซูเราะฮ์อัล-อันอาม: 30 ⁽³⁾ ซูเราะฮ์อัล-อันอาม: 130 ⁽⁴⁾ ซูเราะฮ์อัล-อะอ์รอฟ: 44 (ตามต้นฉบับ ที่ถูกต้องคือซูเราะฮ์อัช-ชุอะรออ์: 91-92) ⁽⁵⁾ ซูเราะฮ์อัล-เกาะศ็อศ: 64 ⁽⁶⁾ อัน-นิฮายะฮ์ ของอิบนุกะษีร (2/35)

يُؤْتُونَ ٱلزَّكَوٰةَ

مَا سَلَكَكُمْ فِى سَقَرَ ﴿٤٢﴾ قَالُوا۟ لَمْ نَكُ مِنَ ٱلْمُصَلِّينَ ﴿٤٣﴾ وَلَمْ نَكُ نُطْعِمُ ٱلْمِسْكِينَ ﴿٤٤﴾ وَكُنَّا نَخُوضُ مَعَ ٱلْخَآئِضِينَ ﴿٤٥﴾ وَكُنَّا نُكَذِّبُ بِيَوْمِ ٱلدِّينِ ﴿٤٦﴾

…ไม่จ่ายซะกาต»⁽¹⁾ พระองค์จึงทรงขู่พวกเขาเพราะการที่พวกเขาไม่จ่ายซะกาต และพระองค์ทรงบอกเกี่ยวกับบรรดาผู้กระทำผิดว่า จะมีการกล่าวแก่พวกเขาว่า «อะไรเล่าที่ทำให้พวกท่านต้องเข้าไปในนรกซะก็อร? พวกเขากล่าวว่า พวกเรามิได้อยู่ในหมู่ผู้ละหมาด และพวกเรามิได้ให้อาหารแก่คนยากจน และพวกเราเคยพูดเรื่องไร้สาระร่วมกับบรรดาผู้พูดเรื่องไร้สาระ และพวกเราเคยปฏิเสธวันแห่งการตอบแทน» (ซูเราะฮ์อัล-มุดดัษษิร 74:42-46)⁽²⁾ ด้วยเหตุนี้จึงเป็นที่ชัดเจนว่า บรรดามุชริกถูกกำชับให้มีอีมาน ศรัทธาต่อการฟื้นคืนชีพ ดำรงการละหมาด และจ่ายซะกาต และพวกเขาจะถูกสอบสวนเกี่ยวกับสิ่งเหล่านั้น และจะได้รับการตอบแทนตามสิ่งเหล่านั้น”⁽³⁾

إِنَّ ٱلْمُنَـٰفِقِينَ فِى ٱلدَّرْكِ ٱلْأَسْفَلِ مِنَ ٱلنَّارِ

ประการที่สี่: บรรดากาฟิรมีความแตกต่างกันในด้านการปฏิเสธศรัทธา บาป และการฝ่าฝืนของพวกเขา และพวกเขาจะพำนักอยู่ในนรกตามปริมาณของบาปเหล่านี้ นรกนั้นมีหลายชั้น บางชั้นอยู่ใต้อีกชั้นหนึ่ง เช่นเดียวกับที่สวรรค์มีหลายระดับ บางระดับอยู่เหนืออีกระดับหนึ่ง ยิ่งบุคคลใดมีการปฏิเสธศรัทธาและการหลงผิดรุนแรงมากเท่าใด เขาก็จะได้รับการลงโทษที่รุนแรงมากเท่านั้น และกาฟิรบางคนจะอยู่ในชั้นต่ำสุดของนรก ซึ่งในหมู่พวกเขาคือบรรดามุนาฟิก «แท้จริงบรรดามุนาฟิกนั้นอยู่ในชั้นต่ำสุดของนรก» (ซูเราะฮ์อัน-นิซาอ์ 4:145)⁽⁴⁾

เชคุลอิสลาม อิบนุตัยมียะฮ์ กล่าวว่า “การลงโทษผู้ที่มีความชั่วมากย่อมหนักกว่าการลงโทษผู้ที่มีความชั่วน้อย และผู้ใดที่มีความดีอยู่บ้าง การลงโทษก็จะถูกผ่อนเบาลงแก่เขา ดังที่อบูฏอลิบได้รับการลงโทษเบากว่าอบูละฮับ ดังนั้นการชำระบัญชีจึงมีขึ้นเพื่อแสดงให้เห็นถึงระดับของการลงโทษ มิใช่เพื่อการเข้าสวรรค์ของพวกเขา”⁽⁵⁾ และอัล-กุรฏุบีได้กล่าวถึงการชั่งน้ำหนักการงานของบ่าวไว้สองทัศนะ คือ

ทัศนะแรก: การปฏิเสธศรัทธาและความชั่วของเขาจะถูกวางไว้บนจานตาชั่งข้างหนึ่ง และกาฟิรจะไม่พบความดีใด ๆ ที่จะวางไว้บนจานตาชั่งอีกข้างหนึ่ง จานตาชั่งแห่งความชั่วจึงหนักกว่า เนื่องจากจานตาชั่งแห่งความดีนั้นว่างเปล่า

ทัศนะที่สอง: ความดีของกาฟิร เช่น การเชื่อมสัมพันธ์เครือญาติ การบริจาคทาน และการช่วยเหลือเผื่อแผ่ผู้คน จะถูกวางไว้บนจานตาชั่งแห่งความดี แต่จานตาชั่งแห่งความชั่วจะหนักกว่า เนื่องด้วยการปฏิเสธศรัทธาและการตั้งภาคีของเขา⁽⁶⁾

⁽¹⁾ ซูเราะฮ์ฟุศศิลัต 41:6-7 ⁽²⁾ ซูเราะฮ์อัล-มุดดัษษิร 74:42-46 ⁽³⁾ ตัซกิเราะฮ์ อัล-กุรฏุบี หน้า 309 ⁽⁴⁾ ซูเราะฮ์อัน-นิซาอ์ 4:145 ⁽⁵⁾ มัจญมูอ์ ฟะตาวา เชคุลอิสลาม (4/305) ⁽⁶⁾ ตัซกิเราะฮ์ อัล-กุรฏุบี หน้า 312

لَئِنْ أَشْرَكْتَ لَيَحْبَطَنَّ عَمَلُكَ

وَمَن يَرْتَدِدْ مِنكُمْ عَن دِينِهِۦ فَيَمُتْ وَهُوَ كَافِرٌ فَأُو۟لَـٰٓئِكَ حَبِطَتْ أَعْمَـٰلُهُمْ فِى ٱلدُّنْيَا وَٱلْـَٔاخِرَةِ ۖ وَأُو۟لَـٰٓئِكَ أَصْحَـٰبُ ٱلنَّارِ ۖ هُمْ فِيهَا خَـٰلِدُونَ ﴿٢١٧﴾

« إن الله لا يقبل من العمل إلا ما كان خالصا وابتغى به وجهه »

ทัศนะแรกนั้นเป็นทัศนะที่ถูกต้อง เพราะการชิริกทำให้การงานสูญเปล่า ดังที่อัลลอฮ์ตรัสว่า «หากเจ้าตั้งภาคี การงานของเจ้าจะสูญเปล่าอย่างแน่นอน»⁽¹⁾ และ «ผู้ใดในหมู่พวกเจ้าหันเหออกจากศาสนาของเขา แล้วเขาตายลงในสภาพที่เป็นผู้ปฏิเสธ ชนเหล่านั้นแหละการงานของพวกเขาสูญเปล่าทั้งในโลกนี้และในอาคิเราะฮ์ และชนเหล่านั้นคือชาวนรก พวกเขาจะพำนักอยู่ในนั้นตลอดกาล»⁽²⁾ และในหะดีษระบุว่า «แท้จริงอัลลอฮ์จะไม่ทรงรับการงานใด นอกจากการงานที่บริสุทธิ์ใจ และมุ่งหวังพระพักตร์ของพระองค์เท่านั้น»⁽³⁾

« إن الله لا يظلم مؤمنا حسنته ، يعطى بها في الدنيا ( وفي رواية يثاب عليها الرزق في الدنيا ) ويجزى بها في الآخرة ، وأما الكافر فيطعم بها بحسنات ما عمل بها لله في الدنيا ، حتى إذا أفضى إلى الآخرة لم يكن له حسنة يجزى بها »

1. และเพราะมีรายงานที่ถูกต้องว่า ท่านเราะซูล ﷺ ได้บอกว่า ผู้ปฏิเสธจะได้รับการตอบแทนความดีของเขาในโลกนี้ แล้วเขาจะมาถึงวันกิยามะฮ์ในสภาพที่ไม่มีความดีใดๆ เหลืออยู่เลย ในเศาะฮีหฺมุสลิมและมุสนัดอะหมัดมีรายงานว่า ท่านเราะซูลุลลอฮ์ ﷺ กล่าวว่า «แท้จริงอัลลอฮ์จะไม่ทรงอธรรมต่อความดีของผู้ศรัทธาคนใดเลย เขาจะได้รับการตอบแทนด้วยความดีนั้นในโลกนี้ (และในอีกรายงานหนึ่งว่า: เขาจะได้รับริซกีเป็นการตอบแทนในโลกนี้) และจะได้รับการตอบแทนด้วยความดีนั้นในอาคิเราะฮ์ ส่วนผู้ปฏิเสธนั้น เขาจะได้รับการตอบแทนด้วยความดีต่างๆ ที่เขาได้กระทำเพื่ออัลลอฮ์ในโลกนี้ จนกระทั่งเมื่อเขาไปถึงอาคิเราะฮ์ เขาก็ไม่มีความดีใดๆ เหลืออยู่ที่จะได้รับการตอบแทนอีก»⁽⁴⁾

การอธิบายตัวบทที่บ่งชี้ว่าบรรดาผู้ปฏิเสธจะไม่ถูกสอบสวน

وَلَا يُسْـَٔلُ عَن ذُنُوبِهِمُ ٱلْمُجْرِمُونَ ﴿٧٨﴾

فَيَوْمَئِذٍ لَّا يُسْـَٔلُ عَن ذَنۢبِهِۦٓ إِنسٌ وَلَا جَآنٌّ ﴿٣٩﴾

هَـٰذَا يَوْمُ لَا يَنطِقُونَ ﴿٣٥﴾ وَلَا يُؤْذَنُ لَهُمْ فَيَعْتَذِرُونَ ﴿٣٦﴾

หากมีผู้กล่าวว่า: ท่านทั้งหลายได้ยืนยันไว้ก่อนหน้านี้แล้วว่า บรรดาผู้ปฏิเสธจะถูกสอบสวน พวกเขาจะโต้แย้ง จะพูด และจะกล่าวแก้ตัว แล้วท่านทั้งหลายจะทำอย่างไรกับตัวบทต่างๆ ที่บ่งชี้ในทางตรงกันข้ามกับสิ่งนั้น เช่น คำตรัสของอัลลอฮ์ ตะอาลา ที่ว่า «และบรรดาผู้กระทำความผิดจะไม่ถูกสอบถามถึงบาปของพวกเขา»⁽⁵⁾ และคำตรัสของพระองค์ที่ว่า «ในวันนั้นมนุษย์และญินจะไม่ถูกสอบถามถึงบาปของเขา»⁽⁶⁾ และคำตรัสของพระองค์ที่ว่า «นี่คือวันที่พวกเขาจะพูดไม่ได้ และพวกเขาจะไม่ได้รับอนุญาตให้กล่าวแก้ตัว»⁽⁷⁾ และตัวบทอื่นๆ ทำนองเดียวกันนี้

⁽¹⁾ ซูเราะฮ์อัซ-ซุมัร 39:65 ⁽²⁾ ซูเราะฮ์อัล-บะเกาะเราะฮ์ 2:217 ⁽³⁾ รายงานโดยอัน-นะสาอีย์ ในบทว่าด้วยการญิฮาด จากอบูอุมามะฮ์ (ร.ฎ.) ดู สิลสิละฮ์ อัล-อะหาดีษ อัศ-เศาะฮีหะฮ์ หะดีษหมายเลข 52 ⁽⁴⁾ สิลสิละฮ์ อัล-อะหาดีษ อัศ-เศาะฮีหะฮ์ (1/82) หมายเลข 53 ⁽⁵⁾ ซูเราะฮ์อัล-เกาะศ็อศ 28:78 ⁽⁶⁾ ซูเราะฮ์อัร-เราะห์มาน 55:39 ⁽⁷⁾ ซูเราะฮ์อัล-มุรสะลาต 77:35-36

ดังนั้นเราขอกล่าวว่า ระหว่างตัวบทเหล่านี้กับตัวบทเหล่านั้นไม่มีความขัดแย้งกันแต่อย่างใด และนักวิชาการได้ประสานตัวบทเหล่านั้นเข้าด้วยกันไว้หลายแนวทาง

แนวทางที่หนึ่ง: บรรดาผู้ปฏิเสธศรัทธาจะไม่ถูกสอบถามด้วยคำถามที่นำมาซึ่งความสบายใจและความผ่อนคลาย หากแต่พวกเขาจะถูกสอบถามด้วยคำถามเชิงตำหนิและประณามว่า "เหตุใดพวกเจ้าจึงกระทำเช่นนั้นเช่นนี้?"⁽¹⁾ ทำนองเดียวกันนี้ก็กล่าวได้ในเรื่องการที่อัลลอฮ์ตรัสกับพวกเขาและการแก้ตัวของพวกเขา กล่าวคือ อัลลอฮ์จะไม่ตรัสกับพวกเขาด้วยถ้อยคำที่พวกเขาชอบ แต่จะตรัสกับพวกเขาด้วยถ้อยคำเชิงตำหนิและประณาม⁽²⁾

แนวทางที่สอง: พวกเขาจะไม่ถูกสอบถามด้วยคำถามเพื่อต้องการรู้ เพราะอัลลอฮ์ผู้ทรงสูงส่งทรงรอบรู้การกระทำทั้งหมดของพวกเขาอยู่แล้ว หากแต่พวกเขาจะถูกสอบถามด้วยคำถามเพื่อให้ยอมรับ โดยจะมีผู้กล่าวแก่พวกเขาว่า "เหตุใดพวกเจ้าจึงกระทำเช่นนั้น?" อัล-หะสันและเกาะตาดะฮ์กล่าวว่า "พวกเขาจะไม่ถูกสอบถามถึงบาปของพวกเขา เพราะอัลลอฮ์ทรงบันทึกรักษามันไว้เป็นหลักฐานต่อพวกเขาแล้ว และมะลาอิกะฮ์ก็ได้จดบันทึกมันไว้เป็นหลักฐานต่อพวกเขาแล้ว"⁽³⁾

แนวทางที่สาม: พวกเขาจะถูกสอบถามในวันกิยามะฮ์ในบางสถานที่ และไม่ถูกสอบถามในบางสถานที่ อัล-กุรฏุบีย์กล่าวว่า «วันกิยามะฮ์มีหลายสถานที่ (หลายช่วง) บางสถานที่มีการสอบถามและการพูดจา และบางสถานที่ไม่มีสิ่งนั้น»⁽⁴⁾

رَبَّنَآ أَبْصَرْنَا وَسَمِعْنَا فَٱرْجِعْنَا نَعْمَلْ صَـٰلِحًا

อัส-สะฟารีนีย์กล่าวว่า «และมีผู้กล่าวว่า พวกเขาจะถูกสอบถามในบางสถานที่ และไม่ถูกสอบถามในบางสถานที่ ซึ่งอิกริมะฮ์รายงานไว้จากอิบนุอับบาส (ร.ฎ.) ... ดังนั้นมนุษย์ในวันกิยามะฮ์จึงมีหลายสภาพ และอายะฮ์ต่าง ๆ ก็ถูกอธิบายโดยพิจารณาตามสภาพเหล่านั้น ด้วยเหตุนี้ อิมามอะห์มัดจึงกล่าวไว้ในคำตอบของท่านเกี่ยวกับ (ประเด็นในอายะฮ์) อัลกุรอานว่า ในช่วงแรกที่สรรพสิ่งถูกฟื้นคืนชีพ เป็นเวลาราวหกสิบปีที่พวกเขาจะไม่พูดจา และไม่ได้รับอนุญาตให้แก้ตัวเพื่อที่จะได้แก้ตัว ต่อมาพวกเขาจึงได้รับอนุญาตให้พูด แล้วพวกเขาก็พูด นั่นคือพระดำรัสของอัลลอฮ์ผู้ทรงสูงส่งที่ว่า «โอ้พระเจ้าของพวกเรา พวกเราได้เห็นแล้วและได้ยินแล้ว ดังนั้นขอพระองค์ทรงส่งพวกเรากลับไปเถิด พวกเราจะได้ประกอบความดี» (ซูเราะฮ์อัส-สัจญ์ดะฮ์ 32:12)⁽⁵⁾»⁽⁶⁾ จนจบอายะฮ์ ครั้นเมื่อพวกเขาได้รับอนุญาตให้พูดแล้ว

⁽¹⁾ อัต-ตัซกิเราะฮ์ ของอัล-กุรฏุบีย์ : 286 ⁽²⁾ ดู : ตัซกิเราะฮ์ อัล-กุรฏุบีย์ : 287 ⁽³⁾ เลาวามิอุล อันวาร อัล-บะฮียะฮ์ : [2/174] ⁽⁴⁾ ตัซกิเราะฮ์ อัล-กุรฏุบีย์ : 286 ⁽⁵⁾ ซูเราะฮ์อัส-สัจญ์ดะฮ์ : 12 ⁽⁶⁾ เลาวามิอุล อันวาร อัล-บะฮียะฮ์ : [2/174]

ثُمَّ إِنَّكُمْ يَوْمَ ٱلْقِيَـٰمَةِ عِندَ رَبِّكُمْ تَخْتَصِمُونَ ﴿٣١﴾

لَا تَخْتَصِمُوا۟ لَدَىَّ وَقَدْ قَدَّمْتُ إِلَيْكُم بِٱلْوَعِيدِ ﴿٢٨﴾

พวกเขาจะพูดและโต้เถียงกัน นั่นคือพระดำรัสของอัลลอฮ์ ตะอาลา ที่ว่า «แล้วแท้จริงพวกเจ้าในวันกิยามะฮ์จะโต้เถียงกัน ณ ที่พระเจ้าของพวกเจ้า»⁽¹⁾ คือในขณะที่มีการชำระบัญชีและการคืนสิทธิ์แก่ผู้ถูกอธรรม หลังจากนั้นจะมีการกล่าวแก่พวกเขาว่า «พวกเจ้าอย่าได้โต้เถียงกันต่อหน้าข้า และแท้จริงข้าได้ส่งคำเตือนมายังพวกเจ้าล่วงหน้าแล้ว»⁽²⁾ หมายถึงในโลกดุนยา ดังนั้นการลงโทษย่อมเกิดขึ้นพร้อมกับคำกล่าวนี้⁽³⁾»

وَلَا يُسْـَٔلُ عَن ذُنُوبِهِمُ ٱلْمُجْرِمُونَ ﴿٧٨﴾

ประการที่สี่: อัลกุรฏุบีย์กล่าวว่า «ความหมายของพระดำรัสของอัลลอฮ์ ตะอาลา ที่ว่า «และบรรดาผู้กระทำผิดจะไม่ถูกสอบถามถึงความผิดบาปของพวกเขา»⁽⁴⁾ คือ การสอบถามเพื่อให้รู้จักและจำแนกบรรดาผู้ศรัทธาออกจากบรรดาผู้ปฏิเสธ หมายความว่า ในวันกิยามะฮ์ มะลาอิกะฮ์ไม่จำเป็นต้องถามผู้ใดว่า "ศาสนาของเจ้าคืออะไร? และเจ้าเคยทำอะไรในโลกดุนยา?" เพื่อให้ประจักษ์แก่พวกเขาจากการที่เขาบอกเล่าเกี่ยวกับตัวเองว่าเขาเป็นผู้ศรัทธาหรือเป็นผู้ปฏิเสธ แต่ทว่าบรรดาผู้ศรัทธาจะมีใบหน้าเบิกบานผ่องใสและหัวอกเปิดกว้างปลอดโปร่ง ส่วนบรรดาผู้ตั้งภาคีจะมีใบหน้าดำคล้ำ ดวงตาสีฟ้าคล้ำ และเต็มไปด้วยความทุกข์ระทม ดังนั้น เมื่อมะลาอิกะฮ์ได้รับมอบหมายให้ต้อนบรรดาผู้กระทำผิดไปสู่นรก และให้จำแนกพวกเขาในสถานที่ยืนรอ (การชำระบัญชี) สภาพที่ปรากฏของพวกเขาก็เพียงพอแล้วโดยไม่ต้องสืบถามถึงศาสนาของพวกเขา…»⁽⁵⁾

⁽¹⁾ ซูเราะฮ์อัซ-ซุมัร 39:31 ⁽²⁾ ซูเราะฮ์กอฟ 50:28 ⁽³⁾ ละวามิอุลอันวาร อัล-บะฮียะฮ์ 2/174 ⁽⁴⁾ ซูเราะฮ์อัล-เกาะศ็อศ 28:78 ⁽⁵⁾ ตัซกิเราะฮ์ อัลกุรฏุบีย์ หน้า 287

บทที่สาม

หลักเกณฑ์ที่ใช้ในการสอบสวนบ่าวทั้งหลาย

หากอัลลอฮ์ทรงลงโทษสรรพสิ่งที่พระองค์ทรงสร้างทั้งหมด พระองค์ก็มิได้ทรงอธรรมต่อพวกเขาแต่ประการใด เพราะพวกเขาเป็นบ่าวของพระองค์และเป็นกรรมสิทธิ์ของพระองค์ และผู้เป็นเจ้าของย่อมจัดการกรรมสิทธิ์ของตนได้ตามที่ประสงค์

แต่อัลลอฮ์ผู้ทรงสัจธรรม ผู้ทรงจำเริญและสูงส่ง จะทรงพิพากษาบ่าวของพระองค์อย่างยุติธรรม ซึ่งมนุษยชาติไม่เคยประสบการพิพากษาเช่นนี้มาก่อน พระผู้อภิบาลของเราได้ทรงชี้แจงแก่เราไว้ในตัวบทจำนวนมาก ถึงหลักเกณฑ์ต่าง ๆ ที่การพิพากษาและการสอบสวนในวันนั้นตั้งอยู่บนหลักเกณฑ์เหล่านั้น

เราจะกล่าวถึงหลักเกณฑ์เหล่านั้นเท่าที่ปรากฏชัดแก่เรา

1. ความยุติธรรมอันสมบูรณ์ที่ไม่มีความอธรรมเจือปน

ثُمَّ تُوَفَّىٰ كُلُّ نَفْسٍ مَّا كَسَبَتْ وَهُمْ لَا يُظْلَمُونَ ﴿٢٨١﴾

อัลลอฮ์ผู้ทรงสัจธรรม ผู้ทรงเกรียงไกรและยิ่งใหญ่ จะทรงตอบแทนบ่าวของพระองค์ในวันกิยามะฮ์อย่างครบถ้วนสมบูรณ์ ไม่มีสิ่งใดถูกตัดทอน และจะไม่มีชีวิตใดถูกอธรรมแม้แต่น้อย ถึงแม้จะมีน้ำหนักเท่าเมล็ดผักกาดก็ตาม «แล้วทุกชีวิตจะได้รับการตอบแทนอย่างครบถ้วนตามที่ได้ขวนขวายไว้ และพวกเขาจะไม่ถูกอธรรม» (ซูเราะฮ์อัล-บะเกาะเราะฮ์ 2:281)⁽¹⁾

بُنَيَّ إِنَّهَا إِن تَكُ مِثْقَالَ حَبَّةٍ مِّنْ خَرْدَلٍ فَتَكُن فِي صَخْرَةٍ أَوْ فِي السَّمَاوَاتِ أَوْ فِي الْأَرْضِ يَأْتِ بِهَا اللَّهُ ۚ إِنَّ اللَّهَ لَطِيفٌ خَبِيرٌ ﴿١٦﴾

ลุกมานได้กล่าวในคำสั่งเสียแก่บุตรของเขา เพื่อให้เขารู้จักความยุติธรรมของอัลลอฮ์ว่า «โอ้ลูกรักของพ่อ แท้จริงหากสิ่งนั้นมีน้ำหนักเท่าเมล็ดผักกาด และมันอยู่ในก้อนหิน หรืออยู่ในชั้นฟ้าทั้งหลาย หรืออยู่ในแผ่นดิน อัลลอฮ์ก็จะทรงนำมันออกมา แท้จริงอัลลอฮ์นั้นเป็นผู้ทรงละเอียดอ่อน ผู้ทรงรอบรู้ยิ่ง» (ซูเราะฮ์ลุกมาน 31:16)⁽²⁾

⁽¹⁾ ซูเราะฮ์อัล-บะเกาะเราะฮ์ : 281 ⁽²⁾ ซูเราะฮ์ลุกมาน : 16

إِنَّ ٱللَّهَ لَا يَظْلِمُ مِثْقَالَ ذَرَّةٍ

وَٱلْـَٔاخِرَةُ خَيْرٌ لِّمَنِ ٱتَّقَىٰ وَلَا تُظْلَمُونَ فَتِيلًا ﴿٧٧﴾

وَمَن يَعْمَلْ مِنَ ٱلصَّـٰلِحَـٰتِ مِن ذَكَرٍ أَوْ أُنثَىٰ وَهُوَ مُؤْمِنٌ فَأُو۟لَـٰٓئِكَ يَدْخُلُونَ ٱلْجَنَّةَ وَلَا يُظْلَمُونَ نَقِيرًا ﴿١٢٤﴾

และในอีกที่หนึ่ง อัลลอฮ์ผู้ทรงสัจธรรมตรัสว่า «แท้จริงอัลลอฮ์จะไม่ทรงอธรรมแม้เพียงน้ำหนักของผงธุลี»⁽¹⁾ และตรัสว่า «และอาคิเราะฮ์นั้นดีกว่าสำหรับผู้ที่ยำเกรง และพวกเจ้าจะไม่ถูกอธรรมแม้เพียงเท่าเยื่อในร่องเมล็ดอินทผลัม»⁽²⁾ และตรัสว่า «และผู้ใดประกอบความดีทั้งหลาย ไม่ว่าจะเป็นชายหรือหญิง โดยที่เขาเป็นผู้ศรัทธา ชนเหล่านั้นจะได้เข้าสวรรค์ และพวกเขาจะไม่ถูกอธรรมแม้เพียงเท่ารอยบุ๋มบนเมล็ดอินทผลัม»⁽³⁾

فَمَن يَعْمَلْ مِثْقَالَ ذَرَّةٍ خَيْرًا يَرَهُۥ ﴿٧﴾ وَمَن يَعْمَلْ مِثْقَالَ ذَرَّةٍ شَرًّا يَرَهُۥ ﴿٨﴾

และพระองค์ผู้ทรงสูงส่งตรัสว่า «ดังนั้นผู้ใดกระทำความดีหนักเท่าผงธุลี เขาก็จะได้เห็นมัน และผู้ใดกระทำความชั่วหนักเท่าผงธุลี เขาก็จะได้เห็นมัน»⁽⁴⁾ ในตัวบทเหล่านี้ อัลลอฮ์ผู้ทรงจำเริญและสูงส่งได้ทรงบอกว่า พระองค์จะทรงตอบแทนการงานของบ่าวทุกคนอย่างครบถ้วน จะไม่ทรงทำให้สิ่งใดจากการงานนั้นสูญเปล่า และจะไม่ทรงลดหย่อนสิ่งใดจากมันแม้เพียงขนาดของผงธุลี ซึ่งก็คือฝุ่นละอองที่มองเห็นในลำแสงอาทิตย์เมื่อส่องเข้ามาทางช่องหน้าต่าง หรือแม้เพียงขนาดของ "ฟะตีล" และ "นะกีร" ทั้งนี้ ฟะตีล คือเยื่อเส้นเล็กที่อยู่ในร่องของเมล็ดอินทผลัม ส่วนนะกีร คือรอยบุ๋มเล็ก ๆ ที่อยู่บนหลังเมล็ดอินทผลัม

2. จะไม่มีผู้ใดถูกลงโทษเพราะความผิดของผู้อื่น

وَلَا تَكْسِبُ كُلُّ نَفْسٍ إِلَّا عَلَيْهَا ۚ وَلَا تَزِرُ وَازِرَةٌ وِزْرَ أُخْرَىٰ ۚ ثُمَّ إِلَىٰ رَبِّكُم مَّرْجِعُكُمْ فَيُنَبِّئُكُم بِمَا كُنتُمْ فِيهِ تَخْتَلِفُونَ ﴿١٦٤﴾

مَّنِ ٱهْتَدَىٰ فَإِنَّمَا يَهْتَدِى لِنَفْسِهِۦ ۖ وَمَن ضَلَّ فَإِنَّمَا يَضِلُّ عَلَيْهَا ۚ وَلَا تَزِرُ وَازِرَةٌ وِزْرَ أُخْرَىٰ ۗ وَمَا كُنَّا مُعَذِّبِينَ حَتَّىٰ نَبْعَثَ رَسُولًا ﴿١٥﴾

หลักการแห่งการสอบสวนและการตอบแทน ซึ่งเป็นจุดสูงสุดและที่สุดแห่งความยุติธรรม คือ อัลลอฮ์จะทรงตอบแทนบ่าวทั้งหลายตามการงานของพวกเขา หากดีก็ได้รับสิ่งดี หากชั่วก็ได้รับสิ่งชั่ว และอัลลอฮ์ผู้ทรงจำเริญและสูงส่งจะไม่ทรงให้ผู้ใดแบกรับบาปของผู้อื่น ดังที่พระองค์ตรัสว่า «และแต่ละชีวิตจะไม่ขวนขวายสิ่งใด นอกจากจะเป็นภาระแก่ตัวเอง และผู้แบกภาระจะไม่แบกภาระของผู้อื่น แล้วยังพระเจ้าของพวกเจ้าคือที่กลับของพวกเจ้า แล้วพระองค์จะทรงบอกแก่พวกเจ้าถึงสิ่งที่พวกเจ้าขัดแย้งกันในเรื่องนั้น»⁽⁵⁾ นี่คือความยุติธรรมที่ไม่มีความยุติธรรมใดอยู่เหนือกว่า ผู้ที่ได้รับทางนำย่อมได้เก็บเกี่ยวผลแห่งทางนำของตน และผู้ที่หลงผิด ความหลงผิดของเขาก็ย่อมตกอยู่แก่ตัวเขาเอง «ผู้ใดได้รับทางนำ แท้จริงเขาก็ได้รับทางนำเพื่อตัวของเขาเอง และผู้ใดหลงผิด แท้จริงเขาก็หลงผิดเป็นภาระแก่ตัวของเขาเอง และผู้แบกภาระจะไม่แบกภาระของผู้อื่น และเรามิได้เป็นผู้ลงโทษจนกว่าเราจะส่งเราะซูลคนหนึ่งมา»⁽⁶⁾

⁽¹⁾ ซูเราะฮ์อัน-นิสาอ์ 4:40 ⁽²⁾ ซูเราะฮ์อัน-นิสาอ์ 4:77 ⁽³⁾ ซูเราะฮ์อัน-นิสาอ์ 4:124 ⁽⁴⁾ ซูเราะฮ์อัซ-ซัลซะละฮ์ 99:7-8 ⁽⁵⁾ ซูเราะฮ์อัล-อันอาม 6:164 ⁽⁶⁾ ซูเราะฮ์อัล-อิสรออ์ 17:15

أَمْ لَمْ يُنَبَّأْ بِمَا فِى صُحُفِ مُوسَىٰ ﴿٣٦﴾ وَإِبْرَٰهِيمَ ٱلَّذِى وَفَّىٰٓ ﴿٣٧﴾ أَلَّا تَزِرُ وَازِرَةٌ وِزْرَ أُخْرَىٰ ﴿٣٨﴾ وَأَن لَّيْسَ لِلْإِنسَـٰنِ إِلَّا مَا سَعَىٰ ﴿٣٩﴾ وَأَنَّ سَعْيَهُۥ سَوْفَ يُرَىٰ ﴿٤٠﴾ ثُمَّ يُجْزَىٰهُ ٱلْجَزَآءَ ٱلْأَوْفَىٰ ﴿٤١﴾

ข้อหลักการอันยิ่งใหญ่นี้เป็นหนึ่งในบทบัญญัติที่บรรดาสาส์นจากฟากฟ้าต่างยืนยันตรงกัน อัลลอฮ์ ตะอาลา ตรัสว่า «หรือว่าเขามิได้รับข่าวถึงสิ่งที่มีอยู่ในคัมภีร์ของมูซา และของอิบรอฮีมผู้ปฏิบัติตามพันธสัญญาอย่างครบถ้วนดอกหรือ ว่าผู้แบกบาปคนหนึ่งจะไม่แบกบาปของผู้อื่น และมนุษย์จะไม่ได้รับสิ่งใดนอกจากสิ่งที่เขาได้ขวนขวายไว้ และการขวนขวายของเขานั้นจะถูกแสดงให้เห็น แล้วเขาจะได้รับการตอบแทนอย่างครบถ้วนสมบูรณ์ที่สุด»⁽¹⁾

وَلَا تَزِرُ وَازِرَةٌ وِزْرَ أُخْرَىٰ

وَوَضَعْنَا عَنكَ وِزْرَكَ ﴿٢﴾

อัล-กุรฏุบีย์กล่าวในการอธิบายพระดำรัสของอัลลอฮ์ ตะอาลา ที่ว่า «และผู้แบกบาปคนหนึ่งจะไม่แบกบาปของผู้อื่น»⁽²⁾ ว่า «หมายความว่า ผู้แบกภาระคนหนึ่งจะไม่แบกภาระของผู้อื่น ชีวิตหนึ่งจะไม่ถูกเอาผิดด้วยบาปของผู้อื่น แต่ทุกชีวิตจะถูกเอาผิดด้วยความผิดของตนเองและถูกลงโทษด้วยบาปของตนเอง รากเดิมของคำว่า 'อัล-วิซร์' คือภาระอันหนักอึ้ง ดังเช่นพระดำรัสของอัลลอฮ์ ตะอาลา ที่ว่า «และเราได้ปลดภาระอันหนักอึ้งของเจ้าออกไปจากเจ้าแล้ว»⁽³⁾ ซึ่ง ณ ที่นี้หมายถึงบาป ... อายะฮ์นี้ถูกประทานลงมาเกี่ยวกับอัล-วะลีด บิน อัล-มุฆีเราะฮ์ ซึ่งเคยกล่าวว่า 'จงปฏิบัติตามแนวทางของฉันเถิด แล้วฉันจะแบกบาปของพวกท่านไว้เอง' อิบนุอับบาส (ร.ฎ.) เป็นผู้รายงานเรื่องนี้ และมีผู้กล่าวว่า อายะฮ์นี้ถูกประทานลงมาเพื่อโต้แย้งชาวอาหรับในยุคญาฮิลียะฮ์ที่เอาผิดบุคคลหนึ่งเพราะความผิดของบิดาและบุตรของเขา และเพราะความผิดของพันธมิตรของเขา»⁽⁴⁾

บรรดาผู้ที่แบกภาระหนักอื่นๆ เพิ่มเติมพร้อมกับภาระหนักของตนเอง

وَلَيَحْمِلُنَّ أَثْقَالَهُمْ وَأَثْقَالًا مَّعَ أَثْقَالِهِمْ

وَمِنْ أَوْزَارِ ٱلَّذِينَ يُضِلُّونَهُم بِغَيْرِ عِلْمٍ

นักวิชาการบางท่านอาจคัดค้านสิ่งที่เราได้กล่าวมาว่ามนุษย์จะไม่แบกบาปใดๆ ของผู้อื่น โดยยกพระดำรัสของอัลลอฮ์ ตะอาลา เช่น «และแน่นอนพวกเขาจะต้องแบกภาระหนักของพวกเขาเอง และภาระหนักอื่นๆ อีกพร้อมกับภาระหนักของพวกเขา»⁽⁵⁾ และพระดำรัสที่ว่า «และ (แบก) ส่วนหนึ่งจากบาปของบรรดาผู้ที่พวกเขาทำให้หลงผิดโดยปราศจากความรู้»⁽⁶⁾

สิ่งที่พวกเขายกมานี้สอดคล้องกับตัวบทที่เราได้กล่าวมาแล้ว และหาได้ขัดแย้งกับตัวบทเหล่านั้นไม่

⁽¹⁾ ซูเราะฮ์อัน-นัจญ์มุ 53:36–41 ⁽²⁾ ซูเราะฮ์อัล-อันอาม 6:164 ⁽³⁾ ซูเราะฮ์อัช-ชัรห์ 94:2 ⁽⁴⁾ ตัฟซีรอัล-กุรฏุบีย์ (4/157) ⁽⁵⁾ ซูเราะฮ์อัล-อังกะบูต 29:13 ⁽⁶⁾ ซูเราะฮ์อัน-นะห์ล์ 16:25

ตัวบทเหล่านี้บ่งชี้ว่ามนุษย์ต้องแบกรับบาปจากความผิดที่ตนได้กระทำ และบาปของบรรดาผู้ที่เขาได้ทำให้หลงผิดด้วยคำพูดและการกระทำของเขา ในทำนองเดียวกับที่บรรดาผู้เรียกร้องสู่ทางนำจะได้รับผลบุญจากสิ่งที่พวกเขาได้กระทำ และได้รับผลบุญเท่ากับผลบุญของผู้ที่ได้รับทางนำตามแนวทางของพวกเขาและได้รับประโยชน์จากความรู้ของพวกเขา ดังนั้น การที่คนเหล่านั้นทำให้ผู้อื่นหลงผิดจึงเป็นการกระทำของพวกเขาเอง ซึ่งพวกเขาจะถูกลงโทษเพราะการกระทำนั้น⁽¹⁾

3. การให้บ่าวได้รับรู้ถึงการงานที่พวกเขาได้ประกอบไว้

ส่วนหนึ่งของการที่อัลลอฮ์ทรงขจัดข้ออ้างของปวงบ่าว และความยุติธรรมของพระองค์ต่อบ่าวของพระองค์ คือการที่พระองค์ทรงให้พวกเขาได้รับรู้ถึงการงานที่พวกเขาได้ประกอบไว้ ทั้งการงานที่ดีและการงานที่ชั่ว เพื่อให้พวกเขาตัดสินตนเอง และหลังจากนั้นพวกเขาจะไม่มีข้ออ้างใด ๆ อีก

إِلَى اللَّهِ مَرْجِعُكُمْ جَمِيعًا فَيُنَبِّئُكُم بِمَا كُنتُمْ تَعْمَلُونَ ﴿١٠٥﴾

อัลลอฮ์ตะอาลาตรัสว่า «ยังอัลลอฮ์คือที่กลับของพวกเจ้าทั้งหมด แล้วพระองค์จะทรงแจ้งแก่พวกเจ้าถึงสิ่งที่พวกเจ้าเคยกระทำไว้»⁽²⁾

يَوْمَ تَجِدُ كُلُّ نَفْسٍ مَّا عَمِلَتْ مِنْ خَيْرٍ مُّحْضَرًا وَمَا عَمِلَتْ مِن سُوٓءٍ تَوَدُّ لَوْ أَنَّ بَيْنَهَا وَبَيْنَهُۥٓ أَمَدًۢا بَعِيدًا

และตรัสว่า «วันที่ทุกชีวิตจะได้พบสิ่งที่ตนได้กระทำไว้จากความดีถูกนำมาปรากฏอยู่ต่อหน้า ส่วนสิ่งที่ตนได้กระทำไว้จากความชั่วนั้น ชีวิตนั้นปรารถนาว่าหากระหว่างตนกับมันมีระยะทางอันห่างไกล»⁽³⁾

عَلِمَتْ نَفْسٌ مَّا قَدَّمَتْ وَأَخَّرَتْ ﴿٥﴾

และตรัสว่า «ชีวิตหนึ่งจะรู้ถึงสิ่งที่ตนได้ทำไว้ก่อนและสิ่งที่ตนได้ละเลยไว้ภายหลัง»⁽⁴⁾

وَوَجَدُوا مَا عَمِلُوا حَاضِرًا ۗ وَلَا يَظْلِمُ رَبُّكَ أَحَدًا ﴿٤٩﴾

และตรัสว่า «และพวกเขาได้พบสิ่งที่พวกเขาได้กระทำไว้ปรากฏอยู่ต่อหน้า และพระเจ้าของเจ้าจะไม่ทรงอธรรมต่อผู้ใดเลย»⁽⁵⁾

การให้บ่าวได้รับรู้ถึงสิ่งที่พวกเขาได้ประกอบไว้นั้น จะเป็นไปโดยการมอบบันทึกการงานของพวกเขาให้แก่พวกเขาและให้พวกเขาอ่านบันทึกนั้น พระเจ้าของเรา (ตะบาเราะกะ วะตะอาลา) ได้ทรงแจ้งแก่เราว่า พระองค์ทรงมอบหมายมะลาอิกะฮ์สององค์ให้ประจำอยู่กับเราแต่ละคน คอยบันทึกการงานทั้งที่ดีและที่ชั่วของเขาไว้ เมื่อเขาตาย บันทึกของเขาก็จะถูกปิดผนึก ครั้นเมื่อถึงวันกิยามะฮ์ บ่าวจะได้รับมอบบันทึกของเขา และจะมีเสียงกล่าวแก่เขาว่า «จงอ่านบันทึกของเจ้าเถิด วันนี้เพียงพอแล้วที่ตัวของเจ้าเองจะเป็นผู้ตัดสินตัวเจ้า» (ซูเราะฮ์อัล-อิสรออ์ 17:14)

⁽¹⁾ เราได้อภิปรายประเด็นนี้อย่างละเอียดในหนังสือของเรา «มะกอศิด อัล-มุกัลลัฟีน» ⁽²⁾ ซูเราะฮ์อัล-มาอิดะฮ์ 5:105 ⁽³⁾ ซูเราะฮ์อาล อิมรอน 3:30 ⁽⁴⁾ ซูเราะฮ์อัล-อินฟิฏอร 82:5 ⁽⁵⁾ ซูเราะฮ์อัล-กะฮ์ฟี 18:49

وَكُلَّ إِنسَـٰنٍ أَلْزَمْنَـٰهُ طَـٰٓئِرَهُۥ فِى عُنُقِهِۦ ۖ وَنُخْرِجُ لَهُۥ يَوْمَ ٱلْقِيَـٰمَةِ كِتَـٰبًا يَلْقَىٰهُ مَنشُورًا ﴿١٣﴾ ٱقْرَأْ كِتَـٰبَكَ كَفَىٰ بِنَفْسِكَ ٱلْيَوْمَ عَلَيْكَ حَسِيبًا ﴿١٤﴾

อัลลอฮ์ ตะอาลา ตรัสว่า «และมนุษย์ทุกคนนั้น เราได้ผูกพันบันทึกการงานของเขาไว้ที่คอของเขา และในวันกิยามะฮ์เราจะนำบันทึกออกมาให้แก่เขา ซึ่งเขาจะพบมันถูกคลี่ออก (13) จงอ่านบันทึกของเจ้าเถิด วันนี้ตัวของเจ้าเองเพียงพอแล้วที่จะเป็นผู้ชำระบัญชีแก่เจ้า» (ซูเราะฮ์อัล-อิสรออ์ 17:13-14)⁽¹⁾

وَوُضِعَ الْكِتَابُ فَتَرَى الْمُجْرِمِينَ مُشْفِقِينَ مِمَّا فِيهِ وَيَقُولُونَ يَا وَيْلَتَنَا مَالِ هَـٰذَا الْكِتَابِ لَا يُغَادِرُ صَغِيرَةً وَلَا كَبِيرَةً إِلَّا أَحْصَاهَا ۚ وَوَجَدُوا مَا عَمِلُوا حَاضِرًا ۗ وَلَا يَظْلِمُ رَبُّكَ

บันทึกนั้นครอบคลุมการงานทั้งหมด ทั้งใหญ่และเล็ก «และบันทึกนั้นจะถูกวางลง แล้วเจ้าจะเห็นบรรดาผู้กระทำผิดหวาดกลัวต่อสิ่งที่มีอยู่ในนั้น และพวกเขาจะกล่าวว่า "โอ้ ความวิบัติแก่พวกเราเถิด บันทึกนี้เป็นอะไรไป มันไม่ได้ละเว้นทั้งสิ่งเล็กและสิ่งใหญ่ นอกจากได้บันทึกไว้ครบถ้วน" และพวกเขาได้พบสิ่งที่พวกเขากระทำไว้ปรากฏอยู่ต่อหน้า และพระเจ้าของเจ้าจะไม่อธรรมต่อผู้ใดเลย» (ซูเราะฮ์อัล-กะฮ์ฟี 18:49)⁽²⁾

4. การเพิ่มพูนผลบุญความดี แต่ไม่เพิ่มโทษความชั่ว

إِن تُقْرِضُوا۟ ٱللَّهَ قَرْضًا حَسَنًا يُضَـٰعِفْهُ لَكُمْ وَيَغْفِرْ لَكُمْ

ส่วนหนึ่งจากความเมตตาของพระองค์คือ พระองค์ทรงเพิ่มพูนผลบุญของการงานที่ดีเป็นทวีคูณ «หากพวกเจ้าให้อัลลอฮ์ยืมด้วยการให้ยืมที่ดี พระองค์จะทรงเพิ่มพูนมันเป็นทวีคูณแก่พวกเจ้า และจะทรงอภัยให้แก่พวกเจ้า» (ซูเราะฮ์อัต-ตะฆอบุน 64:17)⁽³⁾

مَن جَآءَ بِٱلْحَسَنَةِ فَلَهُۥ عَشْرُ أَمْثَالِهَا

وَمَن جَآءَ بِٱلسَّيِّئَةِ فَلَا يُجْزَىٰٓ إِلَّا مِثْلَهَا

และอย่างน้อยที่สุดที่ความดีจะถูกเพิ่มพูนคือสิบเท่า «ผู้ใดนำความดีมา เขาจะได้รับสิบเท่าของความดีนั้น» (ซูเราะฮ์อัล-อันอาม 6:160)⁽⁴⁾ ส่วนความชั่วนั้นจะไม่ได้รับการตอบแทนนอกจากเท่ากับความชั่วนั้นเท่านั้น «และผู้ใดนำความชั่วมา เขาจะไม่ถูกตอบแทนนอกจากเท่ากับความชั่วนั้น» (ซูเราะฮ์อัล-อันอาม 6:160)⁽⁵⁾ และนี่คือสิ่งที่ความยุติธรรมของพระองค์ ตะบาเราะกะ วะตะอาลา กำหนดไว้

الحسنة بعشر أمثالها أو أزيد . والسيئة واحدة أو أغفرها ، ولو لقيتني بقراب الأرض خطايا مالم تشرك بي ، لقيتك بقرابها مغفرة

อัล-หากิมได้รายงานไว้ในหนังสือ อัล-มุสตัดร็อก และอะห์มัดได้รายงานไว้ในหนังสือ อัล-มุสนัด ด้วยสายรายงานที่หะซัน จากอบูซัรร์ (ร.ฎ.) ว่า ผู้สัจจริงและได้รับการยืนยันในความสัจจริง (คือท่านนบี ﷺ) ได้เล่าแก่เราในสิ่งที่ท่านรายงานจากพระเจ้าของท่าน ตะบาเราะกะ วะตะอาลา ว่าพระองค์ตรัสว่า «ความดีหนึ่งนั้นได้รับสิบเท่า หรือมากกว่านั้น ส่วนความชั่วหนึ่งนั้นได้รับเพียงหนึ่ง หรือข้าจะอภัยให้ และหากเจ้ามาพบข้าพร้อมด้วยความผิดเต็มแผ่นดิน ตราบใดที่เจ้าไม่ได้ตั้งภาคีต่อข้า ข้าก็จะพบเจ้าพร้อมด้วยการอภัยเต็มแผ่นดินเช่นกัน»⁽⁶⁾

⁽¹⁾ ซูเราะฮ์อัล-อิสรออ์ : 13 ⁽²⁾ ซูเราะฮ์อัล-กะฮ์ฟี : 49 ⁽³⁾ ซูเราะฮ์อัต-ตะฆอบุน : 17 ⁽⁴⁾ ซูเราะฮ์อัล-อันอาม : 160 ⁽⁵⁾ ซูเราะฮ์อัล-อันอาม : 160 ⁽⁶⁾ สิลสิละฮ์ อัล-อะหาดีษ อัศ-เศาะฮีหะฮ์, หะดีษหมายเลข 128

من قرأ حرفاً من كتاب الله ، فله به حسنة ، والحسنة بعشر أمثالها . لا أقول : ( الم ) حرف . ألف حرف ، ولام حرف ، وميم حرف

ในบรรดาการงานที่ท่านเราะซูล ﷺ ได้บอกไว้ว่าจะได้รับผลบุญทวีคูณสิบเท่า คือการอ่านอัลกุรอาน ในหะดีษที่อัต-ติรมิซีย์และอัด-ดาริมีย์รายงานด้วยสายรายงานที่เศาะฮีหฺ จากอิบนุมัสอูด (ร.ฎ.) ว่า ท่านเราะซูลุลลอฮ์ ﷺ กล่าวว่า «ผู้ใดอ่านอัลกุรอานหนึ่งอักษร เขาจะได้รับหนึ่งความดีจากอักษรนั้น และหนึ่งความดีนั้นจะได้รับผลตอบแทนสิบเท่า ฉันไม่ได้กล่าวว่า (อลิฟ ลาม มีม) เป็นหนึ่งอักษร แต่อลิฟเป็นหนึ่งอักษร ลามเป็นหนึ่งอักษร และมีมเป็นหนึ่งอักษร» อัต-ติรมิซีย์กล่าวว่า หะดีษนี้หะซันเศาะฮีหฺ และเฆาะรีบในด้านสายรายงาน⁽¹⁾

خصلتان ـ أو خلتان لا يحصيهما رجل مسلم إلا دخل الجنة ، وهما يسيرٌ ، ومن يعمل بهما قليل : يسبح الله في دُبُر كل صلاة عشراً ، ويحمده عشراً ، ويكبِّره عشراً ، فلقد رأيت رسول الله ﷺ يعقدها بيده ، قال : فتلك خمسون ومائة باللسان ، وألف وخمسمائة في الميزان ، وإذا أخذت مضجعك تسبحه وتكبره وتحمده مائة ، فتلك مائة باللسان ، وألف في الميزان ، فأيكم يعمل في اليوم والليلة ألفين وخمسمائة سيئة ؟ قالوا : فكيف لا نحصيها؟ قال : يأتي أحدكم الشيطان وهو في صلاته ، فيقول : اذكر كذا ، اذكر كذا ، حتى ينفتل ، فلعله لا يفعل ، ويأتيه وهو في مضجعه ، فلا يزال ينومه حتى ينام

ท่านเราะซูลของเรา ขอความเมตตาและความศานติจากอัลลอฮ์จงมีแด่ท่าน ยังได้บอกเราอีกว่าการซิกรุลลอฮ์นั้นได้รับผลบุญทวีคูณสิบเท่า ในหนังสือสุนันของอัต-ติรมิซีย์ อัน-นะสาอีย์ และอบูดาวูด จากอับดุลลอฮ์ บินอัมร์ บินอัล-อาศ (ร.ฎ.) ว่า ท่านเราะซูลุลลอฮ์ ﷺ กล่าวว่า «มีสองคุณลักษณะ – หรือสองพฤติกรรม – ที่ไม่มีมุสลิมคนใดรักษามันไว้อย่างสม่ำเสมอ เว้นแต่เขาจะได้เข้าสวรรค์ ทั้งสองนั้นง่าย แต่ผู้ที่ปฏิบัติตามมีน้อย คือ เขากล่าวตัสบีหฺ (สุบหานัลลอฮ์) หลังละหมาดทุกครั้งสิบครั้ง กล่าวตะห์มีด (อัลหัมดุลิลลาฮ์) สิบครั้ง และกล่าวตักบีร (อัลลอฮุอักบัร) สิบครั้ง» (อับดุลลอฮ์กล่าวว่า) แท้จริงฉันเห็นท่านเราะซูลุลลอฮ์ ﷺ นับมันด้วยมือของท่าน ท่านกล่าวว่า «นั่นคือหนึ่งร้อยห้าสิบครั้งบนลิ้น แต่เป็นหนึ่งพันห้าร้อยในตาชั่ง และเมื่อท่านเข้านอน ท่านก็กล่าวตัสบีหฺ ตักบีร และตะห์มีดรวมหนึ่งร้อยครั้ง นั่นคือหนึ่งร้อยครั้งบนลิ้น แต่เป็นหนึ่งพันในตาชั่ง แล้วผู้ใดในหมู่พวกท่านที่ทำความชั่วในหนึ่งวันหนึ่งคืนถึงสองพันห้าร้อยครั้งเล่า?» พวกเขากล่าวว่า แล้วเหตุใดเราจึงจะไม่รักษามันไว้ได้? ท่านกล่าวว่า «ชัยฏอนจะมาหาคนหนึ่งในหมู่พวกท่านขณะที่เขากำลังละหมาด แล้วกล่าวว่า จงนึกถึงเรื่องนั้น จงนึกถึงเรื่องนี้ จนกระทั่งเขาละหมาดเสร็จ ซึ่งเขาอาจจะไม่ได้กล่าว (ซิกรุลลอฮ์) และชัยฏอนจะมาหาเขาขณะอยู่บนที่นอน แล้วกล่อมให้เขาง่วงอยู่ตลอดจนกระทั่งเขาหลับไป» บันทึกโดยอัต-ติรมิซีย์และอัน-นะสาอีย์

ويكبر أربعاً وثلاثين إذا أخذ مضجعه ، ويحمد ثلاثاً وثلاثين ، ويسبح ثلاثاً وثلاثين ، فذلك مائة باللسان ، وألف في الميزان ، فلقد رأيت رسول الله ﷺ يعقدها بيده . قالوا : يا رسول الله ، كيف هما يسيرٌ ، ومن يعمل بهما قليل ؟ قال : يأتي أحدكم

และในรายงานของอบูดาวูด หลังจากคำพูดของท่านว่า «ในตาชั่ง» ครั้งแรก ท่านกล่าวว่า «และเขากล่าวตักบีรสามสิบสี่ครั้งเมื่อเข้านอน กล่าวตะห์มีดสามสิบสามครั้ง และกล่าวตัสบีหฺสามสิบสามครั้ง นั่นคือหนึ่งร้อยครั้งบนลิ้น แต่เป็นหนึ่งพันในตาชั่ง» แท้จริงฉันเห็นท่านเราะซูลุลลอฮ์ ﷺ นับมันด้วยมือของท่าน พวกเขากล่าวว่า โอ้ท่านเราะซูลุลลอฮ์ ทั้งสองนั้นง่ายแต่ผู้ที่ปฏิบัติตามมีน้อยได้อย่างไร? ท่านกล่าวว่า «ชัยฏอนจะมาหาคนหนึ่งในหมู่พวกท่าน

⁽¹⁾ มิชกาตุลมะศอบีหฺ (1/661) หะดีษหมายเลข 2137

ชัยฏอนมาหาเขาขณะที่เขานอน แล้วทำให้เขาหลับไปก่อนที่เขาจะได้กล่าว (ซิกิรนั้น) และมันมาหาเขาขณะที่เขาละหมาด แล้วทำให้เขานึกถึงธุระของตนก่อนที่เขาจะได้กล่าว⁽¹⁾

قال الجبار تبارك وتعالى : إنه لا يبدل القول ، كما فرضت عليك في أم الكتاب ، فكل حسنة بعشر أمثالها ، فهي خمسون في أم الكتاب ، وهي خمس عليك . فرجع إلى موسى . فقال : كيف فعلت ؟ قال : خففت عنا ، أعطانا بكل حسنة عشر أمثالها

ท่านเราะซูล ﷺ ของเราได้เล่าแก่เราไว้ในหะดีษอิสรออ์ที่อัล-บุคอรีย์และท่านอื่น ๆ รายงาน ถึงการที่ท่าน ﷺ เดินทางไปกลับระหว่างพระผู้อภิบาลของท่านกับนบีมูซา โดยนบีมูซาแนะนำท่านทุกครั้งให้กลับไปหาพระผู้อภิบาลของท่าน แล้วขอให้พระองค์ทรงลดจำนวนละหมาดลง จนกระทั่งเหลือห้าเวลา จากเดิมที่มีห้าสิบเวลา ในตอนท้ายของเรื่องนั้นท่านกล่าวว่า «อัล-ญับบาร (ผู้ทรงอำนาจ) ตะบาเราะกะ วะตะอาลา ตรัสว่า แท้จริงคำ (ตัดสิน) จะไม่ถูกเปลี่ยนแปลง ดังที่ข้าได้กำหนดเป็นข้อบังคับแก่เจ้าไว้ในอุมมุลกิตาบ ทุกความดีจะได้รับผลตอบแทนสิบเท่า ดังนั้นมันคือห้าสิบในอุมมุลกิตาบ แต่เป็นห้าสำหรับเจ้า แล้วท่านก็กลับไปหานบีมูซา นบีมูซาถามว่า ท่านทำอย่างไรบ้าง? ท่านตอบว่า พระองค์ทรงผ่อนปรนให้แก่เรา และทรงประทานผลตอบแทนแก่เราสิบเท่าสำหรับทุกความดี»

مَّثَلُ ٱلَّذِينَ يُنفِقُونَ أَمْوَٰلَهُمْ فِى سَبِيلِ ٱللَّهِ كَمَثَلِ حَبَّةٍ أَنۢبَتَتْ سَبْعَ سَنَابِلَ فِى كُلِّ سُنۢبُلَةٍ مِّا۟ئَةُ حَبَّةٍ ۗ وَٱللَّهُ يُضَـٰعِفُ لِمَن يَشَآءُ ۗ وَٱللَّهُ وَٰسِعٌ

และบางครั้งพระองค์ทรงเพิ่มพูนผลตอบแทนให้มากกว่านั้น โดยการเพิ่มพูนอาจไปถึงเจ็ดร้อยเท่า หรือมากกว่านั้น ในจำนวนนั้นได้แก่ผลบุญของผู้ที่บริจาคในหนทางของอัลลอฮ์ อัลลอฮ์ตะอาลาตรัสว่า «อุปมาบรรดาผู้ที่บริจาคทรัพย์สินของพวกเขาในหนทางของอัลลอฮ์ ดั่งเมล็ดพืชเมล็ดหนึ่งที่งอกออกมาเป็นเจ็ดรวง ในแต่ละรวงมีร้อยเมล็ด และอัลลอฮ์ทรงเพิ่มพูนให้แก่ผู้ที่พระองค์ทรงประสงค์ และอัลลอฮ์นั้นทรงกว้างขวาง» (ซูเราะฮ์อัล-บะเกาะเราะฮ์ 2:261)⁽²⁾

مَّثَلُ ٱلَّذِينَ يُنفِقُونَ أَمْوَٰلَهُمْ فِى سَبِيلِ ٱللَّهِ

อิบนุกะษีรกล่าวว่า นี่คืออุปมาที่อัลลอฮ์ทรงยกขึ้นเพื่อแสดงถึงการเพิ่มพูนผลบุญแก่ผู้ที่บริจาคในหนทางของพระองค์และเพื่อแสวงหาความพึงพอพระทัยของพระองค์ และว่าความดีหนึ่งจะถูกเพิ่มพูนตั้งแต่สิบเท่าไปจนถึงเจ็ดร้อยเท่า พระองค์ตรัสว่า «อุปมาบรรดาผู้ที่บริจาคทรัพย์สินของพวกเขาในหนทางของอัลลอฮ์» (ซูเราะฮ์อัล-บะเกาะเราะฮ์ 2:261)⁽³⁾ สะอีด อิบนุญุบัยร์กล่าวว่า «หมายถึงในการภักดีต่ออัลลอฮ์» และมักหูลกล่าวว่า หมายถึงการบริจาคในการญิฮาด เช่น การเลี้ยงม้าไว้เพื่อประจำการ การจัดเตรียมอาวุธ และอื่น ๆ และมีรายงานจากอิบนุอับบาส (ร.ฎ.) ว่า «ในการญิฮาดและการทำหัจญ์นั้น เงินหนึ่งดิรฮัมจะถูกเพิ่มพูนถึงเจ็ดร้อยเท่า»⁽⁴⁾

และอิบนุกะษีรได้ยกหะดีษที่มุสลิมและอัน-นะสาอีย์รายงานไว้ ในการอธิบายอายะฮ์นี้

⁽¹⁾ ญามิอุลอุศูล (4/372) หะดีษหมายเลข 2418 ⁽²⁾ ซูเราะฮ์อัล-บะเกาะเราะฮ์ : 261 ⁽³⁾ ซูเราะฮ์อัล-บะเกาะเราะฮ์ : 261 ⁽⁴⁾ ตัฟซีรอิบนุกะษีร (1/561)

لتأتين يوم القيامة بسبعمائة مخطومة

لك بها يوم القيامة سبعمائة ناقة

และอิหม่ามอะห์มัดรายงานจากอับดุลลอฮ์ บิน มัสอูด (ร.ฎ.) ว่า มีชายคนหนึ่งบริจาคอูฐตัวเมียที่สวมบังเหียนตัวหนึ่งในหนทางของอัลลอฮ์ ท่านเราะซูลุลลอฮ์ ﷺ จึงกล่าวว่า «แน่แท้ ในวันกิยามะฮ์ท่านจะได้มาพร้อมกับอูฐที่สวมบังเหียนถึงเจ็ดร้อยตัว» นี่คือสำนวนของอะห์มัดและอัน-นะซาอีย์ ส่วนสำนวนของมุสลิมคือ มีชายคนหนึ่งนำอูฐตัวเมียที่สวมบังเหียนมา แล้วกล่าวว่า "โอ้ท่านเราะซูลุลลอฮ์ ตัวนี้เพื่อหนทางของอัลลอฮ์" ท่านจึงกล่าวว่า «ด้วยอูฐตัวนี้ ในวันกิยามะฮ์ท่านจะได้รับอูฐเจ็ดร้อยตัว»⁽¹⁾

كل عمل ابن آدم يضاعف الحسنة بعشر أمثالها إلى سبعمائة ضعف، قال الله تعالى: « إلا الصوم فإنه لي وأنا أجزي به

ในบรรดาการงานที่ได้รับการเพิ่มพูนผลบุญหลายเท่าทวีคูณจนไม่อาจนับคำนวณได้ และไม่มีผู้ใดนับได้นอกจากพระองค์ผู้ทรงตอบแทนการงานนั้น ได้แก่ การถือศีลอด ดังที่ปรากฏในหะดีษซึ่งอัล-บุคอรีย์ มุสลิม และอะห์มัดรายงานจากอบูฮุร็อยเราะฮ์ (ร.ฎ.) จากท่านนบี ﷺ ว่า «ทุกการงานของลูกหลานอาดัมจะได้รับการเพิ่มพูน ความดีหนึ่งจะได้รับสิบเท่าจนถึงเจ็ดร้อยเท่า อัลลอฮ์ตะอาลาตรัสว่า: เว้นแต่การถือศีลอด เพราะแท้จริงมันเป็นของข้า และข้าจะเป็นผู้ตอบแทนมันเอง»⁽²⁾

إِنَّمَا يُوَفَّى الصَّابِرُونَ أَجْرَهُم بِغَيْرِ حِسَابٍ ﴿١٠﴾

เคล็ดลับที่ผู้ถือศีลอดได้รับผลบุญโดยไม่มีการกำหนดจำนวนนั้น คือ การถือศีลอดเป็นส่วนหนึ่งของความอดทน และบรรดาผู้อดทนนั้นจะได้รับรางวัลของพวกเขาอย่างครบถ้วนโดยไม่มีการคำนวณ อัลลอฮ์ตะอาลาตรัสว่า «แท้จริงบรรดาผู้อดทนเท่านั้นที่จะได้รับรางวัลของพวกเขาอย่างครบถ้วนโดยไม่มีการคำนวณ»⁽³⁾ อัล-กุรฏุบีย์กล่าวว่า "บรรดาผู้รู้กล่าวว่า: ผลบุญทุกอย่างจะถูกตวงด้วยการตวง และถูกชั่งด้วยการชั่ง เว้นแต่การถือศีลอด เพราะมันจะถูกโกยให้เป็นกำมือ ๆ และถูกตักให้เป็นกระบวย ๆ"⁽⁴⁾

وَلَنَبْلُوَنَّكُم بِشَىْءٍ مِّنَ ٱلْخَوْفِ وَٱلْجُوعِ وَنَقْصٍ مِّنَ ٱلْأَمْوَٰلِ وَٱلْأَنفُسِ وَٱلثَّمَرَٰتِ ۗ وَبَشِّرِ ٱلصَّـٰبِرِينَ ﴿١٥٥﴾ ٱلَّذِينَ إِذَآ أَصَـٰبَتْهُم مُّصِيبَةٌ قَالُوٓا۟ إِنَّا لِلَّهِ وَإِنَّآ إِلَيْهِ رَٰجِعُونَ ﴿١٥٦﴾ أُو۟لَـٰٓئِكَ عَلَيْهِمْ صَلَوَٰتٌ مِّن رَّبِّهِمْ وَرَحْمَةٌ ۖ وَأُو۟لَـٰٓئِكَ هُمُ ٱلْمُهْتَدُونَ ﴿١٥٧﴾

และส่วนหนึ่งของความอดทน คือ การอดทนต่อภัยพิบัติของโลกนี้ ความโศกเศร้า และความทุกข์ยากต่าง ๆ ที่อัลลอฮ์ทรงใช้ทดสอบปวงบ่าวของพระองค์ «และแน่นอน เราจะทดสอบพวกเจ้าด้วยสิ่งใดสิ่งหนึ่งจากความกลัว ความหิว และการสูญเสียทรัพย์สิน ชีวิต และพืชผล และจงแจ้งข่าวดีแก่บรรดาผู้อดทนเถิด คือบรรดาผู้ที่เมื่อมีเคราะห์กรรมประสบแก่พวกเขา พวกเขาก็กล่าวว่า แท้จริงเราเป็นสิทธิของอัลลอฮ์ และแท้จริงเราจะกลับไปยังพระองค์ ชนเหล่านี้แหละที่จะได้รับการสรรเสริญและความเมตตาจากพระเจ้าของพวกเขา และชนเหล่านี้แหละคือผู้ที่ได้รับทางนำ»⁽⁵⁾

และเมื่อบรรดาผู้ที่ได้รับความปลอดภัย (ในโลกนี้) ได้เห็นความยิ่งใหญ่ของผลบุญของบรรดาผู้อดทน พวกเขาจะปรารถนาว่า หากผิวหนังของพวกเขาได้ถูกตัด…

⁽¹⁾ ตัฟซีรอิบนุกะษีร (1/562) ⁽²⁾ มิชกาตุลมะศอบีห์ (1/613) หมายเลข 1959 ⁽³⁾ ซูเราะฮ์อัซ-ซุมัร 39:10 ⁽⁴⁾ ตัฟซีรอัล-กุรฏุบีย์ (15/240) ⁽⁵⁾ ซูเราะฮ์อัล-บะเกาะเราะฮ์ 2:155–157

لَيَوَدَّن أهل العافية يوم القيامة ، أن جلودهم قرضت بالمقاريض ، مما يرون من ثواب أهل البلاء

…ด้วยกรรไกร เพื่อพวกเขาจะได้รับผลบุญของบรรดาผู้อดทน ดังที่มีรายงานในสุนันอัต-ติรมิซีย์จากญาบิร (ร.ฎ.) และในอัล-มุอฺญัมของอัฏ-ฏ็อบรอนีย์จากอิบนุอับบาส (ร.ฎ.) ด้วยสายรายงานที่หะสัน ว่าท่านเราะซูล ﷺ กล่าวว่า «ในวันกิยามะฮ์ บรรดาผู้ที่มีสุขภาพดีปราศจากบททดสอบจะปรารถนาอย่างยิ่งว่า ผิวหนังของพวกเขาถูกตัดด้วยกรรไกรขณะอยู่ในโลกดุนยา เมื่อพวกเขาได้เห็นผลบุญของบรรดาผู้ที่ประสบบททดสอบ»⁽¹⁾

إن الله كتب الحسنات والسيئات ، ثمَّ بيَّن ذلك ، فمن همَّ بحسنة فلم يعملها ، كتبها الله له عنده حسنة كاملة ، فإن هو همَّ بها فعملها كتبها الله له عنده عشر حسنات إلى سبعمائة ضعف ، إلى أضعاف كثيرة ، ومن هم بسيئة فلم يعملها كتبها الله له عنده حسنة كاملة ، فإن هو هم بها ، فعملها ، كتبها الله له سيئة واحدة

ส่วนหนึ่งจากความโปรดปรานของอัลลอฮ์ ตะบาร็อกะ วะตะอาลา คือ ผู้ศรัทธาที่ตั้งใจจะทำความดีแต่ไม่ได้ทำ ความดีที่สมบูรณ์หนึ่งความดีจะถูกบันทึกให้แก่เขา และผู้ที่ตั้งใจจะทำความชั่ว แล้วความยำเกรงต่ออัลลอฮ์เกิดขึ้นในใจของเขา จนเขาละทิ้งความชั่วนั้นไป ความดีที่สมบูรณ์หนึ่งความดีก็จะถูกบันทึกให้แก่เขาเช่นกัน ดังที่มีรายงานในเศาะฮีหฺอัล-บุคอรีย์ จากอิบนุอับบาส (ร.ฎ.) จากท่านนบี ﷺ ในสิ่งที่ท่านรายงานจากพระผู้อภิบาลของท่าน ผู้ทรงเกรียงไกรและสูงส่ง ว่าพระองค์ตรัสว่า «แท้จริงอัลลอฮ์ทรงบันทึกความดีและความชั่วไว้ แล้วทรงชี้แจงสิ่งนั้น ดังนั้นผู้ใดตั้งใจจะทำความดีแต่ไม่ได้ทำ อัลลอฮ์จะทรงบันทึกให้แก่เขา ณ พระองค์เป็นความดีที่สมบูรณ์หนึ่งความดี และหากเขาตั้งใจแล้วได้ลงมือทำ อัลลอฮ์จะทรงบันทึกให้แก่เขา ณ พระองค์เป็นสิบความดี จนถึงเจ็ดร้อยเท่า และทวีคูณมากมายยิ่งกว่านั้น และผู้ใดตั้งใจจะทำความชั่วแต่ไม่ได้ทำ อัลลอฮ์จะทรงบันทึกให้แก่เขา ณ พระองค์เป็นความดีที่สมบูรณ์หนึ่งความดี และหากเขาตั้งใจแล้วได้ลงมือทำ อัลลอฮ์จะทรงบันทึกให้แก่เขาเป็นความชั่วเพียงหนึ่งเดียว»⁽²⁾

การเปลี่ยนความชั่วให้เป็นความดี

إني لأعلم آخر أهل الجنة دخولا الجنة ، وآخر أهل النار خروجا منها . رجل يؤتى به يوم القيامة . فيقال : اعرضوا عليه صغار ذنوبه ، فيقال : عملت يوم كذا وكذا ، وعملت يوم كذا وكذا ، كذا وكذا .

ความเมตตาของอัลลอฮ์ที่มีต่อปวงบ่าวของพระองค์ และความโปรดปรานของพระองค์ที่มีต่อพวกเขา ไปถึงขั้นที่พระองค์ทรงเปลี่ยนความชั่วของพวกเขาให้เป็นความดี ดังที่มีในหะดีษซึ่งมุสลิมรายงานไว้ในเศาะฮีหฺของท่าน จากอบูซัรร์ (ร.ฎ.) ว่า ท่านเราะซูล ﷺ กล่าวว่า «แท้จริงฉันรู้จักชาวสวรรค์คนสุดท้ายที่จะได้เข้าสวรรค์ และชาวนรกคนสุดท้ายที่จะได้ออกจากนรก เขาคือชายคนหนึ่งที่จะถูกนำตัวมาในวันกิยามะฮ์ แล้วจะมีเสียงกล่าวว่า "จงนำบาปเล็ก ๆ ของเขามาแสดงต่อเขา" แล้วจะมีเสียงกล่าวแก่เขาว่า "เจ้าได้ทำอย่างนั้นอย่างนี้ในวันนั้นวันนี้ และเจ้าได้ทำอย่างนั้นอย่างนี้ในวันนั้นวันนี้"

فيقول نعم : لا يستطيع أن ينكر . وهو مشفق من كبار ذنوبه أن تعرض عليه .

เขาจะตอบว่า "ใช่" เขาไม่อาจปฏิเสธได้ และเขาหวาดกลัวว่าบาปใหญ่ ๆ ของเขาจะถูกนำมาแสดงต่อเขา

⁽¹⁾ เศาะฮีหฺ อัล-ญามิอฺ อัศ-เศาะฆีร (5/111) หะดีษหมายเลข 5360 ⁽²⁾ เศาะฮีหฺอัล-บุคอรีย์ กิตาบอัร-ริกอก บาบผู้ที่ตั้งใจจะทำความดีหรือความชั่ว, ฟัตหุลบารีย์ (11/323)

فيقال له : فإن لك مكان كل سيئة حسنة .

ดังนั้นจึงมีเสียงกล่าวแก่เขาว่า "แท้จริงสำหรับเจ้านั้น ทุกความชั่วจะถูกแทนที่ด้วยความดี"

فيقول : رب ، عملت أشياء لا أراها ها هنا » .

เขาจึงกล่าวว่า "โอ้พระผู้อภิบาลของข้าพระองค์ ข้าพระองค์ได้กระทำสิ่งต่าง ๆ ไว้ ซึ่งข้าพระองค์ไม่เห็นมันอยู่ ณ ที่นี้เลย"»

فلقد رأيت رسول الله ﷺ ضحك حتى بدت نواجذه .

(ผู้รายงานกล่าวว่า) แท้จริงฉันได้เห็นท่านเราะซูลุลลอฮ์ ﷺ หัวเราะจนกระทั่งฟันกรามของท่านปรากฏให้เห็น⁽¹⁾

5. การนำพยานมายืนยันต่อบรรดาผู้ปฏิเสธศรัทธาและบรรดามุนาฟิก

وَلَا تَعْمَلُونَ مِنْ عَمَلٍ إِلَّا كُنَّا عَلَيْكُمْ شُهُودًا إِذْ تُفِيضُونَ فِيهِ

إِنَّ ٱللَّهَ كَانَ عَلَىٰ كُلِّ شَىْءٍ شَهِيدًا ﴿٣٣﴾

พยานที่ยิ่งใหญ่ที่สุดต่อปวงบ่าวในวันแห่งการกลับคืน คือพระผู้อภิบาล พระผู้สร้าง และพระผู้ทรงบังเกิดพวกเขา ผู้ซึ่งไม่มีสิ่งใดในสภาพของพวกเขาที่ปกปิดไปจากพระองค์ได้เลย อัลลอฮ์ ตะอาลา ตรัสว่า «และพวกเจ้าจะไม่กระทำการงานใด ๆ เว้นแต่เราเป็นพยานอยู่เหนือพวกเจ้า ขณะที่พวกเจ้ากำลังง่วนอยู่กับมัน»⁽²⁾ และพระองค์ตรัสว่า «แท้จริงอัลลอฮ์ทรงเป็นพยานต่อทุกสิ่ง»⁽³⁾

إِنَّا لَنَنصُرُ رُسُلَنَا وَٱلَّذِينَ ءَامَنُوا۟ فِى ٱلْحَيَوٰةِ ٱلدُّنْيَا وَيَوْمَ يَقُومُ ٱلْأَشْهَـٰدُ ﴿٥١﴾

﴿ وَجِا۟ىٓءَ بِٱلنَّبِيِّـۧنَ وَٱلشُّهَدَآءِ ﴾

แต่ทว่าอัลลอฮ์ทรงชอบที่จะขจัดข้ออ้างของปวงบ่าวของพระองค์ พระองค์จึงทรงให้มีพยานจากมัคลูกของพระองค์ขึ้นมายืนยันต่อบรรดาผู้ปฏิเสธและผู้บิดพลิ้วไม่ยอมรับ เพื่อมิให้พวกเขามีข้ออ้างใด ๆ อีก และมีอายะฮ์มากกว่าหนึ่งอายะฮ์ที่บ่งชี้ถึงบรรดาพยานผู้เป็นสักขีพยานต่อปวงบ่าว ดังเช่นที่อัลลอฮ์ ตะอาลา ตรัสว่า «แท้จริงเราจะช่วยเหลือบรรดาเราะซูลของเรา และบรรดาผู้ศรัทธา ในชีวิตแห่งโลกนี้ และในวันที่บรรดาพยานจะยืนขึ้น»⁽⁴⁾ และที่อัลลอฮ์ ตะอาลา ตรัสว่า «และบรรดานบีและบรรดาพยานจะถูกนำมา»⁽⁵⁾

فَكَيْفَ إِذَا جِئْنَا مِن كُلِّ أُمَّةٍۭ بِشَهِيدٍ وَجِئْنَا بِكَ عَلَىٰ هَـٰٓؤُلَآءِ شَهِيدًا ﴿٤١﴾

وَيَوْمَ نَبْعَثُ فِى كُلِّ أُمَّةٍ شَهِيدًا عَلَيْهِم مِّنْ أَنفُسِهِمْ ۖ وَجِئْنَا بِكَ شَهِيدًا عَلَىٰ هَـٰٓؤُلَآءِ

ผู้ที่จะเป็นพยานต่อประชาชาติต่าง ๆ เป็นลำดับแรก ได้แก่บรรดาเราะซูลของพวกเขาเอง เราะซูลแต่ละท่านจะเป็นพยานต่อประชาชาติของท่านว่าได้ประกาศเผยแผ่สาส์นแล้ว «ดังนั้น จะเป็นอย่างไรเล่า เมื่อเราได้นำพยานคนหนึ่งมาจากทุกประชาชาติ และเราได้นำเจ้ามาเป็นพยานต่อชนเหล่านี้»⁽⁶⁾ «และวันที่เราจะให้มีพยานขึ้นในทุกประชาชาติ เป็นพยานต่อพวกเขาจากพวกเขาเอง และเราได้นำเจ้ามาเป็นพยานต่อชนเหล่านี้»⁽⁷⁾

⁽¹⁾ เศาะฮีหฺมุสลิม (1/177) หะดีษหมายเลข 190 ⁽²⁾ ซูเราะฮ์ยูนุส : 61 ⁽³⁾ ซูเราะฮ์อัน-นิสาอ์ : 66 ⁽⁴⁾ ซูเราะฮ์ฆอฟิร : 51 ⁽⁵⁾ ซูเราะฮ์อัซ-ซุมัร : 69 ⁽⁶⁾ ซูเราะฮ์อัน-นิสาอ์ : 41 ⁽⁷⁾ ซูเราะฮ์อัน-นะห์ล : 89

شَهِيدًا عَلَيْهِم مِّنْ أَنفُسِهِمْ

لَقَدْ جَآءَكُمْ رَسُولٌ مِّنْ أَنفُسِكُمْ

وَنَزَعْنَا مِن كُلِّ أُمَّةٍ شَهِيدًا فَقُلْنَا هَاتُوا۟ بُرْهَـٰنَكُمْ

และพระดำรัสของพระองค์ที่ว่า «เป็นพยานยืนยันต่อพวกเขา จากพวกเขาเอง» หมายถึงบรรดาเราะซูล เพราะเราะซูลของแต่ละประชาชาตินั้นมาจากประชาชาตินั้นเอง ดังที่อัลลอฮ์ตะอาลาตรัสว่า «แท้จริง ได้มีเราะซูลคนหนึ่งจากพวกท่านเองมายังพวกท่านแล้ว» (ซูเราะฮ์อัต-เตาบะฮ์ 9:128)⁽¹⁾ และพระองค์ตรัสว่า «และเราได้นำพยานคนหนึ่งออกมาจากทุกประชาชาติ แล้วเรากล่าวว่า จงนำหลักฐานของพวกเจ้ามา» (ซูเราะฮ์อัล-เกาะศ็อศ 28:75)⁽²⁾

يَوْمَ يَجْمَعُ ٱللَّهُ ٱلرُّسُلَ فَيَقُولُ مَاذَآ أُجِبْتُمْ ۖ قَالُوا۟ لَا عِلْمَ لَنَآ ۖ إِنَّكَ أَنتَ عَلَّـٰمُ ٱلْغُيُوبِ ﴿١٠٩﴾

فَلَنَسْـَٔلَنَّ ٱلَّذِينَ أُرْسِلَ إِلَيْهِمْ وَلَنَسْـَٔلَنَّ ٱلْمُرْسَلِينَ ﴿٦﴾ فَلَنَقُصَّنَّ عَلَيْهِم بِعِلْمٍ ۖ وَمَا كُنَّا غَآئِبِينَ ﴿٧﴾

บรรดาเราะซูลเป็นพยานยืนยันว่าตนได้ประกาศสาส์นแก่ประชาชาติของตนแล้ว และเป็นพยานยืนยันด้วยว่าประชาชาติเหล่านั้นได้ปฏิเสธ ดังที่พระองค์ตรัสว่า «วันที่อัลลอฮ์จะทรงรวบรวมบรรดาเราะซูล แล้วตรัสว่า พวกเจ้าได้รับการตอบรับอย่างไร? พวกเขากล่าวว่า พวกเราไม่มีความรู้ใด ๆ แท้จริงพระองค์เท่านั้นคือผู้ทรงรอบรู้ยิ่งในสิ่งเร้นลับทั้งหลาย» (ซูเราะฮ์อัล-มาอิดะฮ์ 5:109)⁽³⁾ และพระองค์ตรัสว่า «แน่นอน เราจะสอบถามบรรดาผู้ที่ได้มีการส่ง (เราะซูล) ไปยังพวกเขา และแน่นอน เราจะสอบถามบรรดาเราะซูลด้วย แล้วแน่นอน เราจะเล่าแก่พวกเขาด้วยความรู้ และเรามิได้เป็นผู้ที่ไม่อยู่ ณ ที่นั้น» (ซูเราะฮ์อัล-อะอ์รอฟ 7:6-7)⁽⁴⁾

อิบนุกะษีรกล่าวในการอธิบายอายะฮ์แรกว่า «นี่คือการบอกเล่าถึงสิ่งที่อัลลอฮ์จะตรัสกับบรรดาเราะซูลในวันกิยามะฮ์ เกี่ยวกับสิ่งที่ประชาชาติซึ่งพวกเขาถูกส่งไปหาได้ตอบรับพวกเขา... ส่วนคำกล่าวของบรรดาเราะซูลที่ว่า (พวกเราไม่มีความรู้ใด ๆ) นั้น มุญาฮิด อัล-หะซัน อัล-บัศรี และอัส-สุดดีย์ กล่าวว่า พวกเขากล่าวเช่นนั้นเพราะความน่าสะพรึงกลัวของวันนั้น... และอิบนุอับบาส (ร.ฎ.) กล่าวว่า (หมายถึง) พวกเราไม่มีความรู้ใด ๆ นอกจากความรู้ที่พระองค์ทรงรู้ดียิ่งกว่าพวกเรา รายงานโดยอิบนุญะรีร แล้วท่านก็เลือกทัศนะนี้ และไม่ต้องสงสัยเลยว่าเป็นทัศนะที่ดี และเป็นการแสดงมารยาทต่ออัลลอฮ์ผู้ทรงเกรียงไกรและสูงส่ง กล่าวคือ พวกเราไม่มีความรู้ใด ๆ เมื่อเทียบกับความรู้ของพระองค์ที่ครอบคลุมทุกสิ่ง ถึงแม้ว่าพวกเราได้รับการตอบรับ และรู้ว่าพวกเราได้รับการตอบรับอย่างไร แต่ในหมู่พวกเขานั้นมีผู้ที่พวกเราเพียงเห็นแค่ภายนอกของเขา โดยไม่มีความรู้ถึงภายในของเขา ส่วนพระองค์คือผู้ทรงรอบรู้ทุกสิ่ง ผู้ทรงล่วงรู้ทุกสิ่ง ดังนั้น ความรู้ของพวกเราเมื่อเทียบกับความรู้ของพระองค์จึงเปรียบเสมือนไม่มีสิ่งใดเลย»⁽⁵⁾

จากนั้น บรรดาประชาชาติจะปฏิเสธเราะซูลของตน และทุกประชาชาติจะกล่าวว่า ไม่มีผู้ตักเตือนคนใดมายังพวกเราเลย แล้วประชาชาตินี้ คือประชาชาติของท่านนบีมุหัมมัด ﷺ ก็จะมาเป็นพยานยืนยันแก่บรรดาเราะซูลว่าพวกท่านได้ประกาศสาส์นแล้ว ดังที่อัลลอฮ์ตะอาลาตรัสว่า «และในทำนองเดียวกันนั้น…

⁽¹⁾ ซูเราะฮ์อัต-เตาบะฮ์ : 128 ⁽²⁾ ซูเราะฮ์อัล-เกาะศ็อศ : 75 ⁽³⁾ ซูเราะฮ์อัล-มาอิดะฮ์ : 109 ⁽⁴⁾ ซูเราะฮ์อัล-อะอ์รอฟ : 6-7 ⁽⁵⁾ ตัฟซีรอิบนุกะษีร (2/676)

جَعَلْنَـٰكُمْ أُمَّةً وَسَطًا لِّتَكُونُوا۟ شُهَدَآءَ عَلَى ٱلنَّاسِ وَيَكُونَ ٱلرَّسُولُ عَلَيْكُمْ شَهِيدًا

«…เราได้ทำให้พวกเจ้าเป็นประชาชาติสายกลาง เพื่อพวกเจ้าจะได้เป็นสักขีพยานต่อมนุษย์ทั้งหลาย และเราะซูลจะได้เป็นสักขีพยานต่อพวกเจ้า»⁽¹⁾

« يدعى نوح يوم القيامة ، فيقول : لبيك وسعديك يا رب ، فيقول : هل بلغت ؟ فيقول : نعم . فيقال لأمته : هل بلغكم ؟ فيقولون : ما أتانا من نذير . فيقول : من يشهد لك ؟ فيقول : محمد وأمته . فيشهدون أنه قد بلغ ، ويكون الرسول عليكم شهيدا ، فذلك قوله جل ذكره :

وَكَذَٰلِكَ جَعَلْنَـٰكُمْ أُمَّةً وَسَطًا لِّتَكُونُوا۟ شُهَدَآءَ عَلَى ٱلنَّاسِ وَيَكُونَ ٱلرَّسُولُ عَلَيْكُمْ شَهِيدًا

อัล-บุคอรีย์ได้นำเสนอหะดีษไว้ในเศาะฮีห์ของท่าน ในบทอัต-ตัฟซีร ซึ่งรายงานโดยอบูสะอีด อัล-คุดรีย์ (ร.ฎ.) ว่า ท่านเราะซูล ﷺ กล่าวว่า «ในวันกิยามะฮ์ นูห์จะถูกเรียกตัวมา แล้วท่านจะกล่าวว่า 'ข้าพระองค์อยู่ ณ ที่นี่แล้ว พร้อมรับคำสั่งของพระองค์ โอ้พระผู้อภิบาลของข้าพระองค์' พระองค์จะตรัสว่า 'เจ้าได้เผยแผ่ (สาส์น) แล้วหรือ?' ท่านจะตอบว่า 'ใช่แล้ว' แล้วจะมีการถามประชาชาติของท่านว่า 'เขาได้เผยแผ่แก่พวกเจ้าแล้วหรือ?' พวกเขาจะตอบว่า 'ไม่มีผู้ตักเตือนคนใดมายังพวกเราเลย' พระองค์จะตรัสว่า 'ใครจะเป็นพยานให้เจ้า?' ท่านจะตอบว่า 'มุหัมมัดและประชาชาติของท่าน' แล้วพวกเขาก็จะเป็นพยานว่าท่าน (นูห์) ได้เผยแผ่แล้ว และเราะซูลจะเป็นสักขีพยานต่อพวกท่าน นั่นคือพระดำรัสของพระองค์ผู้ทรงสูงส่งที่ว่า «และในทำนองเดียวกันนั้น เราได้ทำให้พวกเจ้าเป็นประชาชาติสายกลาง เพื่อพวกเจ้าจะได้เป็นสักขีพยานต่อมนุษย์ทั้งหลาย และเราะซูลจะได้เป็นสักขีพยานต่อพวกเจ้า»⁽²⁾»⁽³⁾

« يجيء النبي يوم القيامة ومعه الرجل ، ويجيء النبي ومعه الرجلان ، ويجيء النبي ومعه أكثر من ذلك . قال : فيقال لهم : أبلغكم هذا ؟ فيقولون : لا ، فيقال للنبي : أبلغتهم ؟ فيقول : نعم ، فيقال له : من يشهد لك ؟ . . . »

« فيقال : ما علمكم ؟ فيقولون : أخبرنا نبينا أن الرسل قد بلغوا فَصَدَّقناه »

อิบนุหะญัรได้ระบุว่า หะดีษนี้มีรายงานไว้โดยอะหมัด อัน-นะสาอีย์ และอิบนุมาญะฮ์ ด้วยถ้อยคำว่า «ในวันกิยามะฮ์ นบีบางท่านจะมาพร้อมกับชายหนึ่งคน นบีบางท่านจะมาพร้อมกับชายสองคน และนบีบางท่านจะมาพร้อมกับผู้คนมากกว่านั้น ท่านกล่าวว่า แล้วจะมีการถามพวกเขาว่า 'ผู้นี้ได้เผยแผ่แก่พวกเจ้าแล้วหรือ?' พวกเขาจะตอบว่า 'ไม่' แล้วจะมีการถามนบีว่า 'ท่านได้เผยแผ่แก่พวกเขาแล้วหรือ?' ท่านจะตอบว่า 'ใช่แล้ว' แล้วจะมีการถามท่านว่า 'ใครจะเป็นพยานให้ท่าน?'…» จนจบหะดีษ อิบนุหะญัรยังได้กล่าวอีกว่า ในบางสายรายงานของหะดีษนี้มีข้อความเพิ่มเติมว่า «แล้วจะมีการถามว่า 'พวกเจ้ารู้ได้อย่างไร?' พวกเขาจะตอบว่า 'นบีของพวกเราได้บอกพวกเราว่าบรรดาเราะซูลได้เผยแผ่แล้ว พวกเราจึงเชื่อท่าน'»⁽⁴⁾

และในบรรดาสักขีพยานนั้น ได้แก่ แผ่นดิน รวมทั้งกลางวันและกลางคืน ซึ่งจะเป็นพยานถึงสิ่งที่ถูกกระทำในนั้นและบนนั้น และทรัพย์สินก็จะเป็นพยานต่อเจ้าของของมัน อัล-กุรฏุบีย์ได้ตั้งบทหนึ่งว่าด้วยเรื่องนี้ไว้ในหนังสืออัต-ตัซกิเราะฮ์ของท่าน และได้ยกหะดีษของอัต-ติรมิซีย์ จากอบูฮุร็อยเราะฮ์ (ร.ฎ.) ว่า ท่านเราะซูล ﷺ ได้อ่านอายะฮ์นี้…

⁽¹⁾ ซูเราะฮ์อัล-บะเกาะเราะฮ์ 2:143 ⁽²⁾ ซูเราะฮ์อัล-บะเกาะเราะฮ์ 2:143 ⁽³⁾ เศาะฮีห์อัล-บุคอรีย์ (13) กิตาบอัต-ตัฟซีร (8/171) ⁽⁴⁾ ฟัตหุลบารีย์ (8/172)

يَوْمَئِذٍ تُحَدِّثُ أَخْبَارَهَا ﴿٤﴾

أتدرون ما أخبارها ؟

…อายะฮ์ที่ว่า «ในวันนั้น แผ่นดินจะบอกเล่าเรื่องราวของมัน» (ซูเราะฮ์อัซ-ซัลซะละฮ์ 99:4)⁽¹⁾ ท่านกล่าวว่า «พวกท่านรู้ไหมว่าเรื่องราวของมันคืออะไร?» พวกเขากล่าวว่า «อัลลอฮ์และเราะซูลของพระองค์รู้ดียิ่งกว่า»

فإن أخبارها أن تشهد على كل عبد أو أمة بما عمل على ظهرها ، تقول : عمل يوم كذا ، كذا وكذا فهذه أخبارها

ท่านกล่าวว่า «แท้จริงเรื่องราวของมัน คือการที่มันจะเป็นพยานต่อบ่าวชายหรือบ่าวหญิงทุกคนถึงสิ่งที่เขาได้กระทำไว้บนหลังของมัน มันจะกล่าวว่า: เขาได้กระทำเช่นนั้นเช่นนี้ในวันนั้นวันนี้ นี่แหละคือเรื่องราวของมัน»

อัต-ติรมิซีย์กล่าวว่า: หะดีษนี้เป็นหะดีษหะสันเศาะฮีหฺเฆาะรีบ

وَجَآءَتْ كُلُّ نَفْسٍ مَّعَهَا سَآئِقٌ وَشَهِيدٌ ﴿٢١﴾

ผู้ที่จะเป็นพยานต่อบ่าวอีกก็คือ มะลาอิกะฮ์ของพระผู้ทรงกรุณาปรานี ผู้ซึ่งเคยบันทึกการงานที่ดีและการงานที่ชั่วของเขา ดังที่อัลลอฮ์ตะอาลาตรัสว่า «และทุกชีวิตจะมาพร้อมกับผู้ต้อนและผู้เป็นพยาน» (ซูเราะฮ์กอฟ 50:21)⁽²⁾ ผู้ต้อนและผู้เป็นพยานนั้น คือมะลาอิกะฮ์สององค์ที่ได้รับมอบหมายให้ดูแลชีวิตนั้น

وَيَقُولُ ٱلْأَشْهَـٰدُ هَـٰٓؤُلَآءِ ٱلَّذِينَ كَذَبُوا۟ عَلَىٰ رَبِّهِمْ

และมะลาอิกะฮ์จะเป็นพยานต่อบรรดาบ่าวถึงสิ่งที่พวกเขาเคยกระทำ «และบรรดาพยานจะกล่าวว่า: เหล่านี้แหละคือผู้ที่ได้กล่าวเท็จต่อพระเจ้าของพวกเขา» (ซูเราะฮ์ฮูด 11:18)⁽³⁾ ครั้นเมื่อบ่าวดื้อรั้นในการโต้แย้ง ปฏิเสธพระเจ้าของเขา และปฏิเสธบรรดาพยานที่เป็นพยานต่อเขา อัลลอฮ์ก็จะทรงให้มีพยานจากตัวเขาเองมายืนยันต่อเขา แล้วอวัยวะต่าง ๆ ของเขาก็จะเป็นพยานต่อเขา ซึ่งได้อธิบายเรื่องนี้ไปแล้ว

⁽¹⁾ ซูเราะฮ์อัซ-ซัลซะละฮ์ : 4 ⁽²⁾ ซูเราะฮ์กอฟ : 21 ⁽³⁾ ซูเราะฮ์ฮูด : 18

บทที่สี่: สิ่งที่บ่าวทั้งหลายจะถูกสอบสวน

บ่าวทั้งหลายจะถูกสอบสวนถึงพระเจ้าที่พวกเขาเคยเคารพสักการะ และถึงการตอบรับของพวกเขาต่อบรรดาเราะซูล ซึ่งเราได้อธิบายเรื่องนี้ไว้แล้วก่อนหน้านี้

พวกเขาจะถูกสอบสวนถึงการงานที่พวกเขาได้กระทำ และถึงความโปรดปรานที่พวกเขาได้รื่นรมย์ในชีวิตดุนยา เช่นเดียวกับที่พวกเขาจะถูกสอบสวนถึงพันธสัญญาและข้อตกลงของพวกเขา ตลอดจนการได้ยิน การมองเห็น และหัวใจของพวกเขา และนี่คือสิ่งที่เราจะอธิบายในบทนี้

1. การปฏิเสธศรัทธา (กุฟร์) และการตั้งภาคี (ชิริก)

وَقِيلَ لَهُمْ أَيْنَ مَا كُنتُمْ تَعْبُدُونَ ﴿٩٢﴾ مِن دُونِ ٱللَّهِ هَلْ يَنصُرُونَكُمْ أَوْ يَنتَصِرُونَ ﴿٩٣﴾

وَيَوْمَ يُنَادِيهِمْ فَيَقُولُ أَيْنَ شُرَكَآءِىَ ٱلَّذِينَ كُنتُمْ تَزْعُمُونَ ﴿٦٢﴾

สิ่งที่ยิ่งใหญ่ที่สุดที่บ่าวทั้งหลายจะถูกสอบสวนคือการปฏิเสธศรัทธาและการตั้งภาคีของพวกเขา พระองค์จะทรงสอบสวนพวกเขาถึงบรรดาภาคีและสิ่งที่ถูกตั้งให้เทียบเคียงพระองค์ ซึ่งพวกเขาเคยเคารพสักการะนอกเหนือจากอัลลอฮ์ ดังที่พระองค์ตรัสว่า «และจะมีเสียงกล่าวแก่พวกเขาว่า ไหนเล่าสิ่งที่พวกเจ้าเคยเคารพสักการะนอกเหนือจากอัลลอฮ์ พวกมันจะช่วยเหลือพวกเจ้าได้หรือ หรือพวกมันจะช่วยเหลือตัวเองได้หรือ»⁽¹⁾ และ «และวันที่พระองค์จะทรงเรียกพวกเขา แล้วตรัสว่า ไหนเล่าบรรดาภาคีของข้าที่พวกเจ้าเคยกล่าวอ้าง»⁽²⁾

وَيَجْعَلُونَ لِمَا لَا يَعْلَمُونَ نَصِيبًا مِّمَّا رَزَقْنَـٰهُمْ ۗ تَٱللَّهِ لَتُسْـَٔلُنَّ عَمَّا كُنتُمْ تَفْتَرُونَ ﴿٥٦﴾

และพวกเขาจะถูกสอบสวนถึงการเคารพสักการะสิ่งอื่นนอกเหนือจากอัลลอฮ์ ด้วยการถวายเครื่องบูชาแก่บรรดาพระเจ้าที่พวกเขาเคยเคารพสักการะ และการเชือดสัตว์พลีด้วยนามของสิ่งเหล่านั้น «และพวกเขากำหนดส่วนหนึ่งจากปัจจัยยังชีพที่เราได้ประทานแก่พวกเขาให้แก่สิ่งที่พวกเขาไม่รู้จัก ขอสาบานต่ออัลลอฮ์ แน่นอนพวกเจ้าจะถูกสอบสวนถึงสิ่งที่พวกเจ้าเคยอุปโลกน์ขึ้น»⁽³⁾

⁽¹⁾ ซูเราะฮ์อัช-ชุอะรออ์ 26:92-93 ⁽²⁾ ซูเราะฮ์อัล-เกาะศ็อศ 28:62 ⁽³⁾ ซูเราะฮ์อัน-นะห์ล์ 16:56

وَيَوْمَ يُنَادِيهِمْ فَيَقُولُ مَاذَآ أَجَبْتُمُ ٱلْمُرْسَلِينَ ﴿٦٥﴾ فَعَمِيَتْ عَلَيْهِمُ ٱلْأَنۢبَآءُ يَوْمَئِذٍ فَهُمْ لَا يَتَسَآءَلُونَ ﴿٦٦﴾

และพวกเขาจะถูกสอบสวนถึงการที่พวกเขาปฏิเสธบรรดาเราะซูล «และวันที่พระองค์จะทรงเรียกพวกเขา แล้วตรัสว่า พวกเจ้าได้ตอบรับบรรดาเราะซูลอย่างไร? ในวันนั้นข่าวคราวทั้งหลายจึงมืดมนสำหรับพวกเขา และพวกเขาก็ไม่อาจถามไถ่กันได้»⁽¹⁾

2. สิ่งที่เขาได้กระทำในโลกดุนยา

فَوَرَبِّكَ لَنَسْـَٔلَنَّهُمْ أَجْمَعِينَ ﴿٩٢﴾ عَمَّا كَانُوا۟ يَعْمَلُونَ ﴿٩٣﴾

فَلَنَسْـَٔلَنَّ ٱلَّذِينَ أُرْسِلَ إِلَيْهِمْ وَلَنَسْـَٔلَنَّ ٱلْمُرْسَلِينَ ﴿٦﴾

ในวันกิยามะฮ์ มนุษย์จะถูกสอบสวนถึงการงานทั้งหมดที่เขาได้กระทำไว้ในชีวิตโลกดุนยา ดังที่อัลลอฮ์ตะอาลาตรัสว่า «ดังนั้น ขอสาบานด้วยพระเจ้าของเจ้า แน่นอนเราจะสอบสวนพวกเขาทั้งหมด ถึงสิ่งที่พวกเขาเคยกระทำไว้»⁽²⁾ และพระองค์ตรัสว่า «แน่นอน เราจะสอบสวนบรรดาผู้ที่เราะซูลได้ถูกส่งมายังพวกเขา และแน่นอน เราจะสอบสวนบรรดาเราะซูลด้วย»⁽³⁾

« لا تزول قدما عبد يوم القيامة ، حتى يسأل عن أربع : عن عمره فيم أفناه ، وعن علمه ماذا عمل به ؟ وعن ماله من أين اكتسبه وفيم أنفقه ؟ وعن جسمه فيما أبلاه ؟ »

ในสุนันอัต-ติรมิซีย์ รายงานจากอบูบัรซะฮ์ อัล-อัสละมีย์ (ร.ฎ.) ว่า ท่านเราะซูล ﷺ กล่าวว่า «เท้าทั้งสองของบ่าวคนหนึ่งจะยังไม่เคลื่อนไปไหนในวันกิยามะฮ์ จนกว่าเขาจะถูกสอบสวนถึงสี่ประการ คือ อายุของเขาว่าเขาใช้หมดไปกับสิ่งใด ความรู้ของเขาว่าเขาได้ปฏิบัติตามมันอย่างไร ทรัพย์สินของเขาว่าเขาได้มันมาจากที่ใดและใช้จ่ายมันไปในทางใด และร่างกายของเขาว่าเขาได้ใช้มันจนทรุดโทรมไปกับสิ่งใด»⁽⁴⁾

« لا تزول قدما ابن آدم يوم القيامة من عند ربه ، حتى يسأل عن خمس : عن عمره فيم أفناه ؟ وعن شبابه فيم أبلاه ؟ وعن ماله من أين اكتسبه ، وفيم أنفقه ؟ وماذا عمل فيم علم »

และในสุนันอัต-ติรมิซีย์เช่นกัน รายงานจากอับดุลลอฮ์ บิน มัสอูด (ร.ฎ.) ว่า ท่านนบี ﷺ กล่าวว่า «เท้าทั้งสองของลูกหลานอาดัมจะยังไม่เคลื่อนออกไปจากเบื้องหน้าพระเจ้าของเขาในวันกิยามะฮ์ จนกว่าเขาจะถูกสอบสวนถึงห้าประการ คือ อายุของเขาว่าเขาใช้หมดไปกับสิ่งใด วัยหนุ่มของเขาว่าเขาได้ใช้มันไปกับสิ่งใด ทรัพย์สินของเขาว่าเขาได้มันมาจากที่ใด และใช้จ่ายมันไปในทางใด และเขาได้ปฏิบัติอย่างไรในสิ่งที่เขารู้»⁽⁵⁾

ผู้ใดที่ใคร่ครวญหะดีษเช่นนี้ ย่อมจะรู้ถึงเคล็ดลับในการที่ท่านเราะซูล ﷺ เรียกร้องมุสลิมให้…

⁽¹⁾ (ซูเราะฮ์อัล-เกาะศ็อศ 28:65–66) ⁽²⁾ (ซูเราะฮ์อัล-ฮิจญ์รฺ 15:92–93) ⁽³⁾ (ซูเราะฮ์อัล-อะอ์รอฟ 7:6) ⁽⁴⁾ ญามิอุลอุศูล (10/436) หมายเลข 7969 ผู้ตรวจสอบต้นฉบับ (มุหักกิก) กล่าวว่า อัต-ติรมิซีย์กล่าวว่า หะดีษนี้เป็นหะดีษหะสันเศาะฮีห์ และเชคนาศิร (อัล-อัลบานีย์) ก็ได้ระบุว่าเป็นหะดีษเศาะฮีห์เช่นกันในเศาะฮีหุลญามิอ์ (6/148) หมายเลข 7177 ⁽⁵⁾ ญามิอุลอุศูล (10/437) หมายเลข 7970 เป็นหะดีษหะสัน ดังที่ผู้ตรวจสอบต้นฉบับญามิอุลอุศูลได้กล่าวไว้ และเชคนาศิรได้ระบุว่าเป็นหะดีษหะสันในเศาะฮีหุลญามิอ์ (6/148) หมายเลข 7176

إن فقراء المهاجرين يسبقون الأغنياء ، يوم القيامة إلى الجنَّة بأربعين خريفا

…การมีทรัพย์สินน้อย เพราะยิ่งบ่าวมีทรัพย์สินมาก การสอบสวนของเขาก็จะยิ่งมากและยาวนาน และยิ่งทรัพย์สินของเขาน้อย การสอบสวนของเขาก็จะยิ่งเบาลง และเขาจะได้เข้าสวรรค์เร็วขึ้น ท่านเราะซูล ﷺ ได้บอกเราไว้แล้วว่า คนยากจนในหมู่ชาวมุฮาญิรีนจะได้เข้าสวรรค์ก่อนคนร่ำรวยในหมู่พวกเขาสี่สิบปี ในเศาะฮีหฺมุสลิม มีรายงานจากอบูอับดุรเราะห์มาน อัล-หุบุลีย์ ว่า มีชายสามคนมาหาอับดุลลอฮ์ บิน อัมร์ บิน อัล-อาศ (ร.ฎ.) ขณะที่ฉันอยู่กับท่าน พวกเขากล่าวว่า "โอ้ อบูมุหัมมัด ขอสาบานต่ออัลลอฮ์ พวกเราไม่มีความสามารถในสิ่งใดเลย ไม่มีค่าใช้จ่าย ไม่มีพาหนะ และไม่มีข้าวของเครื่องใช้" ท่านจึงกล่าวว่า "พวกท่านต้องการอย่างไร หากพวกท่านต้องการ ก็จงกลับมาหาเรา แล้วเราจะให้แก่พวกท่านเท่าที่อัลลอฮ์ทรงให้ความสะดวกแก่พวกท่าน หากพวกท่านต้องการ เราจะแจ้งเรื่องของพวกท่านต่อผู้ปกครอง และหากพวกท่านต้องการ ก็จงอดทน เพราะแท้จริงฉันได้ยินท่านเราะซูลุลลอฮ์ ﷺ กล่าวว่า «แท้จริงคนยากจนในหมู่ชาวมุฮาญิรีนจะได้เข้าสวรรค์ก่อนคนร่ำรวยในวันกิยามะฮ์สี่สิบปี»"⁽¹⁾

3. ความสุขสำราญที่เขาได้รับ

ثُمَّ لَتُسْـَٔلُنَّ يَوْمَئِذٍ عَنِ ٱلنَّعِيمِ ﴿٨﴾

อัลลอฮ์จะทรงสอบถามบ่าวของพระองค์ในวันกิยามะฮ์เกี่ยวกับความสุขสำราญที่พระองค์ทรงประทานให้แก่พวกเขาในโลกดุนยา ดังที่พระองค์ตรัสว่า «แล้วในวันนั้นพวกเจ้าจะถูกสอบถามอย่างแน่นอนเกี่ยวกับความสุขสำราญ» (ซูเราะฮ์อัต-ตะกาษุร 102:8)⁽²⁾

ความสุขสำราญในที่นี้หมายถึง ความอิ่มท้อง น้ำเย็น ร่มเงาของที่อยู่อาศัย ความสมบูรณ์ของร่างกาย และความเอร็ดอร่อยของการนอนหลับ สะอีด บิน ญุบัยร์ กล่าวว่า "แม้กระทั่งน้ำผึ้งเพียงอึกเดียว" มุญาฮิด กล่าวว่า "คือความเพลิดเพลินทุกอย่างจากความเพลิดเพลินของโลกดุนยา" อัล-หะสัน อัล-บัศรีย์ กล่าวว่า "ส่วนหนึ่งของความสุขสำราญคืออาหารมื้อกลางวันและอาหารมื้อค่ำ" อบูกิลาบะฮ์ กล่าวว่า "ส่วนหนึ่งของความสุขสำราญคือการกินเนยและน้ำผึ้งกับขนมปังขาวบริสุทธิ์" และมีรายงานจากอิบนุอับบาส (ร.ฎ.) ว่า "ความสุขสำราญคือความสมบูรณ์ของร่างกาย การได้ยิน และการมองเห็น"⁽³⁾

การอธิบายที่พวกเขาได้ให้ไว้เหล่านี้เป็นการอธิบายในลักษณะของการยกตัวอย่างที่หลากหลาย เพราะประเภทของความสุขสำราญนั้นมีมากมาย

⁽¹⁾ เศาะฮีหฺมุสลิม (4/2285) หมายเลข 2979 ⁽²⁾ ซูเราะฮ์อัต-ตะกาษุร : 8 ⁽³⁾ ตัฟซีรอิบนุกะษีร : 7/364

وَإِن تَعُدُّوا۟ نِعْمَتَ ٱللَّهِ لَا تُحْصُوهَآ

ซึ่งไม่อาจนับและไม่อาจคำนวณได้ «และหากพวกเจ้าจะนับความโปรดปรานของอัลลอฮ์ พวกเจ้าก็ไม่อาจนับมันได้หมด» (ซูเราะฮ์อิบรอฮีม 14:34)⁽¹⁾ ความสุขสำราญบางประเภทเป็นสิ่งจำเป็นพื้นฐาน และบางประเภทเป็นสิ่งเสริมความสมบูรณ์ ผู้คนต่างก็มีความแตกต่างกันในเรื่องนี้ ในยุคสมัยหนึ่งอาจมีสิ่งที่คนในยุคสมัยอื่นไม่ได้พบ และในดินแดนหนึ่งอาจมีสิ่งที่ชาวดินแดนอื่นไม่ได้พบ และทั้งหมดนั้นบ่าวทั้งหลายจะถูกสอบถามถึง

« إن أوَّل ما يسأل العبد عنه يوم القيامة من النعيم أن يقال له : ألم نصح لك جسمك ؟ ونُرَوِّك من الماء البارد »

อัต-ติรมิซีย์ได้รายงานด้วยสายรายงานของท่านจากอบูฮุร็อยเราะฮ์ (ร.ฎ.) ว่า ท่านเราะซูล ﷺ กล่าวว่า «แท้จริง สิ่งแรกที่บ่าวจะถูกสอบถามในวันกิยามะฮ์เกี่ยวกับความสุขสำราญ คือการที่เขาจะถูกถามว่า เรามิได้ให้ร่างกายของเจ้ามีสุขภาพดีดอกหรือ? และเรามิได้ให้เจ้าดื่มน้ำเย็นจนชุ่มฉ่ำดอกหรือ?»⁽²⁾

ألسنا من فقراء المهاجرين ؟ فقال له عبدالله : ألك إمرأة تأوي إليها ؟ قال : نعم . قال : ألك مسكن تسكنه ؟ قال : نعم . قال : فأنت من الأغنياء . قال فإن لي خادما . قال : فأنت من الملوك

บางคนไม่รู้สึกถึงความโปรดปรานอันยิ่งใหญ่ที่อัลลอฮ์ทรงประทานให้แก่เขา เขาจึงไม่ตระหนักถึงความโปรดปรานที่มีอยู่ในน้ำเพียงอึกหนึ่ง อาหารเพียงคำหนึ่ง และในสิ่งที่อัลลอฮ์ทรงประทานให้แก่เขา ไม่ว่าจะเป็นที่อยู่อาศัย ภรรยา และลูกหลาน และเขาคิดว่าความโปรดปรานนั้นมีอยู่เพียงในรูปของปราสาท สวน และพาหนะเท่านั้น มีชายคนหนึ่งได้ถามอับดุลลอฮ์ บิน อัมร์ บิน อัล-อาศ (ร.ฎ.) ว่า "พวกเรามิใช่คนยากจนในหมู่มุฮาญิรีนดอกหรือ?" อับดุลลอฮ์จึงกล่าวแก่เขาว่า "ท่านมีภรรยาที่ท่านกลับไปพักพิงด้วยหรือไม่?" เขาตอบว่า "มี" ท่านถามว่า "ท่านมีที่อยู่อาศัยที่ท่านพักอาศัยหรือไม่?" เขาตอบว่า "มี" ท่านกล่าวว่า "ถ้าเช่นนั้น ท่านก็เป็นคนร่ำรวยคนหนึ่ง" เขากล่าวว่า "และฉันยังมีคนรับใช้อีกด้วย" ท่านกล่าวว่า "ถ้าเช่นนั้น ท่านก็เป็นกษัตริย์คนหนึ่ง"⁽³⁾

« نعمتان مغبون فيهما كثير من الناس : الصحة والفراغ »

และในเศาะหีหฺอัล-บุคอรีย์ รายงานจากอิบนุอับบาส (ร.ฎ.) ว่า ท่านเราะซูล ﷺ กล่าวว่า «ความโปรดปรานสองประการที่ผู้คนจำนวนมากขาดทุนในมัน คือ สุขภาพที่ดีและเวลาว่าง»⁽⁴⁾ ความหมายของหะดีษนี้คือ พวกเขาบกพร่องในการขอบคุณต่อความโปรดปรานทั้งสองประการนี้ โดยไม่ได้ปฏิบัติตามหน้าที่ที่พึงมีต่อมัน และผู้ใดที่ไม่ปฏิบัติตามสิทธิของสิ่งที่จำเป็นต่อเขา เขาก็คือผู้ที่ขาดทุน

⁽¹⁾ ซูเราะฮ์อิบรอฮีม : 34 ⁽²⁾ มิชกาตุลมะศอบีหฺ : (2/656) หมายเลข (5196) และผู้ตรวจสอบหนังสืออัล-มิชกาตกล่าวว่า สายรายงานของหะดีษนี้เศาะหีหฺ ⁽³⁾ เศาะหีหฺมุสลิม : (4/2285) หะดีษหมายเลข 2979 ⁽⁴⁾ มิชกาตุลมะศอบีหฺ : (2/648) หมายเลข 5155

لا بأس بالغنى لمن اتقى الله عز وجل ، والصحة لمن اتقى الله خير من الغنى ، وطيب النفس من النعيم

ในมุสนัดของอิหม่ามอะห์มัดระบุว่า ท่านเราะซูลุลลอฮ์ ﷺ กล่าวว่า «ความร่ำรวยไม่เป็นไรสำหรับผู้ที่ยำเกรงอัลลอฮ์ผู้ทรงเกียรติและสูงส่ง และสุขภาพที่ดีสำหรับผู้ที่ยำเกรงอัลลอฮ์นั้นดีกว่าความร่ำรวย และความเบิกบานใจก็เป็นส่วนหนึ่งของความโปรดปราน»⁽¹⁾

يلقى ( الرب ) العبد فيقول : أي فلُ ، ألم أكرمك ، وأسودك ، وأزوجك ، وأسخِّر لك الخيل والإبل ، وأذرك ترأس وتربع ؟ فيقول : بلى . قال : فيقول : أفظننت أنك ملاقيَّ ؟ قال : فيقول : لا . فيقول : فإني أنساك كما نسيتني .

ในหะดีษบางบท ท่านเราะซูล ﷺ ได้อธิบายถึงลักษณะหนึ่งของการสอบสวนเรื่องความโปรดปราน ซึ่งอัลลอฮ์จะทรงสอบสวนปวงบ่าวของพระองค์ในวันนั้น ในเศาะฮีห์มุสลิม รายงานจากอบูฮุร็อยเราะฮ์ (ร.ฎ.) จากท่านนบี ﷺ ว่า ท่านกล่าวว่า «(พระผู้อภิบาล) จะทรงพบกับบ่าวคนหนึ่ง แล้วตรัสว่า โอ้ คนนั้น⁽²⁾ ข้ามิได้ให้เกียรติแก่เจ้าดอกหรือ มิได้ทำให้เจ้าเป็นผู้นำ มิได้ให้เจ้ามีคู่ครอง มิได้ทำให้ม้าและอูฐอยู่ใต้อำนาจของเจ้า และมิได้ปล่อยให้เจ้าได้เป็นหัวหน้าและได้รับส่วนหนึ่งในสี่ (ของทรัพย์สงคราม) ดอกหรือ? เขาจะตอบว่า ใช่แล้ว ท่านนบีกล่าวว่า แล้วพระองค์ตรัสว่า เจ้าคิดหรือไม่ว่าเจ้าจะต้องพบกับข้า? ท่านนบีกล่าวว่า เขาจะตอบว่า ไม่ พระองค์จึงตรัสว่า แท้จริงข้าจะลืมเจ้า ดังที่เจ้าได้ลืมข้า

ثم يلقى الثاني فيقول : أي فلُ ، ألم أكرمك ، وأسودك ، وأزوجك ، وأسخِّر لك الخيل والإبل ، وأذرك ترأس وتربع ؟ فيقول : بلى . أي رب ، فيقول : أفظننت أنك ملاقي ؟ فيقول : لا . فيقول : فإني أنساك كما نسيتني .

จากนั้นพระองค์จะทรงพบกับคนที่สอง แล้วตรัสว่า โอ้ คนนั้น ข้ามิได้ให้เกียรติแก่เจ้าดอกหรือ มิได้ทำให้เจ้าเป็นผู้นำ มิได้ให้เจ้ามีคู่ครอง มิได้ทำให้ม้าและอูฐอยู่ใต้อำนาจของเจ้า และมิได้ปล่อยให้เจ้าได้เป็นหัวหน้าและได้รับส่วนหนึ่งในสี่ดอกหรือ? เขาจะตอบว่า ใช่แล้ว โอ้พระผู้อภิบาล พระองค์ตรัสว่า เจ้าคิดหรือไม่ว่าเจ้าจะต้องพบกับข้า? เขาจะตอบว่า ไม่ พระองค์จึงตรัสว่า แท้จริงข้าจะลืมเจ้า ดังที่เจ้าได้ลืมข้า

ثم يلقى الثالث ، فيقول له مثل ذلك . فيقول : يا رب آمنت بك وبكتابك وبرسلك وصليت وصمت وتصدقت ، ويثني بخير ما استطاع . فيقول : ههنا إذن .

จากนั้นพระองค์จะทรงพบกับคนที่สาม แล้วตรัสแก่เขาเช่นเดียวกันนั้น เขาจะกล่าวว่า โอ้พระผู้อภิบาล ข้าพระองค์ได้ศรัทธาต่อพระองค์ ต่อคัมภีร์ของพระองค์ และต่อบรรดาเราะซูลของพระองค์ ข้าพระองค์ได้ละหมาด ถือศีลอด และบริจาคทาน และเขาจะกล่าวยกย่องตนเองด้วยความดีเท่าที่เขาสามารถ พระองค์จะตรัสว่า ถ้าเช่นนั้นก็หยุดอยู่ตรงนี้⁽³⁾

قال : ثم يقال له : الآن نبعث عليك شاهدا عليك ، ويتفكر في نفسه : من ذا يشهد علي ؟ فيختم الله على فيه . ويقال لفخذه ولحمه وعظامه : انطقي فتنطق فخذه ولحمه وعظامه بعمله . وذلك ليعذر من نفسه .

ท่านนบีกล่าวว่า จากนั้นจะมีเสียงกล่าวแก่เขาว่า บัดนี้เราจะนำพยานมายืนยันความผิดของเจ้า แล้วเขาจะครุ่นคิดในใจว่า ใครกันที่จะเป็นพยานยืนยันความผิดของฉัน? แล้วอัลลอฮ์จะทรงปิดผนึกปากของเขา และจะมีเสียงกล่าวแก่ต้นขา เนื้อ และกระดูกของเขาว่า จงพูดเถิด แล้วต้นขา เนื้อ และกระดูกของเขาก็จะพูดถึงการกระทำของเขา ทั้งนี้เพื่อมิให้เขามีข้ออ้างใดๆ เหลืออยู่จากตัวของเขาเอง

وذلك المنافق الذي يسخط الله عليه

ผู้นั้นคือมุนาฟิก (คนกลับกลอก) ผู้ซึ่งอัลลอฮ์ทรงกริ้วเขา»⁽⁴⁾

⁽¹⁾ มิชกาตุลมะศอบีห์ 2/676 หมายเลข 5290 ผู้ตรวจทานระบุว่าบันทึกโดยอิบนุมาญะฮ์ และกล่าวว่า สายรายงานของหะดีษนี้เศาะฮีห์

⁽²⁾ คำว่า "ฟุล" หมายถึง โอ้ คนนั้น (โอ้ ผู้นั้นผู้นี้)

⁽³⁾ ความหมายคือ จงหยุด ถ้าเช่นนั้นก็อยู่ตรงนี้

⁽⁴⁾ บันทึกโดยมุสลิมในเศาะฮีห์ของท่าน (4/2280) หมายเลข 2968

إن الله ليرضى عن العبد أن يأكل الأكلة ، فيحمده عليها ، أو يشرب الشَّربة فيحمده عليها

การถูกสอบถามเกี่ยวกับความโปรดปรานนั้น คือการสอบถามถึงการขอบคุณของบ่าวต่อสิ่งที่อัลลอฮ์ได้ทรงโปรดปรานแก่เขา หากเขาขอบคุณ เขาก็ได้ปฏิบัติตามสิทธิของความโปรดปรานนั้นแล้ว แต่หากเขาปฏิเสธและเนรคุณ อัลลอฮ์ก็จะทรงกริ้วต่อเขา ในเศาะฮีหฺมุสลิม มีรายงานจากอนัส (ร.ฎ.) ว่า ท่านเราะซูล ﷺ กล่าวว่า «แท้จริงอัลลอฮ์ทรงพอพระทัยต่อบ่าวที่รับประทานอาหารมื้อหนึ่งแล้วสรรเสริญพระองค์สำหรับอาหารนั้น หรือดื่มเครื่องดื่มอึกหนึ่งแล้วสรรเสริญพระองค์สำหรับเครื่องดื่มนั้น»⁽¹⁾

4 – พันธสัญญาและข้อตกลง

وَلَقَدْ كَانُوا۟ عَـٰهَدُوا۟ ٱللَّهَ مِن قَبْلُ لَا يُوَلُّونَ ٱلْأَدْبَـٰرَ ۚ وَكَانَ عَهْدُ ٱللَّهِ مَسْـُٔولًا ﴿١٥﴾

وَأَوْفُوا۟ بِٱلْعَهْدِ ۖ إِنَّ ٱلْعَهْدَ كَانَ مَسْـُٔولًا ﴿٣٤﴾

อัลลอฮ์จะทรงสอบถามบรรดาบ่าวของพระองค์เกี่ยวกับสิ่งที่พวกเขาได้ให้สัญญาไว้กับพระองค์ «และแน่นอน พวกเขาได้ให้สัญญาไว้กับอัลลอฮ์มาก่อนแล้วว่า พวกเขาจะไม่หันหลังหนี และสัญญาต่ออัลลอฮ์นั้นจะต้องถูกสอบสวน» (ซูเราะฮ์อัล-อะห์ซาบ 33:15)⁽²⁾ และทุกสัญญาที่ชอบด้วยบทบัญญัติระหว่างบ่าวด้วยกัน อัลลอฮ์จะทรงสอบถามบ่าวถึงการปฏิบัติตามสัญญานั้น «และจงรักษาสัญญา แท้จริงสัญญานั้นจะต้องถูกสอบสวน» (ซูเราะฮ์อัล-อิสรออ์ 17:34)⁽³⁾

5 – การได้ยิน การมองเห็น และหัวใจ

وَلَا تَقْفُ مَا لَيْسَ لَكَ بِهِۦ عِلْمٌ ۚ إِنَّ ٱلسَّمْعَ وَٱلْبَصَرَ وَٱلْفُؤَادَ كُلُّ أُو۟لَـٰٓئِكَ كَانَ عَنْهُ مَسْـُٔولًا ﴿٣٦﴾

อัลลอฮ์จะทรงสอบถามบรรดาบ่าวเกี่ยวกับทุกสิ่งที่พวกเขากล่าว ด้วยเหตุนี้พระองค์จึงทรงเตือนพวกเขาไม่ให้พูดโดยปราศจากความรู้ «และเจ้าอย่าติดตามสิ่งที่เจ้าไม่มีความรู้ แท้จริงหู ตา และหัวใจ ทั้งหมดนั้นจะถูกสอบสวน» (ซูเราะฮ์อัล-อิสรออ์ 17:36)⁽⁴⁾ ท่านเกาะตาดะฮ์กล่าวว่า «เจ้าอย่ากล่าวว่า ฉันเห็น ทั้งที่เจ้าไม่ได้เห็น ฉันได้ยิน ทั้งที่เจ้าไม่ได้ยิน และฉันรู้ ทั้งที่เจ้าไม่รู้ เพราะแท้จริงอัลลอฮ์จะทรงสอบถามเจ้าเกี่ยวกับสิ่งเหล่านั้นทั้งหมด»⁽⁵⁾

ท่านอิบนุกะษีรกล่าวว่า «สาระของสิ่งที่พวกเขากล่าวไว้เกี่ยวกับอายะฮ์นี้ก็คือ อัลลอฮ์ทรงห้ามการพูดโดยไม่มี…

⁽¹⁾ มิชกาตุลมะศอบีห์ (2/446) หมายเลข 4200 ⁽²⁾ ซูเราะฮ์อัล-อะห์ซาบ : 15 ⁽³⁾ ซูเราะฮ์อัล-อิสรออ์ : 34 ⁽⁴⁾ ซูเราะฮ์อัล-อิสรออ์ : 36 ⁽⁵⁾ ตัฟซีรอิบนุกะษีร (4/308)

اجْتَنِبُوا كَثِيرًا مِّنَ الظَّنِّ إِنَّ بَعْضَ الظَّنِّ إِثْمٌ

إياكم والظن فإن الظن أكذب الحديث

بئس مطيّة الرجل زعموا

إن أفرى الفرى أن يري الرجل عينيه مالم تريا

من تحلم حلما كُلِّف يوم القيامة أن يعقد بين شعيرتين وليس بفاعل

…ความรู้ หากแต่อาศัยการคาดคะเน ซึ่งก็คือการเดาเอาเองและการจินตนาการ ดังที่อัลลอฮ์ตะอาลาตรัสว่า «พวกเจ้าจงหลีกเลี่ยงการคาดคะเนให้มาก แท้จริงการคาดคะเนบางอย่างนั้นเป็นบาป»⁽¹⁾ และในหะดีษมีว่า «พวกท่านจงระวังการคาดคะเน เพราะแท้จริงการคาดคะเนนั้นเป็นคำพูดที่โกหกที่สุด» ในสุนันอบูดาวูดมีว่า «พาหนะที่เลวร้ายที่สุดของคนคือคำว่า "เขาว่ากันว่า"» ในอีกหะดีษหนึ่งมีว่า «แท้จริงการกุเรื่องเท็จที่ร้ายแรงที่สุด คือการที่คนผู้หนึ่งอ้างว่าดวงตาของเขาได้เห็นสิ่งที่มันไม่ได้เห็น» และในอัศ-ศอฮีหฺมีว่า «ผู้ใดอ้างว่าได้ฝันทั้งที่ไม่ได้ฝัน ในวันกิยามะฮ์เขาจะถูกบังคับให้ผูกเมล็ดข้าวบาร์เลย์สองเมล็ดเข้าด้วยกัน และเขาไม่มีวันทำได้»⁽²⁾

⁽¹⁾ ซูเราะฮ์อัล-หุญุรอต 49:12 ⁽²⁾ ตัฟซีรอิบนุกะษีร (4/308)

ประเด็นที่ห้า: สิ่งแรกที่บ่าวจะถูกสอบสวนจากการงานของเขา

إن أول ما يحاسب به العبد يوم القيامة من عمله صلاته ، فإن صلحت فقد أفلح وأنجح ، وإن فسدت فقد خاب وخسر ، فإن انتقص من فريضته شيئا . قال الرب تبارك وتعالى : انظروا هل لعبدي من تطوع فيكمل بها ما انتقص من الفريضة ، ثم يكون سائر عمله على ذلك

สิ่งแรกที่บ่าวจะถูกสอบสวนในบรรดาสิทธิของอัลลอฮ์ ตะบาเราะกะ วะตะอาลา คือการละหมาด หากการละหมาดของเขาดี เขาก็จะได้รับความสำเร็จและรอดพ้น หากไม่เช่นนั้น เขาก็จะผิดหวังและขาดทุน ในสุนันของอัต-ติรมิซีย์และอัน-นะสาอีย์ รายงานจากอบูฮุร็อยเราะฮ์ (ร.ฎ.) ว่า ฉันได้ยินท่านเราะซูล ﷺ กล่าวว่า «แท้จริง สิ่งแรกที่บ่าวจะถูกสอบสวนในวันกิยามะฮ์จากการงานของเขา คือการละหมาดของเขา หากการละหมาดของเขาดี เขาก็ได้รับความสำเร็จและรอดพ้นแล้ว และหากการละหมาดของเขาเสีย เขาก็ผิดหวังและขาดทุนแล้ว หากสิ่งใดในการละหมาดฟัรฎูของเขาบกพร่องไป พระผู้อภิบาล ตะบาเราะกะ วะตะอาลา จะตรัสว่า: พวกเจ้าจงดูซิว่า บ่าวของข้ามีการละหมาดสุนัตหรือไม่ แล้วนำมันมาเติมเต็มสิ่งที่บกพร่องไปจากการละหมาดฟัรฎู จากนั้นการงานอื่น ๆ ทั้งหมดของเขาก็จะเป็นไปในทำนองเดียวกันนั้น»⁽¹⁾

إن أول ما يحاسب الناس به يوم القيامة من أعمالهم الصلاة ، قال : يقول ربنا ـ عز وجل ـ للملائكته : انظروا في صلاة عبدي ، أتمها أم نقصها ؟ فإن كانت تامَّةً كتبت له تامة ، وإن كان انتقص منها شيئا ، قال : أنظروا ، هل لعبدي من تطوع ، فإن كان له تطوع ، قال : أتموا لعبدي فريضته من تطوعه ، ثمَّ تؤخذ الأعمال بعد ذلك

และในสุนันของอบูดาวูด รายงานจากอบูฮุร็อยเราะฮ์ (ร.ฎ.) จากท่านนบี ﷺ ว่า ท่านกล่าวว่า «แท้จริง สิ่งแรกที่มนุษย์จะถูกสอบสวนในวันกิยามะฮ์จากการงานของพวกเขา คือการละหมาด» ท่านกล่าวว่า «พระผู้อภิบาลของเรา ผู้ทรงเกียรติและทรงยิ่งใหญ่ จะตรัสแก่มะลาอิกะฮ์ของพระองค์ว่า: พวกเจ้าจงดูการละหมาดของบ่าวของข้า เขาทำมันครบสมบูรณ์หรือทำให้มันบกพร่อง? หากมันครบสมบูรณ์ ก็จะถูกบันทึกให้แก่เขาว่าครบสมบูรณ์ และหากสิ่งใดในการละหมาดนั้นบกพร่องไป พระองค์จะตรัสว่า: พวกเจ้าจงดูซิว่า บ่าวของข้ามีการละหมาดสุนัตหรือไม่ หากเขามีการละหมาดสุนัต พระองค์จะตรัสว่า: พวกเจ้าจงเติมเต็มการละหมาดฟัรฎูให้แก่บ่าวของข้าจากการละหมาดสุนัตของเขา จากนั้นการงานอื่น ๆ ก็จะถูกนำมาพิจารณาหลังจากนั้น»⁽²⁾

⁽¹⁾ ญามิอุล-อุศูล (10/434) หมายเลข 7964 และในเศาะฮีหุล-ญามิอ์ระบุว่าเป็นรายงานของอัต-ติรมิซีย์ อัน-นะสาอีย์ และอิบนุมาญะฮ์ และได้ตัดสินว่าเป็นหะดีษเศาะฮีห์ เศาะฮีหุล-ญามิอ์ (2/184) หมายเลข 2016

⁽²⁾ ญามิอุล-อุศูล (10/435) หมายเลข 7965 และชัยค์นาศิร (อัล-อัลบานีย์) ในเศาะฮีหุล-ญามิอ์ระบุว่าเป็นรายงานของอบูดาวูด อะห์มัด อัน-นะสาอีย์ และอัล-หากิม และท่านกล่าวถึงหะดีษนี้ว่า: เศาะฮีห์ เศาะฮีหุล-ญามิอ์ (2/352) หมายเลข 2568

บทที่หก: ประเภทของการชำระสอบสวน (อัล-หิซาบ) และตัวอย่างของประเภทเหล่านั้น

หัวข้อที่หนึ่ง: ประเภทของการชำระสอบสวน

การชำระสอบสวนบ่าวทั้งหลายนั้นแตกต่างกัน บ่าวบางคนจะถูกชำระสอบสวนอย่างยากลำบาก ได้แก่บรรดากาฟิรผู้กระทำผิด ผู้ตั้งภาคีต่ออัลลอฮ์ด้วยสิ่งที่พระองค์มิได้ประทานหลักฐานใด ๆ ลงมา ผู้ฝ่าฝืนต่อบทบัญญัติของอัลลอฮ์ และผู้ปฏิเสธบรรดาเราะซูล ส่วนผู้ฝ่าฝืนบางคนจากผู้ศรัทธาในเตาฮีดนั้น การชำระสอบสวนของพวกเขาอาจยาวนานและยากลำบาก เนื่องด้วยบาปที่มากมายและร้ายแรง

فَأَمَّا مَنْ أُوتِىَ كِتَـٰبَهُۥ بِيَمِينِهِۦ ﴿٧﴾ فَسَوْفَ يُحَاسَبُ حِسَابًا يَسِيرًا ﴿٨﴾

ليس أحد يحاسب يوم القيامة إلا هلك ، فقلت : يا رسول الله ، أليس قد قال الله تعالى : ﴿فَأَمَّا مَنْ أُوتِيَ كِتَٰبَهُۥ بِيَمِينِهِۦ فَسَوْفَ يُحَاسَبُ حِسَابًا يَسِيرًا﴾ ؟

บ่าวบางคนจะได้เข้าสวรรค์โดยไม่ต้องถูกชำระสอบสวน พวกเขาเป็นกลุ่มเล็ก ๆ มีจำนวนไม่เกินเจ็ดหมื่นคน พวกเขาคือผู้คัดสรรแห่งประชาชาตินี้ และเป็นยอดสูงสุดในด้านอีมาน ความยำเกรง ความดีงาม และการญิฮาด และจะได้กล่าวถึงพวกเขาและคุณลักษณะของพวกเขาเมื่อพูดถึงชาวสวรรค์ ส่วนบ่าวบางคนจะถูกชำระสอบสวนอย่างง่ายดาย คนเหล่านี้จะไม่ถูกซักไซ้ในการชำระสอบสวน กล่าวคือ จะไม่ถูกตรวจสอบอย่างละเอียด และไม่ถูกไต่สวน หากแต่บาปทั้งหลายของพวกเขาจะถูกนำมาแสดงต่อพวกเขา จากนั้นก็จะได้รับการยกโทษให้ และนี่คือความหมายของพระดำรัสของอัลลอฮ์ ตะบาเราะกะ วะตะอาลา ที่ว่า «ส่วนผู้ที่ได้รับบันทึกของเขาด้วยมือขวาของเขา เขาก็จะถูกชำระสอบสวนอย่างง่ายดาย» (ซูเราะฮ์อัล-อินชิก็อก 84:7-8)⁽¹⁾ ในเศาะฮีหฺอัล-บุคอรีและเศาะฮีหฺมุสลิม รายงานจากท่านหญิงอาอิชะฮ์ (ร.ฎ.) ว่า ท่านเราะซูลุลลอฮ์ ﷺ กล่าวว่า «ไม่มีผู้ใดที่ถูกชำระสอบสวนในวันกิยามะฮ์ เว้นแต่เขาจะพินาศ» ฉันจึงกล่าวว่า «โอ้ท่านเราะซูลุลลอฮ์ อัลลอฮ์ตะอาลามิได้ตรัสไว้ดอกหรือว่า "ส่วนผู้ที่ได้รับบันทึกของเขาด้วยมือขวาของเขา เขาก็จะถูกชำระสอบสวนอย่างง่ายดาย"⁽²⁾?» แล้วท่านเราะซูล…

⁽¹⁾ ซูเราะฮ์อัล-อินชิก็อก : 7-8 ⁽²⁾ ซูเราะฮ์อัล-อินชิก็อก : 7-8

إنما ذلك العرض ، وليس أحد يناقش الحساب يوم القيامة إلا هلك

…(ท่านเราะซูลของ)อัลลอฮ์ ﷺ กล่าวว่า: «นั่นเป็นเพียงการนำเสนอ (บันทึกการงาน) เท่านั้น และไม่มีผู้ใดที่ถูกซักไซ้ตรวจสอบอย่างละเอียดในการสอบสวนในวันกิยามะฮ์ เว้นแต่เขาจะต้องพินาศ»⁽¹⁾

อัน-นะวะวีย์กล่าวในการอธิบายหะดีษนี้ว่า: «ความหมายของคำว่า "ถูกซักไซ้ในการสอบสวน" คือ ถูกตรวจสอบอย่างถี่ถ้วนทุกรายละเอียด อัล-กอฎีย์กล่าวว่า: คำพูดของท่านที่ว่า "เขาจะถูกลงโทษ" นั้นมีสองความหมาย ความหมายแรก: การซักไซ้ การนำเสนอบาปต่าง ๆ และการให้เขายืนยอมรับบาปเหล่านั้นด้วยตัวมันเองก็คือการลงโทษแล้ว เพราะในนั้นมีการตำหนิประณาม ความหมายที่สอง: มันจะนำไปสู่การถูกลงโทษในไฟนรก ซึ่งได้รับการสนับสนุนจากคำพูดของท่านในอีกรายงานหนึ่งที่ว่า "เขาจะต้องพินาศ" แทนคำว่า "เขาจะถูกลงโทษ" นี่คือคำพูดของอัล-กอฎีย์

อัน-นะวะวีย์กล่าวว่า: ความหมายที่สองนี้คือความหมายที่ถูกต้อง และความหมายของมันก็คือ ความบกพร่องนั้นเป็นสิ่งที่มีอยู่โดยทั่วไปในหมู่บ่าวทั้งหลาย ดังนั้นผู้ใดที่ถูกตรวจสอบอย่างถี่ถ้วนและไม่ได้รับการผ่อนปรน เขาก็จะพินาศและเข้าไฟนรก แต่อัลลอฮ์ ตะอาลา ทรงอภัยและทรงยกโทษให้แก่บาปที่นอกเหนือจากชิริกแก่ผู้ที่พระองค์ทรงประสงค์»⁽²⁾

อิบนุหะญัรได้รายงานจากอัล-กุรฏุบีย์เกี่ยวกับความหมายของคำพูดของท่านที่ว่า «นั่นเป็นเพียงการนำเสนอเท่านั้น» ว่า เขากล่าวว่า: «การสอบสวนที่ถูกกล่าวถึงในอายะฮ์นั้น เป็นเพียงการนำเสนอการงานของผู้ศรัทธาแก่เขา เพื่อให้เขารู้ถึงความโปรดปรานของอัลลอฮ์ที่มีต่อเขา ในการที่พระองค์ทรงปกปิดการงานเหล่านั้นให้แก่เขาในดุนยา และในการที่พระองค์ทรงอภัยให้แก่เขาในอาคิเราะฮ์»⁽³⁾

และสิ่งที่หมายถึงด้วย "การนำเสนอ" — ดังที่ปรากฏชัดจากหะดีษเหล่านี้ — คือการนำเสนอบาปของบรรดาผู้ศรัทธาแก่พวกเขา เพื่อให้พวกเขาตระหนักถึงความยิ่งใหญ่ของความโปรดปรานของอัลลอฮ์ที่มีต่อพวกเขา ในการที่พระองค์ทรงอภัยบาปเหล่านั้นให้แก่พวกเขา

⁽¹⁾ เศาะฮีห์อัล-บุคอรีย์ กิตาบอัร-ริกอก บาบ "ผู้ใดถูกซักไซ้ในการสอบสวน เขาจะถูกลงโทษ" ฟัตหุลบารีย์: (11/400) และเศาะฮีห์มุสลิม: (4/2204) หมายเลข 2876 และสำนวนเป็นของอัล-บุคอรีย์

⁽²⁾ อัน-นะวะวีย์ อะลา มุสลิม: (17/208)

⁽³⁾ ฟัตหุลบารีย์: (11/402)

หัวข้อย่อยที่สอง

ตัวอย่างของประเภทต่าง ๆ เหล่านี้

ในซุนนะฮ์ของท่านนบี ﷺ มีการกล่าวถึงภาพเหตุการณ์ของการไต่สวนอย่างละเอียด การนำเสนอ (บันทึกการงาน) และการตำหนิ ซึ่งอัลลอฮ์ทรงกระทำต่อบรรดาบ่าวของพระองค์ เราจะยกภาพเหตุการณ์หนึ่งสำหรับแต่ละประเภทในสามประเภทนี้ จากสิ่งที่ถูกต้องในซุนนะฮ์

1 – การไต่สวนผู้ที่ทำความดีเพื่ออวดผู้อื่น (ริยาอ์)

มุสลิม อัต-ติรมิซีย์ และอัน-นะสาอีย์ ได้รายงานจากชุฟัย อิบนุ มาติอ์ อัล-อัศบะฮีย์ ขออัลลอฮ์ทรงเมตตาเขา ว่าเขาได้เข้าไปในนครมะดีนะฮ์ แล้วได้พบชายคนหนึ่งซึ่งผู้คนมาชุมนุมล้อมรอบอยู่ เขาจึงถามว่า "นี่คือใคร?" พวกเขาตอบว่า "อบูฮุร็อยเราะฮ์" ข้าพเจ้าจึงเข้าไปใกล้ท่านจนได้นั่งอยู่ตรงหน้าท่าน ขณะที่ท่านกำลังเล่าหะดีษให้ผู้คนฟัง เมื่อท่านเงียบลงและอยู่ตามลำพัง ข้าพเจ้าก็กล่าวแก่ท่านว่า "ข้าพเจ้าขอวิงวอนท่านด้วยสิทธิอันแท้จริงครั้งแล้วครั้งเล่า ขอให้ท่านเล่าหะดีษบทหนึ่งที่ท่านได้ยินจากท่านเราะซูล ﷺ ซึ่งท่านเข้าใจและรู้มันอย่างดีให้ข้าพเจ้าฟังเถิด" อบูฮุร็อยเราะฮ์ (ร.ฎ.) กล่าวว่า "ฉันจะทำ ฉันจะเล่าหะดีษบทหนึ่งให้ท่านฟัง ซึ่งท่านเราะซูล ﷺ ได้เล่าให้ฉันฟัง ฉันเข้าใจและรู้มันอย่างดี" แล้วอบูฮุร็อยเราะฮ์ก็สะอื้นจนสะท้านแทบหมดสติ พวกเรารออยู่ครู่หนึ่ง แล้วท่านก็ได้สติ และกล่าวว่า "ฉันจะเล่าหะดีษบทหนึ่งให้ท่านฟัง ซึ่งท่านเราะซูล ﷺ ได้เล่าให้ฉันฟังในบ้านหลังนี้ ไม่มีผู้ใดอยู่กับเราเลยนอกจากฉันและท่าน" แล้วอบูฮุร็อยเราะฮ์ก็สะอื้นจนสะท้านแทบหมดสติอีกครั้งหนึ่ง จากนั้นท่านก็ได้สติและเช็ดใบหน้า แล้วกล่าวว่า "ฉันจะทำ ฉันจะเล่าหะดีษบทหนึ่งให้ท่านฟัง ซึ่งท่านเราะซูล ﷺ ได้เล่าให้ฉันฟัง ขณะที่ฉันกับท่านอยู่ในบ้านหลังนี้ ไม่มีผู้ใดอยู่กับเราเลยนอกจากฉันและท่าน" แล้วอบูฮุร็อยเราะฮ์ก็สะอื้นจนสะท้านอย่างรุนแรง จากนั้นท่านก็เอนล้มคว่ำหน้าลง ข้าพเจ้าจึงประคองท่านไว้เป็นเวลานาน แล้วท่านก็ได้สติ และกล่าวว่า

حدثني رسول الله ﷺ : أن الله إذا كان يوم القيامة ينزل إلى العباد ليقضي بينهم وكل أمة جاثية ، فأول من يدعو به رجل جمع القرآن ، ورجل قتل في سبيل الله ، ورجلٌ كثير المال ، فيقول الله للقارىء : ألم أعلمك ما أنزلت على رسولي ؟ قال : بلى ، يا رب ، قال : فماذا عملت فيما علمت ؟ قال : كنت أقوم به آناء

«ท่านเราะซูล ﷺ ได้เล่าให้ฉันฟังว่า แท้จริงอัลลอฮ์ เมื่อถึงวันกิยามะฮ์ พระองค์จะเสด็จลงมายังบรรดาบ่าวเพื่อตัดสินระหว่างพวกเขา และทุกประชาชาติต่างคุกเข่าอยู่ บุคคลกลุ่มแรกที่ถูกเรียกตัวคือ ชายผู้ท่องจำอัลกุรอาน ชายผู้ถูกสังหารในหนทางของอัลลอฮ์ และชายผู้มีทรัพย์สินมากมาย อัลลอฮ์จะตรัสแก่ผู้อ่านอัลกุรอานว่า "เรามิได้สอนเจ้าในสิ่งที่เราได้ประทานลงมาแก่เราะซูลของเราดอกหรือ?" เขาตอบว่า "แน่นอน โอ้พระผู้อภิบาลของข้าพระองค์" พระองค์ตรัสว่า "แล้วเจ้าได้ปฏิบัติอะไรบ้างในสิ่งที่เจ้าได้รู้?" เขาตอบว่า "ข้าพระองค์ได้ยืนละหมาดด้วยมัน (อัลกุรอาน) ในยามต่าง ๆ ของ…

الليل وآناء النهار ، فيقول الله له : كذبت ، وتقول له الملائكة : كذبت ، ويقول الله له : بل أردت أن يقال : فلان قارىء ، وقد قيل ذلك .

…ตลอดช่วงเวลาของกลางคืนและกลางวัน อัลลอฮ์จะตรัสแก่เขาว่า "เจ้าโกหก" และมะลาอิกะฮ์ก็จะกล่าวแก่เขาว่า "เจ้าโกหก" แล้วอัลลอฮ์จะตรัสแก่เขาว่า "แต่เจ้าต้องการให้ผู้คนกล่าวว่า 'คนนั้นเป็นนักอ่านอัลกุรอาน' และผู้คนก็ได้กล่าวเช่นนั้นแล้ว"

ويؤتى بصاحب المال فيقول الله : ألم أوسع عليك ، حتى لم أدعك تحتاج إلى أحد ؟ قال : بلى ، يا رب ، قال : فماذا عملت فيما آتيتك ؟ قال : كنت أصل الرحم ، وأتصدق ، فيقول الله له : كذبت ، وتقول له الملائكة : كذبت ، ويقول الله : بل أردت أن يقال : فلان جوادٌ ، فقيل ذلك .

จากนั้นเจ้าของทรัพย์สินจะถูกนำตัวมา อัลลอฮ์จะตรัสว่า "เรามิได้ให้ความกว้างขวางแก่เจ้าดอกหรือ จนเรามิได้ปล่อยให้เจ้าต้องพึ่งพาผู้ใด?" เขาตอบว่า "ใช่แล้ว โอ้พระผู้อภิบาลของข้าพระองค์" พระองค์ตรัสว่า "แล้วเจ้าได้ทำอะไรกับสิ่งที่เราได้ให้แก่เจ้า?" เขาตอบว่า "ข้าพระองค์ได้ใช้มันเชื่อมสัมพันธ์เครือญาติและบริจาคทาน" อัลลอฮ์จะตรัสแก่เขาว่า "เจ้าโกหก" และมะลาอิกะฮ์ก็จะกล่าวแก่เขาว่า "เจ้าโกหก" แล้วอัลลอฮ์จะตรัสว่า "แต่เจ้าต้องการให้ผู้คนกล่าวว่า 'คนนั้นเป็นผู้ใจบุญ' และผู้คนก็ได้กล่าวเช่นนั้นแล้ว"

ثم يؤتى بالذي قُتل في سبيل الله ، فيقول الله : في ماذا قتلت ؟ فيقول : أمرت بالجهاد في سبيلك ، فقاتلت حتى قتلت ، فيقول الله له : كذبت ، وتقول له الملائكة : كذبت ، ويقول الله : بل أردت أن يقال : فلان جريء ، فقد قيل ذلك ، ثم ضرب رسول الله ﷺ على ركبتي ، فقال : يا أبا هريرة ، أولئك الثلاثة أول خلق الله تسعر بهم النار يوم القيامة » .

ต่อมาผู้ที่ถูกสังหารในหนทางของอัลลอฮ์จะถูกนำตัวมา อัลลอฮ์จะตรัสว่า "เจ้าถูกสังหารเพื่อสิ่งใด?" เขาตอบว่า "ข้าพระองค์ได้รับคำสั่งให้ญิฮาดในหนทางของพระองค์ ข้าพระองค์จึงสู้รบจนกระทั่งถูกสังหาร" อัลลอฮ์จะตรัสแก่เขาว่า "เจ้าโกหก" และมะลาอิกะฮ์ก็จะกล่าวแก่เขาว่า "เจ้าโกหก" แล้วอัลลอฮ์จะตรัสว่า "แต่เจ้าต้องการให้ผู้คนกล่าวว่า 'คนนั้นเป็นผู้กล้าหาญ' และผู้คนก็ได้กล่าวเช่นนั้นแล้ว" จากนั้นท่านเราะซูลุลลอฮ์ ﷺ ได้ตบลงบนหัวเข่าของฉัน แล้วกล่าวว่า "โอ้อบูฮุร็อยเราะฮ์ ทั้งสามคนนี้คือสิ่งถูกสร้างกลุ่มแรกของอัลลอฮ์ที่ไฟนรกจะถูกจุดให้ลุกโชนด้วยพวกเขาในวันกิยามะฮ์»

อัล-วะลีด อบูอุษมาน อัล-มะดาอินีย์ กล่าวว่า อุกบะฮ์ บิน มุสลิม ได้เล่าแก่ฉันว่า ชุฟัยย์คือผู้ที่ได้เข้าไปหาท่านมุอาวิยะฮ์ (ร.ฎ.) และเล่าเรื่องนี้แก่ท่าน

مَن كَانَ يُرِيدُ ٱلْحَيَوٰةَ ٱلدُّنْيَا وَزِينَتَهَا نُوَفِّ إِلَيْهِمْ أَعْمَـٰلَهُمْ فِيهَا وَهُمْ فِيهَا لَا يُبْخَسُونَ ﴿١٥﴾ أُو۟لَـٰٓئِكَ ٱلَّذِينَ لَيْسَ لَهُمْ فِى ٱلْـَٔاخِرَةِ إِلَّا ٱلنَّارُ ۖ وَحَبِطَ مَا صَنَعُوا۟ فِيهَا وَبَـٰطِلٌ مَّا كَانُوا۟ يَعْمَلُونَ ﴿١٦﴾

อบูอุษมานกล่าวว่า อัล-อะลาอ์ บิน อบีหะกีม ได้เล่าแก่ฉันว่า «เขาเคยเป็นองครักษ์ถือดาบของท่านมุอาวิยะฮ์ (ร.ฎ.) มีชายผู้หนึ่งเข้ามาหาท่านแล้วเล่าเรื่องนี้จากท่านอบูฮุร็อยเราะฮ์ (ร.ฎ.) ท่านมุอาวิยะฮ์จึงกล่าวว่า "คนเหล่านี้ยังถูกกระทำเช่นนี้ แล้วผู้คนที่เหลือจะเป็นเช่นไรเล่า?" จากนั้นท่านมุอาวิยะฮ์ก็ร้องไห้อย่างหนักจนพวกเราคิดว่าท่านจะสิ้นชีวิต และพวกเรากล่าวกันว่า "ชายผู้นี้นำเรื่องร้ายมาแท้ ๆ" ต่อมาท่านมุอาวิยะฮ์ได้สติคืนมา ท่านเช็ดใบหน้าแล้วกล่าวว่า "อัลลอฮ์และเราะซูลของพระองค์ได้กล่าวจริงแล้ว" «ผู้ใดปรารถนาชีวิตแห่งโลกนี้และความสวยงามของมัน เราจะตอบแทนการงานของพวกเขาในโลกนี้อย่างครบถ้วน และพวกเขาจะไม่ถูกลดหย่อนแต่อย่างใดในโลกนี้ ชนเหล่านั้นคือผู้ที่ไม่มีสิ่งใดสำหรับพวกเขาในอาคิเราะฮ์นอกจากไฟนรก และสิ่งที่พวกเขาได้กระทำไว้ในโลกนี้ก็สูญเปล่า และสิ่งที่พวกเขาเคยกระทำนั้นก็เป็นโมฆะ»⁽¹⁾» บันทึกโดยอัต-ติรมิซีย์

และในรายงานของมุสลิมและอัน-นะสาอีย์ จากสุลัยมาน บิน ยะสาร ว่า: «ผู้คนได้แยกย้ายกันไปจาก…

⁽¹⁾ (ซูเราะฮ์ฮูด 11:15–16)

…อบูฮุร็อยเราะฮ์ (ร.ฎ.) แล้วนาติล ชาวชาม ได้กล่าวแก่ท่านว่า “ท่านผู้อาวุโสเอ๋ย โปรดเล่าหะดีษที่ท่านได้ยินจากท่านเราะซูล ﷺ ให้ฉันฟังด้วยเถิด” ท่านตอบว่า “ได้ ฉันได้ยินท่านเราะซูล ﷺ กล่าวว่า

إن أول الناس يقضى يوم القيامة عليه : رجل استشهد ، فأتي به ، فعرفه نعمه ، فعرفها ، قال : فما عملت فيها ؟ قال : قاتلت فيك حتى استشهدت ، فقال : كذبت ، ولكنك قاتلت لأن يقال : جريء ، فقد قيل ، ثم أمر به ، فسحب على وجهه ، حتى ألقي في النار .

«แท้จริง คนกลุ่มแรกที่จะถูกตัดสินในวันกิยามะฮ์ คือ ชายคนหนึ่งที่ตายชะฮีด เขาจะถูกนำตัวมา แล้วพระองค์จะทรงให้เขารับรู้ถึงความโปรดปรานต่าง ๆ ที่ทรงประทานแก่เขา และเขาก็ยอมรับ พระองค์ตรัสว่า ‘แล้วเจ้าได้ทำอะไรด้วยความโปรดปรานเหล่านั้น?’ เขาตอบว่า ‘ข้าพระองค์ได้ต่อสู้ในหนทางของพระองค์จนกระทั่งได้ตายชะฮีด’ พระองค์ตรัสว่า ‘เจ้าโกหก แต่เจ้าต่อสู้เพื่อให้คนกล่าวว่า เป็นคนกล้าหาญ และมันก็ถูกกล่าวไปแล้ว’ จากนั้นพระองค์ทรงสั่งให้นำตัวเขาไป เขาถูกลากคว่ำหน้าไปจนกระทั่งถูกโยนลงในนรก

ورجل تعلم العلم وعلمه ، وقرأ القرآن ، فأوتي به ، فعرفه نعمة فعرفها ، قال : فما عملت فيها ؟ قال : تعلمت العلم وعلمته ، وقرأت فيك القرآن ، قال : كذبت ، ولكنك تعلَّمت العلم ليقال : عالمٌ ، وقرأت القرآن ليقال : هو قارىء ، فقد قيل ، ثم أمر به ، فسحب على وجهه ، حتى ألقي في النار ،

และชายคนหนึ่งที่ศึกษาความรู้และสอนความรู้นั้น และอ่านอัลกุรอาน เขาจะถูกนำตัวมา แล้วพระองค์จะทรงให้เขารับรู้ถึงความโปรดปรานต่าง ๆ ของพระองค์ และเขาก็ยอมรับ พระองค์ตรัสว่า ‘แล้วเจ้าได้ทำอะไรด้วยความโปรดปรานเหล่านั้น?’ เขาตอบว่า ‘ข้าพระองค์ได้ศึกษาความรู้และสอนความรู้นั้น และได้อ่านอัลกุรอานเพื่อพระองค์’ พระองค์ตรัสว่า ‘เจ้าโกหก แต่เจ้าศึกษาความรู้เพื่อให้คนกล่าวว่า เป็นผู้รู้ และเจ้าอ่านอัลกุรอานเพื่อให้คนกล่าวว่า เขาเป็นนักอ่าน และมันก็ถูกกล่าวไปแล้ว’ จากนั้นพระองค์ทรงสั่งให้นำตัวเขาไป เขาถูกลากคว่ำหน้าไปจนกระทั่งถูกโยนลงในนรก

ورجلٌ وسَّع الله عليه ، وأعطاه من أصناف المال كله ، فأتي به فعرفه بنعمه ، فعرفها ، قال : فما عملت فيها ؟ قال : ما تركت من سبيل تحب أن ينفق فيها إلا أنفقت فيها لك ، قال : كذبت ، ولكنك فعلت ليقال : هو جوادٌ ، فقد قيل ، ثم أمر به فسحب على وجهه ثم ألقي في النار

และชายคนหนึ่งที่อัลลอฮ์ทรงประทานความกว้างขวางแก่เขา และทรงประทานทรัพย์สินทุกประเภทแก่เขา เขาจะถูกนำตัวมา แล้วพระองค์จะทรงให้เขารับรู้ถึงความโปรดปรานต่าง ๆ ของพระองค์ และเขาก็ยอมรับ พระองค์ตรัสว่า ‘แล้วเจ้าได้ทำอะไรด้วยความโปรดปรานเหล่านั้น?’ เขาตอบว่า ‘ไม่มีหนทางใดที่พระองค์ทรงชอบให้มีการใช้จ่ายในหนทางนั้น เว้นแต่ข้าพระองค์ได้ใช้จ่ายในหนทางนั้นเพื่อพระองค์’ พระองค์ตรัสว่า ‘เจ้าโกหก แต่เจ้าทำไปเพื่อให้คนกล่าวว่า เขาเป็นคนใจบุญ และมันก็ถูกกล่าวไปแล้ว’ จากนั้นพระองค์ทรงสั่งให้นำตัวเขาไป เขาถูกลากคว่ำหน้า แล้วถูกโยนลงในนรก»

2 – การที่พระผู้อภิบาลทรงแจกแจงบาปของบ่าวของพระองค์ต่อตัวเขา

จากอับดุลลอฮ์ บิน อุมัร (ร.ฎ.) กล่าวว่า ฉันได้ยินท่านเราะซูล ﷺ กล่าวว่า

إن الله يدني المؤمن ، فيضع عليه كنفه ، ويستره ، فيقول : أتعرف ذنب كذا ، أتعرف ذنب كذا ؟ فيقول : نعم أي رب . حتى إذا قرره بذنوبه ، ورأى في نفسه أنه هلك ، قال : سترتها عليك في الدنيا وأنا أغفرها لك اليوم ، فيعطى كتاب حسناته . وأما الكافرون والمنافقون فيقول الأشهاد :

هَـٰٓؤُلَآءِ ٱلَّذِينَ كَذَبُوا۟ عَلَىٰ رَبِّهِمْ ۚ أَلَا لَعْنَةُ ٱللَّهِ عَلَى ٱلظَّـٰلِمِينَ ﴿١٨﴾

«แท้จริง อัลลอฮ์จะทรงให้ผู้ศรัทธาเข้าใกล้ แล้วทรงวางการปกคลุมของพระองค์ลงบนเขาและทรงปกปิดเขาไว้ แล้วตรัสว่า ‘เจ้ารู้จักบาปนั้นไหม? เจ้ารู้จักบาปนี้ไหม?’ เขาจะตอบว่า ‘ใช่แล้ว โอ้พระผู้อภิบาลของข้าพระองค์’ จนกระทั่งเมื่อพระองค์ทรงให้เขายอมรับบาปทั้งหลายของเขา และเขาเห็นว่าตัวเองต้องพินาศแน่แล้ว พระองค์ตรัสว่า ‘ข้าได้ปกปิดบาปเหล่านั้นให้แก่เจ้าในโลกดุนยา และวันนี้ข้าขออภัยโทษบาปเหล่านั้นให้แก่เจ้า’ แล้วเขาก็จะได้รับบันทึกความดีงามของเขา ส่วนบรรดาผู้ปฏิเสธศรัทธาและพวกมุนาฟิกนั้น บรรดาพยานจะกล่าวว่า «คนเหล่านี้แหละคือผู้ที่โกหกต่อพระผู้อภิบาลของพวกเขา พึงรู้เถิด ละอ์นัต (การสาปแช่ง) ของอัลลอฮ์จะประสบแก่บรรดาผู้อธรรม»⁽¹⁾»⁽²⁾

⁽¹⁾ ซูเราะฮ์ฮูด 11:18 ⁽²⁾ เศาะฮีหฺอัล-บุคอรีย์ กิตาบอัล-มะซอลิม บาบ เกาลุฮูตะอาลา «พึงรู้เถิด ละอ์นัตของอัลลอฮ์จะประสบแก่บรรดาผู้อธรรม», ฟัตหุลบารี: (5/96) และเศาะฮีหฺมุสลิม: (4/2120) หมายเลข 2768

فيضع عليه كنفه

อัล-กุรฏุบีย์กล่าวถึงคำของท่านนบี ﷺ ที่ว่า «แล้วพระองค์ก็ทรงวางกะนัฟของพระองค์ลงบนเขา» ว่าหมายถึง การปกปิด ความเมตตาอ่อนโยน และการให้เกียรติของพระองค์ จากนั้นพระองค์ทรงตรัสกับเขาด้วยถ้อยคำที่อ่อนโยน และทรงสนทนากับเขาอย่างเป็นส่วนตัว ด้วยความใกล้ชิดและเป็นกันเอง พระองค์ตรัสแก่เขาว่า "เจ้ารู้ไหม?" เขาทูลว่า "โอ้พระผู้อภิบาลของข้าพระองค์ ข้าพระองค์รู้" แล้วอัลลอฮ์ก็ตรัสโดยทรงประทานความโปรดปรานแก่เขาและทรงแสดงความกรุณาของพระองค์ที่มีต่อเขาว่า "แท้จริงข้าได้ปกปิดมันไว้ให้เจ้าแล้วในโลกดุนยา" หมายถึง ข้ามิได้ทำให้เจ้าต้องอับอายเพราะมันในโลกนั้น "และวันนี้ข้าก็อภัยมันให้แก่เจ้า"⁽¹⁾

3 – การที่พระผู้อภิบาลทรงตำหนิบ่าวของพระองค์ในความบกพร่องที่เกิดจากเขา

إن الله تعالى يقول يوم القيامة : يا ابن آدم ، مرضت فلم تعدني .

ท่านเราะซูล ﷺ ได้เล่าแก่เราถึงการที่พระผู้อภิบาลทรงตำหนิบ่าวของพระองค์ในวันกิยามะฮ์ ในเศาะฮีหฺมุสลิม รายงานจากอบูฮุร็อยเราะฮ์ (ร.ฎ.) ว่า ท่านเราะซูลุลลอฮ์ ﷺ กล่าวว่า «แท้จริงอัลลอฮ์ตะอาลาจะตรัสในวันกิยามะฮ์ว่า "โอ้ลูกหลานอาดัมเอ๋ย ข้าป่วย แต่เจ้ามิได้มาเยี่ยมข้า"

قال : يا رب كيف أعودك وأنت ربُّ العالمين ؟

เขาทูลว่า "โอ้พระผู้อภิบาลของข้าพระองค์ ข้าพระองค์จะเยี่ยมพระองค์ได้อย่างไร ในเมื่อพระองค์คือพระผู้อภิบาลแห่งสากลโลก?"

قال : أما علمت أن عبدي فلانا مرض فلم تعده ، أما علمت أنك لو عدته لوجدتني عنده ؟

พระองค์ตรัสว่า "เจ้าไม่รู้หรือว่าบ่าวของข้าคนนั้นป่วย แต่เจ้ามิได้ไปเยี่ยมเขา เจ้าไม่รู้หรือว่า หากเจ้าไปเยี่ยมเขา เจ้าก็จะพบข้าอยู่ ณ ที่เขา?

يا ابن آدم ، استطعمتك فلم تطعمني ؟

โอ้ลูกหลานอาดัมเอ๋ย ข้าขออาหารจากเจ้า แต่เจ้ามิได้ให้อาหารแก่ข้า"

قال : يا رب كيف أطعمك وأنت رب العالمين ؟

เขาทูลว่า "โอ้พระผู้อภิบาลของข้าพระองค์ ข้าพระองค์จะให้อาหารแก่พระองค์ได้อย่างไร ในเมื่อพระองค์คือพระผู้อภิบาลแห่งสากลโลก?"

قال : أما علمت أنه استطعمك عبدي فلان فلم تطعمه ؟ أما علمت أنك لو أطعمته لوجدت ذلك عندي ؟

พระองค์ตรัสว่า "เจ้าไม่รู้หรือว่าบ่าวของข้าคนนั้นได้ขออาหารจากเจ้า แต่เจ้ามิได้ให้อาหารแก่เขา เจ้าไม่รู้หรือว่า หากเจ้าให้อาหารแก่เขา เจ้าก็จะพบสิ่งนั้น ณ ที่ข้า?

يا ابن آدم ، استسقيتك فلم تسقني .

โอ้ลูกหลานอาดัมเอ๋ย ข้าขอน้ำดื่มจากเจ้า แต่เจ้ามิได้ให้น้ำแก่ข้า"

قال : يا رب ، كيف أسقيك وأنت رب العالمين ؟

เขาทูลว่า "โอ้พระผู้อภิบาลของข้าพระองค์ ข้าพระองค์จะให้น้ำแก่พระองค์ได้อย่างไร ในเมื่อพระองค์คือพระผู้อภิบาลแห่งสากลโลก?"

قال : استسقاك عبدي فلان فلم تسقه ، أما علمت أنك لو سقيته وجدت ذلك عندي ؟

พระองค์ตรัสว่า "บ่าวของข้าคนนั้นได้ขอน้ำดื่มจากเจ้า แต่เจ้ามิได้ให้น้ำแก่เขา เจ้าไม่รู้หรือว่า หากเจ้าให้น้ำแก่เขา เจ้าก็จะพบสิ่งนั้น ณ ที่ข้า?"»⁽²⁾

⁽¹⁾ ตัซกิเราะฮ์ของอัล-กุรฏุบีย์ : 263 ⁽²⁾ มิชกาตุลมะศอบีหฺ : (1/486) หะดีษหมายเลข : 1528

บทที่เจ็ด

การมอบบันทึกแก่บ่าวทั้งหลาย

เมื่อสิ้นสุดเหตุการณ์แห่งการสอบสวน บ่าวทุกคนจะได้รับบันทึกของเขา ซึ่งบรรจุรายการบันทึกที่สมบูรณ์ของการงานทั้งหมดที่เขาได้กระทำไว้ในชีวิตดุนยา และวิธีการที่บ่าวทั้งหลายได้รับบันทึกของพวกเขานั้นแตกต่างกันไป

فَأَمَّا مَنْ أُوتِىَ كِتَـٰبَهُۥ بِيَمِينِهِۦ ﴿٧﴾ فَسَوْفَ يُحَاسَبُ حِسَابًا يَسِيرًا ﴿٨﴾ وَيَنقَلِبُ إِلَىٰٓ أَهْلِهِۦ مَسْرُورًا ﴿٩﴾

ส่วนผู้ศรัทธานั้น เขาจะได้รับบันทึกของเขาด้วยมือขวาจากเบื้องหน้าของเขา แล้วเขาจะถูกสอบสวนอย่างง่ายดาย และจะกลับไปยังครอบครัวของเขาในสวรรค์ด้วยความปีติยินดี «ส่วนผู้ที่ได้รับบันทึกของเขาด้วยมือขวาของเขา แล้วเขาจะถูกสอบสวนอย่างง่ายดาย และเขาจะกลับไปยังครอบครัวของเขาด้วยความปีติยินดี» (ซูเราะฮ์อัล-อินชิกอก 84:7-9)⁽¹⁾

فَأَمَّا مَنْ أُوتِىَ كِتَـٰبَهُۥ بِيَمِينِهِۦ فَيَقُولُ هَآؤُمُ ٱقْرَءُوا۟ كِتَـٰبِيَهْ ﴿١٩﴾ إِنِّى ظَنَنتُ أَنِّى مُلَـٰقٍ حِسَابِيَهْ ﴿٢٠﴾ فَهُوَ فِى عِيشَةٍ رَّاضِيَةٍ ﴿٢١﴾ فِى جَنَّةٍ عَالِيَةٍ ﴿٢٢﴾ قُطُوفُهَا دَانِيَةٌ ﴿٢٣﴾ كُلُوا۟ وَٱشْرَبُوا۟ هَنِيٓـًٔۢا بِمَآ أَسْلَفْتُمْ فِى ٱلْأَيَّامِ ٱلْخَالِيَةِ ﴿٢٤﴾

เมื่อผู้ศรัทธาได้เห็นสิ่งที่บรรจุอยู่ในบันทึกของเขา อันได้แก่เตาฮีดและการงานที่ดีงาม เขาก็จะดีใจและเบิกบาน แล้วประกาศความดีใจนี้ออกมาและส่งเสียงดังด้วยความยินดีนั้น «ส่วนผู้ที่ได้รับบันทึกของเขาด้วยมือขวาของเขา เขาจะกล่าวว่า "นี่แน่ะ! จงอ่านบันทึกของฉันเถิด แท้จริงฉันมั่นใจอยู่แล้วว่าฉันจะต้องพบกับการสอบสวนของฉัน" ดังนั้นเขาจะอยู่ในชีวิตที่น่าพึงพอใจ ในสวนสวรรค์อันสูงส่ง ผลไม้ของมันห้อยระย้าอยู่ใกล้ (มีเสียงกล่าวแก่พวกเขาว่า) "จงกินและดื่มอย่างสำราญเถิด เนื่องด้วยสิ่งที่พวกเจ้าได้ประกอบไว้ล่วงหน้าในวันเวลาที่ผ่านพ้นไปแล้ว"» (ซูเราะฮ์อัล-หากเกาะฮ์ 69:19-24)⁽²⁾

وَأَمَّا مَنْ أُوتِىَ كِتَـٰبَهُۥ وَرَآءَ ظَهْرِهِۦ ﴿١٠﴾ فَسَوْفَ يَدْعُوا۟ ثُبُورًا ﴿١١﴾ وَيَصْلَىٰ سَعِيرًا ﴿١٢﴾

مَنْ أُوتِيَ كِتَابَهُ بِشِمَالِهِ فَيَقُولُ يَا لَيْتَنِي لَمْ أُوتَ كِتَابِيَهْ ﴿٢٥﴾ وَلَمْ أَدْرِ مَا حِسَابِيَهْ ﴿٢٦﴾

ส่วนผู้ปฏิเสธศรัทธา ผู้กลับกลอก (มุนาฟิก) และผู้หลงผิดทั้งหลายนั้น พวกเขาจะได้รับบันทึกของพวกเขาด้วยมือซ้ายจากเบื้องหลังของพวกเขา เมื่อนั้นผู้ปฏิเสธศรัทธาจะร้องคร่ำครวญถึงความวิบัติและความพินาศ และเรื่องร้ายแรงทั้งหลาย «และส่วนผู้ที่ได้รับบันทึกของเขาจากเบื้องหลังของเขา เขาจะร้องขอความพินาศ และเขาจะเข้าไปในไฟที่ลุกโชน» (ซูเราะฮ์อัล-อินชิกอก 84:10-12)⁽³⁾ «และส่วนผู้ที่ได้รับบันทึกของเขาด้วยมือซ้ายของเขา เขาจะกล่าวว่า "โอ้ ถ้าหากฉันไม่ได้รับบันทึกของฉันเลยก็จะดี และฉันไม่รู้เลยว่าการสอบสวนของฉันเป็นอย่างไร…

⁽¹⁾ ซูเราะฮ์อัล-อินชิกอก : 7-9 ⁽²⁾ ซูเราะฮ์อัล-หากเกาะฮ์ : 19-24 ⁽³⁾ ซูเราะฮ์อัล-อินชิกอก : 10-12

لَيْتَهَا كَانَتِ الْقَاضِيَةَ ﴿٢٧﴾ مَآ أَغْنَىٰ عَنِّى مَالِيَهْ ﴿٢٨﴾ هَلَكَ عَنِّى سُلْطَـٰنِيَهْ ﴿٢٩﴾ خُذُوهُ فَغُلُّوهُ ﴿٣٠﴾ ثُمَّ ٱلْجَحِيمَ صَلُّوهُ ﴿٣١﴾

«…โอ้ หากความตายนั้นเป็นการสิ้นสุดไปเสียเลยก็ดี ทรัพย์สมบัติของฉันไม่ได้อำนวยประโยชน์ใด ๆ แก่ฉันเลย อำนาจของฉันได้สูญสิ้นไปจากฉันแล้ว (จะมีเสียงสั่งว่า) จงจับเขา แล้วจงล่ามเขาไว้ แล้วจงโยนเขาเข้าไปในนรกญะฮีม»⁽¹⁾

هَـٰذَا كِتَـٰبُنَا يَنطِقُ عَلَيْكُم بِٱلْحَقِّ ۚ إِنَّا كُنَّا نَسْتَنسِخُ مَا كُنتُمْ تَعْمَلُونَ ﴿٢٩﴾

และเมื่อปวงบ่าวได้รับบันทึกของพวกเขาแล้ว จะมีเสียงกล่าวแก่พวกเขาว่า «นี่คือบันทึกของเรา มันจะพูดแก่พวกเจ้าด้วยความจริง แท้จริงเราได้ให้จดบันทึกทุกสิ่งที่พวกเจ้าเคยกระทำไว้»⁽²⁾

⁽¹⁾ ซูเราะฮ์อัล-หากเกาะฮ์ 69:25–31 ⁽²⁾ ซูเราะฮ์อัล-ญาษิยะฮ์ 45:29

ประเด็นที่แปด

ภาพการสอบสวน (อัล-หิสาบ) ตามการพรรณนาของอัล-กุรฏุบีย์

อัล-กุรฏุบีย์ได้พรรณนาภาพเหตุการณ์ของการสอบสวนไว้ว่า «เมื่อปวงบ่าวถูกฟื้นคืนชีพขึ้นจากหลุมศพของพวกเขาสู่ลานชุมนุม (อัล-เมากิฟ) และพวกเขายืนอยู่ ณ ที่นั้นนานเท่าที่อัลลอฮ์ทรงประสงค์ ในสภาพเท้าเปล่าและเปลือยกาย แล้วเวลาแห่งการสอบสวนที่อัลลอฮ์ทรงประสงค์จะสอบสวนพวกเขาก็มาถึง พระองค์จะทรงบัญชาให้นำบันทึกที่มะลาอิกะฮ์ผู้มีเกียรติผู้จดบันทึก (อัล-กิรอม อัล-กาติบูน) ได้บันทึกการงานของมนุษย์ไว้ออกมา แล้วพวกเขาก็นำบันทึกเหล่านั้นมา ในหมู่พวกเขามีผู้ที่ได้รับบันทึกของตนด้วยมือขวา พวกเขาคือผู้ประสบความผาสุก และในหมู่พวกเขามีผู้ที่ได้รับบันทึกของตนด้วยมือซ้ายหรือจากเบื้องหลัง พวกเขาคือผู้ประสบความทุกข์ระทม เมื่อนั้นแต่ละคนจะอ่านบันทึกของตน และมีผู้ได้ประพันธ์บทกวีไว้ว่า

จงนึกภาพการยืนของท่านในวันแห่งการนำเสนอต่อพระองค์ในสภาพเปลือยกาย ด้วยความหวาดหวั่น ใจกระวนกระวาย และสับสนงุนงง ขณะที่ไฟนรกลุกโชนด้วยความเดือดดาลและความโกรธแค้น ต่อบรรดาผู้ฝ่าฝืน และพระผู้อภิบาลแห่งบัลลังก์ทรงกริ้ว "จงอ่านบันทึกของเจ้าเถิด โอ้บ่าวของข้า อย่างช้า ๆ เจ้าเห็นในนั้นมีอักษรใดบ้างที่ผิดไปจากที่เคยเกิดขึ้นจริงหรือไม่" เมื่อท่านอ่านแล้วและไม่อาจปฏิเสธสิ่งที่อ่านได้ เป็นการยอมรับของผู้ที่รู้แจ้งในสรรพสิ่งอย่างถ่องแท้ พระผู้ทรงเกรียงไกรก็ทรงประกาศว่า "จงจับตัวเขาไป โอ้มะลาอิกะฮ์ของข้า จงพาบ่าวผู้ฝ่าฝืนไปสู่ไฟนรกในสภาพกระหายน้ำ" บรรดาผู้ตั้งภาคีในวันพรุ่งนี้จะถูกเผาไหม้อยู่ในนรก ส่วนบรรดาผู้ศรัทธาจะได้พำนักอยู่ในดินแดนแห่งความเป็นนิรันดร์

ดังนั้น จงนึกภาพตัวท่านเองเถิด โอ้พี่น้องของฉัน ในยามที่บันทึกต่าง ๆ ปลิวว่อน ตาชั่งถูกตั้งขึ้น และชื่อของท่านถูกประกาศเรียกต่อหน้าสรรพสิ่งทั้งปวงว่า "ไหนคือคนนั้นบุตรของคนนั้น? จงมาสู่การนำเสนอต่ออัลลอฮ์ผู้ทรงสูงส่งเถิด" และมะลาอิกะฮ์ได้รับมอบหมายให้มาจับตัวท่าน แล้วนำท่านเข้าไปใกล้อัลลอฮ์ โดยความคล้ายคลึงกันของชื่อต่าง ๆ กับชื่อของท่านและชื่อบิดาของท่านมิได้ขัดขวางพวกเขาแต่อย่างใด เพราะท่านรู้ดีว่าท่านคือผู้ที่ถูกเรียก เมื่อเสียงประกาศนั้นกระแทกเข้าสู่หัวใจของท่าน ท่านก็รู้ว่าท่านคือผู้ที่ถูกต้องการตัว แล้วกล้ามเนื้อของท่านก็สั่นเทา อวัยวะของท่านสั่นระริก สีหน้าของท่านเปลี่ยนไป และหัวใจของท่านแทบหลุดลอย ท่านถูกพาก้าวผ่านแถวต่าง ๆ ไปสู่พระผู้อภิบาลของท่านเพื่อถูกนำเสนอต่อพระองค์และยืนอยู่เบื้องพระพักตร์ของพระองค์ และแล้ว…

บรรดาสรรพสิ่งต่างจับจ้องสายตามายังท่าน ขณะที่ท่านอยู่ในกำมือของพวกเขา (มะลาอิกะฮ์) หัวใจของท่านแทบจะหลุดลอย และความหวาดกลัวของท่านทวีความรุนแรงขึ้น เพราะท่านรู้ดีว่าท่านกำลังจะถูกนำไปสู่ที่ใด

จงนึกภาพตัวท่านเองขณะยืนอยู่เบื้องหน้าพระผู้อภิบาลของท่าน ในมือของท่านมีบันทึกที่บอกเล่าถึงการงานของท่าน ไม่ละเว้นความชั่วร้ายใดที่ท่านเคยปกปิดไว้ และไม่ละเว้นสิ่งซ่อนเร้นใดที่ท่านเคยทำอย่างลับ ๆ ท่านอ่านสิ่งที่อยู่ในนั้นด้วยลิ้นที่อ่อนล้าและหัวใจที่แตกสลาย ขณะที่ความน่าสะพรึงกลัวทั้งหลายห้อมล้อมท่านอยู่ทั้งเบื้องหน้าและเบื้องหลัง ช่างมีความชั่วร้ายมากมายเหลือเกินที่ท่านเคยลืมเลือนไปแล้ว แต่บันทึกนั้นได้ทำให้ท่านหวนระลึกถึงมัน! ช่างมีความชั่วมากมายเหลือเกินที่ท่านเคยซ่อนเร้นไว้ แต่บันทึกนั้นได้เปิดเผยและแสดงมันออกมา! และช่างมีการงานมากมายเหลือเกินที่ท่านคิดว่ามันปลอดภัยและบริสุทธิ์สำหรับท่านแล้ว แต่พระองค์กลับปฏิเสธมันคืนแก่ท่าน ณ สถานที่ยืนนั้น และทำให้มันไร้ผล หลังจากที่ท่านเคยตั้งความหวังไว้กับมันอย่างยิ่งใหญ่! โอ้ ช่างน่าเสียใจยิ่งนักสำหรับหัวใจของท่าน และช่างน่าเศร้าโศกยิ่งนักต่อสิ่งที่ท่านได้ละเลยในการภักดีต่อพระผู้อภิบาลของท่าน

ส่วนผู้ที่ได้รับบันทึกของเขาด้วยมือขวา เขาย่อมรู้ว่าเขาเป็นชาวสวรรค์ เขาจะกล่าวว่า «เอาซิ จงอ่านบันทึกของฉันดู» นั่นคือเมื่ออัลลอฮ์ทรงอนุญาต แล้วเขาก็อ่านบันทึกของเขา หากชายผู้นั้นเป็นผู้นำในความดี เชิญชวนผู้คนสู่ความดี สั่งใช้ให้กระทำความดี และมีผู้ปฏิบัติตามเขาในความดีนั้นเป็นจำนวนมาก เขาจะถูกเรียกด้วยชื่อของเขาและชื่อของบิดาของเขา แล้วเขาก็จะก้าวออกมา จนเมื่อเขาเข้ามาใกล้ ก็จะมีบันทึกสีขาวถูกนำออกมาให้เขา ด้านในบันทึกความชั่ว ด้านนอกบันทึกความดี เขาจะเริ่มอ่านความชั่วก่อน แล้วเขาก็จะหวาดหวั่น ใบหน้าของเขาซีดเหลือง และสีหน้าของเขาเปลี่ยนไป ครั้นเมื่อเขาอ่านถึงท้ายบันทึก เขาก็พบข้อความในนั้นว่า "นี่คือความชั่วของเจ้า และข้าได้อภัยให้แก่เจ้าแล้ว" เมื่อนั้นเขาก็จะดีใจอย่างยิ่ง จากนั้นเขาก็พลิกบันทึกของเขาแล้วอ่านความดีของเขา เขายิ่งทวีความปีติยินดีขึ้นเรื่อย ๆ จนเมื่ออ่านถึงท้ายบันทึก เขาก็พบข้อความในนั้นว่า "นี่คือความดีของเจ้า ซึ่งได้ถูกเพิ่มพูนทวีคูณให้แก่เจ้าแล้ว" แล้วใบหน้าของเขาก็ขาวผ่องเปล่งประกาย จะมีมงกุฎถูกนำมาสวมบนศีรษะของเขา เขาจะได้รับการสวมใส่อาภรณ์สองชุด ทุกข้อต่อในร่างกายของเขาจะได้รับการประดับด้วยเครื่องประดับ และร่างกายของเขาจะสูงขึ้นถึงหกสิบศอก ซึ่งเป็นความสูงของท่านนบีอาดัม และจะมีเสียงกล่าวแก่เขาว่า "จงไปยังพวกพ้องของเจ้า แล้วแจ้งข่าวดีแก่พวกเขา และบอกพวกเขาว่า ทุกคนในหมู่พวกเขาจะได้รับเช่นเดียวกันนี้" ครั้นเมื่อเขาหันกลับไป เขาก็กล่าวว่า⁽¹⁾: «เอาซิ จงอ่านบันทึกของฉันดู แท้จริงฉันมั่นใจแล้วว่าฉันจะต้องพบกับการชำระบัญชีของฉัน» (ซูเราะฮ์อัล-หากเกาะฮ์ 69:19-20) อัลลอฮ์ ตะอาลา ตรัสว่า «ดังนั้นเขาจะอยู่ในชีวิตที่ยังความพึงพอใจ» (ซูเราะฮ์อัล-หากเกาะฮ์ 69:21) หมายถึง ชีวิตที่น่าพึงพอใจ ซึ่งเขาพึงพอใจแล้ว «ในสวนสวรรค์อันสูงส่ง» (ซูเราะฮ์อัล-หากเกาะฮ์ 69:22) คือบนฟากฟ้า «ผลไม้ของมัน» คือผลไม้และพวงผลของมัน «อยู่ใกล้ (แก่การเก็บ)» (ซูเราะฮ์อัล-หากเกาะฮ์ 69:23)

هَآؤُمُ ٱقْرَءُوا۟ كِتَـٰبِيَهْ ﴿١٩﴾ إِنِّى ظَنَنتُ أَنِّى مُلَـٰقٍ حِسَابِيَهْ ﴿٢٠﴾

فَهُوَ فِى عِيشَةٍ رَّاضِيَةٍ ﴿٢١﴾

فِى جَنَّةٍ عَالِيَةٍ ﴿٢٢﴾

قُطُوفُهَا

دَانِيَةٌ ﴿٢٣﴾

⁽¹⁾ อายะฮ์ต่าง ๆ ที่ผู้เขียนยกมาอ้างในคำพูดของท่านนั้นมาจากซูเราะฮ์อัล-หากเกาะฮ์ อายะฮ์ที่ 19–32

كُلُوا۟ وَٱشْرَبُوا۟ هَنِيٓـًٔۢا بِمَآ أَسْلَفْتُمْ فِى ٱلْأَيَّامِ ٱلْخَالِيَةِ ﴿٢٤﴾

...ที่ถูกนำมาให้อยู่ใกล้พวกเขา แล้วเขาก็จะกล่าวแก่พวกพ้องของเขาว่า "พวกท่านรู้จักฉันไหม?" พวกเขาจะตอบว่า "เกียรติของอัลลอฮ์ได้ปกคลุมท่านไว้แล้ว ท่านคือใครกัน?" เขาจะกล่าวว่า "ฉันคือคนนั้นลูกของคนนั้น ทุกคนในหมู่พวกท่านจงรับข่าวดีเถิดว่าจะได้รับเช่นเดียวกันนี้" «จงกินและดื่มอย่างเอร็ดอร่อย เนื่องด้วยสิ่งที่พวกเจ้าได้ประกอบไว้ล่วงหน้าในวันเวลาที่ผ่านพ้นไปแล้ว» (ซูเราะฮ์อัล-หากเกาะฮ์ 69:24) หมายถึง สิ่งที่พวกเจ้าได้กระทำไว้ล่วงหน้าในวันเวลาแห่งโลกดุนยา

และหากชายคนหนึ่งเป็นหัวหน้าในความชั่ว เขาเรียกร้องเชิญชวนไปสู่ความชั่วนั้นและสั่งใช้ให้กระทำ จนมีผู้คนเดินตามเขาเป็นจำนวนมาก เขาจะถูกเรียกด้วยชื่อของเขาและชื่อบิดาของเขา แล้วเขาก็จะก้าวออกไปเพื่อรับการชำระบัญชี บันทึกเล่มหนึ่งสีดำซึ่งเขียนด้วยตัวอักษรสีดำจะถูกนำออกมาให้แก่เขา ด้านในของบันทึกนั้นคือความดีทั้งหลาย และด้านนอกคือความชั่วทั้งหลาย เขาจะเริ่มอ่านที่ความดีก่อน และคิดว่าตนจะรอดพ้น ครั้นเมื่อเขาอ่านไปถึงท้ายบันทึก เขาก็พบข้อความในนั้นว่า "นี่คือความดีทั้งหลายของเจ้า และมันได้ถูกตีกลับคืนไปยังเจ้าแล้ว" ใบหน้าของเขาก็จะดำคล้ำ ความโศกเศร้าจะครอบงำเขา และเขาจะสิ้นหวังจากความดีทั้งปวง จากนั้นเขาก็พลิกบันทึกของเขาแล้วอ่านความชั่วทั้งหลายของตน ซึ่งยิ่งเพิ่มพูนความโศกเศร้าแก่เขา และยิ่งทำให้ใบหน้าของเขาดำคล้ำยิ่งขึ้น ครั้นเมื่อเขาอ่านไปถึงท้ายบันทึก เขาก็พบข้อความในนั้นว่า "นี่คือความชั่วทั้งหลายของเจ้า และมันได้ถูกทวีคูณแก่เจ้าแล้ว" หมายถึง การลงโทษจะถูกทวีคูณแก่เขา มิได้หมายความว่าจะมีสิ่งที่เขาไม่ได้กระทำถูกเพิ่มเติมแก่เขา ท่านกล่าวว่า แล้วร่างกายของเขาจะถูกทำให้ใหญ่โตเพื่อรับไฟนรก ดวงตาทั้งสองของเขาจะกลายเป็นสีฟ้าคล้ำ ใบหน้าของเขาจะดำคล้ำ และเขาจะถูกสวมด้วยเสื้อผ้าที่ทำจากน้ำมันดิน

لَمْ أُوتَ كِتَابِيَهْ ﴿٢٥﴾ وَلَمْ أَدْرِ مَا حِسَابِيَهْ ﴿٢٦﴾ يَا لَيْتَهَا كَانَتِ الْقَاضِيَةَ ﴿٢٧﴾

هَلَكَ عَنِّى سُلْطَـٰنِيَهْ ﴿٢٩﴾

خُذُوهُ فَغُلُّوهُ ﴿٣٠﴾ ثُمَّ ٱلْجَحِيمَ صَلُّوهُ ﴿٣١﴾

ثُمَّ فِى سِلْسِلَةٍ ذَرْعُهَا سَبْعُونَ ذِرَاعًا فَٱسْلُكُوهُ ﴿٣٢﴾

فَٱسْلُكُوهُ ﴿٣٢﴾

และจะมีเสียงกล่าวแก่เขาว่า "จงไปหาพวกพ้องของเจ้า แล้วบอกพวกเขาว่า ทุกคนในหมู่พวกเขาจะได้รับเช่นเดียวกันนี้" แล้วเขาก็จะเดินไปพลางกล่าวว่า «โอ้ ถ้าหากบันทึกของฉันไม่ถูกมอบให้แก่ฉันก็จะดี และฉันไม่รู้ว่าการชำระบัญชีของฉันเป็นเช่นไร โอ้ ถ้าหากมัน (ความตาย) เป็นการจบสิ้นโดยเด็ดขาดก็จะดี» (ซูเราะฮ์อัล-หากเกาะฮ์ 69:25-27) หมายถึง ความตาย «อำนาจของฉันได้สูญสิ้นไปจากฉันแล้ว» (ซูเราะฮ์อัล-หากเกาะฮ์ 69:29) ตัฟซีรของอิบนุอับบาส (ร.ฎ.) คือ "หลักฐานข้ออ้างของฉันได้สูญสิ้นไปจากฉันแล้ว" อัลลอฮ์ ตะอาลา ตรัสว่า «จงจับเขา แล้วล่ามเขาไว้ แล้วจงให้เขาเข้าไปเผาไหม้ในนรกญะฮีม» (ซูเราะฮ์อัล-หากเกาะฮ์ 69:30-31) หมายถึง จงทำให้เขาเข้าไปเผาไหม้ในนรกญะฮีม «แล้วจงนำเขาร้อยเข้าไปในโซ่ ซึ่งมีความยาวเจ็ดสิบศอก» (ซูเราะฮ์อัล-หากเกาะฮ์ 69:32) อัลลอฮ์ทรงรู้ดียิ่งว่าเป็นศอกแบบใด อัล-หะซันกล่าว และอิบนุอับบาส (ร.ฎ.) กล่าวว่า "เจ็ดสิบศอกด้วยศอกของมะลาอิกะฮ์" «จงนำเขาร้อยเข้าไป» มีผู้กล่าวว่า คอของเขาจะถูกสอดเข้าไปในโซ่นั้น แล้วเขาจะถูกลากไปด้วยมัน และหากห่วงเพียงห่วงเดียวของโซ่นั้นถูกวางลงบนภูเขา ภูเขานั้นก็จะหลอมละลาย

แล้วเขาก็จะร้องเรียกพวกพ้องของเขาว่า "พวกท่านรู้จักฉันไหม?" พวกเขาจะตอบว่า "ไม่ แต่พวกเราเห็นสิ่ง...

…ความโศกเศร้าที่ประสบแก่ท่าน แล้วท่านคือใครกัน? เขาก็จะตอบว่า: ฉันคือคนนั้นลูกของคนนั้น และสำหรับทุกคนในหมู่พวกท่านก็จะเป็นเช่นนี้

ส่วนผู้ที่ได้รับบันทึกของเขาจากทางเบื้องหลัง ไหล่ซ้ายของเขาจะถูกถอดออก แล้วมือของเขาจะถูกบิดไปไว้ข้างหลัง เขาจึงรับบันทึกของเขาด้วยมือนั้น และมุญาฮิดกล่าวว่า: ใบหน้าของเขาจะถูกบิดไปอยู่ที่ตำแหน่งของท้ายทอย แล้วเขาก็จะอ่านบันทึกของเขาในสภาพเช่นนั้น

ดังนั้น จงนึกภาพตัวท่านเองว่า หากท่านเป็นหนึ่งในบรรดาผู้ประสบความสุข ท่านได้ออกไปเบื้องหน้าบรรดาสรรพสิ่งด้วยใบหน้าที่เบิกบาน ความสมบูรณ์ ความดีงาม และความสวยงามได้มาปรากฏแก่ท่าน บันทึกของท่านอยู่ในมือขวา มะลาอิกะฮ์องค์หนึ่งจับต้นแขนของท่านทั้งสองข้างไว้ แล้วประกาศต่อหน้าบรรดาสรรพสิ่งทั้งหลายว่า: "นี่คือคนนั้นลูกของคนนั้น เขาได้ประสบความสุขอันเป็นความสุขที่เขาจะไม่ประสบความทุกข์ใด ๆ อีกเลยหลังจากนั้นตลอดกาล" แต่หากท่านเป็นหนึ่งในบรรดาผู้ประสบความทุกข์ ใบหน้าของท่านก็จะดำคล้ำ ท่านจะเดินฝ่าบรรดาสรรพสิ่งไปโดยมีบันทึกของท่านอยู่ในมือซ้าย หรือจากทางเบื้องหลังของท่าน ท่านร้องคร่ำครวญถึงความวิบัติและความพินาศ และมะลาอิกะฮ์องค์หนึ่งจับต้นแขนของท่านทั้งสองข้างไว้ แล้วประกาศต่อหน้าบรรดาสรรพสิ่งทั้งหลายว่า: "พึงรู้เถิดว่า คนนั้นลูกของคนนั้นได้ประสบความทุกข์อันเป็นความทุกข์ที่เขาจะไม่ประสบความสุขใด ๆ อีกเลยหลังจากนั้นตลอดกาล"⁽¹⁾

⁽¹⁾ ตัซกิเราะฮ์ของอัล-กุรฏุบีย์ : 255

(หน้าว่าง ไม่มีข้อความ)

บทที่สิบเอ็ด

การชดใช้ความอธรรมระหว่างสรรพสิ่ง

لتؤدن الحقوق إلى أهلها يوم القيامة ، حتى يقاد للشاة الجلحاء من الشاة القرناء

ผู้ทรงตัดสินอันยุติธรรมจะทรงให้ผู้ถูกอธรรมได้รับการชดใช้จากผู้ที่อธรรมเขาในวันกิยามะฮ์ จนกระทั่งไม่มีผู้ใดเหลือความอธรรมค้างอยู่กับผู้ใดอีก แม้แต่สัตว์ก็จะได้รับการชดใช้ซึ่งกันและกัน หากแพะสองตัวขวิดกัน ตัวหนึ่งไม่มีเขา อีกตัวหนึ่งมีเขา ตัวที่ไม่มีเขาก็จะได้รับการชดใช้จากตัวที่มีเขา ในเศาะฮีหฺมุสลิม รายงานจากอบูฮุร็อยเราะฮ์ (ร.ฎ.) ว่าท่านเราะซูลุลลอฮ์ ﷺ กล่าวว่า «แน่แท้ สิทธิทั้งหลายจะถูกส่งคืนแก่เจ้าของในวันกิยามะฮ์ จนกระทั่งแพะที่ไม่มีเขาจะได้รับการชดใช้จากแพะที่มีเขา»⁽¹⁾

مَنْ ضَربَ بِسوط ظلما ، اقتص منه يوم القيامة

ผู้ที่ละเมิดผู้อื่นด้วยการตี จะถูกกิศอศ (ลงโทษตอบแทน) ด้วยการตีในวันกิยามะฮ์ ในหะดีษเศาะฮีหฺที่อัล-บุคอรีย์รายงานไว้ใน "อัล-อะดับ อัล-มุฟร็อด" และอัล-บัยฮะกีย์ในอัส-สุนัน จากอบูฮุร็อยเราะฮ์ (ร.ฎ.) กล่าวว่า ท่านเราะซูลุลลอฮ์ ﷺ กล่าวว่า «ผู้ใดเฆี่ยนด้วยแส้โดยอธรรม เขาจะถูกกิศอศในวันกิยามะฮ์»⁽²⁾

من ضرب مملوكه ظالما ، أقيد منه يوم القيامة

ในอัล-มุอ์ญัม อัล-กะบีร ของอัฏ-เฏาะบะรอนีย์ รายงานจากอัมมาร (ร.ฎ.) กล่าวว่า ท่านเราะซูลุลลอฮ์ ﷺ กล่าวว่า «ผู้ใดตีทาสของตนโดยอธรรม เขาจะถูกกิศอศในวันกิยามะฮ์» และสายรายงานของหะดีษนี้เศาะฮีหฺ⁽³⁾

من قذف مملوكه بالزنا يقام عليه الحدّ يوم القيامة ، إلا أن يكون كما قال

ผู้ที่กล่าวหาทาสของตนว่าทำซินา จะถูกลงโทษฮัดในวันกิยามะฮ์ หากเขาโกหกในสิ่งที่กล่าวหา ในเศาะฮีหฺมุสลิม รายงานจากอบูฮุร็อยเราะฮ์ (ร.ฎ.) กล่าวว่า ท่านอบุลกอซิม ﷺ กล่าวว่า «ผู้ใดกล่าวหาทาสของตนว่าทำซินา เขาจะถูกลงโทษฮัดในวันกิยามะฮ์ เว้นแต่จะเป็นจริงดังที่เขากล่าว»⁽⁴⁾

⁽¹⁾ เศาะฮีหฺมุสลิม (4/1997) หมายเลข (2582) ⁽²⁾ เศาะฮีหฺ อัล-ญามิอ์ อัศ-เศาะฆีร (5/319) หมายเลข 6250 ⁽³⁾ เศาะฮีหฺ อัล-ญามิอ์ อัศ-เศาะฆีร (5/319) หมายเลข 6252 ⁽⁴⁾ เศาะฮีหฺมุสลิม (3/1282) หมายเลข 1660

ประเด็นที่หนึ่ง

การชดใช้ความผิด (กิศอศ) ในวันกิยามะฮ์เป็นอย่างไร

เมื่อถึงวันกิยามะฮ์ ทรัพย์สมบัติและทุนของมนุษย์ก็คือความดีงามของเขา หากเขามีความผิดที่ได้อธรรมต่อบ่าวทั้งหลาย พวกเขาจะเอาความดีงามของเขาไปตามขนาดที่เขาได้อธรรมต่อพวกเขา หากเขาไม่มีความดีงามหรือความดีงามของเขาหมดสิ้นไปแล้ว ก็จะนำความชั่วของพวกเขามาโยนไว้บนหลังของเขา

من كانت له مظلمة لأخيه من عرضه أو شيء ، فليتحلل منه اليوم ، قبل أن لا يكون دينار ولا درهم ، إن كان له عمل صالح أخذ منه بقدر مظلمته ، وإن لم يكن له حسنات أخذ من سيئات صاحبه فحمل عليه

ในเศาะฮีหฺอัล-บุคอรีย์ รายงานจากอบูฮุร็อยเราะฮ์ (ร.ฎ.) ว่า ท่านเราะซูล ﷺ กล่าวว่า «ผู้ใดที่ได้อธรรมต่อพี่น้องของเขาในเรื่องเกียรติของเขาหรือในสิ่งใดก็ตาม ก็จงขอให้เขายกโทษให้เสียในวันนี้ ก่อนที่จะไม่มีทั้งดีนาร์และดิรฮัม หากเขามีการงานที่ดี ก็จะถูกเอาไปจากเขาตามขนาดความอธรรมที่เขาได้กระทำ และหากเขาไม่มีความดีงาม ก็จะเอาความชั่วของคู่กรณีของเขามาแบกไว้บนตัวเขา»⁽¹⁾

أتدرون من المفلس ؟

إن المفلس من أمتي ، من يأتي يوم القيامة بصلاة وصيام وزكاة ، ويأتي وقد شتم هذا ، وقذف هذا ، وأكل مال هذا ، وسفك دم هذا ، وضرب هذا ، فيعطي هذه من حسناته ، وهذا من حسناته ، فإذا فنيت حسناته ، قبل أن يقضي ما عليه ، أخذت من خطاياهم فطرحت عليه ، ثم طرح في النار

ผู้ที่ผู้คนเอาความดีงามของเขาไป แล้วพวกเขาโยนความชั่วของพวกเขาไว้บนหลังของเขานี้ คือ "ผู้ล้มละลาย" ดังที่ท่านเราะซูล ﷺ ได้เรียกเขา ในเศาะฮีหฺมุสลิม รายงานจากอบูฮุร็อยเราะฮ์ (ร.ฎ.) ว่า ท่านเราะซูล ﷺ กล่าวว่า «พวกท่านรู้ไหมว่าผู้ล้มละลายคือใคร?» พวกเขากล่าวว่า ผู้ล้มละลายในหมู่พวกเราคือผู้ที่ไม่มีทั้งดิรฮัมและทรัพย์สิ่งของ ท่านจึงกล่าวว่า «แท้จริงผู้ล้มละลายในประชาชาติของฉัน คือผู้ที่มาในวันกิยามะฮ์พร้อมด้วยการละหมาด การถือศีลอด และซะกาต แต่เขามาโดยที่ได้ด่าทอคนนี้ ใส่ร้ายคนนี้ กินทรัพย์สินของคนนี้ หลั่งเลือดของคนนี้ และทุบตีคนนี้ ดังนั้นคนนี้ก็จะได้รับจากความดีงามของเขา และคนนี้ก็ได้รับจากความดีงามของเขา หากความดีงามของเขาหมดสิ้นไปก่อนที่จะชดใช้สิ่งที่ติดค้างอยู่หมด ก็จะเอาความผิดของพวกเขามาโยนใส่เขา แล้วเขาก็จะถูกโยนลงในไฟนรก»⁽²⁾

ส่วนลูกหนี้ที่เสียชีวิตไปโดยที่ยังมีทรัพย์สินของผู้คนติดค้างอยู่กับเขา เจ้าของทรัพย์สินเหล่านั้นจะเอาความดีงามของเขาไปตามขนาดที่พวกเขามีติดค้างอยู่กับเขา ในสุนัน อิบนุมาญะฮ์ ด้วยสายรายงานที่เศาะฮีหฺ จากอิบนุอุมัร

⁽¹⁾ เศาะฮีหฺอัล-บุคอรีย์ กิตาบอัล-มะซอลิม บาบ มัน กานัต ละฮู มัซละมะฮ์ อินดัร-เราะญุล, ฟัตหุลบารีย์ (5/101) ⁽²⁾ เศาะฮีหฺมุสลิม (4/1997) หมายเลข 2581

من مات وعليه دينار أو درهم ، قضى من حسناته ، ليس ثَمَّ دينار ولا درهم

(ร.ฎ.) เล่าว่า ท่านเราะซูลุลลอฮ์ ﷺ กล่าวว่า «ผู้ใดเสียชีวิตไปโดยที่ยังติดค้างหนี้อยู่หนึ่งดีนารหรือหนึ่งดิรฮัม หนี้นั้นจะถูกชดใช้ด้วยความดีของเขา เพราะ ณ ที่นั่นไม่มีทั้งดีนารและดิรฮัม»⁽¹⁾

หากระหว่างบ่าวทั้งหลายต่างอธรรมซึ่งกันและกัน ก็จะมีการชดใช้ให้แก่กันและกัน หากการอธรรมที่แต่ละฝ่ายกระทำต่ออีกฝ่ายนั้นเท่าเทียมกัน ก็ถือว่าเสมอกัน ไม่มีผู้ใดได้และไม่มีผู้ใดเสีย แต่หากบางคนยังมีสิทธิ์ค้างอยู่กับผู้อื่น เขาก็จะได้รับสิทธิ์นั้นไป

يا رسول الله ، إن لي مملوكين يكذبونني ، ويخونني ، ويعصونني ، وأشتمهم وأضربهم ، فكيف أنا منهم ؟

ในสุนันอัต-ติรมิซีย์ รายงานจากท่านหญิงอาอิชะฮ์ (ร.ฎ.) ว่า มีชายคนหนึ่งมานั่งต่อหน้าท่านเราะซูล ﷺ แล้วกล่าวว่า "โอ้ท่านเราะซูลุลลอฮ์ ฉันมีทาสอยู่สองคน พวกเขาโกหกฉัน คดโกงฉัน และฝ่าฝืนฉัน ส่วนฉันก็ด่าว่าและเฆี่ยนตีพวกเขา แล้วฉันจะเป็นอย่างไรกับพวกเขา?"

إذا كان يوم القيامة يحسب ما خانوك وعصوك وكذبوك ، وعقابك إياهم ، فإن كان عقابك إياهم بقدر ذنوبهم كان كفافا لا لك ، ولا عليك . وإن كان عقابك إياهم دون ذنبهم كان فضلا لك ، وإن كان عقابك إياهم فوق ذنوبهم ، اقتص لهم منك الفضل

ท่านเราะซูลุลลอฮ์ ﷺ ตอบว่า «เมื่อถึงวันกิยามะฮ์ สิ่งที่พวกเขาคดโกงท่าน ฝ่าฝืนท่าน และโกหกท่าน จะถูกนำมาคิดบัญชีพร้อมกับการลงโทษที่ท่านกระทำต่อพวกเขา หากการลงโทษของท่านเท่ากับความผิดของพวกเขา ก็ถือว่าเสมอกัน ท่านไม่ได้และไม่เสีย หากการลงโทษของท่านน้อยกว่าความผิดของพวกเขา ส่วนต่างนั้นก็จะเป็นความดีเพิ่มพูนแก่ท่าน แต่หากการลงโทษของท่านเกินกว่าความผิดของพวกเขา ส่วนที่เกินนั้นก็จะถูกนำมาชดใช้ให้แก่พวกเขาจากตัวท่าน» ชายผู้นั้นจึงถอยออกไปนั่งห่าง ๆ แล้วเริ่มร้องคร่ำครวญและร่ำไห้

أما تقرأ قوله تعالى

وَنَضَعُ ٱلْمَوَٰزِينَ ٱلْقِسْطَ لِيَوْمِ ٱلْقِيَـٰمَةِ فَلَا تُظْلَمُ نَفْسٌ شَيْـًٔا ۖ وَإِن كَانَ مِثْقَالَ حَبَّةٍ مِّنْ خَرْدَلٍ أَتَيْنَا بِهَا ۗ وَكَفَىٰ بِنَا حَـٰسِبِينَ ﴿٤٧﴾

ท่านเราะซูลุลลอฮ์ ﷺ จึงกล่าวแก่เขาว่า «ท่านไม่ได้อ่านคำตรัสของอัลลอฮ์ตะอาลาดอกหรือว่า "และเราจะตั้งตาชั่งแห่งความเที่ยงธรรมขึ้นในวันกิยามะฮ์ ดังนั้นจะไม่มีชีวิตใดถูกอธรรมแม้แต่น้อย และแม้ว่า (การงานนั้น) จะมีน้ำหนักเท่าเมล็ดผักกาด เราก็จะนำมันมา และพอเพียงแล้วที่เราเป็นผู้ชำระบัญชี"»⁽²⁾⁽³⁾

เมื่อสภาพของการอธรรมเป็นเช่นนี้ จึงสมควรอย่างยิ่งที่บ่าวทั้งหลายผู้เกรงกลัววันนั้นจะละทิ้งมัน

⁽¹⁾ เศาะฮีหุลญามิอิศเศาะฆีร (5/537) หะดีษหมายเลข 6432 ⁽²⁾ ซูเราะฮ์อัล-อัมบิยาอ์ 21:47 ⁽³⁾ มิชกาตุลมะศอบีห์ (3/66) หมายเลข 5561 และได้บันทึกไว้ในเศาะฮีหุลญามิอ์ (6/327) หมายเลข 7895 โดยระบุว่ารายงานโดยอะห์มัดและอัต-ติรมิซีย์

الظلم ظلمات يوم القيامة

...และหลีกห่างจากมัน ท่านเราะซูล ﷺ ได้บอกไว้แล้วว่า การอธรรมนั้นจะกลายเป็นความมืดมิดหลายชั้นในวันกิยามะฮ์ ในเศาะฮีหฺอัล-บุคอรีย์และมุสลิม รายงานจากอับดุลลอฮ์ บิน อุมัร (ร.ฎ.) จากท่านนบี ﷺ ว่า ท่านกล่าวว่า «การอธรรมคือความมืดมิดหลายชั้นในวันกิยามะฮ์»⁽¹⁾

اتقوا الظلم ، فإن الظلم ظلمات يوم القيامة

และในเศาะฮีหฺมุสลิม รายงานจากญาบิร บิน อับดุลลอฮ์ (ร.ฎ.) ว่า ท่านเราะซูลุลลอฮ์ ﷺ กล่าวว่า «พวกท่านจงระวังการอธรรม เพราะแท้จริงการอธรรมคือความมืดมิดหลายชั้นในวันกิยามะฮ์»⁽²⁾

หัวข้อที่สอง: ความร้ายแรงของเรื่องเลือดเนื้อ (การหลั่งเลือด)

يجيء الرجل آخذا بيد الرجل ، فيقول : يا رب ، هذا قتلني : فيقول : لم قتلته ؟

เรื่องที่ร้ายแรงที่สุดประการหนึ่ง ณ อัลลอฮ์ คือการที่บ่าวทั้งหลายหลั่งเลือดของกันและกันโดยไม่ใช่ตามแนวทางที่อัลลอฮ์ ตะบาเราะกะ วะตะอาลา ทรงบัญญัติไว้ ในหะดีษเศาะฮีหฺที่อัต-ติรมิซีย์รายงานจากอิบนุมัสอูด (ร.ฎ.) จากท่านนบี ﷺ ว่า ท่านกล่าวว่า «ชายคนหนึ่งจะมาโดยจูงมือชายอีกคนหนึ่ง แล้วกล่าวว่า "โอ้พระผู้อภิบาลของข้าพระองค์ คนนี้ได้ฆ่าข้าพระองค์" พระองค์จะตรัสว่า "เจ้าฆ่าเขาเพราะเหตุใด?"

فيقول : قتلته لتكون العزة لك .

เขาจะกล่าวว่า "ข้าพระองค์ฆ่าเขาเพื่อให้เกียรติอันสูงส่งเป็นของพระองค์"

فيقول : فإنها لي .

พระองค์จะตรัสว่า "แท้จริงแล้วมันก็เป็นของข้าอยู่แล้ว"

ويجيء الرجل آخذا بيد الرجل ، فيقول : أي رب ، إن هذا قتلني .

และชายอีกคนหนึ่งจะมาโดยจูงมือชายอีกคนหนึ่ง แล้วกล่าวว่า "โอ้พระผู้อภิบาลของข้าพระองค์ แท้จริงคนนี้ได้ฆ่าข้าพระองค์"

فيقول الله : لم قتلته ؟

อัลลอฮ์จะตรัสว่า "เจ้าฆ่าเขาเพราะเหตุใด?"

فيقول : لتكون العزة لفلان .

เขาจะกล่าวว่า "เพื่อให้เกียรติอันสูงส่งเป็นของคนนั้นคนนี้"

فيقول : إنها ليست لفلان ، فيبوء بإثمه

พระองค์จะตรัสว่า "แท้จริงมันมิใช่ของคนนั้นคนนี้" แล้วเขาก็จะต้องแบกรับบาปของผู้ที่ถูกฆ่านั้นไป»⁽³⁾

⁽¹⁾ เศาะฮีหฺอัล-บุคอรีย์ กิตาบอัล-มะซอลิม บาบอัซ-ซุลมุ ซุลุมาตุน เยามัล-กิยามะฮ์, ฟัตหุลบารีย์ (5/100) และเศาะฮีหฺมุสลิม (4/1969) หมายเลข 2579

⁽²⁾ เศาะฮีหฺมุสลิม (4/1969) หมายเลข 2578

⁽³⁾ เศาะฮีหฺอัล-ญามิอ์ อัศ-เศาะฆีร (6/324) หะดีษหมายเลข 7885

يجيء المقتول بالقاتل يوم القيامة ، ناصيته ورأسه بيده ، وأوداجه تشخب دما ، فيقول : يا رب ، سل هذا فيم قتلني ؟ حتى يدنيه من العرش

ในหนังสือสุนันของอัต-ติรมิซีย์ อบูดาวูด และอิบนุมาญะฮ์ รายงานจากอิบนุอับบาส (ร.ฎ.) กล่าวว่า ท่านเราะซูล ﷺ กล่าวว่า «ในวันกิยามะฮ์ ผู้ถูกฆ่าจะนำตัวผู้ฆ่ามา โดยมือของเขาจับขมับและศีรษะของผู้ฆ่าไว้ และเส้นเลือดที่ลำคอของเขามีเลือดพุ่งออกมา แล้วเขาจะกล่าวว่า โอ้พระผู้อภิบาลของข้าพระองค์ ขอพระองค์ทรงถามคนผู้นี้เถิดว่าเขาฆ่าข้าพระองค์เพราะเหตุใด จนกระทั่งเขานำผู้ฆ่าเข้าไปใกล้บัลลังก์ (อัล-อัรช์)»⁽¹⁾

เนื่องจากเรื่องเลือดเป็นเรื่องใหญ่หลวง จึงเป็นเรื่องแรกที่จะถูกตัดสินระหว่างปวงบ่าว

أول ما يقضى بين الناس يوم القيامة في الدماء

อัล-บุคอรีย์ มุสลิม อัต-ติรมิซีย์ และอัน-นะสาอีย์ รายงานจากอับดุลลอฮ์ อิบนุมัสอูด (ร.ฎ.) ว่า ท่านนบี ﷺ กล่าวว่า «เรื่องแรกที่จะถูกตัดสินระหว่างมนุษย์ในวันกิยามะฮ์คือเรื่องเลือด»⁽²⁾

อิบนุหะญัรกล่าวในการอธิบายหะดีษนี้ว่า «หะดีษนี้แสดงถึงความใหญ่หลวงของเรื่องเลือด เพราะการเริ่มต้นย่อมเริ่มจากสิ่งที่สำคัญที่สุด และบาปย่อมใหญ่หลวงตามความร้ายแรงของความเสียหายและการทำให้ประโยชน์สูญเสียไป และการทำลายร่างกายของมนุษย์นั้นถือเป็นขั้นสูงสุดในเรื่องนี้»⁽³⁾

إن أول ما يحاسب به العبد يوم القيامة صلاته

أول ما يحاسب العبد عليه صلاته ، وأول ما يقضى بين الناس في الدماء

หะดีษนี้ไม่ขัดแย้งกับหะดีษที่ว่า สิ่งแรกที่บ่าวจะถูกสอบสวนคือการละหมาด อิบนุหะญัร อัล-อัสเกาะลานีย์ กล่าวว่า «หะดีษนี้ไม่ขัดแย้งกับหะดีษของอบูฮุร็อยเราะฮ์ (ร.ฎ.) ที่รายงานถึงท่านนบี ﷺ ว่า "แท้จริงสิ่งแรกที่บ่าวจะถูกสอบสวนในวันกิยามะฮ์คือการละหมาดของเขา" ซึ่งเป็นหะดีษที่บรรดาเจ้าของหนังสือสุนันได้บันทึกไว้ เพราะหะดีษแรกหมายถึงเรื่องที่เกี่ยวกับการปฏิสัมพันธ์ระหว่างสิ่งถูกสร้าง ส่วนหะดีษที่สองหมายถึงเรื่องที่เกี่ยวกับการอิบาดะฮ์ต่อพระผู้สร้าง และอัน-นะสาอีย์ได้รวมสองรายงานนี้ไว้ในรายงานของเขาจากหะดีษของอิบนุมัสอูด ซึ่งมีถ้อยคำว่า "สิ่งแรกที่บ่าวจะถูกสอบสวนคือการละหมาดของเขา และเรื่องแรกที่จะถูกตัดสินระหว่างมนุษย์คือเรื่องเลือด"»⁽⁴⁾

⁽¹⁾ เศาะฮีห์ อัล-ญามิอ์ อัศ-เศาะฆีร (6/324) หะดีษหมายเลข 7887 ⁽²⁾ ญามิอ์ อัล-อุศูล (10/436) หมายเลข 7968 ⁽³⁾ ฟัตหุลบารีย์ (11/397) ⁽⁴⁾ ฟัตหุลบารีย์ (11/396)

หัวข้อย่อยที่สาม

การตอบแทนความอยุติธรรมระหว่างสัตว์ด้วยกันเอง

يقضي الله بين خلقه : الجن والإنس والبهائم ، وإنه ليقيد يومئذ الجماء من القرناء ، حتى إذا لم يبق تبعة عند واحدة لأخرى قال الله : كونوا ترابا ، فعند ذلك يقول الكافر : ﴿يَٰلَيۡتَنِي كُنتُ تُرَٰبَۢا﴾

«อัลลอฮ์จะทรงตัดสินระหว่างบรรดาสิ่งถูกสร้างของพระองค์ ทั้งญิน มนุษย์ และสัตว์ และในวันนั้นพระองค์จะทรงให้แพะที่ไม่มีเขาได้รับการตอบแทนจากแพะที่มีเขา จนกระทั่งเมื่อไม่มีสัตว์ตัวใดเหลือสิ่งที่ค้างชำระต่อสัตว์อีกตัวหนึ่งแล้ว อัลลอฮ์จะตรัสว่า "จงกลายเป็นดินเถิด" เมื่อนั้นผู้ปฏิเสธศรัทธาจะกล่าวว่า "โอ้ หากฉันได้เป็นดินก็จะดี"⁽¹⁾»

إن الله يحشر الخلق كلهم ، كل دابة وطائر وإنسان ، يقول للبهائم والطير : كونوا ترابا ، فعند ذلك يقول الكافر : ﴿يَٰلَيۡتَنِي كُنتُ تُرَٰبَۢا﴾

หะดีษนี้ อิบนุญะรีรได้บันทึกไว้ในตัฟสีรของท่าน ด้วยสายรายงานที่สืบไปถึงอบูฮุร็อยเราะฮ์ (ร.ฎ.) โดยอ้างถึงท่านนบี ﷺ และในอีกรายงานหนึ่งที่อิบนุญะรีรบันทึกไว้เช่นกัน จากอบูฮุร็อยเราะฮ์ (ร.ฎ.) จากท่านเราะซูล ﷺ ว่า «แท้จริงอัลลอฮ์จะทรงชุมนุมสิ่งถูกสร้างทั้งหมด ทั้งสัตว์ที่เดินบนแผ่นดิน นก และมนุษย์ แล้วพระองค์จะตรัสแก่สัตว์และนกว่า "จงกลายเป็นดินเถิด" เมื่อนั้นผู้ปฏิเสธศรัทธาจะกล่าวว่า "โอ้ หากฉันได้เป็นดินก็จะดี"⁽²⁾»

إذا كان يوم القيامة مدّ الأديم ، وحشر الدواب والبهائم والوحش ، ثم يحصل القصاص بين الدواب ، يقتص للشاة الجماء من الشاة القرناء نطحتها ، فإذا فرغ من القصاص بين الدواب ، قال لها : كوني ترابا ، قال فعند ذلك يقول الكافر : ﴿يَٰلَيۡتَنِي كُنتُ تُرَٰبَۢا﴾

และจากอิบนุญะรีรเช่นกัน จากอับดุลลอฮ์ บิน อัมร์ (ร.ฎ.) ว่า «เมื่อถึงวันกิยามะฮ์ แผ่นดินจะถูกแผ่ขยายออกดุจการขึงหนังสัตว์ บรรดาสัตว์ที่เดินบนแผ่นดิน สัตว์เลี้ยง และสัตว์ป่าจะถูกชุมนุม จากนั้นจะมีการตอบแทนความอยุติธรรมระหว่างสัตว์ทั้งหลาย แพะที่ไม่มีเขาจะได้รับการตอบแทนจากแพะที่มีเขาซึ่งเคยขวิดมัน เมื่อการตอบแทนระหว่างสัตว์ทั้งหลายเสร็จสิ้นแล้ว พระองค์จะตรัสแก่พวกมันว่า "จงกลายเป็นดินเถิด" ท่านกล่าวว่า เมื่อนั้นผู้ปฏิเสธศรัทธาจะกล่าวว่า "โอ้ หากฉันได้เป็นดินก็จะดี"⁽³⁾»

لتؤدن الحقوق إلى أهلها يوم القيامة ، حتى يقاد للشاة الجلحاء من الشاة القرناء

และมุสลิมได้บันทึกไว้ในเศาะฮีหฺของท่าน จากอบูฮุร็อยเราะฮ์ (ร.ฎ.) จากท่านเราะซูล ﷺ ว่า ท่านกล่าวว่า «สิทธิทั้งหลายจะต้องถูกคืนแก่เจ้าของของมันอย่างแน่นอนในวันกิยามะฮ์ จนกระทั่งแพะที่ไม่มีเขาจะได้รับการตอบแทนจากแพะที่มีเขา»

และอะห์มัดได้บันทึกไว้ในมุสนัดของท่าน ด้วยสายรายงานที่ผู้รายงานทั้งหมดเป็นผู้รายงานของหนังสือเศาะฮีหฺ จากอบูฮุร็อยเราะฮ์ (ร.ฎ.)

⁽¹⁾ ซูเราะฮ์อันนะบะอ์ 78:40 ⁽²⁾ ซูเราะฮ์อันนะบะอ์ 78:40 ⁽³⁾ ซูเราะฮ์อันนะบะอ์ 78:40

يقتص الخلق بعضهم من بعض حتى الجماء من القرناء ، وحتى الذرة من الذرة

รายงานจากท่าน (ร.ฎ.) จากท่านนบี ﷺ ว่า «บรรดามัคลูกจะได้รับการชดใช้ความผิดระหว่างกัน แม้กระทั่งแพะที่ไม่มีเขาก็จะได้รับการชดใช้จากแพะที่มีเขา และแม้กระทั่งมดตัวเล็กก็จะได้รับการชดใช้จากมดตัวเล็กด้วยกัน»

ألا والذي نفسي بيده ليختصمن كل شيء يوم القيامة ، حتى الشاتان فيما انتطحتا

และในหนังสือ "อัล-มุสนัด" ยังมีรายงานจากท่านอบูฮุร็อยเราะฮ์ (ร.ฎ.) ซึ่งท่านรายงานจากท่านนบี ﷺ ว่า «พึงทราบเถิด ขอสาบานต่อพระผู้ซึ่งชีวิตของฉันอยู่ในพระหัตถ์ของพระองค์ ทุกสิ่งจะต้องฟ้องร้องกันในวันกิยามะฮ์ แม้กระทั่งแพะสองตัวในเรื่องที่มันขวิดกัน»

أبا ذر ، هل تدري فيم تنطحان ؟

และอิมามอะห์มัดได้รายงานด้วยสายรายงานที่เศาะฮีหฺ จากท่านอบูซัร (ร.ฎ.) ว่า ท่านเราะซูลุลลอฮ์ ﷺ เห็นแพะสองตัวกำลังขวิดกัน ท่านจึงกล่าวว่า «โอ้อบูซัร ท่านรู้ไหมว่ามันทั้งสองขวิดกันเพราะเรื่องอะไร?»

لا

เขาตอบว่า «ไม่ทราบ»

ولكن الله يدري وسيقضي بينهما

ท่านกล่าวว่า «แต่อัลลอฮ์ทรงรู้ และพระองค์จะทรงตัดสินระหว่างมันทั้งสอง»⁽¹⁾

สัตว์จะถูกลงโทษชดใช้ได้อย่างไร ในเมื่อมันไม่ได้เป็นผู้ที่ถูกกำหนดให้รับผิดชอบตามบทบัญญัติ?

เรื่องที่ท่านเราะซูล ﷺ กล่าวถึงเกี่ยวกับการชุมนุมสัตว์และการชดใช้ความผิดระหว่างกันนี้ เป็นที่สงสัยของนักวิชาการจำนวนมาก อิมามอัน-นะวะวีย์ได้อธิบายเรื่องนี้ไว้อย่างชัดเจนในหนังสืออธิบายเศาะฮีหฺมุสลิมของท่านว่า

وَإِذَا ٱلْوُحُوشُ حُشِرَتْ ﴿٥﴾

"นี่คือการระบุอย่างชัดแจ้งถึงการชุมนุมสัตว์ในวันกิยามะฮ์ และการให้พวกมันฟื้นคืนชีพในวันกิยามะฮ์ เช่นเดียวกับที่มนุษย์ผู้ที่ถูกกำหนดให้รับผิดชอบตามบทบัญญัติถูกให้ฟื้นคืนชีพ และเช่นเดียวกับที่เด็ก คนวิกลจริต และผู้ที่การเผยแผ่ศาสนาไปไม่ถึงถูกให้ฟื้นคืนชีพ ในเรื่องนี้หลักฐานจากอัลกุรอานและซุนนะฮ์ต่างสนับสนุนซึ่งกันและกัน อัลลอฮ์ตะอาลาตรัสว่า «และเมื่อสัตว์ป่าถูกต้อนมาชุมนุมกัน» (ซูเราะฮ์อัต-ตักวีร 81:5)⁽²⁾ และเมื่อถ้อยคำของบทบัญญัติมีปรากฏมา โดยที่ไม่มีทั้งสติปัญญาและ…

⁽¹⁾ เชคนาศิร (อัล-อัลบานีย์) ได้นำหะดีษเหล่านี้มาอ้างและวิเคราะห์สายรายงานไว้ในหนังสือ "สิลสิละฮ์ อัล-อะหาดีษ อัศ-เศาะฮีหะฮ์" (4/606-611) ⁽²⁾ ซูเราะฮ์อัต-ตักวีร อายะฮ์ที่ 5

…ทางบทบัญญัติ ก็จำเป็นต้องเข้าใจตามความหมายภายนอกของมัน บรรดาอุละมาอ์กล่าวว่า การฟื้นคืนชีพและการชุมนุมในวันกิยามะฮ์นั้น ไม่มีเงื่อนไขว่าจะต้องมีการตอบแทน การลงโทษ และการให้ผลบุญ ส่วนการกิศอศ (การลงโทษชดใช้) จากแพะที่มีเขาให้แก่แพะที่ไม่มีเขานั้น มิใช่กิศอศในฐานะของผู้ถูกกำหนดให้รับผิดชอบตามบทบัญญัติ (ตักลีฟ) เพราะสัตว์ไม่มีภาระตักลีฟ แต่เป็นกิศอศในลักษณะของการตอบโต้ชดใช้ และคำว่า (อัล-ญัลหาอ์) ซึ่งอ่านเสียงยาว หมายถึงแพะที่ไม่มีเขา และอัลลอฮ์ทรงรู้ยิ่ง»

ชัยค์นาศิรุดดีน อัล-อัลบานีย์ กล่าวหลังจากยกข้อความตอนนี้จากคำพูดของอัน-นะวะวีย์ว่า

อิบนุลมะลิกได้กล่าวไว้ในทำนองเดียวกันนี้ในหนังสือ «มะบาริก อัล-อัซฮาร» (2/293) โดยสรุป และอัลลามะฮ์ชัยค์อะลี อัล-กอรีย์ ได้รายงานจากเขาไว้ในหนังสือ «อัล-มิรกอฮ์» (4/761) ว่าเขากล่าวว่า

«หากมีผู้กล่าวว่า แพะนั้นไม่ใช่ผู้ที่ถูกกำหนดภาระตักลีฟ แล้วจะถูกกิศอศได้อย่างไร? เราตอบว่า แท้จริงอัลลอฮ์ตะอาลาทรงกระทำในสิ่งที่พระองค์ทรงประสงค์ และพระองค์จะไม่ถูกสอบถามในสิ่งที่พระองค์ทรงกระทำ และจุดประสงค์ (อัล-ฆอเราะฎ) ของเรื่องนี้ก็คือการให้ปวงบ่าวรู้ว่า สิทธิต่าง ๆ จะไม่สูญหายไป แต่สิทธิของผู้ถูกอธรรมจะถูกเอาคืนจากผู้อธรรม»

อัล-กอรีย์กล่าวว่า «นี่เป็นคำอธิบายที่ดีและเป็นการชี้แจงที่น่ายกย่อง เพียงแต่การใช้คำว่า (อัล-ฆอเราะฎ – จุดประสงค์) แทนคำว่าวิทยปัญญา (อัล-หิกมะฮ์) นั้นไม่ถูกที่ สรุปแล้ว เรื่องนี้บ่งชี้ในเชิงเน้นย้ำถึงความยุติธรรมอันสมบูรณ์ระหว่างผู้ถูกกำหนดภาระตักลีฟทั้งมวล เพราะหากสภาพของสัตว์ซึ่งอยู่นอกขอบเขตของตักลีฟยังเป็นเช่นนี้ แล้วจะเป็นอย่างไรเล่ากับผู้มีสติปัญญา ทั้งผู้ต่ำต้อยและผู้สูงศักดิ์ ผู้แข็งแรงและผู้อ่อนแอ?»

وَإِذَا ٱلْوُحُوشُ حُشِرَتْ ﴿٥﴾

ชัยค์นาศิรได้ให้ความเห็นต่อเรื่องนี้ว่า «เป็นที่น่าเสียใจที่หะดีษทั้งหมดเหล่านี้ถูกปฏิเสธโดยอุละมาอ์สายวิชากะลามบางคนด้วยเพียงความคิดเห็นส่วนตัว และที่น่าประหลาดใจยิ่งกว่านั้นคือ อัลลามะฮ์อัล-อาลูสีย์ก็โน้มเอียงไปทางทัศนะนี้ด้วย! โดยเขากล่าวไว้หลังจากที่ได้ยกหะดีษจากอบูฮุร็อยเราะฮ์ (ร.ฎ.) ตามรายงานของมุสลิม และตามรายงานของอะห์มัดด้วยถ้อยคำตามหัวข้อนี้ ขณะอธิบายอายะฮ์ «และเมื่อสัตว์ป่าทั้งหลายถูกนำมาชุมนุมรวมกัน»⁽¹⁾ ในตัฟซีรของเขา «รูหุล มะอานีย์» (9/3006) ว่า

«หุจญะตุลอิสลาม อัล-เฆาะซาลีย์ และนักวิชาการกลุ่มหนึ่งมีความเห็นโน้มเอียงไปว่า จะไม่มีสิ่งใดถูกนำมาชุมนุมนอกจากมนุษย์และญินเท่านั้น เนื่องจากไม่มี…

⁽¹⁾ ซูเราะฮ์อัต-ตักวีร 81:5

…การที่มันเป็นผู้ถูกบัญญัติหน้าที่ (มุกัลลัฟ) และมิได้เป็นผู้คู่ควรแก่การได้รับเกียรติในทางใดเลย และในเรื่องนี้ไม่มีตัวบทจากอัลกุรอานหรือซุนนะฮ์ที่เชื่อถือได้ซึ่งบ่งชี้ถึงการฟื้นคืนชีพสัตว์ป่าอื่นนอกเหนือจากทั้งสองนั้น ส่วนรายงานของมุสลิมและอัต-ติรมิซีย์นั้น แม้จะเป็นรายงานที่เศาะฮีหฺ แต่ก็มิได้มาในลักษณะของการอธิบายอายะฮ์ และเป็นไปได้ว่าเป็นการกล่าวเชิงอุปมา (กินายะฮ์) ถึงความยุติธรรมอันสมบูรณ์ ข้าพเจ้าโน้มเอียงไปทางทัศนะนี้ แต่ข้าพเจ้าไม่ยืนยันเด็ดขาดว่าผู้ที่ถือทัศนะแรกนั้นผิด เพราะพวกเขามีสิ่งที่พอจะใช้เป็นหลักอ้างอิงได้โดยรวม และอัลลอฮ์ผู้ทรงสูงส่งทรงรู้ดียิ่ง»

ข้าพเจ้า (ชัยค์นาศิร) ขอกล่าวว่า: เขากล่าวไว้เช่นนั้น ขออัลลอฮ์ทรงอภัยแก่เราและแก่เขา ซึ่งนับเป็นเรื่องแปลกมากที่มาจากเขา เพราะขัดกับสิ่งที่เรารู้จักเกี่ยวกับเขาในหนังสือดังกล่าวของเขา คือการดำเนินตามแนวทางที่ถูกต้องในการอธิบายอายะฮ์ต่าง ๆ ของอัลกุรอานตามแนวทางของสะลัฟ โดยไม่ตีความ (ตะอ์วีล) หรือปฏิเสธคุณลักษณะ (ตะอ์ฏีล) แล้วอะไรเล่าที่ผลักดันเขาในที่นี้ให้อธิบายหะดีษไปในทางที่ขัดกับความหมายตามตัวอักษรของมัน และให้ถือว่ามันเป็นการกล่าวเชิงอุปมาถึงความยุติธรรมอันสมบูรณ์? นี่มิใช่เป็นการปฏิเสธหะดีษที่ระบุอย่างชัดแจ้งว่า แพะที่ไม่มีเขาจะได้รับการชดใช้ (กิศอศ) จากแพะที่มีเขาดอกหรือ? แล้วเขากลับกล่าวตามนักวิชาการกะลามว่า: มันเป็นการกล่าวเชิงอุปมา!... หมายความว่า แพะที่ไม่มีเขาจะไม่ได้รับการชดใช้ ทั้งหมดนี้กล่าวได้หากเราพิจารณาเพียงรายงานของมุสลิมที่กล่าวถึงข้างต้นเท่านั้น แต่หากเราพิจารณาต่อไปยังรายงานอื่น ๆ เช่น หะดีษที่เป็นหัวเรื่องนี้ และหะดีษของอบูซัร (ร.ฎ.) และอื่น ๆ แล้ว รายงานเหล่านั้นล้วนชี้ขาดว่าการชดใช้ (กิศอศ) ที่กล่าวถึงนั้นเป็นความจริงตามตัวอักษร มิใช่การกล่าวเชิงอุปมา ขออัลลอฮ์ทรงเมตตาอิมามอัน-นะวะวีย์ ซึ่งได้ชี้ไว้ด้วยคำกล่าวของท่านที่ผ่านมาว่า: «เมื่อถ้อยคำของชะรีอะฮ์ได้ระบุมา และไม่มีทั้งสติปัญญาและชะรีอะฮ์ที่ห้ามมิให้ถือตามความหมายตามตัวอักษรของมัน ก็จำเป็นต้องถือตามความหมายตามตัวอักษรของมัน»

ข้าพเจ้าขอกล่าวว่า: ท่านได้ชี้ด้วยคำกล่าวนี้ถึงการปฏิเสธการตีความดังกล่าว และด้วยการตีความทำนองนี้เอง ที่บรรดานักปรัชญาและนักวิชาการกะลามจำนวนมาก เช่น พวกมุอ์ตะซิละฮ์และพวกอื่น ๆ ได้ปฏิเสธการที่ผู้ศรัทธาจะได้เห็นพระผู้อภิบาลของพวกเขาในวันกิยามะฮ์ การที่พระองค์ทรงสูงส่งเหนือบัลลังก์ (อะรัช) ของพระองค์ การเสด็จลงมายังฟากฟ้าชั้นต่ำสุดในทุกค่ำคืน และการเสด็จมาของพระองค์ผู้ทรงสูงส่งในวันกิยามะฮ์ ตลอดจนอายะฮ์และหะดีษอื่น ๆ เกี่ยวกับคุณลักษณะ (ศิฟาต) ของพระองค์

โดยสรุปแล้ว ทัศนะที่ว่าสัตว์ทั้งหลายจะถูกฟื้นคืนชีพและจะมีการชดใช้ (กิศอศ) ระหว่างกันนั้น คือทัศนะที่ถูกต้องซึ่งไม่อนุญาตให้ถือเป็นอย่างอื่น จึงไม่น่าแปลกใจที่นักวิชาการส่วนใหญ่ (ญุมฮูร) ได้ถือตามทัศนะนี้ ดังที่อัล-อาลูสีย์ได้กล่าวไว้

…ตัวท่านเองในอีกที่หนึ่งของ «ตัฟซีร» ของท่าน (9/281) และอัช-เชากานีย์ก็ได้ยืนยันทัศนะนี้อย่างหนักแน่นในการอธิบายอายะฮ์ในซูเราะฮ์ «อัต-ตักวีร» ในหนังสือตัฟซีรของท่าน «ฟัตหุลเกาะดีร» โดยท่านกล่าวว่า (5/377):

«อัล-วุหูช คือสัตว์บกที่ดุร้าย (สัตว์ป่า) และความหมายของคำว่า (หุชิรัต) คือ ถูกให้ฟื้นคืนชีพ เพื่อจะได้ชดใช้การลงโทษตอบแทน (กิศอศ) ระหว่างกันเอง โดยจะมีการเอาคืนให้แก่สัตว์ที่ไม่มีเขาจากสัตว์ที่มีเขา»⁽¹⁾

ประเด็นที่สี่: บรรดาผู้ศรัทธาจะได้รับการชดใช้กิศอศระหว่างกันเมื่อใด?

إذا خلص المؤمنون من النار ، حبسوا بقنطرة بين الجنة والنار ، فيتقاصون مظالم كانت بينهم في الدنيا ، حتى إذا نقوا وهذِّبوا ، أذن لهم بدخول الجنة ، فوالذي نفس محمد بيده ، لأحدهم بمسكنه في الجنّة أدل بمنزله كان في الدنيا

ในเศาะฮีหฺอัล-บุคอรีย์ รายงานจากอบูสะอีด อัล-คุดรีย์ (ร.ฎ.) จากท่านเราะซูล ﷺ ท่านกล่าวว่า «เมื่อบรรดาผู้ศรัทธารอดพ้นจากนรกแล้ว พวกเขาจะถูกกักไว้ที่สะพานแห่งหนึ่งระหว่างสวรรค์กับนรก แล้วพวกเขาก็จะชดใช้กิศอศระหว่างกันในความอธรรมที่เคยมีต่อกันในโลกดุนยา จนกระทั่งเมื่อพวกเขาได้รับการชำระให้สะอาดบริสุทธิ์แล้ว พวกเขาจึงได้รับอนุญาตให้เข้าสวรรค์ ขอสาบานต่อพระผู้ซึ่งชีวิตของมุฮัมมัดอยู่ในพระหัตถ์ของพระองค์ แต่ละคนในหมู่พวกเขารู้จักที่พำนักของตนในสวรรค์ดียิ่งกว่าที่เขารู้จักที่พำนักของตนในโลกดุนยาเสียอีก»⁽²⁾

⁽¹⁾ สิลสิละฮ์ อัล-อะหาดีษ อัศ-เศาะฮีหะฮ์ ของเชคนาศิรุดดีน อัล-อัลบานีย์ (4/612) ⁽²⁾ เศาะฮีหฺอัล-บุคอรีย์ กิตาบ อัล-มะซอลิม, บาบ กิศอศ อัล-มะซอลิม, ฟัตหุลบารีย์ (5/96)

บทที่สิบสอง

ตาชั่ง (อัล-มีซาน)

หัวข้อที่หนึ่ง

นิยามของตาชั่ง

ในช่วงท้ายของวันนั้น ตาชั่งจะถูกตั้งขึ้นเพื่อชั่งการงานของบรรดาบ่าว อัล-กุรฏุบีย์กล่าวว่า «เมื่อการสอบสวนบัญชีเสร็จสิ้นลง หลังจากนั้นก็จะเป็นการชั่งการงาน เพราะการชั่งนั้นมีไว้เพื่อการตอบแทน จึงสมควรที่จะเกิดขึ้นหลังการสอบสวนบัญชี ทั้งนี้เพราะการสอบสวนบัญชีมีไว้เพื่อประเมินการงาน ส่วนการชั่งมีไว้เพื่อแสดงให้เห็นปริมาณของการงานเหล่านั้น เพื่อให้การตอบแทนเป็นไปตามปริมาณนั้น»⁽¹⁾

يوضع الميزان يوم القيامة ، فلو وزن فيه السموات والأرض لوسعت . فتقول الملائكة : يا رب لمن يزن هذا ؟ فيقول الله تعالى : لمن شئت من خلقي . فتقول الملائكة : سبحانك ما عبدناك حق عبادتك

ตัวบททั้งหลายได้บ่งชี้ว่าตาชั่งนั้นเป็นตาชั่งที่มีอยู่จริง ซึ่งไม่มีผู้ใดรู้ขนาดอันแท้จริงของมันนอกจากอัลลอฮ์ตะอาลา อัล-หากิมได้รายงานจากสัลมาน (ร.ฎ.) จากท่านนบี ﷺ ว่า ท่านกล่าวว่า «ตาชั่งจะถูกวางไว้ในวันกิยามะฮ์ หากชั่งชั้นฟ้าทั้งหลายและแผ่นดินด้วยตาชั่งนั้น มันก็จะรองรับได้ทั้งหมด บรรดามะลาอิกะฮ์จึงกล่าวว่า โอ้พระผู้อภิบาลของเรา ตาชั่งนี้จะใช้ชั่งให้แก่ผู้ใด? อัลลอฮ์ตะอาลาตรัสว่า สำหรับผู้ที่ข้าประสงค์จากบรรดาสิ่งถูกสร้างของข้า บรรดามะลาอิกะฮ์จึงกล่าวว่า มหาบริสุทธิ์แด่พระองค์ พวกเรามิได้เคารพภักดีต่อพระองค์อย่างสมกับการเคารพภักดีที่แท้จริงต่อพระองค์เลย»⁽²⁾

وَنَضَعُ ٱلْمَوَٰزِينَ ٱلْقِسْطَ لِيَوْمِ ٱلْقِيَـٰمَةِ فَلَا تُظْلَمُ نَفْسٌ شَيْـًٔا ۖ وَإِن كَانَ مِثْقَالَ حَبَّةٍ مِّنْ خَرْدَلٍ أَتَيْنَا بِهَا ۗ وَكَفَىٰ بِنَا حَـٰسِبِينَ ﴿٤٧﴾

และมันเป็นตาชั่งที่ละเอียดแม่นยำ ไม่เพิ่มและไม่ลด «และเราจะตั้งตาชั่งแห่งความเที่ยงธรรมสำหรับวันกิยามะฮ์ ดังนั้นจะไม่มีชีวิตใดถูกอธรรมแม้แต่น้อย และแม้ว่า (การงานนั้น) จะมีน้ำหนักเท่าเมล็ดผักกาด เราก็จะนำมันมา (ชั่ง) และเพียงพอแล้วที่เราเป็นผู้สอบสวนบัญชี» (ซูเราะฮ์อัล-อันบิยาอ์ 21:47)⁽³⁾

⁽¹⁾ ตัซกิเราะฮ์ อัล-กุรฏุบีย์ : 309 ⁽²⁾ ซิลซิละฮ์ อัล-อะหาดีษ อัศ-เศาะฮีหะฮ์ : (2/656) หะดีษหมายเลข : 941 ⁽³⁾ ซูเราะฮ์อัล-อันบิยาอ์ : 47

وَنَضَعُ ٱلْمَوَٰزِينَ ٱلْقِسْطَ لِيَوْمِ ٱلْقِيَـٰمَةِ

ปวงผู้รู้มีความเห็นแตกต่างกันว่าตาชั่ง (อัล-มีซาน) มีเพียงหนึ่งเดียวหรือมีหลายอัน บางท่านเห็นว่าแต่ละบุคคลมีตาชั่งเฉพาะของตน หรือแต่ละการงานมีตาชั่งของมัน โดยอาศัยหลักฐานจากดำรัสของอัลลอฮ์ ตะอาลา ว่า «และเราจะตั้งบรรดาตาชั่งที่เที่ยงธรรมสำหรับวันกิยามะฮ์» (ซูเราะฮ์อัล-อันบิยาอ์ 21:47)⁽¹⁾

อีกกลุ่มหนึ่งเห็นว่าตาชั่งมีเพียงหนึ่งเดียว ส่วนการใช้รูปพหูพจน์ในอายะฮ์นั้น ก็เพียงเพราะคำนึงถึงความหลากหลายของการงานหรือของบุคคลเท่านั้น

อิบนุหะญัรได้เล่าถึงความเห็นต่างในประเด็นนี้ แล้วให้น้ำหนักว่าตาชั่งมีเพียงหนึ่งเดียว ท่านกล่าวว่า "การที่มีผู้ถูกชั่งการงานเป็นจำนวนมากนั้นไม่เป็นข้อติดขัดแต่อย่างใด เพราะสภาพการณ์ในวันกิยามะฮ์จะนำไปเทียบเคียงกับสภาพการณ์ในโลกดุนยาไม่ได้"⁽²⁾

وَنَضَعُ ٱلْمَوَٰزِينَ

فَمَن ثَقُلَتْ مَوَٰزِينُهُۥ

อัส-สะฟารีนีย์กล่าวว่า "อัล-หะสัน อัล-บัศรีย์กล่าวว่า มุกัลลัฟ (ผู้ที่ศาสนาบังคับใช้) แต่ละคนมีตาชั่งของตนเอง และบางท่านกล่าวว่า ทัศนะที่ชัดเจนกว่าคือการยืนยันว่าในวันกิยามะฮ์มีตาชั่งหลายอัน มิใช่ตาชั่งเดียว โดยอาศัยดำรัสของอัลลอฮ์ ตะอาลา ว่า «และเราจะตั้งบรรดาตาชั่ง» (ซูเราะฮ์อัล-อันบิยาอ์ 21:47) และดำรัสของพระองค์ว่า «ดังนั้น ผู้ใดที่ตาชั่งทั้งหลายของเขาหนัก» (ซูเราะฮ์อัล-อะอ์รอฟ 7:8) ท่านผู้นั้นกล่าวต่อไปว่า เมื่อเป็นเช่นนี้ ก็ไม่ใช่เรื่องห่างไกลที่การกระทำของหัวใจจะมีตาชั่งหนึ่ง การกระทำของอวัยวะร่างกายมีตาชั่งหนึ่ง และสิ่งที่เกี่ยวกับคำพูดมีตาชั่งอีกหนึ่ง ทัศนะนี้อิบนุอะฏิยะฮ์ได้นำมากล่าวไว้ แล้วท่านกล่าวว่า ผู้คนส่วนใหญ่มีความเห็นต่างจากนี้ กล่าวคือ แต่ละคนมีการชั่งที่เฉพาะสำหรับตน แต่ตาชั่งนั้นมีเพียงหนึ่งเดียว และบางท่านกล่าวว่า การที่ใช้คำว่าบรรดาตาชั่งในรูปพหูพจน์ในอายะฮ์อันทรงเกียรตินั้น ก็เพียงเพราะผู้ที่ถูกชั่งการงานมีจำนวนมาก และนี่เป็นคำอธิบายที่ดี"⁽³⁾

หัวข้อย่อยที่สอง

ตาชั่งตามทัศนะของอะฮ์ลุซซุนนะฮ์

ตาชั่งตามทัศนะของอะฮ์ลุซซุนนะฮ์คือตาชั่งที่มีอยู่จริง ซึ่งใช้ชั่งการงานของปวงบ่าว ผู้ที่มีความเห็นขัดแย้งในเรื่องนี้คือกลุ่มมุอ์ตะซิละฮ์ และชาวอะฮ์ลุซซุนนะฮ์ส่วนน้อยเพียงจำนวนหนึ่ง

⁽¹⁾ ซูเราะฮ์อัล-อันบิยาอ์ : 47 ⁽²⁾ ฟัตหุล บารีย์ (3/537) ⁽³⁾ เลาะวามิอุล อันวาร อัล-บะฮียะฮ์ (2/186)

อิบนุหะญัรกล่าวว่า «อบูอิสหาก อัซ-ซัจญาจ กล่าวว่า: อะฮ์ลุสซุนนะฮ์มีมติเป็นเอกฉันท์ (อิจญ์มาอ์) ในการศรัทธาต่อตาชั่ง (อัล-มีซาน) ว่าการงานของบ่าวทั้งหลายจะถูกชั่งด้วยตาชั่งนั้นในวันกิยามะฮ์ และตาชั่งนั้นมีเข็มและจานสองข้าง และจะเอียงไปตามน้ำหนักของการงาน ส่วนพวกมุอ์ตะซิละฮ์ปฏิเสธตาชั่ง โดยกล่าวว่าตาชั่งเป็นเพียงการเปรียบถึงความยุติธรรม พวกเขาจึงขัดแย้งกับอัลกุรอานและซุนนะฮ์ เพราะอัลลอฮ์ทรงแจ้งว่าพระองค์จะทรงตั้งตาชั่งทั้งหลายเพื่อชั่งการงาน เพื่อให้บ่าวทั้งหลายได้เห็นการงานของตนปรากฏเป็นรูปร่าง และเพื่อให้พวกเขาเป็นพยานต่อตนเอง

อิบนุฟูร็อกกล่าวว่า: พวกมุอ์ตะซิละฮ์ปฏิเสธตาชั่ง โดยตั้งอยู่บนแนวคิดของพวกเขาที่ว่า สิ่งที่เป็นคุณลักษณะ (อัล-อะอ์รอฎ) นั้นเป็นไปไม่ได้ที่จะถูกชั่ง เนื่องจากมันไม่ได้ดำรงอยู่ด้วยตัวของมันเอง

เขากล่าวอีกว่า: นักวิชาการสายกะลามบางท่านได้รายงานจากอิบนุอับบาส (ร.ฎ.) ว่า อัลลอฮ์ตะอาลาจะทรงเปลี่ยนสิ่งที่เป็นคุณลักษณะให้กลายเป็นวัตถุที่มีรูปร่าง แล้วพระองค์ก็ทรงชั่งมัน (จบคำกล่าวของเขา)

ชาวสะลัฟบางท่านมีทัศนะว่า ตาชั่งหมายถึงความยุติธรรมและการตัดสิน และอัฏ-เฏาะบะรีได้ระบุว่าทัศนะนี้เป็นของมุญาฮิด

ทัศนะที่มีน้ำหนักกว่าคือทัศนะที่นักวิชาการส่วนใหญ่ (ญุมฮูร) ยึดถือ

และเมื่อมีการกล่าวถึงตาชั่งต่อหน้าอัล-หะซัน เขากล่าวว่า: ตาชั่งนั้นมีเข็มและจานสองข้าง»⁽¹⁾

อัล-กุรฏุบีได้ระบุว่า การอธิบายตาชั่งว่าหมายถึงความยุติธรรมนั้นเป็นทัศนะของมุญาฮิด อัฎ-เฎาะห์ห๊าก และอัล-อะอ์มัช⁽²⁾

وَٱلسَّمَآءَ رَفَعَهَا وَوَضَعَ ٱلْمِيزَانَ ﴿٧﴾ أَلَّا تَطْغَوْا۟ فِى ٱلْمِيزَانِ ﴿٨﴾ وَأَقِيمُوا۟ ٱلْوَزْنَ بِٱلْقِسْطِ وَلَا تُخْسِرُوا۟ ٱلْمِيزَانَ ﴿٩﴾

เป็นไปได้ว่านักวิชาการเหล่านี้อธิบายคำว่าตาชั่งว่าหมายถึงความยุติธรรม ในบริบทเช่นพระดำรัสของอัลลอฮ์ตะอาลาที่ว่า «และชั้นฟ้านั้นพระองค์ทรงยกมันให้สูงขึ้น และทรงวางความสมดุล (ตาชั่ง) ไว้ เพื่อพวกเจ้าจะได้ไม่ละเมิดในเรื่องการชั่ง และพวกเจ้าจงดำรงไว้ซึ่งการชั่งด้วยความเที่ยงธรรม และอย่าทำให้ตาชั่งขาดหย่อน» (ซูเราะฮ์อัร-เราะห์มาน 55:7-9)⁽³⁾ ตาชั่งในอายะฮ์นี้หมายถึงความยุติธรรม ซึ่งอัลลอฮ์ทรงบัญชาให้บ่าวของพระองค์ปฏิบัติต่อกันด้วยความยุติธรรมนั้น ส่วนตาชั่งที่จะถูกตั้งขึ้นในวันกิยามะฮ์นั้น มีหะดีษจำนวนมากระดับมุตะวาติรกล่าวถึง และยืนยันว่าเป็นตาชั่งที่มีอยู่จริง ซึ่งเป็นความหมายตามตัวบทที่ปรากฏชัดของอัลกุรอาน⁽⁴⁾

⁽¹⁾ ฟัตหุลบารี (13/538) โดยมีการปรับถ้อยคำเล็กน้อย ⁽²⁾ ตัซกิเราะฮ์ อัล-กุรฏุบี หน้า 313 ⁽³⁾ ซูเราะฮ์อัร-เราะห์มาน อายะฮ์ที่ 7-9 ⁽⁴⁾ อัน-นิฮายะฮ์ ของอิบนุกะษีร (2/34)

وَنَضَعُ ٱلْمَوَٰزِينَ ٱلْقِسْطَ لِيَوْمِ ٱلْقِيَـٰمَةِ

อิมามอะห์มัดได้โต้ตอบผู้ที่ปฏิเสธตาชั่ง (อัล-มีซาน) ว่า อัลลอฮ์ตะอาลาได้ทรงกล่าวถึงตาชั่งไว้ในพระดำรัสของพระองค์ว่า «และเราจะตั้งตาชั่งที่เที่ยงธรรมสำหรับวันกิยามะฮ์» (ซูเราะฮ์อัล-อัมบิยาอ์ 21:47)⁽¹⁾ และท่านนบี ﷺ ก็ได้กล่าวถึงตาชั่งในวันกิยามะฮ์ ดังนั้นผู้ใดปฏิเสธท่านนบี ﷺ แท้จริงเขาก็ได้ปฏิเสธอัลลอฮ์ผู้ทรงเกรียงไกรและทรงสูงส่ง⁽²⁾

เชคุลอิสลามได้ใช้อัลกุรอานและซุนนะฮ์เป็นหลักฐานยืนยันว่า ตาชั่งนั้นมิใช่ความยุติธรรม (ในเชิงนามธรรม) หากแต่เป็นตาชั่งที่มีอยู่จริง ซึ่งใช้ชั่งการงานทั้งหลาย ท่านกล่าวว่า

فَمَن ثَقُلَتْ مَوَٰزِينُهُۥ

وَمَنْ خَفَّتْ مَوَٰزِينُهُۥ

وَنَضَعُ ٱلْمَوَٰزِينَ ٱلْقِسْطَ لِيَوْمِ ٱلْقِيَـٰمَةِ

“ตาชั่ง (อัล-มีซาน) คือสิ่งที่ใช้ชั่งการงานทั้งหลาย และมันมิใช่ความยุติธรรม ดังที่อัลกุรอานและซุนนะฮ์ได้บ่งชี้ไว้ เช่น พระดำรัสของอัลลอฮ์ตะอาลาว่า «ดังนั้นผู้ใดที่ตาชั่งของเขาหนัก» (ซูเราะฮ์อัล-มุอ์มินูน 23:102)⁽³⁾ และ «และผู้ใดที่ตาชั่งของเขาเบา» (ซูเราะฮ์อัล-มุอ์มินูน 23:103)⁽⁴⁾ และพระดำรัสของพระองค์ว่า «และเราจะตั้งตาชั่งที่เที่ยงธรรมสำหรับวันกิยามะฮ์» (ซูเราะฮ์อัล-อัมบิยาอ์ 21:47)⁽⁵⁾

« كلمتان خفيفتان على اللسان ، ثقيلتان في الميزان ، حبيبتان إلى الرحمن : سبحان الله وبحمده ، سبحان الله العظيم »

« لهما في الميزان أثقل من أحد »

ในเศาะหีหัยน์ (บุคอรีและมุสลิม) รายงานจากท่านนบี ﷺ ว่า ท่านกล่าวว่า «มีสองถ้อยคำที่เบาบนลิ้น หนักในตาชั่ง และเป็นที่รักยิ่งของพระผู้ทรงกรุณาปรานี คือ ‘ซุบหานัลลอฮิ วะบิหัมดิฮี ซุบหานัลลอฮิล อะซีม’ (มหาบริสุทธิ์แด่อัลลอฮ์และด้วยการสรรเสริญพระองค์ มหาบริสุทธิ์แด่อัลลอฮ์ผู้ทรงยิ่งใหญ่)» และท่านได้กล่าวถึงแข้งทั้งสองข้างของอับดุลลอฮ์ บิน มัสอูด (ร.ฎ.) ว่า «แท้จริงแข้งทั้งสองนั้นในตาชั่งหนักยิ่งกว่าภูเขาอุหุดเสียอีก»

« فطاشت السجلات وثقلت البطاقة »

ในสุนันอัต-ติรมิซีย์และตำราอื่น ๆ มีหะดีษอัล-บิฏอเกาะฮ์ (บัตรแผ่นเล็ก) ซึ่งอัต-ติรมิซีย์ อัล-หากิม และท่านอื่น ๆ ได้รับรองว่าถูกต้อง เกี่ยวกับชายผู้หนึ่งที่ถูกนำตัวมา แล้วบันทึกเก้าสิบเก้าเล่มของเขาก็ถูกคลี่ออก แต่ละเล่มยาวสุดสายตา แล้วถูกวางไว้บนจานตาชั่งข้างหนึ่ง จากนั้นก็มีการนำบัตรแผ่นเล็กแผ่นหนึ่งมา ซึ่งในนั้นมีการปฏิญาณว่า ‘ไม่มีพระเจ้าอื่นใดนอกจากอัลลอฮ์’ ท่านนบี ﷺ กล่าวว่า «แล้วบันทึกเหล่านั้นก็ลอยขึ้น และบัตรแผ่นเล็กนั้นก็หนักกว่า» หะดีษนี้และหะดีษอื่น ๆ ที่คล้ายกันเป็นสิ่งที่แสดงให้เห็นชัดว่า การงานทั้งหลายจะถูกชั่งด้วยตาชั่ง ซึ่งจะทำให้เห็นชัดถึงความหนักกว่าของความดีเหนือความชั่ว และในทางกลับกัน ดังนั้นตาชั่งจึงเป็นสิ่งที่ใช้แสดงให้เห็นถึงความยุติธรรม และจุดประสงค์ของการชั่งก็คือความยุติธรรม เช่นเดียวกับตาชั่งในโลกดุนยา”

⁽¹⁾ ซูเราะฮ์อัล-อัมบิยาอ์ : 47 ⁽²⁾ ฟัตหุลบารี : (13/538) ⁽³⁾ ซูเราะฮ์อัล-มุอ์มินูน : 102 ⁽⁴⁾ ซูเราะฮ์อัล-มุอ์มินูน : 103 ⁽⁵⁾ ซูเราะฮ์อัล-อัมบิยาอ์ : 47

ส่วนรูปลักษณะ (กัยฟียะฮ์) ของตาชั่งเหล่านั้น ก็มีสถานะเช่นเดียวกับรูปลักษณะของเรื่องเร้นลับ (อัล-ฆ็อยบ์) อื่น ๆ ทั้งหมดที่เราได้รับการบอกเล่ามา»⁽¹⁾

อัล-กุรฏุบีย์ได้ตอบโต้ผู้ที่ปฏิเสธเรื่องตาชั่ง (อัล-มีซาน) ผู้ที่ตีความตัวบทที่กล่าวถึงเรื่องนี้ และนำตัวบทเหล่านั้นไปใช้ผิดความหมาย โดยกล่าวว่า «บรรดาอุละมาอ์ของเรากล่าวว่า หากอนุญาตให้ตีความตาชั่งตามที่พวกเขากล่าวไว้ ก็ย่อมอนุญาตให้ตีความสะพานศิรอฏว่าหมายถึงศาสนาที่เที่ยงแท้ ตีความสวรรค์และนรกว่าหมายถึงความโศกเศร้าและความปีติยินดีที่เกิดแก่วิญญาณโดยไม่เกี่ยวกับร่างกาย ตีความชัยฏอนและญินว่าหมายถึงอุปนิสัยที่น่ารังเกียจ และตีความมะลาอิกะฮ์ว่าหมายถึงพลังอันน่าสรรเสริญ ทั้งหมดนี้เป็นความเห็นที่เสื่อมเสีย เพราะเป็นการปฏิเสธสิ่งที่ผู้สัจจริง (ท่านนบี ﷺ) ได้นำมา ในเศาะฮีหัยน์ (อัล-บุคอรีย์และมุสลิม) มีระบุว่า "แล้วเขาจะได้รับบันทึกความดีของเขา" และคำกล่าวของท่าน ﷺ ที่ว่า "แล้วจะมีบัตรใบหนึ่งถูกนำออกมาให้แก่เขา" สิ่งเหล่านี้บ่งชี้ถึงตาชั่งที่มีอยู่จริง และสิ่งที่ถูกชั่งคือบันทึกการงานทั้งหลาย ดังที่เราได้อธิบายไว้แล้ว และความสำเร็จนั้นมาจากอัลลอฮ์»⁽²⁾

ประเด็นที่สาม: สิ่งที่ถูกชั่งบนตาชั่ง

บรรดาผู้รู้มีความเห็นแตกต่างกันเกี่ยวกับสิ่งที่จะถูกชั่งในวันนั้นออกเป็นหลายทัศนะ ดังนี้

كلمتان حبيبتان إلى الرحمن ، خفيفتان على اللسان ، ثقيلتان في الميزان : سبحان الله وبحمده ، سبحان الله العظيم

ทัศนะที่หนึ่ง: สิ่งที่จะถูกชั่งในวันนั้นคือตัวการงานเอง โดยการงานจะถูกทำให้มีรูปร่างแล้ววางลงบนตาชั่ง หลักฐานที่บ่งชี้เรื่องนี้คือหะดีษของอบูฮุร็อยเราะฮ์ (ร.ฎ.) ในอัศ-เศาะฮีห์ ท่านกล่าวว่า ท่านเราะซูล ﷺ กล่าวว่า «ถ้อยคำสองประโยคที่เป็นที่รักยิ่งของอัร-เราะห์มาน เบาบนลิ้น แต่หนักบนตาชั่ง คือ ซุบหานัลลอฮิ วะบิหัมดิฮ์ ซุบหานัลลอฮิล อะซีม (มหาบริสุทธิ์แด่อัลลอฮ์และด้วยการสรรเสริญพระองค์ มหาบริสุทธิ์แด่อัลลอฮ์ผู้ทรงยิ่งใหญ่)»⁽³⁾

ตัวบทจำนวนมากได้บ่งชี้ว่า การงานทั้งหลายจะมาในวันกิยามะฮ์ในรูปลักษณ์ที่อัลลอฮ์…

⁽¹⁾ มัจญมูอ์ ฟะตาวา ชัยคุลอิสลาม (4/302) ⁽²⁾ อัต-ตัซกิเราะฮ์ : 314 ⁽³⁾ เศาะฮีห์อัล-บุคอรีย์ กิตาบอัต-เตาฮีด บาบ (และเราจะตั้งตาชั่งแห่งความยุติธรรมสำหรับวันกิยามะฮ์) ฟัตหุลบารีย์ (13/537)

اقرأوا القرآن ، فإنه يأتي يوم القيامة شفيعا لأصحابه . اقرؤوا الزهراوين : البقرة وسورة آل عمران ، فإنها تأتيان يوم القيامة كأنهما غمامتان ، أو غيابتان ، أو فرقان من طير صواف تحاجان عن أصحابهما

…ทรงรู้ดียิ่งถึงสิ่งนั้น ตัวอย่างเช่น การที่อัลกุรอานจะมาเป็นผู้ให้การชะฟาอะฮ์ (ขอความช่วยเหลือ) แก่ผู้ที่อยู่กับมันในวันกิยามะฮ์ และการที่ซูเราะฮ์อัล-บะเกาะเราะฮ์และซูเราะฮ์อาลิอิมรอนจะมาประหนึ่งเมฆสองก้อน หรือร่มเงาสองผืน หรือฝูงนกสองฝูงที่กางปีกเรียงแถว คอยโต้แย้งปกป้องผู้ที่อยู่กับทั้งสอง ในเศาะฮีหฺมุสลิม รายงานจากอบูอุมามะฮ์ (ร.ฎ.) ว่า ฉันได้ยินท่านเราะซูล ﷺ กล่าวว่า «พวกท่านจงอ่านอัลกุรอานเถิด เพราะแท้จริงมันจะมาในวันกิยามะฮ์ในฐานะผู้ให้การชะฟาอะฮ์แก่ผู้ที่อยู่กับมัน พวกท่านจงอ่านสองซูเราะฮ์อันเจิดจรัส คือ ซูเราะฮ์อัล-บะเกาะเราะฮ์และซูเราะฮ์อาลิอิมรอน เพราะแท้จริงทั้งสองจะมาในวันกิยามะฮ์ประหนึ่งเมฆสองก้อน หรือร่มเงาสองผืน⁽¹⁾ หรือฝูงนกสองฝูง⁽²⁾ที่กางปีกเรียงแถว คอยโต้แย้งปกป้องผู้ที่อยู่กับทั้งสอง»⁽³⁾

يؤتى بالقرآن يوم القيامة وأهله الذين كانوا يعملون به ، تقدمه سورة البقرة وآل عمران ، كأنهما غمامتان ، أو ظلتان بينهما شرق ، أو كأنهما فرقان من طير صواف تحاجان عن صاحبهما

มุสลิมยังได้รายงานจากอันนะวาส บินสัมอาน (ร.ฎ.) ว่า ฉันได้ยินท่านเราะซูล ﷺ กล่าวว่า «ในวันกิยามะฮ์ อัลกุรอานจะถูกนำมาพร้อมกับผู้ที่อยู่กับมันซึ่งเคยปฏิบัติตามมัน โดยมีซูเราะฮ์อัล-บะเกาะเราะฮ์และซูเราะฮ์อาลิอิมรอนนำหน้า ประหนึ่งเมฆสองก้อน หรือร่มเงาสองผืนที่มีแสงสว่างอยู่ระหว่างกลาง⁽⁴⁾ หรือประหนึ่งฝูงนกสองฝูงที่กางปีกเรียงแถว คอยโต้แย้งปกป้องผู้ที่อยู่กับทั้งสอง»⁽⁵⁾

ما يوضع في الميزان يوم القيامة أثقل من حسن الخلق

ทัศนะนี้ อิบนุหะญัร อัล-อัสก็อลานีย์ได้ให้น้ำหนักและสนับสนุน โดยกล่าวว่า «ทัศนะที่ถูกต้องคือ การงานต่าง ๆ นั้นเองที่จะถูกชั่ง และอบูดาวูดกับอัต-ติรมิซีย์ได้บันทึกไว้ และอิบนุหิบบานรับรองว่าเศาะฮีหฺ จากอบุดดัรดาอ์ (ร.ฎ.) จากท่านนบี ﷺ ว่า ท่านกล่าวว่า "ไม่มีสิ่งใดที่ถูกวางลงบนตาชั่งในวันกิยามะฮ์จะหนักยิ่งไปกว่าอุปนิสัยที่ดีงาม"»

ทัศนะที่สอง: สิ่งที่ถูกชั่งคือตัวผู้กระทำเอง โดยมีตัวบทต่าง ๆ บ่งชี้ว่า บรรดาบ่าวจะถูกชั่งในวันกิยามะฮ์ แล้วพวกเขาจะหนักหรือเบาบนตาชั่งตามปริมาณอีมานของพวกเขา มิใช่ตามขนาดอันใหญ่โต…

⁽¹⁾ อัล-ฆอยายะฮ์ (ร่มเงา) คือสิ่งที่บางกว่าเมฆ และอยู่ใกล้ศีรษะของผู้ที่อยู่ใต้มันมากกว่า ⁽²⁾ ฟิรกอน หมายถึง สองกลุ่ม ⁽³⁾ มิชกาตุลมะศอบีหฺ (1/656) หะดีษหมายเลข 2120 ⁽⁴⁾ ชัรก์ หมายถึง แสงสว่างและรัศมี ⁽⁵⁾ มิชกาตุลมะศอบีหฺ (1/656) หะดีษหมายเลข 2121

إنه ليأتي الرجل العظيم السمين يوم القيامة لا يزن عند الله جناح بعوضة ، وقال : اقرأوا

فَلَا نُقِيمُ لَهُمْ يَوْمَ ٱلْقِيَـٰمَةِ وَزْنًا ﴿١٠٥﴾

…ร่างกายของพวกเขา และความมากมายของเนื้อและไขมันที่มีอยู่บนตัวพวกเขา ดังที่มีรายงานในเศาะฮีหฺอัล-บุคอรีย์ จากอบูฮุร็อยเราะฮ์ (ร.ฎ.) จากท่านเราะซูล ﷺ ว่า ท่านกล่าวว่า «แท้จริง ในวันกิยามะฮ์จะมีชายร่างใหญ่อ้วนพีคนหนึ่งมา แต่ ณ อัลลอฮ์ เขามีน้ำหนักไม่เท่าปีกยุงตัวหนึ่ง» และท่านกล่าวว่า «พวกท่านจงอ่าน «ดังนั้น ในวันกิยามะฮ์ เราจะไม่ให้มีน้ำหนักใด ๆ แก่พวกเขาเลย»⁽¹⁾»⁽²⁾

مم تضحكون ؟

يانبي الله من رقة ساقيه

والذي نفسي بيده لهما أثقل في الميزان من أحد

และจะมีชายร่างผอมบาง อ่อนแอ หน้าแข้งเรียวเล็ก ถูกนำมา แต่ปรากฏว่าเขามีน้ำหนักเท่ากับภูเขา อิมามอะห์มัดได้รายงานไว้ในมุสนัดของท่าน จากซิรร์ บิน หุบัยช์ จากอิบนุมัสอูด (ร.ฎ.) ว่า ท่านเป็นผู้มีหน้าแข้งเรียวเล็ก ลมจึงพัดจนท่านเซล้ม ผู้คนต่างหัวเราะท่าน ท่านเราะซูล ﷺ จึงกล่าวว่า «พวกท่านหัวเราะเรื่องอะไรกัน?» พวกเขาตอบว่า «โอ้นบีของอัลลอฮ์ เพราะหน้าแข้งของเขาเรียวเล็ก» ท่านกล่าวว่า «ขอสาบานต่อผู้ซึ่งชีวิตของฉันอยู่ในพระหัตถ์ของพระองค์ แท้จริงหน้าแข้งทั้งสองข้างของเขานั้นหนักกว่าภูเขาอุหุดในตาชั่ง»

อิบนุกะษีรกล่าวว่า อิมามอะห์มัดรายงานไว้แต่เพียงผู้เดียว และสายรายงานของมันดีและแข็งแรง⁽³⁾

ช่างงดงามยิ่งนักที่กวีได้กล่าวไว้ว่า

เจ้าเห็นชายร่างผอมบางแล้วดูแคลนเขา ทั้งที่ภายในอาภรณ์ของเขาคือสิงโตคำรามผู้เกรียงไกร และชายรูปงามสง่าทำให้เจ้าหลงชื่นชม ครั้นเจ้าทดสอบเขา ชายรูปงามสง่าผู้นั้นกลับทำให้เจ้าผิดหวัง

إن الله سيخلص رجلا من أمتي على رؤوس الخلائق يوم القيامة ، فينشر له تسعة وتسعين سجلا ، كل سجل مثل مدّ البصر ، ثم يقول : أتنكر من هذا شيئا ؟ أظلمك كتبتي الحافظون ؟ فيقول : لا يارب ، فيقول : ألك عذر ؟ فيقول لا يارب .

ประการที่สาม: สิ่งที่ถูกชั่งนั้นคือบันทึกแห่งการงานต่าง ๆ ดังที่อัต-ติรมิซีย์ได้รายงานไว้ใน «สุนัน» ของท่าน จากอับดุลลอฮ์ บิน อัมร์ บิน อัล-อาศ (ร.ฎ.) ว่า ท่านเราะซูล ﷺ กล่าวว่า «แท้จริง อัลลอฮ์จะทรงคัดแยกชายคนหนึ่งจากประชาชาติของฉันออกมาต่อหน้าบรรดามัคลูกทั้งหลายในวันกิยามะฮ์ แล้วจะทรงคลี่บันทึกเก้าสิบเก้าเล่มออกต่อหน้าเขา แต่ละเล่มยาวสุดสายตา จากนั้นพระองค์จะตรัสว่า เจ้าปฏิเสธสิ่งใดในนี้บ้างหรือไม่? บรรดาผู้บันทึกผู้เฝ้ารักษาของข้าได้อธรรมต่อเจ้าหรือไม่? เขาจะตอบว่า ไม่เลย โอ้พระผู้อภิบาลของข้าพระองค์ พระองค์จะตรัสว่า เจ้ามีข้ออ้างใดบ้างหรือไม่? เขาจะตอบว่า ไม่มีเลย โอ้พระผู้อภิบาลของข้าพระองค์

⁽¹⁾ ซูเราะฮ์อัล-กะฮ์ฟี 18:105 ⁽²⁾ เศาะฮีหฺอัล-บุคอรีย์ กิตาบอัต-ตัฟสีร บทตัฟสีรซูเราะฮ์อัล-กะฮ์ฟี, ฟัตหุลบารี (8/426) ⁽³⁾ อัน-นิฮายะฮ์ ของอิบนุกะษีร (2/29)

فيقول الله تعالى : بلى ، إن لك عندنا حسنة ، فإنه لا ظلم اليوم ، فتخرج بطاقة فيها أشهد أن لا إله إلا الله ، وأشهد أن محمدا عبده ورسوله ، فيقول : احضر وزنك فيقول : يا رب ما هذه البطاقة مع هذه السجلات ؟ فيقول : فإنك لا تظلم ، فتوضع السجلات في كفة ، والبطاقة في كفَّة ، فطاشت السجلات ، وثقلت البطاقة ، ولا يثقل مع اسم الله شيء »

แล้วอัลลอฮ์ตะอาลาจะตรัสว่า "ใช่แล้ว แท้จริงเจ้ามีความดีหนึ่งอยู่กับเรา และแท้จริงวันนี้จะไม่มีการอธรรมใด ๆ" แล้วบัตรใบหนึ่งก็ถูกนำออกมา ในนั้นมีข้อความว่า "ข้าพเจ้าขอปฏิญาณว่าไม่มีพระเจ้าอื่นใดนอกจากอัลลอฮ์ และข้าพเจ้าขอปฏิญาณว่ามุฮัมมัดเป็นบ่าวและเป็นเราะซูลของพระองค์" พระองค์จะตรัสว่า "จงมาร่วมการชั่งของเจ้าเถิด" เขาจะทูลว่า "โอ้พระเจ้าของข้าพระองค์ บัตรใบนี้จะมีความหมายอะไรเมื่อเทียบกับบันทึกเหล่านี้" พระองค์จะตรัสว่า "แท้จริงเจ้าจะไม่ถูกอธรรม" แล้วบันทึกเหล่านั้นก็ถูกวางไว้ในจานตาชั่งข้างหนึ่ง และบัตรใบนั้นถูกวางไว้ในอีกข้างหนึ่ง ปรากฏว่าบันทึกเหล่านั้นเบาจนลอยขึ้น ส่วนบัตรใบนั้นหนักกว่า และไม่มีสิ่งใดจะหนักกว่าพระนามของอัลลอฮ์ได้»⁽¹⁾

อัลกุรฏุบีย์มีความเห็นโน้มเอียงไปทางทัศนะนี้ โดยท่านกล่าวว่า «ทัศนะที่ถูกต้องคือ ตาชั่งจะหนักด้วยบันทึกที่มีการงานจารึกไว้ และจะเบาด้วยบันทึกเหล่านั้น ... ท่านอิบนุอุมัร (ร.ฎ.) กล่าวว่า: บันทึกการงานจะถูกนำมาชั่ง และเมื่อเรื่องนี้เป็นที่ยืนยันแล้ว บันทึกเหล่านั้นก็ย่อมเป็นวัตถุที่มีตัวตน อัลลอฮ์ตะอาลาจะทรงทำให้การที่จานตาชั่งข้างหนึ่งหนักกว่าอีกข้างหนึ่งเป็นเครื่องบ่งชี้ถึงความมากมายแห่งการงานของเขา อันนำไปสู่การที่พระองค์ทรงให้เขาเข้าสวรรค์หรือนรก»⁽²⁾

อัสสะฟารีนีย์กล่าวว่า «ความจริงก็คือ สิ่งที่ถูกชั่งคือบันทึกการงาน อิบนุอับดิลบัรและอัลกุรฏุบีย์รวมทั้งท่านอื่น ๆ ได้ระบุว่าทัศนะนี้ถูกต้อง เชคมัรอีย์ได้รับรองว่าเป็นทัศนะที่ถูกต้องในหนังสือ "บะฮ์ญะฮ์" ของท่าน นักตัฟซีรส่วนใหญ่ก็มีทัศนะเช่นนี้ และอิบนุอะฏิยยะฮ์ได้รายงานทัศนะนี้จากอบุลมะอาลีย์ ..»⁽³⁾

ความจริงน่าจะเป็นว่า สิ่งที่ถูกชั่งนั้นคือผู้กระทำ การกระทำของเขา และบันทึกการงานของเขา เพราะตัวบทต่าง ๆ ที่เราได้นำเสนอมาบ่งชี้ว่าแต่ละสิ่งในสามสิ่งนี้ล้วนถูกนำมาชั่ง และตัวบทที่ยืนยันการชั่งสิ่งหนึ่งในนั้นก็มิได้ปฏิเสธว่าสิ่งอื่นจะไม่ถูกชั่ง ดังนั้นผลของการประสานตัวบทเหล่านี้เข้าด้วยกันก็คือ การยืนยันว่าทั้งสามสิ่งที่กล่าวมานั้นถูกนำมาชั่งทั้งหมด

นี่คือทัศนะที่เชคหาฟิซ อัลหะกะมีย์ได้ให้น้ำหนัก โดยท่านกล่าวว่า «และสิ่งที่ปรากฏชัดจาก

⁽¹⁾ ญามิอุลอุศูล (10/459) หมายเลข 7981 ผู้ตรวจสอบหนังสืออัลญามิอ์กล่าวว่า: สายรายงานของหะดีษนี้เศาะฮีห์ และหะดีษนี้รายงานโดยอิบนุมาญะฮ์ อิบนุหิบบานในเศาะฮีห์ของท่าน อัลหากิม อัลบัยฮะกีย์ และท่านอื่น ๆ ⁽²⁾ อัตตัซกิเราะฮ์ ของอัลกุรฏุบีย์ หน้า 313 ⁽³⁾ เลาะวามิอุลอันวาร อัลบะฮียะฮ์ (2/187)

توضع الموازين يوم القيامة ، فيؤتى بالرجل ، فيوضع في كفة ، ويوضع ماأحصى عليه ، فيمايل به الميزان . قال : فيبعث به إلى النار .

…ตัวบททั้งหลาย — วัลลอฮุอะอฺลัม — ก็คือ ผู้กระทำ การงานของเขา และบันทึกการงานของเขา ทั้งหมดนั้นจะถูกชั่ง เพราะหะดีษต่าง ๆ ที่อธิบายอัลกุรอานได้รายงานถึงสิ่งเหล่านั้นทั้งหมด และไม่มีความขัดแย้งกันระหว่างหะดีษเหล่านั้น สิ่งที่บ่งชี้ถึงเรื่องนี้เช่นกันคือสิ่งที่อิมามอะห์มัด — ขออัลลอฮ์ตะอาลาทรงเมตตาท่าน — ได้รายงานจากอับดุลลอฮ์ บิน อัมร์ (ร.ฎ.) ในเรื่องราวของเจ้าของบัตร ด้วยถ้อยคำว่า ท่านกล่าวว่า ท่านเราะซูล ﷺ กล่าวว่า «ตาชั่งทั้งหลายจะถูกตั้งขึ้นในวันกิยามะฮ์ แล้วชายคนหนึ่งจะถูกนำตัวมาวางไว้ในจานตาชั่งข้างหนึ่ง และสิ่งที่ถูกบันทึกนับไว้ต่อเขาก็ถูกวางลง แล้วตาชั่งก็เอียงไปพร้อมกับเขา» ท่านกล่าวว่า «แล้วเขาก็ถูกส่งไปยังนรก

قال : فإذا أدبر ، إذا صائح من عند الرحمن ـ عزَّ وجلَّ ـ يقول : لا تعجلوا ، فإنَّه قد بقي له ، فيؤتى ببطاقة فيها لا إله إلا الله ، فتوضع مع الرجل في كفه ، حتى يميل به الميزان

ท่านกล่าวว่า: ครั้นเมื่อเขาหันหลังกลับไป ทันใดนั้นก็มีผู้ส่งเสียงร้องจากพระผู้ทรงกรุณาปรานี — ผู้ทรงเกรียงไกรและทรงสูงส่ง — กล่าวว่า: พวกท่านอย่าได้รีบร้อน เพราะยังมีสิ่งหนึ่งหลงเหลืออยู่สำหรับเขา แล้วบัตรใบหนึ่งซึ่งมีคำว่า ลาอิลาฮะอิลลัลลอฮ์ (ไม่มีพระเจ้าอื่นใดนอกจากอัลลอฮ์) ก็ถูกนำมา และถูกวางไว้พร้อมกับชายคนนั้นในจานตาชั่งของเขา จนกระทั่งตาชั่งเอียงไปพร้อมกับเขา»

ดังนั้น หะดีษนี้จึงบ่งชี้ว่า บ่าวจะถูกวางลง ทั้งตัวเขา ความดีของเขา และบันทึกความดีนั้นไว้ในจานตาชั่งข้างหนึ่ง ส่วนความชั่วของเขาพร้อมกับบันทึกความชั่วนั้นจะอยู่ในจานตาชั่งอีกข้างหนึ่ง และนี่คือการประสานที่สมบูรณ์ที่สุดระหว่างสิ่งที่ถูกกล่าวถึงแยกกันอยู่ในหะดีษต่าง ๆ ที่ว่าด้วยการชั่ง มวลการสรรเสริญและความโปรดปรานเป็นสิทธิ์ของอัลลอฮ์»⁽¹⁾

หัวข้อที่สี่

การงานที่มีน้ำหนักมากในตาชั่ง

إن أنقل شيء يوضع في ميزان العبد يوم القيامة خلق حسن ، وإن الله يبغض الفاحش البذيء

สิ่งที่มีน้ำหนักมากที่สุดที่จะถูกวางลงในตาชั่งของบ่าวคือ อุปนิสัยที่ดีงาม ดังที่มีรายงานจากอบูดัรดาอ์ (ร.ฎ.) จากท่านนบี ﷺ ว่า ท่านกล่าวว่า «แท้จริง สิ่งที่หนักที่สุดที่จะถูกวางลงในตาชั่งของบ่าวในวันกิยามะฮ์ คืออุปนิสัยที่ดีงาม และแท้จริงอัลลอฮ์ทรงกริ้วผู้ที่ประพฤติลามกและพูดจาหยาบคาย» รายงานโดยอัต-ติรมิซีย์ และท่านกล่าวว่า: นี่เป็นหะดีษหะซัน เศาะฮีห์ และอบูดาวูดได้รายงานท่อนแรกของหะดีษนี้⁽²⁾

⁽¹⁾ มะอาริจญ์ อัล-เกาะบูล: (2/272) ⁽²⁾ มิชกาต อัล-มะศอบีห์: (2/630), หะดีษหมายเลข: 5081

كلمتان خفيفتان على اللسان ، ثقيلتان في الميزان حبيبتان إلى الرحمن :سبحان الله وبحمده ، سبحان الله العظيم

และในเศาะฮีหฺอัล-บุคอรีย์ เศาะฮีหฺมุสลิม และสุนันอัต-ติรมิซีย์ รายงานจากอบูฮุร็อยเราะฮ์ (ร.ฎ.) ว่า ท่านนบี ﷺ กล่าวว่า «สองถ้อยคำที่เบาบนลิ้น หนักบนตาชั่ง (มีซาน) และเป็นที่รักยิ่งของพระผู้ทรงกรุณาปรานี คือ ซุบหานัลลอฮิ วะบิหัมดิฮี ซุบหานัลลอฮิล อะซีม (มหาบริสุทธิ์แด่อัลลอฮ์และด้วยการสรรเสริญพระองค์ มหาบริสุทธิ์แด่อัลลอฮ์ผู้ทรงยิ่งใหญ่)»⁽¹⁾

الطهور شطر الإيمان ، والحمد لله تملأ الميزان ، وسبحان الله والحمد لله تملآن ( أو تملأ ) . ما بين السماء والأرض

และในเศาะฮีหฺมุสลิม รายงานจากอบูมาลิก อัล-อัชอะรีย์ (ร.ฎ.) ว่า ท่านเราะซูล ﷺ กล่าวว่า «ความสะอาดเป็นครึ่งหนึ่งของอีมาน คำว่า อัลหัมดุลิลลาฮ์ (การสรรเสริญเป็นของอัลลอฮ์) ทำให้ตาชั่งเต็ม และคำว่า ซุบหานัลลอฮ์ วัลหัมดุลิลลาฮ์ (มหาบริสุทธิ์แด่อัลลอฮ์และการสรรเสริญเป็นของอัลลอฮ์) ทั้งสองทำให้เต็ม (หรือ: ทำให้เต็ม) สิ่งที่อยู่ระหว่างฟากฟ้าและแผ่นดิน»⁽²⁾

من احتبس فرسا في سبيل الله ، إيمانا بالله ، وتصديقا بوعده ، كان شبعه وريُّه ، وروثه ، وبوله ، حسنات في ميزانه يوم القيامة

และอัล-บุคอรีย์ อัน-นะสาอีย์ และอะหมัด ได้รายงานจากอบูฮุร็อยเราะฮ์ (ร.ฎ.) จากท่านนบี ﷺ ว่า ท่านกล่าวว่า «ผู้ใดที่เลี้ยงม้าไว้ในหนทางของอัลลอฮ์ ด้วยความศรัทธาต่ออัลลอฮ์ และด้วยการเชื่อมั่นในสัญญาของพระองค์ อาหารที่ทำให้มันอิ่ม น้ำที่ทำให้มันหายกระหาย มูลของมัน และปัสสาวะของมัน จะเป็นความดีในตาชั่งของเขาในวันกิยามะฮ์»⁽³⁾

⁽¹⁾ ญามิอ์ อัล-อุศูล (4/397) หมายเลข 2462 ⁽²⁾ เศาะฮีหฺมุสลิม (1/203) หะดีษหมายเลข 223 ⁽³⁾ เศาะฮีหฺ อัล-ญามิอ์ อัศ-เศาะฆีร (5/229) หะดีษหมายเลข 5843

บทที่สิบสาม

อัล-เหาฎ์ (สระน้ำ)

อัลลอฮ์ทรงให้เกียรติแก่บ่าวและศาสนทูตของพระองค์ คือท่านนบีมุฮัมมัด ﷺ ณ สถานที่ยืนอันยิ่งใหญ่ (ในวันกิยามะฮ์) ด้วยการประทานสระน้ำอันกว้างขวางแก่ท่าน น้ำในสระนั้นขาวยิ่งกว่าน้ำนม หวานยิ่งกว่าน้ำผึ้ง กลิ่นของมันหอมยิ่งกว่ามัสก์ และภาชนะของมันมีจำนวนมากดั่งดวงดาวบนฟากฟ้า น้ำอันดีงามนี้ไหลมาจากแม่น้ำอัล-เกาษัร ซึ่งพระองค์ได้ประทานแก่ท่านเราะซูล ﷺ ในสวรรค์ ประชาชาติของท่านนบีอัล-มุศเฏาะฟา ﷺ จะมาถึงสระนั้น ผู้ใดได้ดื่มจากสระนั้นเพียงครั้งเดียว เขาจะไม่กระหายน้ำอีกเลยหลังจากนั้นตลอดไป

บรรดาผู้รู้มีความเห็นแตกต่างกันในเรื่องตำแหน่งที่ตั้งของสระนั้น อัล-เฆาะซาลีย์และอัล-กุรฏุบีย์มีความเห็นว่า สระนั้นอยู่ก่อนการข้ามสะพานอัศ-ศิรอฏ ณ ลานกว้างแห่งวันกิยามะฮ์ โดยพวกท่านอ้างหลักฐานว่า บางส่วนของผู้ที่มาถึงสระนั้นจะถูกนำตัวไปสู่นรก ดังนั้น หากสระนั้นอยู่หลังสะพานอัศ-ศิรอฏ พวกเขาก็คงไม่สามารถไปถึงสระนั้นได้⁽¹⁾

อิบนุหะญัรเห็นว่า แนวทางของอัล-บุคอรีย์คือ สระนั้นอยู่หลังสะพานอัศ-ศิรอฏ เพราะอัล-บุคอรีย์ได้นำหะดีษต่าง ๆ เรื่องสระน้ำมาไว้หลังหะดีษเรื่องการชะฟาอะฮ์ (การขอความช่วยเหลือ) และหะดีษเรื่องการตั้งสะพานอัศ-ศิรอฏ⁽²⁾

ความเห็นที่อัล-กุรฏุบีย์ยึดถือนั้นมีน้ำหนักมากกว่า และอิบนุหะญัรได้นำเสนอหลักฐานของทั้งสองฝ่ายไว้ในหนังสืออันทรงคุณค่าของท่าน คือ «ฟัตหุลบารีย์»⁽³⁾

⁽¹⁾ ดู ตัซกิเราะฮ์ ของอัล-กุรฏุบีย์ หน้า 302 ⁽²⁾ ดู ฟัตหุลบารีย์ (11/466) ⁽³⁾ ฟัตหุลบารีย์ (11/466)

ประเด็นที่หนึ่ง

หะดีษต่าง ๆ ที่รายงานเกี่ยวกับอัล-เหาฎ์

หะดีษต่าง ๆ ที่รายงานเกี่ยวกับอัล-เหาฎ์ (สระน้ำของท่านนบี ﷺ) เป็นหะดีษมุตะวาติร ไม่มีข้อสงสัยใด ๆ ในความเป็นมุตะวาติรของมันในทัศนะของนักวิชาการผู้รู้เรื่องหะดีษของท่านเราะซูล ﷺ ศอฮาบะฮ์มากกว่าห้าสิบท่านได้รายงานหะดีษเหล่านี้จากท่านเราะซูล ﷺ และอิบนุหะญัรได้ระบุรายชื่อศอฮาบะฮ์ผู้รายงานหะดีษเรื่องนี้ไว้⁽¹⁾

ณ ที่นี้ เราขอนำเสนอหะดีษบางส่วนที่อัล-เคาะฏีบ อัต-ตับรีซีย์ได้นำมาไว้ในหนังสืออัล-มิชกาตของท่าน⁽²⁾ ดังนี้

حوضي مسيرة شهر ، وزواياه سواء . ماؤه أبيض من اللبن ، وريحه أطيب من المسك ، وكيزانه كنجوم السماء ، من يشرب منها فلا يظمأ أبدا

1. รายงานจากอับดุลลอฮ์ บินอัมร์ (ร.ฎ.) กล่าวว่า ท่านเราะซูลุลลอฮ์ ﷺ กล่าวว่า «สระน้ำของฉันมีระยะทางเท่ากับการเดินทางหนึ่งเดือน และมุมทั้งหลายของมันเท่ากัน⁽³⁾ น้ำของมันขาวยิ่งกว่าน้ำนม กลิ่นของมันหอมยิ่งกว่าชะมดเชียง และภาชนะสำหรับดื่มของมันมีมากดั่งดวงดาวบนฟากฟ้า ผู้ใดได้ดื่มจากมันแล้ว เขาจะไม่กระหายอีกเลยตลอดไป» (มุตตะฟะกุนอะลัยฮ์)

إنَّ حوضي أبعد من أيلة من عدن لهو أشدُّ بياضا من الثلج ، وأحلى من العسل باللبن ، ولآنيته أكثر من عدد النجوم ، وإني لأصد الناس عنه كما يصد الرجل إبل الناس عن حوضه

1. รายงานจากอบูฮุร็อยเราะฮ์ (ร.ฎ.) กล่าวว่า ท่านเราะซูลุลลอฮ์ ﷺ กล่าวว่า «แท้จริงสระน้ำของฉันกว้างไกลยิ่งกว่าระยะทางระหว่างอัยละฮ์⁽⁴⁾กับเอเดน น้ำของมันขาวยิ่งกว่าหิมะ หวานยิ่งกว่าน้ำผึ้งผสมน้ำนม และภาชนะของมันมีมากกว่าจำนวนดวงดาว และแท้จริงฉันจะกันผู้คน (บางกลุ่ม) ออกจากมัน เสมือนที่ชายคนหนึ่งกันอูฐของผู้อื่นออกจากรางน้ำของเขา»

يا رسول الله ! أتعرفنا يومئذ ؟ قال : « نعم ، لكم سيماء ليست

พวกเขา (ศอฮาบะฮ์) กล่าวว่า "โอ้ท่านเราะซูลุลลอฮ์ ในวันนั้นท่านจะจำพวกเราได้หรือ?" ท่านตอบว่า «ใช่ พวกท่านจะมีเครื่องหมาย⁽⁵⁾ซึ่งไม่มี…

⁽¹⁾ ฟัตหุลบารีย์ (11/468) ⁽²⁾ มิชกาตุลมะศอบีห์ (3/68) ⁽³⁾ หมายถึง เป็นรูปสี่เหลี่ยมจัตุรัส ความยาวไม่เกินความกว้างแม้แต่น้อย ⁽⁴⁾ คือเมืองอัล-อะเกาะบะฮ์ในประเทศจอร์แดน ⁽⁵⁾ อัส-สีมาอ์ หมายถึง เครื่องหมาย

لأحد من الأمم ، تردون علي غرا محجلين من أثر الوضوء

…ที่ไม่มีแก่ประชาชาติใดเลย พวกท่านจะมาหาฉันโดยมีใบหน้าและมือเท้าเปล่งประกายขาวผ่องจากร่องรอยของการอาบน้ำละหมาด» รายงานโดยมุสลิม

ترى فيه أباريق الذهب والفضة كعدد نجوم السماء

3 – และในอีกรายงานหนึ่งของท่าน⁽¹⁾ จากอนัส (ร.ฎ.) ท่านนบี ﷺ กล่าวว่า «ในนั้นจะเห็นเหยือกทองคำและเงินมีจำนวนมากเท่ากับดวงดาวบนฟากฟ้า»

أشد بياضا من اللبن ، وأحلى من العسل يغت ، فيه ميزابان يُمِدَّانه من الجنة ، أحدهما من ذهب والآخر من وَرِق

4 – และในอีกรายงานหนึ่งของท่าน จากเษาบาน (ร.ฎ.) เขากล่าวว่า ท่านนบี ﷺ ถูกถามถึงน้ำดื่มของมัน ท่านจึงกล่าวว่า «ขาวยิ่งกว่าน้ำนม และหวานยิ่งกว่าน้ำผึ้ง มีรางน้ำสองสายหลั่งไหล⁽²⁾ลงสู่มัน ซึ่งไหลมาจากสวรรค์ สายหนึ่งทำจากทองคำ และอีกสายหนึ่งทำจากเงิน»

⁽¹⁾ หมายถึงของมุสลิม ⁽²⁾ คำว่า "يَغُتُّ" หมายถึง เทลงและไหลหลั่ง

บทที่สอง

ผู้ที่ได้ลงมายังสระน้ำ (อัล-เฮาฎ์) และผู้ที่ถูกขับไล่ออกจากสระน้ำ

มีหะดีษจำนวนมากที่ท่านเราะซูล ﷺ ได้อธิบายถึงผู้ที่จะได้ลงมายังสระน้ำของท่าน และผู้ที่จะถูกห้ามไม่ให้ดื่มจากสระน้ำนั้น ในที่นี้เราจะนำเสนอแก่ท่านบางส่วนจากหะดีษที่อิบนุลอะษีรได้รวบรวมไว้ในหนังสือ "ญามิอุลอุศูล"⁽¹⁾

أنا فرطكم على الحوض ، وليرفعن إلي رجال منكم ، حتى إذا أهويت إليهم لأناولهم اختلجوا دوني ، فأقول : أي رب ، أصحابي ، فيقال : إنك لا تدري ما أحدثوا بعدك ؟

๑ – อัลบุคอรีย์และมุสลิมรายงานจากอับดุลลอฮ์ บิน มัสอูด (ร.ฎ.) ว่า ท่านเราะซูลุลลอฮ์ ﷺ กล่าวว่า «ฉันจะล่วงหน้าไปรอพวกท่านที่สระน้ำ และจะมีชายบางคนในหมู่พวกท่านถูกนำขึ้นมาให้ฉันเห็น ครั้นเมื่อฉันโน้มตัวลงไปเพื่อจะยื่นน้ำให้พวกเขา พวกเขาก็ถูกฉุดออกไปจากฉัน⁽²⁾ ฉันจึงกล่าวว่า โอ้พระผู้อภิบาลของฉัน พวกเขาเป็นสหายของฉัน แล้วก็มีเสียงกล่าวว่า ท่านไม่รู้หรอกว่าพวกเขาได้อุตริสิ่งใดขึ้นหลังจากท่าน»

ليردن على الحوض رجال ممن صاحبني ، حتى إذا رأيتهم ، ورفعوا إلي ، اختلجوا دوني ، فلأقولن : أي رب ، أصيحابي ، أصيحابي ، فليقالن لي : إنك لا تدري ما أحدثوا بعدك

๒ – ทั้งสองยังได้รายงานจากอนัส บิน มาลิก (ร.ฎ.) ว่า ท่านเราะซูลุลลอฮ์ ﷺ กล่าวว่า «จะมีชายบางคนจากผู้ที่เคยอยู่ร่วมกับฉันลงมายังสระน้ำ ครั้นเมื่อฉันเห็นพวกเขา และพวกเขาถูกนำขึ้นมาให้ฉัน พวกเขาก็ถูกฉุดออกไปจากฉัน ฉันจะกล่าวว่า โอ้พระผู้อภิบาลของฉัน พวกเขาเป็นสหายของฉัน พวกเขาเป็นสหายของฉัน แล้วจะมีเสียงกล่าวแก่ฉันว่า ท่านไม่รู้หรอกว่าพวกเขาได้อุตริสิ่งใดขึ้นหลังจากท่าน»

ليردن علي ناس من أمتي

فأقول : سحقا لمن بدل بعدي

และในอีกรายงานหนึ่งว่า «จะมีผู้คนจากอุมมะฮ์ของฉันลงมายังฉัน ...» (จนจบหะดีษ) และในตอนท้ายว่า «ฉันจึงกล่าวว่า ขอให้ห่างไกล ขอให้ห่างไกลเถิด สำหรับผู้ที่เปลี่ยนแปลง (ศาสนา) หลังจากฉัน» บันทึกโดยอัลบุคอรีย์และมุสลิม

๓ – ทั้งสองยังได้รายงานจากอบูหาซิม (ขออัลลอฮ์ทรงเมตตาท่าน) จากสะฮ์ล บิน สะอัด (ร.ฎ.) ว่า ท่านกล่าวว่า:

⁽¹⁾ ญามิอุลอุศูล : 1/468 ⁽²⁾ «อิคตะละญู» หมายถึง ถูกพาตัวออกไปอย่างรวดเร็ว

أنا فرطكم على الحوض ، من ورد شرب ، ومن شرب لم يظمأ أبدا ، وليردن علي أقوام أعرفهم ويعرفوني ، ثم يحال بيني وبينهم ، قال أبو حازم : فسمع النعمان بن أبي عياش وأنا أحدثهم هذا الحديث ، فقال : هكذا سمعت سهلاً يقول ؟ فقلت : نعم ، قال : وأنا أشهد على أبي سعيد الخدري لسمعته يزيد ، فيقول : فإنهم مني ، فيقال : إنك لا تدري ما أحدثوا بعدك ، فأقول سحقا سحقا لمن بدل بعدي

ข้าพเจ้าได้ยินท่านนบี ﷺ กล่าวว่า «ฉันจะล่วงหน้าไปรอพวกท่านที่สระน้ำ (อัล-เหาฎ์) ผู้ใดมาถึงก็จะได้ดื่ม และผู้ใดได้ดื่มแล้วจะไม่กระหายอีกเลยตลอดไป และจะมีกลุ่มชนกลุ่มหนึ่งมาหาฉันอย่างแน่นอน ฉันรู้จักพวกเขาและพวกเขาก็รู้จักฉัน แล้วจะมีสิ่งกั้นขวางระหว่างฉันกับพวกเขา» อบูหาซิมกล่าวว่า อันนุอ์มาน บินอบีอัยยาช ได้ยินขณะที่ข้าพเจ้ากำลังเล่าหะดีษนี้ให้พวกเขาฟัง เขาจึงถามว่า "ท่านได้ยินสะฮ์ล (ร.ฎ.) กล่าวไว้เช่นนี้หรือ?" ข้าพเจ้าตอบว่า "ใช่" เขากล่าวว่า "และข้าพเจ้าขอยืนยันว่า ข้าพเจ้าได้ยินอบูสะอีด อัล-คุดรีย์ (ร.ฎ.) เล่าเพิ่มเติมว่า (ท่านนบี ﷺ กล่าวว่า) 'ฉันจึงกล่าวว่า พวกเขาเป็นพวกของฉัน แล้วจะมีเสียงกล่าวว่า แท้จริงท่านไม่รู้ว่าพวกเขาได้อุตริสิ่งใดขึ้นภายหลังจากท่าน ฉันจึงกล่าวว่า จงห่างไกลเถิด จงห่างไกลเถิด สำหรับผู้ที่เปลี่ยนแปลง (ศาสนา) ภายหลังจากฉัน'" บันทึกโดยอัล-บุคอรีย์และมุสลิม

يرد علي يوم القيامة رهط من أصحابي ـ أو قال : من أمتي ـ فيُحَلَّؤُون عن الحوض ، فأقول : يا رب ، أصحابي ، فيقول : إنه لا علم لك بما أحدثوا بعدك إنهم ارتدوا على أدبارهم القهقرى

๔ – และในบันทึกของทั้งสองท่าน รายงานจากอบูหุร็อยเราะฮ์ (ร.ฎ.) ว่า ท่านเราะซูล ﷺ กล่าวว่า «ในวันกิยามะฮ์ จะมีกลุ่มคนจากบรรดาสหายของฉัน – หรือท่านกล่าวว่า จากประชาชาติของฉัน – มาหาฉัน แล้วพวกเขาก็ถูกผลักไส⁽¹⁾ ออกไปจากสระน้ำ ฉันจึงกล่าวว่า โอ้พระผู้อภิบาลของข้าพระองค์ (พวกเขาคือ) สหายของข้าพระองค์ พระองค์ตรัสว่า แท้จริงเจ้าไม่มีความรู้เลยถึงสิ่งที่พวกเขาได้อุตริขึ้นภายหลังจากเจ้า แท้จริงพวกเขาได้หันหลังกลับถอยหลังไป (จากศาสนา)» และในอีกรายงานหนึ่งใช้คำว่า «ฟะยุจลูน» (แล้วพวกเขาก็ถูกขับไล่ออกไป) บันทึกโดยอัล-บุคอรีย์และมุสลิม

بينما أنا قائم على الحوض ، إذا زمرة ، حتى إذا عرفتهم خرج رجل من بيني وبينهم ، فقال : هلم ، فقلت : إلى أين ؟ فقال : إلى النار والله ، فقلت : ما شأنهم ؟ فقال : إنهم قد ارتدوا على أدبارهم القهقرى ، ثم إذا زمرة أخرى ، حتى عرفتهم خرج رجل من بيني وبينهم فقال لهم : هلم ، قلت : إلى أين ؟ قال : إلى النار والله ، قلت : ما شأنهم ؟ قال : إنهم قد ارتدوا على أدبارهم ، فلا أراه يخلص منهم إلا مثل همل النعم

และในบันทึกของอัล-บุคอรีย์ ว่า ท่านเราะซูล ﷺ กล่าวว่า «ขณะที่ฉันยืนอยู่ที่สระน้ำ ปรากฏว่ามีคนกลุ่มหนึ่ง จนเมื่อฉันจำพวกเขาได้ ก็มีชายคนหนึ่งออกมาจากระหว่างฉันกับพวกเขา แล้วกล่าวว่า มาเถิด ฉันถามว่า ไปที่ไหน? เขาตอบว่า ไปสู่นรก ขอสาบานต่ออัลลอฮ์ ฉันถามว่า พวกเขาเป็นอะไรไป? เขาตอบว่า แท้จริงพวกเขาได้หันหลังกลับถอยหลังไป (จากศาสนา) แล้วปรากฏว่ามีอีกกลุ่มหนึ่ง จนเมื่อฉันจำพวกเขาได้ ก็มีชายคนหนึ่งออกมาจากระหว่างฉันกับพวกเขา แล้วกล่าวแก่พวกเขาว่า มาเถิด ฉันถามว่า ไปที่ไหน? เขาตอบว่า ไปสู่นรก ขอสาบานต่ออัลลอฮ์ ฉันถามว่า พวกเขาเป็นอะไรไป? เขาตอบว่า แท้จริงพวกเขาได้หันหลังกลับไป (จากศาสนา) ฉันจึงไม่เห็นว่าจะมีผู้ใดในหมู่พวกเขารอดพ้นไปได้ นอกจากเพียงเท่าจำนวนอูฐที่พลัดหลงเท่านั้น»⁽²⁾

ترد علي أمتي الحوض ، وأنا أذود الناس عنه ، كما يذود الرجل إبل الرجل عن إبله ، قالوا : يا نبي الله تعرفنا ؟ قال : نعم ، لكم سيما ليست لأحد غيركم ، تردون غرا محجلين من آثار الوضوء وليصدن عني طائفة منكم ، فلا يصلون ، فأقول : يا رب ، هؤلاء من أصحابي ، فيجيء

และในบันทึกของมุสลิม ว่า ท่านเราะซูล ﷺ กล่าวว่า «ประชาชาติของฉันจะมาหาฉันที่สระน้ำ และฉันจะกันผู้คน (อื่น) ออกไปจากสระนั้น เสมือนชายคนหนึ่งกันอูฐของผู้อื่นออกไปจากฝูงอูฐของตน» พวกเขา (ศอฮาบะฮ์) ถามว่า "โอ้นบีของอัลลอฮ์ ท่านจะจำพวกเราได้หรือ?" ท่านตอบว่า «ใช่ พวกท่านมีเครื่องหมายที่ไม่มีแก่ผู้ใดอื่นนอกจากพวกท่าน พวกท่านจะมาโดยมีใบหน้า มือ และเท้าเปล่งประกายขาวผ่องจากร่องรอยของการอาบน้ำละหมาด และจะมีคนกลุ่มหนึ่งในหมู่พวกท่านถูกกันออกไปจากฉันอย่างแน่นอน พวกเขาจึงมาไม่ถึง (ฉัน) ฉันจึงกล่าวว่า โอ้พระผู้อภิบาลของข้าพระองค์ คนเหล่านี้เป็นสหายของข้าพระองค์ แล้วจะมี…

⁽¹⁾ "ยุหัลลิอูน" หมายถึง ถูกผลักและถูกขับไล่ออกไป ⁽²⁾ "หะมะลุนนะอัม" คือ อูฐที่พลัดหลง ความหมายคือ ผู้ที่รอดพ้นในหมู่พวกเขามีจำนวนน้อย

ملك ، فيقول : وهل تدري ما أحدثوا بعدك ؟

มะลาอิกะฮ์ (จะกล่าวว่า) แล้วเขาก็กล่าวว่า: ท่านรู้หรือไม่ว่าพวกเขาได้อุตริสิ่งใดขึ้นหลังจากท่าน?»

إن حوضي أبعد من أيلة من عدن ، لهو أشد بياضاً من الثلج ، وأحلى من العسل باللبن ، ولآنيته أكثر من عدد النجوم ، وإني لأصد الناس عنه كما يصد الرجل إبل الناس عن حوضه ، قالوا : يا رسول الله ، أتعرفنا يومئذ ؟ قال : نعم ، لكم سيما ليست لأحد من الأمم ، تردون عليَّ غرا محجلين

และในอีกรายงานหนึ่ง ท่านกล่าวว่า: «แท้จริงสระน้ำของฉันนั้นกว้างไกลยิ่งกว่าระยะทางจากอัยละฮ์ถึงอะดัน น้ำของมันขาวยิ่งกว่าหิมะ หวานยิ่งกว่าน้ำผึ้งผสมนม และภาชนะของมันมีมากกว่าจำนวนดวงดาว และแท้จริงฉันจะขับไล่ผู้คน (จากประชาชาติอื่น) ออกไปจากสระนั้น ดังที่ชายคนหนึ่งขับไล่อูฐของผู้อื่นออกไปจากแอ่งน้ำของเขา» พวกเขากล่าวว่า: «โอ้ท่านเราะซูลของอัลลอฮ์ ท่านจะรู้จักพวกเราในวันนั้นหรือ?» ท่านตอบว่า: «ใช่ พวกท่านมีเครื่องหมาย⁽¹⁾ที่ไม่มีแก่ประชาชาติใดเลย พวกท่านจะมาหาฉันในสภาพที่ใบหน้า มือ และเท้าขาวผ่องเปล่งประกาย (จากร่องรอยของการอาบน้ำละหมาด)»

อัลกุรฏุบีย์ได้นำหะดีษบางส่วนที่เราได้นำเสนอมาไว้ในหนังสือ "อัต-ตัซกิเราะฮ์" แล้วกล่าวว่า: «บรรดาอุละมาอ์ของเรา ขออัลลอฮ์ทรงเมตตาพวกเขาทั้งหมด ได้กล่าวว่า: ทุกคนที่ตกศาสนาออกจากศาสนาของอัลลอฮ์ หรืออุตริสิ่งใดขึ้นในศาสนาซึ่งอัลลอฮ์ไม่ทรงพอพระทัยและไม่ทรงอนุญาต เขาก็คือผู้ที่ถูกขับไล่ออกจากสระน้ำและถูกกันให้ห่างไกลจากมัน และผู้ที่ถูกขับไล่อย่างรุนแรงที่สุดในหมู่พวกเขาคือผู้ที่ขัดแย้งกับญะมาอะฮ์ของมุสลิมและแยกตัวออกจากแนวทางของพวกเขา เช่น พวกเคาะวาริจญ์ไม่ว่าจะแตกออกเป็นกลุ่มใดก็ตาม พวกรอฟิเฎาะฮ์ไม่ว่าความหลงผิดของพวกเขาจะแตกต่างกันเพียงใด และพวกมุอ์ตะซิละฮ์ไม่ว่าอารมณ์ใฝ่ต่ำของพวกเขาจะมีกี่ประเภทก็ตาม คนเหล่านี้ทั้งหมดล้วนเป็นผู้เปลี่ยนแปลง (ศาสนา)

และเช่นเดียวกันคือบรรดาผู้อธรรมที่ละเมิดเกินขอบเขตในการกดขี่และอยุติธรรม ในการปิดบังลบเลือนสัจธรรม สังหารและเหยียดหยามผู้ยึดมั่นในสัจธรรม และบรรดาผู้ที่กระทำบาปใหญ่อย่างเปิดเผย ผู้ที่ดูแคลนการฝ่าฝืน ตลอดจนกลุ่มชนผู้เบี่ยงเบน ผู้ตามอารมณ์ใฝ่ต่ำ และผู้อุตริบิดอะฮ์

จากนั้น การถูกกันให้ห่างไกลนั้นอาจเป็นเพียงช่วงเวลาหนึ่ง แล้วพวกเขาจะได้รับการให้เข้าใกล้หลังจากได้รับการอภัยโทษ หากการเปลี่ยนแปลงนั้นเกิดขึ้นในด้านการกระทำ มิใช่ในด้านอะกีดะฮ์ และตามความเข้าใจนี้ แสงแห่งการอาบน้ำละหมาดจะเป็นสิ่งที่ทำให้พวกเขาเป็นที่รู้จัก แล้วจะมีการกล่าวแก่พวกเขาว่า: จงห่างไกลไปเถิด และหากพวกเขาเป็นพวกมุนาฟิกีนที่มีชีวิตอยู่ในสมัยของท่านเราะซูลุลลอฮ์ ﷺ ซึ่งแสดงอีมานออกมาภายนอกแต่ปกปิดการปฏิเสธไว้ภายใน ท่านก็จะถือเอาตามสภาพภายนอกของพวกเขา จากนั้นม่านที่ปิดบังจะถูกเปิดออกให้แก่พวกเขา แล้วจะมีการกล่าวแก่พวกเขาว่า: จงห่างไกลไปเถิด จงห่างไกลไปเถิด และจะไม่มีผู้ใดอยู่ในนรกตลอดกาล นอกจากผู้ปฏิเสธที่ยึดถือความเท็จทุกคน ซึ่งในหัวใจของเขาไม่มีอีมานแม้เพียงน้ำหนักเท่าเมล็ดผักกาด»⁽²⁾

⁽¹⁾ อัส-สีมา หมายถึง เครื่องหมาย ⁽²⁾ อัต-ตัซกิเราะฮ์ ของอัลกุรฏุบีย์ หน้า 306

บทที่สิบสี่

การต้อนไปสู่พำนักอันถาวร: สวรรค์หรือนรก

เรื่องที่หนึ่ง

ทุกประชาชาติจะถูกสั่งให้ติดตามพระเจ้าที่ตนเคยเคารพสักการะ

ในช่วงท้ายของวันนั้น ปวงบ่าวจะถูกต้อนไปสู่สวรรค์หรือนรก ซึ่งทั้งสองคือที่พำนักสุดท้ายที่ปวงบ่าวทั้งหมดจะไปถึง ท่านเราะซูล ﷺ ได้บอกเราว่า ในช่วงท้ายของวันนั้น ทุกประชาชาติจะถูกสั่งให้ติดตามพระเจ้าที่ตนเคยเคารพสักการะ ผู้ที่เคยกราบไหว้ดวงอาทิตย์ก็จะติดตามดวงอาทิตย์ ผู้ที่เคยกราบไหว้ดวงจันทร์ก็จะติดตามดวงจันทร์ ส่วนผู้ที่เคยกราบไหว้รูปเคารพ พระเจ้าของพวกเขาจะปรากฏรูปร่างขึ้นต่อหน้าพวกเขา แล้วเคลื่อนไปข้างหน้าโดยพวกเขาติดตามไป และบรรดาผู้ที่เคยเคารพสักการะฟิรเอาน์ก็จะติดตามเขาไป จากนั้นพระเจ้าจอมปลอมเหล่านี้ก็จะร่วงหล่นลงไปในไฟนรก และบรรดาผู้เคารพสักการะพวกมันก็จะร่วงหล่นตามลงไปในเปลวไฟอันลุกโชน ดังที่อัลลอฮ์ตรัสถึงฟิรเอาน์ว่า

يَقْدُمُ قَوْمَهُۥ يَوْمَ ٱلْقِيَـٰمَةِ فَأَوْرَدَهُمُ ٱلنَّارَ ۖ وَبِئْسَ ٱلْوِرْدُ ٱلْمَوْرُودُ ﴿٩٨﴾

«เขาจะนำหน้ากลุ่มชนของเขาในวันกิยามะฮ์ แล้วเขาก็นำพวกเขาลงสู่ไฟนรก และช่างเลวร้ายยิ่งนักแหล่งที่ถูกนำลงไปนั้น» (ซูเราะฮ์ฮูด 11:98)⁽¹⁾

หลังจากนั้นก็จะไม่มีผู้ใดเหลืออยู่ นอกจากบรรดาผู้ศรัทธาและส่วนที่เหลือของชาวคัมภีร์ และในหมู่ผู้ศรัทธานั้นยังมีพวกมุนาฟิกที่เคยอยู่ร่วมกับพวกเขาในโลกดุนยา แล้วพระผู้อภิบาลของพวกเขาก็จะเสด็จมายังพวกเขา และตรัสแก่พวกเขาว่า "พวกเจ้ารอคอยสิ่งใดอยู่" พวกเขาตอบว่า "เรารอคอยพระผู้อภิบาลของเรา" แล้วพวกเขาก็จะรู้จักพระองค์ด้วยหน้าแข้งของพระองค์เมื่อพระองค์ทรงเปิดเผยให้พวกเขาเห็น เมื่อนั้นพวกเขาก็จะก้มลงสุญูดต่อพระองค์ ยกเว้นพวกมุนาฟิก ซึ่งไม่สามารถกระทำได้

يَوْمَ يُكْشَفُ عَن سَاقٍ وَيُدْعَوْنَ إِلَى ٱلسُّجُودِ فَلَا يَسْتَطِيعُونَ ﴿٤٢﴾

«วันที่หน้าแข้งจะถูกเปิดเผย และพวกเขาจะถูกเรียกให้สุญูด แต่พวกเขาไม่สามารถกระทำได้» (ซูเราะฮ์อัล-เกาะลัม 68:42)⁽²⁾

จากนั้นบรรดาผู้ศรัทธาก็จะติดตามพระผู้อภิบาลของพวกเขาไป แล้วสะพานศิรอฏก็จะถูกตั้งขึ้น บรรดาผู้ศรัทธาจะได้รับแสงสว่างของพวกเขา และเดินข้ามไปบนสะพานศิรอฏ ส่วนแสงสว่างของพวกมุนาฟิกจะถูกดับลง และจะมีเสียงกล่าวแก่พวกเขาว่า "พวกเจ้าจงกลับไป…

⁽¹⁾ ซูเราะฮ์ฮูด : 98 ⁽²⁾ ซูเราะฮ์อัล-เกาะลัม : 42

…ข้างหลังพวกเจ้า แล้วจงแสวงหาแสงสว่างเถิด” จากนั้นกำแพงหนึ่งก็ถูกตั้งขึ้นกั้นระหว่างพวกเขา กำแพงนั้นมีประตู ด้านในมีความเมตตา ส่วนด้านนอกที่อยู่ทางฝั่งนั้นคือการลงโทษ แล้วบรรดาบ่าวก็จะข้ามสะพานศิรอฏไปอย่างรวดเร็ว ตามระดับอีมานและการงานที่ดีงามของพวกเขา

إذا كان يوم القيامة أذن مؤذن : لتتبع كل أمة ما كانت تعبد ، فلا يبقى أحد كان يعبد غير الله سبحانه من الأصنام والأنصاب إلا يتساقطون في النار ، حتى إذا لم يبق إلا من كان يعبد الله من بر وفاجر ، وغُبَّر أهل الكتاب . فيدعى اليهود ، فيقال لهم : ما كنتم تعبدون ؟ قالوا : كنا نعبد عزير ابن الله . فيقال : كذبتم ما اتخذ الله من صاحبة ولا ولد . فماذا تبغون ؟ قالوا : عطشنا يا ربنا ، فاسقنا . فيشار إليهم : ألا تردون ؟ فيحشرون إلى النار كأنها سراب يحطم بعضها بعضا ، فيتساقطون في النار .

มุสลิมได้รายงานไว้ในเศาะฮีหฺของท่าน จากอบูสะอีด อัล-คุดรี (ร.ฎ.) จากท่านนบี ﷺ ว่าท่านกล่าวว่า «เมื่อถึงวันกิยามะฮ์ ผู้ประกาศคนหนึ่งจะประกาศว่า ‘ให้ทุกประชาชาติติดตามสิ่งที่ตนเคยเคารพภักดี’ ดังนั้นจะไม่มีผู้ใดที่เคยเคารพภักดีสิ่งอื่นนอกจากอัลลอฮ์ผู้ทรงบริสุทธิ์ ไม่ว่าจะเป็นเจว็ดหรือแท่นบูชาเหลืออยู่เลย เว้นแต่พวกเขาจะร่วงหล่นลงไปในนรก จนกระทั่งเมื่อไม่มีผู้ใดเหลืออยู่ นอกจากผู้ที่เคยเคารพภักดีอัลลอฮ์ ทั้งคนดีและคนชั่ว และส่วนที่หลงเหลืออยู่⁽¹⁾ของชาวคัมภีร์ ชาวยิวจะถูกเรียกออกมา แล้วมีเสียงถามพวกเขาว่า ‘พวกเจ้าเคยเคารพภักดีสิ่งใด?’ พวกเขาตอบว่า ‘พวกเราเคยเคารพภักดีอุซัยรฺ บุตรของอัลลอฮ์’ แล้วมีเสียงกล่าวว่า ‘พวกเจ้าโกหก อัลลอฮ์มิได้ทรงมีภริยาและบุตรเลย แล้วพวกเจ้าต้องการสิ่งใด?’ พวกเขาตอบว่า ‘พวกเรากระหายน้ำ โอ้พระผู้อภิบาลของเรา ขอพระองค์ทรงให้พวกเราได้ดื่มเถิด’ แล้วจะมีการชี้ไปยังพวกเขาว่า ‘พวกเจ้าจะไม่ลงไป (ดื่มน้ำ) หรือ?’ แล้วพวกเขาก็ถูกต้อนไปยังนรก ซึ่งดูประหนึ่งภาพลวงตา บางส่วนของมันบดขยี้อีกบางส่วน แล้วพวกเขาก็ร่วงหล่นลงไปในนรก

ثم يدعى النصارى ، فيقال لهم : ما كنتم تعبدون ؟ قالوا : كنا نعبد المسيح ابن الله ، فيقال لهم : كذبتم ، ما اتخذ الله من صاحبةولا ولد ، فيقال لهم : ما تبغون ؟ فيقولون : عطشنا ، يا ربنا فاسقنا ، قال : فيشار إليهم : ألا تردون ؟ فيحشرون إلى جهنم كأنها سراب ، يحطم بعضها بعضا ، فيتساقطون في النار .

จากนั้นชาวคริสต์จะถูกเรียกออกมา แล้วมีเสียงถามพวกเขาว่า ‘พวกเจ้าเคยเคารพภักดีสิ่งใด?’ พวกเขาตอบว่า ‘พวกเราเคยเคารพภักดีอัล-มะสีหฺ บุตรของอัลลอฮ์’ แล้วมีเสียงกล่าวแก่พวกเขาว่า ‘พวกเจ้าโกหก อัลลอฮ์มิได้ทรงมีภริยาและบุตรเลย’ แล้วมีเสียงถามพวกเขาว่า ‘พวกเจ้าต้องการสิ่งใด?’ พวกเขาตอบว่า ‘พวกเรากระหายน้ำ โอ้พระผู้อภิบาลของเรา ขอพระองค์ทรงให้พวกเราได้ดื่มเถิด’ ท่านกล่าวว่า แล้วจะมีการชี้ไปยังพวกเขาว่า ‘พวกเจ้าจะไม่ลงไป (ดื่มน้ำ) หรือ?’ แล้วพวกเขาก็ถูกต้อนไปยังนรกญะฮันนัม ซึ่งดูประหนึ่งภาพลวงตา บางส่วนของมันบดขยี้อีกบางส่วน แล้วพวกเขาก็ร่วงหล่นลงไปในนรก

حتى إذا لم يبق إلا من كان يعبد الله تعالى من بر وفاجر ، أتاهم رب العالمين سبحانه وتعالى في أدنى صورة من التي رأوه فيها ، قال : فماذا تنتظرون ؟ تتبع كل أمة ما كانت تعبد . قالوا : يا ربنا ، فارقنا الناس في الدنيا أفقر ما كنا إليهم ، ولم نصاحبهم ، فيقول : أنا ربكم ، فيقولون : نعوذ بالله منك ، لا نشرك بالله شيئا ( مرتين أوثلاثا ) حتى أن بعضهم ليكاد أن ينقلب . فيقول : هل بينكم وبينه آية فتعرفونه بها ؟ فيقولون : نعم ، فيكشف عن ساق ، فلا يبقى من كان يسجد لله من تلقاء نفسه إلا أذن الله له بالسجود ولا يبقى من كان يسجد اتقاءً ورياءً إلا جعل الله ظهره طبقة واحدة كلما أراد أن يسجد خرَّ على قفاه ، ثم يرفعون رؤوسهم ،

จนกระทั่งเมื่อไม่มีผู้ใดเหลืออยู่ นอกจากผู้ที่เคยเคารพภักดีอัลลอฮ์ผู้ทรงสูงส่ง ทั้งคนดีและคนชั่ว พระผู้อภิบาลแห่งสากลโลก ผู้ทรงบริสุทธิ์และสูงส่ง ก็จะเสด็จมายังพวกเขาในรูปลักษณ์ที่ใกล้เคียงที่สุดกับรูปลักษณ์ที่พวกเขาเคยเห็นพระองค์ พระองค์ตรัสว่า ‘พวกเจ้ากำลังรอคอยสิ่งใด? ทุกประชาชาติต่างติดตามสิ่งที่ตนเคยเคารพภักดีไปแล้ว’ พวกเขาทูลว่า ‘โอ้พระผู้อภิบาลของเรา พวกเราได้แยกตัวออกจากผู้คนในโลกดุนยา ทั้งที่พวกเราต้องการพึ่งพาพวกเขามากที่สุด และพวกเรามิได้คบหากับพวกเขา’ พระองค์ตรัสว่า ‘ข้าคือพระผู้อภิบาลของพวกเจ้า’ พวกเขาทูลว่า ‘พวกเราขอความคุ้มครองต่ออัลลอฮ์ให้พ้นจากท่าน พวกเราจะไม่ตั้งภาคีสิ่งใดกับอัลลอฮ์’ (สองหรือสามครั้ง) จนกระทั่งบางคนในหมู่พวกเขาเกือบจะหันหลังกลับ พระองค์ตรัสว่า ‘ระหว่างพวกเจ้ากับพระองค์มีสัญลักษณ์ใดที่พวกเจ้าใช้จดจำพระองค์ได้หรือไม่?’ พวกเขาทูลว่า ‘มี’ แล้วหน้าแข้งก็ถูกเปิดเผยออกมา ดังนั้นจะไม่มีผู้ใดที่เคยสุญูดต่ออัลลอฮ์ด้วยความสมัครใจของตนเองเหลืออยู่เลย เว้นแต่อัลลอฮ์จะทรงอนุญาตให้เขาสุญูด และจะไม่มีผู้ใดที่เคยสุญูดเพียงเพื่อเอาตัวรอดและเพื่อโอ้อวดเหลืออยู่เลย เว้นแต่อัลลอฮ์จะทรงทำให้หลังของเขาเป็นแผ่นเดียวกัน ทุกครั้งที่เขาต้องการจะสุญูด เขาก็จะล้มหงายหลังลงไป จากนั้นพวกเขาก็เงยศีรษะขึ้น

⁽¹⁾ “ฆุบบัร” (غُبَّر) หมายถึง ส่วนที่หลงเหลืออยู่ของพวกเขา

وقد تحول في صورته التي رأوه فيها أول مرة ، فقال : أنا ربكم ، فيقولون : أنت ربنا .

และพระองค์ได้ทรงเปลี่ยนไปอยู่ในรูปลักษณ์ที่พวกเขาได้เห็นพระองค์ในครั้งแรก แล้วพระองค์ตรัสว่า “ข้าคือพระเจ้าของพวกเจ้า” พวกเขาจึงกล่าวว่า “พระองค์คือพระเจ้าของพวกเรา”

ثم يضرب الجسر على جهنم ، وتحل الشفاعة ، ويقولون : اللهم سلم سلم .

จากนั้นสะพานก็จะถูกทอดขึ้นเหนือนรกญะฮันนัม และการชะฟาอะฮ์ (การขอความช่วยเหลือ) ก็จะได้รับอนุญาต และพวกเขาจะกล่าวว่า “โอ้อัลลอฮ์ โปรดให้ปลอดภัย โปรดให้ปลอดภัย”

قيل : يا رسول الله ، وما الجسر ؟ قال : دحض مزلة ، فيه خطاطيف وكلاليب وحسك ، تكون بنجد فيها شويكة يقال لها : السعدان ، فيمر المؤمنون كطرف العين ، وكالبرق وكالريح وكالطير وكأجاويد الخيل والرِّكاب ، فناج مسلم ، ومخدوش مرسل ، ومكدوس في نار جهنم

มีผู้ถามว่า “โอ้ท่านเราะซูลของอัลลอฮ์ สะพานนั้นคืออะไร?” ท่านตอบว่า “มันคือที่ลื่นไถล ทำให้เท้าพลัดตก บนนั้นมีตะขอ เหล็กเกี่ยว และหนามแหลม ซึ่งมีอยู่ที่แคว้นนัจญ์ด์ เป็นพืชมีหนามที่เรียกกันว่า อัส-สะอ์ดาน แล้วบรรดาผู้ศรัทธาจะผ่านไป บางคนเร็วดั่งชั่วพริบตา บางคนดั่งสายฟ้าแลบ บางคนดั่งลม บางคนดั่งนก บางคนดั่งม้าพันธุ์ดีและสัตว์พาหนะ ดังนั้น บางคนรอดพ้นโดยปลอดภัย บางคนถูกข่วนเป็นแผลแล้วถูกปล่อยไป และบางคนถูกผลักกองทับถมลงในไฟนรกญะฮันนัม»⁽¹⁾

وترسل الأمانة والرحم ، فتقومان على جنبتي الصراط يمينا وشمالا ، فيمر أولكم كالبرق ، قال : قلت : بأبي أنت وأمي ، أي شيء كالبرق ؟ قال : ألم تروا إلى البرق كيف يمرُّ ويرجع في طرفة عين ؟ ثم كمرِّ الريح ، ثمَّ كمرِّ الطير وشدِّ الرحال ، تجري بهم أعمالهم ، ونبيكم قائم على الصراط يقول : رب ، سلم سلم . حتى تعجز أعمال العباد ، حتى يجيء الرجل فلا يستطيع السير إلا زحفا ، قال : وعلى حافتي الصراط كلاليب معلقة مأمورة بأخذ من أمرت به . فمخدوش ناج ، ومكدوس في النار

และมุสลิมยังได้รายงานจากอบูฮุร็อยเราะฮ์ (ร.ฎ.) เกี่ยวกับลักษณะการข้ามสะพานศิรอฏว่า ท่านเราะซูลของอัลลอฮ์ ﷺ กล่าวว่า «และอะมานะฮ์ (ความซื่อสัตย์) กับเราะฮิม (สายสัมพันธ์เครือญาติ) จะถูกส่งมา แล้วทั้งสองจะยืนอยู่ ณ สองข้างของสะพานศิรอฏ ทั้งทางขวาและทางซ้าย แล้วคนแรกของพวกท่านจะผ่านไปดั่งสายฟ้าแลบ» เขา (อบูฮุร็อยเราะฮ์) กล่าวว่า ฉันถามว่า “ข้าขอยอมพลีพ่อและแม่ของข้าเพื่อท่าน อะไรหรือที่เป็นดั่งสายฟ้าแลบ?” ท่านตอบว่า «พวกท่านไม่เห็นสายฟ้าแลบหรือว่ามันผ่านไปและกลับมาในชั่วพริบตาอย่างไร? จากนั้นก็ดั่งการพัดผ่านของลม จากนั้นก็ดั่งการบินผ่านของนก และการวิ่งเร็วของผู้คน การงานของพวกเขาจะพาพวกเขาเคลื่อนไป และนบีของพวกท่านยืนอยู่บนสะพานศิรอฏ กล่าวว่า ‘โอ้พระเจ้าของข้า โปรดให้ปลอดภัย โปรดให้ปลอดภัย’ จนกระทั่งการงานของบรรดาบ่าวไม่อาจพาพวกเขาไปได้ จนกระทั่งมีชายคนหนึ่งมา เขาไม่สามารถเดินได้นอกจากคลานไป» ท่านกล่าวว่า «และที่ขอบทั้งสองข้างของสะพานศิรอฏมีตะขอเหล็กแขวนอยู่ ถูกบัญชาให้เกี่ยวผู้ที่มันถูกสั่งให้เกี่ยว ดังนั้น บางคนถูกข่วนเป็นแผลแต่รอดพ้น และบางคนถูกผลักกองทับถมลงในไฟนรก»⁽²⁾

نجيء نحن يوم القيامة عن كذا وكذا انظر إلى ذلك فوق

และมุสลิมได้รายงานไว้ในเศาะฮีห์ของท่าน จากอบุซซุบัยร์ว่า เขาได้ยินญาบิร บิน อับดุลลอฮ์ (ร.ฎ.) ถูกถามเกี่ยวกับ “อัล-วุรูด” (การเข้าไปยังนรก) ท่านจึงตอบว่า «พวกเราจะมาในวันกิยามะฮ์ อย่างนั้นอย่างนี้⁽³⁾ จงดูสิ่งนั้น เหนือ…

⁽¹⁾ รายงานโดยมุสลิมในเศาะฮีห์ของท่าน กิตาบุลอีมาน บาบมะอ์ริฟะฮ์ ฏอรีกิรรุอ์ยะฮ์ (1/167) หมายเลข (183) ⁽²⁾ รายงานโดยมุสลิมในเศาะฮีห์ของท่าน กิตาบุลอีมาน บาบอัดนา อะฮ์ลิลญันนะฮ์ (1/187) หมายเลข (195) ⁽³⁾ อิบนุเราะญับกล่าวในคำอธิบายของท่านเกี่ยวกับถ้อยคำนี้ในหะดีษว่า «ที่มาของถ้อยคำนี้คือการอ่านผิดเพี้ยนของผู้รายงานต่อคำว่า “กูม” (เนินสูง) เขาจึงเขียนกำกับไว้ว่า “อย่างนั้นอย่างนี้” เนื่องจากเขาไม่เข้าใจคำนั้น จากนั้นจึงเขียนว่า “จงดูสิ่งนั้น” เพื่อสั่งให้ผู้อ่านพิจารณาในเรื่องนั้น…

قال : فتدعى الأمم بأوثانها ، وما كانت تعبد ، الأول فالأول ، ثم يأتينا ربنا بعد ذلك فيقول : من تنظرون ؟ فيقولون : ننظر ربنا ، فيقول : أنا ربكم ، فيقولون : حتى ننظر إليك ، فيتجلى لهم يضحك .

มนุษย์ ท่านกล่าวว่า: “แล้วประชาชาติทั้งหลายจะถูกเรียกพร้อมกับเจว็ดของพวกเขาและสิ่งที่พวกเขาเคยเคารพสักการะ ทีละกลุ่มตามลำดับก่อนหลัง จากนั้นพระผู้อภิบาลของเราจะเสด็จมาหาเราหลังจากนั้น แล้วตรัสว่า: ‘พวกเจ้ากำลังรอผู้ใด?’ พวกเขาจะตอบว่า: ‘เรากำลังรอพระผู้อภิบาลของเรา’ พระองค์ตรัสว่า: ‘ข้าคือพระผู้อภิบาลของพวกเจ้า’ พวกเขาจะกล่าวว่า: ‘(เราจะไม่ยอมรับ) จนกว่าเราจะได้มองดูพระองค์’ แล้วพระองค์ก็ทรงปรากฏต่อพวกเขาโดยทรงหัวเราะ”

قال : فينطلق بهم ويتبعونه ، ويعطى كل إنسان منهم ، منافق أو مؤمن نورا ، ثم يتبعونه ، وعلى جسر جهنم كلاليب وحسك ، تأخذ من شاء الله ثم يطفأ نور المنافقين ، ثم ينجو المؤمنون أول زمرة وجوههم كالقمر ليلة البدر ، سبعون ألفا لا يحاسبون ، ثم الذين يلونهم كأضوأ نجم في السماء . .

ท่านกล่าวว่า: “แล้วพระองค์จะทรงนำพวกเขาไป และพวกเขาก็ติดตามพระองค์ไป ทุกคนในหมู่พวกเขา ไม่ว่าจะเป็นมุนาฟิกหรือผู้ศรัทธา จะได้รับรัศมีคนละดวง แล้วพวกเขาก็ติดตามพระองค์ไป บนสะพานที่ทอดข้ามนรกญะฮันนัมมีตะขอและหนามแหลม ซึ่งจะเกี่ยวผู้ที่อัลลอฮ์ทรงประสงค์ จากนั้นรัศมีของพวกมุนาฟิกก็จะดับลง แล้วบรรดาผู้ศรัทธาจะรอดพ้นไป กลุ่มแรกมีใบหน้าดุจดวงจันทร์ในคืนเพ็ญ จำนวนเจ็ดหมื่นคนซึ่งจะไม่ถูกสอบสวน จากนั้นคือกลุ่มที่ถัดจากพวกเขา มีใบหน้าดุจดวงดาวที่สว่างที่สุดบนฟากฟ้า...”⁽¹⁾

هل تُضَارُّون في القمر ليلة البدر ليس دونه سحاب ؟ قالوا : لا يارسول الله . قال فإنكم ترونه يوم القيامة كذلك ،

อัล-บุคอรีย์และมุสลิมได้รายงานไว้ในเศาะฮีหฺของทั้งสองจากท่านอบูฮุร็อยเราะฮ์ (ร.ฎ.) ว่า ท่านเราะซูล ﷺ ได้ตอบบรรดาศอฮาบะฮ์เมื่อพวกเขาถามท่านเกี่ยวกับการที่พวกเขาจะได้เห็นอัลลอฮ์ว่า «พวกท่านได้รับความลำบากหรือต้องเบียดเสียดกันในการมองดวงจันทร์ในคืนเพ็ญที่ไม่มีเมฆบดบังหรือไม่?” พวกเขาตอบว่า: “ไม่เลย โอ้ท่านเราะซูลของอัลลอฮ์” ท่านกล่าวว่า: “แท้จริงพวกท่านจะได้เห็นพระองค์ในวันกิยามะฮ์เช่นนั้นเหมือนกัน

يجمع الله الناس ،فيقول : من كان يعبد شيئا فليتبعه ، فيتبع من كان يعبد الشمس الشمس ، ويتبع من كان يعبد القمر القمر ، ويتبع من كان يعبد الطواغيت الطواغيت ،

อัลลอฮ์จะทรงรวบรวมมนุษย์ทั้งหลาย แล้วตรัสว่า: ‘ผู้ใดเคยเคารพสักการะสิ่งใด ก็จงติดตามสิ่งนั้นไป’ ผู้ที่เคยบูชาดวงอาทิตย์ก็จะติดตามดวงอาทิตย์ไป ผู้ที่เคยบูชาดวงจันทร์ก็จะติดตามดวงจันทร์ไป และผู้ที่เคยบูชาฏอฆูตก็จะติดตามฏอฆูตไป

وتبقى هذه الأمة فيها منافقوها ، فيأتيهم الله في غير الصورة التي يعرفون ، فيقول : أنا ربكم ، فيقولون: نعوذ بالله منك ، هذا مكاننا حتى يأتينا ربنا ، فإذا أتانا ربنا عرفناه ،

เหลือเพียงประชาชาตินี้ ซึ่งมีพวกมุนาฟิกของประชาชาตินี้ปะปนอยู่ด้วย อัลลอฮ์จะเสด็จมาหาพวกเขาในรูปลักษณ์อื่นที่ไม่ใช่รูปลักษณ์ที่พวกเขารู้จัก แล้วตรัสว่า: ‘ข้าคือพระผู้อภิบาลของพวกเจ้า’ พวกเขาจะกล่าวว่า: ‘เราขอความคุ้มครองต่ออัลลอฮ์ให้พ้นจากท่าน ที่นี่คือที่ของเรา จนกว่าพระผู้อภิบาลของเราจะเสด็จมาหาเรา เมื่อพระผู้อภิบาลของเราเสด็จมาหาเรา เราก็จะรู้จักพระองค์’

فيأتيهم الله في الصورة التي يعرفون ، فيقول : أنا ربكم ، فيقولون : أنت ربنا ، فيتبعونه ، ويضرب جسر جهنم ،

แล้วอัลลอฮ์ก็จะเสด็จมาหาพวกเขาในรูปลักษณ์ที่พวกเขารู้จัก แล้วตรัสว่า: ‘ข้าคือพระผู้อภิบาลของพวกเจ้า’ พวกเขาจะกล่าวว่า: ‘พระองค์คือพระผู้อภิบาลของเรา’ แล้วพวกเขาก็ติดตามพระองค์ไป จากนั้นสะพานก็จะถูกทอดข้ามนรกญะฮันนัม”

فأكون أول من يجيز ، ودعاء الرسل يومئذ : اللهمَّ سلِّم سلِّم ، وبه كلاليب مثل شوك السعدان ، أما رأيتم شوك السعدان ؟ قالوا : بلى يا رسول الله ، قال : فإنها مثل شوك السعدان ، غير أنها لا يعلم قدر عظمها إلا الله ، فتخطف الناس بأعمالهم ،

ท่านเราะซูลของอัลลอฮ์ ﷺ กล่าวว่า: «ฉันจะเป็นคนแรกที่ข้ามผ่านไป และคำวิงวอนของบรรดาเราะซูลในวันนั้นคือ ‘โอ้อัลลอฮ์ ขอทรงให้ปลอดภัยเถิด ขอทรงให้ปลอดภัยเถิด’ บนสะพานนั้นมีตะขอเหมือนหนามของต้นสะอ์ดาน พวกท่านเคยเห็นหนามของต้นสะอ์ดานหรือไม่?” พวกเขาตอบว่า: “เคยเห็น โอ้ท่านเราะซูลของอัลลอฮ์” ท่านกล่าวว่า: “ตะขอเหล่านั้นเหมือนหนามของต้นสะอ์ดาน เพียงแต่ไม่มีผู้ใดรู้ขนาดความใหญ่โตของมันนอกจากอัลลอฮ์ มันจะเกี่ยวคว้ามนุษย์ไปตามการงานของพวกเขา

نحن يوم القيامة على كوم فوق الناس ، فتدعى الأمم بأوثانها . .

(ต่อจากเชิงอรรถหน้าก่อน) ...โดยการใคร่ครวญและไตร่ตรองถึงความถูกต้องของถ้อยคำ แล้วถ้อยคำทั้งหมดนั้นก็ได้ถูกสอดแทรกเข้าไปในริวายะฮ์ตั้งแต่ยุคก่อน” (อัต-ตัคฺวีฟ มินัน-นาร หน้า 199) และท่านได้ระบุว่า ถ้อยคำที่ถูกต้องคือตามที่ปรากฏในอัล-มุสนัดและกิตาบุส-สุนนะฮ์ว่า: «ในวันกิยามะฮ์ เราจะอยู่บนเนินสูงเหนือมนุษย์ทั้งหลาย แล้วประชาชาติทั้งหลายจะถูกเรียกพร้อมกับเจว็ดของพวกเขา...»

⁽¹⁾ รายงานโดยมุสลิม กิตาบุล-อีมาน บาบอัดนา อะฮ์ลิล-ญันนะฮ์ มันซิละฮ์ (บทว่าด้วยชาวสวรรค์ที่มีตำแหน่งต่ำที่สุด) (1/175) หมายเลข (191)

منهم الموبق بعمله، ومنهم المخردل، ثم ينجو..

…ในหมู่พวกเขามีผู้ที่ถูกทำลายเพราะการงานของเขา และในหมู่พวกเขามีผู้ที่ถูก (ตะขอ) เกี่ยวฉีกเป็นชิ้น ๆ แล้วเขาก็รอดพ้น…»⁽¹⁾

وَإِن مِّنكُمْ إِلَّا وَارِدُهَا

ตัวบทที่ถูกต้อง ชัดแจ้ง และกระจ่างเหล่านี้บ่งชี้ถึงประเด็นสำคัญหลายประการ ตัวบทเหล่านี้กล่าวถึงการต้อนบรรดาผู้ปฏิเสธศรัทธาไปสู่นรก การเดินทางของบรรดาผู้ศรัทธาไปสู่สวรรค์โดยผ่านสะพานศิรอฏ และการที่บรรดาผู้ศรัทธาถูกแยกออกจากพวกมุนาฟิก (ผู้กลับกลอก) นอกจากนี้ เมื่อพิจารณาโดยรวมแล้ว ตัวบทเหล่านี้ยังบ่งชี้ถึงความหมายของ "อัล-วุรูด" (การมาถึงและผ่านนรก) ซึ่งอัลลอฮ์ได้ทรงระบุไว้ในดำรัสของพระองค์ว่า «และไม่มีผู้ใดในหมู่พวกเจ้า นอกจากจะต้องผ่านมัน (นรก) ทั้งสิ้น» (ซูเราะฮ์มัรยัม 19:71)⁽²⁾

เราจะกล่าวถึงประเด็นต่าง ๆ เหล่านี้โดยละเอียดพอสมควรในส่วนต่อไป

⁽¹⁾ บันทึกโดยอัลบุคอรีย์ในเศาะฮีหฺของท่าน กิตาบอัร-ริกอก บาบ อัศ-ศิรอฏ ญิสรุ ญะฮันนัม (บทว่าด้วยสะพานศิรอฏคือสะพานที่ทอดอยู่เหนือนรกญะฮันนัม) ฟัตหุลบารี 11/444 และบันทึกโดยมุสลิมในเศาะฮีหฺของท่าน กิตาบอัล-อีมาน บาบ มะอ์ริฟะฮ์ ฏอรีก อัร-รุอ์ยะฮ์ (บทว่าด้วยการรู้จักวิถีแห่งการมองเห็นอัลลอฮ์) (1/163) หะดีษหมายเลข (182) และสำนวนนี้เป็นของอัลบุคอรีย์

⁽²⁾ ซูเราะฮ์มัรยัม : 71

บทที่สอง

การต้อนบรรดาผู้ปฏิเสธศรัทธาสู่นรก

มีตัวบทมากมายที่พรรณนาให้เราเห็นภาพว่า การต้อนบรรดาผู้ปฏิเสธศรัทธาสู่นรกนั้น ทั้งตัวพวกเขาเองและพระเจ้าทั้งหลายที่พวกเขาเคยเคารพบูชา จะเป็นเช่นไร

وَسِيقَ ٱلَّذِينَ كَفَرُوٓا۟ إِلَىٰ جَهَنَّمَ زُمَرًا

يَوْمَ يُدَعُّونَ إِلَىٰ نَارِ جَهَنَّمَ دَعًّا ﴿١٣﴾

وَيَوْمَ يُحْشَرُ أَعْدَآءُ ٱللَّهِ إِلَى ٱلنَّارِ فَهُمْ يُوزَعُونَ ﴿١٩﴾

1. ส่วนหนึ่งคือ พวกเขาจะถูกต้อนไปเหมือนฝูงปศุสัตว์ เป็นกลุ่ม ๆ ถูกตวาดไล่อย่างหยาบกระด้าง และถูกตะโกนใส่จากทางนี้และทางนั้น ดังที่คนเลี้ยงสัตว์กระทำกับฝูงวัวหรือฝูงแพะแกะของเขา «และบรรดาผู้ปฏิเสธศรัทธาจะถูกต้อนไปสู่นรกญะฮันนัมเป็นกลุ่ม ๆ»⁽¹⁾ «วันที่พวกเขาจะถูกผลักไสไปสู่ไฟนรกญะฮันนัมอย่างรุนแรง»⁽²⁾ และพระองค์ตรัสว่า «และวันที่บรรดาศัตรูของอัลลอฮ์จะถูกต้อนไปสู่ไฟนรก แล้วพวกเขาจะถูกรวบรวมเข้าด้วยกัน»⁽³⁾ ความหมายของคำว่า "ยูซะอูน" คือ ถูกรวบรวม โดยมะลาอิกะฮ์ผู้คุมนรก (อัซ-ซะบานียะฮ์) จะต้อนรวมพวกเขา ให้คนแรกของพวกเขารอคนสุดท้าย ดังที่มนุษย์กระทำกับสัตว์เลี้ยง

ٱلَّذِينَ يُحْشَرُونَ عَلَىٰ وُجُوهِهِمْ إِلَىٰ جَهَنَّمَ أُو۟لَـٰٓئِكَ شَرٌّ مَّكَانًا وَأَضَلُّ سَبِيلًا ﴿٣٤﴾

1. ตัวบทยังบ่งบอกว่า พวกเขาจะถูกต้อนไปสู่นรกโดยเดินด้วยใบหน้าของพวกเขา มิใช่เดินด้วยเท้าดังที่พวกเขาเคยเดินในโลกดุนยา อัลลอฮ์ตะอาลาตรัสว่า «บรรดาผู้ที่จะถูกต้อนไปสู่นรกญะฮันนัมโดยคว่ำหน้าของพวกเขา ชนเหล่านั้นคือผู้มีสถานที่อันเลวร้ายที่สุด และหลงทางยิ่งกว่า»⁽⁴⁾

يا رسول الله ، كيف يحشر الكافر على وجهه يوم القيامة ؟

أليس الذي أمشاه على رجليه في

อัล-บุคอรีย์และมุสลิมรายงานจากอนัส บิน มาลิก (ร.ฎ.) ว่า มีชายคนหนึ่งถามว่า "โอ้ท่านเราะซูลของอัลลอฮ์ ผู้ปฏิเสธศรัทธาจะถูกต้อนไปโดยคว่ำหน้าในวันกิยามะฮ์ได้อย่างไร?" ท่านตอบว่า «มิใช่หรือที่ผู้ซึ่งทำให้เขาเดินด้วยสองเท้าของเขาใน…

⁽¹⁾ ซูเราะฮ์อัซ-ซุมัร 39:72 ⁽²⁾ ซูเราะฮ์อัฏ-ฏูร 52:13 ⁽³⁾ ซูเราะฮ์ฟุศศิลัต 41:19 ⁽⁴⁾ ซูเราะฮ์อัล-ฟุรกอน 25:34

الدنيا قادر أن يمشيه على وجهه يوم القيامة

بلى وعزة ربنا

...ในโลกดุนยา ย่อมทรงสามารถที่จะให้เขาเดินด้วยใบหน้าของเขาในวันกิยามะฮ์ได้» ท่านเกาะตาดะฮ์กล่าวว่า: แน่นอน ขอสาบานด้วยเกียรติแห่งพระเจ้าของเรา⁽¹⁾

และนอกจากพวกเขาจะถูกต้อนให้ฟื้นคืนชีพในสภาพที่น่ารังเกียจเช่นนี้ คือคว่ำหน้าลงแล้ว พวกเขายังถูกต้อนให้ฟื้นคืนชีพในสภาพตาบอดมองไม่เห็น เป็นใบ้พูดไม่ได้ และหูหนวกไม่ได้ยิน «และเราจะให้พวกเขาฟื้นขึ้นมาในวันกิยามะฮ์โดยคว่ำหน้าของพวกเขา ทั้งตาบอด เป็นใบ้ และหูหนวก ที่พำนักของพวกเขาคือนรกญะฮันนัม ทุกครั้งที่มันมอดลง เราจะเพิ่มเปลวไฟที่ลุกโชนให้แก่พวกเขา»⁽²⁾

وَنَحْشُرُهُمْ يَوْمَ ٱلْقِيَـٰمَةِ عَلَىٰ وُجُوهِهِمْ عُمْيًا وَبُكْمًا وَصُمًّا ۖ مَّأْوَىٰهُمْ جَهَنَّمُ ۖ كُلَّمَا خَبَتْ زِدْنَـٰهُمْ سَعِيرًا ﴿٩٧﴾

3 – และที่ยิ่งเพิ่มความทุกข์ทรมานแก่พวกเขาก็คือ พวกเขาจะถูกต้อนให้ฟื้นคืนชีพพร้อมกับบรรดาพระเจ้าจอมปลอมของพวกเขา พรรคพวกของพวกเขา และบรรดาผู้ติดตามของพวกเขา «จงรวบรวมบรรดาผู้ที่อธรรม และพวกพ้องของพวกเขา และสิ่งที่พวกเขาเคยเคารพสักการะอื่นจากอัลลอฮ์ แล้วจงนำพวกเขาไปสู่ทางแห่งนรกญะฮีม»⁽³⁾

ٱحْشُرُوا۟ ٱلَّذِينَ ظَلَمُوا۟ وَأَزْوَٰجَهُمْ وَمَا كَانُوا۟ يَعْبُدُونَ ﴿٢٢﴾ مِن دُونِ ٱللَّهِ فَٱهْدُوهُمْ إِلَىٰ صِرَٰطِ ٱلْجَحِيمِ ﴿٢٣﴾

4 – และในสภาพเช่นนี้ พวกเขาเป็นผู้พ่ายแพ้ ถูกกดขี่ ต่ำต้อย และอัปยศอดสู «จงกล่าวแก่บรรดาผู้ปฏิเสธศรัทธาเถิดว่า พวกท่านจะถูกพิชิต และจะถูกต้อนไปรวมยังนรกญะฮันนัม และมันเป็นที่พำนักที่ชั่วช้ายิ่ง»⁽⁴⁾

قُل لِّلَّذِينَ كَفَرُوا۟ سَتُغْلَبُونَ وَتُحْشَرُونَ إِلَىٰ جَهَنَّمَ ۚ وَبِئْسَ ٱلْمِهَادُ ﴿١٢﴾

5 – และก่อนที่พวกเขาจะไปถึงไฟนรก เสียงของมันก็กระทบโสตประสาทของพวกเขา ซึ่งทำให้หัวใจของพวกเขาเต็มไปด้วยความหวาดกลัวและความตื่นตระหนก «เมื่อมัน (ไฟนรก) เห็นพวกเขาจากที่ไกล พวกเขาก็ได้ยินเสียงเดือดดาลและเสียงคำรามของมัน»⁽⁵⁾

إِذَا رَأَتْهُم مِّن مَّكَانٍۭ بَعِيدٍ سَمِعُوا۟ لَهَا تَغَيُّظًا وَزَفِيرًا ﴿١٢﴾

6 – และเมื่อพวกเขาไปถึงไฟนรกและได้เห็นความน่าสะพรึงกลัวของมันด้วยตาตนเอง พวกเขาก็สำนึกเสียใจ และใฝ่ฝันที่จะได้กลับไปยังโลกดุนยาเพื่อจะได้ศรัทธา «และหากเจ้าได้เห็นขณะที่พวกเขาถูกนำไปหยุดยืนอยู่ที่ไฟนรก แล้วพวกเขากล่าวว่า โอ้ หากพวกเราถูกส่งกลับไป (สู่โลกดุนยา) เราจะไม่ปฏิเสธบรรดาโองการแห่งพระเจ้าของเรา และเราจะได้เป็นส่วนหนึ่งของบรรดาผู้ศรัทธา»⁽⁶⁾ แต่ทว่าพวกเขาไม่พบทางหนีรอดไปจากไฟนรกได้เลย «และบรรดาผู้กระทำผิดได้เห็นไฟนรก แล้วพวกเขาก็แน่ใจว่าพวกเขาจะต้องตกลงไปในนั้น และพวกเขาไม่พบทางหลีกเลี่ยงไปจากมันได้เลย»⁽⁷⁾

تَرَىٰ إِذْ وُقِفُوا عَلَى النَّارِ فَقَالُوا يَا لَيْتَنَا نُرَدُّ وَلَا نُكَذِّبَ بِآيَاتِ رَبِّنَا وَنَكُونَ مِنَ الْمُؤْمِنِينَ ﴿٢٧﴾

وَرَءَا ٱلْمُجْرِمُونَ ٱلنَّارَ فَظَنُّوٓا۟ أَنَّهُم مُّوَاقِعُوهَا وَلَمْ يَجِدُوا۟ عَنْهَا مَصْرِفًا ﴿٥٣﴾

⁽¹⁾ รายงานโดยอัล-บุคอรีย์ในกิตาบอัร-ริกอก บาบอัล-หัชร์, ฟัตหุลบารีย์ (11/377) และมุสลิม (4/2161) หมายเลข (2806) และสำนวนเป็นของมุสลิม ⁽²⁾ ซูเราะฮ์อัล-อิสรออ์ 17:97 ⁽³⁾ ซูเราะฮ์อัศ-ศ็อฟฟาต 37:22-23 ⁽⁴⁾ ซูเราะฮ์อาลิอิมรอน 3:12 ⁽⁵⁾ ซูเราะฮ์อัล-ฟุรกอน 25:12 ⁽⁶⁾ ซูเราะฮ์อัล-อันอาม 6:27 ⁽⁷⁾ ซูเราะฮ์อัล-กะฮ์ฟี 18:53

فَٱدْخُلُوٓا۟ أَبْوَٰبَ جَهَنَّمَ خَـٰلِدِينَ فِيهَا ۖ فَلَبِئْسَ مَثْوَى ٱلْمُتَكَبِّرِينَ ﴿٢٩﴾

فَوَرَبِّكَ لَنَحْشُرَنَّهُمْ وَٱلشَّيَـٰطِينَ ثُمَّ لَنُحْضِرَنَّهُمْ حَوْلَ جَهَنَّمَ جِثِيًّا ﴿٦٨﴾ ثُمَّ لَنَنزِعَنَّ مِن كُلِّ شِيعَةٍ أَيُّهُمْ أَشَدُّ عَلَى ٱلرَّحْمَـٰنِ عِتِيًّا ﴿٦٩﴾ ثُمَّ لَنَحْنُ أَعْلَمُ بِٱلَّذِينَ هُمْ أَوْلَىٰ بِهَا صِلِيًّا ﴿٧٠﴾ وَإِن مِّنكُمْ إِلَّا وَارِدُهَا ۚ كَانَ عَلَىٰ رَبِّكَ حَتْمًا مَّقْضِيًّا ﴿٧١﴾ ثُمَّ نُنَجِّى ٱلَّذِينَ ٱتَّقَوا۟ وَّنَذَرُ ٱلظَّـٰلِمِينَ فِيهَا جِثِيًّا ﴿٧٢﴾

7- เมื่อนั้น พวกเขาจะถูกสั่งให้เข้าสู่ไฟนรกและสู่ความกริ้วของพระผู้ทรงอำนาจ ในสภาพที่ต่ำต้อยและขาดทุน «ดังนั้น พวกเจ้าจงเข้าประตูต่าง ๆ ของนรกญะฮันนัมเถิด โดยพำนักอยู่ในนั้นตลอดกาล ช่างเลวร้ายจริง ๆ ที่พำนักของบรรดาผู้หยิ่งยโส» (ซูเราะฮ์อัน-นะห์ล 16:29)⁽¹⁾ และจะไม่มีผู้ใดรอดพ้นจากไฟนรก ทั้งญินและมนุษย์ นอกจากบรรดาผู้ยำเกรงที่ศรัทธาต่ออัลลอฮ์ เชื่อมั่นต่อบรรดาเราะซูล และปฏิบัติตามสิ่งที่ถูกประทานลงมาแก่พวกเขาจากพระเจ้าของพวกเขา «ดังนั้น ขอสาบานด้วยพระเจ้าของเจ้า แน่นอนเราจะชุมนุมพวกเขาพร้อมกับบรรดาชัยฏอน แล้วเราจะนำพวกเขามาอยู่รอบนรกญะฮันนัมในสภาพคุกเข่า แล้วแน่นอนเราจะดึงออกมาจากทุกกลุ่ม ผู้ที่ดื้อด้านต่อพระผู้ทรงกรุณาปรานียิ่งที่สุดในหมู่พวกเขา แล้วแน่นอนเราย่อมรู้ดียิ่งถึงบรรดาผู้ที่สมควรยิ่งกว่าที่จะถูกเผาในนั้น และไม่มีผู้ใดในหมู่พวกเจ้า เว้นแต่จะต้องผ่านมันไป นั่นเป็นสิ่งที่ถูกกำหนดไว้อย่างแน่นอนแล้วจากพระเจ้าของเจ้า แล้วเราจะช่วยบรรดาผู้ที่ยำเกรงให้รอดพ้น และเราจะปล่อยบรรดาผู้อธรรมไว้ในนั้นในสภาพคุกเข่า» (ซูเราะฮ์มัรยัม 19:68-72)⁽²⁾

ซัยยิด กุฏบ์ ขออัลลอฮ์ตะอาลาทรงเมตตาท่าน กล่าวไว้ในการอธิบายอายะฮ์เหล่านี้ว่า

فَوَرَبِّكَ لَنَحْشُرَنَّهُمْ

لَنَحْشُرَنَّهُمْ وَٱلشَّيَـٰطِينَ

ثُمَّ لَنُحْضِرَنَّهُمْ حَوْلَ جَهَنَّمَ جِثِيًّا ﴿٦٨﴾

ثُمَّ لَنَنزِعَنَّ مِن كُلِّ شِيعَةٍ أَيُّهُمْ أَشَدُّ عَلَى ٱلرَّحْمَـٰنِ عِتِيًّا ﴿٦٩﴾

"อัลลอฮ์ทรงสาบานด้วยพระองค์เอง ซึ่งเป็นการสาบานที่ยิ่งใหญ่และสูงส่งที่สุด ว่าพวกเขาจะถูกชุมนุมหลังความตาย นี่จึงเป็นเรื่องที่ถูกตัดสินเด็ดขาดแล้ว «ดังนั้น ขอสาบานด้วยพระเจ้าของเจ้า แน่นอนเราจะชุมนุมพวกเขา» และพวกเขาจะไม่ได้อยู่ตามลำพัง «แน่นอนเราจะชุมนุมพวกเขาพร้อมกับบรรดาชัยฏอน» (ซูเราะฮ์มัรยัม 19:68)⁽³⁾ พวกเขากับบรรดาชัยฏอนจึงเหมือนกัน และบรรดาชัยฏอนนั้นคือผู้ที่กระซิบกระซาบยุยงให้ปฏิเสธ ระหว่างทั้งสองฝ่ายมีความสัมพันธ์ในฐานะผู้ตามกับผู้ถูกตาม ผู้นำกับผู้ถูกนำ... ณ ตรงนี้ อายะฮ์ได้วาดภาพที่สัมผัสได้ ขณะที่พวกเขาคุกเข่าอยู่รอบนรกญะฮันนัม เป็นการคุกเข่าแห่งความอัปยศและความต่ำต้อย «แล้วเราจะนำพวกเขามาอยู่รอบนรกญะฮันนัมในสภาพคุกเข่า» (ซูเราะฮ์มัรยัม 19:68)⁽⁴⁾ ซึ่งเป็นภาพที่น่าสะพรึงกลัว หมู่ชนมากมายเหล่านี้ที่ไม่อาจนับจำนวนได้ ถูกชุมนุมและถูกนำมายังนรกญะฮันนัม คุกเข่าอยู่รอบมัน ได้ประจักษ์ถึงความน่าหวาดกลัวของมัน ความร้อนของมันแผดเผาพวกเขา และพวกเขาเฝ้ารออยู่ทุกขณะว่าจะถูกจับโยนลงไปในนั้น ขณะที่พวกเขาคุกเข่าอยู่บนหัวเข่าของตนด้วยความต่ำต้อยและหวาดผวา... นี่คือฉากแห่งความอัปยศสำหรับบรรดาผู้กดขี่และผู้หยิ่งยโส ตามด้วยฉากแห่งการดึงกระชากผู้ที่ดื้อด้านและกดขี่ยิ่งกว่าผู้อื่น «แล้วแน่นอนเราจะดึงออกมาจากทุกกลุ่ม ผู้ที่ดื้อด้านต่อพระผู้ทรงกรุณาปรานียิ่งที่สุดในหมู่พวกเขา» (ซูเราะฮ์มัรยัม 19:69)⁽⁵⁾ ในถ้อยคำนี้มีความหนักแน่นรุนแรง เพื่อวาดภาพด้วยร่มเงาและสำเนียงเสียงของมัน...

⁽¹⁾ ซูเราะฮ์อัน-นะห์ล : 29 ⁽²⁾ ซูเราะฮ์มัรยัม : 68-72 ⁽³⁾ ซูเราะฮ์มัรยัม : 68 ⁽⁴⁾ ซูเราะฮ์มัรยัม : 68 ⁽⁵⁾ ซูเราะฮ์มัรยัม : 69

เป็นภาพของการกระชากออกมานี้ แล้วตามมาด้วยภาพของการเหวี่ยงลงสู่ไฟนรก อันเป็นการเคลื่อนไหวที่จินตนาการเป็นผู้เติมให้สมบูรณ์

ثُمَّ لَنَحْنُ أَعْلَمُ بِٱلَّذِينَ هُمْ أَوْلَىٰ بِهَا صِلِيًّا ﴿٧٠﴾

แท้จริงอัลลอฮ์ทรงรู้ดียิ่งว่าใครเหล่านั้นที่สมควรยิ่งกว่าที่จะเข้าไปเผาไหม้ในนรก ดังนั้นจะไม่มีผู้ใดถูกเลือกเอาไปอย่างสุ่มสี่สุ่มห้าจากฝูงชนมากมายที่นับไม่ถ้วนเหล่านี้ ซึ่งอัลลอฮ์ทรงนับไว้แล้วทีละคนทีละคน: «แล้วแน่นอน เรารู้ดียิ่งถึงบรรดาผู้ที่สมควรยิ่งกว่าที่จะเข้าไปเผาไหม้ในนั้น»⁽¹⁾ พวกเขาจึงเป็นผู้ที่ถูกคัดเลือกให้เป็นแนวหน้าของบรรดาผู้ที่ถูกเหวี่ยงลงไป⁽²⁾

وَإِن مِّنكُمْ إِلَّا وَارِدُهَا

ياليت أمي لم تلدني

أخبرنا الله أنا واردوها ، ولم نخبر أنا صادرون عنها

อายะฮ์นี้ «และไม่มีผู้ใดในหมู่พวกเจ้า เว้นแต่จะต้องผ่านเข้าไปยังมัน»⁽³⁾ ได้เปลี่ยนแปลงสภาพของบรรดาคนศอลิห์ (ผู้มีคุณธรรม) มันทำให้ค่ำคืนของพวกเขาต้องอดหลับอดนอน ทำให้ความสุขสงบของการดำเนินชีวิตของพวกเขาขุ่นมัว ทำให้พวกเขาไม่อาจหัวเราะ และไม่อาจรื่นรมย์กับความปรารถนาทั้งหลาย อิบนุกะษีรได้กล่าวไว้ว่า อบูมัยสะเราะฮ์นั้น เมื่อใดที่เขาเข้านอน เขาจะกล่าวว่า "โอ้ หากแม่ของฉันไม่ได้ให้กำเนิดฉันมาก็คงดี" แล้วเขาก็ร้องไห้ มีผู้ถามเขาว่า "อะไรทำให้ท่านร้องไห้ โอ้ อบูมัยสะเราะฮ์" เขาตอบว่า "อัลลอฮ์ทรงบอกเราว่า เราจะต้องผ่านเข้าไปยังมัน แต่เรายังไม่ได้รับการบอกว่าเราจะได้ออกมาจากมัน"

هل أتاك أنك وارد النار ؟ قال : نعم ، قال : فهل أتاك أنك صادر عنها ؟ قال : لا ، قال : ففيم الضحك ؟

อับดุลลอฮ์ บิน อัล-มุบาร็อก รายงานจากอัล-หะสัน อัล-บัศรีย์ว่า มีชายคนหนึ่งกล่าวแก่พี่น้องของเขาว่า "มีข่าวมาถึงท่านแล้วหรือไม่ว่า ท่านจะต้องผ่านเข้าไปยังไฟนรก" เขาตอบว่า "ใช่" ชายผู้นั้นถามต่อว่า "แล้วมีข่าวมาถึงท่านหรือไม่ว่า ท่านจะได้ออกมาจากมัน" เขาตอบว่า "ไม่" ชายผู้นั้นจึงกล่าวว่า "แล้วจะหัวเราะไปทำไมเล่า" ผู้รายงานกล่าวว่า หลังจากนั้นไม่มีใครเห็นเขาหัวเราะอีกเลย จนกระทั่งเขากลับไปพบอัลลอฮ์

أما أنا وأنت يا أبا راشد فسنردها ، فانظر هل نصدر عنها أم لا ؟

และอิบนุอับบาส (ร.ฎ.) ได้กล่าวแก่ชายคนหนึ่งที่สนทนาโต้ตอบกับท่านว่า "สำหรับฉันและท่าน โอ้ อบูรอชิด เราทั้งสองจะต้องผ่านเข้าไปยังมันอย่างแน่นอน ดังนั้นจงพิจารณาดูเถิดว่า เราจะได้ออกมาจากมันหรือไม่"⁽⁴⁾

⁽¹⁾ (ซูเราะฮ์มัรยัม 19:70) ⁽²⁾ ฟี ซิลาลิลกุรอาน (4/2317) ⁽³⁾ (ซูเราะฮ์มัรยัม 19:71) ⁽⁴⁾ ตัฟซีร อิบนุกะษีร (4/476)

บทที่สาม

การข้ามสะพานอัศ-ศิรอฏของบรรดาผู้ศรัทธา และการที่บรรดาผู้ศรัทธาแยกพ้นจากพวกมุนาฟิก

جَهَنَّمَ يَصْلَوْنَهَا ۖ وَبِئْسَ ٱلْقَرَارُ ﴿٢٩﴾

أين يكون الناس يوم تبدل الأرض غير الأرض والسموات؟

هم في الظلمة دون الجسر

เมื่อพวกกาฟิรผู้ปฏิเสธและพวกมุชริกผู้หลงผิดถูกนำไปยังที่พำนักแห่งความพินาศ คือ «นรกญะฮันนัม ซึ่งพวกเขาจะเข้าไปเผาไหม้อยู่ในนั้น และมันเป็นที่พำนักอันชั่วช้ายิ่ง» (ซูเราะฮ์อิบรอฮีม 14:28-29) ก็จะเหลืออยู่ในลานแห่งวันกิยามะฮ์เพียงผู้ปฏิบัติตามบรรดาเราะซูลที่ยึดมั่นในเตาฮีด ในหมู่พวกเขามีผู้ที่กระทำบาปและฝ่าฝืน และมีพวกมุนาฟิกปะปนอยู่ด้วย แล้วความมืดก็จะถูกทอดลงมาปกคลุมพวกเขาก่อนถึงสะพาน ดังที่ปรากฏในหะดีษซึ่งมุสลิมรายงานไว้ในเศาะฮีหฺของท่าน จากท่านหญิงอาอิชะฮ์ (ร.ฎ.) ว่า ท่านเราะซูล ﷺ ถูกถามว่า "ผู้คนจะอยู่ที่ใดในวันที่แผ่นดินถูกเปลี่ยนเป็นแผ่นดินอื่น และชั้นฟ้าทั้งหลายก็ถูกเปลี่ยนด้วย?" ท่านตอบว่า «พวกเขาจะอยู่ในความมืดก่อนถึงสะพาน»

يجمع الله الناس يوم القيامة

فمنهم من يعطى نوره مثل الجبل بين يديه، ومنهم من يعطى نوره فوق ذلك، ومنهم من يعطى نوره مثل النخلة بيمينه، ومنهم من يعطى دون ذلك بيمينه، حتى يكون آخر من يعطى نوره في إبهام قدمه، يضيء مرة ويطفأ أخرى، إذا أضاء قدم قدمه، وإذا أطفأ قام، قال: فيمر ويمرون على الصراط، والصراط كحد السيف دحض مزلة، ويقال لهم: امضوا على قدر نوركم، فمنهم من يمر كانقضاض الكوكب، ومنهم من يمر

ผู้อธิบายตำราอัฏ-เฏาะหาวิยะฮ์⁽¹⁾ กล่าวว่า "ณ จุดนี้เองที่พวกมุนาฟิกจะแยกออกจากบรรดาผู้ศรัทธา พวกเขาจะล้าหลังตามไม่ทัน บรรดาผู้ศรัทธาจะล้ำหน้าพวกเขาไป และจะมีกำแพงมากั้นระหว่างพวกเขา ซึ่งกีดขวางมิให้พวกมุนาฟิกไปถึงบรรดาผู้ศรัทธาได้ อัล-บัยฮะกีย์รายงานด้วยสายรายงานของท่าน จากมัสรูก จากท่านอับดุลลอฮ์ (ร.ฎ.) ว่า «อัลลอฮ์จะทรงรวบรวมมนุษย์ในวันกิยามะฮ์...» จนกระทั่งท่านกล่าวว่า «ในหมู่พวกเขามีผู้ที่ได้รับรัศมีเท่าภูเขาอยู่เบื้องหน้า บางคนได้รับรัศมีมากกว่านั้น บางคนได้รับรัศมีเท่าต้นอินทผลัมอยู่ทางขวามือ บางคนได้รับน้อยกว่านั้นอยู่ทางขวามือ จนกระทั่งคนสุดท้ายได้รับรัศมีอยู่ที่นิ้วโป้งเท้า มันสว่างขึ้นครั้งหนึ่งแล้วดับลงอีกครั้งหนึ่ง เมื่อมันสว่างเขาก็ก้าวเท้าออกไป และเมื่อมันดับเขาก็หยุดยืนอยู่กับที่» ท่านกล่าวว่า «แล้วเขาและพวกเขาก็จะข้ามสะพานอัศ-ศิรอฏ ซึ่งสะพานนั้นคมดุจคมดาบ ลื่นและชวนให้พลัดตก และจะมีเสียงกล่าวแก่พวกเขาว่า 'จงผ่านไปตามขนาดรัศมีของพวกเจ้าเถิด' ในหมู่พวกเขามีผู้ที่ข้ามไปดุจดาวตก บางคนข้ามไป…

⁽¹⁾ ชัรหุ อัฏ-เฏาะหาวิยะฮ์ หน้า 470

كالريح ، ومنهم من يمر كالطرف ، ومنهم من يمر كشدّ الرَّجل ، يرمل رملا على قدر أعمالهم ، حتى يمر الذي نوره على إبهام قدمه ، تخرُّ يدٌ ، وتعلق يد ، وتخر رجل وتعلق رجل ، وتصيب جوانبه النار ، فيخلصون فإذا خلصوا ، قالوا : الحمد لله الذي نجانا منك ، بعد أن أراناك ، لقد أعطانا مالم يعط أحد »

ดั่งลม บางคนผ่านไปดั่งการกะพริบตา บางคนผ่านไปดั่งการวิ่งเร็วของบุรุษ พวกเขาจะวิ่งไปตามระดับการงานของพวกเขา จนกระทั่งผู้ที่มีรัศมีอยู่เพียงที่หัวแม่เท้าผ่านไป มือข้างหนึ่งร่วงหล่น มือข้างหนึ่งเกาะไว้ได้ เท้าข้างหนึ่งร่วงหล่น เท้าข้างหนึ่งเกาะไว้ได้ และไฟนรกก็แผดเผาตามด้านข้างของเขา แล้วพวกเขาก็รอดพ้นไปได้ เมื่อพวกเขารอดพ้นแล้ว พวกเขากล่าวว่า มวลการสรรเสริญเป็นของอัลลอฮ์ผู้ทรงช่วยให้เรารอดพ้นจากเจ้า หลังจากที่พระองค์ทรงให้เราได้เห็นเจ้าแล้ว แน่แท้พระองค์ได้ประทานแก่เราในสิ่งที่ไม่เคยประทานแก่ผู้ใดมาก่อน»⁽¹⁾

อัลลอฮ์ ผู้ทรงสัจธรรม ตะบาเราะกะ วะตะอาลา ได้ทรงบอกเล่าแก่เราถึงภาพเหตุการณ์ที่บรรดาผู้ศรัทธาข้ามผ่านอัศ-ศิรอฏ โดยตรัสว่า

يَوْمَ تَرَى ٱلْمُؤْمِنِينَ وَٱلْمُؤْمِنَـٰتِ يَسْعَىٰ نُورُهُم بَيْنَ أَيْدِيهِمْ وَبِأَيْمَـٰنِهِم بُشْرَىٰكُمُ ٱلْيَوْمَ جَنَّـٰتٌ تَجْرِى مِن تَحْتِهَا ٱلْأَنْهَـٰرُ خَـٰلِدِينَ فِيهَا ۚ ذَٰلِكَ هُوَ ٱلْفَوْزُ ٱلْعَظِيمُ ﴿١٢﴾ يَوْمَ يَقُولُ ٱلْمُنَـٰفِقُونَ وَٱلْمُنَـٰفِقَـٰتُ لِلَّذِينَ ءَامَنُوا۟ ٱنظُرُونَا نَقْتَبِسْ مِن نُّورِكُمْ قِيلَ ٱرْجِعُوا۟ وَرَآءَكُمْ فَٱلْتَمِسُوا۟ نُورًا فَضُرِبَ بَيْنَهُم بِسُورٍ لَّهُۥ بَابٌۢ بَاطِنُهُۥ فِيهِ ٱلرَّحْمَةُ وَظَـٰهِرُهُۥ مِن قِبَلِهِ ٱلْعَذَابُ ﴿١٣﴾ يُنَادُونَهُمْ أَلَمْ نَكُن مَّعَكُمْ ۖ قَالُوا۟ بَلَىٰ وَلَـٰكِنَّكُمْ فَتَنتُمْ أَنفُسَكُمْ وَتَرَبَّصْتُمْ وَٱرْتَبْتُمْ وَغَرَّتْكُمُ ٱلْأَمَانِىُّ حَتَّىٰ جَآءَ أَمْرُ ٱللَّهِ وَغَرَّكُم بِٱللَّهِ ٱلْغَرُورُ ﴿١٤﴾ فَٱلْيَوْمَ لَا يُؤْخَذُ مِنكُمْ فِدْيَةٌ وَلَا مِنَ ٱلَّذِينَ كَفَرُوا۟ ۚ مَأْوَىٰكُمُ ٱلنَّارُ ۖ هِىَ مَوْلَىٰكُمْ ۖ وَبِئْسَ ٱلْمَصِيرُ ﴿١٥﴾

«วันที่เจ้าจะเห็นบรรดาผู้ศรัทธาชายและบรรดาผู้ศรัทธาหญิง รัศมีของพวกเขาส่องสว่างอยู่เบื้องหน้าและทางด้านขวาของพวกเขา (จะมีเสียงกล่าวแก่พวกเขาว่า) ข่าวดีสำหรับพวกท่านในวันนี้คือสวนสวรรค์หลายแห่ง ซึ่งมีแม่น้ำหลายสายไหลอยู่เบื้องล่าง พวกท่านจะพำนักอยู่ในนั้นตลอดกาล นั่นคือชัยชนะอันยิ่งใหญ่ วันที่บรรดามุนาฟิกชายและบรรดามุนาฟิกหญิงจะกล่าวแก่บรรดาผู้ศรัทธาว่า โปรดรอพวกเราด้วย เพื่อเราจะได้อาศัยแสงสว่างจากรัศมีของพวกท่าน จะมีเสียงกล่าวว่า จงกลับไปข้างหลังของพวกเจ้าเถิด แล้วจงแสวงหาแสงสว่างเอาเอง แล้วกำแพงหนึ่งก็ถูกตั้งขึ้นกั้นระหว่างพวกเขา ซึ่งมีประตูอยู่ ด้านในของมันมีความเมตตา และด้านนอกของมันมีการลงโทษ พวกเขาจะร้องเรียกบรรดาผู้ศรัทธาว่า พวกเรามิได้อยู่ร่วมกับพวกท่านดอกหรือ? บรรดาผู้ศรัทธาตอบว่า ใช่แล้ว แต่ทว่าพวกท่านได้ทำให้ตัวของพวกท่านเองตกอยู่ในฟิตนะฮ์ พวกท่านรอคอย (ความพินาศของผู้ศรัทธา) พวกท่านสงสัย และความเพ้อฝันได้หลอกลวงพวกท่าน จนกระทั่งพระบัญชาของอัลลอฮ์มาถึง และผู้หลอกลวง (ชัยฏอน) ได้หลอกลวงพวกท่านให้หลงผิดเกี่ยวกับอัลลอฮ์ ดังนั้นวันนี้จะไม่มีการรับค่าไถ่ใด ๆ จากพวกท่าน และจากบรรดาผู้ปฏิเสธศรัทธา ที่พำนักของพวกท่านคือนรก มันคือที่คู่ควรแก่พวกท่าน และมันเป็นที่กลับไปที่ชั่วร้ายยิ่ง» (ซูเราะฮ์อัล-หะดีด 57:12-15)⁽²⁾

ผู้ทรงสัจธรรมทรงบอกว่า บรรดาผู้ศรัทธาชายและผู้ศรัทธาหญิงที่ได้รับแสงสว่างจากศาสนาอันยิ่งใหญ่นี้ในโลกดุนยา และดำเนินชีวิตอยู่ภายใต้แสงของมันนั้น จะได้รับรัศมีในวันกิยามะฮ์ ซึ่งจะส่องให้เห็นหนทางที่นำไปสู่สวนสวรรค์อันเปี่ยมด้วยความสุข และจะทำให้พวกเขาปลอดภัยจากการสะดุดล้มและการลื่นไถลบนเส้นทางที่ลื่นและชวนให้พลัดตก ณ ที่นั่นพวกเขาจะได้รับข่าวดีด้วยสวนสวรรค์อันเปี่ยมด้วยความสุข ส่วนบรรดามุนาฟิกที่เคยอ้างในโลกดุนยาว่าพวกเขาอยู่ร่วมกับบรรดาผู้ศรัทธาและเป็นส่วนหนึ่งของพวกเขา แต่แท้จริงแล้วพวกเขาแยกออกห่างจากบรรดาผู้ศรัทธา จะถูกริดรอนรัศมีนั้นไป พวกเขาจะไม่ได้รับการชี้นำ

⁽¹⁾ เชคนาศิร (อัล-อัลบานีย์) กล่าวไว้ในการตัครีจหะดีษของหนังสือ ชัรห์อัฏ-เฏาะหาวิยะฮ์ (470) ว่า «เศาะหีหฺ บันทึกโดยอัล-หากิม และข้าพเจ้าคิดว่าอัล-บัยฮะกีย์ได้รายงานไว้จากสายรายงานของเขา อัล-หากิมกล่าวว่า "เศาะหีหฺตามเงื่อนไขของเชคทั้งสอง (อัล-บุคอรีย์และมุสลิม)" และอัษ-ษะฮะบีย์ก็เห็นพ้องด้วย» เชคได้อธิบายว่า ผู้รายงานคนหนึ่งในสายรายงานนี้มีความอ่อน อีกทั้งยังเป็นมุดัลลิส แต่ก็มีผู้รายงานอื่นสนับสนุน และเขาได้ระบุชัดเจนว่าได้ยินมาโดยตรง (ตะห์ดีษ) ดังนั้นหะดีษนี้จึงเศาะหีหฺ

⁽²⁾ ซูเราะฮ์อัล-หะดีด : 12-15

…ด้วยทางนำของพวกเขา และไม่ได้เดินตามหนทางแห่งแสงสว่างของพวกเขา ดังที่พวกเขาได้กีดกันตนเองในโลกดุนยาจากแสงสว่างแห่งอัลกุรอานอันยิ่งใหญ่ ดังนั้น พวกมุนาฟิกจึงขอร้องให้บรรดาผู้มีอีมานรอพวกเขา เพื่อพวกเขาจะได้อาศัยแสงสว่างจากแสงของผู้ศรัทธา และ ณ ที่นั้นเองพวกเขาจะถูกหลอกลวง ดังที่พวกเขาเคยหลอกลวงบรรดาผู้ศรัทธาในโลกดุนยา และจะมีเสียงกล่าวแก่พวกเขาว่า จงกลับไปข้างหลังของพวกท่าน แล้วจงแสวงหาแสงสว่างเอาเองเถิด ด้วยเหตุนี้ พวกมุนาฟิกจึงถอยกลับไปข้างหลัง ส่วนบรรดาผู้ศรัทธาก็มุ่งหน้าไปข้างหน้า เมื่อทั้งสองฝ่ายแยกออกจากกันแล้ว อัลลอฮ์ก็ทรงตั้งกำแพงขึ้นกั้นระหว่างพวกเขา โดยกำแพงนั้นมีประตูบานหนึ่ง ด้านในมีความเมตตา และด้านนอกทางฝั่งของมันมีการลงโทษ แล้วบั้นปลายของบรรดาผู้ศรัทธาทั้งชายและหญิงคือสวรรค์ ส่วนบั้นปลายของบรรดามุนาฟิกทั้งชายและหญิงคือนรก

يَوْمَ لَا يُخْزِي اللَّهُ النَّبِيَّ وَالَّذِينَ آمَنُوا مَعَهُ ۖ نُورُهُمْ يَسْعَىٰ بَيْنَ أَيْدِيهِمْ وَبِأَيْمَانِهِمْ يَقُولُونَ رَبَّنَا أَتْمِمْ لَنَا نُورَنَا وَاغْفِرْ لَنَا ۖ إِنَّكَ عَلَىٰ كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ ﴿٨﴾

และอัลลอฮ์ผู้ทรงสัจจะได้ทรงแจ้งไว้ว่า ดุอาอ์ของบรรดาผู้ศรัทธาในขณะที่แสงสว่างของพวกเขาเคลื่อนไปข้างหน้าและทางด้านขวาของพวกเขานั้นคือ (โอ้พระผู้เป็นเจ้าของเรา ขอพระองค์ทรงทำให้แสงสว่างของเราสมบูรณ์แก่เราด้วยเถิด) พระองค์ตรัสว่า «วันที่อัลลอฮ์จะไม่ทรงทำให้ท่านนบีและบรรดาผู้ศรัทธาที่อยู่ร่วมกับเขาต้องได้รับความอัปยศ แสงสว่างของพวกเขาจะเคลื่อนไปข้างหน้าและทางด้านขวาของพวกเขา พวกเขาจะกล่าวว่า โอ้พระผู้เป็นเจ้าของเรา ขอพระองค์ทรงทำให้แสงสว่างของเราสมบูรณ์แก่เรา และทรงอภัยโทษแก่เราด้วยเถิด แท้จริงพระองค์ทรงมีอำนาจเหนือทุกสิ่ง» (ซูเราะฮ์อัต-ตะห์รีม 66:8)⁽¹⁾

มุญาฮิด อัฎ-ฎ็อหหาก อัล-หะซัน อัล-บัศรีย์ และท่านอื่น ๆ กล่าวว่า "นี่คือสิ่งที่บรรดาผู้ศรัทธาจะกล่าวในวันกิยามะฮ์ เมื่อพวกเขาเห็นว่าแสงสว่างของพวกมุนาฟิกได้ดับลงแล้ว"⁽²⁾

⁽¹⁾ ซูเราะฮ์อัต-ตะห์รีม : 8 ⁽²⁾ ตัฟซีรอิบนุกะษีร : 7/61

บทที่สี่

ผู้ที่ข้ามสะพานศิรอฏคือบรรดาผู้ศรัทธา มิใช่บรรดาผู้ตั้งภาคี

หะดีษต่าง ๆ ที่เราได้นำเสนอมาบ่งชี้ว่า บรรดาประชาชาติผู้ปฏิเสธศรัทธาจะติดตามสิ่งที่พวกเขาเคยเคารพสักการะ ซึ่งเป็นพระเจ้าจอมปลอม แล้วพระเจ้าเหล่านั้นก็จะนำพาบรรดาผู้สักการะไปจนกระทั่งพาพวกเขาดิ่งลงสู่นรก หลังจากนั้นจะเหลือเพียงบรรดาผู้ศรัทธา ซึ่งในหมู่พวกเขามีพวกมุนาฟิก (ผู้กลับกลอก) และบรรดาผู้ศรัทธาที่ฝ่าฝืน คนเหล่านี้แหละคือผู้ที่สะพานศิรอฏจะถูกตั้งขึ้นสำหรับพวกเขา

ข้าพเจ้าไม่พบในตำราของบรรดาผู้รู้ว่ามีผู้ใดตระหนักถึงสิ่งที่เราได้สรุปไว้ ว่าสะพานศิรอฏนั้นมีไว้สำหรับบรรดาผู้ศรัทธาเท่านั้น มิใช่สำหรับผู้อื่นจากพวกผู้ปฏิเสธศรัทธาที่ตั้งภาคีและพวกผู้ปฏิเสธพระเจ้า นอกจากอิบนุเราะญับ อัล-ฮัมบะลีย์ ขออัลลอฮ์ตะอาลาทรงเมตตาท่าน โดยท่านได้กล่าวไว้ในหนังสือของท่าน "อัต-ตัคฺวีฟ มินัน-นาร" ว่า «พึงรู้เถิดว่า มนุษย์นั้นแบ่งออกเป็นผู้ศรัทธาซึ่งเคารพสักการะอัลลอฮ์แต่เพียงพระองค์เดียว ไม่ตั้งภาคีสิ่งใดต่อพระองค์ และผู้ตั้งภาคีซึ่งเคารพสักการะสิ่งอื่นร่วมกับอัลลอฮ์ ส่วนบรรดาผู้ตั้งภาคีนั้น พวกเขาจะไม่ได้ข้ามสะพานศิรอฏ หากแต่พวกเขาจะตกลงไปในนรกก่อนที่สะพานศิรอฏจะถูกวางลง»⁽¹⁾ และท่านได้นำเสนอหะดีษบางบทที่เราได้นำเสนอมา ซึ่งในจำนวนนั้นมีหะดีษของอบูสะอีด อัล-คุดรีย์ (ร.ฎ.) ที่มีอยู่ในเศาะฮีหฺทั้งสองเล่ม จากนั้นท่านกล่าวว่า «หะดีษบทนี้ชัดเจนว่า ทุกคนที่แสดงออกถึงการเคารพสักการะสิ่งอื่นนอกจากอัลลอฮ์ เช่น อัล-มะซีหฺและอุซัยร์ จากหมู่ชาวคัมภีร์ เขาจะถูกนับรวมเข้ากับบรรดาผู้ตั้งภาคีในการตกลงไปในนรกก่อนการตั้งสะพานศิรอฏ เพียงแต่ว่าบรรดาผู้เคารพสักการะรูปเจว็ด ดวงอาทิตย์ ดวงจันทร์ และสิ่งอื่น ๆ จากหมู่ผู้ตั้งภาคีนั้น แต่ละกลุ่มของพวกเขาจะติดตามสิ่งที่พวกเขาเคยเคารพสักการะในโลกดุนยา แล้วพวกเขาก็จะลงสู่นรกพร้อมกับสิ่งที่พวกเขาสักการะเป็นอันดับแรก และอัลกุรอานได้บ่งชี้ถึงความหมายนี้ไว้ในพระดำรัสของอัลลอฮ์ตะอาลาเกี่ยวกับเรื่องของฟิรเอาน์ว่า:

⁽¹⁾ อัต-ตัคฺวีฟ มินัน-นาร หน้า 187

يَقْدُمُ قَوْمَهُۥ يَوْمَ ٱلْقِيَـٰمَةِ فَأَوْرَدَهُمُ ٱلنَّارَ ۖ وَبِئْسَ ٱلْوِرْدُ ٱلْمَوْرُودُ ﴿٩٨﴾

«เขาจะนำหน้าพวกพ้องของเขาในวันกิยามะฮ์ แล้วนำพวกเขาลงสู่ไฟนรก และช่างเลวร้ายยิ่งนักซึ่งสถานที่ที่พวกเขาถูกนำลงไปนั้น»⁽¹⁾ ส่วนผู้ที่เคารพบูชาอัล-มะซีห์และอุซัยร์จากบรรดาชาวคัมภีร์นั้น พวกเขาจะยังคงหลงเหลืออยู่พร้อมกับบรรดาผู้นับถือศาสนาต่าง ๆ ที่อ้างตนว่าสังกัดอยู่กับบรรดานบี จากนั้นพวกเขาจึงจะถูกนำลงสู่ไฟนรกหลังจากนั้น

และมีรายงานในหะดีษอีกบทหนึ่งว่า ผู้ที่เคยเคารพบูชาอัล-มะซีห์นั้น ชัยฏอนของอัล-มะซีห์จะปรากฏตัวต่อหน้าพวกเขา แล้วพวกเขาก็จะติดตามมันไป และเช่นเดียวกันกับผู้ที่เคยเคารพบูชาอุซัยร์ ส่วนในหะดีษเรื่องศูร (แตร) ระบุว่า จะมีมะลาอิกะฮ์องค์หนึ่งปรากฏตัวต่อพวกเขาในรูปลักษณ์ของอัล-มะซีห์ และมะลาอิกะฮ์อีกองค์หนึ่งในรูปลักษณ์ของอุซัยร์ หลังจากนั้นจะไม่มีผู้ใดหลงเหลืออยู่ นอกจากผู้ที่เคารพภักดีต่ออัลลอฮ์องค์เดียวตามที่ปรากฏภายนอก ไม่ว่าเขาจะเป็นผู้สัจจริงหรือเป็นมุนาฟิกก็ตาม ทั้งจากประชาชาตินี้และประชาชาติอื่น ๆ จากนั้นบรรดามุนาฟิกจะถูกแยกออกจากบรรดาผู้ศรัทธา ด้วยการที่พวกเขาไม่อาจสุญูดได้ และพวกเขายังถูกแยกออกจากบรรดาผู้ศรัทธาด้วยรัศมีที่ถูกแจกจ่ายให้แก่บรรดาผู้ศรัทธาอีกด้วย»⁽²⁾

และนี่คือทัศนะที่ถูกต้องเที่ยงตรงจากผู้กล่าว ขออัลลอฮ์ทรงเมตตาท่าน

⁽¹⁾ ซูเราะฮ์ฮูด 11:98 ⁽²⁾ อัต-ตัควีฟ มินันนาร หน้า 188

บทที่ห้า: ความหมายของการลงสู่ไฟนรก (อัล-วุรูด)

وَإِن مِّنكُمْ إِلَّا وَارِدُهَا ۚ كَانَ عَلَىٰ رَبِّكَ حَتْمًا مَّقْضِيًّا ﴿٧١﴾

يَقْدُمُ قَوْمَهُۥ يَوْمَ ٱلْقِيَـٰمَةِ فَأَوْرَدَهُمُ ٱلنَّارَ

وَنَسُوقُ ٱلْمُجْرِمِينَ إِلَىٰ جَهَنَّمَ وِرْدًا ﴿٨٦﴾

لَوْ كَانَ هَـٰٓؤُلَآءِ ءَالِهَةً مَّا وَرَدُوهَا

وَإِن مِّنكُمْ إِلَّا وَارِدُهَا

นักวิชาการบางท่านมีความเห็นว่า ความหมายของการลงสู่ไฟนรกที่ถูกกล่าวถึงในคำตรัสของอัลลอฮ์ ตะอาลา ที่ว่า «และไม่มีผู้ใดในหมู่พวกเจ้า เว้นแต่จะต้องลงไปยังมัน (นรก) นั่นเป็นสิ่งที่ถูกกำหนดและตัดสินไว้แล้วอย่างแน่นอน ณ พระเจ้าของเจ้า»⁽¹⁾ คือการเข้าไปในไฟนรก นี่คือทัศนะของอิบนุอับบาส (ร.ฎ.)⁽²⁾ ท่านใช้คำตรัสของอัลลอฮ์ ตะอาลา เกี่ยวกับฟิรเอาน์เป็นหลักฐานยืนยันทัศนะนี้ว่า «เขาจะนำหน้ากลุ่มชนของเขาในวันกิยามะฮ์ แล้วนำพวกเขาลงสู่ไฟนรก»⁽³⁾ รวมถึงคำตรัสของพระองค์ว่า «และเราจะต้อนบรรดาผู้กระทำผิดไปสู่นรกญะฮันนัมในสภาพที่กระหายน้ำ»⁽⁴⁾ และคำตรัสของพระองค์ว่า «หากพวกเหล่านี้เป็นพระเจ้าจริง พวกเขาก็คงไม่ได้ลงไปในมัน»⁽⁵⁾ มุสลิม อัล-อะอ์วัร ได้รายงานจากมุญาฮิดเกี่ยวกับอายะฮ์ «และไม่มีผู้ใดในหมู่พวกเจ้า เว้นแต่จะต้องลงไปยังมัน»⁽⁶⁾ ว่า ท่านกล่าวว่า "(หมายถึง) ผู้ที่จะเข้าไปในมัน"⁽⁷⁾

وَإِن مِّنكُمْ إِلَّا وَارِدُهَا

ثُمَّ نُنَجِّى ٱلَّذِينَ ٱتَّقَوا۟ وَّنَذَرُ ٱلظَّـٰلِمِينَ فِيهَا جِثِيًّا ﴿٧٢﴾

«والذي نفسي بيده ، لا يلج النار أحد بايع تحت الشجرة»

وَإِن مِّنكُمْ إِلَّا وَارِدُهَا

«ألم تسمعيه قال : ﴿ثُمَّ نُنَجِّى ٱلَّذِينَ ٱتَّقَوا۟

ส่วนผู้รู้บางท่านมีความเห็นว่า ความหมายของ "อัล-วุรูด" ในที่นี้คือการเดินผ่านสะพานศิรอฏ ผู้อธิบายหนังสืออัฏเฏาะหาวิยะฮ์กล่าวว่า "บรรดานักอรรถาธิบายอัลกุรอานมีความเห็นแตกต่างกันว่า ความหมายของ 'อัล-วุรูด' ในคำตรัสของอัลลอฮ์ ตะอาลา ที่ว่า «และไม่มีผู้ใดในหมู่พวกเจ้า เว้นแต่จะต้องลงไปยังมัน»⁽⁸⁾ นั้นคืออะไร? ทัศนะที่ชัดเจนที่สุดและมีน้ำหนักที่สุดคือ การเดินผ่านสะพานศิรอฏ อัลลอฮ์ ตะอาลา ตรัสว่า «แล้วเราจะช่วยให้บรรดาผู้ยำเกรงรอดพ้น และเราจะปล่อยให้บรรดาผู้อธรรมคุกเข่าอยู่ในนั้น»⁽⁹⁾ และในหนังสือ "อัศ-เศาะฮีห์" มีรายงานว่า ท่านนบี ﷺ กล่าวว่า «ขอสาบานต่อพระผู้ซึ่งชีวิตของฉันอยู่ในพระหัตถ์ของพระองค์ จะไม่มีผู้ใดที่ได้ให้สัตยาบันใต้ต้นไม้นั้นต้องเข้าไปในไฟนรก» ท่านหญิงหัฟเศาะฮ์ (ร.ฎ.) กล่าวว่า ฉันจึงกล่าวว่า "โอ้ท่านเราะซูลของอัลลอฮ์ อัลลอฮ์มิได้ตรัสไว้ดอกหรือว่า «และไม่มีผู้ใดในหมู่พวกเจ้า เว้นแต่จะต้องลงไปยังมัน»⁽¹⁰⁾" ท่านจึงกล่าวว่า «เธอไม่ได้ยินหรือว่าพระองค์ตรัส (ต่อไป) ว่า «แล้วเราจะช่วยให้บรรดาผู้ยำเกรง…

⁽¹⁾ ซูเราะฮ์มัรยัม 19:72 ⁽²⁾ อัต-ตัคฺวีฟ มินัน-นาร หน้า 20 ⁽³⁾ ซูเราะฮ์ฮูด 11:98 ⁽⁴⁾ ซูเราะฮ์มัรยัม 19:86 ⁽⁵⁾ ซูเราะฮ์อัล-อัมบิยาอ์ 21:99 ⁽⁶⁾ ซูเราะฮ์มัรยัม 19:72 ⁽⁷⁾ อัต-ตัคฺวีฟ มินัน-นาร หน้า 200 ⁽⁸⁾ ซูเราะฮ์มัรยัม 19:71 ⁽⁹⁾ ซูเราะฮ์มัรยัม 19:72 ⁽¹⁰⁾ ซูเราะฮ์มัรยัม 19:71

وَّنَذَرُ ٱلظَّـٰلِمِينَ فِيهَا جِثِيًّا ﴿٧٢﴾

…และเราจะปล่อยบรรดาผู้อธรรมไว้ในนั้นในสภาพคุกเข่า»⁽¹⁾ ท่านนบี ﷺ ได้ชี้ว่า การมาถึงนรกนั้นไม่ได้หมายความว่าจะต้องเข้าไปในนรก และการรอดพ้นจากความชั่วร้ายก็ไม่ได้หมายความว่าความชั่วร้ายนั้นได้เกิดขึ้นแล้ว แต่หมายความว่าสาเหตุของมันได้เกิดขึ้นแล้ว ดังนั้น ผู้ใดที่ศัตรูตามล่าเพื่อจะทำลายเขา แต่พวกเขาไม่อาจทำร้ายเขาได้ ก็จะกล่าวได้ว่า อัลลอฮ์ทรงให้เขารอดพ้นจากพวกเขา

وَلَمَّا جَآءَ أَمْرُنَا نَجَّيْنَا هُودًا

فَلَمَّا جَآءَ أَمْرُنَا نَجَّيْنَا صَـٰلِحًا

وَلَمَّا جَآءَ أَمْرُنَا نَجَّيْنَا شُعَيْبًا

ด้วยเหตุนี้ อัลลอฮ์ตะอาลาจึงตรัสว่า «และเมื่อพระบัญชาของเรามาถึง เราได้ช่วยฮูดให้รอดพ้น»⁽²⁾ «ครั้นเมื่อพระบัญชาของเรามาถึง เราได้ช่วยศอลิหฺให้รอดพ้น»⁽³⁾ «และเมื่อพระบัญชาของเรามาถึง เราได้ช่วยชุอัยบ์ให้รอดพ้น»⁽⁴⁾ การลงโทษนั้นไม่ได้ประสบแก่พวกเขา แต่ประสบแก่คนอื่น และหากมิใช่เพราะอัลลอฮ์ทรงประทานสาเหตุแห่งการรอดพ้นให้แก่พวกเขาเป็นการเฉพาะแล้ว สิ่งที่ประสบแก่คนเหล่านั้นก็จะประสบแก่พวกเขาด้วย สภาพของผู้ที่มาถึงนรกก็เช่นเดียวกัน พวกเขาจะเดินผ่านเหนือนรกบนสะพานศิรอฏ แล้วอัลลอฮ์ทรงช่วยบรรดาผู้ยำเกรงให้รอดพ้น และทรงปล่อยบรรดาผู้อธรรมไว้ในนั้นในสภาพคุกเข่า ท่านนบี ﷺ ได้อธิบายไว้ในหะดีษของญาบิรที่กล่าวมาแล้วว่า การมาถึงนรกนั้นคือการมาถึงบนสะพานศิรอฏ⁽⁵⁾

يَقْدُمُ قَوْمَهُۥ يَوْمَ ٱلْقِيَـٰمَةِ فَأَوْرَدَهُمُ ٱلنَّارَ ۖ وَبِئْسَ ٱلْوِرْدُ ٱلْمَوْرُودُ ﴿٩٨﴾

ความจริงคือ การมาถึงนรกมีสองลักษณะ ลักษณะแรกคือการมาถึงของพวกกาฟิรซึ่งเป็นชาวนรก นี่คือการมาถึงด้วยการเข้าไปในนรกอย่างไม่ต้องสงสัย ดังที่อัลลอฮ์ตะอาลาตรัสเกี่ยวกับฟิรเอานว่า «ในวันกิยามะฮ์เขาจะนำหน้ากลุ่มชนของเขา แล้วนำพวกเขาเข้าสู่ไฟนรก และช่างเป็นที่เข้าอันเลวร้ายยิ่งที่พวกเขาถูกนำเข้าไป»⁽⁶⁾ หมายถึง ช่างเป็นสถานที่เข้าอันเลวร้ายยิ่งที่พวกเขาถูกนำเข้าไป

ลักษณะที่สองคือการมาถึงของผู้ศรัทธาในเตาฮีด ได้แก่ การเดินผ่านสะพานศิรอฏของพวกเขาตามที่ระบุไว้ในหะดีษต่าง ๆ

⁽¹⁾ ซูเราะฮ์มัรยัม 19:72 ⁽²⁾ ซูเราะฮ์ฮูด 11:58 ⁽³⁾ ซูเราะฮ์ฮูด 11:66 ⁽⁴⁾ ซูเราะฮ์ฮูด 11:94 ⁽⁵⁾ ชัรหุลอะกีดะฮ์อัฏเฏาะหาวิยะฮ์ หน้า 471 ⁽⁶⁾ ซูเราะฮ์ฮูด 11:98

บทที่หก

ข้อเท็จจริงของอัศ-ศิรอฏ และหลักความเชื่อของอะฮ์ลุซซุนนะฮ์เกี่ยวกับเรื่องนี้

อัส-สะฟารีนีย์กล่าวว่า «อัศ-ศิรอฏในทางภาษาหมายถึงทางที่ชัดแจ้ง ดังบทกวีของญะรีรที่ว่า

ผู้นำแห่งบรรดาผู้ศรัทธาอยู่บนเส้นทาง *** ที่เที่ยงตรง ยามที่ทางสู่แหล่งน้ำทั้งหลายคดเคี้ยว

ส่วนในทางศาสนบัญญัติ อัศ-ศิรอฏหมายถึงสะพานที่ทอดอยู่เหนือนรกญะฮันนัม ซึ่งชนรุ่นแรกและชนรุ่นหลังทั้งปวงจะต้องข้ามผ่าน มันจึงเป็นสะพานที่อยู่ระหว่างสวรรค์กับนรก»⁽¹⁾

ผู้อธิบายตำราอัฏ-เฏาะฮาวิยะฮ์ได้แสดงหลักความเชื่อของท่านเกี่ยวกับอัศ-ศิรอฏที่กล่าวไว้ในหะดีษทั้งหลาย โดยกล่าวว่า

«เราศรัทธาต่ออัศ-ศิรอฏ ซึ่งเป็นสะพานที่อยู่เหนือนรกญะฮันนัม เมื่อมนุษย์ออกจากลานยืนรอ (อัล-เมากิฟ) แล้วไปถึงความมืดที่อยู่ก่อนถึงอัศ-ศิรอฏ ดังที่ท่านหญิงอาอิชะฮ์ (ร.ฎ.) กล่าวว่า ท่านเราะซูล ﷺ ถูกถามว่า "มนุษย์จะอยู่ที่ใดในวันที่แผ่นดินถูกเปลี่ยนเป็นแผ่นดินอื่น และชั้นฟ้าทั้งหลายก็เช่นกัน?" ท่านตอบว่า «พวกเขาจะอยู่ในความมืดก่อนถึงสะพาน»»⁽²⁾

هم في الظلمة دون الجسر

อัส-สะฟารีนีย์ (ขออัลลอฮ์ตะอาลาทรงเมตตาท่าน) ได้อธิบายจุดยืนของกลุ่มต่าง ๆ ที่มีต่ออัศ-ศิรอฏ ว่าเป็นศิรอฏในเชิงอุปมาหรือเป็นศิรอฏที่มีอยู่จริง จากนั้นท่านได้ยืนยันแนวทางของชาวสัจธรรมตามที่ตัวบททั้งหลายได้บ่งชี้ไว้ โดยกล่าวว่า «ทุกฝ่ายเห็นพ้องกันในการยืนยันการมีอยู่ของอัศ-ศิรอฏโดยภาพรวม แต่ชาวสัจธรรมยืนยันมันตามความหมายภายนอกของตัวบท คือเป็นสะพานที่ทอดอยู่เหนือนรกญะฮันนัม คมยิ่งกว่าดาบและเล็กยิ่งกว่าเส้นผม ทว่าอัล-เกาะฎี อับดุลญับบาร อัล-มุอ์ตะซิลีย์ และผู้ตามเขาจำนวนมากได้ปฏิเสธความหมายภายนอกนี้ โดยอ้างว่า

⁽¹⁾ ละวามิอุลอันวาร อัล-บะฮิยะฮ์ (2/189) ⁽²⁾ ชัรห์อัฏ-เฏาะฮาวิยะฮ์ หน้า 469

سَيَهْدِيهِمْ وَيُصْلِحُ بَالَهُمْ ﴿٥﴾

فَٱهْدُوهُمْ إِلَىٰ صِرَٰطِ ٱلْجَحِيمِ ﴿٢٣﴾

…ของบางคนในหมู่พวกเขาว่า สะพานนั้นไม่อาจข้ามได้ และหากข้ามได้ก็ย่อมเป็นการทรมาน ทั้งที่ในวันกิยามะฮ์ไม่มีการลงโทษแก่บรรดาผู้ศรัทธาและคนดีทั้งหลาย พวกเขาจึงว่า ที่แท้แล้วสิ่งที่หมายถึงคือหนทางสู่สวรรค์ ซึ่งถูกกล่าวพาดพิงถึงในคำตรัสของพระองค์อัลลอฮ์ผู้ทรงสูงส่งว่า «พระองค์จะทรงนำทางพวกเขา และจะทรงแก้ไขสภาพของพวกเขาให้ดี»⁽¹⁾ และหนทางสู่นรก ซึ่งถูกกล่าวพาดพิงถึงในคำตรัสของพระองค์ผู้ทรงสูงส่งว่า «แล้วจงนำพวกเขาไปสู่ทางแห่งนรกญะฮีม»⁽²⁾ ในหมู่พวกเขายังมีผู้ที่ตีความศิรอฏว่าหมายถึงหลักฐานที่ชัดแจ้ง สิ่งที่เป็นที่อนุมัติ (มุบาห์) และการงานที่เลวร้ายซึ่งมนุษย์จะถูกสอบสวนและถูกเอาผิด ทั้งหมดนี้เป็นความเท็จและเรื่องเหลวไหล เพราะจำเป็นต้องเข้าใจตัวบทตามความหมายที่แท้จริงของมัน การข้ามศิรอฏนั้นไม่ได้น่าอัศจรรย์ไปกว่าการเดินบนน้ำ การบินในอากาศ หรือการหยุดลอยอยู่ในอากาศ และท่านนบี ﷺ เคยตอบคำถามเรื่องการที่ผู้ปฏิเสธศรัทธาถูกต้อนให้ฟื้นคืนชีพโดยเดินด้วยใบหน้าว่า อำนาจ (ของอัลลอฮ์) ย่อมสามารถกระทำเช่นนั้นได้

ท่านอัลลามะฮ์อัล-เกาะรอฟีย์ได้ปฏิเสธว่าศิรอฏนั้นเล็กยิ่งกว่าเส้นผมและคมยิ่งกว่าดาบ โดยมีอาจารย์ของท่าน คืออัล-อิซซ์ บิน อับดุสสลาม ได้กล่าวเช่นนั้นไว้ก่อนแล้ว แต่ความจริงคือ เรื่องศิรอฏนั้นมีรายงานที่ถูกต้องระบุไว้ และต้องเข้าใจตามความหมายที่ปรากฏโดยไม่ตีความ ดังที่มีระบุไว้อย่างมั่นคงในเศาะฮีหัยน์ ในบรรดาหนังสือมุสนัด หนังสือสุนัน และหนังสือเศาะฮีหฺต่าง ๆ ซึ่งมีจำนวนมากจนยากจะนับได้ว่า ศิรอฏคือสะพานที่ถูกทอดไว้เหนือนรกญะฮันนัม สรรพสิ่งทั้งปวงจะต้องข้ามผ่าน และพวกเขาจะข้ามผ่านมันแตกต่างกันไป»⁽³⁾

อัล-กุรฏุบีย์ได้กล่าวถึงทัศนะของผู้ที่ถือว่าศิรอฏเป็นเพียงความหมายเชิงอุปมา และตีความตัวบทที่ระบุถึงมันอย่างชัดแจ้ง โดยกล่าวว่า

«บางคนในบรรดาผู้ที่อธิบายหะดีษซึ่งพรรณนาว่าศิรอฏนั้นเล็กยิ่งกว่าเส้นผมและคมยิ่งกว่าดาบ มีทัศนะว่า สิ่งนั้นหมายถึงความง่ายและความยากในการข้ามผ่านตามปริมาณของการเชื่อฟังและการฝ่าฝืน ซึ่งไม่มีผู้ใดรู้ขอบเขตของมันนอกจากอัลลอฮ์ผู้ทรงสูงส่ง เพราะความซ่อนเร้นและความลึกซึ้งของมัน และเป็นธรรมเนียมที่ผู้คนเรียกสิ่งที่ลึกซึ้งซ่อนเร้นว่า "ละเอียด (เล็ก)" การยกอุปมาด้วยความเล็กของเส้นผมจึงเป็นเรื่องในลักษณะนี้ ส่วนความหมายของคำว่า "คมยิ่งกว่าดาบ" นั้นคือ กิจการอันละเอียดอ่อนที่ขึ้นมาจากอัลลอฮ์ผู้ทรงสูงส่งสู่…

⁽¹⁾ ซูเราะฮ์มุฮัมมัด 47:5 ⁽²⁾ ซูเราะฮ์อัศ-ศอฟฟาต 37:23 ⁽³⁾ ลาวามิอ์ อัล-อันวาร อัล-บะฮียะฮ์ 2/192

…มะลาอิกะฮ์ในการให้ผู้คนข้ามสะพานศิรอฏนั้น จะเป็นไปอย่างฉับไวดุจคมดาบที่ฟันทะลุและพุ่งผ่านไป อันเนื่องมาจากความรีบเร่งของพวกเขาในการเชื่อฟังและปฏิบัติตามคำสั่งของพระองค์ และคำสั่งนั้นจะไม่มีการหวนกลับ ดังเช่นดาบที่เมื่อฟันทะลุสิ่งใดด้วยคมของมันและด้วยกำลังของผู้ฟันแล้ว ก็ย่อมไม่มีการหวนกลับอีก ส่วนการที่จะกล่าวว่า ตัวสะพานศิรอฏเองนั้นคมยิ่งกว่าดาบและเล็กยิ่งกว่าเส้นผม คำกล่าวนี้ถูกหักล้างด้วยคุณลักษณะที่ได้มีการพรรณนาไว้ว่า มะลาอิกะฮ์ยืนอยู่ทั้งสองข้างของสะพาน และบนสะพานมีตะขอเหล็กและหนามแหลม กล่าวคือ ผู้ที่ข้ามสะพานนั้นมีผู้ที่ล้มลงบนท้องของตน บางคนลื่นไถลแล้วลุกขึ้นได้อีก และในรายงานยังระบุว่า ในหมู่ผู้ที่ข้ามสะพานนั้นมีผู้ที่ได้รับรัศมีเพียงขนาดที่ส่องบริเวณที่วางเท้าทั้งสองของเขา ซึ่งในข้อนี้เป็นการบ่งชี้ว่าผู้ที่ข้ามสะพานนั้นมีที่สำหรับวางเท้า และเป็นที่รู้กันดีว่าความเล็กของเส้นผมนั้นไม่อาจรองรับสิ่งเหล่านี้ทั้งหมดได้⁽¹⁾

وَمَن لَّمْ يَجْعَلِ ٱللَّهُ لَهُۥ نُورًا فَمَا لَهُۥ مِن

จากนั้นท่าน (อัล-กุรฏุบีย์) ได้โต้แย้งคำกล่าวของพวกเขา โดยกล่าวว่า "สิ่งที่ผู้กล่าวคนนี้กล่าวมานั้นถูกปฏิเสธด้วยรายงานต่าง ๆ ที่เราได้กล่าวมาแล้ว และการมีอีมานต่อสิ่งนั้นเป็นสิ่งจำเป็น และแท้จริงผู้ทรงสามารถยึดนกไว้ในอากาศได้ ย่อมทรงสามารถที่จะยึดผู้ศรัทธาไว้บนสะพานนั้น แล้วให้เขาวิ่งหรือเดินไปได้ และจะไม่มีการเบี่ยงเบนจากความหมายตามความเป็นจริงไปสู่ความหมายเชิงอุปมา เว้นแต่ในกรณีที่เป็นไปไม่ได้เท่านั้น และในเรื่องนี้ไม่มีความเป็นไปไม่ได้แต่อย่างใด เนื่องด้วยรายงานต่าง ๆ ที่ได้รับการถ่ายทอดมาในเรื่องนี้ และการอธิบายรายงานเหล่านั้นโดยการถ่ายทอดของบรรดาอิมามผู้มีความเที่ยงธรรม «และผู้ใดที่อัลลอฮ์มิได้ทรงให้รัศมีแก่เขา เขาก็ไม่มีรัศมีใด ๆ เลย» (ซูเราะฮ์อัน-นูร 24:40)"⁽²⁾

⁽¹⁾ อัต-ตัซกิเราะฮ์ ของอัล-กุรฏุบีย์ : 332 ⁽²⁾ อัต-ตัซกิเราะฮ์ ของอัล-กุรฏุบีย์ : 333

บทที่เจ็ด

ข้อเตือนใจเรื่องการข้ามสะพานศิรอฏ

อัล-กุรฏุบีย์กล่าวว่า «จงใคร่ครวญเถิดบัดนี้ ถึงความตื่นตระหนกที่จะเกิดขึ้นในหัวใจของท่าน เมื่อท่านได้เห็นสะพานศิรอฏและความเรียวเล็กของมัน แล้วสายตาของท่านก็ประสบกับความมืดดำของนรกญะฮันนัมที่อยู่เบื้องล่าง แล้วหูของท่านก็ได้ยินเสียงคำรามและเสียงเดือดดาลของไฟนรก ทั้งที่ท่านถูกกำหนดให้ต้องเดินบนสะพานศิรอฏ พร้อมกับสภาพที่อ่อนแอ หัวใจที่สั่นระรัว เท้าที่สั่นคลอน และหลังที่หนักอึ้งด้วยบาปกรรม ซึ่งขัดขวางท่านแม้แต่จะเดินบนพื้นแผ่นดินที่ราบเรียบ ไม่ต้องพูดถึงความคมของสะพานศิรอฏ แล้วท่านจะเป็นเช่นไรเมื่อท่านวางเท้าข้างหนึ่งลงบนมัน แล้วรู้สึกถึงความคมของมัน และจำต้องยกเท้าอีกข้างหนึ่งขึ้น ขณะที่บรรดามนุษย์เบื้องหน้าท่านพากันลื่นไถลและสะดุดล้ม และผู้คุมนรกก็ฉุดกระชากพวกเขาด้วยตะขอและขอเกี่ยว ส่วนท่านก็มองดูพวกเขาว่าศีรษะของพวกเขาทิ่มดิ่งลงไปทางไฟนรก และเท้าของพวกเขาชี้ขึ้นข้างบนอย่างไร โอ้ ช่างเป็นภาพที่น่าสยดสยองยิ่งนัก เป็นทางขึ้นที่ยากลำบากยิ่งนัก และเป็นทางผ่านที่คับแคบยิ่งนัก»⁽¹⁾

และท่านยังกล่าวอีกว่า⁽²⁾ «พี่น้องของฉันเอ๋ย จงนึกภาพตัวท่านเองเมื่อท่านอยู่บนสะพานศิรอฏ และมองลงไปยังนรกญะฮันนัมเบื้องล่างของท่านซึ่งดำมืด ไฟของมันลุกโชติช่วง และเปลวเพลิงของมันพวยพุ่งสูงขึ้น ขณะที่ท่านบางครั้งก็เดิน และบางครั้งก็คลานไป» กวีกล่าวว่า

ตัวข้าดื้อดึงไม่ยอมเตาบะฮ์ แล้วข้าจะทำเช่นไร เมื่อปวงบ่าวต้องปรากฏตัวต่อพระผู้ทรงเกริกเกียรติ และพวกเขาลุกขึ้นจากหลุมศพประหนึ่งคนมึนเมา แบกบาปกรรมอันมหึมาดุจขุนเขา และสะพานศิรอฏถูกตั้งขึ้นเพื่อให้พวกเขาข้ามผ่าน ในหมู่พวกเขามีผู้ที่ถูกคว่ำหน้าลงไปทางซ้าย

⁽¹⁾ อัต-ตัซกิเราะฮ์ ของอัล-กุรฏุบีย์ หน้า 332 ⁽²⁾ อัต-ตัซกิเราะฮ์ ของอัล-กุรฏุบีย์ หน้า 330

และในหมู่พวกเขามีผู้ที่มุ่งหน้าสู่สวนสวรรค์อะดน เหล่าเจ้าสาว (สตรีแห่งสวรรค์) ต่างออกมาต้อนรับเขาพร้อมเครื่องหอมอันล้ำค่า พระผู้ทรงดูแลปกป้อง (อัล-มุฮัยมิน) ตรัสแก่เขาว่า "โอ้ วะลีย์ (ผู้เป็นที่รัก) ของข้าเอ๋ย ข้าได้อภัยบาปทั้งหลายให้แก่เจ้าแล้ว ดังนั้นเจ้าจงอย่าได้กังวลใจเลย"

และกวีอีกท่านหนึ่งกล่าวว่า

เมื่อสะพานศิรอฏถูกทอดข้ามเหนือไฟนรกญะฮีม ซึ่งโหมกระหน่ำและแผ่ลุกลามเข้าใส่บรรดาผู้ฝ่าฝืน คนกลุ่มหนึ่งอยู่ในนรก พวกเขาร่ำร้องถึงความพินาศ และอีกกลุ่มหนึ่งอยู่ในสวนสวรรค์ พวกเขามีที่พำนักพักผ่อนอันสุขสบาย ความจริงก็ปรากฏชัด สิ่งที่เคยถูกปกปิดก็ถูกเปิดเผย ความวิบัติก็ยืดยาว และเสียงคร่ำครวญก็ดังต่อเนื่องไม่ขาดสาย

(หน้าว่าง)

รายชื่อหนังสืออ้างอิง เรียงตามลำดับอักษร

1. อัต-ตัคฮ์วีฟ มินันนาร (การเตือนให้เกรงกลัวไฟนรก) โดยอัล-หาฟิซ อบุลฟะร็อจญ์ อิบนุลเญาซีย์ ฉบับพิมพ์ของอัล-มักตะบะฮ์ อัล-อิลมิยะฮ์ เบรุต
2. อัต-ตัซกิเราะฮ์ ฟี อะห์วาลิล เมาตา วะ อุมูริล อาคิเราะฮ์ (บันทึกเตือนใจว่าด้วยสภาพของผู้ตายและเรื่องราวแห่งอาคิเราะฮ์) โดยอัล-กุรฏุบีย์ ฉบับพิมพ์ของอัล-มักตะบะฮ์ อัส-สะละฟิยะฮ์ อัล-มะดีนะฮ์ อัล-มุเนาวะเราะฮ์
3. ตัฟซีร อัล-อาลูซีย์ ฉบับพิมพ์ของอิดาเราะฮ์ อัฏ-ฏิบาอะฮ์ อัล-มุนีริยะฮ์
4. ตัฟซีร อิบนุกะษีร ฉบับพิมพ์ของดารุลอันดะลุส เบรุต พิมพ์ครั้งที่ 1 ฮ.ศ. 1385 / ค.ศ. 1966
5. ตัฟซีร อัล-กุรฏุบีย์ ฉบับพิมพ์ของดารุลกิตาบ อัล-อะเราะบีย์ ไคโร
6. ญามิอุล อุศูล ฟี อะหาดีษิร เราะซูล โดยอิบนุลอะษีร ตรวจทานโดยอับดุลกอดิร อัล-อัรนาอูฏ จัดพิมพ์โดยมักตะบะฮ์ อัล-หัลวานีย์ พิมพ์ครั้งที่ 1 ฮ.ศ. 1392 / ค.ศ. 1972
7. อัร-รูห์ โดยอิบนุลก็อยยิม จัดพิมพ์โดยอัล-มักตะบะฮ์ อัล-อิลมิยะฮ์ เบรุต
8. ซิลซิละฮ์ อัล-อะหาดีษ อัศ-เศาะหีหะฮ์ โดยเชค นาศิรุดดีน อัล-อัลบานีย์ จัดพิมพ์โดยอัล-มักตับ อัล-อิสลามีย์ เบรุต พิมพ์ครั้งที่ 1
9. ชัรห์ อัล-อะกีดะฮ์ อัฏ-เฏาะหาวิยะฮ์ โดยมุหัมมัด บิน มุหัมมัด บิน อบิลอิซ อัล-หะนะฟีย์ จัดพิมพ์โดยอัล-มักตับ อัล-อิสลามีย์ เบรุต พิมพ์ครั้งที่ 4 ฮ.ศ. 1391
10. เศาะหีห์ อัล-บุคอรีย์ โดยเราอ้างอิงตัวบทที่อยู่ในหนังสือ ฟัตหุลบารีย์ ฉบับพิมพ์ของอัส-สะละฟิยะฮ์ ไคโร พิมพ์ครั้งที่ 1
11. เศาะหีห์ อัล-ญามิอ์ อัศ-เศาะฆีร โดยอัส-สุยูฏีย์ ตรวจทานโดยมุหัมมัด นาศิรุดดีน อัล-อัลบานีย์ จัดพิมพ์โดยอัล-มักตับ อัล-อิสลามีย์ เบรุต พิมพ์ครั้งที่ 1 ฮ.ศ. 1388 / ค.ศ. 1969
12. เศาะหีห์ มุสลิม ตรวจทานโดยมุหัมมัด ฟุอาด อับดุลบากีย์ ฉบับพิมพ์ของดารุ อิหยาอ์ อัล-กุตุบ อัล-อะเราะบิยะฮ์ เบรุต พิมพ์ครั้งที่ 2 ค.ศ. 1972
13. คัมภีร์พันธสัญญาเดิมและพันธสัญญาใหม่
14. ฟัตหุลบารีย์ โดยอิบนุหะญัร อัล-อัสเกาะลานีย์ ฉบับพิมพ์ของอัล-มักตะบะฮ์ อัส-สะละฟิยะฮ์ ไคโร พิมพ์ครั้งที่ 1
15. ฟี ซิลาลิล กุรอาน โดยซัยยิด กุฏบ์ ฉบับพิมพ์ของดารุชชุรูก
16. ลิซานุลอะร็อบ โดยอิบนุมันซูร จัดเรียงโดยยูซุฟ ค็อยยาฏ และนะดีม มัรอัชลีย์ ฉบับพิมพ์ของดารุ ลิซานิลอะร็อบ
17. ละวามิอุล อันวาร อัล-บะฮียะฮ์ โดยอัส-สะฟารีนีย์ ฉบับพิมพ์ของรัฐกาตาร์ พิมพ์ครั้งที่ 1

1. มัจญ์มูอ์ ฟะตาวา ชัยคุลอิสลาม อิบนุตัยมียะฮ์ รวบรวมโดยอิบนุกอซิม จัดพิมพ์โดยรัฐบาลราชอาณาจักรซาอุดีอาระเบีย พิมพ์ครั้งที่ 1
2. มิชกาตุลมะศอบีห์ ของอัล-เคาะฏีบ อัต-ตับรีซี จัดพิมพ์โดยอัล-มักตับ อัล-อิสลามี ดามัสกัส พิมพ์ครั้งที่ 1 ฮ.ศ. 1381 / ค.ศ. 1961
3. มะอาริจุลเกาะบูล ของชัยคฺหาฟิซ หะกะมี จัดพิมพ์โดยสำนักงานใหญ่ฝ่ายวิจัยทางวิชาการ ริยาด
4. มะกอศิดุลมุกัลลอฟีน ของผู้แต่งหนังสือเล่มนี้ จัดพิมพ์โดยมักตะบะฮ์อัล-ฟะลาห์ คูเวต
5. นิฮายะตุลบิดายะฮ์ วันนิฮายะฮ์ ของอิบนุกะษีร เผยแพร่โดยมักตะบะฮ์อัน-นะฮ์เฎาะฮ์ อัล-หะดีษะฮ์ ริยาด พิมพ์ครั้งที่ 1 ค.ศ. 1968

หนังสือที่ตีพิมพ์แล้วของผู้เขียน

หนังสือเล่มนี้มีจำหน่ายในราชอาณาจักรซาอุดีอาระเบียที่

ดารุลฮิจเราะฮ์ เพื่อการพิมพ์และการจัดจำหน่าย (دار الهجرة للنشر والتوزيع)

ตู้ ป.ณ. 20597 อัษ-ษุกบะฮ์ 31952 อัล-โคบาร์\ โทรศัพท์ อัล-โคบาร์: 8983004 โทรศัพท์ ริยาด: 4792055

ดารุนนะฟาอิส (دار النفائس)

โทรศัพท์ 693940 – โทรสาร 693941\ ตู้ ป.ณ. 211511 อัมมาน 11121 – ประเทศจอร์แดน