อะกีดะฮ์ในแสงสว่างแห่งอัลกุรอานและซุนนะฮ์ (5)

อัล-กิยามะฮ์ อัศ-ศุฆรอ (วันกิยามะฮ์เล็ก)

ศ.ดร.อุมัร สุลัยมาน อับดุลลอฮ์ อัล-อัชก็อร

ดารุนนะฟาอิส เพื่อการพิมพ์และการจัดจำหน่าย – จอร์แดน

อะกีดะฮ์ภายใต้แสงสว่างแห่งอัลกุรอานและซุนนะฮ์ – 5 –

วันอาคิเราะฮ์

กิยามะฮ์เล็ก

และสัญญาณของกิยามะฮ์ใหญ่

ประพันธ์โดย ดร.อุมัร สุลัยมาน อัล-อัชก็อร

ดารุนนะฟาอิส | มักตะบะฮ์อัล-ฟะลาห์

253 และ 214 อุมัร

อุมัร สุลัยมาน อัล-อัชก็อร

วันอาคิเราะฮ์ : กิยามะฮ์เล็ก / อุมัร สุลัยมาน อัล-อัชก็อร พิมพ์ครั้งที่ 3 อัมมาน : (ไม่ระบุสำนักพิมพ์) 1991 (303) หน้า เลขทะเบียนฝากเก็บ 704/10/1990

1. การศรัทธาต่อวันอาคิเราะฮ์ ก. ชื่อเรื่อง

ลงรายการบรรณานุกรมโดยหอสมุดแห่งชาติ – อัมมาน

สงวนลิขสิทธิ์ทุกประการ

พิมพ์ครั้งที่สี่

ฮ.ศ. 1411 – ค.ศ. 1991

ดารุนนะฟาอิส (Dar al-Nafa'is)

ประเทศจอร์แดน – อัมมาน – อัล-อับดะลี – ตรงข้ามเญาฮะเราะตุลกุดส์

โทรศัพท์ 693940 – ตู้ ป.ณ. 211511 – โทรสาร 693941

มักตะบะตุลฟะลาห์ (Maktabat al-Falah)

ประเทศคูเวต – ถนนเบรุต – ตรงข้ามที่ทำการไปรษณีย์เก่าเมืองหะวัลลี

โทรศัพท์: 2647784 – ตู้ ป.ณ.: 4848 อัศ-ศะฟาต

รหัสไปรษณีย์: 13049 คูเวต – ที่อยู่โทรเลข: ลาฟาลโก

บทนำของหนังสือ

มวลการสรรเสริญเป็นของอัลลอฮ์ ผู้ทรงประทานชีวิตและผู้ทรงเอาชีวิตคืน ผู้ทรงทำให้ร่างกายดำรงอยู่ด้วยวิญญาณและผู้ทรงเก็บวิญญาณนั้นกลับคืน ผู้ทรงสร้างเราจากดิน และทรงให้เรากลับคืนสู่ดิน และจากดินนั้นเอง เมื่อพระองค์ทรงประสงค์ พระองค์จะทรงให้เราลุกขึ้นและฟื้นคืนชีพเรา

ขอการเศาะละวาตและสลามแด่ผู้ได้รับการคัดสรรและผู้ได้รับการเลือกสรร (ท่านนบี ﷺ) ผู้ซึ่งได้กล่าวถึงความตายและความทุกข์ทรมานของมัน วันกิยามะฮ์ ความน่าสะพรึงกลัวและสภาพการณ์ต่าง ๆ ของมัน นรกและการลงโทษในนั้น สวรรค์และความสุขสำราญในนั้น อย่างยืดยาว ท่านจึงได้ปลุกปวงบ่าวให้ตื่นจากความหลงลืม ช่วยให้พวกเขาพ้นจากความสับสนงุนงง และชี้นำพวกเขาไปสู่ทิศทางที่ถูกต้อง

ขอการเศาะละวาตและสลามแด่วงศ์วานของท่านผู้บริสุทธิ์ บรรดาศอฮาบะฮ์ของท่านผู้มีคุณธรรม และผู้ที่ปฏิบัติตามพวกเขาด้วยความดี ผู้ซึ่งใช้ชีวิตอยู่ในโลกนี้ด้วยหัวใจที่ผูกพันอยู่กับอาคิเราะฮ์ พวกเขาจึงทำงานเพื่อดินแดนอันถาวรนั้น และทุ่มเทเพื่อให้ได้มาซึ่งมัน และพวกเขายังคงอยู่ในสภาพเช่นนี้จนกระทั่งได้พบพระผู้อภิบาลของพวกเขา ขอความพึงพอพระทัยของอัลลอฮ์จงมีแด่พวกเขา

อนึ่ง แท้จริงเราได้มาสู่ชีวิตนี้ด้วยพระประสงค์ของผู้ทรงประทานชีวิตและผู้ทรงสร้างมันขึ้นมา และเราจะจากชีวิตนี้ไปเมื่อผู้ทรงมอบอะมานะฮ์ (สิ่งที่ฝากไว้) ทรงประสงค์จะเอามันคืนและเก็บมันกลับไป ผู้คนกลุ่มหนึ่งมา และอีกกลุ่มหนึ่งจากไป อุปมาของพวกเขาในเรื่องนี้ดั่งคลื่นทะเลที่ไล่ตามกันมา ทุกครั้งที่คลื่นลูกหนึ่งซัดแตกกระจายบนชายฝั่ง ก็จะมีอีกลูกหนึ่งตามมา และอุปมาของพวกเขาดั่งแม่น้ำที่ไหลบ่า ท่านเห็นมันไหลอยู่ตลอดเวลา แต่น้ำที่ท่านเห็นอยู่ตรงหน้าในขณะนี้ไม่ใช่น้ำเดียวกับที่ท่านเห็นเมื่อครู่ก่อน และอุปมาของพวกเขาดั่งพุ่มไม้พืชพรรณที่เขียวขจีอยู่เสมอ ทุกครั้งที่ส่วนหนึ่งของมันเหี่ยวแห้งไป ก็จะมีส่วนอื่นงอกขึ้นมาแทน และอุปมาของพวกเขาดั่งแผ่นป้ายที่ส่องสว่างด้วยเทียนนับแสนเล่ม ท่านเห็นมันสว่างอยู่ตลอดเวลา แต่เมื่อเราพินิจพิจารณาอย่างถี่ถ้วน เราจะรู้ความลับของการที่มันส่องสว่างอยู่ได้ตลอด นั่นคือ เทียนเล่มใดที่มอดไหม้ไป ก็จะมีเล่มอื่นมาแทนที่ บางครั้งอาจมีเทียนที่ถูกจุดขึ้นบนแผ่นป้ายนั้นมากกว่าที่มอดไหม้ไปเสียอีก

แต่การสืบต่ออันต่อเนื่องของมนุษยชาตินี้จะหยุดลงในวันหนึ่ง วันนั้นจะมาถึง วันที่การดำรงอยู่ของมนุษย์ทั้งมวลจะสิ้นสุดลง ยิ่งไปกว่านั้น จักรวาลทั้งหมดจะถูกทำลายลงในวันนั้น ดวงดาวยามค่ำคืนทั้งหมดจะดับลง คลื่นทะเลจะหยุดนิ่ง พืชพรรณทั้งหมดจะเหี่ยวแห้ง และน้ำในแม่น้ำและตาน้ำทั้งหลายจะเหือดแห้งไป

แต่ความดับสูญนี้มิใช่จุดจบ หากเป็นเพียงช่วงหนึ่งในบรรดาขั้นตอนต่าง ๆ ที่มนุษย์ต้องผ่าน และจะมีวันหนึ่งมาถึง ซึ่งเราทุกคนจะกลับคืนสู่การมีชีวิตอีกครั้ง เพื่อถูกสอบสวนในสิ่งที่เราได้ประกอบและกระทำไว้

قَالَ يَا آدَمُ هَلْ أَدُلُّكَ عَلَىٰ شَجَرَةِ الْخُلْدِ وَمُلْكٍ لَّا

การศรัทธาต่อการกลับคืนสู่การมีชีวิต และการดำรงอยู่ชั่วนิรันดร์หลังจากนั้น เป็นสิ่งจำเป็นต่อการดัดเส้นทางชีวิตของมนุษย์ให้เที่ยงตรง เพราะในส่วนลึกของจิตใจมนุษย์มีความรักในความเป็นนิรันดร์และการคงอยู่ฝังแน่นอยู่ ด้วยเหตุนี้อิบลีสจึงล่อลวงอาดัม (อ.) ให้กินผลจากต้นไม้ที่ถูกห้ามมิให้กิน โดยกล่าวอ้างว่าการกินผลจากต้นไม้นั้นจะทำให้เขาและภรรยาได้อยู่ชั่วนิรันดร์ «มันกล่าวว่า โอ้อาดัมเอ๋ย จะให้ฉันชี้แนะท่านถึงต้นไม้แห่งความเป็นอมตะ และอำนาจที่ไม่มีวันเสื่อมสลายไหม?» (ซูเราะฮ์ฏอฮา 20:120)

การปฏิเสธการฟื้นคืนชีพและการถูกนำออกมาจากหลุมศพ ก่อให้เกิดความทุกข์ระทมแก่จิตวิญญาณของมนุษย์ และยังก่อให้เกิดความเบี่ยงเบนในเส้นทางชีวิตของมนุษยชาติอีกด้วย

บางคนในหมู่ผู้ที่ปฏิเสธแนวคิดเรื่องการกลับคืนสู่การมีชีวิต เริ่มคร่ำครวญอย่างโศกเศร้าต่อชีวิตของตนที่กำลังเลือนหายและร่อยหรอลงในทุกขณะที่ผ่านไป และบางทีสิ่งนี้ก็นำพาพวกเขาไปสู่การปลีกตัวและความเจ็บปวด จนกระทั่งความตายมาถึงพวกเขา หากพวกเขาเป็นนักเขียนหรือกวี พวกเขาก็จะบันทึกความรู้สึกเศร้าโศกที่พวกเขาใช้รำพันถึงชีวิตของตน ไว้ในบทความ หนังสือ หรือบทกวีที่สะท้อนความทุกข์ระทม ความสับสน และความเจ็บปวดของพวกเขาออกมาเป็นรูปธรรม เพื่อให้เป็นเครื่องปลอบประโลมแก่ผู้ที่มีสภาพเช่นเดียวกับพวกเขา แต่แท้จริงแล้วสิ่งนั้นคือโรคร้ายที่ถูกเพิ่มเข้าไปบนโรคร้าย ทำให้ผู้ป่วยยิ่งป่วยหนักขึ้น และมิได้นำมาซึ่งการเยียวยาแต่อย่างใด และบางคนในหมู่ผู้ที่ปฏิเสธการฟื้นคืนชีพและการถูกนำออกมาจากหลุมศพ ก็รีบเร่งไขว่คว้าความสุขสำราญและตัณหาราคะ ราวกับว่าพวกเขากำลังต่อสู้แข่งขันกับเวลา ด้วยเกรงว่าวันเวลาของพวกเขาจะผ่านพ้นไป ในขณะที่พวกเขายังไม่ได้อิ่มเอมกับความรื่นรมย์ของชีวิต

แท้จริงช่วงเวลาอันสั้นที่เรามีอยู่ในโลกดุนยานี้ มีคุณค่าอย่างยิ่งต่อเส้นทางของเราภายหลังชีวิตนี้ และหนทางแห่งความผาสุกนิรันดร์ที่นำไปสู่การพำนักชั่วนิรันดร์ในดินแดนแห่งความเป็นนิรันดร์นั้น ขึ้นอยู่กับการที่เราได้บรรลุถึงความเจริญรุ่งเรืองที่แท้จริงทั้งในตัวเราเองและในผู้อื่น และความเจริญรุ่งเรืองนี้ ซึ่งชำระจิตวิญญาณของเราให้บริสุทธิ์ ดัดการกระทำของเราให้เที่ยงตรง และขัดเกลาอุปนิสัยของเรา มีแนวทางที่เป็นรากฐานแท้จริง ชัดเจน และแจ่มแจ้ง อยู่ในสิ่งที่บรรดาเราะซูลผู้ทรงเกียรตินำมาสู่เรา และในสิ่งที่บรรดาคัมภีร์จากฟากฟ้าได้บรรจุไว้

และเนื่องจากความสัมพันธ์ระหว่างชีวิตของเราในโลกนี้กับชีวิตของเราในโลกหน้านั้นแนบแน่นยิ่ง เพราะชีวิตนี้เปรียบได้กับการไถหว่านและเพาะปลูก ส่วนชีวิตโลกหน้าเปรียบได้กับการเก็บเกี่ยวผลผลิต มนุษย์จึงจำเป็นต้องรู้เรื่องราวเกี่ยวกับชีวิตในอาคิเราะฮ์ของตน ในสิ่งที่จะกระตุ้นให้เขาเตรียมตัวรับมัน และดำเนินชีวิตในโลกดุนยาตามแนวทางที่จะนำความดีงามและความประเสริฐมาสู่เขาในอาคิเราะฮ์

และเนื่องจากชีวิตโลกหน้าเป็นเรื่องเร้นลับ (เฆาะยบ์) ที่แม้แต่ผู้มีสติปัญญาเฉียบแหลมและจิตใจที่มองเห็นแจ่มแจ้งก็ไม่อาจทะลุม่านที่ปิดกั้นมันได้ ไม่ต้องกล่าวถึงผู้ที่ด้อยกว่าพวกเขา อัลลอฮ์จึงทรงรับหน้าที่บอกเล่าแก่พวกเขาถึงเส้นทางในการเดินทางของพวกเขาหลังจากชีวิตนี้ และถึงบั้นปลายที่ถูกกำหนดไว้แน่นอนแล้วของพวกเขา และพระองค์ทรงผสานการกล่าวถึงชีวิตโลกหน้าเข้ากับการกล่าวถึงชีวิตโลกนี้ จนทั้งสองเรื่องนั้นซ้อนทับเกี่ยวพันกัน ทั้งนี้เพื่อขัดเกลาจิตใจและทำให้มันเที่ยงตรง ในโลกที่มีสิ่งถูกสร้างมากมาย ทั้งมนุษย์และญิน ต่างพากเพียรทำงานเพื่อทำให้บ่าวทั้งหลายหลงผิดและพาพวกเขาออกห่างจากหนทางที่ถูกต้อง

ความรู้ที่อัลลอฮ์ทรงให้เรารู้เกี่ยวกับวันอันเร้นลับที่ถูกปกปิดไว้ ซึ่งเราจะได้พบกับพระองค์ในวันนั้น ไม่อาจใช้เพียงการบอกเป็นนัยหรือสัญลักษณ์ได้ หากแต่จำเป็นต้องมีการกล่าวอย่างชัดเจนและละเอียด ซึ่งมนุษย์จะได้เห็นในนั้นสิ่งที่ทำให้เขาบรรลุถึงความมั่นใจอย่างแน่วแน่ โดยไม่มีความคลางแคลงใจใดๆ เจือปน และไม่มีความสงสัยใดๆ มารบกวน ผู้ใดที่ได้อ่านสิ่งที่เราได้บันทึกไว้ในหนังสือของเราเล่มนี้เกี่ยวกับวันอาคิเราะฮ์ เขาจะได้เห็นตัวบทจากอัลกุรอานและซุนนะฮ์ที่ถูกต้องเป็นจำนวนมหาศาล ซึ่งเป็นตัวบทที่ให้ภาพอย่างละเอียดของเรื่องราวมากมายที่จะเกิดขึ้นหลังความตายและในวันฟื้นคืนชีพ

วันฟื้นคืนชีพเป็นเรื่องเร้นลับ แต่เป็นเรื่องเร้นลับที่สัจจริง และมันจะไม่เป็นเช่นนั้นได้ นอกจากเมื่อการอ้างถึงข่าวนั้นว่ามาจากอัลลอฮ์หรือจากเราะซูลของพระองค์ ﷺ เป็นที่ถูกต้อง ด้วยเหตุนี้ ในหนังสือเล่มนี้ข้าพเจ้าจึงละเว้นรายงานต่างๆ ที่สายรายงานไม่ถูกต้องถึงท่านเราะซูล ﷺ ดังเช่นที่ข้าพเจ้าได้ละเว้นแนวทางของบรรดาผู้ที่ปฏิเสธการใช้หะดีษที่ถูกต้องเป็นหลักฐาน หากหะดีษนั้นเป็นหะดีษอาหาด

และข้าพเจ้ายังปฏิเสธที่จะดำเนินตามแนวทางของบรรดาผู้ตีความ (ตะอ์วีล) ที่บิดเบือนตัวบท คือบรรดาผู้ที่ตั้งสติปัญญาของตนเป็นผู้ตัดสิน แล้วนำตัวบทไปให้มันตัดสิน พวกเขาจึงพลิกตาชั่งกลับหัวกลับหาง จนผู้ตัดสินในทัศนะของพวกเขากลายเป็น…

…เป็นฝ่ายถูกตัดสิน พวกเขาจึงหลงผิดและนำผู้อื่นให้หลงผิด จนบางคนในหมู่พวกเขาถึงขั้นปฏิเสธเรื่องราวมากมายที่จะเกิดขึ้นในอาคิเราะฮ์ ซึ่งมีรายงานที่ถูกต้องยืนยันไว้ หลักที่พวกเขายึดถือในเรื่องนี้คือมาตรวัดทางปัญญา ซึ่งหากพวกเขาพิจารณาอย่างถี่ถ้วน ก็จะเห็นชัดว่ามาตรวัดเหล่านั้นใช้ไม่ได้ และหากพวกเขาศึกษาความรู้เกี่ยวกับอาคิเราะฮ์อย่างลึกซึ้ง ก็จะประจักษ์ว่าอาคิเราะฮ์นั้นแตกต่างจากดุนยา และมาตรวัดกับตาชั่งของอาคิเราะฮ์ก็ต่างไปจากสภาพที่เป็นอยู่ในดุนยา

การศึกษาเพื่ออธิบายหลักอะกีดะฮ์อันยิ่งใหญ่นี้มีความยาวมาก เราจึงจำเป็นต้องแบ่งออกเป็นสามภาค แต่ละภาคจัดพิมพ์เป็นหนังสือหนึ่งเล่ม ดังนี้

ภาคที่หนึ่ง: ว่าด้วยกิยามะฮ์เล็กและสัญญาณของกิยามะฮ์ใหญ่ ภาคที่สอง: กิยามะฮ์ใหญ่ ภาคที่สาม: สวรรค์และนรก

หนังสือเล่มนี้คือเล่มแรก ประกอบด้วยสองบทดังที่ชื่อหนังสือได้บ่งบอกไว้ บทที่หนึ่งว่าด้วยกิยามะฮ์เล็ก ซึ่งหมายถึงความตาย เนื้อหาจึงกล่าวถึงความตาย ความน่าสะพรึงกลัว และความทุกข์ทรมานยามใกล้ตาย กล่าวถึงกุบูรและการทดสอบในกุบูร ความสุขสบายและการลงโทษในกุบูร จากนั้นกล่าวถึงวิญญาณและบั้นปลายของวิญญาณในโลกบัรซัค

บทที่สองว่าด้วยสัญญาณของวันกิยามะฮ์ สัญญาณที่บ่งบอกว่าวันกิยามะฮ์ใกล้จะเกิดขึ้นนั้นมีมากมาย ในจำนวนนั้นมีทั้งสัญญาณใหญ่และสัญญาณเล็ก สัญญาณเล็กบางส่วนได้เกิดขึ้นและผ่านพ้นไปแล้ว บางส่วนยังไม่เกิดขึ้น ส่วนสัญญาณใหญ่นั้นยังไม่เกิดขึ้นเลย และบทนี้จะกล่าวถึงเรื่องทั้งหมดนั้น

ท้ายนี้ ข้าพเจ้าวิงวอนขอต่ออัลลอฮ์ผู้ทรงสูงส่ง ให้ทรงทำให้หนังสือเล่มนี้เกิดประโยชน์ และทรงทำให้เป็นงานที่บริสุทธิ์ใจเพื่อพระองค์ ขออัลลอฮ์ทรงประสาทพรและความสันติแด่บ่าวและเราะซูลของพระองค์ มุหัมมัด ﷺ ตลอดจนวงศ์วานและศอฮาบะฮ์ของท่าน

ดร.อุมัร สุลัยมาน อัล-อัชก็อร คูเวต วันที่ 6 เดือนเราะมะฎอน ฮ.ศ. 1406 ตรงกับวันที่ 14/5/1986

บทที่หนึ่ง

กิยามะฮ์เล็ก (อัล-กิยามะฮ์ อัศ-ศุฆรอ)

(หน้านี้เป็นหน้าว่าง ไม่มีข้อความให้แปล)

บทที่หนึ่ง

นิยามและคำอธิบาย

ช่วงที่มนุษย์ต้องผ่านหลังจากชีวิตในโลกดุนยานี้มีชื่อเรียกหลายชื่อ ได้แก่ กิยามะฮ์เล็ก (อัล-กิยามะฮ์ อัศ-ศุฆรอ) บัรซัค และความตาย

เราจะกล่าวถึงทั้งสามเรื่องนี้โดยละเอียดพอสมควรในลำดับต่อไป

ประเด็นที่หนึ่ง

นิยามของกิยามะฮ์เล็ก

إن يعش هذا ، لا يدركه الهرم حتى تقوم عليكم ساعتكم

กิยามะฮ์เล็กคือความตาย ผู้ใดที่ตายไปแล้ว กิยามะฮ์ของเขาก็ได้เกิดขึ้นแล้ว และวาระของเขาก็มาถึงแล้ว ในเศาะฮีหฺอัล-บุคอรีและมุสลิม มีรายงานจากท่านหญิงอาอิชะฮ์ (ร.ฎ.) ว่า ชายชาวอาหรับชนบทกลุ่มหนึ่งมาหาท่านนบี ﷺ และถามท่านเกี่ยวกับวันสิ้นโลก ท่านมองไปยังคนที่อายุน้อยที่สุดในกลุ่มนั้นแล้วกล่าวว่า «หากเด็กคนนี้มีชีวิตอยู่ เขาจะยังไม่ทันแก่ชรา จนกระทั่งวันสิ้นโลกของพวกท่านจะเกิดขึ้นแก่พวกท่าน»⁽¹⁾

ท่านอิบนุกะษีรกล่าวว่า «ความหมายคือ การสิ้นสุดของคนรุ่นนั้น และการที่พวกเขาเข้าสู่โลกแห่งอาคิเราะฮ์ เพราะทุกคนที่ตายไปแล้วย่อมเข้าสู่สภาวะของอาคิเราะฮ์ บางคนกล่าวว่า ผู้ใดตาย กิยามะฮ์ของเขาก็ได้เกิดขึ้นแล้ว ถ้อยคำนี้ในความหมายนี้ถือว่าถูกต้อง»⁽²⁾

ท่านอิบนุกะษีรได้ชี้ว่าคำกล่าวนี้เป็นคำกล่าวของพวกนักปรัชญา โดยพวกเขามุ่งหมายถึงความหมายที่ว่า…

⁽¹⁾ มิชกาตุลมะศอบีหฺ (3/48) ⁽²⁾ อัน-นิฮายะฮ์ ของอิบนุกะษีร (1/24)

…ที่ผิด เพราะพวกนอกศาสนา (อัล-มะลาฮิดะฮ์) ต้องการสื่อว่าความตายนั้นคือกิยามะฮ์ และไม่มีกิยามะฮ์ใดอีกหลังจากนั้น อิบนุกะษีรกล่าวว่า «บางคนในหมู่พวกนอกศาสนาอาจกล่าวเช่นนี้ โดยพวกเขามุ่งหมายถึงสิ่งเท็จอีกประการหนึ่ง ส่วนวันกิยามะฮ์ใหญ่ (อัส-สาอะฮ์ อัล-อุซมา) ซึ่งเป็นเวลาที่ชนรุ่นแรกและชนรุ่นหลังจะถูกรวบรวมไว้บนลานเดียวกันนั้น คือสิ่งที่อัลลอฮ์ทรงสงวนความรู้เกี่ยวกับเวลาของมันไว้สำหรับพระองค์เพียงผู้เดียว»⁽¹⁾

กิยามะฮ์เล็ก (อัล-กิยามะฮ์ อัศ-ศุฆรอ) ยังถูกเรียกอีกชื่อหนึ่งว่า "การกลับคืนครั้งแรก" (อัล-มะอาด อัล-เอาวัล) และถูกเรียกว่า "บัรซัค" ด้วยเช่นกัน

อิบนุลก็อยยิมกล่าวว่า «ความตายคือการฟื้นคืนชีพและการกลับคืนครั้งแรก เพราะอัลลอฮ์ทรงกำหนดให้ลูกหลานของอาดัมมีการกลับคืนสองครั้งและการฟื้นคืนชีพสองครั้ง ซึ่งในทั้งสองครั้งนั้นพระองค์จะทรงตอบแทนบรรดาผู้ที่กระทำความชั่วตามที่พวกเขาได้กระทำไว้ และทรงตอบแทนบรรดาผู้ที่กระทำความดีด้วยสิ่งที่ดีที่สุด ดังนั้นการฟื้นคืนชีพครั้งแรกคือการที่วิญญาณพรากออกจากร่างกาย และไปสู่ที่พำนักแห่งการตอบแทนแห่งแรก»⁽²⁾

⁽¹⁾ แหล่งอ้างอิงเดิม ⁽²⁾ อัร-รูห์ ของอิบนุลก็อยยิม หน้า 103

บทที่สอง

อัล-บัรซัค

وَجَعَلَ بَيْنَهُمَا بَرْزَخًا

وَمِن وَرَآئِهِم بَرْزَخٌ إِلَىٰ يَوْمِ يُبْعَثُونَ ﴿١٠٠﴾

คำว่า "อัล-บัรซัค" ในภาษาของชาวอาหรับ หมายถึง สิ่งที่กั้นขวางระหว่างสองสิ่ง อัลลอฮ์ตรัสว่า «และพระองค์ทรงทำให้มีสิ่งกั้นขวางระหว่างทั้งสอง» (ซูเราะฮ์อัล-ฟุรกอน 25:53)⁽¹⁾ หมายถึง สิ่งกั้นขวาง ส่วนอัล-บัรซัคในทางบทบัญญัติศาสนา คือ ภพที่ตามมาหลังความตายจนถึงการฟื้นคืนชีพ อัลลอฮ์ตรัสว่า «และเบื้องหลังพวกเขานั้นมีอัล-บัรซัค (สิ่งกั้นขวาง) จนถึงวันที่พวกเขาจะถูกให้ฟื้นคืนชีพ» (ซูเราะฮ์อัล-มุอ์มินูน 23:100)⁽²⁾ มุญาฮิดกล่าวว่า มันคือช่วงระหว่างความตายกับการฟื้นคืนชีพ และมีผู้กล่าวแก่อัช-ชะอ์บีย์ว่า "คนนั้นได้ตายแล้ว" ท่านจึงกล่าวว่า "เขามิได้อยู่ในภพแห่งดุนยา และมิได้อยู่ในอาคิเราะฮ์"⁽³⁾

وَمِن وَرَآئِهِم بَرْزَخٌ إِلَىٰ يَوْمِ يُبْعَثُونَ ﴿١٠٠﴾

อิบนุลก็อยยิมกล่าวว่า "การลงโทษในหลุมศพและความสุขสำราญในหลุมศพ คือชื่อเรียกของการลงโทษแห่งอัล-บัรซัคและความสุขสำราญของมัน ซึ่งอยู่ระหว่างดุนยากับอาคิเราะฮ์ อัลลอฮ์ตรัสว่า «และเบื้องหลังพวกเขานั้นมีอัล-บัรซัค (สิ่งกั้นขวาง) จนถึงวันที่พวกเขาจะถูกให้ฟื้นคืนชีพ» (ซูเราะฮ์อัล-มุอ์มินูน 23:100)⁽⁴⁾ และอัล-บัรซัคนี้ ผู้ที่อยู่ในนั้นจะมองเห็นทั้งดุนยาและอาคิเราะฮ์"

⁽¹⁾ ซูเราะฮ์อัล-ฟุรกอน : 53 ⁽²⁾ ซูเราะฮ์อัล-มุอ์มินูน : 100 ⁽³⁾ ตัซกิเราะฮ์ อัล-กุรฏุบีย์ : 177 ⁽⁴⁾ ซูเราะฮ์อัล-มุอ์มินูน : 100

บทที่สาม

ความตาย

หัวข้อที่หนึ่ง: ความตายในทางภาษาและในทางวิชาการ

ชีวิตและความตายเป็นสิ่งที่ขัดแย้งกัน เช่นเดียวกับแสงสว่างกับความมืด และความเย็นกับความร้อน ด้วยเหตุนี้พจนานุกรมภาษาอาหรับจึงนิยามแต่ละสิ่งว่าเป็นสิ่งตรงข้ามของอีกสิ่งหนึ่ง ในการนิยามคำว่า “ชีวิต” พจนานุกรมกล่าวว่า «ชีวิตคือสิ่งตรงข้ามกับความตาย และสิ่งที่มีชีวิต (อัล-หัยย์) ของทุกสิ่ง คือสิ่งตรงข้ามกับความตาย พหูพจน์คือ อะห์ยาอ์»⁽¹⁾ และในการนิยามคำว่า “ความตาย” กล่าวว่า «อัล-เมาต์ และอัล-มะวะตาน คือสิ่งตรงข้ามกับชีวิต»⁽²⁾

รากเดิมของคำว่า “ความตาย” ในภาษาอาหรับคือ การหยุดนิ่ง ทุกสิ่งที่หยุดนิ่งย่อมถือว่าตายแล้ว⁽³⁾ เราจึงพบว่าชาวอาหรับกล่าวว่า «ไฟตายแล้ว คือเมื่อเถ้าของมันเย็นลงจนไม่เหลือถ่านคุอยู่เลย ความร้อนและความหนาวตายแล้ว คือเมื่อมันอ่อนกำลังลง ลมตายแล้ว คือเมื่อมันสงบนิ่ง สุราตายแล้ว คือเมื่อการเดือดพล่านของมันสงบลง และความตายคือสิ่งที่ไม่มีวิญญาณอยู่ในนั้น»⁽⁴⁾

หากการหยุดนิ่งคือรากเดิมของความตายในภาษาของเรา การเคลื่อนไหวก็คือรากเดิมของชีวิต ในหนังสือลิซานุลอะร็อบระบุว่า «สิ่งมีชีวิตคือทุกสิ่งที่พูดได้และเปล่งวาจาได้ และพืชที่มีชีวิตคือพืชที่ยังสดและไหวเอนได้»⁽⁵⁾ ชีวิตของมนุษย์เกิดขึ้นจริงเมื่อมีการเป่าวิญญาณเข้าสู่ร่างของทารกในครรภ์มารดา ส่วนความตายคือ «การขาดสะบั้นของความผูกพันระหว่างวิญญาณกับร่างกาย การที่วิญญาณพรากจากร่างกาย และการมีสิ่งกั้นขวางระหว่างทั้งสอง เป็นการเปลี่ยนแปลงสภาพ และการย้ายจากที่พำนักหนึ่งไปสู่อีกที่พำนักหนึ่ง»⁽⁶⁾

⁽¹⁾ ลิซานุลอะร็อบ ของอิบนุมันซูร: (1/774) ⁽²⁾ ลิซานุลอะร็อบ: (3/547) ⁽³⁾ ลิซานุลอะร็อบ: (3/547) ⁽⁴⁾ ลิซานุลอะร็อบ: (3/547) ⁽⁵⁾ ลิซานุลอะร็อบ: (1/773) ⁽⁶⁾ อัต-ตัซกิเราะฮ์ ของอัล-กุรฏุบีย์: 4

หัวข้อย่อยที่สอง

การเสียชีวิตครั้งใหญ่และการเสียชีวิตครั้งเล็ก

وَهُوَ ٱلَّذِى يَتَوَفَّىٰكُم بِٱلَّيْلِ وَيَعْلَمُ مَا جَرَحْتُم بِٱلنَّهَارِ ثُمَّ يَبْعَثُكُمْ فِيهِ

การนอนหลับนั้นคล้ายกับความตาย ด้วยเหตุนี้บรรดาอุละมาอ์ของเราจึงเรียกการนอนหลับว่า "การเสียชีวิตครั้งเล็ก" การนอนหลับจึงเป็นการเสียชีวิตรูปแบบหนึ่ง และการตื่นจากการนอนหลับก็คือการฟื้นคืนชีพและการถูกปลุกให้ลุกขึ้น ดังที่อัลลอฮ์ตรัสว่า «และพระองค์คือผู้ทรงเอาชีวิตของพวกเจ้าในเวลากลางคืน และทรงรู้สิ่งที่พวกเจ้าได้กระทำไว้ในเวลากลางวัน แล้วพระองค์ทรงให้พวกเจ้าฟื้นขึ้นมาในเวลานั้น» (ซูเราะฮ์อัล-อันอาม 6:60)⁽¹⁾

ٱللَّهُ يَتَوَفَّى ٱلْأَنفُسَ حِينَ مَوْتِهَا وَٱلَّتِى لَمْ تَمُتْ فِى مَنَامِهَا ۖ فَيُمْسِكُ ٱلَّتِى قَضَىٰ عَلَيْهَا ٱلْمَوْتَ وَيُرْسِلُ ٱلْأُخْرَىٰٓ إِلَىٰٓ أَجَلٍ مُّسَمًّى

ในขณะนอนหลับ วิญญาณของบ่าวทั้งหลายจะถูกเอาไป ผู้ใดที่อัลลอฮ์ผู้ทรงสัจธรรมทรงประสงค์จะยึดวิญญาณของเขาไว้ในขณะที่เขานอนหลับ พระองค์ก็จะทรงยึดไว้ และผู้ใดที่พระองค์ทรงประสงค์ให้วิญญาณของเขาคงอยู่ต่อไป พระองค์ก็จะทรงส่งวิญญาณนั้นกลับคืนไปจนถึงกำหนดเวลาที่อัลลอฮ์ผู้ทรงสัจธรรมได้ทรงกำหนดไว้ อัลลอฮ์ผู้ทรงสูงส่งตรัสว่า «อัลลอฮ์ทรงเอาชีวิตทั้งหลายในเวลาที่มันตาย และชีวิตที่ยังไม่ตายในขณะที่มันนอนหลับ แล้วพระองค์ทรงยึดชีวิตที่พระองค์ทรงกำหนดความตายแก่มันไว้ และทรงปล่อยชีวิตอื่นกลับไปจนถึงกำหนดเวลาที่ถูกกำหนดไว้» (ซูเราะฮ์อัซ-ซุมัร 39:42)⁽²⁾

ٱللَّهُ يَتَوَفَّى ٱلْأَنفُسَ حِينَ مَوْتِهَا

«อัลลอฮ์ผู้ทรงสัจธรรมได้ทรงแจ้งว่า ทั้งชีวิตที่ถูกยึดไว้และชีวิตที่ถูกปล่อยกลับไปนั้น ล้วนถูกเอาไปด้วยการเสียชีวิตแบบการนอนหลับ ส่วนชีวิตที่ถูกเอาไปด้วยการเสียชีวิตแบบความตายนั้นเป็นประเภทที่สาม ซึ่งพระองค์ได้ทรงกล่าวถึงไว้ก่อนหน้าแล้วในพระดำรัสของพระองค์ว่า «อัลลอฮ์ทรงเอาชีวิตทั้งหลายในเวลาที่มันตาย» (ซูเราะฮ์อัซ-ซุมัร 39:42)⁽³⁾ … เพราะอัลลอฮ์ได้ทรงกล่าวถึงการเอาชีวิตไว้สองแบบ คือ การเอาชีวิตด้วยความตาย และการเอาชีวิตด้วยการนอนหลับ และทรงกล่าวถึงการยึดชีวิตที่ถูกเอาไปไว้ และการปล่อยอีกชีวิตหนึ่งกลับไป

ٱللَّهُ يَتَوَفَّى ٱلْأَنفُسَ حِينَ مَوْتِهَا

เป็นที่ทราบกันดีว่า พระองค์ทรงยึดทุกชีวิตที่ตายแล้วไว้ ไม่ว่าจะตายในขณะนอนหลับหรือตายก่อนหน้านั้น และทรงปล่อยชีวิตที่ยังไม่ตายกลับไป ส่วนพระดำรัสของพระองค์ที่ว่า «อัลลอฮ์ทรงเอาชีวิตทั้งหลายในเวลาที่มันตาย» (ซูเราะฮ์อัซ-ซุมัร 39:42)⁽⁴⁾ นั้นครอบคลุมทั้งชีวิตที่ตายในขณะตื่นและชีวิตที่ตายในขณะนอนหลับ ดังนั้นเมื่อพระองค์ทรงกล่าวถึงการเอาชีวิตทั้งสองแบบแล้ว พระองค์ก็ทรงกล่าวว่าพระองค์ทรงยึดชีวิตไว้ในการเอาชีวิตแบบหนึ่ง และทรงปล่อยกลับไปในอีกแบบหนึ่ง และนี่คือความหมายตามตัวอักษรที่ชัดเจนโดยไม่ต้องตีความอย่างฝืน»⁽⁵⁾

⁽¹⁾ ซูเราะฮ์อัล-อันอาม : 60 ⁽²⁾ ซูเราะฮ์อัซ-ซุมัร : 42 ⁽³⁾ ซูเราะฮ์อัซ-ซุมัร : 42 ⁽⁴⁾ ซูเราะฮ์อัซ-ซุมัร : 42 ⁽⁵⁾ มัจญ์มูอ์ ฟะตาวา ชัยคุลอิสลาม (5/452)

หัวข้อที่สาม

ความตายเป็นสิ่งที่แน่นอนและหลีกเลี่ยงไม่ได้

كُلُّ شَىْءٍ هَالِكٌ إِلَّا وَجْهَهُۥ ۚ لَهُ ٱلْحُكْمُ وَإِلَيْهِ تُرْجَعُونَ ﴿٨٨﴾

كُلُّ مَنْ عَلَيْهَا فَانٍ ﴿٢٦﴾ وَيَبْقَىٰ وَجْهُ رَبِّكَ ذُو ٱلْجَلَـٰلِ وَٱلْإِكْرَامِ ﴿٢٧﴾

كُلُّ نَفْسٍ ذَآئِقَةُ ٱلْمَوْتِ ۗ وَإِنَّمَا تُوَفَّوْنَ أُجُورَكُمْ يَوْمَ ٱلْقِيَـٰمَةِ ۖ فَمَن زُحْزِحَ عَنِ ٱلنَّارِ وَأُدْخِلَ ٱلْجَنَّةَ فَقَدْ فَازَ ۗ وَمَا ٱلْحَيَوٰةُ ٱلدُّنْيَآ إِلَّا مَتَـٰعُ ٱلْغُرُورِ ﴿١٨٥﴾

ความตายเป็นสิ่งที่แน่นอนและหลีกเลี่ยงไม่ได้ ไม่มีสิ่งมีชีวิตใดในบรรดามัคลูกที่จะหนีพ้นจากมันได้ ดังที่อัลลอฮ์ตะอาลาตรัสว่า «ทุกสิ่งย่อมพินาศ นอกจากพระพักตร์ของพระองค์ การตัดสินเป็นสิทธิ์ของพระองค์ และยังพระองค์เท่านั้นที่พวกเจ้าจะถูกนำกลับไป» (ซูเราะฮ์อัล-เกาะศ็อศ 28:88)⁽¹⁾ และพระองค์ตรัสว่า «ทุกสิ่งที่อยู่บนแผ่นดินย่อมสูญสลาย และพระพักตร์แห่งพระผู้อภิบาลของเจ้า ผู้ทรงความยิ่งใหญ่และทรงเกียรติ เท่านั้นที่จะคงอยู่» (ซูเราะฮ์อัร-เราะห์มาน 55:26-27)⁽²⁾ และพระองค์ตรัสว่า «ทุกชีวิตย่อมลิ้มรสความตาย และแท้จริงพวกเจ้าจะได้รับรางวัลของพวกเจ้าอย่างครบถ้วนในวันกิยามะฮ์ ดังนั้นผู้ใดที่ถูกให้ห่างไกลจากไฟนรกและถูกนำเข้าสวรรค์ แน่นอนเขาได้ประสบความสำเร็จแล้ว และชีวิตแห่งโลกนี้มิใช่อื่นใดนอกจากความเพลิดเพลินอันหลอกลวงเท่านั้น» (ซูเราะฮ์อาล อิมรอน 3:185)⁽³⁾

إِنَّكَ مَيِّتٌ وَإِنَّهُم مَّيِّتُونَ ﴿٣٠﴾

وَمَا جَعَلْنَا لِبَشَرٍ مِّن قَبْلِكَ ٱلْخُلْدَ ۖ أَفَإِي۟ن مِّتَّ فَهُمُ ٱلْخَـٰلِدُونَ ﴿٣٤﴾

หากมีผู้ใดรอดพ้นจากความตายได้ แน่นอนผู้ที่ประเสริฐที่สุดในบรรดามัคลูกของอัลลอฮ์ คือท่านนบีมุหัมมัด ﷺ ย่อมรอดพ้นจากมันได้ «แท้จริงเจ้าจะต้องตาย และแท้จริงพวกเขาก็จะต้องตายเช่นกัน» (ซูเราะฮ์อัซ-ซุมัร 39:30)⁽⁴⁾ และอัลลอฮ์ได้ทรงปลอบประโลมเราะซูลของพระองค์ว่า ความตายนั้นเป็นแนวทาง (สุนนะฮ์) ของพระองค์ที่มีต่อมัคลูกของพระองค์ «และเรามิได้ให้มนุษย์คนใดก่อนหน้าเจ้ามีชีวิตอยู่ตลอดกาล ดังนั้นหากเจ้าตาย พวกเขาจะมีชีวิตอยู่ตลอดกาลกระนั้นหรือ» (ซูเราะฮ์อัล-อันบิยาอ์ 21:34)⁽⁵⁾

أعوذ بعزتك الذي لا إله إلا أنت الذي لايموت ، والإنس والجن يموتون

ความตายเป็นสัจธรรมที่เกิดขึ้นแก่ทั้งมนุษย์และญิน ในหนังสือเศาะฮีหฺมีรายงานจากอิบนุอับบาส (ร.ฎ.) ว่า ท่านนบี ﷺ กล่าวว่า «ข้าพระองค์ขอความคุ้มครองด้วยความเกรียงไกรของพระองค์ ผู้ซึ่งไม่มีพระเจ้าอื่นใดนอกจากพระองค์ ผู้ทรงไม่ตาย ส่วนมนุษย์และญินนั้นต้องตาย»

⁽¹⁾ ซูเราะฮ์อัล-เกาะศ็อศ : 88 ⁽²⁾ ซูเราะฮ์อัร-เราะห์มาน : 27 ⁽³⁾ ซูเราะฮ์อาล อิมรอน : 185 ⁽⁴⁾ ซูเราะฮ์อัซ-ซุมัร : 30 ⁽⁵⁾ ซูเราะฮ์อัล-อันบิยาอ์ : 34

หัวข้อย่อยที่สี่

ความตายมีกำหนดเวลาที่แน่นอน

ความตายมีเวลาที่มันจะมาถึง ไม่มีผู้ใดสามารถล่วงเลยกำหนดเวลาที่อัลลอฮ์ได้ทรงกำหนดไว้ได้ อัลลอฮ์ได้ทรงกำหนดอายุขัยของบรรดาบ่าวไว้แล้ว ปากกาได้บันทึกสิ่งนั้นไว้ในอัล-เลาห์อัล-มะห์ฟูซ และมะลาอิกะฮ์ผู้ทรงเกียรติได้บันทึกมันไว้ตั้งแต่มนุษย์ยังอยู่ในครรภ์มารดา ดังนั้นมนุษย์จะไม่ล่าช้าออกไปหรือล่วงหน้ามาก่อนสิ่งที่ได้ถูกกำหนดไว้สำหรับเขา มนุษย์ทุกคนที่เสียชีวิต ถูกฆ่า จมน้ำ ตกจากเครื่องบินหรือรถยนต์ ถูกไฟคลอก หรือด้วยสาเหตุอื่นใดก็ตาม แท้จริงเขาได้ตายตามอายุขัยที่อัลลอฮ์ได้ทรงกำหนดและให้เป็นไปแล้วนั่นเอง มีตัวบทจำนวนมากที่บ่งชี้ถึงเรื่องนี้ อัลลอฮ์ ตะอาลา ตรัสว่า

وَمَا كَانَ لِنَفْسٍ أَن تَمُوتَ إِلَّا بِإِذْنِ ٱللَّهِ كِتَـٰبًا مُّؤَجَّلًا

«และไม่บังควรแก่ชีวิตใดที่จะตาย นอกจากด้วยอนุมัติของอัลลอฮ์ เป็นลิขิตที่ถูกกำหนดเวลาไว้แล้ว»⁽¹⁾

และพระองค์ตรัสว่า

أَيْنَمَا تَكُونُوا۟ يُدْرِككُّمُ ٱلْمَوْتُ وَلَوْ كُنتُمْ فِى بُرُوجٍ مُّشَيَّدَةٍ

«ไม่ว่าพวกเจ้าจะอยู่ ณ ที่ใด ความตายก็จะมาถึงพวกเจ้า แม้ว่าพวกเจ้าจะอยู่ในป้อมปราการที่แข็งแรงก็ตาม»⁽²⁾

และพระองค์ตรัสว่า

وَلِكُلِّ أُمَّةٍ أَجَلٌ ۖ فَإِذَا جَآءَ أَجَلُهُمْ لَا يَسْتَأْخِرُونَ سَاعَةً ۖ وَلَا يَسْتَقْدِمُونَ ﴿٣٤﴾

«และสำหรับทุกประชาชาตินั้นมีกำหนดเวลา ดังนั้นเมื่อกำหนดเวลาของพวกเขามาถึง พวกเขาจะไม่ล่าช้าออกไปแม้ชั่วขณะหนึ่ง และจะไม่ล่วงหน้ามาก่อน»⁽³⁾

และพระองค์ตรัสว่า

قُلْ إِنَّ ٱلْمَوْتَ ٱلَّذِى تَفِرُّونَ مِنْهُ فَإِنَّهُۥ مُلَـٰقِيكُمْ

«จงกล่าวเถิด (มุฮัมมัด) แท้จริงความตายที่พวกท่านวิ่งหนีมันนั้น แท้จริงมันจะมาพบพวกท่านอย่างแน่นอน»⁽⁴⁾

และพระองค์ตรัสว่า

نَحْنُ قَدَّرْنَا بَيْنَكُمُ ٱلْمَوْتَ وَمَا نَحْنُ بِمَسْبُوقِينَ ﴿٦٠﴾

«เราได้กำหนดความตายไว้ในระหว่างพวกเจ้า และเรามิใช่ผู้ที่จะถูกขัดขวางได้»⁽⁵⁾

اللهم أمتعني بزوجي رسول الله ، وبأبي أبي سفيان ، وبأخي معاوية

ในเศาะฮีหฺมุสลิม รายงานจากอับดุลลอฮ์ อิบนุมัสอูด (ร.ฎ.) ว่า ท่านหญิงอุมมุหะบีบะฮ์ ภรรยาของท่านนบี ﷺ (ร.ฎ.) ได้กล่าวว่า «โอ้อัลลอฮ์ ขอพระองค์ทรงให้ข้าพเจ้าได้อยู่ร่วมกับสามีของข้าพเจ้า คือท่านเราะซูลุลลอฮ์ ﷺ กับบิดาของข้าพเจ้า คืออบูซุฟยาน และกับน้องชายของข้าพเจ้า คือมุอาวิยะฮ์ ไปอีกนานๆ ด้วยเถิด»

⁽¹⁾ ซูเราะฮ์อาลิอิมรอน 3:145 ⁽²⁾ ซูเราะฮ์อัน-นิสาอ์ 4:77 ⁽³⁾ ซูเราะฮ์อัล-อะอ์รอฟ 7:34 ⁽⁴⁾ ซูเราะฮ์อัล-ญุมุอะฮ์ 62:8 ⁽⁵⁾ ซูเราะฮ์อัล-วากิอะฮ์ 56:60

لقد سألت الله لآجل مضروبة ، وأيام معدودة ، وأرزاق مقسومة . لن يعجل شيء قبل أجله ، ولن يؤخر الله شيئا بعد أجله ، ولو كنت سألت الله أن يعيذك من عذاب النار ، وعذاب في القبر كان خيرا وأفضل

ผู้รายงานกล่าวว่า: ท่านนบี ﷺ จึงกล่าวว่า «แท้จริงเธอได้ขอต่ออัลลอฮ์ในเรื่องอายุขัยที่ถูกกำหนดไว้แล้ว วันเวลาที่ถูกนับไว้แล้ว และปัจจัยยังชีพ (ริซกี) ที่ถูกแบ่งสรรไว้แล้ว ไม่มีสิ่งใดจะถูกเร่งให้มาถึงก่อนกำหนดของมัน และอัลลอฮ์จะไม่ทรงเลื่อนสิ่งใดออกไปหลังจากกำหนดของมัน หากเธอขอต่ออัลลอฮ์ให้ทรงคุ้มครองเธอให้พ้นจากการลงโทษในไฟนรกและการลงโทษในหลุมศพ ย่อมจะเป็นการดีกว่าและประเสริฐกว่า»⁽¹⁾

ประเด็นที่ห้า

เวลาแห่งความตายเป็นสิ่งที่เราไม่อาจล่วงรู้

وَعِندَهُۥ مَفَاتِحُ ٱلْغَيْبِ لَا يَعْلَمُهَآ إِلَّا هُوَ

إِنَّ ٱللَّهَ عِندَهُۥ عِلْمُ ٱلسَّاعَةِ وَيُنَزِّلُ ٱلْغَيْثَ وَيَعْلَمُ مَا فِى ٱلْأَرْحَامِ ۖ وَمَا تَدْرِى نَفْسٌ مَّاذَا تَكْسِبُ غَدًا ۖ وَمَا تَدْرِى نَفْسٌۢ بِأَىِّ أَرْضٍ تَمُوتُ ۚ إِنَّ ٱللَّهَ عَلِيمٌ خَبِيرٌۢ ﴿٣٤﴾

ปวงบ่าวไม่มีความรู้เกี่ยวกับเวลาที่ความตายจะมาถึงและประสบแก่พวกเขา เพราะความรู้ในเรื่องนั้นเป็นของอัลลอฮ์เพียงพระองค์เดียว และมันคือหนึ่งในกุญแจแห่งสิ่งเร้นลับ (อัล-ฆ็อยบ์) ที่อัลลอฮ์ทรงสงวนความรู้นั้นไว้เฉพาะพระองค์ อัลลอฮ์ตะอาลาตรัสว่า «และ ณ พระองค์นั้นมีกุญแจแห่งสิ่งเร้นลับ ไม่มีผู้ใดรู้มันนอกจากพระองค์» (ซูเราะฮ์อัล-อันอาม 6:59)⁽²⁾ และพระองค์ตรัสว่า «แท้จริงอัลลอฮ์ ณ พระองค์เท่านั้นที่มีความรู้เกี่ยวกับวันกิยามะฮ์ และพระองค์ทรงให้ฝนตกลงมา และทรงรู้สิ่งที่อยู่ในมดลูก และไม่มีชีวิตใดรู้ว่าพรุ่งนี้ตนจะขวนขวายสิ่งใด และไม่มีชีวิตใดรู้ว่าตนจะตาย ณ แผ่นดินใด แท้จริงอัลลอฮ์นั้นเป็นผู้ทรงรอบรู้ ผู้ทรงตระหนักยิ่ง» (ซูเราะฮ์ลุกมาน 31:34)⁽³⁾

مفاتيح الغيب خمس لا يعلمهن إلا الله ﴿إِنَّ ٱللَّهَ عِندَهُۥ عِلْمُ ٱلسَّاعَةِ وَيُنَزِّلُ ٱلْغَيْثَ وَيَعْلَمُ مَا فِى ٱلْأَرْحَامِ وَمَا تَدْرِى نَفْسٌ مَّاذَا تَكْسِبُ غَدًا وَمَا تَدْرِى نَفْسٌۢ بِأَىِّ أَرْضٍ تَمُوتُ إِنَّ ٱللَّهَ عَلِيمٌ خَبِيرٌۢ﴾

อัล-บุคอรีย์ได้รายงานไว้ในเศาะฮีหฺของท่าน จากอิบนุอุมัร (ร.ฎ.) ว่า ท่านเราะซูล ﷺ กล่าวว่า «กุญแจแห่งสิ่งเร้นลับมีห้าประการ ซึ่งไม่มีผู้ใดรู้นอกจากอัลลอฮ์ (คือ) "แท้จริงอัลลอฮ์ ณ พระองค์เท่านั้นที่มีความรู้เกี่ยวกับวันกิยามะฮ์ และพระองค์ทรงให้ฝนตกลงมา และทรงรู้สิ่งที่อยู่ในมดลูก และไม่มีชีวิตใดรู้ว่าพรุ่งนี้ตนจะขวนขวายสิ่งใด และไม่มีชีวิตใดรู้ว่าตนจะตาย ณ แผ่นดินใด แท้จริงอัลลอฮ์นั้นเป็นผู้ทรงรอบรู้ ผู้ทรงตระหนักยิ่ง"»⁽⁴⁾⁽⁵⁾

إذا أراد الله قبض روح عبد بأرض جعل له فيها ـ أو قال : بها ـ حاجة

และอะห์มัด อัต-ติรมิซีย์ และท่านอื่น ๆ ได้รายงานจากศอฮาบะฮ์กลุ่มหนึ่ง โดยพวกเขากล่าวว่า ท่านเราะซูล ﷺ กล่าวว่า «เมื่ออัลลอฮ์ทรงประสงค์จะเอาวิญญาณของบ่าวคนหนึ่ง ณ แผ่นดินใด พระองค์จะทรงทำให้เขามีธุระจำเป็นในแผ่นดินนั้น – หรือท่านกล่าวว่า: ที่นั่น –»

⁽¹⁾ บันทึกโดยมุสลิมในกิตาบอัล-เกาะดัร จากเศาะฮีหฺของท่าน และอะห์มัดในอัล-มุสนัด (1/390, 413, 445) ⁽²⁾ ซูเราะฮ์อัล-อันอาม: 59 ⁽³⁾ ซูเราะฮ์ลุกมาน: 34 ⁽⁴⁾ ซูเราะฮ์ลุกมาน: 34 ⁽⁵⁾ บันทึกโดยอัล-บุคอรีย์ในกิตาบอัล-อิสติสกออ์ และในกิตาบอัต-ตัฟสีร

บทที่สอง: ช่วงใกล้สิ้นใจ (อัล-อิฮ์ติฎอร)

ประเด็นที่หนึ่ง: การมาของมะลาอิกะฮ์แห่งความตาย

وَهُوَ ٱلْقَاهِرُ فَوْقَ عِبَادِهِۦ ۖ وَيُرْسِلُ عَلَيْكُمْ حَفَظَةً حَتَّىٰٓ إِذَا جَآءَ أَحَدَكُمُ ٱلْمَوْتُ تَوَفَّتْهُ رُسُلُنَا وَهُمْ لَا يُفَرِّطُونَ ﴿٦١﴾

เมื่อถึงอะญัล (กำหนดเวลาแห่งความตาย) และชีวิตของมนุษย์ใกล้จะลับดับไป อัลลอฮ์จะทรงส่งบรรดาทูตแห่งความตายมาถอดดวงวิญญาณ ซึ่งเป็นสิ่งที่ควบคุมและขับเคลื่อนร่างกายออกไป อัลลอฮ์ตรัสว่า «และพระองค์คือผู้ทรงอำนาจเหนือปวงบ่าวของพระองค์ และทรงส่งผู้คุ้มครองมายังพวกเจ้า จนกระทั่งเมื่อความตายมาถึงคนหนึ่งคนใดในพวกเจ้า บรรดาทูตของเราก็จะเอาชีวิตของเขาไป และพวกเขาจะไม่บกพร่องเลย» (ซูเราะฮ์อัล-อันอาม 6:61)⁽¹⁾

« إن العبد المؤمن إذا كان في انقطاع من الدنيا وإقبال من الآخرة ، نزل إليه ملائكة من السماء ، بيض الوجوه ، كأن وجوههم الشمس ، معهم كفن من أكفان الجنّة ، وحنوط من حنوط الجنة ، حتى يجلسوا منه مدَّ بصره ، ثم يجيء ملك الموت عليه السلام ، حتى يجلس عند رأسه فيقول : أيتها النفس الطيبة ( وفي رواية : المطمئنة ) اخرجي إلى مغفرة من الله ورضوان . قال : فتخرج تسيل كما تسيل القطرة من في السقاء ، فيأخذها . . .

มะลาอิกะฮ์แห่งความตายจะมาหาผู้ศรัทธาในรูปลักษณ์ที่ดีงามสวยงาม และจะมาหาผู้ปฏิเสธศรัทธาและผู้กลับกลอก (มุนาฟิก) ในรูปลักษณ์ที่น่าหวาดกลัว ดังที่ปรากฏในหะดีษของอัล-บะรออ์ บิน อาซิบ (ร.ฎ.) ว่า ท่านเราะซูล ﷺ กล่าวว่า «แท้จริงบ่าวผู้ศรัทธานั้น เมื่อเขาอยู่ในช่วงที่กำลังจะตัดขาดจากโลกดุนยาและมุ่งหน้าสู่อาคิเราะฮ์ จะมีมะลาอิกะฮ์จากฟากฟ้าลงมาหาเขา ใบหน้าของพวกเขาขาวผ่อง ประหนึ่งว่าใบหน้าของพวกเขาคือดวงอาทิตย์ พวกเขานำผ้ากะฝั่นจากผ้ากะฝั่นแห่งสวรรค์ และฮะนูฏ⁽²⁾จากฮะนูฏแห่งสวรรค์มาด้วย จนกระทั่งพวกเขานั่งห่างจากเขาไกลสุดสายตา จากนั้นมะลาอิกะฮ์แห่งความตาย (อะลัยฮิสสลาม) ก็มาจนนั่งลงที่ข้างศีรษะของเขา แล้วกล่าวว่า "โอ้ ดวงวิญญาณที่ดีงาม (และในอีกรายงานหนึ่งว่า: ดวงวิญญาณที่สงบมั่น) จงออกไปสู่การอภัยโทษและความพึงพอพระทัยจากอัลลอฮ์เถิด" ท่านกล่าวว่า: แล้ววิญญาณนั้นก็จะออกมาอย่างลื่นไหล ดังหยดน้ำที่ไหลออกจากปากถุงหนังใส่น้ำ แล้วเขา (มะลาอิกะฮ์แห่งความตาย) ก็รับมันไว้ ...

⁽¹⁾ ซูเราะฮ์อัล-อันอาม : 61 ⁽²⁾ อ่านโดยใช้สระอะที่อักษรหาอ์ (หะนูฏ) หมายถึง เครื่องหอมที่ผสมขึ้นสำหรับใช้กับผ้ากะฝั่นและร่างของผู้ตายโดยเฉพาะ

وإن العبد الكافر ( وفي رواية الفاجر ) إذا كان في انقطاع من الآخرة، وإقبال من الدنيا ، نزل إليه من السماء ملائكة [ غلاظ شداد ] سود الوجوه ، معهم المسوح [ من النار ] فيجلسون منه مدَّ البصر ، ثمَّ يجيء ملك الموت حتى يجلس عند رأسه ، فيقول : أيتها النفس الخبيثة اخرجي إلى سخط من الله وغضب . قال : فتفرق في جسده ، فينتزعها كما ينتزع السفود [ الكثير الشعب ] من الصوف المبلول ، [ فتقطع معها العروق والعصب ]

และแท้จริง บ่าวผู้ปฏิเสธศรัทธา (และในอีกรายงานหนึ่งว่า: ผู้ประพฤติชั่ว) เมื่อเขาอยู่ในสภาพที่กำลังตัดขาดจากอาคิเราะฮ์และหันหน้าเข้าสู่ดุนยา จะมีมะลาอิกะฮ์ [ผู้หยาบกระด้างและเข้มงวด] ใบหน้าดำคล้ำ ลงมาหาเขาจากฟากฟ้า พร้อมกับผ้าขนสัตว์หยาบ⁽¹⁾ [จากนรก] แล้วพวกเขาก็นั่งห่างจากเขาไกลสุดสายตา จากนั้นมะลาอิกะฮ์แห่งความตายก็มานั่งที่ศีรษะของเขา แล้วกล่าวว่า "โอ้ ชีวิตที่ชั่วช้าเอ๋ย จงออกมาสู่ความกริ้วโกรธและความพิโรธจากอัลลอฮ์เถิด" ท่านกล่าวว่า: แล้วมันก็กระจัดกระจายไปทั่วร่างของเขา มะลาอิกะฮ์แห่งความตายจึงกระชากมันออกมา ดังที่เหล็กเสียบย่าง [ที่มีเงี่ยงแตกแขนงมากมาย] ถูกกระชากออกจากขนสัตว์ที่เปียกน้ำ [ทำให้เส้นเลือดและเส้นเอ็นขาดตามออกมาด้วย]⁽²⁾»

فَلَوْلَآ إِذَا بَلَغَتِ ٱلْحُلْقُومَ ﴿٨٣﴾ وَأَنتُمْ حِينَئِذٍ تَنظُرُونَ ﴿٨٤﴾ وَنَحْنُ أَقْرَبُ إِلَيْهِ مِنكُمْ وَلَـٰكِن لَّا تُبْصِرُونَ ﴿٨٥﴾

وَنَحْنُ أَقْرَبُ إِلَيْهِ مِنكُمْ وَلَـٰكِن لَّا تُبْصِرُونَ ﴿٨٥﴾

وَهُوَ ٱلْقَاهِرُ فَوْقَ عِبَادِهِۦ ۖ وَيُرْسِلُ عَلَيْكُمْ حَفَظَةً حَتَّىٰٓ إِذَا جَآءَ أَحَدَكُمُ ٱلْمَوْتُ تَوَفَّتْهُ رُسُلُنَا وَهُمْ لَا يُفَرِّطُونَ ﴿٦١﴾

สิ่งที่เกิดขึ้นกับผู้ตายในขณะที่เขาตายนั้น เรามิได้ประจักษ์และมองไม่เห็น ถึงแม้ว่าเราจะเห็นร่องรอยของมันก็ตาม และแท้จริงพระผู้อภิบาลของเรา ผู้ทรงจำเริญและสูงส่ง ได้ทรงบอกเล่าแก่เราถึงสภาพของผู้ที่กำลังจะสิ้นใจ โดยตรัสว่า «แล้วทำไมเล่า เมื่อมัน (ชีวิต) ขึ้นมาถึงลำคอ และพวกเจ้าในขณะนั้นก็เฝ้ามองดูอยู่ และเราอยู่ใกล้เขายิ่งกว่าพวกเจ้า แต่พวกเจ้ามองไม่เห็น» (ซูเราะฮ์อัล-วากิอะฮ์ 56:83-85)⁽³⁾ สิ่งที่ถูกกล่าวถึงในอายะฮ์นี้คือวิญญาณ เมื่อมันขึ้นมาถึงลำคอในขณะใกล้สิ้นใจ และผู้คนที่อยู่รอบข้างเขาต่างก็มองดูสิ่งที่เขากำลังเผชิญจากความทุรนทุรายของความตาย ถึงแม้ว่าพวกเขาจะมองไม่เห็นมะลาอิกะฮ์ของพระผู้ทรงกรุณาปรานีที่กำลังถอดวิญญาณของเขาออกมาก็ตาม «และเราอยู่ใกล้เขายิ่งกว่าพวกเจ้า แต่พวกเจ้ามองไม่เห็น» (ซูเราะฮ์อัล-วากิอะฮ์ 56:85)⁽⁴⁾ ดังที่พระองค์ผู้ทรงสูงส่งตรัสว่า «และพระองค์คือผู้ทรงอำนาจเหนือปวงบ่าวของพระองค์ และทรงส่งผู้คุ้มครองมาเฝ้าพวกเจ้า จนกระทั่งเมื่อความตายมาถึงคนใดคนหนึ่งในหมู่พวกเจ้า บรรดาทูตของเราก็จะเอาชีวิตของเขาไป และพวกเขาจะไม่บกพร่องเลย» (ซูเราะฮ์อัล-อันอาม 6:61)⁽⁵⁾

⁽¹⁾ อัล-มุสูห์ (المسوح) เป็นพหูพจน์ของคำว่า อัล-มิสห์ (อ่านด้วยสระอิที่อักษรมีม) หมายถึงผ้าทอจากขนสัตว์ที่สวมบนร่างกายเพื่อความสมถะและเพื่อข่มร่างกาย

⁽²⁾ เชคนาศิรุดดีน อัล-อัลบานีย์ ได้รวบรวมรายงานทั้งหมดของหะดีษนี้ และเรียบเรียงเป็นสำนวนเดียว โดยรวมส่วนที่เพิ่มเติมและประโยชน์ทั้งหมดที่ปรากฏในทุกสายรายงานที่ถูกต้องเข้าไว้ด้วยกัน ในหนังสืออันทรงคุณค่าของท่านคือ (อะห์กามุลญะนาอิซ: หน้า 59) เชคได้อ้างที่มาของหะดีษนี้ไปยังอบูดาวูด (2/281) อัล-หากิม (1/37-40) อัฏ-ฏอยาลิซีย์ (หมายเลข 753) อะห์มัด (4/287, 288, 295, 296) — และสำนวนนี้เป็นของท่าน — และอัล-อาญุรรีย์ในหนังสืออัช-ชะรีอะฮ์ (367-370) อัล-หากิมกล่าวว่า: ศอฮีห์ตามเงื่อนไขของอัช-ชัยค็อน (อัล-บุคอรีย์และมุสลิม) และอัษ-ษะฮะบีย์ก็เห็นพ้องด้วย และเป็นดังที่ท่านทั้งสองกล่าว อิบนุลก็อยยิมก็ได้รับรองว่าศอฮีห์ไว้ในหนังสืออิอ์ลามุลมุวักกิอีน (1/214) และตะฮ์ซีบุสสุนัน (4/337) และได้ยกการรับรองความถูกต้องของหะดีษนี้จากอบูนุอัยมฺและท่านอื่น ๆ ไว้ในหนังสือดังกล่าวด้วย

⁽³⁾ ซูเราะฮ์อัล-วากิอะฮ์: 83-85

⁽⁴⁾ ซูเราะฮ์อัล-วากิอะฮ์: 85

⁽⁵⁾ ซูเราะฮ์อัล-อันอาม: 61

كَلَّآ إِذَا بَلَغَتِ ٱلتَّرَاقِىَ ﴿٢٦﴾ وَقِيلَ مَنْ ۜ رَاقٍ ﴿٢٧﴾ وَظَنَّ أَنَّهُ ٱلْفِرَاقُ ﴿٢٨﴾ وَٱلْتَفَّتِ ٱلسَّاقُ بِٱلسَّاقِ ﴿٢٩﴾ إِلَىٰ رَبِّكَ يَوْمَئِذٍ ٱلْمَسَاقُ ﴿٣٠﴾

«มิใช่เช่นนั้น! เมื่อมัน (วิญญาณ) ได้ขึ้นมาถึงไหปลาร้า และมีเสียงกล่าวว่า: ใครเล่าจะเป็นผู้รักษา (ให้รอดพ้น)? และเขาก็แน่ใจว่านั่นคือการพลัดพราก และแข้งก็พันเข้ากับแข้ง ยังพระผู้อภิบาลของเจ้าในวันนั้นคือการถูกต้อนไป»⁽¹⁾ และอายะฮ์อื่นก็กล่าวไว้เช่นนี้ สิ่งที่ขึ้นมาถึงไหปลาร้าคือวิญญาณ คำว่า “อัต-ตะรอกี” เป็นพหูพจน์ของคำว่า “ตัรเกาะฮ์” หมายถึงกระดูกที่อยู่ระหว่างแอ่งคอกับบ่า

หะดีษได้ระบุไว้อย่างชัดเจนว่า มะลาอิกะฮ์แห่งความตายจะแจ้งข่าวดีแก่ผู้ศรัทธาถึงการอภัยโทษและความพึงพระทัยจากอัลลอฮ์ ส่วนผู้ปฏิเสธศรัทธาหรือผู้ทำชั่ว มะลาอิกะฮ์จะแจ้งข่าวถึงความกริ้วและความโกรธของอัลลอฮ์ เรื่องนี้มีตัวบทจำนวนมากในคัมภีร์ของอัลลอฮ์ระบุไว้อย่างชัดเจน อัลลอฮ์ตะอาลาตรัสว่า:

إِنَّ ٱلَّذِينَ قَالُوا۟ رَبُّنَا ٱللَّهُ ثُمَّ ٱسْتَقَـٰمُوا۟ تَتَنَزَّلُ عَلَيْهِمُ ٱلْمَلَـٰٓئِكَةُ أَلَّا تَخَافُوا۟ وَلَا تَحْزَنُوا۟ وَأَبْشِرُوا۟ بِٱلْجَنَّةِ ٱلَّتِى كُنتُمْ تُوعَدُونَ ﴿٣٠﴾ نَحْنُ أَوْلِيَآؤُكُمْ فِى ٱلْحَيَوٰةِ ٱلدُّنْيَا وَفِى ٱلْـَٔاخِرَةِ ۖ وَلَكُمْ فِيهَا مَا تَشْتَهِىٓ أَنفُسُكُمْ وَلَكُمْ فِيهَا مَا تَدَّعُونَ ﴿٣١﴾ نُزُلًا مِّنْ غَفُورٍ رَّحِيمٍ ﴿٣٢﴾

«แท้จริงบรรดาผู้ที่กล่าวว่า พระผู้อภิบาลของเราคืออัลลอฮ์ แล้วพวกเขาก็ยืนหยัดมั่นคง มะลาอิกะฮ์จะลงมายังพวกเขา (พร้อมกล่าวว่า) พวกท่านอย่ากลัวและอย่าเศร้าโศก และจงรับข่าวดีเถิดถึงสวรรค์ที่พวกท่านได้ถูกสัญญาไว้ เราคือผู้คุ้มครองพวกท่านในชีวิตแห่งโลกนี้และในโลกอาคิเราะฮ์ ในนั้นพวกท่านจะได้ทุกสิ่งที่จิตใจของพวกท่านปรารถนา และในนั้นพวกท่านจะได้ทุกสิ่งที่พวกท่านร้องขอ เป็นการต้อนรับจากพระผู้ทรงอภัยยิ่ง ผู้ทรงเมตตายิ่ง»⁽²⁾

การลงมาของมะลาอิกะฮ์ดังกล่าวเกิดขึ้นในขณะใกล้สิ้นใจ ตามที่บรรดาอิมามด้านการตัฟซีรกลุ่มหนึ่งได้กล่าวไว้ ซึ่งในจำนวนนั้นมีมุญาฮิดและอัส-สุดดี⁽³⁾ ไม่ต้องสงสัยเลยว่าในขณะใกล้สิ้นใจ มนุษย์ตกอยู่ในสภาวะที่ยากลำบาก เขาหวาดกลัวต่ออนาคตที่กำลังจะมาถึง และเป็นห่วงผู้ที่เขาทิ้งไว้เบื้องหลัง มะลาอิกะฮ์จึงมาเพื่อให้ความปลอดภัยแก่เขาจากสิ่งที่เขากลัวและเศร้าโศก และทำให้หัวใจของเขาสงบมั่น โดยกล่าวแก่เขาว่า จงอย่ากลัวต่ออนาคตที่จะมาถึงในโลกบัรซัคและโลกอาคิเราะฮ์ และอย่าเศร้าโศกต่อสิ่งที่ท่านทิ้งไว้ ไม่ว่าจะเป็นครอบครัว ลูกหลาน หรือหนี้สิน แล้วมะลาอิกะฮ์ก็แจ้งข่าวดีอันยิ่งใหญ่แก่เขาว่า «และจงรับข่าวดีเถิดถึงสวรรค์ที่พวกท่านได้ถูกสัญญาไว้»⁽⁴⁾ และ «ในนั้นพวกท่านจะได้ทุกสิ่งที่จิตใจของพวกท่านปรารถนา และในนั้นพวกท่านจะได้ทุกสิ่งที่พวกท่านร้องขอ»⁽⁵⁾ ตราบใดที่บ่าวได้ยึดเอาอัลลอฮ์เพียงพระองค์เดียวเป็นผู้คุ้มครอง

وَأَبْشِرُوا۟ بِٱلْجَنَّةِ ٱلَّتِى كُنتُمْ تُوعَدُونَ ﴿٣٠﴾

وَلَكُمْ فِيهَا مَا تَشْتَهِىٓ أَنفُسُكُمْ وَلَكُمْ فِيهَا مَا تَدَّعُونَ ﴿٣١﴾

⁽¹⁾ ซูเราะฮ์อัล-กิยามะฮ์ 75:26-30 ⁽²⁾ ซูเราะฮ์ฟุศศิลัต 41:30-32 ⁽³⁾ ตัฟซีรอิบนุกะษีร (6/174) ⁽⁴⁾ ซูเราะฮ์ฟุศศิลัต 41:30 ⁽⁵⁾ ซูเราะฮ์ฟุศศิลัต 41:31

نَحْنُ أَوْلِيَآؤُكُمْ فِى ٱلْحَيَوٰةِ ٱلدُّنْيَا وَفِى ٱلْـَٔاخِرَةِ

เพราะอัลลอฮ์ทรงเป็นผู้คุ้มครองดูแลเขาอยู่เสมอ โดยเฉพาะอย่างยิ่งในสถานการณ์ที่ยากลำบาก และสถานการณ์ที่หนักหนาที่สุดประการหนึ่งก็คือสถานการณ์นี้ «พวกเราเป็นผู้คุ้มครองพวกท่านในชีวิตแห่งโลกนี้และในโลกอาคิเราะฮ์» (ซูเราะฮ์ฟุศศิลัต 41:31)⁽¹⁾

إِنَّ ٱلَّذِينَ تَوَفَّىٰهُمُ ٱلْمَلَـٰٓئِكَةُ ظَالِمِىٓ أَنفُسِهِمْ قَالُوا۟ فِيمَ كُنتُمْ ۖ قَالُوا۟ كُنَّا مُسْتَضْعَفِينَ فِى ٱلْأَرْضِ ۚ قَالُوٓا۟ أَلَمْ تَكُنْ أَرْضُ ٱللَّهِ وَٰسِعَةً فَتُهَاجِرُوا۟ فِيهَا ۚ فَأُو۟لَـٰٓئِكَ مَأْوَىٰهُمْ جَهَنَّمُ ۖ وَسَآءَتْ مَصِيرًا ﴿٩٧﴾

ส่วนบรรดาผู้ปฏิเสธศรัทธาที่ชั่วช้านั้น มะลาอิกะฮ์จะลงมาหาพวกเขาพร้อมกับสิ่งที่ตรงกันข้ามกับสิ่งดังกล่าว «แท้จริงบรรดาผู้ที่มะลาอิกะฮ์เอาชีวิตของพวกเขาไปในสภาพที่พวกเขาอธรรมแก่ตัวเองนั้น มะลาอิกะฮ์กล่าวว่า: พวกท่านอยู่ในสภาพใดกัน? พวกเขากล่าวว่า: พวกเราเป็นผู้ถูกกดขี่ในแผ่นดิน มะลาอิกะฮ์กล่าวว่า: แผ่นดินของอัลลอฮ์มิได้กว้างขวางดอกหรือ แล้วพวกท่านจะได้อพยพไปในแผ่นดินนั้น ชนเหล่านี้แหละที่พำนักของพวกเขาคือนรกญะฮันนัม และมันเป็นที่กลับไปที่ชั่วร้ายยิ่ง» (ซูเราะฮ์อัน-นิซาอ์ 4:97)⁽²⁾ อายะฮ์นี้ถูกประทานลงมา ดังที่อัล-บุคอรีได้รายงานจากอิบนุอับบาส (ร.ฎ.) เกี่ยวกับกลุ่มชนกลุ่มหนึ่งที่เข้ารับอิสลามแล้วแต่มิได้อพยพ จนกระทั่งความตายมาถึงพวกเขา หรือถูกสังหารขณะอยู่ในแถวของศัตรู⁽³⁾ มะลาอิกะฮ์จะตำหนิติเตียนคนเหล่านี้ในขณะใกล้สิ้นใจ และประณามพวกเขา ตลอดจนแจ้งข่าวแก่พวกเขาว่าจะได้รับไฟนรก

وَلَوْ تَرَىٰٓ إِذْ يَتَوَفَّى ٱلَّذِينَ كَفَرُوا۟ ۙ ٱلْمَلَـٰٓئِكَةُ يَضْرِبُونَ وُجُوهَهُمْ وَأَدْبَـٰرَهُمْ وَذُوقُوا۟ عَذَابَ ٱلْحَرِيقِ ﴿٥٠﴾ ذَٰلِكَ بِمَا قَدَّمَتْ أَيْدِيكُمْ وَأَنَّ ٱللَّهَ لَيْسَ بِظَلَّـٰمٍ لِّلْعَبِيدِ ﴿٥١﴾

พระผู้อภิบาลของเราได้ทรงบอกเล่าแก่เราถึงการที่มะลาอิกะฮ์เอาชีวิตบรรดาผู้ปฏิเสธศรัทธาในสงครามบัดร์ว่า «และหากเจ้าได้เห็นขณะที่มะลาอิกะฮ์เอาชีวิตบรรดาผู้ปฏิเสธศรัทธา โดยตีใบหน้าของพวกเขาและแผ่นหลังของพวกเขา (พร้อมกล่าวว่า) จงลิ้มรสการลงโทษแห่งไฟที่เผาไหม้เถิด นั่นเป็นเพราะสิ่งที่มือของพวกเจ้าได้กระทำไว้ล่วงหน้า และแท้จริงอัลลอฮ์มิทรงเป็นผู้อธรรมต่อปวงบ่าวเลย» (ซูเราะฮ์อัล-อันฟาล 8:50-51)⁽⁴⁾

อิบนุกะษีรได้กล่าวในการอรรถาธิบายอายะฮ์เหล่านี้ว่า «และหากเจ้าได้เห็น โอ้มุฮัมมัด ถึงสภาพที่มะลาอิกะฮ์เอาวิญญาณของบรรดาผู้ปฏิเสธศรัทธาไป แน่นอนเจ้าจะได้เห็นเรื่องที่ใหญ่หลวง น่าสะพรึงกลัว และน่าขยะแขยง ขณะที่พวกเขา (มะลาอิกะฮ์) ตีใบหน้าและแผ่นหลังของพวกเขา และกล่าวว่า จงลิ้มรสการลงโทษแห่งไฟที่เผาไหม้เถิด»⁽⁵⁾

وَلَوْ تَرَىٰٓ إِذْ يَتَوَفَّى ٱلَّذِينَ كَفَرُوا۟ ۙ ٱلْمَلَـٰٓئِكَةُ

อัลลามะฮ์อิบนุกะษีร นักอรรถาธิบายอัลกุรอานผู้ละเอียดถี่ถ้วน ได้ชี้ให้เห็นว่า แม้เรื่องนี้จะเกิดขึ้นในเหตุการณ์สงครามบัดร์ แต่ก็เป็นเรื่องทั่วไปครอบคลุมผู้ปฏิเสธศรัทธาทุกคน ด้วยเหตุนี้อัลลอฮ์ผู้ทรงสูงส่งจึงมิได้ทรงเจาะจงไว้เฉพาะชาวบัดร์ หากแต่ทรงตรัสว่า «และหากเจ้าได้เห็นขณะที่มะลาอิกะฮ์เอาชีวิตบรรดาผู้ปฏิเสธศรัทธา…»⁽⁶⁾

⁽¹⁾ ซูเราะฮ์ฟุศศิลัต: 31 ⁽²⁾ ซูเราะฮ์อัน-นิซาอ์: 97 ⁽³⁾ ตัฟซีรอิบนุกะษีร: (2/369) ⁽⁴⁾ ซูเราะฮ์อัล-อันฟาล: 50-51 ⁽⁵⁾ ตัฟซีรอิบนุกะษีร: (3/335) ⁽⁶⁾ ตัฟซีรอิบนุกะษีร: (3/335)

และสิ่งที่อิบนุกะษีรกล่าวไว้นี้ถูกต้อง มีหลายอายะฮ์ในคัมภีร์ของอัลลอฮ์ตะอาลาที่บ่งชี้ถึงเรื่องนี้ เช่น คำตรัสของพระองค์ที่ว่า

فَمَنْ أَظْلَمُ مِمَّنِ ٱفْتَرَىٰ عَلَى ٱللَّهِ كَذِبًا أَوْ كَذَّبَ بِـَٔايَـٰتِهِۦٓ ۚ أُو۟لَـٰٓئِكَ يَنَالُهُمْ نَصِيبُهُم مِّنَ ٱلْكِتَـٰبِ ۖ حَتَّىٰٓ إِذَا جَآءَتْهُمْ رُسُلُنَا يَتَوَفَّوْنَهُمْ قَالُوٓا۟ أَيْنَ مَا كُنتُمْ تَدْعُونَ مِن دُونِ ٱللَّهِ ۖ قَالُوا۟ ضَلُّوا۟ عَنَّا وَشَهِدُوا۟ عَلَىٰٓ أَنفُسِهِمْ أَنَّهُمْ كَانُوا۟ كَـٰفِرِينَ ﴿٣٧﴾

«ดังนั้น ผู้ใดเล่าจะอธรรมยิ่งกว่าผู้ที่กุความเท็จต่ออัลลอฮ์ หรือปฏิเสธบรรดาอายะฮ์ของพระองค์ ชนเหล่านั้นจะได้รับส่วนของพวกเขาตามที่ถูกบันทึกไว้ จนกระทั่งเมื่อบรรดาทูตของเรามายังพวกเขาเพื่อเอาชีวิตของพวกเขา ทูตเหล่านั้นกล่าวว่า ไหนเล่าสิ่งที่พวกท่านเคยวิงวอนขออื่นจากอัลลอฮ์ พวกเขากล่าวว่า สิ่งเหล่านั้นได้หายไปจากพวกเราแล้ว และพวกเขาได้ยืนยันต่อตัวของพวกเขาเองว่า แท้จริงพวกเขาเคยเป็นผู้ปฏิเสธศรัทธา» (ซูเราะฮ์อัล-อะอ์รอฟ 7:37)⁽¹⁾

และคำตรัสของพระองค์ที่ว่า

ٱلَّذِينَ تَتَوَفَّىٰهُمُ ٱلْمَلَـٰٓئِكَةُ ظَالِمِىٓ أَنفُسِهِمْ ۖ فَأَلْقَوُا۟ ٱلسَّلَمَ مَا كُنَّا نَعْمَلُ مِن سُوٓءٍۭ ۚ بَلَىٰٓ إِنَّ ٱللَّهَ عَلِيمٌۢ بِمَا كُنتُمْ تَعْمَلُونَ ﴿٢٨﴾

«บรรดาผู้ที่มะลาอิกะฮ์เอาชีวิตพวกเขาไปขณะที่พวกเขาเป็นผู้อธรรมต่อตัวเอง แล้วพวกเขาก็ยอมจำนนโดยกล่าวว่า พวกเรามิได้กระทำความชั่วใด ๆ เลย หามิได้ แท้จริงอัลลอฮ์ทรงรอบรู้ยิ่งถึงสิ่งที่พวกเจ้าเคยกระทำ» (ซูเราะฮ์อัน-นะห์ล 16:28)⁽²⁾

และคำตรัสของพระองค์ที่ว่า

إِنَّ ٱلَّذِينَ ٱرْتَدُّوا۟ عَلَىٰٓ أَدْبَـٰرِهِم مِّنۢ بَعْدِ مَا تَبَيَّنَ لَهُمُ ٱلْهُدَى ۙ ٱلشَّيْطَـٰنُ سَوَّلَ لَهُمْ وَأَمْلَىٰ لَهُمْ ﴿٢٥﴾ ذَٰلِكَ بِأَنَّهُمْ قَالُوا۟ لِلَّذِينَ كَرِهُوا۟ مَا نَزَّلَ ٱللَّهُ سَنُطِيعُكُمْ فِى بَعْضِ ٱلْأَمْرِ ۖ وَٱللَّهُ يَعْلَمُ إِسْرَارَهُمْ ﴿٢٦﴾ فَكَيْفَ إِذَا تَوَفَّتْهُمُ ٱلْمَلَـٰٓئِكَةُ يَضْرِبُونَ وُجُوهَهُمْ وَأَدْبَـٰرَهُمْ ﴿٢٧﴾

«แท้จริงบรรดาผู้ที่หันหลังกลับ (ตกศาสนา) หลังจากที่แนวทางอันถูกต้องได้ประจักษ์แก่พวกเขาแล้ว ชัยฏอนได้ทำให้ (ความชั่ว) เป็นสิ่งสวยงามแก่พวกเขา และได้ให้ความหวังลม ๆ แล้ง ๆ แก่พวกเขา ทั้งนี้เพราะพวกเขากล่าวแก่บรรดาผู้ที่รังเกียจสิ่งที่อัลลอฮ์ทรงประทานลงมาว่า พวกเราจะเชื่อฟังพวกท่านในบางเรื่อง และอัลลอฮ์ทรงรู้ความลับของพวกเขา แล้วจะเป็นอย่างไรเล่า เมื่อมะลาอิกะฮ์เอาชีวิตพวกเขาไป โดยตีที่ใบหน้าและแผ่นหลังของพวกเขา» (ซูเราะฮ์มุหัมมัด 47:25-27)⁽³⁾

⁽¹⁾ ซูเราะฮ์อัล-อะอ์รอฟ : 37 ⁽²⁾ ซูเราะฮ์อัน-นะห์ล : 28 ⁽³⁾ ซูเราะฮ์มุหัมมัด : 25-27

หัวข้อที่สอง

สะกะรอตุลเมาต์ (ความทุกข์ทรมานของความตาย)

وَجَآءَتْ سَكْرَةُ ٱلْمَوْتِ بِٱلْحَقِّ ۖ ذَٰلِكَ مَا كُنتَ مِنْهُ تَحِيدُ ﴿١٩﴾

ความตายนั้นมีความทุกข์ทรมาน (สะกะรอต) ซึ่งมนุษย์ทุกคนจะต้องประสบในยามใกล้สิ้นใจ ดังที่อัลลอฮ์ตรัสว่า «และความทุกข์ทรมานแห่งความตายได้มาถึงพร้อมด้วยความจริง นั่นคือสิ่งที่เจ้าเคยหลบหลีกจากมัน» (ซูเราะฮ์กอฟ 50:19)⁽¹⁾ สะกะรอตของความตายก็คือความเจ็บปวดรวดร้าวและความทุกข์ทรมานอันท่วมท้นของมัน

อัร-รอฆิบได้กล่าวไว้ในหนังสือ "อัล-มุฟร็อดาต" ของท่านว่า «อัส-สุกรฺ (ความมึนเมา) คือสภาวะที่เกิดขึ้นขวางกั้นระหว่างบุคคลกับสติปัญญาของเขา ส่วนใหญ่คำนี้ใช้กับเครื่องดื่มที่ทำให้มึนเมา และยังใช้กับความโกรธ ความรักอันลุ่มหลง ความเจ็บปวด ความง่วงงุน และอาการหมดสติที่เกิดจากความเจ็บปวด ซึ่งความหมายหลังนี้คือสิ่งที่ประสงค์ในที่นี้»⁽²⁾

لا إله إلا الله ، إن للموت سكرات

ท่านเราะซูล ﷺ เองก็ได้ประสบกับความทุกข์ทรมานเหล่านี้ ในระหว่างที่ท่านป่วยหนักก่อนเสียชีวิต (ขอการสดุดีและความศานติจากอัลลอฮ์จงมีแด่ท่าน) มีภาชนะหนังใส่น้ำหรือภาชนะที่มีน้ำอยู่เบื้องหน้าท่าน ท่านจึงจุ่มมือลงในน้ำแล้วนำมาลูบใบหน้าของท่าน พร้อมกับกล่าวว่า «ลาอิลาฮะอิลลัลลอฮ์ แท้จริงความตายนั้นมีความทุกข์ทรมาน»⁽³⁾

ما رأيت الوجع على أحد أشدَّ منه على رسول الله ﷺ

ท่านหญิงอาอิชะฮ์ (ร.ฎ.) กล่าวถึงอาการป่วยของท่านเราะซูลุลลอฮ์ ﷺ ว่า «ฉันไม่เคยเห็นความเจ็บปวดที่เกิดขึ้นกับผู้ใดรุนแรงไปกว่าที่เกิดขึ้นกับท่านเราะซูลุลลอฮ์ ﷺ เลย»⁽⁴⁾

และท่านหญิงอาอิชะฮ์ (ร.ฎ.) ได้เข้าไปหาบิดาของนาง คือท่านอบูบักร (ร.ฎ.) ในระหว่างที่ท่านป่วยหนักก่อนเสียชีวิต เมื่ออาการของท่านทรุดหนักลง นางก็ได้ยกคำกล่าวของกวีขึ้นมาว่า

ขอสาบานด้วยชีวิตของท่าน ความมั่งคั่งหาได้ช่วยอันใดแก่ชายหนุ่มไม่ ในวันที่วิญญาณครอกครืดอยู่ในลำคอ และทรวงอกก็อัดอั้นด้วยมัน

⁽¹⁾ ซูเราะฮ์กอฟ : 19 ⁽²⁾ ฟัตหุลบารี (11/362) ⁽³⁾ หะดีษนี้บันทึกโดยอัล-บุคอรีย์ จากท่านหญิงอาอิชะฮ์ ในกิตาบ อัร-ริกอก, บาบ สะกะรอตุลเมาต์, ฟัตหุลบารี : (11/361) ⁽⁴⁾ บันทึกโดยอัล-บุคอรีย์ มุสลิม และอัต-ติรมิซีย์ ดู ญามิอุลอุศูล : (11/69)

وَجَآءَتْ سَكْرَةُ ٱلْمَوْتِ بِٱلْحَقِّ ۖ ذَٰلِكَ مَا كُنتَ مِنْهُ تَحِيدُ ﴿١٩﴾

แล้วท่านก็เปิดผ้าออกจากใบหน้าของท่าน และท่าน (ร.ฎ.) กล่าวว่า "ไม่ใช่เช่นนั้น แต่จงกล่าวว่า «และความมึนงงของความตายได้มาถึงพร้อมด้วยความจริง นั่นคือสิ่งที่เจ้าเคยหลีกเลี่ยงหนีมัน» (ซูเราะฮ์กอฟ 50:19)"⁽¹⁾⁽²⁾

ไม่ต้องสงสัยเลยว่า ผู้ปฏิเสธศรัทธาและคนชั่วนั้นต้องประสบกับความทุกข์ทรมานจากความตายมากกว่าที่ผู้ศรัทธาประสบ เราได้ยกส่วนหนึ่งของหะดีษของอัล-บะรออ์ บินอาซิบ (ร.ฎ.) มาแล้วก่อนหน้านี้ ซึ่งในหะดีษนั้นกล่าวว่า วิญญาณของคนชั่วและผู้ปฏิเสธศรัทธาจะกระจัดกระจายไปทั่วร่างกายของเขา เมื่อมะลาอิกะฮ์แห่งความตายกล่าวแก่มันว่า "โอ้ วิญญาณที่ชั่วช้าเอ๋ย จงออกมาสู่ความกริ้วโกรธและความพิโรธจากอัลลอฮ์" และมะลาอิกะฮ์จะดึงมันออกมาดั่งการดึงเหล็กเสียบเนื้อที่มีเงี่ยงมากมายออกจากขนสัตว์ที่เปียกชื้น เส้นเลือดและเส้นเอ็นจึงขาดออกไปพร้อมกับมัน

وَمَنْ أَظْلَمُ مِمَّنِ ٱفْتَرَىٰ عَلَى ٱللَّهِ كَذِبًا أَوْ قَالَ أُوحِىَ إِلَىَّ وَلَمْ يُوحَ إِلَيْهِ شَىْءٌ وَمَن قَالَ سَأُنزِلُ مِثْلَ مَآ أَنزَلَ ٱللَّهُ ۗ وَلَوْ تَرَىٰٓ إِذِ ٱلظَّـٰلِمُونَ فِى غَمَرَٰتِ ٱلْمَوْتِ وَٱلْمَلَـٰٓئِكَةُ بَاسِطُوٓا۟ أَيْدِيهِمْ أَخْرِجُوٓا۟ أَنفُسَكُمُ ۖ ٱلْيَوْمَ تُجْزَوْنَ عَذَابَ ٱلْهُونِ بِمَا كُنتُمْ تَقُولُونَ عَلَى ٱللَّهِ غَيْرَ ٱلْحَقِّ وَكُنتُمْ عَنْ ءَايَـٰتِهِۦ تَسْتَكْبِرُونَ ﴿٩٣﴾

อัลกุรอานอันทรงเกียรติได้พรรณนาให้เราเห็นถึงความรุนแรงที่บรรดาผู้ปฏิเสธศรัทธาต้องประสบไว้ว่า «และใครเล่าจะอธรรมยิ่งไปกว่าผู้ที่กุความเท็จต่ออัลลอฮ์ หรือกล่าวว่า "ได้มีวะฮีย์ลงมายังฉัน" ทั้งที่ไม่มีสิ่งใดถูกวะฮีย์มายังเขาเลย และผู้ที่กล่าวว่า "ฉันจะให้ลงมาเหมือนกับที่อัลลอฮ์ได้ทรงประทานลงมา" และหากเจ้าได้เห็นขณะที่บรรดาผู้อธรรมอยู่ในความทุกข์ทรมานของความตาย โดยที่บรรดามะลาอิกะฮ์ยื่นมือของพวกเขาออกมา (พร้อมกล่าวว่า) "จงเอาชีวิตของพวกเจ้าออกมา วันนี้พวกเจ้าจะถูกตอบแทนด้วยการลงโทษอันต่ำต้อย เนื่องจากสิ่งที่พวกเจ้าได้กล่าวต่ออัลลอฮ์โดยไม่เป็นความจริง และพวกเจ้าเคยหยิ่งยโสต่อบรรดาอายาตของพระองค์"» (ซูเราะฮ์อัล-อันอาม 6:93)⁽³⁾

أَخْرِجُوٓا۟ أَنفُسَكُمُ ۖ ٱلْيَوْمَ تُجْزَوْنَ عَذَابَ ٱلْهُونِ بِمَا كُنتُمْ تَقُولُونَ عَلَى ٱللَّهِ غَيْرَ ٱلْحَقِّ

สิ่งที่อายะฮ์นี้พรรณนาไว้นั้นจะเกิดขึ้น ดังที่อิบนุกะษีรกล่าวว่า เมื่อบรรดามะลาอิกะฮ์แห่งการลงโทษแจ้งข่าวแก่ผู้ปฏิเสธศรัทธาถึงการลงโทษ การทัณฑ์ทรมาน ปลอกคอเหล็ก โซ่ตรวน ไฟนรกอัล-ญะฮีม น้ำร้อนเดือดพล่าน และความพิโรธของพระผู้ทรงกรุณาปรานี วิญญาณของเขาก็จะกระจัดกระจายไปทั่วร่างกาย ดื้อดึงและไม่ยอมออกมา บรรดามะลาอิกะฮ์จึงทุบตีพวกเขาจนกระทั่งวิญญาณของพวกเขาออกจากร่างกาย โดยกล่าวว่า «จงเอาชีวิตของพวกเจ้าออกมา วันนี้พวกเจ้าจะถูกตอบแทนด้วยการลงโทษอันต่ำต้อย เนื่องจากสิ่งที่พวกเจ้าได้กล่าวต่ออัลลอฮ์โดยไม่เป็นความจริง» (ซูเราะฮ์อัล-อันอาม 6:93)⁽⁴⁾

وَٱلْمَلَٰٓئِكَةُ بَاسِطُوٓا۟ أَيْدِيهِمْ

อิบนุกะษีรได้อธิบายการที่บรรดามะลาอิกะฮ์ยื่นมือของพวกเขาออกมาในคำตรัสของพระองค์ที่ว่า «โดยที่บรรดามะลาอิกะฮ์ยื่นมือของพวกเขาออกมา» (ซูเราะฮ์อัล-อันอาม 6:93)⁽⁵⁾ ว่าหมายถึงการทุบตี และความหมายของอายะฮ์ในที่นี้...

⁽¹⁾ ซูเราะฮ์กอฟ : 19 ⁽²⁾ รายงานโดยอิบนุอบิดดุนยา และอิบนุกะษีรได้กล่าวไว้ในตัฟซีรของท่าน (6/401) หลังจากที่ได้ยกรายงานนี้มาว่า "อะษัรนี้มีสายรายงานมากมาย" ⁽³⁾ ซูเราะฮ์อัล-อันอาม : 93 ⁽⁴⁾ ซูเราะฮ์อัล-อันอาม : 93 ⁽⁵⁾ ซูเราะฮ์อัล-อันอาม : 93

لَئِنۢ بَسَطتَ إِلَىَّ يَدَكَ لِتَقْتُلَنِى

وَيَبْسُطُوٓا۟ إِلَيْكُمْ أَيْدِيَهُمْ وَأَلْسِنَتَهُم بِٱلسُّوٓءِ

เช่นเดียวกับความหมายของคำนี้ในดำรัสของพระองค์ที่ว่า «หากท่านยื่นมือของท่านมายังฉันเพื่อจะฆ่าฉัน» (ซูเราะฮ์อัล-มาอิดะฮ์ 5:28)⁽¹⁾ และดำรัสของพระองค์ที่ว่า «และพวกเขาจะยื่นมือของพวกเขาและลิ้นของพวกเขามายังพวกเจ้าด้วยความชั่วร้าย» (ซูเราะฮ์อัล-มุมตะหินะฮ์ 60:2)⁽²⁾

บรรดาผู้มีสติปัญญาอาจเล่าถึงความรุนแรงของความตายและสะกะรอตุลเมาต์ (ความทรมานในยามใกล้ตาย) ที่พวกเขาประสบขณะกำลังจะสิ้นใจ ในบรรดาผู้ที่เล่าถึงเรื่องนี้คือ อัมรฺ บิน อัล-อาศ (ร.ฎ.) เมื่อความตายมาถึงท่าน บุตรชายของท่านได้กล่าวแก่ท่านว่า "โอ้ท่านพ่อ! ท่านเคยกล่าวว่า 'หากฉันได้พบชายผู้มีสติปัญญาและเฉลียวฉลาดสักคนในยามที่ความตายมาเยือนเขา เพื่อให้เขาบรรยายแก่ฉันถึงสิ่งที่เขารู้สึก' และท่านก็คือชายผู้นั้น ดังนั้นโปรดบรรยายให้ฉันฟังเถิด" ท่านจึงกล่าวว่า "โอ้ลูกเอ๋ย ขอสาบานด้วยอัลลอฮ์ ราวกับว่าสีข้างของพ่ออยู่ในหีบ ราวกับว่าพ่อหายใจผ่านรูเข็ม และราวกับว่ามีกิ่งหนามถูกดึงลากจากเท้าของพ่อขึ้นไปจนถึงศีรษะ" จากนั้นท่านก็กล่าวบทกวีขึ้นว่า

หากก่อนหน้าสิ่งที่ได้ปรากฏแก่ฉันนี้ ฉันได้เป็นผู้ที่อยู่บนเนินเขา คอยเลี้ยงแพะภูเขาก็คงดี⁽³⁾

ผู้ที่ได้รับการผ่อนเบาความทรมานของสะกะรอตุลเมาต์

الشهيد لا يجد ألم القتل إلا كما يجد أحدكم ألم القرصة

ท่านเราะซูล ﷺ ได้บอกเราว่า ชะฮีดผู้ล้มลงในสนามรบนั้นจะได้รับการผ่อนเบาความทรมานของสะกะรอตุลเมาต์ อบูฮุร็อยเราะฮ์ (ร.ฎ.) ได้รายงานว่า ท่านเราะซูลุลลอฮ์ ﷺ กล่าวว่า «ชะฮีดจะไม่รู้สึกถึงความเจ็บปวดจากการถูกฆ่า นอกจากเพียงเหมือนกับที่คนหนึ่งในพวกท่านรู้สึกถึงความเจ็บปวดจากการถูกหยิก» บันทึกโดยอัต-ติรมิซีย์ อัน-นะซาอีย์ และอัด-ดาริมีย์ และอัต-ติรมิซีย์กล่าวว่า "นี่เป็นหะดีษหะซัน เฆาะรีบ"⁽⁴⁾

⁽¹⁾ ซูเราะฮ์อัล-มาอิดะฮ์ : 28 ⁽²⁾ ซูเราะฮ์อัล-มุมตะหินะฮ์ : 2 ⁽³⁾ อัต-ตัซกิเราะฮ์ ของอัล-กุรฏุบีย์ หน้า 19 ⁽⁴⁾ มิชกาตุลมะศอบีห์ : (2/358) หะดีษหมายเลข (3836) และผู้ตรวจทานหนังสืออัล-มิชกาตกล่าวว่า สายรายงานของหะดีษนี้หะซัน

บทที่สาม: การที่มนุษย์ปรารถนาจะได้กลับคืนเมื่อใกล้ตาย

حَتَّىٰٓ إِذَا جَآءَ أَحَدَهُمُ ٱلْمَوْتُ قَالَ رَبِّ ٱرْجِعُونِ ﴿٩٩﴾ لَعَلِّىٓ أَعْمَلُ صَـٰلِحًا فِيمَا تَرَكْتُ ۚ كَلَّآ ۚ إِنَّهَا كَلِمَةٌ هُوَ قَآئِلُهَا ۖ وَمِن وَرَآئِهِم بَرْزَخٌ إِلَىٰ يَوْمِ يُبْعَثُونَ ﴿١٠٠﴾

เมื่อความตายมาเยือนมนุษย์ เขาจะปรารถนาให้ได้กลับคืนสู่โลกดุนยา หากเขาเป็นผู้ปฏิเสธศรัทธา ก็หวังว่าตนจะได้เข้ารับอิสลาม และหากเขาเป็นผู้ฝ่าฝืน ก็หวังว่าตนจะได้กลับเนื้อกลับตัว «จนกระทั่งเมื่อความตายได้มาถึงคนหนึ่งในหมู่พวกเขา เขาก็กล่าวว่า "โอ้พระผู้อภิบาลของข้าพระองค์ โปรดให้ข้าพระองค์กลับไปเถิด เพื่อข้าพระองค์จะได้ประกอบความดีในสิ่งที่ข้าพระองค์ได้ละทิ้งไว้" มิใช่เช่นนั้นเลย แท้จริงมันเป็นเพียงคำพูดที่เขากล่าวออกมาเท่านั้น และเบื้องหน้าของพวกเขามีบัรซัค (โลกคั่นกลาง) จนถึงวันที่พวกเขาจะถูกฟื้นคืนชีพ» (ซูเราะฮ์อัล-มุอ์มินูน 23:99-100)⁽¹⁾

إِنَّمَا ٱلتَّوْبَةُ عَلَى ٱللَّهِ لِلَّذِينَ يَعْمَلُونَ ٱلسُّوٓءَ بِجَهَـٰلَةٍ ثُمَّ يَتُوبُونَ مِن قَرِيبٍ فَأُو۟لَـٰٓئِكَ يَتُوبُ ٱللَّهُ عَلَيْهِمْ ۗ وَكَانَ ٱللَّهُ عَلِيمًا حَكِيمًا ﴿١٧﴾ وَلَيْسَتِ ٱلتَّوْبَةُ لِلَّذِينَ يَعْمَلُونَ ٱلسَّيِّـَٔاتِ حَتَّىٰٓ إِذَا حَضَرَ أَحَدَهُمُ ٱلْمَوْتُ قَالَ إِنِّى تُبْتُ ٱلْـَٔـٰنَ وَلَا ٱلَّذِينَ يَمُوتُونَ وَهُمْ كُفَّارٌ ۚ أُو۟لَـٰٓئِكَ أَعْتَدْنَا لَهُمْ عَذَابًا أَلِيمًا ﴿١٨﴾

อีมานจะไม่ถูกตอบรับเมื่อความตายมาถึง และการเตาบะฮ์ (การกลับเนื้อกลับตัว) จะไม่เกิดประโยชน์ใด ๆ เมื่อบ่าวผู้นั้นอยู่ในภาวะลมหายใจติดขัดที่ลำคอ (เฆาะร์เฆาะเราะฮ์) «แท้จริงการรับการเตาบะฮ์ที่อัลลอฮ์ทรงรับไว้นั้น สำหรับบรรดาผู้ที่กระทำความชั่วด้วยความโง่เขลา แล้วพวกเขาก็กลับเนื้อกลับตัวในเวลาอันใกล้ ชนเหล่านี้แหละที่อัลลอฮ์จะทรงอภัยโทษให้แก่พวกเขา และอัลลอฮ์นั้นเป็นผู้ทรงรอบรู้ ผู้ทรงปรีชาญาณ และการเตาบะฮ์นั้นมิใช่สำหรับบรรดาผู้ที่กระทำความชั่วทั้งหลาย จนกระทั่งเมื่อความตายมาถึงคนหนึ่งในหมู่พวกเขา เขาก็กล่าวว่า "แท้จริงฉันขอกลับเนื้อกลับตัวในบัดนี้" และมิใช่สำหรับบรรดาผู้ที่ตายลงในขณะที่พวกเขาเป็นผู้ปฏิเสธศรัทธา ชนเหล่านี้แหละที่เราได้เตรียมการลงโทษอันเจ็บปวดไว้สำหรับพวกเขา» (ซูเราะฮ์อัน-นิซาอ์ 4:17-18)⁽²⁾

« إن الله يقبل توبة العبد مالم يغرغر »

อัล-หาฟิซ อิบนุกะษีร ได้นำเสนอหะดีษต่าง ๆ ที่บ่งชี้ว่า อัลลอฮ์ทรงรับการเตาบะฮ์ของบ่าวเมื่อความตายมาถึงเขา ตราบใดที่เขายังไม่ถึงขั้นที่ลมหายใจติดขัดที่ลำคอ «แท้จริงอัลลอฮ์ทรงรับการเตาบะฮ์ของบ่าว ตราบใดที่ลมหายใจของเขายังไม่ติดขัดที่ลำคอ» รายงานโดยอัต-ติรมิซีย์และอิบนุมาญะฮ์⁽³⁾

ทุกคนที่เตาบะฮ์ก่อนตาย ถือว่าเขาได้เตาบะฮ์ในเวลาอันใกล้แล้ว แต่เงื่อนไขของการเตาบะฮ์คือความบริสุทธิ์ใจ (อิคลาศ) และความสัจจริง บางครั้งคนเราอาจไม่สามารถเตาบะฮ์ได้ในท่ามกลางความน่าหวาดกลัวเหล่านั้น ดังนั้น คนเราจึงควรรีบเร่งเตาบะฮ์ก่อนที่วาระสุดท้ายจะมาถึง

จงเตรียมการเตาบะฮ์ที่หวังการตอบรับไว้เพื่อตัวท่าน ก่อนความตายมาเยือน และก่อนที่ลิ้นจะถูกตรึงไว้ จงรีบเร่งเตาบะฮ์ก่อนที่ประตูแห่งชีวิตจะปิดลง เพราะแท้จริงมันคือ เสบียงสะสมและผลกำไรสำหรับผู้กลับใจที่ประกอบความดี

⁽¹⁾ ซูเราะฮ์อัล-มุอ์มินูน : 99-100 ⁽²⁾ ซูเราะฮ์อัน-นิซาอ์ : (17-18) ⁽³⁾ ตัฟซีรอิบนุกะษีร : (3/224)

บทที่สี่

ความยินดีของผู้ศรัทธาต่อการได้พบพระผู้อภิบาลของเขา

เมื่อมะลาอิกะฮ์ของพระผู้ทรงกรุณาปรานีมาหาบ่าวผู้ศรัทธาพร้อมข่าวดีจากอัลลอฮ์ ความยินดีและความปลาบปลื้มก็จะปรากฏบนตัวเขา ส่วนผู้ปฏิเสธศรัทธาและคนชั่วนั้น ความอึดอัดคับแค้น ความโศกเศร้า และความทุกข์ทรมานจะปรากฏบนตัวเขา ด้วยเหตุนี้ บ่าวผู้ศรัทธาในขณะใกล้สิ้นใจจึงโหยหาการได้พบอัลลอฮ์ ส่วนบ่าวผู้ปฏิเสธศรัทธาหรือคนชั่วนั้นรังเกียจการได้พบอัลลอฮ์ ตะอาลา

من أحب لقاء الله أحب الله لقاءه ، ومن كره لقاء الله كره الله لقاءه ، قالت عائشة أو بعض أزواجه : إنا لنكره الموت ، قال : ليس كذلك ، ولكن المؤمن إذا حضره الموت بشر برضوان الله وكرامته ، فليس شيء أحب إليه مما أمامه ، فأحب لقاء الله وأحب الله لقاءه ، وإن الكافر إذا حضر بشر بعذاب الله وعقوبته ، فليس شيء أكره إليه مما أمامه ، فكره لقاء الله ، وكره الله لقاءه

อนัส บิน มาลิก (ร.ฎ.) ได้รายงานจากอุบาดะฮ์ บิน อัศ-ศอมิต (ร.ฎ.) จากท่านนบี ﷺ ว่า ท่านกล่าวว่า «ผู้ใดรักการได้พบอัลลอฮ์ อัลลอฮ์ก็ทรงรักการได้พบเขา และผู้ใดรังเกียจการได้พบอัลลอฮ์ อัลลอฮ์ก็ทรงรังเกียจการได้พบเขา» ท่านหญิงอาอิชะฮ์ (ร.ฎ.) หรือภรรยาบางท่านของท่านกล่าวว่า "แท้จริงพวกเรารังเกียจความตาย" ท่านกล่าวว่า «มิใช่เช่นนั้น แต่ผู้ศรัทธานั้น เมื่อความตายมาถึงเขา เขาจะได้รับข่าวดีถึงความพึงพอพระทัยของอัลลอฮ์และเกียรติจากพระองค์ ดังนั้นจึงไม่มีสิ่งใดเป็นที่รักแก่เขามากไปกว่าสิ่งที่รออยู่เบื้องหน้าเขา เขาจึงรักการได้พบอัลลอฮ์ และอัลลอฮ์ก็ทรงรักการได้พบเขา ส่วนผู้ปฏิเสธศรัทธานั้น เมื่อความตายมาถึงเขา เขาจะได้รับแจ้งถึงการลงโทษของอัลลอฮ์และการลงทัณฑ์ของพระองค์ ดังนั้นจึงไม่มีสิ่งใดเป็นที่น่ารังเกียจแก่เขามากไปกว่าสิ่งที่รออยู่เบื้องหน้าเขา เขาจึงรังเกียจการได้พบอัลลอฮ์ และอัลลอฮ์ก็ทรงรังเกียจการได้พบเขา»⁽¹⁾

إذا وضعت الجنازة فاحتملها الرجال على أعناقهم ، فإن كانت صالحة قالت : قدموني ، وإن كانت غير صالحة قالت لأهلها ياويلها أين يذهبون بها؟ يسمع صوتها كل شيء إلّا الإنسان ، ولو سمع الإنسان لصعق

ด้วยเหตุนี้ บ่าวผู้ประพฤติดีจึงเร่งเร้าผู้แบกเขาให้รีบนำเขาไปยังหลุมศพ ด้วยความโหยหาความสุขสำราญ ในขณะที่บ่าวผู้อธรรมจะร้องโอดครวญถึงความวิบัติจากจุดจบที่ตนกำลังมุ่งไปสู่ ในเศาะฮีห์อัล-บุคอรีและสุนันอัน-นะสาอี รายงานจากอบูสะอีด อัล-คุดรี (ร.ฎ.) ว่า ท่านเราะซูล ﷺ กล่าวว่า «เมื่อญะนาซะฮ์ถูกวางลง แล้วบรรดาผู้ชายแบกขึ้นบนบ่าของพวกเขา หากผู้ตายเป็นคนดี เขาจะกล่าวว่า "จงรีบนำฉันไปเถิด" และหากเขาไม่ใช่คนดี เขาจะกล่าวแก่ครอบครัวของเขาว่า "โอ้ ความวิบัติของมันเอ๋ย พวกท่านจะพามันไปไหน?" ทุกสิ่งได้ยินเสียงของเขา ยกเว้นมนุษย์ และหากมนุษย์ได้ยิน เขาจะต้องล้มสลบไปเป็นแน่»⁽²⁾

⁽¹⁾ รายงานโดยอัล-บุคอรี กิตาบ อัร-ริกอก บาบ "ผู้ใดรักการได้พบอัลลอฮ์ อัลลอฮ์ก็ทรงรักการได้พบเขา" ดู ฟัตหุลบารี (11/357)

⁽²⁾ รายงานโดยอัล-บุคอรี กิตาบ อัล-ญะนาอิซ บาบ คำกล่าวของผู้ตายขณะอยู่บนแคร่ศพว่า "จงรีบนำฉันไปเถิด" ฟัตหุลบารี (3/184) และรายงานโดยอัน-นะสาอี กิตาบ อัล-ญะนาอิซ บาบ การรีบเร่งในการนำญะนาซะฮ์ (4/41)

บทที่ห้า

การมาปรากฏตัวของชัยฏอนในยามใกล้ตาย

إن الشيطان يحضر أحدكم عند كل شيء من شأنه ، حتى يحضره عند طعامه ، فإذا سقطت من أحدكم اللقمة ، فليمط ما كان بها من أذى ، ثم ليأكلها ، ولا يدعها للشيطان ، فإذا فرغ فليلعق أصابعه، فإنه لا يدري في أي طعامه تكون البركة

เมื่อความตายมาถึง ชัยฏอนจะพยายามอย่างยิ่งที่จะเอาตัวมนุษย์ไว้ไม่ให้หลุดรอดไปจากมัน ในเศาะฮีหฺมุสลิม รายงานจากญาบิร บุตรของอับดุลลอฮ์ (ร.ฎ.) ว่า ท่านเราะซูล ﷺ กล่าวว่า «แท้จริงชัยฏอนจะมาปรากฏอยู่กับคนหนึ่งคนใดในหมู่พวกท่านในทุกกิจการของเขา จนกระทั่งมันมาอยู่กับเขาขณะรับประทานอาหาร ดังนั้นเมื่ออาหารคำหนึ่งตกจากคนหนึ่งคนใดในหมู่พวกท่าน ก็ให้เขาเขี่ยสิ่งสกปรกที่ติดอยู่ออก แล้วรับประทานมันเสีย และอย่าปล่อยทิ้งไว้ให้ชัยฏอน เมื่อเขารับประทานเสร็จแล้ว ก็ให้เขาเลียนิ้วมือของเขา เพราะเขาไม่รู้ว่าบะเราะกะฮ์นั้นอยู่ในส่วนใดของอาหารของเขา»

رَبَّنَا لَا تُزِغْ قُلُوبَنَا بَعْدَ إِذْ هَدَيْتَنَا وَهَبْ لَنَا مِن لَّدُنكَ رَحْمَةً ۚ إِنَّكَ أَنتَ ٱلْوَهَّابُ ﴿٨﴾

บรรดาอุละมาอ์ของเราได้กล่าวไว้ว่า ชัยฏอนจะมาหามนุษย์ในช่วงเวลาอันคับขันนั้นในรูปลักษณ์ของบิดาหรือมารดาของเขา หรือคนอื่น ๆ ที่มีความเมตตาสงสารและหวังดีต่อเขา แล้วเชิญชวนเขาให้ปฏิบัติตามศาสนายิว หรือศาสนาคริสต์ หรือหลักคำสอนอื่น ๆ ที่ขัดแย้งกับอิสลาม ณ ตอนนั้นเองอัลลอฮ์จะทรงทำให้ผู้ที่ถูกลิขิตไว้ว่าจะเป็นผู้อับโชคเบี่ยงเบนออกไป⁽¹⁾ และนี่คือความหมายของดำรัสของพระองค์ผู้ทรงสูงส่งที่ว่า «โอ้พระผู้อภิบาลของเรา โปรดอย่าทรงให้หัวใจของเราเบี่ยงเบนหลังจากที่พระองค์ได้ทรงชี้แนะทางแก่เราแล้ว และโปรดประทานความเมตตาจากที่พระองค์แก่เรา แท้จริงพระองค์เท่านั้นคือผู้ทรงประทานให้ยิ่ง»⁽²⁾

อับดุลลอฮ์ บุตรของอิมามอะห์มัด บิน หัมบัล ได้เล่าว่า "ข้าพเจ้าอยู่ด้วยในขณะที่อะห์มัดผู้เป็นบิดาของข้าพเจ้าใกล้จะสิ้นใจ โดยในมือของข้าพเจ้ามีผ้าชิ้นหนึ่งเพื่อจะใช้ผูกขากรรไกรของท่าน ท่านหมดสติไปแล้วก็ฟื้นขึ้นมา พลางโบกมือพร้อมกล่าวว่า 'ยังหรอก ยังหรอก' ท่านทำเช่นนี้หลายครั้ง ข้าพเจ้าจึงถามท่านว่า 'โอ้พ่อจ๋า มีอะไรเกิดขึ้นกับท่านหรือ?' ท่านตอบว่า 'ชัยฏอนมันยืนอยู่ตรงหน้าพ่อ กัดปลายนิ้วของมันพลางพูดว่า โอ้อะห์มัด เจ้าหลุดรอดไปจากข้าแล้ว ส่วนพ่อก็ตอบมันว่า ยังหรอก ยังหรอก จนกว่าฉันจะตายเสียก่อน'"⁽³⁾

⁽¹⁾ ดู ตัซกิเราะฮ์ ของอัล-กุรฏุบี : 33 ⁽²⁾ ซูเราะฮ์อาลิอิมรอน 3:8 ⁽³⁾ ตัซกิเราะฮ์ ของอัล-กุรฏุบี : 34

อัล-กุรฏุบีย์กล่าวว่า ข้าพเจ้าได้ยินชัยค์ของเรา อัล-อิมามอบุลอับบาส อะห์มัด อิบนุอุมัร อัล-กุรฏุบีย์ กล่าวว่า “ข้าพเจ้าได้ไปอยู่กับพี่ชาย (หรือน้องชาย) ของชัยค์ของเรา คืออบูญะอ์ฟัร อะห์มัด อิบนุมุฮัมมัด อัล-กุรฏุบีย์ ที่เมืองกุรฏุบะฮ์ ขณะที่เขากำลังจะสิ้นใจ มีคนกล่าวกับเขาว่า จงกล่าว ลาอิลาฮะอิลลัลลอฮ์ แต่เขากลับกล่าวว่า ไม่ ไม่ ครั้นเมื่อเขาได้สติ พวกเราได้เล่าเรื่องนั้นให้เขาฟัง เขาจึงกล่าวว่า มีชัยฏอนสองตนมาหาฉัน ทางขวาตนหนึ่งและทางซ้ายตนหนึ่ง ตนหนึ่งกล่าวว่า จงตายในสภาพเป็นยิวเถิด เพราะมันเป็นศาสนาที่ดีที่สุด และอีกตนหนึ่งกล่าวว่า จงตายในสภาพเป็นคริสต์เถิด เพราะมันเป็นศาสนาที่ดีที่สุด ฉันจึงกล่าวตอบพวกมันว่า ไม่ ไม่...”⁽¹⁾

الأعمال بخواتيمها

إن العبد ليعمل بعمل أهل الجنّة حتى مايكون بينه وبينها إلا ذراع ، فيسبق عليه الكتاب فيعمل بعمل أهل النار فيدخلها ، وإن العبد ليعمل بعمل أهل النار حتى مايكون بينه وبينها إلا ذراع ، فيسبق عليه الكتاب فيعمل بعمل أهل الجنة ، فيدخلها

أن الشيطان أشد ما يكون على ابن آدم حين الموت ، يقول لأعوانه : دونكم هذا فإنه إن فاتكم لن تظفروا به أبدا

แต่เรื่องนี้มิได้เกิดขึ้นกับทุกคนเสมอไป ดังที่อิบนุตัยมียะฮ์กล่าวไว้ ทว่าในหมู่มนุษย์นั้น มีบางคนที่ถูกนำศาสนาต่าง ๆ มาเสนอแก่เขาก่อนตาย และบางคนก็ไม่ถูกนำมาเสนอ เรื่องเช่นนี้ได้เกิดขึ้นกับคนจำนวนหนึ่งแล้ว ทั้งหมดนี้เป็นส่วนหนึ่งของฟิตนะฮ์ของการมีชีวิตและการตาย ซึ่งเราถูกสั่งให้ขอความคุ้มครองจากมันในการละหมาดของเรา⁽²⁾ ชัยค์อิบนุตัยมียะฮ์ได้กล่าวไว้ว่า ชัยฏอนจะมุ่งมั่นที่สุดในการล่อลวงมนุษย์ให้หลงผิดในขณะที่เขากำลังจะตาย เพราะนั่นคือเวลาแห่งความจำเป็น และท่านได้ยกหลักฐานด้วยหะดีษที่อยู่ในอัศ-ศอฮีห์ว่า «การงานทั้งหลายนั้นขึ้นอยู่กับบั้นปลายของมัน» และท่านนบี ﷺ กล่าวว่า «แท้จริงบ่าวคนหนึ่งจะปฏิบัติการงานของชาวสวรรค์ จนกระทั่งระหว่างเขากับสวรรค์เหลือเพียงหนึ่งศอก แล้วลิขิตที่ถูกบันทึกไว้ก็มาก่อนเขา เขาจึงปฏิบัติการงานของชาวนรก แล้วเขาก็เข้านรก และแท้จริงบ่าวคนหนึ่งจะปฏิบัติการงานของชาวนรก จนกระทั่งระหว่างเขากับนรกเหลือเพียงหนึ่งศอก แล้วลิขิตที่ถูกบันทึกไว้ก็มาก่อนเขา เขาจึงปฏิบัติการงานของชาวสวรรค์ แล้วเขาก็เข้าสวรรค์» ด้วยเหตุนี้จึงมีรายงานว่า «แท้จริงชัยฏอนจะรุนแรงที่สุดต่อลูกหลานอาดัมในขณะที่เขากำลังจะตาย มันจะกล่าวแก่บรรดาสมุนของมันว่า พวกเจ้าจงจัดการคนนี้ให้ได้ เพราะหากเขาหลุดรอดไปจากพวกเจ้า พวกเจ้าจะไม่มีวันได้ตัวเขาอีกเลย»⁽³⁾

⁽¹⁾ อัต-ตัซกิเราะฮ์ ของอัล-กุรฏุบีย์ : 34 ⁽²⁾ มัจญ์มูอ์ อัล-ฟะตาวา : (4/255) ⁽³⁾ มัจญ์มูอ์ อัล-ฟะตาวา : (4/256)

บทที่หก

สาเหตุของการจบชีวิตที่เลวร้าย (สูอุลคอติมะฮ์)

บางคนในหมู่ผู้ที่แสดงตนเป็นมุสลิมและปฏิบัติตามหลักการอิสลาม กลับต้องจบชีวิตลงอย่างเลวร้าย ขออัลลอฮ์ทรงคุ้มครองให้พ้นจากสิ่งนั้น บางครั้งการจบชีวิตเช่นนั้นก็ปรากฏให้เห็นจากบางคนในขณะที่ความตายมาถึงพวกเขา ศิดดีก หะซัน ข่าน ได้กล่าวถึงการจบชีวิตที่เลวร้ายไว้ว่า «การจบชีวิตที่เลวร้ายนั้นมีสาเหตุหลายประการที่ผู้ศรัทธาจำเป็นต้องระมัดระวังให้พ้นจากมัน»⁽¹⁾ จากนั้นท่านได้กล่าวถึงสาเหตุเหล่านั้นไว้ดังนี้

وَبَدَا لَهُم مِّنَ ٱللَّهِ مَا لَمْ يَكُونُوا۟ يَحْتَسِبُونَ ﴿٤٧﴾

قُلْ هَلْ نُنَبِّئُكُم بِٱلْأَخْسَرِينَ أَعْمَـٰلًا ﴿١٠٣﴾ ٱلَّذِينَ ضَلَّ سَعْيُهُمْ فِى ٱلْحَيَوٰةِ ٱلدُّنْيَا وَهُمْ يَحْسَبُونَ أَنَّهُمْ يُحْسِنُونَ صُنْعًا ﴿١٠٤﴾

1. ความเสื่อมเสียในอะกีดะฮ์ (ความเชื่อ): แม้ผู้นั้นจะมีความสมถะ (ซุฮด์) และความดีงามอย่างสมบูรณ์ก็ตาม หากเขามีความเชื่อที่เสื่อมเสีย โดยที่เขาเชื่อมั่นและแน่ใจในความเชื่อนั้นอย่างเด็ดขาด ไม่คิดเลยว่าตนได้ผิดพลาดในเรื่องนั้น ในขณะที่เขาอยู่ในช่วงทุรนทุรายก่อนตาย ความเท็จของสิ่งที่เขาเคยเชื่อถืออาจปรากฏชัดแก่เขา แล้วเขาก็อาจคิดว่าความเชื่อที่ถูกต้องทั้งหลายก็เหมือนกับความเชื่อนี้ คือเป็นสิ่งเท็จที่ไม่มีที่มาที่ไป หากเขาไม่อาจแยกแยะความแตกต่างระหว่างความเชื่อหนึ่งกับอีกความเชื่อหนึ่งได้ เมื่อเป็นเช่นนั้น การที่ความเท็จของความเชื่อบางส่วนของเขาถูกเปิดเผยออกมา ก็จะกลายเป็นสาเหตุให้ความเชื่อที่เหลือทั้งหมดของเขามลายหายไปด้วย หากวิญญาณของเขาออกจากร่างในสภาพเช่นนี้ ก่อนที่เขาจะแก้ไขตนเองและกลับคืนสู่รากฐานแห่งอีมานได้ทัน เขาก็จะจบชีวิตลงอย่างเลวร้าย และออกจากโลกนี้ไปโดยปราศจากอีมาน เขาก็จะเป็นหนึ่งในบรรดาผู้ที่อัลลอฮ์ตะอาลาตรัสถึงพวกเขาว่า «และสิ่งที่พวกเขาไม่เคยคาดคิดมาก่อนได้ปรากฏแก่พวกเขาจากอัลลอฮ์» (ซูเราะฮ์อัซ-ซุมัร 39:47)⁽²⁾ และพระองค์ตรัสไว้ในอีกอายะฮ์หนึ่งว่า «จงกล่าวเถิด (มุฮัมมัด) ว่า จะให้เราบอกพวกท่านไหมถึงบรรดาผู้ที่ขาดทุนที่สุดในการงานของพวกเขา คือบรรดาผู้ที่ความพยายามของพวกเขาสูญเปล่าในชีวิตแห่งโลกนี้ ทั้งที่พวกเขาคิดว่าพวกเขากำลังทำสิ่งที่ดีอยู่» (ซูเราะฮ์อัล-กะฮ์ฟี 18:103-104)⁽³⁾

ทั้งนี้ เพราะทุกคนที่เชื่อในสิ่งหนึ่งผิดไปจากความเป็นจริงของมัน ไม่ว่าจะด้วยการพิจารณาตามความคิดเห็นและสติปัญญาของตนเอง หรือด้วยการรับเอา […]

⁽¹⁾ ยักเซาะเตาะฮ์ อุลิล-อิอ์ติบาร (يقظة أولي الاعتبار) หน้า 211 ⁽²⁾ ซูเราะฮ์อัซ-ซุมัร อายะฮ์ที่ 47 ⁽³⁾ ซูเราะฮ์อัล-กะฮ์ฟี อายะฮ์ที่ 103-104

ผู้ใดที่มีสภาพเช่นนี้ เขาย่อมตกอยู่ในภัยอันตรายนี้ การสมถะ (ซุฮด์) และการเป็นคนดีจะไม่ยังประโยชน์แก่เขาเลย สิ่งที่จะยังประโยชน์แก่เขาคือ อะกีดะฮ์ที่ถูกต้องซึ่งสอดคล้องกับคัมภีร์ของอัลลอฮ์และซุนนะฮ์ของเราะซูลของพระองค์เท่านั้น เพราะหลักความเชื่อทางศาสนาจะไม่ได้รับการยอมรับ นอกจากสิ่งที่ถูกนำมาจากทั้งสองแหล่งนี้

المعاصي بريد الكفر

2 – ในจำนวนนั้น (สาเหตุของบั้นปลายชีวิตที่เลวร้าย) คือ การยืนกรานกระทำบาปอย่างต่อเนื่อง เพราะผู้ที่ยืนกรานกระทำบาป ความเคยชินกับบาปจะเกิดขึ้นในหัวใจของเขา และทุกสิ่งที่มนุษย์เคยชินตลอดชีวิตของเขา การนึกถึงสิ่งนั้นจะหวนกลับมาในยามที่เขาสิ้นใจ หากเขาโน้มเอียงไปทางการภักดีมากกว่า สิ่งที่จะปรากฏแก่เขามากที่สุดในยามสิ้นใจก็คือการนึกถึงการภักดี และหากเขาโน้มเอียงไปทางการฝ่าฝืนมากกว่า สิ่งที่จะปรากฏแก่เขามากที่สุดในยามสิ้นใจก็คือการนึกถึงการฝ่าฝืน บางทีเมื่อความตายมาถึงเขาก่อนที่เขาจะได้เตาบะฮ์ ตัณหาและบาปบางอย่างอาจครอบงำเขา จนหัวใจของเขาถูกผูกติดอยู่กับมัน และมันกลายเป็นม่านกั้นระหว่างเขากับพระผู้อภิบาลของเขา และเป็นสาเหตุแห่งความอัปโชคของเขาในช่วงท้ายของชีวิต ดังที่ท่านนบี ﷺ กล่าวว่า «การฝ่าฝืนคือผู้นำสาส์นแห่งการปฏิเสธศรัทธา (กุฟร์)»

ผู้ที่ไม่เคยกระทำบาปเลย หรือเคยกระทำแล้วเตาบะฮ์ เขาย่อมห่างไกลจากภัยอันตรายนี้ ส่วนผู้ที่กระทำบาปมากมายจนบาปของเขามีมากกว่าการภักดีของเขา และไม่ได้เตาบะฮ์จากบาปเหล่านั้น ยิ่งไปกว่านั้นยังยืนกรานกระทำต่อไป ภัยอันตรายนี้ย่อมใหญ่หลวงยิ่งนักสำหรับเขา เพราะความเคยชินกับบาปที่ครอบงำอยู่นั้น อาจเป็นสาเหตุให้ภาพของบาปปรากฏขึ้นในหัวใจของเขา และเกิดความโน้มเอียงไปหามัน แล้ววิญญาณของเขาก็ถูกเอาไปในขณะที่อยู่ในสภาพนั้น จึงเป็นสาเหตุแห่งบั้นปลายชีวิตที่เลวร้ายของเขา

เรื่องนี้สามารถเข้าใจได้ด้วยตัวอย่าง กล่าวคือ ไม่ต้องสงสัยเลยว่ามนุษย์จะฝันเห็นสภาพต่าง ๆ ที่ตนเคยชินมาตลอดชีวิต จนกระทั่งผู้ที่ใช้ชีวิตของตนไปกับวิชาความรู้ก็จะฝันเห็นสภาพต่าง ๆ ที่เกี่ยวข้องกับวิชาความรู้และบรรดาผู้รู้ และผู้ที่ใช้ชีวิตของตนไปกับการตัดเย็บเสื้อผ้าก็จะฝันเห็นสภาพต่าง ๆ ที่เกี่ยวข้องกับการตัดเย็บและช่างตัดเสื้อ เพราะในขณะนอนหลับจะไม่มีสิ่งใดปรากฏขึ้น นอกจากสิ่งที่มีความสอดคล้องกับหัวใจของเขาอันเนื่องมาจากความเคยชินที่ยาวนาน ส่วนความตายนั้น แม้จะเหนือกว่าการนอนหลับ แต่อาการทุรนทุรายของมันและอาการหมดสติที่เกิดขึ้นก่อนหน้านั้นก็ใกล้เคียงกับการนอนหลับ ดังนั้น ความเคยชินกับบาปเป็นเวลายาวนานย่อมทำให้นึกถึงบาปในยามสิ้นใจ ทำให้บาปหวนกลับมาในหัวใจ ปรากฏเป็นภาพอยู่ในนั้น และทำให้จิตใจโน้มเอียงไปหามัน และหากวิญญาณของเขาถูกเอาไปในสภาพนั้น ชีวิตของเขาก็จะถูกปิดฉากลงด้วยความเลวร้าย»

อัษ-ษะฮะบีย์ได้กล่าวไว้ในหนังสืออัล-กะบาอิร ว่า «มุญาฮิดกล่าวว่า ไม่มีผู้ใดที่กำลังจะตาย เว้นแต่จะมีภาพของบรรดาเพื่อนที่เขาเคยนั่งร่วมวงด้วยปรากฏขึ้นต่อหน้าเขา มีชายคนหนึ่งในหมู่ผู้ที่เคยเล่นหมากรุกกำลังจะสิ้นใจ มีคนบอกเขาว่า จงกล่าวว่า ลาอิลาฮะอิลลัลลอฮ์ แต่เขากลับกล่าวว่า “ชาฮัก” (รุก!) แล้วเขาก็ตาย สิ่งที่เขาเคยชินขณะเล่นในยามมีชีวิตอยู่ได้ครอบงำลิ้นของเขา เขาจึงกล่าวคำว่า “ชาฮัก” แทนถ้อยคำแห่งเตาฮีด

เรื่องนี้ก็เช่นเดียวกับที่มีรายงานเกี่ยวกับชายอีกคนหนึ่งในหมู่ผู้ที่เคยนั่งร่วมวงกับพวกดื่มสุรา เมื่อความตายมาถึงเขา มีคนมาสอนให้เขากล่าวชะฮาดะฮ์ แต่เขากลับพูดกับคนผู้นั้นว่า “ดื่มสิ แล้วรินให้ฉันดื่มด้วย” แล้วเขาก็ตาย ฉะนั้น ไม่มีพลังและไม่มีอำนาจใด ๆ นอกจากด้วยอัลลอฮ์ผู้ทรงสูงส่ง ผู้ทรงยิ่งใหญ่»⁽¹⁾

فَكَانَ عَـٰقِبَتَهُمَآ أَنَّهُمَا فِى ٱلنَّارِ خَـٰلِدَيْنِ فِيهَا ۚ وَذَٰلِكَ جَزَٰٓؤُا۟ ٱلظَّـٰلِمِينَ ﴿١٧﴾

1. ในบรรดาสาเหตุเหล่านั้น ได้แก่ การหันเหออกจากความเที่ยงตรง (อิสติเกาะมะฮ์)⁽²⁾ ผู้ใดที่เที่ยงตรงในช่วงแรก แล้วต่อมาสภาพของเขาเปลี่ยนไป และออกจากสิ่งที่เขาเคยยึดถือในตอนแรก สิ่งนั้นจะเป็นสาเหตุให้เขาจบชีวิตอย่างเลวร้าย เช่น อิบลีส ซึ่งในช่วงแรกเคยเป็นหัวหน้าของมะลาอิกะฮ์ เป็นผู้สอนพวกเขา และเป็นผู้ที่ทุ่มเทในการอิบาดะฮ์มากที่สุดในหมู่พวกเขา ต่อมาเมื่อเขาถูกสั่งให้สุญูดต่ออาดัม เขากลับปฏิเสธ หยิ่งผยอง และกลายเป็นหนึ่งในหมู่ผู้ปฏิเสธศรัทธา และเช่น บัลอัม บิน บาอูรออ์ ซึ่งอัลลอฮ์ได้ทรงประทานโองการต่าง ๆ ของพระองค์แก่เขา แต่เขากลับหลุดพ้นออกจากโองการเหล่านั้น เพราะความลุ่มหลงยึดติดอยู่กับดุนยา เขาปฏิบัติตามอารมณ์ใฝ่ต่ำของตน และกลายเป็นหนึ่งในหมู่ผู้หลงผิด และเช่น บัรศีศอ ผู้เป็นนักอิบาดะฮ์ ซึ่งชัยฏอนได้บอกเขาว่า จงปฏิเสธศรัทธาเถิด ครั้นเมื่อเขาปฏิเสธศรัทธาแล้ว มันกลับกล่าวว่า “แท้จริงข้าขอปลีกตัวออกจากเจ้า แท้จริงข้ากลัวอัลลอฮ์ พระผู้อภิบาลแห่งสากลโลก” ชัยฏอนได้ยุยงล่อลวงให้เขาปฏิเสธศรัทธา ครั้นเมื่อเขาปฏิเสธศรัทธาแล้ว มันก็ปลีกตัวออกจากเขา เพราะเกรงว่าจะต้องร่วมรับการลงโทษกับเขา แต่นั่นก็หาได้อำนวยประโยชน์ใด ๆ แก่มันไม่ ดังที่อัลลอฮ์ตะอาลาตรัสว่า «ดังนั้น บั้นปลายของทั้งสองก็คือ ทั้งสองจะอยู่ในไฟนรก โดยพำนักอยู่ในนั้นตลอดกาล และนั่นคือการตอบแทนแก่บรรดาผู้อธรรม» (ซูเราะฮ์อัล-หัชร์ 59:17)⁽³⁾

1. ในบรรดาสาเหตุเหล่านั้น ได้แก่ ความอ่อนแอของอีมาน หากอีมานของบุคคลใดมีความอ่อนแอ ความรักต่ออัลลอฮ์ตะอาลาในตัวเขาก็จะอ่อนแอลง ส่วนความรักต่อดุนยาในหัวใจของเขาก็จะแข็งแกร่งขึ้น และเข้าครอบงำหัวใจของเขาจนไม่เหลือที่ว่างใด ๆ สำหรับความรักต่ออัลลอฮ์

⁽¹⁾ อัล-กะบาอิร ของอัษ-ษะฮะบีย์ หน้า 91 ⁽²⁾ ยะเกาะเซาะฮ์ อูลิล-อิอ์ติบาร หน้า 212 ⁽³⁾ ซูเราะฮ์อัล-หัชร์ อายะฮ์ที่ 17

อัลลอฮ์ตะอาลา เว้นแต่เพียงในแง่ของความนึกคิดในใจ ซึ่งไม่ปรากฏผลในการฝืนอารมณ์ใฝ่ต่ำ ไม่มีผลต่อการยับยั้งจากการฝ่าฝืน และไม่ช่วยกระตุ้นให้ประกอบการภักดี เขาจึงหมกมุ่นอยู่กับตัณหาและการกระทำความชั่ว ความมืดมิดของบาปจึงทับถมอยู่บนหัวใจ และคอยดับแสงแห่งอีมานที่มีอยู่ในหัวใจซึ่งอ่อนแออยู่แล้วอย่างต่อเนื่อง ครั้นเมื่อความทรมานแห่งความตาย (สะกะรอตุลเมาต์) มาถึง ความรักต่ออัลลอฮ์ในหัวใจของเขาก็ยิ่งอ่อนแอลง เพราะเขาเห็นว่าตนกำลังจะพรากจากดุนยา ทั้งที่ดุนยาเป็นสิ่งที่เขารัก ความรักดุนยาครอบงำเขาจนไม่อยากละทิ้งมัน และเขาเจ็บปวดกับการต้องพรากจากมัน เขาเห็นว่าสิ่งนั้นมาจากอัลลอฮ์ตะอาลา จึงเกรงว่าจะเกิดความเกลียดชังต่อพระองค์ขึ้นในส่วนลึกของจิตใจแทนความรัก และความรักอันอ่อนแอนั้นจะพลิกกลับกลายเป็นความเกลียดชัง หากวิญญาณของเขาถูกถอดออกไปในชั่วขณะที่ความคิดเช่นนี้แวบเข้ามา บั้นปลายชีวิตของเขาก็จะจบลงด้วยความชั่วร้าย และเขาจะพินาศอย่างถาวรตลอดกาล

สาเหตุที่นำไปสู่บั้นปลายเช่นนี้ คือ การรักดุนยา การพึ่งพิงมัน และการยินดีปรีดากับมัน พร้อมกับความอ่อนแอของอีมานซึ่งเป็นเหตุให้ความรักต่ออัลลอฮ์ตะอาลาอ่อนแอลง นี่คือโรคร้ายที่รักษายากซึ่งได้แพร่ระบาดไปทั่วผู้คนส่วนใหญ่ เพราะผู้ใดก็ตามที่เรื่องใดเรื่องหนึ่งของดุนยาครอบงำหัวใจของเขาในขณะใกล้ตาย เรื่องนั้นก็จะปรากฏเป็นภาพอยู่ในหัวใจของเขา และครอบงำเขาจนหมดสิ้น จนไม่เหลือที่ว่างให้แก่สิ่งอื่นเลย หากวิญญาณของเขาถูกถอดออกไปในสภาพเช่นนั้น หัวใจของเขาก็จะคว่ำหัวลงสู่ดุนยา ใบหน้าของเขาหันไปทางมัน และจะเกิดม่านกั้นระหว่างเขากับพระผู้อภิบาลของเขา

มีเรื่องเล่าว่า เมื่อสุลัยมาน บิน อับดุลมะลิก เดินทางเข้าสู่นครมะดีนะฮ์เพื่อประกอบพิธีฮัจญ์ เขาได้ถามว่า "ในเมืองนี้มีชายคนใดที่ได้ทันพบศอฮาบะฮ์หลายท่านบ้างไหม?" ผู้คนตอบว่า "มี คืออบูหาซิม" เขาจึงส่งคนไปเชิญมา เมื่ออบูหาซิมมาถึง เขาก็ถามว่า "โอ้ อบูหาซิม เหตุใดพวกเราจึงเกลียดความตาย?" อบูหาซิมตอบว่า "เพราะพวกท่านได้สร้างดุนยาให้เจริญรุ่งเรือง แต่ทำลายอาคิเราะฮ์ให้พังพินาศ พวกท่านจึงเกลียดที่จะต้องย้ายออกจากที่อันเจริญรุ่งเรืองไปสู่ที่อันรกร้าง" สุลัยมานกล่าวว่า "ท่านพูดจริง" แล้วถามต่อว่า "ไม่รู้ว่าพวกเราจะได้รับสิ่งใด ณ อัลลอฮ์ตะอาลา?" อบูหาซิมตอบว่า "จงนำการงานของท่านไปเทียบกับคัมภีร์ของอัลลอฮ์" สุลัยมานถามว่า "แล้วฉันจะพบมันได้ที่ใด?" อบูหาซิมตอบว่า "ในพระดำรัสของพระองค์ที่ว่า «แท้จริงบรรดาผู้มีคุณธรรมนั้นอยู่ในความสุขสำราญ และแท้จริงบรรดาผู้ชั่วช้านั้นอยู่ในนรกที่ลุกโชน»"⁽¹⁾

إِنَّ ٱلْأَبْرَارَ لَفِى نَعِيمٍ ﴿١٣﴾ وَإِنَّ ٱلْفُجَّارَ لَفِى جَحِيمٍ ﴿١٤﴾

⁽¹⁾ ซูเราะฮ์อัล-อินฟิฏอร 82:13-14

رَحْمَتَ ٱللَّهِ قَرِيبٌ مِّنَ ٱلْمُحْسِنِينَ ﴿٥٦﴾

เขา (สุลัยมาน) ถามว่า "แล้วความเมตตาของอัลลอฮ์อยู่ที่ไหนเล่า?" ท่าน (อบูหาซิม) ตอบว่า «แท้จริงความเมตตาของอัลลอฮ์นั้นใกล้กับบรรดาผู้กระทำความดี» (ซูเราะฮ์อัล-อะอ์รอฟ 7:56)

เขาถามอีกว่า "โอ้ ฉันอยากรู้นักว่า การถูกนำไปเผชิญหน้าต่ออัลลอฮ์ตะอาลาในวันพรุ่งนี้ (วันกิยามะฮ์) จะเป็นอย่างไร?" ท่านตอบว่า "สำหรับผู้กระทำความดีนั้น เปรียบเหมือนผู้ที่จากบ้านไปไกลแล้วได้กลับมาหาครอบครัวของเขา ส่วนผู้กระทำความชั่วนั้น เปรียบเหมือนทาสที่หลบหนีแล้วถูกนำกลับมาหานายของเขา" สุลัยมานจึงร้องไห้จนเสียงดังและร่ำไห้อย่างหนัก แล้วกล่าวว่า "โปรดสั่งเสียฉันด้วยเถิด" ท่านกล่าวว่า "จงระวัง อย่าให้อัลลอฮ์ตะอาลาทรงเห็นท่านอยู่ในที่ที่พระองค์ทรงห้ามท่าน หรือไม่ทรงพบท่านในที่ที่พระองค์ทรงใช้ท่าน"

ศิดดีก หะสัน ข่าน ได้ถ่ายทอดคำกล่าวของอัล-เฆาะซาลีย์ในหนังสือ "อัล-อิห์ยาอ์" ว่า การจบชีวิตอย่างไม่ดี (ซูอุลคอติมะฮ์) นั้นมีสองระดับ ระดับหนึ่งร้ายแรงกว่าอีกระดับหนึ่ง ระดับที่ใหญ่หลวงและน่าสะพรึงกลัวคือ เมื่อถึงคราวทุกข์ทรมานจากความตายและความน่าสะพรึงกลัวของมันปรากฏขึ้น ความสงสัยหรือการปฏิเสธได้เข้าครอบงำหัวใจ แล้ววิญญาณก็ถูกถอดออกไปในสภาพนั้น สภาพดังกล่าวจึงกลายเป็นม่านกั้นระหว่างเขากับอัลลอฮ์ตะอาลาตลอดไป ซึ่งนำไปสู่การถูกให้ห่างไกล (จากพระองค์) ชั่วนิรันดร์ และการลงโทษอย่างถาวร

ระดับที่สอง ซึ่งต่ำกว่าระดับแรก คือ เมื่อใกล้ตาย ความรักต่อเรื่องใดเรื่องหนึ่งของดุนยา หรือความใคร่ต่อสิ่งหนึ่งสิ่งใดของมันได้เข้าครอบงำหัวใจของเขา สิ่งนั้นจึงปรากฏเป็นภาพอยู่ในหัวใจและครอบงำจนหมดสิ้น จนไม่เหลือที่ว่างสำหรับสิ่งอื่นในสภาพนั้นเลย ดังนั้น หากการถอดวิญญาณเกิดขึ้นในขณะที่ความรักดุนยากำลังครอบงำอยู่ เรื่องนี้ย่อมเป็นอันตรายยิ่ง เพราะคนเราจะตายในสภาพที่เขาใช้ชีวิตอยู่ และเมื่อนั้นความเสียใจย่อมใหญ่หลวง เว้นแต่ว่ารากฐานของอีมานและความรักต่ออัลลอฮ์ตะอาลา หากหยั่งรากลึกอยู่ในหัวใจมาเป็นเวลานาน และได้รับการตอกย้ำด้วยการงานที่ดีงาม ก็จะลบล้างสภาพที่เกิดขึ้นกับหัวใจในขณะใกล้ตายนั้นออกไปได้ หากอีมานของเขามีความเข้มแข็งถึงขนาดหนึ่งมิษกอล ก็จะนำเขาออกจากนรกในเวลาที่เร็วกว่า แต่หากน้อยกว่านั้น เขาก็จะอยู่ในนรกนานกว่า ทว่าแม้จะมีอีมานเพียงน้ำหนักเท่าเมล็ดพืชเมล็ดเดียว อีมานนั้นก็จะต้องนำเขาออกจากนรกอย่างแน่นอน ถึงแม้จะผ่านไปหลายพันปีก็ตาม และทุกคนที่เชื่อเกี่ยวกับอัลลอฮ์ตะอาลา และเกี่ยวกับคุณลักษณะและการกระทำของพระองค์ในสิ่งที่ขัดแย้งกับความเป็นจริงของพระองค์ ไม่ว่าจะด้วยการตามผู้อื่นอย่างไม่รู้ (ตักลีด) หรือด้วยการพิจารณาตามความคิดเห็นและเหตุผลทางปัญญา เขาย่อมตกอยู่ในอันตรายนี้ การสมถะ (ซุฮด์) และความเคร่งครัดในศาสนาไม่เพียงพอที่จะปัดเป่าอันตรายนี้ได้ แต่ไม่มีสิ่งใดจะช่วยให้รอดพ้นจากมันได้นอกจากความเชื่อที่ถูกต้องตามคัมภีร์อันทรงเกียรติและซุนนะฮ์อันบริสุทธิ์ ส่วนคนซื่อ ๆ (ที่ไม่ได้ลงลึกในการถกเถียงเหล่านั้น) ย่อมอยู่ห่างไกลจากอันตรายนี้⁽¹⁾

⁽¹⁾ ยักเซาะตุ อุลิล-อิอ์ติบาร หน้า 216

หัวข้อที่เจ็ด

การให้บรรดานบีเลือกเมื่อความตายมาถึง

إنه لم يقبض نبي قط حتى يرى مقعده من الجنّة ثم يخيّر

اللهمَّ الرفيق الأعلى

فكانت تلك آخر كلمة تكلم بها النبي ﷺ قوله :اللهم في الرفيق الأعلى

เมื่อความตายมาถึงบรรดานบี อัลลอฮ์จะทรงให้พวกท่านได้เห็นผลบุญอันมากมายและรางวัลอันยิ่งใหญ่ที่พวกท่านจะได้รับ ณ พระองค์ แล้วพวกท่านจะได้รับสิทธิ์ให้เลือกระหว่างการอยู่ในโลกดุนยาต่อไป กับการย้ายไปสู่ตำแหน่งอันทรงเกียรตินั้น ไม่ต้องสงสัยเลยว่าเราะซูลทุกท่านย่อมเลือกความสุขอันถาวร เหตุการณ์นี้ได้เกิดขึ้นกับท่านเราะซูล ﷺ ของเราเช่นกัน ท่านได้รับสิทธิ์ให้เลือก แล้วท่านก็ได้เลือก ดังที่มีรายงานในเศาะฮีหฺอัล-บุคอรีย์ จากท่านหญิงอาอิชะฮ์ (ร.ฎ.) ว่า ท่านเราะซูลุลลอฮ์ ﷺ เคยกล่าวขณะที่ท่านยังมีสุขภาพดีอยู่ว่า «แท้จริงแล้ว ไม่มีนบีคนใดถูกเอาชีวิตไปเลย จนกว่าเขาจะได้เห็นที่นั่งของเขาในสวรรค์ แล้วจึงได้รับสิทธิ์ให้เลือก» ครั้นเมื่อ (ความตาย) มาถึงท่าน ขณะที่ศีรษะของท่านหนุนอยู่บนตักของฉัน ท่านก็หมดสติไปครู่หนึ่ง แล้วท่านก็ฟื้นขึ้น ท่านจ้องสายตาขึ้นไปที่เพดาน แล้วกล่าวว่า «โอ้อัลลอฮ์ (ขอให้อยู่กับ) สหายอันสูงส่ง» ฉันจึงกล่าว (ในใจ) ว่า ถ้าเช่นนั้นท่านคงไม่เลือกพวกเราแล้ว และฉันก็รู้ว่า นั่นคือสิ่งที่ท่านเคยเล่าให้พวกเราฟัง นางกล่าวว่า «ดังนั้น ถ้อยคำสุดท้ายที่ท่านนบี ﷺ ได้กล่าวไว้ คือคำพูดของท่านที่ว่า โอ้อัลลอฮ์ (ขอให้อยู่) ในหมู่สหายอันสูงส่ง»⁽¹⁾

مَعَ ٱلَّذِينَ أَنْعَمَ ٱللَّهُ عَلَيْهِم مِّنَ ٱلنَّبِيِّـۧنَ وَٱلصِّدِّيقِينَ وَٱلشُّهَدَآءِ وَٱلصَّـٰلِحِينَ ۚ وَحَسُنَ أُو۟لَـٰٓئِكَ رَفِيقًا ﴿٦٩﴾

และในรายงานหนึ่งของหะดีษนี้⁽²⁾ ระบุว่า «ฉันได้ยินท่านนบี ﷺ ในระหว่างการป่วยที่ท่านเสียชีวิตลงนั้น ขณะที่เสียงของท่านแหบพร่า ท่านกล่าวว่า «ร่วมกับบรรดาผู้ที่อัลลอฮ์ทรงโปรดปรานแก่พวกเขา อันได้แก่บรรดานบี บรรดาผู้สัจจริง บรรดาผู้พลีชีพ และบรรดาผู้ประพฤติดี และชนเหล่านี้คือสหายที่ดียิ่ง» (ซูเราะฮ์อัน-นิสาอ์ 4:69)⁽³⁾» นางกล่าวว่า ฉันจึงคิดว่า วันนั้นท่านได้รับสิทธิ์ให้เลือกแล้ว

⁽¹⁾ บันทึกโดยอัล-บุคอรีย์ ในกิตาบอัร-ริกอก บาบ "ผู้ใดรักที่จะพบอัลลอฮ์" ดู ฟัตหุลบารี (11/357) และบันทึกโดยมุสลิมในเศาะฮีหฺของท่าน มาลิกในอัล-มุวัฏเฏาะอ์ของท่าน และอัต-ติรมิซีย์ในสุนันของท่านด้วย อิบนุลอะษีรได้รวบรวมสายรายงานต่าง ๆ ของหะดีษนี้จากท่านหญิงอาอิชะฮ์ไว้ในญามิอุลอุศูล (11/67) ⁽²⁾ ซึ่งมีอยู่ในบันทึกของนักหะดีษทุกท่านดังกล่าว ⁽³⁾ ซูเราะฮ์อัน-นิสาอ์ อายะฮ์ที่ 69

บทที่สาม

การเดินทางของรูห์สู่ฟากฟ้าหลังจากถูกถอดออก

« إذا خرجت روح المؤمن تلقاها ملكان ـ يصعدانها » قال حماد « فذكر من طيب ريحها ، وذكر المسك » قال : « ويقول أهل السماء : روح طيبة جاءت من قبل الأرض ، صلى الله عليك وعلى جسد كنت تعمرينه ، فينطلق به إلى ربه عز وجل ، ثم يقول : انطلقوا به إلى آخر الأجل »

รายงานจากอบูฮุร็อยเราะฮ์ (ร.ฎ.) ในบันทึกของมุสลิม ท่านกล่าวว่า: «เมื่อรูห์ของผู้ศรัทธาออกจากร่าง มะลาอิกะฮ์สององค์จะมารับรูห์นั้นแล้วนำขึ้นสู่เบื้องบน» ฮัมมาด⁽¹⁾กล่าวว่า: «แล้วท่านได้กล่าวถึงความหอมของกลิ่นของมัน และกล่าวถึงชะมดเชียง» ท่านกล่าวว่า: «และชาวฟากฟ้าจะกล่าวว่า: รูห์ที่ดีงามได้มาจากทางแผ่นดิน ขออัลลอฮ์ทรงประทานความเมตตาแก่เจ้า และแก่ร่างที่เจ้าเคยอาศัยอยู่ แล้วรูห์นั้นจะถูกนำไปยังพระผู้อภิบาลของมัน ผู้ทรงเกรียงไกรและทรงยิ่งใหญ่ จากนั้นพระองค์จะตรัสว่า: จงนำมันไปจนถึงที่สุดของกำหนดเวลา»

« وإن الكافر إذا خرجت روحه ـ قال حماد وذكر من نتنها ، وذكر لعنا ـ ويقول أهل السماء : روح خبيثة من قبل الأرض ، قال : فيقال : انطلقوا به آخر الأجل »

ท่านกล่าวว่า: «ส่วนผู้ปฏิเสธศรัทธานั้น เมื่อรูห์ของเขาออกจากร่าง — ฮัมมาดกล่าวว่า: และท่านได้กล่าวถึงความเหม็นของกลิ่นของมัน และกล่าวถึงการสาปแช่ง — ชาวฟากฟ้าจะกล่าวว่า: รูห์ที่ชั่วช้าได้มาจากทางแผ่นดิน ท่านกล่าวว่า: แล้วจะมีเสียงกล่าวว่า: จงนำมันไปจนถึงที่สุดของกำหนดเวลา»⁽²⁾

ท่านเราะซูล ﷺ ได้กล่าวไว้ในหะดีษของอัล-บะรออ์ (ร.ฎ.) ถึงเกียรติที่รูห์ของบ่าวผู้ศอลิห์จะได้รับหลังจากออกจากร่างของเขา โดยที่มะลาอิกะฮ์ของอัลลอฮ์จะขอพรให้แก่รูห์ที่ดีงามนั้น ประตูทั้งหลายแห่งฟากฟ้าจะถูกเปิดออกให้แก่มัน มันจะถูกห่อด้วยผ้ากะฝั่นจากสวรรค์และเครื่องหอมจากสวรรค์ และจะมีกลิ่นหอมอันดีงามฟุ้งออกมาจากมันเหนือกว่ากลิ่นของชะมดเชียง จากนั้นมะลาอิกะฮ์จะนำมันขึ้นไปในการเดินทางสู่เบื้องบนอย่างมีเกียรติ และประตูทั้งหลายแห่งฟากฟ้าจะถูกเปิดออกให้แก่มัน ส่วนรูห์ที่ชั่วช้านั้น มะลาอิกะฮ์แห่งฟากฟ้าจะสาปแช่งมัน

⁽¹⁾ หนึ่งในผู้รายงานหะดีษของอบูฮุร็อยเราะฮ์ในบันทึกของมุสลิม ⁽²⁾ เศาะฮีห์มุสลิม, กิตาบอัล-ญันนะฮ์, บาบอัรฎ์มักอัดอัล-มัยยิต (4/2202) หะดีษหมายเลข (2872)

ขณะที่มันออกมา ประตูทั้งหลายของฟากฟ้าจะถูกปิดกั้นไม่ให้มันผ่าน มะลาอิกะฮ์ของพระผู้ทรงกรุณาปรานีทุกกลุ่มที่ประจำอยู่ ณ ประตูแต่ละบานจะวิงวอนขอว่าอย่าให้มันขึ้นไปผ่านทางของพวกเขา วิญญาณชั่วนั้นจะถูกใส่ไว้ในเครื่องหอมแห่งไฟนรกและผ้ากะฝั่นแห่งไฟนรก กลิ่นเหม็นเน่าจะฟุ้งออกมาจากมันจนสร้างความเดือดร้อนแก่มะลาอิกะฮ์ของพระผู้ทรงกรุณาปรานี เมื่อมันถูกนำขึ้นไปยังฟากฟ้า ประตูทั้งหลายของฟากฟ้าก็จะไม่ถูกเปิดให้แก่มัน แล้ววิญญาณของเขาก็จะถูกโยนลงมาจากที่สูง

حتى إذا خرجت روحه صلى عليه كل ملك بين السماء والأرض ، وكل ملك في السماء ، وفتحت له أبواب السماء ، ليس من أهل باب إلا وهم يدعون الله أن يعرج من قبلهم ، فإذا أخذها ( يعني ملك الموت ) لم يدعوها في يده طرفة عين ، حتى يأخذوها فيجعلوها في ذلك الكفن ، وفي ذلك الحنوط ، [ فذلك قوله تعالى :

تَوَفَّتْهُ رُسُلُنَا وَهُمْ لَا يُفَرِّطُونَ ﴿٦١﴾

] ، ويخرج منها كأطيب نفحة مسك وجدت على وجه الأرض

ในหะดีษของอัล-บะรออ์ บิน อาซิบ (ร.ฎ.) ซึ่งท่านเราะซูล ﷺ ได้พรรณนาถึงการเดินทางของมนุษย์ตั้งแต่ความตายจนถึงบัรซัค ท่านกล่าวว่า «จนกระทั่งเมื่อวิญญาณของเขาออกมา มะลาอิกะฮ์ทุกองค์ที่อยู่ระหว่างฟากฟ้ากับแผ่นดิน และมะลาอิกะฮ์ทุกองค์ในฟากฟ้า จะขอพรให้แก่เขา ประตูทั้งหลายของฟากฟ้าจะถูกเปิดให้แก่เขา ไม่มีผู้ประจำประตูบานใดเลย เว้นแต่พวกเขาจะวิงวอนขอต่ออัลลอฮ์ให้เขาขึ้นไปผ่านทางของพวกเขา ครั้นเมื่อเขา (หมายถึงมะลาอิกะฮ์แห่งความตาย) รับวิญญาณนั้นมาแล้ว พวกเขา (มะลาอิกะฮ์) จะไม่ปล่อยให้มันอยู่ในมือของเขาแม้เพียงชั่วพริบตา จนกว่าพวกเขาจะรับมันไปใส่ไว้ในผ้ากะฝั่นนั้นและในเครื่องหอมนั้น [นั่นคือพระดำรัสของพระองค์ผู้ทรงสูงส่งที่ว่า «ทูตทั้งหลายของเราได้เอาชีวิตเขาไป และพวกเขาจะไม่บกพร่อง» (ซูเราะฮ์อัล-อันอาม 6:61)⁽¹⁾] แล้วจะมีกลิ่นหอมออกมาจากมัน ประหนึ่งกลิ่นชะมดเชียงที่หอมที่สุดที่เคยพบบนผืนแผ่นดิน»

فيصعدون بها ، فلا يمرون - يعني - بها على ملأ من الملائكة إلا قالوا : ما هذا الروح الطيب ؟ فيقولون : فلان ابن فلان - بأحسن أسمائه التي كان يسمونه بها في الدنيا ، حتى ينتهوا إلى السماء الدنيا ، فيستفتحون له ، فيفتح لهم ، فيشيعه من كل سماء مقربوها ، إلى السماء التي تليها ، حتى ينتهي به إلى السماء السابعة ، فيقول الله عز وجل : اكتبوا كتاب عبدي في عليين ،

وَمَآ أَدْرَىٰكَ مَا عِلِّيُّونَ ﴿١٩﴾ كِتَـٰبٌ مَّرْقُومٌ ﴿٢٠﴾ يَشْهَدُهُ ٱلْمُقَرَّبُونَ ﴿٢١﴾

، فيكتب كتابه في عليين ، ثم يقال : أعيدوه إلى الأرض فإني منها خلقتهم ، وفيها أعيدهم ، ومنها أخرجهم تارة أخرى . .

ท่านกล่าวว่า «แล้วพวกเขาก็นำมันขึ้นไป พวกเขาจะไม่ผ่าน—หมายถึงพร้อมกับวิญญาณนั้น—ไปยังหมู่มะลาอิกะฮ์กลุ่มใดเลย เว้นแต่พวกเขาจะถามว่า "วิญญาณที่ดีงามนี้คือใคร?" พวกเขาก็จะตอบว่า "คือคนนั้นบุตรของคนนั้น" ด้วยชื่อที่ดีที่สุดที่ผู้คนเคยเรียกขานเขาในโลกดุนยา จนกระทั่งพวกเขาไปถึงฟากฟ้าชั้นแรกสุด แล้วพวกเขาก็ขอให้เปิดประตูให้แก่เขา ประตูก็จะถูกเปิดให้แก่พวกเขา บรรดามะลาอิกะฮ์ผู้ใกล้ชิดของฟากฟ้าแต่ละชั้นจะส่งเขาไปยังฟากฟ้าชั้นถัดไป จนกระทั่งเขาถูกนำไปถึงฟากฟ้าชั้นที่เจ็ด แล้วอัลลอฮ์ผู้ทรงเกรียงไกรและยิ่งใหญ่จะตรัสว่า "จงบันทึกบัญชีของบ่าวของข้าไว้ในอิลลิยูน" «และอะไรเล่าที่ทำให้เจ้ารู้ว่าอิลลิยูนคืออะไร? คือบันทึกที่ถูกจารึกไว้ บรรดาผู้ใกล้ชิด (ต่ออัลลอฮ์) จะเป็นพยานรู้เห็นมัน» (ซูเราะฮ์อัล-มุฏ็อฟฟิฟีน 83:19–21)⁽²⁾ แล้วบัญชีของเขาก็จะถูกบันทึกไว้ในอิลลิยูน จากนั้นจะมีเสียงกล่าวว่า "จงนำเขากลับคืนสู่แผ่นดิน เพราะแท้จริงข้าได้สร้างพวกเขามาจากมัน และข้าจะให้พวกเขากลับคืนสู่มัน และจากมันข้าจะนำพวกเขาออกมาอีกครั้งหนึ่ง..."»

[ فيلعنه كل ملك بين السماء والأرض ، وكل

และท่านเราะซูล ﷺ ได้กล่าวถึงวิญญาณชั่วที่ถูกถอดออกจากบ่าวผู้ปฏิเสธศรัทธาหรือผู้ทำชั่ว โดยท่านกล่าวถึงมันหลังจากที่ถูกถอดออกมาแล้วว่า «[มะลาอิกะฮ์ทุกองค์ที่อยู่ระหว่างฟากฟ้ากับแผ่นดินจะสาปแช่งเขา และมะลาอิกะฮ์ทุกองค์ […]

⁽¹⁾ ซูเราะฮ์อัล-อันอาม : 61 ⁽²⁾ ซูเราะฮ์อัล-มุฏ็อฟฟิฟีน : 19–21

ملك في السماء ، وتغلق أبواب السماء ، ليس من أهل باب إلا وهم يدعون الله ألا تعرج روحه من قبلهم ] ، فيأخذها ، فإذا أخذها ، لم يدعوها في يده طرفة عين حتى يجعلوها في تلك المسوح ، ويخرج منها كأنتن ريح جيفة وجدت على وجه الأرض ، فيصعدون بها ، فلا يمرون بها على ملأ من الملائكة إلا قالوا : ما هذا الروح الخبيث ؟ فيقولون : فلان ابن فلان ، بأقبح أسمائه التي كان يسمى بها في الدنيا ، حتى ينتهي به إلى السماء الدنيا ، فيستفتح له ، فلا يفتح له ، ثم قرأ رسول الله ﷺ :

لَا تُفَتَّحُ لَهُمْ أَبْوَٰبُ ٱلسَّمَآءِ وَلَا يَدْخُلُونَ ٱلْجَنَّةَ حَتَّىٰ يَلِجَ ٱلْجَمَلُ فِى سَمِّ ٱلْخِيَاطِ

فيقول الله عز وجل : اكتبوا كتابه في سجين ، في الأرض السفلى [ ثم يقول : أعيدوا عبدي إلى الأرض ، فإني وعدتهم أني منها خلقتهم وفيها أعيدهم ، ومنها أخرجهم تارة أخرى ، فتطرح روحه من السماء ، طرحا [ حتى تقع في جسده ] ، ثم قرأ :

وَمَن يُشْرِكْ بِٱللَّهِ فَكَأَنَّمَا خَرَّ مِنَ ٱلسَّمَآءِ فَتَخْطَفُهُ ٱلطَّيْرُ أَوْ تَهْوِى بِهِ ٱلرِّيحُ فِى مَكَانٍ سَحِيقٍ ﴿٣١﴾

فتعاد روحه إلى جسده .

…มะลาอิกะฮ์ในฟากฟ้า และประตูทั้งหลายของฟากฟ้าจะถูกปิด ไม่มีผู้เฝ้าประตูใดเลย เว้นแต่พวกเขาจะวิงวอนขอต่ออัลลอฮ์ว่าอย่าให้วิญญาณของเขาขึ้นผ่านทางพวกเขา] แล้ว (มะลาอิกะฮ์แห่งความตาย) ก็จะเอาวิญญาณนั้นไป เมื่อเขาเอาไปแล้ว พวกเขา (มะลาอิกะฮ์) จะไม่ปล่อยให้มันอยู่ในมือของเขาแม้เพียงชั่วพริบตา จนกว่าพวกเขาจะนำมันใส่ไว้ในผ้ากระสอบหยาบเหล่านั้น แล้วจะมีกลิ่นออกมาจากมัน เหม็นยิ่งกว่ากลิ่นซากศพที่เน่าเหม็นที่สุดเท่าที่เคยพบบนผืนแผ่นดิน จากนั้นพวกเขาก็นำมันขึ้นไป ทุกครั้งที่พวกเขานำมันผ่านกลุ่มมะลาอิกะฮ์กลุ่มใด กลุ่มนั้นจะกล่าวว่า "นี่คือวิญญาณชั่วของใครกัน?" พวกเขาจะตอบว่า "ของคนนั้นบุตรของคนนั้น" ด้วยชื่อที่น่าเกลียดที่สุดที่เขาเคยถูกเรียกขานในดุนยา จนกระทั่งนำเขาไปถึงฟากฟ้าชั้นต่ำสุด แล้วขอให้เปิดประตูให้เขา แต่ประตูจะไม่ถูกเปิดให้เขา จากนั้นท่านเราะซูล ﷺ ได้อ่านว่า «ประตูทั้งหลายแห่งฟากฟ้าจะไม่ถูกเปิดให้แก่พวกเขา และพวกเขาจะไม่ได้เข้าสวรรค์ จนกว่าอูฐจะลอดเข้าไปในรูเข็มได้» (ซูเราะฮ์อัล-อะอ์รอฟ 7:40)⁽¹⁾ แล้วอัลลอฮ์ผู้ทรงเกรียงไกรและสูงส่งจะตรัสว่า "จงบันทึกบัญชีของเขาไว้ในซิจญีน ในแผ่นดินชั้นล่างสุด" [จากนั้นพระองค์จะตรัสว่า "จงนำบ่าวของข้ากลับคืนสู่แผ่นดิน เพราะแท้จริงข้าได้สัญญาไว้กับพวกเขาแล้วว่า จากแผ่นดินนั้นข้าได้สร้างพวกเขา และในแผ่นดินนั้นข้าจะให้พวกเขากลับคืน และจากแผ่นดินนั้นข้าจะให้พวกเขาออกมาอีกครั้งหนึ่ง" แล้ววิญญาณของเขาก็จะถูกเหวี่ยงลงมาจากฟากฟ้าอย่างแรง [จนกระทั่งตกลงในร่างของเขา]] จากนั้นท่านได้อ่านว่า «และผู้ใดตั้งภาคีต่ออัลลอฮ์ ก็เสมือนว่าเขาได้ตกลงมาจากฟากฟ้า แล้วนกได้โฉบเอาเขาไป หรือลมได้หอบเขาไปตกยังที่ที่ห่างไกล» (ซูเราะฮ์อัล-หัจญ์ 22:31)⁽²⁾ แล้ววิญญาณของเขาก็จะถูกนำกลับคืนสู่ร่างของเขา»⁽³⁾

« إن الميت تحضره الملائكة ، فإذا كان الرجل صالحا ، قال : اخرجي أيتها النفس الطيبة كانت في الجسد الطيب ، اخرجي حميدة ، وأبشري بروح وريحان ، وربّ غير غضبان ، فلا يزال يقال لها ذلك حتى تخرج ، ثم يعرج بها إلى السماء ، فيستفتح لها ، فيقال : من هذا ؟ فيقول : فلان ، فيقال : مرحبا بالنفس الطيبة كانت في الجسد الطيب ، ادخلي حميدة ، وأبشري بروح وريحان ، ورب غير

อิบนุมาญะฮ์ได้รายงานจากอบูฮุร็อยเราะฮ์ (ร.ฎ.) ว่า ท่านเราะซูล ﷺ ได้กล่าวว่า «แท้จริงผู้ที่กำลังจะตายนั้น มะลาอิกะฮ์จะมาหาเขา หากเขาเป็นคนดี มะลาอิกะฮ์จะกล่าวว่า "จงออกมาเถิด โอ้ดวงวิญญาณที่ดีงาม ซึ่งเคยอยู่ในร่างกายที่ดีงาม จงออกมาอย่างผู้ที่ได้รับการสรรเสริญ และจงรับข่าวดีด้วยความสุขสบาย กลิ่นหอม และพระผู้อภิบาลที่มิได้ทรงกริ้ว" ถ้อยคำนี้จะถูกกล่าวแก่มันอยู่ตลอดจนกระทั่งมันออกมา จากนั้นมันจะถูกนำขึ้นไปยังฟากฟ้า แล้วมีการขอให้เปิดประตูให้แก่มัน ก็จะมีเสียงถามว่า "นี่คือใคร?" มะลาอิกะฮ์จะตอบว่า "คนนั้น" ก็จะมีเสียงกล่าวว่า "ขอต้อนรับดวงวิญญาณที่ดีงาม ซึ่งเคยอยู่ในร่างกายที่ดีงาม จงเข้ามาอย่างผู้ที่ได้รับการสรรเสริญ และจงรับข่าวดีด้วยความสุขสบาย กลิ่นหอม และพระผู้อภิบาลที่มิได้…

⁽¹⁾ ซูเราะฮ์อัล-อะอ์รอฟ : 40 ⁽²⁾ ซูเราะฮ์อัล-หัจญ์ : 31 ⁽³⁾ หะดีษเศาะฮีห์ ได้กล่าวถึงแหล่งที่มาไปแล้วในหน้า 20

غضبان ، فلا يزال يقال لها ذلك حتى ينتهي بها إلى السماء التي فيها الله تبارك وتعالى ، فإذا كان الرجل السوء : قال : اخرجي أيتها النفس الخبيثة ، كانت في الجسد الخبيث ، اخرجي ذميمة ، وأبشري بحميم وغسّاق ، وآخر من شكله أزواج ، فلا يزال يقال لها ذلك حتى تخرج ، ثم يعرج بها إلى السماء ، فيستفتح لها ، فيقال ، من هذا ؟ فيقال : فلان ، فيقال : لا مرحبا بالنفس الخبيثة ، كانت في الجسد الخبيث ، ارجعي ذميمة ، فإنها لا تفتح لك أبواب ، فترسل من السماء ، ثم تصير إلى القبر . . .

…ไม่ทรงกริ้ว และจะมีการกล่าวแก่วิญญาณนั้นเช่นนี้เรื่อยไป จนกระทั่งวิญญาณนั้นถูกนำขึ้นไปถึงฟากฟ้าที่อัลลอฮ์ ตะบาเราะกะ วะตะอาลา ทรงอยู่⁽¹⁾ และเมื่อเป็นชายผู้ชั่วร้าย มะลาอิกะฮ์จะกล่าวว่า "จงออกมาเถิด โอ้วิญญาณที่ชั่วร้าย ที่เคยอยู่ในร่างกายที่ชั่วร้าย จงออกมาในสภาพที่ถูกตำหนิ และจงรับข่าวร้ายด้วยน้ำร้อนจัดและน้ำหนอง และ (การลงโทษ) อื่น ๆ ในทำนองเดียวกันนี้อีกหลายชนิด" จะมีการกล่าวแก่วิญญาณนั้นเช่นนี้เรื่อยไปจนกระทั่งมันออกมา จากนั้นวิญญาณนั้นจะถูกนำขึ้นไปยังฟากฟ้า แล้วมีการขอให้เปิด (ประตูฟ้า) ให้แก่มัน จะมีเสียงถามว่า "นี่คือใคร?" จะมีคำตอบว่า "คือคนนั้น" แล้วจะมีเสียงกล่าวว่า "ไม่มีการต้อนรับใด ๆ แก่วิญญาณที่ชั่วร้าย ที่เคยอยู่ในร่างกายที่ชั่วร้าย จงกลับไปในสภาพที่ถูกตำหนิ เพราะประตูทั้งหลายจะไม่ถูกเปิดให้แก่เจ้า" แล้ววิญญาณนั้นจะถูกปล่อยลงมาจากฟากฟ้า จากนั้นก็กลับไปยังหลุมศพ…»⁽²⁾

وَسِعَ كُرْسِيُّهُ ٱلسَّمَـٰوَٰتِ وَٱلْأَرْضَ

وَلَأُصَلِّبَنَّكُمْ فِى جُذُوعِ ٱلنَّخْلِ

فَسِيحُوا۟ فِى ٱلْأَرْضِ

ءَأَمِنتُم مَّن فِى ٱلسَّمَآءِ أَن يَخْسِفَ بِكُمُ ٱلْأَرْضَ

« أين الله ؟ قالت : في السماء ، قال عليه السلام : أعتقها فإنها مؤمنة »

⁽¹⁾ มิได้หมายความว่าฟากฟ้าห้อมล้อมและจำกัดอัลลอฮ์ไว้ อัลลอฮ์ทรงสูงส่งยิ่งนักจากสิ่งดังกล่าว แต่ทว่าอัลลอฮ์ทรงอยู่เหนือชั้นฟ้าทั้งหลายของพระองค์ และทรงแยกต่างหากจากมัคลูกของพระองค์ อัลลอฮ์ผู้ทรงสัจธรรมได้ตรัสถึงกุรซีย์ของพระองค์ว่า «กุรซีย์ของพระองค์นั้นกว้างไพศาลครอบคลุมชั้นฟ้าทั้งหลายและแผ่นดิน» (ซูเราะฮ์อัล-บะเกาะเราะฮ์ 2:255) และท่านเราะซูล ﷺ ได้บอกว่า ชั้นฟ้าทั้งหลายเมื่อเทียบกับกุรซีย์นั้นเป็นเหมือนห่วงวงหนึ่งที่ถูกโยนทิ้งไว้ในทุ่งกว้างของแผ่นดิน และกุรซีย์เมื่อเทียบกับอัรชฺก็เป็นเหมือนห่วงวงหนึ่งที่ถูกโยนทิ้งไว้ในทุ่งกว้างของแผ่นดิน อายะฮ์นี้ก็เหมือนกับคำตรัสของอัลลอฮ์ ตะอาลา ที่ว่า «และข้าจะตรึงพวกเจ้าไว้ใน (คือบน) ลำต้นอินทผลัมอย่างแน่นอน» (ซูเราะฮ์ฏอฮา 20:71) และคำตรัสของพระองค์ที่ว่า «ดังนั้นพวกเจ้าจงสัญจรไปในแผ่นดิน» (ซูเราะฮ์บะรออะฮ์ 9:2) ซึ่งมิได้หมายความว่าพวกเขาอยู่ในเนื้อของลำต้นอินทผลัมหรืออยู่ในท้องของแผ่นดิน แต่ความหมายของสิ่งดังกล่าวคือ พระองค์ ตะบาเราะกะ วะตะอาลา ทรงอยู่เหนือชั้นฟ้าทั้งหลายและอยู่บนชั้นฟ้าเหล่านั้น หะดีษนี้ก็เหมือนกับคำตรัสของอัลลอฮ์ ตะบาเราะกะ วะตะอาลา ที่ว่า «พวกเจ้าปลอดภัยแล้วหรือจากผู้ที่อยู่ในฟากฟ้า ว่าพระองค์จะไม่ทรงให้แผ่นดินถล่มพวกเจ้า» (ซูเราะฮ์อัล-มุลก์ 67:16) หมายถึงอยู่ในที่สูง และเหมือนกับคำพูดของท่านเราะซูล ﷺ ที่ถามทาสหญิงคนหนึ่งว่า «อัลลอฮ์ทรงอยู่ที่ไหน?» นางตอบว่า "อยู่ในฟากฟ้า" ท่าน (ขอความสันติจงมีแด่ท่าน) จึงกล่าวว่า «จงปลดปล่อยนางให้เป็นอิสระเถิด เพราะนางเป็นผู้ศรัทธา» หะดีษนี้รายงานโดยมุสลิมในเศาะฮีหฺของท่าน

⁽²⁾ รายงานโดยอิบนุมาญะฮ์ในสุนันของท่าน และเชค นาศิร (อัล-อัลบานีย์) ได้ระบุว่าเป็นหะดีษเศาะฮีหฺในเศาะฮีหฺ อัล-ญามิอ์ อัศ-ศอฆีร (2/169)

บทที่สี่: หลุมศพ

หัวข้อที่หนึ่ง: ความน่าสะพรึงกลัวและความน่าหวาดหวั่นของหลุมศพ

القبر أول منازل الآخرة ، فإن نجا منه فما بعده أيسر منه ، وإن لم ينج منه فما بعده أشدُّ منه

ما رأيت منظرا قط إلّا القبر أفظع منه

ฮานิอ์ เมาลา (ทาสที่ได้รับการปลดปล่อย) ของอุษมาน บิน อัฟฟาน (ร.ฎ.) รายงานว่า ทุกครั้งที่ท่านอุษมาน (ร.ฎ.) ยืนอยู่ที่หลุมศพ ท่านจะร้องไห้จนเคราของท่านเปียกชุ่ม มีผู้ถามท่านว่า “ท่านรำลึกถึงสวรรค์และนรกแต่ท่านไม่ร้องไห้ แต่เมื่อท่านรำลึกถึงหลุมศพท่านกลับร้องไห้หรือ?” ท่านตอบว่า แท้จริงฉันได้ยินท่านเราะซูล ﷺ กล่าวว่า «หลุมศพคือจุดพักแรกของอาคิเราะฮ์ หากผู้ใดรอดพ้นจากมัน สิ่งที่ตามมาหลังจากนั้นก็จะง่ายดายกว่า และหากผู้ใดไม่รอดพ้นจากมัน สิ่งที่ตามมาหลังจากนั้นก็จะหนักหนากว่า» ท่านกล่าวอีกว่า และฉันได้ยินท่านเราะซูล ﷺ กล่าวว่า «ฉันไม่เคยเห็นภาพใดเลย เว้นแต่หลุมศพจะน่าสะพรึงกลัวยิ่งกว่า»⁽¹⁾ บันทึกโดยอัต-ติรมิซีย์⁽²⁾

رب عجل قيام الساعة ، كيما أرجع إلى أهلي ومالي

เมื่อสิ่งที่อยู่หลังหลุมศพนั้นง่ายดายกว่าสำหรับผู้ที่รอดพ้น บ่าวผู้ศรัทธาเมื่อได้เห็นความโปรดปรานที่อัลลอฮ์ทรงเตรียมไว้ให้แก่เขาในหลุมศพ เขาจะกล่าวว่า «โอ้พระเจ้าของข้า ขอพระองค์ทรงเร่งให้วันกิยามะฮ์มาถึงเถิด เพื่อข้าจะได้กลับไปหาครอบครัวและทรัพย์สินของข้า»⁽³⁾ ส่วนบ่าวผู้ปฏิเสธศรัทธาและชั่วช้า เมื่อเขาได้เห็นการลงโทษอันสาหัสที่อัลลอฮ์ทรงเตรียมไว้ให้แก่เขา เขาจะกล่าวว่า

⁽¹⁾ “อัฟเซาะอ์” (น่าสะพรึงกลัวยิ่งกว่า) มาจากคำว่า “อัล-ฟะซีอ์” หมายถึง สิ่งที่รุนแรงและน่าหวาดหวั่นยิ่ง ⁽²⁾ รายงานโดยอัต-ติรมิซีย์และอิบนุมาญะฮ์ อัต-ติรมิซีย์กล่าวว่า “หะดีษนี้เป็นหะดีษเฆาะรีบ” ดู มิชกาตุลมะศอบีห์ (1/48) และญามิอุลอุศูล (11/164) ท่านเชคนาศิร (อัล-อัลบานีย์) กล่าวไว้ในคำอธิบายประกอบมิชกาตว่า “สายรายงานของหะดีษนี้หะซัน” และดู เศาะฮีหุลญามิอิศเศาะฆีร (2/85) ⁽³⁾ นี่เป็นส่วนหนึ่งของหะดีษของอัล-บัรรออ์ (ร.ฎ.) ซึ่งได้ระบุแหล่งที่มาไว้แล้วในหน้า 20

رب لا تقم الساعة

ทั้ง ๆ ที่เขากำลังได้รับการลงโทษอยู่ เขาก็ยังกล่าวว่า «โอ้พระผู้อภิบาลของข้า โปรดอย่าให้วันกิยามะฮ์เกิดขึ้นเลย»⁽¹⁾ เพราะสิ่งที่จะมาถึงนั้นรุนแรงและน่าสะพรึงกลัวยิ่งกว่า

ความมืดในหลุมศพ

إن هذه القبور مليئة ظلمة على أهلها ، وإن الله عز وجل منورها لهم بصلاتي عليهم

ในสมัยของท่านเราะซูล ﷺ มีสตรีคนหนึ่งซึ่งเคยทำความสะอาดมัสยิดได้เสียชีวิตลง ท่านเราะซูล ﷺ ไม่เห็นนางจึงถามหา พวกเขาบอกท่านว่านางเสียชีวิตในตอนกลางคืนและพวกเขาได้ฝังนางไปแล้ว โดยไม่อยากปลุกท่าน ท่านจึงขอให้บรรดาศอฮาบะฮ์ของท่านพาไปยังหลุมศพของนาง แล้วท่านก็ไปที่หลุมศพของนางและละหมาดให้แก่นาง จากนั้นท่านกล่าวว่า «แท้จริงหลุมศพเหล่านี้เต็มไปด้วยความมืดสำหรับผู้ที่อยู่ในนั้น และแท้จริงอัลลอฮ์ผู้ทรงเกรียงไกรและสูงส่งทรงทำให้มันสว่างไสวแก่พวกเขาด้วยการละหมาดของฉันให้แก่พวกเขา» รายงานโดยอัล-บุคอรี มุสลิม อบูดาวูด อิบนุมาญะฮ์ อัล-บัยฮะกี และอะห์มัด⁽²⁾

⁽¹⁾ นี่เป็นส่วนหนึ่งของหะดีษของอัล-บะรออ์ (ร.ฎ.) ดูการตัครีจ (การระบุแหล่งที่มา) ได้ที่หน้า 20 ⁽²⁾ อะห์กามุลญะนาอิซ หน้า 87

หัวข้อที่สอง

การบีบรัดของหลุมศพ

هذا الذي تحرك له العرش ، وفتحت له أبواب السماء ، وشهده سبعون ألفا من الملائكة ، لقد ضم ضمة ، ثمَّ فرج عنه

إن للقبر ضغطة لو كان أحد ناجيا منها نجا سعد بن معاذ

لو نجا أحد من ضمة القبر ، لنجا سعد بن معاذ ، ولقد ضمَّ ضمَّة ، ثم روخي عنه

เมื่อผู้ตายถูกวางลงในหลุมศพ หลุมศพจะบีบรัดเขาครั้งหนึ่ง ซึ่งไม่มีผู้ใดรอดพ้นจากมันได้ ไม่ว่าจะเป็นผู้ใหญ่หรือเด็ก คนดีหรือคนชั่ว มีรายงานในหะดีษต่าง ๆ ว่าหลุมศพได้บีบรัดสะอัด บิน มุอาซ (ร.ฎ.) ทั้งที่ท่านเป็นผู้ที่บัลลังก์ (อัล-อัรช์) สั่นสะเทือนเพราะการเสียชีวิตของท่าน ประตูฟากฟ้าถูกเปิดให้แก่ท่าน และมีมะลาอิกะฮ์เจ็ดหมื่นองค์มาร่วมเป็นสักขีพยาน ในสุนันอันนะสาอีย์ รายงานจากอิบนุอุมัร (ร.ฎ.) ว่า ท่านเราะซูล ﷺ กล่าวว่า «ผู้นี้คือผู้ที่บัลลังก์สั่นสะเทือนเพราะเขา ประตูฟากฟ้าถูกเปิดให้แก่เขา และมีมะลาอิกะฮ์เจ็ดหมื่นองค์มาร่วมเป็นสักขีพยาน แต่เขาก็ยังถูกบีบรัดครั้งหนึ่ง แล้วจึงถูกผ่อนคลายจากเขา»⁽¹⁾ และในมุสนัดของอิมามอะห์มัด รายงานจากอิบนุอุมัรเช่นกันว่า ท่านเราะซูล ﷺ กล่าวว่า «แท้จริงหลุมศพนั้นมีการบีบอัด หากมีผู้ใดรอดพ้นจากมันได้ สะอัด บิน มุอาซก็คงรอดพ้นแล้ว» อะห์มัดรายงานไว้ในมุสนัดของท่าน⁽²⁾ และในมุสนัดทั้งสองของอัฏ-เฏาะบะรอนีย์ คือ อัล-กะบีร และอัล-เอาสัฏ รายงานจากอิบนุอับบาส (ร.ฎ.) ว่า ท่านเราะซูล ﷺ กล่าวว่า «หากมีผู้ใดรอดพ้นจากการบีบรัดของหลุมศพได้ สะอัด บิน มุอาซก็คงรอดพ้นแล้ว แต่เขาก็ยังถูกบีบรัดครั้งหนึ่ง แล้วจึงถูกผ่อนคลายจากเขา»⁽³⁾

لو أفلت أحد من ضمة القبر لنجا هذا الصبي

และสิ่งที่บ่งชี้ว่าการบีบรัดของหลุมศพนั้นเป็นสิ่งที่เกิดขึ้นกับมนุษย์ทุกคน ก็คือ แม้แต่เด็ก ๆ ก็ไม่รอดพ้นจากมัน ในมุสนัดอัล-กะบีรของอัฏ-เฏาะบะรอนีย์ รายงานจากอบูอัยยูบ อัล-อันศอรีย์ (ร.ฎ.) ด้วยสายรายงานที่ศอฮีห์ และมีอยู่ในมุสนัดอัล-เอาสัฏของท่านด้วย และในหนังสืออัล-กามิลของอิบนุอะดีย์ รายงานจากอะนัส (ร.ฎ.) ว่า ท่านเราะซูล ﷺ กล่าวว่า «หากมีผู้ใดหลุดพ้นจากการบีบรัดของหลุมศพได้ เด็กคนนี้ก็คงรอดพ้นแล้ว»⁽⁴⁾

⁽¹⁾ รายงานโดยอันนะสาอีย์ ในกิตาบอัล-ญะนาอิซ บทว่าด้วยการบีบรัดและการบีบอัดของหลุมศพ (4/100) และเชคนาศิรุดดีน อัล-อัลบานีย์ กล่าวไว้ในมิชกาตอัล-มะศอบีห์ (1/49) ว่า สายรายงานของหะดีษนี้ศอฮีห์ตามเงื่อนไขของมุสลิม

⁽²⁾ เชคนาศิรุดดีน อัล-อัลบานีย์ กล่าวไว้ในศอฮีหุลญามิอ์ (2/236) ว่า สายรายงานของหะดีษนี้ศอฮีห์

⁽³⁾ ท่านกล่าวไว้ในศอฮีหุลญามิอ์ (5/71) ว่า สายรายงานศอฮีห์

⁽⁴⁾ ศอฮีหุลญามิอ์ (5/56)

บทที่สาม

ฟิตนะฮ์ (การทดสอบ) ในหลุมศพ

หัวข้อที่หนึ่ง

การทดสอบในหลุมศพเป็นอย่างไร

إذا قبر الميت ـ أو قال : أحدكم ـ أتاه ملكان أسودان أزرقان ، يقال لأحدهما : المنكر ، وللآخر : النكير ، فيقولان ، ماكنت تقول في هذا الرجل ؟ فيقول : ماكان يقول ، هو عبدالله ورسوله ، أشهد أن لا إله إلا الله ، وأن محمدا عبده ورسوله . . وإن كان منافقا قال : سمعت الناس يقولون قولا ، فقلت مثله ، لا أدري . . .

เมื่อบ่าวถูกวางลงในหลุมศพของเขา จะมีมะลาอิกะฮ์มาหาเขาในรูปลักษณ์ที่น่าหวาดกลัวและไม่เป็นที่รู้จัก ในสุนันอัต-ติรมิซีย์มีว่า «เมื่อผู้ตายถูกฝัง – หรือท่านกล่าวว่า: เมื่อคนหนึ่งในหมู่พวกท่านถูกฝัง – จะมีมะลาอิกะฮ์สององค์ผิวดำ ตาสีฟ้า มาหาเขา องค์หนึ่งชื่อว่า อัล-มุงกัร และอีกองค์หนึ่งชื่อว่า อัน-นะกีร ทั้งสองจะถามว่า: ท่านเคยกล่าวอย่างไรเกี่ยวกับชายผู้นี้? เขาก็จะกล่าวตามที่เขาเคยกล่าวไว้ว่า: ท่านคือบ่าวของอัลลอฮ์และเป็นเราะซูลของพระองค์ ข้าพเจ้าขอปฏิญาณว่าไม่มีพระเจ้าอื่นใดนอกจากอัลลอฮ์ และแท้จริงมุฮัมมัดเป็นบ่าวและเป็นเราะซูลของพระองค์ ... และหากเขาเป็นมุนาฟิก (คนกลับกลอก) เขาจะกล่าวว่า: ข้าพเจ้าได้ยินผู้คนพูดกันอย่างหนึ่ง ข้าพเจ้าจึงพูดตามเช่นนั้น ข้าพเจ้าไม่รู้ ...»⁽¹⁾

فيأتيه ملكان [ شديدا الانتهار ]فـ[ ينتهرانه ، و ] يجلسانه ، فيقولان له : من ربك ؟ ما دينك ؟ من نبيك ؟ وهي آخر فتنة تعرض على المؤمن ، فذلك حين يقول الله عز وجل

يُثَبِّتُ ٱللَّهُ ٱلَّذِينَ ءَامَنُوا۟ بِٱلْقَوْلِ ٱلثَّابِتِ فِى ٱلْحَيَوٰةِ ٱلدُّنْيَا

และมีรายงานในหะดีษที่อัล-บะรออ์ อิบนุอาซิบ (ร.ฎ.) รายงานจากท่านเราะซูล ﷺ ว่า «แล้วจะมีมะลาอิกะฮ์สององค์มาหาเขา [ซึ่งตวาดอย่างรุนแรง] แล้ว[ทั้งสองจะตวาดเขา และ]จับเขาให้ลุกขึ้นนั่ง ทั้งสองจะถามเขาว่า: ใครคือพระเจ้าของท่าน? ศาสนาของท่านคืออะไร? ใครคือนบีของท่าน? และนั่นคือการทดสอบครั้งสุดท้ายที่ผู้ศรัทธาจะต้องเผชิญ ดังนั้น ในขณะนั้นเองที่อัลลอฮ์ผู้ทรงเกรียงไกรและทรงยิ่งใหญ่ตรัสว่า: «อัลลอฮ์ทรงทำให้บรรดาผู้ศรัทธามั่นคงด้วยถ้อยคำที่มั่นคงในชีวิตแห่งโลกนี้» (ซูเราะฮ์อิบรอฮีม 14:27)⁽²⁾ เขาก็จะกล่าวว่า: พระเจ้าของข้าพเจ้า ...

⁽¹⁾ รายงานโดยอัต-ติรมิซีย์ กิตาบอัล-ญะนาอิซ บาบมาญาอะ ฟี อะซาบิลก็อบร์ (บทว่าด้วยสิ่งที่มีรายงานเกี่ยวกับการลงโทษในหลุมศพ) (3/383) อัต-ติรมิซีย์กล่าวว่า: เป็นหะดีษหะซัน เฆาะรีบ ผู้ตรวจสอบหนังสือคือเชคอะห์มัด ชากิร กล่าวว่า: ไม่มีผู้ใดในบรรดาเจ้าของตำราหะดีษทั้งหกเล่มรายงานหะดีษนี้นอกจากอัต-ติรมิซีย์ และเชคนาศิรุดดีน อัล-อัลบานีย์ ได้ระบุว่าเป็นหะดีษหะซันในเศาะฮีห์ อัล-ญามิอ์ อัศ-เศาะฆีร (1/259) และได้นำมากล่าวไว้ในสิลสิละฮ์ อัล-อะหาดีษ อัศ-เศาะฮีหะฮ์ หะดีษหมายเลข (1391)

⁽²⁾ ซูเราะฮ์อิบรอฮีม: 27

الله ، وديني الإسلام ، ونبيي محمد ﷺ ، فينادي مناد من السماء : أن صدق عبدي

ويأتيه ملكان [ شديدا الانتهار ، فينتهرانه ، و ] يجلسانه ، فيقولان له : من ربك ؟ فيقول : هاه ، هاه لا أدري ، فيقولان له : ما دينك ؟ فيقول هاه ، هاه لا أدري ، فيقولان : فما تقول في هذا الرجل الذي بعث فيكم ؟ فلا يهتدي لاسمه ، فيقال : محمد ، فيقول : هاه ، هاه ، لا أدري ، [ سمعت الناس يقولون ذاك ، قال : فيقولان : لا دريت ] [ ولا تلوت ] فينادي منادي أن كذب عبدي ]

อัลลอฮ์ ศาสนาของฉันคืออิสลาม และนบีของฉันคือมุหัมมัด ﷺ’ แล้วผู้ประกาศจากฟากฟ้าก็จะประกาศว่า ‘บ่าวของข้าพูดจริงแล้ว’» และท่านกล่าวถึงบ่าวผู้ปฏิเสธศรัทธาหรือผู้ชั่วช้าว่า «มะลาอิกะฮ์สององค์จะมาหาเขา [ทั้งสองตวาดอย่างรุนแรง แล้วทั้งสองก็ตวาดเขา และ] ให้เขาลุกขึ้นนั่ง แล้วถามเขาว่า ‘ใครคือพระเจ้าของเจ้า?’ เขาตอบว่า ‘ฮาฮ์ ฮาฮ์ ฉันไม่รู้’ ทั้งสองถามว่า ‘ศาสนาของเจ้าคืออะไร?’ เขาตอบว่า ‘ฮาฮ์ ฮาฮ์ ฉันไม่รู้’ ทั้งสองถามว่า ‘แล้วเจ้าว่าอย่างไรเกี่ยวกับชายผู้นี้ที่ถูกส่งมายังพวกเจ้า?’ เขานึกชื่อของท่านไม่ออก จึงมีเสียงกล่าวว่า ‘มุหัมมัด’ เขาตอบว่า ‘ฮาฮ์ ฮาฮ์ ฉันไม่รู้ [ฉันได้ยินผู้คนพูดอย่างนั้น’ ท่านกล่าวว่า ทั้งสองจะกล่าวว่า ‘เจ้าไม่รู้] [และเจ้าก็ไม่ได้ปฏิบัติตาม’]⁽¹⁾ แล้วผู้ประกาศก็จะประกาศว่า ‘บ่าวของข้าโกหก’]»⁽²⁾

إن العبد إذا وضع في قبره ، وتولى عنه أصحابه ، إنه ليسمع قرع نعالهم ، إذا انصرفوا : أتاه ملكان ، فيقعدانه ، فيقولان له : ما كنت تقول في هذا الرجل ، محمد ؟ فأمّا المؤمن ، فيقول : أشهد أنه عبدالله ورسوله . . . وأما الكافر أو المنافق ، وفي رواية : وأما الكافر والمنافق ـ فيقول : لا أدري ، كنت أقول ما يقول الناس فيه ، فيقال : لا دريت ، ولا تليت . . .

และรายงานจากอะนัส (ร.ฎ.) ว่า ท่านเราะซูลุลลอฮ์ ﷺ กล่าวว่า «แท้จริงเมื่อบ่าวถูกวางลงในหลุมศพของเขา และสหายของเขาได้หันหลังจากไปแล้ว แท้จริงเขาจะได้ยินเสียงรองเท้าของพวกเขา เมื่อพวกเขาจากไปแล้ว มะลาอิกะฮ์สององค์จะมาหาเขา ให้เขาลุกขึ้นนั่ง แล้วถามเขาว่า ‘เจ้าเคยว่าอย่างไรเกี่ยวกับชายผู้นี้ คือมุหัมมัด?’ ส่วนผู้ศรัทธานั้น เขาจะตอบว่า ‘ฉันขอปฏิญาณว่าท่านคือบ่าวของอัลลอฮ์และเป็นเราะซูลของพระองค์...’ ส่วนผู้ปฏิเสธศรัทธาหรือผู้กลับกลอก – และในอีกรายงานหนึ่งว่า ส่วนผู้ปฏิเสธศรัทธาและผู้กลับกลอก – เขาจะตอบว่า ‘ฉันไม่รู้ ฉันเคยพูดตามที่ผู้คนพูดถึงท่าน’ แล้วจะมีเสียงกล่าวว่า ‘เจ้าไม่รู้ และเจ้าก็ไม่ได้ปฏิบัติตาม...’» รายงานโดยอัล-บุคอรี มุสลิม อบูดาวูด และอัน-นะสาอี⁽³⁾

إنَّما تفتن اليهود

ในช่วงแรกนั้น ท่านเราะซูล ﷺ ยังไม่ทราบว่าประชาชาตินี้จะถูกทดสอบในหลุมศพของพวกเขา ต่อมาอัลลอฮ์จึงทรงประทานวะห์ยูแจ้งความรู้นี้แก่ท่าน อุรวะฮ์ อิบนุอัซ-ซุบัยร์ ได้เล่าจากน้าสาวของเขาคือท่านหญิงอาอิชะฮ์ (ร.ฎ.) ว่า นางกล่าวว่า ท่านเราะซูลุลลอฮ์ ﷺ เข้ามาหาฉัน ขณะที่มีหญิงชาวยิวคนหนึ่งอยู่กับฉัน และนางกำลังพูดว่า "ท่านรู้หรือไม่ว่า พวกท่านจะถูกทดสอบในหลุมศพ?" นางกล่าวว่า ท่านเราะซูลุลลอฮ์ ﷺ ตกใจ และกล่าวว่า «แท้จริงผู้ที่จะถูกทดสอบนั้นคือชาวยิวเท่านั้น» ท่านหญิงอาอิชะฮ์กล่าวว่า แล้วพวกเราก็อยู่กันไปหลายคืน ต่อมาท่านเราะซูลุลลอฮ์ ﷺ กล่าวว่า «เธอรู้หรือไม่ว่า ได้มีวะห์ยูประทานมายังฉัน

⁽¹⁾ หมายถึง เจ้าไม่รู้ และเจ้าก็ไม่ได้ปฏิบัติตามผู้คนด้วยการกล่าวสิ่งที่พวกเขากล่าวกัน ⁽²⁾ หะดีษเศาะฮีห์ และได้อ้างอิงแหล่งที่มาไปแล้วในหน้า 20 ⁽³⁾ ญามิอ์ อัล-อุศูล (11/173)

تفتنون في القبور» قالت عائشة : فسمعت رسول الله ﷺ ، بعد : يستعيذ من عذاب القبر

…พวกท่านจะถูกทดสอบในหลุมศพ» ท่านหญิงอาอิชะฮ์ (ร.ฎ.) กล่าวว่า: หลังจากนั้นฉันได้ยินท่านเราะซูลุลลอฮ์ ﷺ ขอความคุ้มครองจากการลงโทษในหลุมศพ⁽¹⁾

หัวข้อย่อยที่สอง: ผู้ปฏิเสธศรัทธา (กาฟิร) จะถูกทดสอบในหลุมศพของเขาหรือไม่

หะดีษต่าง ๆ ที่เราได้นำเสนอมาบ่งชี้ว่า บรรดาผู้ปฏิเสธศรัทธาจะถูกทดสอบในหลุมศพของพวกเขา อัล-หะกีม อัต-ติรมิซีย์ อิบนุอับดิลบัรร์ และอัส-สุยูฏีย์มีความเห็นแย้งในเรื่องนี้⁽²⁾ อัล-หะกีม อัต-ติรมิซีย์อ้างหลักฐานว่าไม่มีการสอบถาม (กาฟิร) ว่า ประชาชาติในอดีตนั้น เมื่อพวกเขาปฏิเสธที่จะตอบรับบรรดาเราะซูลของพวกเขา ก็จะถูกลงโทษโดยฉับพลัน ซึ่งต่างจากประชาชาตินี้ที่การลงโทษถูกระงับไว้ และท่านเราะซูล ﷺ ถูกส่งมาพร้อมกับดาบ ดังนั้นผู้ใดที่เข้ารับอิสลามเพราะกลัวถูกสังหาร แล้วกลับกลายเป็นมุนาฟิก (ผู้กลับกลอก) เขาก็จะถูกลงโทษในหลุมศพของเขา ทัศนะที่เขากล่าวนี้ยังเป็นที่น่าพิจารณา เพราะแท้จริงอัลลอฮ์มิได้ทรงทำลายบรรดาประชาชาติที่ปฏิเสธ (ด้วยการลงโทษโดยฉับพลัน) หลังจากการประทานคัมภีร์เตารอตลงมาแล้ว⁽³⁾

إن هذه الأمة تبتلى في قبورها ، ومنهم من يرويه . تسأل

ส่วนอิบนุอับดิลบัรร์ได้อ้างหลักฐานด้วยคำกล่าวของท่านนบี ﷺ ในหะดีษเศาะฮีหฺที่ว่า «แท้จริงประชาชาตินี้จะถูกทดสอบในหลุมศพของพวกเขา» และบางรายงานใช้คำว่า «จะถูกสอบถาม»⁽⁴⁾ แต่หะดีษเศาะฮีหฺต่าง ๆ ได้หักล้างความเข้าใจเช่นนี้ และบ่งชี้ว่าเรื่องนี้มิได้เฉพาะเจาะจงแก่บรรดาผู้ศรัทธา และมิได้เฉพาะเจาะจงแก่ประชาชาตินี้เท่านั้น

ผู้ที่มีทัศนะว่าการสอบถาม (ในหลุมศพ) นั้นครอบคลุมทุกคน ได้แก่ อับดุลหัก อัล-อิชบีลีย์ อิบนุลก็อยยิม อัล-กุรฏุบีย์ อัส-สะฟารีนีย์ และท่านอื่น ๆ⁽⁵⁾

⁽¹⁾ รายงานโดยมุสลิมในเศาะฮีหฺของท่าน กิตาบอัล-มะสาญิด วะมะวาฎิอิศเศาะลาฮ์ บาบอิสติหฺบาบ อัต-ตะเอาวุซ มิน อะซาบิลก็อบร์ (บทว่าด้วยการส่งเสริมให้ขอความคุ้มครองจากการลงโทษในหลุมศพ) หะดีษหมายเลข (584), (1/410) ⁽²⁾ เลาวามิอุล อันวาร อัล-บะฮียะฮ์: (2/10) ⁽³⁾ ดู เลาวามิอุล อันวาร อัล-บะฮียะฮ์ ของอัส-สะฟารีนีย์: (2/10) ⁽⁴⁾ เลาวามิอุล อันวาร อัล-บะฮียะฮ์ ของอัส-สะฟารีนีย์: (2/10) และอัต-ตัซกิเราะฮ์ ของอัล-กุรฏุบีย์: (147) ⁽⁵⁾ เลาวามิอุล อันวาร อัล-บะฮียะฮ์ ของอัส-สะฟารีนีย์ (2/10) และอัต-ตัซกิเราะฮ์ ของอัล-กุรฏุบีย์: (147)

ประเด็นที่สาม

ผู้ที่ไม่ใช่มุกัลลัฟจะถูกทดสอบ (ในหลุมศพ) หรือไม่

การทดสอบ (ฟิตนะฮ์ในหลุมศพ) นั้นครอบคลุมมุกัลลัฟ (ผู้ที่ศาสนาบังคับใช้บทบัญญัติ) ทุกคน ยกเว้นบรรดานบี ซึ่งมีความเห็นต่างกันในเรื่องของพวกท่าน⁽¹⁾ และยกเว้นบรรดาผู้ตายชะฮีด ผู้เฝ้าแนวชายแดน (มุรอบิฏ) และผู้ที่อยู่ในทำนองเดียวกันนี้ ซึ่งมีตัวบทระบุว่าพวกเขาจะรอดพ้นจากการทดสอบ ดังจะได้อธิบายต่อไป

ส่วนผู้ที่ไม่ใช่มุกัลลัฟ ได้แก่ เด็กและคนวิกลจริตนั้น มีความเห็นต่างกัน นักวิชาการกลุ่มหนึ่งเห็นว่าพวกเขาจะไม่ถูกทดสอบ ในจำนวนนั้นมีอัล-กอฎี อบูยะอ์ลา และอิบนุอะกีล เหตุผลของพวกเขาคือ การทดสอบนั้นมีขึ้นสำหรับผู้ที่ถูกบังคับใช้บทบัญญัติ ส่วนผู้ที่ปากกาถูกยกออกจากเขาแล้ว (ไม่มีการบันทึกความผิด) ย่อมไม่อยู่ในข่ายของการทดสอบ เพราะไม่มีความหมายใดที่จะถามเขาถึงสิ่งที่เขาไม่ได้ถูกบังคับให้ปฏิบัติ

اللهُمَّ قِهِ عذاب القبر وفتنة القبر

นักวิชาการอีกกลุ่มหนึ่งกล่าวว่า พวกเขาจะถูกทดสอบด้วย นี่คือทัศนะของอบุลหะกีม อัล-ฮัมดานี และอบุลหะซัน อิบนุอับดูส ซึ่งเขาได้รายงานทัศนะนี้มาจากบรรดาสานุศิษย์ของอิมามอัช-ชาฟิอีย์ และอิมามมาลิกกับท่านอื่น ๆ ได้รายงานจากอบูฮุร็อยเราะฮ์ (ร.ฎ.) ว่า ท่านเราะซูล ﷺ ได้ละหมาดญะนาซะฮ์ให้แก่เด็กคนหนึ่ง แล้วท่านกล่าวว่า «โอ้อัลลอฮ์ โปรดปกป้องเขาให้พ้นจากการลงโทษในหลุมศพและการทดสอบในหลุมศพด้วยเถิด» ทัศนะนี้สอดคล้องกับทัศนะของผู้ที่กล่าวว่า พวกเขาจะถูกทดสอบในอาคิเราะฮ์ และพวกเขาจะถูกบังคับใช้บทบัญญัติในวันกิยามะฮ์ ดังที่เป็นทัศนะของนักวิชาการส่วนใหญ่ และของอะฮ์ลุซซุนนะฮ์ทั้งจากนักหะดีษและนักวิชาการด้านกะลาม และเป็นทัศนะที่อบุลหะซัน อัล-อัชอะรีย์ได้กล่าวไว้โดยอ้างจากอะฮ์ลุซซุนนะฮ์และเขาได้เลือกทัศนะนี้ อีกทั้งเป็นทัศนะที่สอดคล้องกับนัยแห่งตัวบทของอิมามอะห์มัด⁽²⁾

⁽¹⁾ มัจญ์มูอ์ อัล-ฟะตาวา (4/257) ⁽²⁾ ดู มัจญ์มูอ์ อัล-ฟะตาวา ของเชคุลอิสลาม อิบนุตัยมียะฮ์ (4/257, 277)

บทที่สี่: การลงโทษในหลุมศพและความสุขในหลุมศพ

ประเด็นที่หนึ่ง: หะดีษเกี่ยวกับการลงโทษและความสุขในหลุมศพเป็นหะดีษมุตะวาติร

ผู้อธิบายตำราอัฏเฏาะหาวิยะฮ์กล่าวว่า: «รายงานจากท่านเราะซูลุลลอฮ์ ﷺ ได้มาอย่างมุตะวาติร (ถ่ายทอดโดยคนจำนวนมากต่อเนื่องกัน) ในการยืนยันว่ามีการลงโทษในหลุมศพและความสุขในหลุมศพสำหรับผู้ที่สมควรได้รับ และมีการสอบถามของมะลาอิกะฮ์ทั้งสอง ดังนั้นจำเป็นต้องเชื่อมั่นว่าสิ่งนั้นมีอยู่จริงและศรัทธาต่อสิ่งนั้น โดยเราจะไม่พูดถึงลักษณะวิธีการของมัน เพราะสติปัญญาไม่อาจล่วงรู้ถึงลักษณะวิธีการของมันได้ เนื่องจากมันไม่เคยประสบสิ่งนี้มาก่อนในโลกนี้ และบทบัญญัติจะไม่นำมาซึ่งสิ่งที่สติปัญญาเห็นว่าเป็นไปไม่ได้ หากแต่บทบัญญัติอาจนำมาซึ่งสิ่งที่สติปัญญางุนงง ทั้งนี้เพราะการกลับคืนของวิญญาณสู่ร่างกายนั้นมิได้เป็นไปตามรูปแบบที่คุ้นเคยในโลกดุนยา แต่วิญญาณจะถูกนำกลับคืนสู่ร่างกายด้วยการกลับคืนที่แตกต่างจากที่คุ้นเคยในโลกดุนยา»⁽¹⁾

และท่านได้กล่าวไว้ในอีกที่หนึ่งว่า: «พึงรู้เถิดว่า การลงโทษในหลุมศพก็คือการลงโทษในอาลัมบัรซัค ดังนั้นทุกคนที่เสียชีวิตไปในสภาพที่สมควรได้รับการลงโทษ เขาย่อมได้รับส่วนของเขาจากการลงโทษนั้น ไม่ว่าเขาจะถูกฝังหรือไม่ถูกฝังก็ตาม ไม่ว่าสัตว์ร้ายจะกินเขา หรือเขาถูกเผาจนกลายเป็นเถ้าถ่านและถูกโปรยกระจายไปในอากาศ หรือถูกตรึงบนไม้ หรือจมน้ำในทะเล การลงโทษก็จะไปถึงวิญญาณและร่างกายของเขาเช่นเดียวกับที่ไปถึงผู้ที่ถูกฝัง ส่วนที่มีรายงานมาเกี่ยวกับการให้เขาลุกขึ้นนั่ง การที่ซี่โครงของเขาถูกบีบจนสอดประสานกัน และสิ่งอื่น ๆ ทำนองนั้น จำเป็นต้องเข้าใจตามความหมายที่ท่านเราะซูล ﷺ ประสงค์ โดยไม่เลยเถิดและไม่บกพร่อง»⁽²⁾

⁽¹⁾ ชัรห์ อัลอะกีดะฮ์ อัฏเฏาะหาวิยะฮ์ : (450) ⁽²⁾ ชัรห์ อัลอะกีดะฮ์ อัฏเฏาะหาวิยะฮ์ : (451)

และพวกนอกรีตผู้ปฏิเสธศาสนา (อัล-มะลาฮิดะฮ์) รวมทั้งบรรดามุสลิมที่ยึดถือแนวทางของพวกนักปรัชญา ได้ปฏิเสธการลงโทษในหลุมศพ โดยกล่าวว่า มันไม่มีอยู่จริง พวกเขาอ้างเหตุผลว่า เมื่อพวกเขาเปิดหลุมศพดู ก็ไม่เห็นสิ่งใดเลยตามที่ตัวบทได้แจ้งไว้⁽¹⁾

พวกเคาะวาริจและพวกมุอ์ตะซิละฮ์บางคนก็ปฏิเสธเรื่องนี้เช่นกัน เช่น ฎิรอร บิน อัมร์ และบิชร์ อัล-มะรีซีย์ แต่อะฮ์ลุซซุนนะฮ์ทั้งหมดและพวกมุอ์ตะซิละฮ์ส่วนใหญ่มีความเห็นขัดแย้งกับพวกเขา⁽²⁾

คนเหล่านี้ได้ปฏิเสธสิ่งที่ความรู้ของพวกเขาไม่อาจครอบคลุมถึง พวกเขาเข้าใจว่าสายตาของพวกเขาสามารถมองเห็นได้ทุกสิ่ง และหูของพวกเขาสามารถได้ยินได้ทุกสิ่ง ทั้งที่ทุกวันนี้เราได้รู้ถึงความลับต่าง ๆ ของจักรวาล ซึ่งหูและตาของเราเคยไร้ความสามารถที่จะได้ยินและมองเห็นมาก่อน ผู้ใดศรัทธาต่ออัลลอฮ์ ผู้นั้นย่อมเชื่อในสิ่งที่พระองค์ทรงแจ้งไว้

إِذِ ٱلظَّـٰلِمُونَ فِى غَمَرَٰتِ ٱلْمَوْتِ وَٱلْمَلَـٰٓئِكَةُ بَاسِطُوٓا۟ أَيْدِيهِمْ أَخْرِجُوٓا۟ أَنفُسَكُمُ ۖ ٱلْيَوْمَ تُجْزَوْنَ عَذَابَ ٱلْهُونِ

سَنُعَذِّبُهُم مَّرَّتَيْنِ ثُمَّ يُرَدُّونَ إِلَىٰ عَذَابٍ عَظِيمٍ ﴿١٠١﴾

وَحَاقَ بِـَٔالِ فِرْعَوْنَ سُوٓءُ ٱلْعَذَابِ ﴿٤٥﴾ ٱلنَّارُ يُعْرَضُونَ عَلَيْهَا غُدُوًّا وَعَشِيًّا ۖ وَيَوْمَ تَقُومُ ٱلسَّاعَةُ أَدْخِلُوٓا۟ ءَالَ فِرْعَوْنَ أَشَدَّ ٱلْعَذَابِ ﴿٤٦﴾

ในอัลกุรอานมีข้อบ่งชี้หลายแห่งที่แสดงถึงการลงโทษในหลุมศพ อัล-บุคอรีย์ได้ตั้งชื่อบทเรื่องการลงโทษในหลุมศพไว้ในกิตาบอัล-ญะนาอิซ โดยกล่าวว่า "บทว่าด้วยสิ่งที่มีรายงานมาเกี่ยวกับการลงโทษในหลุมศพ" และในชื่อบทนั้นท่านได้ยกพระดำรัสของอัลลอฮ์ ตะอาลา ที่ว่า «ขณะที่บรรดาผู้อธรรมอยู่ในความทุกข์ทรมานแห่งความตาย และมะลาอิกะฮ์ยื่นมือของพวกเขาออกไป (พลางกล่าวว่า) จงเอาชีวิตของพวกเจ้าออกมา วันนี้พวกเจ้าจะถูกตอบแทนด้วยการลงโทษอันต่ำต้อยอัปยศ» (ซูเราะฮ์อัล-อันอาม 6:93)⁽³⁾ และพระดำรัสของพระองค์ที่ว่า «เราจะลงโทษพวกเขาสองครั้ง แล้วพวกเขาจะถูกนำกลับไปสู่การลงโทษอันใหญ่หลวง» (ซูเราะฮ์อัต-เตาบะฮ์ 9:101)⁽⁴⁾ และพระดำรัสของพระองค์ที่ว่า «และการลงโทษอันเลวร้ายได้ห้อมล้อมวงศ์วานของฟิรเอาน์ คือไฟนรก พวกเขาจะถูกนำไปเผชิญกับมันทั้งยามเช้าและยามเย็น และในวันที่วันกิยามะฮ์เกิดขึ้น (จะมีเสียงกล่าวว่า) จงให้วงศ์วานของฟิรเอาน์เข้าไปรับการลงโทษที่สาหัสที่สุด» (ซูเราะฮ์ฆอฟิร 40:45–46)⁽⁵⁾

อายะฮ์แรกที่อัล-บุคอรีย์ยกมานั้น แท้จริงเป็นเรื่องการที่มะลาอิกะฮ์ลงโทษบรรดาผู้ปฏิเสธศรัทธาในขณะใกล้สิ้นใจ ดังที่ได้อธิบายไปแล้ว ส่วนอายะฮ์ที่สองบ่งชี้ว่ามีการลงโทษสองประการที่จะประสบแก่

⁽¹⁾ ดู ตัซกิเราะฮ์ ของอัล-กุรฏุบีย์ : (125) ⁽²⁾ ฟัตหุลบารีย์ : (3/233) ⁽³⁾ ซูเราะฮ์อัล-อันอาม : 93 ⁽⁴⁾ ซูเราะฮ์อัต-เตาบะฮ์ : 101 ⁽⁵⁾ ซูเราะฮ์ฆอฟิร : 45

…บรรดามุนาฟิก (ผู้กลับกลอก) ก่อนการลงโทษในวันกิยามะฮ์ การลงโทษครั้งแรกคือสิ่งที่อัลลอฮ์ทรงให้ประสบแก่พวกเขาในโลกนี้ ไม่ว่าจะด้วยการลงโทษจากพระองค์เอง หรือด้วยน้ำมือของบรรดาผู้ศรัทธา ส่วนการลงโทษครั้งที่สองคือการลงโทษในหลุมศพ อัล-หะสัน อัล-บัศรีย์กล่าวว่า «เราจะลงโทษพวกเขาสองครั้ง คือ การลงโทษในโลกนี้ และการลงโทษในหลุมศพ»⁽¹⁾ และอัฏ-เฏาะบะรีย์กล่าวว่า «ที่น่าจะเป็นมากที่สุดคือ หนึ่งในสองครั้งนั้นคือการลงโทษในหลุมศพ ส่วนอีกครั้งหนึ่งอาจเป็นอย่างใดอย่างหนึ่งจากที่กล่าวมาแล้ว เช่น ความหิวโหย การถูกจับเป็นเชลย การถูกสังหาร การถูกทำให้ต่ำต้อย หรืออย่างอื่น»⁽²⁾

وَيَوْمَ تَقُومُ ٱلسَّاعَةُ أَدْخِلُوٓا۟ ءَالَ فِرْعَوْنَ أَشَدَّ ٱلْعَذَابِ ﴿٤٦﴾

อายะฮ์ที่สามเป็นหลักฐานที่ชัดเจนสำหรับอะฮ์ลุซซุนนะฮ์ผู้ยืนยันการมีอยู่ของการลงโทษในหลุมศพ เพราะอัลลอฮ์ผู้ทรงสัจธรรม ผู้ทรงจำเริญและสูงส่ง ได้ทรงยืนยันว่าวงศ์วานของฟิรเอาน์จะถูกนำไปแสดงต่อไฟนรกทั้งยามเช้าและยามเย็น และสิ่งนี้เกิดขึ้นก่อนวันกิยามะฮ์ เพราะหลังจากนั้นพระองค์ตรัสว่า «และวันที่ยามอวสานจะเกิดขึ้น (จะมีเสียงกล่าวว่า) จงให้วงศ์วานของฟิรเอาน์เข้าสู่การลงโทษที่สาหัสที่สุด» (ซูเราะฮ์ฆอฟิร 40:46)⁽³⁾ อัล-กุรฏุบีย์กล่าวว่า «นักวิชาการส่วนใหญ่เห็นว่าการถูกนำไปแสดง (ต่อไฟนรก) นี้เกิดขึ้นในโลกบัรซัค และนี่คือหลักฐานในการยืนยันการลงโทษในหลุมศพ»⁽⁴⁾

يُثَبِّتُ ٱللَّهُ ٱلَّذِينَ ءَامَنُوا۟ بِٱلْقَوْلِ ٱلثَّابِتِ فِى ٱلْحَيَوٰةِ ٱلدُّنْيَا وَفِى ٱلْـَٔاخِرَةِ

إذا أقعد المؤمن في قبره أتى ثم شهد أن لا إله إلا الله وأن محمداً رسول الله فذلك قوله : ﴿يُثَبِّتُ ٱللَّهُ ٱلَّذِينَ ءَامَنُوا۟ بِٱلْقَوْلِ ٱلثَّابِتِ﴾

﴿يُثَبِّتُ ٱللَّهُ ٱلَّذِينَ ءَامَنُوا۟﴾ نزلت في عذاب القبر

ส่วนหนึ่งจากการบ่งชี้ที่ชัดเจนในอัลกุรอานซึ่งแสดงถึงการทดสอบในหลุมศพและการลงโทษในหลุมศพ คือพระดำรัสของอัลลอฮ์ ผู้ทรงจำเริญและสูงส่ง ที่ว่า «อัลลอฮ์ทรงทำให้บรรดาผู้ศรัทธามั่นคงด้วยถ้อยคำที่มั่นคง ทั้งในชีวิตแห่งโลกนี้และในอาคิเราะฮ์» (ซูเราะฮ์อิบรอฮีม 14:27)⁽⁵⁾ ดังในหะดีษที่อัล-บarrออ์ อิบนุ อาซิบ (ร.ฎ.) รายงานจากท่านนบี ﷺ ว่า ท่านกล่าวว่า «เมื่อผู้ศรัทธาถูกทำให้นั่งในหลุมศพของเขา (มะลาอิกะฮ์) จะมาหาเขา แล้วเขาก็ปฏิญาณว่า ไม่มีพระเจ้าอื่นใดที่ควรแก่การเคารพภักดีนอกจากอัลลอฮ์ และมุหัมมัดเป็นเราะซูลของอัลลอฮ์ นั่นคือพระดำรัสของพระองค์ที่ว่า "อัลลอฮ์ทรงทำให้บรรดาผู้ศรัทธามั่นคงด้วยถ้อยคำที่มั่นคง"⁽⁶⁾» และในอีกรายงานหนึ่งมีการเพิ่มเติมว่า «"อัลลอฮ์ทรงทำให้บรรดาผู้ศรัทธามั่นคง"⁽⁷⁾ (อายะฮ์นี้) ถูกประทานลงมาเกี่ยวกับการลงโทษในหลุมศพ»⁽⁸⁾

⁽¹⁾ ฟัตหุลบารี (3/233) ⁽²⁾ ฟัตหุลบารี (3/233) ⁽³⁾ ซูเราะฮ์ฆอฟิร : 46 ⁽⁴⁾ ฟัตหุลบารี (11/233) ⁽⁵⁾ ซูเราะฮ์อิบรอฮีม : 27 ⁽⁶⁾ ซูเราะฮ์อิบรอฮีม : 27 ⁽⁷⁾ ซูเราะฮ์อิบรอฮีม : 27 ⁽⁸⁾ รายงานโดยอัล-บุคอรีในเศาะฮีหฺของท่าน กิตาบอัล-ญะนาอิซ บาบมาญาอะ ฟี อะซาบิลก็อบร์ (บทว่าด้วยสิ่งที่มีรายงานเกี่ยวกับการลงโทษในหลุมศพ) ฟัตหุลบารี (3/231)

أن يهودية دخلت عليها فذكرت عذاب القبر ، فقالت لها : أعاذك الله من عذاب القبر ، فسألت عائشة الرسول ﷺ عن عذاب القبر ، فقال : نعم ، عذاب القبر . قالت عائشة رضي الله عنها : فما رأيت رسول الله ﷺ بعد صلى إلّا تعوذ من عذاب القبر

عذاب القبر حق

ท่านหญิงอาอิชะฮ์ (ร.ฎ.) ได้รายงานแก่เราว่า «มีหญิงชาวยิวคนหนึ่งเข้ามาหานาง แล้วนางได้กล่าวถึงการลงโทษในหลุมศพ โดยกล่าวแก่ท่านหญิงอาอิชะฮ์ว่า ขออัลลอฮ์ทรงคุ้มครองท่านให้พ้นจากการลงโทษในหลุมศพ ท่านหญิงอาอิชะฮ์จึงถามท่านเราะซูล ﷺ เกี่ยวกับการลงโทษในหลุมศพ ท่านตอบว่า ใช่ การลงโทษในหลุมศพมีจริง ท่านหญิงอาอิชะฮ์ (ร.ฎ.) กล่าวว่า หลังจากนั้นฉันไม่เคยเห็นท่านเราะซูลุลลอฮ์ ﷺ ละหมาดครั้งใดเลย เว้นแต่ท่านจะขอความคุ้มครองให้พ้นจากการลงโทษในหลุมศพ» ฆุนดัรได้รายงานเพิ่มเติมว่า «การลงโทษในหลุมศพนั้นเป็นความจริง» รายงานโดยอัล-บุคอรี⁽¹⁾

دخلت عليَّ عجوزان من عُجُز يهود المدينة ، فقالتا : إن أهل القبور يعذبون في قبورهم ، قالت : فكذبتهما ، ولم أنعم أن أصدقهما ، فخرجتا ، ودخل رسول الله ﷺ ، فقلت له : يا رسول الله ! إن عجوزين من عجز يهود المدينة دخلتا عليَّ ، فزعمتا أن أهل القبور يعذبون في قبورهم ، فقال : « صدقتا ، إنهم يعذبون عذابا تسمعه البهائم » قالت : فما رأيته بعد في صلاة إلا يتعوذ من عذاب القبر

และในเศาะฮีหฺมุสลิม รายงานจากท่านหญิงอาอิชะฮ์ (ร.ฎ.) นางกล่าวว่า «มีหญิงชราสองคนจากบรรดาหญิงชราชาวยิวแห่งมะดีนะฮ์เข้ามาหาฉัน แล้วทั้งสองกล่าวว่า แท้จริงชาวกุบูรจะถูกลงโทษในหลุมศพของพวกเขา นางกล่าวว่า ฉันจึงกล่าวหาว่าทั้งสองพูดเท็จ และฉันไม่ยินดีที่จะเชื่อทั้งสอง⁽²⁾ แล้วทั้งสองก็ออกไป ต่อมาท่านเราะซูลุลลอฮ์ ﷺ ก็เข้ามา ฉันจึงกล่าวแก่ท่านว่า โอ้ท่านเราะซูลุลลอฮ์ แท้จริงมีหญิงชราสองคนจากบรรดาหญิงชราชาวยิวแห่งมะดีนะฮ์เข้ามาหาฉัน และทั้งสองอ้างว่าชาวกุบูรจะถูกลงโทษในหลุมศพของพวกเขา ท่านจึงกล่าวว่า "ทั้งสองพูดจริง แท้จริงพวกเขาถูกลงโทษด้วยการลงโทษที่สัตว์ทั้งหลายได้ยิน" นางกล่าวว่า หลังจากนั้นฉันไม่เคยเห็นท่านอยู่ในละหมาดครั้งใดเลย เว้นแต่ท่านจะขอความคุ้มครองให้พ้นจากการลงโทษในหลุมศพ»⁽³⁾

قام رسول الله ﷺ خطيباً فذكر فتنة القبر التي يفتن فيها المرء فلما ذكر ذلك ضج المسلمون ضجة

حالت بيني وبين أن أفهم كلام رسول الله ﷺ ، فلما سكنت ضجتهم ، قلت لرجل قريب مني : أي بارك الله لك ، ماذا قال رسول الله ﷺ آخر قوله ؟ قال : قد أوحي إلي : أنكم تفتنون في القبور قريبا من فتنة الدجال

และเนื่องด้วยความยิ่งใหญ่และความร้ายแรงของเรื่องนี้ ท่านเราะซูล ﷺ จึงสอนเรื่องนี้แก่บรรดาศอฮาบะฮ์ของท่าน มิหนำซ้ำท่านยังเคยกล่าวคุฏบะฮ์แก่พวกเขาในเรื่องนี้ครั้งหนึ่ง ในเศาะฮีหฺอัล-บุคอรี รายงานจากอัสมาอ์ บินติ อบีบักร (ร.ฎ.) นางกล่าวว่า «ท่านเราะซูลุลลอฮ์ ﷺ ได้ยืนขึ้นกล่าวคุฏบะฮ์ แล้วท่านได้กล่าวถึงฟิตนะฮ์ (การทดสอบ) ในหลุมศพที่คนเราจะถูกทดสอบ เมื่อท่านกล่าวถึงเรื่องนั้น บรรดามุสลิมก็ส่งเสียงอื้ออึงขึ้น» รายงานโดยอัล-บุคอรี⁽⁴⁾ และอัน-นะสาอี โดยอัน-นะสาอีรายงานเพิ่มเติมว่า «เสียงอื้ออึงนั้นได้ขวางกั้นระหว่างฉันกับการเข้าใจคำพูดของท่านเราะซูลุลลอฮ์ ﷺ เมื่อเสียงอื้ออึงของพวกเขาสงบลง ฉันจึงกล่าวแก่ชายคนหนึ่งที่อยู่ใกล้ฉันว่า ขออัลลอฮ์ทรงประทานความจำเริญแก่ท่าน ท่านเราะซูลุลลอฮ์ ﷺ กล่าวอะไรในตอนท้ายของคำพูดของท่าน? เขาตอบว่า (ท่านกล่าวว่า) "แท้จริงได้มีวะห์ยูลงมายังฉันว่า พวกท่านจะถูกทดสอบในหลุมศพ ใกล้เคียงกับฟิตนะฮ์ของดัจญาล"»⁽⁵⁾

⁽¹⁾ รายงานโดยอัล-บุคอรี, กิตาบอัล-ญะนาอิซ, บาบมาญาอะ ฟี อะซาบิลกับร์ (บทว่าด้วยสิ่งที่มีมาเกี่ยวกับการลงโทษในหลุมศพ), ฟัตหุลบารี: (3/231) ⁽²⁾ (ลัม อันอัม) หมายถึง ใจของฉันไม่ยินดีที่จะเชื่อทั้งสอง ⁽³⁾ เศาะฮีหฺมุสลิม, กิตาบอัล-มะสาญิด, บาบอิสติหบาบ อัต-ตะเอาวุซ มิน อะซาบิลกับร์ (บทว่าด้วยการส่งเสริมให้ขอความคุ้มครองจากการลงโทษในหลุมศพ): (1/411) ⁽⁴⁾ เศาะฮีหฺอัล-บุคอรี, กิตาบอัล-ญะนาอิซ, บาบมาญาอะ ฟี อะซาบิลกับร์, ฟัตหุลบารี: (3/232) ⁽⁵⁾ รายงานโดยอัน-นะสาอี, ดู ญามิอุลอุศูล: (11/170)

ท่านเราะซูล ﷺ ได้ยินเสียงของผู้ที่ถูกลงโทษ

بينما النبي ﷺ في حائط لبني النجار ، على بغلة له ، ونحن معه ، إذ حادت به ، فكادت تلقيه ، وإذا أقبر ستة أو خمسة أو أربعة ، فقال : من يعرف أصحاب هذه الأقبر ؟ فقال رجل : أنا ، قال : فمتى مات هؤلاء ؟ قال : ماتوا في الإشراك ، فقال : إن هذه الأمّة تبتلى في قبورها فلولا أن لا تدافنوا ، لدعوت الله أن يسمعكم من عذاب القبر الذي أسمع منه

อัลลอฮ์ทรงประทานความสามารถแก่ท่านเราะซูลของพระองค์ให้ได้ยินเสียงของผู้ที่ถูกลงโทษในหลุมศพของพวกเขา ในหะดีษที่มุสลิมรายงานไว้ในเศาะฮีหฺของท่าน จากเซด บิน ษาบิต (ร.ฎ.) ว่า «ขณะที่ท่านนบี ﷺ อยู่ในสวนแห่งหนึ่งของบนีอันนัจญาร โดยขี่ล่อของท่าน และพวกเราอยู่กับท่าน ทันใดนั้นล่อก็เบี่ยงตัวหลบออกไป⁽¹⁾ จนเกือบจะเหวี่ยงท่านตกลงมา ปรากฏว่ามีหลุมศพอยู่หกหรือห้าหรือสี่หลุม ท่านจึงกล่าวว่า "ใครรู้จักเจ้าของหลุมศพเหล่านี้บ้าง?" ชายคนหนึ่งตอบว่า "ข้าพเจ้า" ท่านถามว่า "คนเหล่านี้ตายเมื่อใด?" เขาตอบว่า "พวกเขาตายในสมัยแห่งการตั้งภาคี (ชิริก)" ท่านจึงกล่าวว่า "แท้จริงประชาชาตินี้จะถูกทดสอบในหลุมศพของพวกเขา หากไม่ใช่เพราะเกรงว่าพวกท่านจะไม่ฝังศพกันอีก⁽²⁾ แน่นอนฉันจะขอดุอาอ์ต่ออัลลอฮ์ให้พวกท่านได้ยินการลงโทษในหลุมศพที่ฉันได้ยินอยู่"»⁽³⁾

خرج رسول الله ﷺ بعدما غربت الشمس ، فسمع صوتا ، فقال : يهود تعذب في قبورها

และในเศาะฮีหฺอัลบุคอรีย์ เศาะฮีหฺมุสลิม และสุนันอันนะสาอีย์ รายงานจากอบูอัยยูบ อัลอันศอรีย์ (ร.ฎ.) ว่า «ท่านเราะซูลุลลอฮ์ ﷺ ออกไปหลังจากดวงอาทิตย์ตกแล้ว ท่านได้ยินเสียงหนึ่ง จึงกล่าวว่า "ชาวยิวกำลังถูกลงโทษในหลุมศพของพวกเขา"»⁽⁴⁾

إنهما ليعذبان وما يعذبان في كبير . . .

หลักฐานที่แสดงว่าท่านเราะซูล ﷺ ได้ยินเสียงของผู้ที่ถูกลงโทษในหลุมศพอีกประการหนึ่ง คือหะดีษที่อัลบุคอรีย์และมุสลิมรายงานไว้ในเศาะฮีหฺของทั้งสองท่าน จากอิบนุอับบาส (ร.ฎ.) ซึ่งในหะดีษนั้นระบุว่า ท่านเราะซูล ﷺ เดินผ่านหลุมศพสองหลุม แล้วกล่าวว่า «แท้จริงทั้งสองกำลังถูกลงโทษ และทั้งสองไม่ได้ถูกลงโทษเพราะเรื่องใหญ่โตอะไร...» จนจบหะดีษ ซึ่งจะได้กล่าวถึงโดยสมบูรณ์ต่อไป อินชาอัลลอฮ์

⁽¹⁾ "หาดัต บิฮี" หมายถึง เบี่ยงออกจากทางและตื่นตกใจ ⁽²⁾ "ลา ตะดาฟะนู" หมายถึง เพราะเกรงว่าพวกท่านจะไม่ฝังศพกัน ⁽³⁾ รายงานโดยมุสลิมในเศาะฮีหฺของท่าน กิตาบุลญันนะฮ์ บาบ อัรฎุ มักอะดิลมัยยิต มินัลญันนะฮ์ เอา อันนาร อะลัยฮิ (4/2199) ⁽⁴⁾ ญามิอุลอุศูล (11/172)

การได้ยินเสียงของผู้ถูกลงโทษโดยผู้อื่นที่มิใช่ท่านเราะซูล ﷺ

ผู้คนบางส่วนยังคงเล่าขานถึงการที่พวกเขาได้ยินหรือได้เห็นผู้ที่กำลังถูกลงโทษในหลุมฝังศพของพวกเขา และในหมู่คนเหล่านั้นมีผู้ทรงคุณธรรมที่เชื่อถือได้และเป็นที่รู้จัก ซึ่งไม่มีผู้ใดตำหนิในศาสนาและความซื่อสัตย์ของพวกเขาได้ อิบนุตัยมียะฮ์กล่าวในเรื่องนี้ว่า "บางครั้งสิ่งนี้ได้ถูกเปิดเผยแก่ผู้คนจำนวนมากในยุคสมัยของเรา ทั้งในยามตื่นและในยามหลับ พวกเขารู้และยืนยันได้แน่ชัด และเรามีเรื่องราวเช่นนี้อยู่มากมาย"⁽¹⁾

และท่านกล่าวไว้อีกแห่งหนึ่งในบริบทของการโต้แย้งผู้ที่ปฏิเสธการลงโทษในหลุมฝังศพว่า "เมื่อเป็นที่รู้กันว่าผู้ที่นอนหลับนั้น ขณะที่เขาหลับอยู่ วิญญาณของเขานั่ง ยืน เดิน ไปมา พูดจา และกระทำการต่าง ๆ ภายในร่างกายของเขาพร้อมกับวิญญาณของเขา และร่างกายกับวิญญาณของเขาได้รับทั้งความสุขสำราญและความทรมาน ทั้งที่ร่างกายของเขานอนอยู่ ดวงตาทั้งสองหลับสนิท ปากปิด และอวัยวะต่าง ๆ นิ่งสงบ บางครั้งเขาก็ขยับตัวด้วยพลังของการเคลื่อนไหวภายใน บางครั้งเขาลุกขึ้นยืน เดิน พูด และร้องตะโกน ด้วยความรุนแรงของสิ่งที่เกิดขึ้นภายในตัวเขา สิ่งนี้จึงเป็นสิ่งที่ใช้เป็นบทเรียนเทียบเคียงถึงสภาพของผู้ตายในหลุมฝังศพของเขาได้ กล่าวคือ วิญญาณของเขานั่งขึ้น ลุกนั่ง ถูกสอบสวน ได้รับความสุข ถูกลงโทษ และร้องตะโกน โดยสิ่งเหล่านั้นเชื่อมโยงกับร่างกายของเขา ทั้งที่เขานอนอยู่ในหลุมฝังศพ และบางครั้งสิ่งนั้นก็รุนแรงจนปรากฏออกมาที่ร่างกายของเขา บางครั้งเขาถูกเห็นอยู่นอกหลุมฝังศพ โดยที่การลงโทษยังคงอยู่กับเขา และมะลาอิกะฮ์ผู้ลงโทษก็ได้รับมอบหมายให้ดูแลเขา ร่างกายของเขาจึงเคลื่อนไหว เดิน และออกมาจากหลุมฝังศพ มีผู้คนมากกว่าหนึ่งคนที่ได้ยินเสียงของผู้ที่ถูกลงโทษในหลุมฝังศพของพวกเขา และมีผู้ที่ถูกพบเห็นว่าออกมาจากหลุมฝังศพขณะที่กำลังถูกลงโทษ รวมถึงผู้ที่ร่างกายลุกขึ้นนั่งเมื่อสิ่งนั้นรุนแรง แต่สิ่งนี้มิใช่สิ่งที่จะต้องเกิดขึ้นกับผู้ตายทุกคน ดังเช่นที่การลุกขึ้นนั่งของร่างกายผู้นอนหลับเนื่องจากสิ่งที่เขาเห็นในฝันนั้น มิใช่สิ่งที่จะต้องเกิดกับผู้นอนหลับทุกคน หากแต่ขึ้นอยู่กับความรุนแรงของสิ่งนั้น"⁽²⁾

⁽¹⁾ มัจญ์มูอ์ อัล-ฟะตาวา (24/376) ⁽²⁾ มัจญ์มูอ์ อัล-ฟะตาวา (5/525)

หัวข้อย่อยที่สอง

ลักษณะของความสุขสำราญในหลุมศพและการลงโทษในหลุมศพ

« ينادي مناد في السماء : أن صدق عبدي ، فافرشوه من الجنة ، وألبسوه من الجنّة ، وافتحوا له بابا إلى الجنة ، قال : فيأتيه من روحها وطيبها ، ويفسح له في قبره مدّ بصره ، قال : ويأتيه [ وفي رواية : يمثل له ] رجل حسن الوجه ، حسن الثياب ، طيب الريح ، فيقول : أبشر بالذي يسرك ، [ أبشر برضوان من الله ، وجنات فيها نعيم مقيم ] هذا يومك الذي كنت توعد ، فيقول له : [ وأنت فبشرك بخير ] من أنت ؟ فوجهك الوجه الذي يجيء بالخير ، فيقول : أنا عملك الصالح [ فوالله ما علمتك إلا كنت سريعا في طاعة الله ، بطيئا في معصية الله ، فجزاك الله خيرا ] ، ثم يفتح له باب من الجنّة ، وباب من النار ، فيقال : هذا منزلك لو عصيت الله ، أبدلك الله به هذا ، فإذا رأى مافي الجنّة ، قال : رب عجل قيام الساعة ، كيما أرجع إلى أهلي ومالي ، [ فيقال له اسكن ] »

ท่านเราะซูล ﷺ ได้กล่าวไว้ในหะดีษของอัล-บะรออ์ อิบนุ อาซิบ (ร.ฎ.) ว่า มะลาอิกะฮ์จะสอบถามบ่าวผู้ศรัทธาในหลุมศพของเขา แล้วเขาก็ตอบได้อย่างดี เมื่อนั้น «ผู้ประกาศคนหนึ่งจะประกาศขึ้นในฟากฟ้าว่า บ่าวของข้าพูดจริงแล้ว ดังนั้นจงปูที่นอนให้เขาจากสวรรค์ จงสวมเครื่องแต่งกายให้เขาจากสวรรค์ และจงเปิดประตูบานหนึ่งสู่สวรรค์ให้แก่เขา ท่านกล่าวว่า แล้วลมหอมและกลิ่นหอมของสวรรค์ก็จะมาถึงเขา และหลุมศพของเขาจะถูกขยายให้กว้างไกลสุดสายตา ท่านกล่าวว่า และจะมีชายผู้หนึ่งมาหาเขา [ในอีกรายงานหนึ่งว่า: จะปรากฏเป็นรูปร่างต่อหน้าเขา] เป็นชายที่มีใบหน้างดงาม เสื้อผ้างดงาม กลิ่นหอม แล้วกล่าวว่า จงรับข่าวดีกับสิ่งที่จะทำให้ท่านปีติยินดีเถิด [จงรับข่าวดีด้วยความพึงพอพระทัยจากอัลลอฮ์ และสวนสวรรค์ทั้งหลายที่มีความสุขสำราญอันถาวรอยู่ในนั้น] นี่คือวันของท่านที่ท่านเคยได้รับสัญญาไว้ เขาจึงกล่าวแก่ชายผู้นั้นว่า [และท่านเองก็ขอให้ได้รับข่าวดีด้วยความดีเช่นกัน] ท่านเป็นใคร? ใบหน้าของท่านเป็นใบหน้าที่นำมาซึ่งความดี ชายผู้นั้นตอบว่า ฉันคืออะมั้ลศอลิห์ (การงานที่ดี) ของท่าน [ขอสาบานต่ออัลลอฮ์ ฉันไม่เคยรู้จักท่านเลยนอกจากว่าท่านเป็นผู้รีบเร่งในการภักดีต่ออัลลอฮ์ และเชื่องช้าในการฝ่าฝืนอัลลอฮ์ ขออัลลอฮ์ทรงตอบแทนความดีแก่ท่าน] จากนั้นประตูบานหนึ่งของสวรรค์และประตูบานหนึ่งของนรกจะถูกเปิดให้แก่เขา แล้วจะมีเสียงกล่าวว่า นี่คือที่พำนักของท่านหากท่านฝ่าฝืนอัลลอฮ์ แต่อัลลอฮ์ได้ทรงเปลี่ยนให้ท่านได้รับสิ่งนี้แทน เมื่อเขาได้เห็นสิ่งที่อยู่ในสวรรค์ เขาก็จะกล่าวว่า โอ้พระผู้อภิบาลของข้าพระองค์ ขอพระองค์ทรงเร่งให้วันกิยามะฮ์มาถึงเร็ว ๆ เถิด เพื่อข้าพระองค์จะได้กลับไปหาครอบครัวและทรัพย์สินของข้าพระองค์ [แล้วจะมีเสียงกล่าวแก่เขาว่า จงสงบอยู่เถิด]»

« ينادي منادي في السماء أن كذب ، فافرشوا له من النار ، وافتحوا له بابا إلى النار ، فيأتيه من حرها وسمومها ، ويضيق عليه في قبره حتى تختلف فيه أضلاعه ، ويأتيه ( وفي رواية : ويمثل له ) رجل قبيح الوجه ، قبيح الثياب ، منتن الريح ، فيقول : أبشر بالذي يسوؤك ، هذا يومك الذي كنت توعد ، فيقول : [ وأنت فبشرك الله بالشرّ ] ، من أنت ؟ فوجهك الوجه الذي يجيء بالشر ،

และท่านนบี ﷺ ได้กล่าวไว้ว่า บ่าวที่เป็นผู้ปฏิเสธศรัทธา⁽¹⁾ หรือผู้ประพฤติชั่ว เมื่อเขาตอบคำถามได้อย่างเลวร้ายแล้ว «ผู้ประกาศคนหนึ่งจะประกาศขึ้นในฟากฟ้าว่า เขาโกหก ดังนั้นจงปูที่นอนให้เขาจากนรก และจงเปิดประตูบานหนึ่งสู่นรกให้แก่เขา แล้วความร้อนและไอร้อนแผดเผาของนรกก็จะมาถึงเขา และหลุมศพของเขาจะถูกบีบให้แคบลงจนกระดูกซี่โครงของเขาสอดประสานเข้าหากัน และจะมีชายผู้หนึ่งมาหาเขา (ในอีกรายงานหนึ่งว่า: จะปรากฏเป็นรูปร่างต่อหน้าเขา) เป็นชายที่มีใบหน้าน่าเกลียด เสื้อผ้าน่าเกลียด กลิ่นเหม็นเน่า แล้วกล่าวว่า จงรับข่าวกับสิ่งที่จะทำให้ท่านทุกข์ใจเถิด นี่คือวันของท่านที่ท่านเคยได้รับสัญญาไว้ เขาจึงกล่าวว่า [และท่านเองก็ขออัลลอฮ์ทรงแจ้งข่าวแก่ท่านด้วยความชั่วเช่นกัน] ท่านเป็นใคร? ใบหน้าของท่านเป็นใบหน้าที่นำมาซึ่งความชั่ว

⁽¹⁾ ถ้อยคำนี้ และถ้อยคำทำนองเดียวกันซึ่งมีอยู่มากมายในหะดีษทั้งหลาย เป็นการโต้แย้งอิบนุ อับดิลบัรร์, อัส-สุยูฏีย์, อัล-หะกีม อัต-ติรมิซีย์ และผู้ที่มีทัศนะตามแนวทางของพวกเขา ซึ่งกล่าวว่าการลงโทษในหลุมศพนั้นมีเฉพาะสำหรับผู้ศรัทธาที่ฝ่าฝืน ไม่ใช่สำหรับผู้ปฏิเสธศรัทธา

فيقول : أنا عملك الخبيث ، [ فوالله ما علمتك إلا كنت بطيئا عن طاعة الله ، سريعا إلى معصية الله ] ، [ فجزاك الله شرًا ، ثم يقيض الله له أعمى أصم أبكم في يده مرزبة ، لو ضرب بها جبل كان ترابا ، فيضربه حتى يصير بها ترابا ، ثم يعيده كما كان ، فيضربه ضربة أخرى ، فيصيح صيحة يسمعه كل شيء إلا الثقلين ، ثم يفتح له باب من النار ، ويمهد من فرش النار ] ، فيقول : رب لا تقم الساعة »

แล้วเขาก็กล่าวว่า “ข้าคือการงานอันชั่วช้าของเจ้า [ขอสาบานต่ออัลลอฮ์ ข้าไม่เคยรู้จักเจ้าเลย นอกจากว่าเจ้าเชื่องช้าในการภักดีต่ออัลลอฮ์ และรีบเร่งไปสู่การฝ่าฝืนอัลลอฮ์] [ขออัลลอฮ์ทรงตอบแทนเจ้าด้วยความชั่ว] จากนั้นอัลลอฮ์จะทรงส่งผู้หนึ่งที่ตาบอด หูหนวก และเป็นใบ้มายังเขา ในมือของเขามีค้อนเหล็ก หากใช้มันทุบภูเขา ภูเขาก็จะกลายเป็นฝุ่นดิน แล้วเขาก็ทุบผู้นั้นจนกลายเป็นฝุ่นดิน จากนั้นอัลลอฮ์ทรงทำให้เขากลับคืนสู่สภาพเดิม แล้วเขาก็ทุบอีกครั้งหนึ่ง ผู้นั้นจึงร้องออกมาเสียงดัง ซึ่งทุกสิ่งได้ยิน ยกเว้นมนุษย์และญิน จากนั้นประตูบานหนึ่งของนรกจะถูกเปิดให้แก่เขา และจะมีการปูลาดให้เขาด้วยเครื่องปูลาดจากนรก] แล้วเขาก็กล่าวว่า โอ้พระผู้อภิบาลของข้า ขอพระองค์อย่าได้ให้วันกิยามะฮ์เกิดขึ้นเลย»⁽¹⁾

« يقال له : انظر إلى مقعدك من النار ، أبدلك الله به مقعدا من الجنة ، قال النبي ﷺ : فيراهما جميعا ، قال قتادة : وذكر لنا أنه يفسح له في قبره »

« لا دريت ، ولا تليت ، ثم يضرب بمطرقة من حديد ضربة بين أذنيه ، فيصيح صيحة يسمعها من يليه إلا الثقلين »

ในหะดีษของอะนัส (ร.ฎ.) ระบุว่า เมื่อบ่าวผู้ศรัทธาได้ตอบคำถามด้วยคำตอบที่สัจจริงในหลุมศพของเขาแล้ว «จะมีผู้กล่าวแก่เขาว่า จงมองดูที่นั่งของเจ้าในนรกเถิด อัลลอฮ์ได้ทรงเปลี่ยนมันให้แก่เจ้าเป็นที่นั่งในสวรรค์แล้ว ท่านนบี ﷺ กล่าวว่า แล้วเขาก็จะได้เห็นที่นั่งทั้งสองแห่ง เกาะตาดะฮ์กล่าวว่า และมีผู้เล่าให้พวกเราฟังว่า หลุมศพของเขาจะถูกขยายให้กว้างขวาง» และในหะดีษของอะนัส (ร.ฎ.) ยังได้กล่าวไว้ว่า ผู้ปฏิเสธศรัทธาและมุนาฟิก หลังจากที่เขาได้ตอบคำถามในหลุมศพด้วยคำตอบอันมดเท็จนั้นแล้ว จะมีผู้กล่าวแก่เขาว่า «เจ้าไม่รู้ และเจ้าก็มิได้ปฏิบัติตาม (ผู้รู้) จากนั้นเขาจะถูกตีด้วยค้อนเหล็กหนึ่งครั้งระหว่างหูทั้งสองข้างของเขา แล้วเขาก็ร้องออกมาเสียงดัง ซึ่งผู้ที่อยู่ใกล้เขาได้ยิน ยกเว้นมนุษย์และญิน» บันทึกโดยอัล-บุคอรีและมุสลิม และสำนวนของหะดีษเป็นของอัล-บุคอรี

« إن العبد إذا وضع في قبره

وذكر لنا : أنه يفسح فيه سبعين ذراعا ، ويملأ عليه خضرا إلى يوم تبعثون »

ส่วนในสายรายงานของมุสลิมระบุว่า «แท้จริงบ่าวนั้น เมื่อเขาถูกวางลงในหลุมศพ...» แล้วท่านก็กล่าวถึงเนื้อความทำนองเดียวกับที่ผ่านมา จนถึงคำกล่าวที่ว่า «และมีผู้เล่าให้พวกเราฟังว่า หลุมศพของเขาจะถูกขยายให้กว้างเจ็ดสิบศอก และจะถูกเติมให้เต็มไปด้วยความเขียวขจีจนถึงวันที่พวกท่านจะถูกฟื้นคืนชีพ»

« ينطلق به إلى بيت كان له في النار ، فيقال له : هذا كان لك ، ولكن الله عصمك ، فأبدلك به بيتا في الجنّة ، فيراه ، فيقول : دعوني حتى أذهب فأبشر أهلي ، فيقال له : اسكن »

และในสายรายงานหนึ่งของอบูดาวูดระบุว่า บ่าวผู้ศรัทธา หลังจากที่เขาถูกสอบถามและได้ตอบคำถามแล้ว «เขาจะถูกพาไปยังบ้านหลังหนึ่งที่เคยเป็นของเขาในนรก แล้วจะมีผู้กล่าวแก่เขาว่า นี่เคยเป็นของเจ้า แต่อัลลอฮ์ได้ทรงคุ้มครองเจ้าไว้ และทรงเปลี่ยนมันให้แก่เจ้าเป็นบ้านหลังหนึ่งในสวรรค์ แล้วเขาก็ได้เห็นบ้านหลังนั้น เขาจึงกล่าวว่า ปล่อยให้ข้าไปแจ้งข่าวดีแก่ครอบครัวของข้าก่อนเถิด แล้วจะมีผู้กล่าวแก่เขาว่า จงพำนักอยู่เถิด»⁽²⁾

สิ่งที่หะดีษเหล่านี้ได้บ่งชี้ไว้ คือการที่มนุษย์ทุกคนจะถูกนำที่นั่งของเขามาแสดงให้เห็น หลังจากที่เขาถูกสอบถามในหลุมศพนั้น จะดำเนินต่อเนื่องไปตลอดระยะเวลาที่เขาพำนักอยู่ในหลุมศพ ซึ่งท่านเราะซูล ﷺ ได้กล่าวไว้อย่างชัดแจ้งถึงเรื่องนี้ ดังที่ปรากฏใน...

⁽¹⁾ เป็นหะดีษเศาะฮีหฺ ได้ระบุแหล่งที่มาไปแล้วในหน้า 20 ⁽²⁾ ดูสายรายงานเหล่านี้ได้ใน ญามิอุลอุศูล (11/173)

إن أحدكم إذا مات عرض عليه مقعده بالغداة والعشى ، إن كان من أهل الجنّة فمن أهل الجنّة ، وإن كان من أهل النار فمن أهل النار ، فيقال : هذا مقعدك حتى يبعثك الله يوم القيامة

หะดีษที่อับดุลลอฮ์ บินอุมัร (ร.ฎ.) รายงานว่า «ท่านนบี ﷺ กล่าวว่า: แท้จริงเมื่อคนหนึ่งคนใดในหมู่พวกท่านเสียชีวิต ที่พำนักของเขาจะถูกนำมาแสดงแก่เขาทั้งในยามเช้าและยามเย็น หากเขาเป็นชาวสวรรค์ ก็จะได้เห็นที่พำนักของชาวสวรรค์ และหากเขาเป็นชาวนรก ก็จะได้เห็นที่พำนักของชาวนรก แล้วจะมีเสียงกล่าวแก่เขาว่า: นี่คือที่พำนักของเจ้า จนกว่าอัลลอฮ์จะทรงฟื้นคืนชีพเจ้าในวันกิยามะฮ์»⁽¹⁾

قد كنا نعلم أنك تقول ذلك ، ثم يفسح له في قبره سبعون ذراعا في سبعين ، ثم ينور له فيه ، ثم يقال له : نم ، فيقول : أرجع إلى أهلي فأخبرهم ، فيقولان : نم كنومة العروس الذي لا يوقظه إلا أحب أهله إليه ، حتى يبعثه الله من مضجعه ذلك

قد كنا نعلم أنك تقول ذلك ، فيقال للأرض : التئمي عليه ، فتلتئم عليه ، فتختلف أضلاعه ، فلا يزال معذبا حتى يبعثه الله من مضجعه ذلك

ในสุนัน อัต-ติรมิซีย์ มีรายงานจากอบูฮุร็อยเราะฮ์ (ร.ฎ.) ว่า ท่านเราะซูล ﷺ ได้บอกว่า มะลาอิกะฮ์ทั้งสองจะกล่าวแก่บ่าวผู้ศรัทธา หลังจากที่เขาตอบได้อย่างถูกต้องว่า «แท้จริงเรารู้อยู่แล้วว่าเจ้าจะกล่าวเช่นนั้น จากนั้นหลุมศพของเขาจะถูกขยายให้กว้างเจ็ดสิบศอกคูณเจ็ดสิบศอก แล้วจะมีแสงสว่างแก่เขาในหลุมศพนั้น จากนั้นจะมีเสียงกล่าวแก่เขาว่า: จงนอนเถิด เขาจะกล่าวว่า: ฉันจะกลับไปหาครอบครัวของฉันเพื่อบอกข่าวแก่พวกเขา มะลาอิกะฮ์ทั้งสองจะกล่าวว่า: จงนอนเหมือนการนอนของเจ้าบ่าวเจ้าสาวที่ไม่มีใครปลุกเขาได้ นอกจากคนที่เขารักที่สุดในครอบครัว จนกว่าอัลลอฮ์จะทรงฟื้นคืนชีพเขาจากที่นอนนั้น» และมะลาอิกะฮ์ทั้งสองจะกล่าวแก่คนมุนาฟิก (ผู้กลับกลอก) ว่า «แท้จริงเรารู้อยู่แล้วว่าเจ้าจะกล่าวเช่นนั้น แล้วจะมีเสียงกล่าวแก่แผ่นดินว่า: จงบีบเข้าหาเขา แผ่นดินก็จะบีบเข้าหาเขาจนซี่โครงของเขาสลับกัน เขาจะยังคงถูกลงโทษอยู่เช่นนั้น จนกว่าอัลลอฮ์จะทรงฟื้นคืนชีพเขาจากที่นอนนั้น»⁽²⁾

ประเด็นที่สาม: มุสลิมจะถูกลงโทษในหลุมศพหรือไม่

อัล-กุรฏุบีย์กล่าวว่า «อบูมุหัมมัด อับดุลหัก กล่าวว่า: พึงทราบเถิดว่า การลงโทษในหลุมศพนั้นไม่ได้จำเพาะเฉพาะบรรดาผู้ปฏิเสธศรัทธา และไม่ได้จำกัดอยู่เพียงบรรดามุนาฟิกเท่านั้น หากแต่มีผู้ศรัทธากลุ่มหนึ่งร่วมอยู่กับพวกเขาด้วย และแต่ละคนก็เป็นไปตามสภาพการงานของตน และตามที่เขาสมควรได้รับจากความผิดและความพลั้งพลาดของเขา»⁽³⁾ หลักฐานที่แสดงว่าผู้ศรัทธาอาจถูกลงโทษในหลุมศพของเขาเนื่องจากบาปต่าง ๆ ของเขานั้นมีอยู่มากมาย และจะได้กล่าวถึงส่วนหนึ่งในบทต่อไป

⁽¹⁾ รายงานโดยอัล-บุคอรีย์ กิตาบ อัล-ญะนาอิซ บาบ อัล-มัยยิต ยุอเราะฎุ อะลัยฮิ มักอะดุฮู บิลเฆาะดาติ วัลอะชีย์ (บทว่าด้วยผู้ตายจะถูกนำที่พำนักของเขามาแสดงแก่เขาในยามเช้าและยามเย็น) ฟัตหุลบารีย์ (3/243) และรายงานโดยมุสลิมในกิตาบ อัล-ญันนะฮ์ บาบ อัรฎ์ มักอัด อัล-มัยยิต มินัลญันนะฮ์ เอา อันนาร (บทว่าด้วยการนำที่พำนักของผู้ตายในสวรรค์หรือนรกมาแสดงแก่เขา) (4/2199) หะดีษหมายเลข (2866)

⁽²⁾ เป็นหะดีษหะซัน รายงานโดยอัต-ติรมิซีย์ในสุนันของท่าน กิตาบ อัล-ญะนาอิซ บาบ มา ญาอ ฟี อะซาบิลก็อบร์ (บทว่าด้วยสิ่งที่รายงานเกี่ยวกับการลงโทษในหลุมศพ) (3/383) หะดีษหมายเลข (1071)

⁽³⁾ อัต-ตัซกิเราะฮ์ ของอัล-กุรฏุบีย์ หน้า 146

หัวข้อย่อยที่สี่

สาเหตุของการลงโทษในหลุมศพ

«สาเหตุที่ทำให้ผู้อยู่ในหลุมศพถูกลงโทษนั้นมีสองประเภท คือ แบบภาพรวม และแบบรายละเอียด สำหรับแบบภาพรวมนั้น พวกเขาถูกลงโทษเนื่องจากความไม่รู้จักอัลลอฮ์ การละเลยคำสั่งของพระองค์ และการกระทำสิ่งที่ฝ่าฝืนต่อพระองค์»⁽¹⁾

ส่วนแบบรายละเอียดนั้น ตัวบทได้กล่าวถึงไว้เป็นจำนวนมาก และเราจะกล่าวถึงเท่าที่เราได้พบในหะดีษต่าง ๆ ดังนี้

1, 2 – การไม่ระวังตนจากปัสสาวะ และการยุยงส่อเสียด

« مرّ النبي ﷺ على قبرين ، فقال : إنهما ليعذبان وما يعذبان في كبير ، ثم قال : بلى ، أمّا أحدهما فكان يسعى بالنميمة ، وأما الآخر فكان لا يستتر من بوله ، ثم قال : ثم أخذ عودا رطبا فكسره باثنتين ، ثم غرز كل واحد منهما على قبر ، ثمّ قال : لعله يخفف عنهما ، مالم ييبسا »

อัล-บุคอรีย์และมุสลิมได้รายงานไว้ในเศาะฮีหฺของทั้งสอง จากอิบนุอับบาส (ร.ฎ.) ว่า «ท่านนบี ﷺ เดินผ่านหลุมศพสองหลุม แล้วกล่าวว่า "แท้จริงทั้งสองกำลังถูกลงโทษ และทั้งสองมิได้ถูกลงโทษเพราะเรื่องใหญ่ (ในสายตาของพวกเขา)" แล้วท่านกล่าวว่า "แต่ทว่า (มันเป็นเรื่องใหญ่) ส่วนคนหนึ่งนั้นเขาเที่ยวยุยงส่อเสียด ส่วนอีกคนหนึ่งนั้นเขาไม่ระวังตนจากปัสสาวะของเขา" ผู้รายงานกล่าวต่อว่า แล้วท่านก็หยิบกิ่งไม้สดขึ้นมาหักออกเป็นสองท่อน แล้วปักแต่ละท่อนลงบนหลุมศพแต่ละหลุม จากนั้นท่านกล่าวว่า "หวังว่าการลงโทษจะได้รับการผ่อนเบาจากทั้งสอง ตราบใดที่กิ่งไม้ทั้งสองยังไม่แห้ง"»⁽²⁾

« دخلت عليَّ امرأة من اليهود ، فقالت : إن عذاب القبر من البول ، فقلت : كذبت ، فقالت : بلى ، إنا لنقرض منه الجلد والثوب ، فخرج رسول الله ﷺ إلى الصلاة ، وقد ارتفعت أصواتنا ، فقال : ما هذا ؟ فأخبرته بما قالت فقال : صدقت . قالت : فما صلى

และอัน-นะสาอีย์ได้รายงานจากท่านหญิงอาอิชะฮ์ (ร.ฎ.) ว่า นางกล่าวว่า «หญิงชาวยิวคนหนึ่งเข้ามาหาฉัน แล้วนางกล่าวว่า "แท้จริงการลงโทษในหลุมศพนั้นเกิดจากปัสสาวะ" ฉันกล่าวว่า "เธอโกหก" นางกล่าวว่า "หามิได้ แท้จริงพวกเราตัดหนังและเสื้อผ้า (ส่วนที่เปื้อนปัสสาวะ) ทิ้งเสีย" แล้วท่านเราะซูลุลลอฮ์ ﷺ ได้ออกไปละหมาด ขณะที่เสียงของพวกเราดังขึ้น ท่านจึงกล่าวว่า "นี่อะไรกัน?" ฉันจึงบอกท่านถึงสิ่งที่นางกล่าว ท่านกล่าวว่า "นางพูดจริง" นาง (อาอิชะฮ์) กล่าวว่า ดังนั้นท่านไม่ได้ละหมาด…

⁽¹⁾ ละวามิอุล-อันวาร อัล-บะฮียะฮ์ (2/17) ⁽²⁾ รายงานโดยอัล-บุคอรีย์ และสำนวนนี้เป็นของท่าน ในกิตาบอัล-ญะนาอิซ บาบการลงโทษในหลุมศพเนื่องจากการนินทาและปัสสาวะ, ฟัตหุล-บารีย์ (3/242) และรายงานโดยมุสลิมในกิตาบอัล-อีมาน บาบหลักฐานว่าปัสสาวะเป็นนะญิส (1/240) หะดีษหมายเลข (292) และรายงานโดยอัน-นะสาอีย์ (4/106)

ربِّ جبرائيل وميكائيل وإسرافيل أعذني من حرّ النار وعذاب القبر

…หลังจากวันนั้น เว้นแต่ท่านจะกล่าวหลังการละหมาดทุกครั้งว่า "โอ้พระผู้อภิบาลของญิบรีล มีกาอีล และอิสรอฟีล ขอพระองค์ทรงคุ้มครองข้าพระองค์ให้พ้นจากความร้อนของไฟนรกและการลงโทษในกุโบร"»⁽¹⁾

ألم تعلموا ما لقي صاحب بني إسرائيل ، كانوا إذا أصابهم البول قطعوا ما أصابه البول منهم ، فنهاهم عن ذلك ، فعذب في قبره

สิ่งที่หะดีษได้กล่าวพาดพิงถึง คือการที่บนีอิสรออีลเคยตัดผิวหนังและเสื้อผ้าส่วนที่ถูกปัสสาวะออกไปนั้น เป็นส่วนหนึ่งของศาสนาที่อัลลอฮ์ทรงบัญญัติไว้แก่พวกเขา ด้วยเหตุนี้ เมื่อมีผู้หนึ่งห้ามพวกเขาไม่ให้กระทำสิ่งนั้น เขาจึงถูกลงโทษในกุโบรของเขาเนื่องจากการห้ามนั้น ในหะดีษของอับดุรเราะห์มาน บิน หะสะนะฮ์ (ร.ฎ.) ระบุว่า ท่านเราะซูลุลลอฮ์ ﷺ กล่าวว่า «พวกท่านไม่รู้หรือว่าชายคนหนึ่งของบนีอิสรออีลได้ประสบกับสิ่งใด? พวกเขานั้นเมื่อปัสสาวะถูกตัวพวกเขา พวกเขาจะตัดส่วนที่ถูกปัสสาวะออกไป แล้วชายคนนั้นก็ห้ามพวกเขาไม่ให้ทำเช่นนั้น เขาจึงถูกลงโทษในกุโบรของเขา»⁽²⁾

تنزهوا من البول ، فإن عامة عذاب القبر منه

عامة عذاب القبر من البول فتنزهوا منه

أكثر عذاب القبر من البول

ท่านเราะซูล ﷺ ได้บอกไว้ว่า การลงโทษในกุโบรส่วนใหญ่นั้นมีสาเหตุมาจากปัสสาวะ อะนัส (ร.ฎ.) ได้รายงานจากท่านเราะซูล ﷺ ว่าท่านกล่าวว่า «พวกท่านจงระมัดระวังให้พ้นจากปัสสาวะ เพราะแท้จริงการลงโทษในกุโบรส่วนใหญ่มีสาเหตุมาจากมัน» อิบนุอับบาส (ร.ฎ.) รายงานด้วยถ้อยคำว่า «การลงโทษในกุโบรส่วนใหญ่มีสาเหตุมาจากปัสสาวะ ดังนั้นพวกท่านจงระมัดระวังให้พ้นจากมัน» และอบูฮุรอยเราะฮ์ (ร.ฎ.) รายงานด้วยถ้อยคำว่า «การลงโทษในกุโบรส่วนมากมีสาเหตุมาจากปัสสาวะ»⁽³⁾

3 – อัล-ฆุลูล (การยักยอกทรัพย์สงครามก่อนการแบ่งสรร)

ส่วนหนึ่งของบาปที่ผู้กระทำจะถูกลงโทษในกุโบร คือ อัล-ฆุลูล ซึ่งมีหะดีษที่ถูกต้องในเรื่องนี้มากกว่าหนึ่งบท จากอบูฮุรอยเราะฮ์ (ร.ฎ.) กล่าวว่า มีชายคนหนึ่งได้มอบเด็กรับใช้คนหนึ่งเป็นของขวัญแก่ท่านเราะซูลุลลอฮ์ ﷺ เด็กคนนั้นมีชื่อว่า:

⁽¹⁾ รายงานโดยอัน-นะสาอีย์ในสุนันของท่าน ดู ญามิอุลอุศูล: (11/167) ⁽²⁾ ใน เศาะฮีหุลญามิอ์ (1/416) ระบุว่ารายงานโดยอบูดาวูด อัต-ติรมิซีย์ อิบนุมาญะฮ์ อิบนุหิบบาน และอัล-หากิม ⁽³⁾ เชคนาศิร (อัล-อัลบานีย์) ได้ตัครีจหะดีษนี้ไว้ใน «อิรวาอุลเฆาะลีล» และกล่าวว่า: เศาะฮีห์ ท่านระบุว่ารายงานของอะนัสบันทึกโดยอัด-ดาเราะกุฏนีย์ รายงานของอิบนุอับบาสบันทึกโดยอัด-ดาเราะกุฏนีย์ อัล-หากิม อัล-บัซซาร และอัฏ-เฏาะบะรอนีย์ และรายงานของอบูฮุรอยเราะฮ์บันทึกโดยอิบนุอบีชัยบะฮ์ อิบนุมาญะฮ์ อัล-อาญุรรีย์ อัล-หากิม และอะห์มัด ดู อิรวาอุลเฆาะลีล: (1/311) หะดีษหมายเลข (280)

كلا ، والذي نفسي بيده إن الشملة التي أخذها يوم خيبر من المغانم لم تصبها المقاسم ، لتشتعل عليه نارا

شراك من نار أو شراكين من نار

มิดอัม ขณะที่มิดอัมกำลังปลดสัมภาระลงจากอูฐให้แก่ท่านเราะซูลุลลอฮ์ ﷺ ทันใดนั้นก็มีลูกธนูหลง⁽¹⁾ลูกหนึ่งมาถูกเขา และทำให้เขาเสียชีวิต ผู้คนจึงกล่าวว่า "ขอแสดงความยินดีกับเขาด้วยสวรรค์" ท่านเราะซูล ﷺ จึงกล่าวว่า «มิใช่เช่นนั้นเลย ขอสาบานต่อผู้ซึ่งชีวิตของฉันอยู่ในพระหัตถ์ของพระองค์ ผ้าคลุมผืนที่เขาเอาไปจากทรัพย์เชลยศึกในวันค็อยบัร ซึ่งยังไม่ได้ผ่านการแบ่งสรรนั้น จะลุกเป็นไฟเผาไหม้เขาอย่างแน่นอน» เมื่อผู้คนได้ยินเช่นนั้น ก็มีชายคนหนึ่งนำสายรองเท้าหนึ่งเส้นหรือสองเส้นมาคืนแก่ท่านนบี ﷺ ท่านจึงกล่าวว่า «สายรองเท้าหนึ่งเส้นจากไฟนรก หรือสายรองเท้าสองเส้นจากไฟนรก» (มุตตะฟักกุนอะลัยฮ์)⁽²⁾

هو في النار

และรายงานจากอับดุลลอฮ์ บินอัมร์ (ร.ฎ.) ว่า มีชายคนหนึ่งชื่อกิรกิเราะฮ์ ทำหน้าที่ดูแลสัมภาระ⁽³⁾ของท่านนบี ﷺ แล้วเขาก็เสียชีวิตลง ท่านเราะซูลุลลอฮ์ ﷺ จึงกล่าวว่า «เขาอยู่ในนรก» พวกเขาจึงไปตรวจดู แล้วก็พบเสื้อคลุมตัวหนึ่งที่เขายักยอกไว้ (บันทึกโดยอัล-บุคอรี)⁽⁴⁾

4–7 การพูดเท็จ การละทิ้งอัลกุรอาน การผิดประเวณี และดอกเบี้ย

كان النبي ﷺ إذا صلى صلاة أقبل علينا بوجهه فقال : من رأى منكم الليلة رؤيا ؟قال : فإن رأى أحد قصها ، فيقول ما شاء الله

อัลลอฮ์ทรงให้ท่านเราะซูลของพระองค์ ﷺ ได้เห็นการลงโทษหลากหลายรูปแบบที่ผู้ฝ่าฝืนบางจำพวกจะได้รับ ในเศาะฮีหฺอัล-บุคอรี มีรายงานจากสะมุเราะฮ์ บินญุนดุบ (ร.ฎ.) ว่า «ท่านนบี ﷺ นั้น เมื่อท่านละหมาดเสร็จ ท่านจะหันหน้ามาทางพวกเรา แล้วถามว่า "เมื่อคืนนี้มีผู้ใดในหมู่พวกท่านฝันเห็นอะไรบ้าง?" (ผู้รายงาน) กล่าวว่า หากมีผู้ใดฝันเห็นสิ่งใด เขาก็จะเล่าให้ท่านฟัง แล้วท่านก็จะกล่าว (ทำนายฝันนั้น) ตามที่อัลลอฮ์ทรงประสงค์»

فسألنا يوماً فقال : هل رأى أحد منكم رؤيا ؟ قلنا : لا قال : لكني رأيت الليلة رجلين أتياني ، فأخذا بيدي فأخرجاني إلى الأرض المقدسة ، فإذا رجل جالس ورجل قائم بيده كلوب من حديد ـ قال بعض أصحابنا عن موسى : كلوب من حديد يدخله في شدقه ـ حتى يبلغ قفاه ، ثم يفعل بشدقه الآخر مثل ذلك ،

วันหนึ่งท่านได้ถามพวกเราว่า «มีผู้ใดในหมู่พวกท่านฝันเห็นอะไรบ้างไหม?» พวกเราตอบว่า "ไม่มี" ท่านจึงกล่าวว่า «แต่เมื่อคืนนี้ ฉันได้ฝันเห็นชายสองคนมาหาฉัน แล้วทั้งสองก็จูงมือฉันพาออกไปยังแผ่นดินอันศักดิ์สิทธิ์ ทันใดนั้นก็พบชายคนหนึ่งนั่งอยู่ และมีชายอีกคนหนึ่งยืนอยู่ ในมือของเขาถือตะขอเหล็ก – สหายของเราบางคนรายงานจากมูซาว่า: เป็นตะขอเหล็กที่เขาสอดเข้าไปในกระพุ้งแก้มของชายคนนั้น – จนกระทั่งทะลุถึงท้ายทอย แล้วเขาก็ทำเช่นเดียวกันนั้นกับกระพุ้งแก้มอีกข้างหนึ่ง

⁽¹⁾ ลูกธนูหลง (อาอิร) คือ ลูกธนูที่ไม่รู้ว่าผู้ใดเป็นผู้ยิง ⁽²⁾ มิชกาตุลมะศอบีหฺ (2/401) ⁽³⁾ สัมภาระ (อัษ-ษะก็อล) คือ สิ่งของที่บรรทุกไว้บนหลังสัตว์พาหนะ ⁽⁴⁾ มิชกาตุลมะศอบีหฺ (2/402)

ويلتئم شدقه هذا ، فيعود فيصنع مثله .

และกระพุ้งแก้มข้างนี้ก็ประสานกลับคืนดังเดิม แล้วเขาก็กลับมาทำเช่นเดิมอีก

قلت : ماهذا ؟ قالا : انطلق . فانطلقنا حتى أتينا على رجل مضطجع على قفاه ، ورجل قائم على رأسه بفهر أو صخرة ، فيشدخ به رأسه ، فإذا ضربه تدهده الحجر ، فانطلق إليه ليأخذه فلا يرجع إلى هذا حتى يلتئم رأسه وعاد رأسه كما هو ، فعاد إليه فضربه .

ฉันถามว่า "นี่คืออะไร?" ทั้งสองตอบว่า "ไปต่อเถิด" แล้วเราก็เดินทางต่อไปจนมาถึงชายคนหนึ่งนอนหงายอยู่ และมีชายอีกคนหนึ่งยืนอยู่เหนือศีรษะของเขา ถือหินขนาดเท่ากำมือหรือก้อนหินใหญ่ แล้วทุบศีรษะของเขาจนแตก เมื่อเขาทุบลงไป ก้อนหินนั้นก็กลิ้งออกไป เขาจึงตามไปเก็บมัน และยังไม่ทันกลับมาถึงชายคนนี้ ศีรษะของชายผู้นั้นก็ประสานกลับคืนเป็นดังเดิม แล้วเขาก็กลับมาทุบเขาอีก

قلت : من هذا ؟ قالا : انطلق . فانطلقنا إلى ثقب مثل التنور أعلاه ضيق وأسفله واسع يتوقد تحته نارا ، فإذا اقترب ارتفعوا حتى كادوا أن يخرجوا ، فإذا خمدت رجعوا فيها ، وفيها رجال ونساء عراة .

ฉันถามว่า "ผู้นี้คือใคร?" ทั้งสองตอบว่า "ไปต่อเถิด" แล้วเราก็เดินทางต่อไปจนถึงหลุมแห่งหนึ่งคล้ายเตาอบ ส่วนบนแคบ ส่วนล่างกว้าง มีไฟลุกโชนอยู่ข้างใต้ เมื่อไฟโหมเข้ามาใกล้ พวกเขาก็ลอยสูงขึ้นจนเกือบจะหลุดออกมา และเมื่อไฟมอดลง พวกเขาก็ตกกลับลงไปในนั้นอีก ในนั้นมีทั้งชายและหญิงที่เปลือยกาย

فقلت : من هذا ؟ قالا : انطلق . فانطلقنا حتى أتينا على نهر من دم ، فيه رجل قائم ، على وسط النهر رجل بين يديه حجارة ـ قال يزيد ووهب بن جرير عن جرير بن حازم : وعلى شط النهر رجل ـ فأقبل الرجل الذي في النهر ، فإذا أراد أن يخرج رمى الرجل بحجر في فيه فرده حيث كان ، فجعل كلما جاء ليخرج رمى في فيه بحجر فيرجع كما كان .

ฉันถามว่า "ผู้นี้คือใคร?" ทั้งสองตอบว่า "ไปต่อเถิด" แล้วเราก็เดินทางต่อไปจนมาถึงแม่น้ำสายหนึ่งที่เป็นเลือด ในนั้นมีชายคนหนึ่งยืนอยู่ และที่กลางแม่น้ำ⁽¹⁾มีชายคนหนึ่งซึ่งมีก้อนหินอยู่ตรงหน้าเขา – ยะซีดและวะฮับ บิน ญะรีร รายงานจากญะรีร บิน หาซิม ว่า "และที่ริมฝั่งแม่น้ำมีชายคนหนึ่ง" – แล้วชายที่อยู่ในแม่น้ำก็ว่ายเข้ามา ครั้นเมื่อเขาต้องการจะขึ้นจากแม่น้ำ ชายผู้นั้นก็ขว้างก้อนหินเข้าไปในปากของเขา ทำให้เขาต้องถอยกลับไปยังที่เดิม และทุกครั้งที่เขาเข้ามาเพื่อจะขึ้นจากแม่น้ำ ชายผู้นั้นก็จะขว้างก้อนหินเข้าไปในปากของเขา จนเขาต้องกลับไปอยู่ที่เดิมดังเช่นที่เคยเป็น

فقلت : ماهذا ؟ قالا : انطلق . فانطلقنا حتى انتهينا إلى روضة خضراء فيها شجرة عظيمة ، وفي أصلها شيخ وصبيان ، وإذا رجل قريب من الشجرة بين يديه نار يوقدها ، فصعدا بي في الشجرة وأدخلاني دارا لم أر قط أحسن منها ، فيها رجال شيوخ وشباب ونساء وصبيان ، ثم أخرجاني منها فصعدا بي الشجرة فأدخلاني داراً هي أحسن وأفضل ، فيها شيوخ وشباب .

ฉันถามว่า "นี่คืออะไร?" ทั้งสองตอบว่า "ไปต่อเถิด" แล้วเราก็เดินทางต่อไปจนถึงสวนเขียวขจีแห่งหนึ่ง ในนั้นมีต้นไม้ใหญ่ต้นหนึ่ง ที่โคนต้นมีชายชราคนหนึ่งกับเด็ก ๆ จำนวนหนึ่ง และมีชายคนหนึ่งอยู่ใกล้ ๆ ต้นไม้นั้น ตรงหน้าเขามีไฟที่เขากำลังจุดให้ลุกโชนอยู่ แล้วทั้งสองก็พาฉันปีนขึ้นไปบนต้นไม้ และพาฉันเข้าไปในบ้านหลังหนึ่งซึ่งฉันไม่เคยเห็นบ้านหลังใดที่งดงามกว่านั้นเลย ในนั้นมีทั้งชายชรา ชายหนุ่ม สตรี และเด็ก ๆ จากนั้นทั้งสองก็พาฉันออกจากบ้านหลังนั้น แล้วพาฉันปีนขึ้นไปบนต้นไม้อีก และพาฉันเข้าไปในบ้านอีกหลังหนึ่งที่งดงามกว่าและประเสริฐกว่า ในนั้นมีทั้งชายชราและชายหนุ่ม

قلت : طوفتماني الليلة فأخبراني عما رأيت . قالا : نعم . أما الذي رأيته يشق شدقه فكذاب يحدث بالكذبة فتحمل عنه حتى تبلغ الآفاق ، فيصنع به ما رأيت إلى يوم القيامة . والذي رأيته يشدخ رأسه فرجل علمه الله القرآن ، فنام عنه

ฉันกล่าวว่า "ท่านทั้งสองได้พาฉันท่องไปตลอดคืนนี้แล้ว ขอท่านทั้งสองบอกฉันเถิดถึงสิ่งที่ฉันได้เห็น" ทั้งสองตอบว่า "ได้" ส่วนผู้ที่ท่านเห็นถูกฉีกกระพุ้งแก้มนั้น คือคนช่างโกหก เขาพูดเรื่องโกหก แล้วเรื่องนั้นก็ถูกเล่าต่อ ๆ กันไปจนแพร่ไปทั่วทุกสารทิศ เขาจะถูกกระทำดังที่ท่านเห็นไปจนถึงวันกิยามะฮ์ และผู้ที่ท่านเห็นถูกทุบศีรษะนั้น คือชายที่อัลลอฮ์ทรงสอนอัลกุรอานให้แก่เขา แต่เขากลับนอนหลับละเลยมัน

⁽¹⁾ ในต้นฉบับมีเครื่องหมายเขียนด้วยลายมือที่ขอบหน้ากระดาษ ณ ตำแหน่งนี้

بالليل ولم يعمل فيه بالنهار ، يفعل به إلى يوم القيامة . والذي رأيته في الثقب فهم الزناة . والذي رأيته في النهر آكلوا الربا . والشيخ في أصل الشجرة إبراهيم عليه السلام والصبيان حوله أولاد الناس . والذي يوقد النار مالك خازن النار . والدار الأولى التي دخلت دار عامة المؤمنين وأما هذه الدار فدار الشهداء . وأنا جبريل ، وهذا ميكائيل . فارفع رأسك . فرفعت رأسي فإذا فوقي مثل السحاب ، قالا : ذاك منزلك . قلت : دعاني أدخل منزلي . قالا : إنه بقي لك عمر لم تستكمله ، فلو استكملت أتيت منزلك »

…ในเวลากลางคืน และไม่ได้ปฏิบัติตามมันในเวลากลางวัน เขาจะถูกกระทำเช่นนั้นไปจนถึงวันกิยามะฮ์ ส่วนพวกที่ท่านเห็นอยู่ในหลุมนั้นคือพวกผู้ทำซินา พวกที่ท่านเห็นอยู่ในแม่น้ำคือพวกที่กินดอกเบี้ย (ริบา) ชายชราที่อยู่ที่โคนต้นไม้คือท่านนบีอิบรอฮีม (อ.ล.) และเด็ก ๆ ที่อยู่รอบตัวท่านคือลูก ๆ ของมนุษย์ ผู้ที่จุดไฟคือมาลิก ผู้เฝ้านรก บ้านหลังแรกที่ท่านเข้าไปคือบ้านของบรรดาผู้ศรัทธาทั่วไป ส่วนบ้านหลังนี้คือบ้านของบรรดาผู้ตายชะฮีด ฉันคือญิบรีล และนี่คือมีกาอีล จงเงยหน้าของท่านขึ้น ฉันจึงเงยหน้าขึ้น ปรากฏว่าเหนือศีรษะฉันมีสิ่งที่คล้ายก้อนเมฆ ทั้งสองกล่าวว่า: นั่นคือที่พำนักของท่าน ฉันกล่าวว่า: ปล่อยให้ฉันเข้าไปยังที่พำนักของฉันเถิด ทั้งสองกล่าวว่า: ท่านยังมีอายุขัยเหลืออยู่ที่ท่านยังใช้ไม่ครบ หากท่านใช้ครบแล้ว ท่านก็จะได้มายังที่พำนักของท่าน»⁽¹⁾

ผู้มีหนี้ถูกกักขังอยู่ในหลุมศพด้วยหนี้ของเขา

« أن أخاه مات وترك ثلاثمائة درهم ، وترك عيالا ، قال : فأردت أن أنفقها على عياله ، قال : فقال لي نبي الله ﷺ : « إن أخاك محبوس بدينه ، [ فاذهب ] فاقض عنه ، [ فذهبت فقضيت عنه ، ثم جئت ] ، قلت : يارسول الله ، قد قضيت عنه إلّا دينارين ادعتهما امرأة ، وليست لها بَيِّنَه ، قال : أعطها فإنها محقة ، ( وفي رواية صادقة ) »

ในบรรดาสิ่งที่ก่อความเดือดร้อนแก่ผู้ตายในหลุมศพของเขาก็คือหนี้สินที่เขาติดค้างอยู่ มีรายงานจากสะอด์ บิน อัล-อัฏวัล (ร.ฎ.) ว่า: «พี่ชายของเขาเสียชีวิตลงและทิ้งเงินไว้สามร้อยดิรฮัม และทิ้งครอบครัวไว้ เขากล่าวว่า: ฉันจึงต้องการจะใช้จ่ายเงินนั้นให้แก่ครอบครัวของเขา เขากล่าวว่า: แล้วท่านนบีของอัลลอฮ์ ﷺ ได้กล่าวแก่ฉันว่า: «แท้จริงพี่ชายของท่านถูกกักขังไว้ด้วยหนี้ของเขา [ดังนั้นจงไปชำระหนี้แทนเขาเสีย]» [ฉันจึงไปชำระหนี้แทนเขา แล้วจึงกลับมา] ฉันกล่าวว่า: โอ้ท่านเราะซูลของอัลลอฮ์ ฉันได้ชำระหนี้แทนเขาแล้ว ยกเว้นสองดีนารที่หญิงคนหนึ่งอ้างสิทธิ์ โดยที่นางไม่มีหลักฐาน ท่านกล่าวว่า: จงให้นางไปเถิด เพราะนางเป็นผู้มีสิทธิ์โดยชอบ (และในอีกรายงานหนึ่งว่า: เพราะนางเป็นผู้พูดจริง)»⁽²⁾

« إنه مأسور بدينه عن الجنة »

ท่านเราะซูล ﷺ ได้บอกว่าศอฮาบะฮ์ท่านนั้นถูกกักขังไว้เนื่องด้วยหนี้ของเขา และการกักขังนี้สามารถอธิบายได้ด้วยหะดีษอีกบทหนึ่ง ซึ่งท่านเราะซูล ﷺ กล่าวว่า: «แท้จริงเขาถูกจองจำไว้ด้วยหนี้ของเขามิให้เข้าสวรรค์» คือในหะดีษที่สะมุเราะฮ์ บิน ญุนดุบ (ร.ฎ.) รายงานว่า «ท่านนบี ﷺ ได้ละหมาดให้แก่…

⁽¹⁾ รายงานโดยอัล-บุคอรีย์ในกิตาบอัล-ญะนาอิซ ฟัตหุลบารีย์ (3/251)

⁽²⁾ เชคนาศิรุดดีน อัล-อัลบานีย์ กล่าวไว้ใน "อะห์กามอัล-ญะนาอิซ" (หน้า 15) ว่า: บันทึกโดยอิบนุมาญะฮ์ (2/82) อะห์มัด (4/136, 5/7) และอัล-บัยหะกีย์ (10/142) สายรายงานหนึ่งในสองสายของเขาเศาะฮีห์ ส่วนอีกสายหนึ่งเหมือนกับสายรายงานของอิบนุมาญะฮ์ และอัล-บูศีรีย์ได้ตัดสินว่าเศาะฮีห์ไว้ใน "อัซ-ซะวาอิด" ถ้อยคำของหะดีษและรายงานที่สองเป็นของอัล-บัยหะกีย์ ส่วนรายงานนั้นและส่วนที่เพิ่มเติมเป็นของอะห์มัดในรายงานหนึ่ง

جنازة،( وفي رواية صلى الصبح ) ، فلما انصرف قال : أههنا من آل فلان أحد ؟ [ فسكت القوم ، وكان إذا ابتدأهم بشيء سكتوا ] ، فقال ذلك مرارا ، [ ثلاث لا يجيبه أحد ] ، [ فقال رجل : هو ذا ] ، قال : فقام رجل يجر إزاره من مؤخر الناس ، [ فقال له النبي ﷺ : ما منعك في المرتين الأوليين أن تكون أجبتني ؟ ] أما إني لم أنوِّه باسمك إلا لخير ، إن فلانا ـ لرجل منهم ـ مأسور بدينه [ عن الجنة ، فإن شئتم فافدوه ، وإن شئتم فأسلموه إلى عذاب الله ] ، فلو رأيت أهله ومن يتحرَّون أمره قاموا فقضوا عنه ، [ حتى ما أحد يطلبه بشيء ]

…ญะนาซะฮ์ (และในอีกรายงานหนึ่งว่า: ท่านละหมาดศุบห์) เมื่อท่านละหมาดเสร็จ ท่านกล่าวว่า «ที่นี่มีใครจากวงศ์ตระกูลของคนนั้นบ้างไหม?» [ผู้คนต่างเงียบ และเมื่อใดที่ท่านเริ่มพูดกับพวกเขาด้วยเรื่องใด พวกเขาก็จะนิ่งเงียบ] ท่านกล่าวเช่นนั้นหลายครั้ง [สามครั้ง โดยไม่มีผู้ใดตอบท่านเลย] [แล้วชายคนหนึ่งกล่าวว่า: เขาอยู่นี่] ผู้รายงานกล่าวว่า: แล้วชายคนหนึ่งก็ลุกขึ้นจากแถวท้ายของผู้คน โดยลากผ้านุ่งของเขามา [ท่านนบี ﷺ จึงกล่าวแก่เขาว่า «อะไรที่ทำให้ท่านไม่ตอบฉันในสองครั้งแรก?»] «พึงรู้เถิดว่า ฉันมิได้เอ่ยถึงชื่อของท่านนอกจากเพื่อความดีเท่านั้น แท้จริงคนนั้น (หมายถึงชายคนหนึ่งในหมู่พวกเขา) ถูกกักไว้ด้วยหนี้สินของเขา [มิให้เข้าสวรรค์ ดังนั้นหากพวกท่านประสงค์ก็จงไถ่ตัวเขา และหากพวกท่านประสงค์ก็จงปล่อยเขาไว้ให้แก่การลงโทษของอัลลอฮ์]» แล้วหากท่านได้เห็นครอบครัวของเขาและบรรดาผู้ที่ใส่ใจในเรื่องของเขา พวกเขาลุกขึ้นและชำระหนี้แทนเขา [จนกระทั่งไม่มีผู้ใดทวงสิ่งใดจากเขาอีกเลย]⁽¹⁾

การที่ผู้ตายถูกลงโทษเพราะการร้องไห้ของผู้ที่ยังมีชีวิตอยู่

إن الميت يُعَذَّب ببعض بكاء أهله عليه

เมื่อครั้งที่อุมัร อิบนุลค็อฏฏ็อบ (ร.ฎ.) ถูกแทง ศุฮัยบ์ได้เข้าไปหาท่านพลางร้องไห้และกล่าวว่า "โอ้พี่น้องของฉัน! โอ้สหายของฉัน!" อุมัร (ร.ฎ.) จึงกล่าวว่า "โอ้ศุฮัยบ์ ท่านร้องไห้ให้ฉันหรือ ทั้งที่ท่านเราะซูล ﷺ ได้กล่าวไว้ว่า «แท้จริงผู้ตายจะถูกลงโทษเพราะการร้องไห้บางส่วนของครอบครัวของเขาที่มีต่อเขา»"⁽²⁾

ท่านหญิงอาอิชะฮ์ (ร.ฎ.) ได้ปฏิเสธว่าท่านเราะซูล ﷺ ได้กล่าวหะดีษนี้ไว้ ในเศาะฮีหฺอัล-บุคอรีย์ระบุว่า อิบนุอับบาสได้เล่าให้ท่านหญิงอาอิชะฮ์ฟังถึงสิ่งที่อุมัรได้กล่าวไว้ หลังจากที่อุมัรเสียชีวิตแล้ว ท่านหญิงจึงกล่าวว่า "ขออัลลอฮ์ทรงเมตตาอุมัร ขอสาบานต่ออัลลอฮ์ ท่านเราะซูล ﷺ มิได้กล่าวว่าอัลลอฮ์จะทรงลงโทษผู้ศรัทธาเพราะการร้องไห้ของครอบครัวของเขาที่มีต่อเขา แต่ท่านเราะซูล ﷺ กล่าวว่า: แท้จริงอัลลอฮ์จะทรงเพิ่มการลงโทษแก่ผู้ปฏิเสธศรัทธา…

⁽¹⁾ เชคนาศิรุดดีน อัล-อัลบานีย์ กล่าวไว้ในหนังสือ "อะหฺกามุลญะนาอิซ" (หน้า 15) ว่า: บันทึกโดยอบูดาวูด (2/84), อัน-นะสาอีย์ (2/233), อัล-หากิม (2/25, 26), อัล-บัยหะกีย์ (6/4/76), อัฏ-ฏอยาลิสีย์ในมุสนัดของท่าน (หมายเลข 891, 892) และอะหมัด (5/11, 13, 20) บางท่านรายงานจากอัช-ชะอ์บีย์ จากสะมุเราะฮ์ และบางท่านได้แทรกสัมอาน อิบนุมุชันนัจ ไว้ระหว่างทั้งสอง ตามสายรายงานแรกถือว่าเศาะฮีหฺตามเงื่อนไขของอัช-ชัยค็อน (อัล-บุคอรีย์และมุสลิม) ดังที่อัล-หากิมกล่าวไว้ และอัซ-ซะฮะบีย์เห็นพ้องด้วย ส่วนตามสายรายงานที่สองถือว่าเศาะฮีหฺเท่านั้น และเชคได้กล่าวไว้ ณ ที่นั้นถึงผู้ที่บันทึกรายงานต่าง ๆ และส่วนเพิ่มเติมเหล่านั้น

⁽²⁾ หะดีษนี้รายงานโดยอัล-บุคอรีย์ กิตาบุลญะนาอิซ บาบเกาลุนนบี ﷺ «ผู้ตายจะถูกลงโทษเพราะการร้องไห้บางส่วนของครอบครัวของเขาที่มีต่อเขา» ฟัตหุลบารีย์: (3/151) และรายงานโดยมุสลิมด้วย ดู ญามิอุลอุศูล: (11/92)

وَلَا تَزِرُ وَازِرَةٌ وِزْرَ أُخْرَىٰ

...เพราะการร้องไห้ของครอบครัวที่มีต่อเขา พวกท่านมีอัลกุรอานก็เพียงพอแล้ว «และผู้แบกภาระคนหนึ่งจะไม่แบกภาระของผู้อื่น» (ซูเราะฮ์ฟาฏิร 35:18)⁽¹⁾⁽²⁾ ท่านหญิงอาอิชะฮ์ (ร.ฎ.) ได้ตีความหะดีษบทนี้ไว้มากกว่าหนึ่งแนวทาง ดังที่มีรายงานจากนางอยู่ในตำราเศาะฮีหฺและตำราสุนัน⁽³⁾

ในที่นี้มีสองประเด็น ประเด็นแรก ท่านเราะซูล ﷺ ได้กล่าวหะดีษบทนี้จริงหรือไม่ อัล-กุรฏุบีกล่าวว่า «การที่ท่านหญิงอาอิชะฮ์ปฏิเสธเรื่องนี้ และตัดสินว่าผู้รายงานผิดพลาด หลงลืม หรือได้ยินเพียงบางส่วนและไม่ได้ยินอีกบางส่วนนั้น เป็นสิ่งที่ห่างไกลจากความเป็นจริง เพราะศอฮาบะฮ์ที่รายงานความหมายนี้มีจำนวนมาก และพวกเขาต่างรายงานอย่างมั่นใจ ดังนั้นจึงไม่มีเหตุผลที่จะปฏิเสธ ในเมื่อยังสามารถทำความเข้าใจหะดีษนี้ไปในความหมายที่ถูกต้องได้»⁽⁴⁾

وَلَا تَزِرُ وَازِرَةٌ وِزْرَ أُخْرَىٰ

ประเด็นที่สอง ผู้ตายจะถูกลงโทษเพราะการร้องไห้ของครอบครัวที่มีต่อเขาได้อย่างไร ในเมื่อสิ่งนั้นไม่ใช่การกระทำของเขา ทั้งที่อัลลอฮ์ตรัสว่า «และผู้แบกภาระคนหนึ่งจะไม่แบกภาระของผู้อื่น» (ซูเราะฮ์ฟาฏิร 35:18)⁽⁵⁾

قُوا أَنفُسَكُمْ وَأَهْلِيكُمْ نَارًا

« كلكم راع ومسئول عن رعيته »

وَلَا تَزِرُ وَازِرَةٌ وِزْرَ أُخْرَىٰ

ในเรื่องนี้ บรรดาอุละมาอ์มีคำตอบหลายประการ คำตอบที่ดีที่สุดคือสิ่งที่อัล-บุคอรีได้กล่าวไว้ในชื่อบทที่ท่านได้นำหะดีษนี้มาจัดไว้ ท่าน (ขออัลลอฮ์ทรงเมตตาท่าน) กล่าวว่า «บทว่าด้วยคำกล่าวของท่านนบี ﷺ ที่ว่า ผู้ตายจะถูกลงโทษด้วยบางส่วนของการร่ำไห้คร่ำครวญที่มีต่อเขา หากการคร่ำครวญนั้นเป็นแนวปฏิบัติของเขา» โดยอาศัยหลักฐานจากดำรัสของอัลลอฮ์ตะอาลาที่ว่า «พวกเจ้าจงปกป้องตัวของพวกเจ้าและครอบครัวของพวกเจ้าให้พ้นจากไฟนรก» (ซูเราะฮ์อัต-ตะห์รีม 66:6)⁽⁶⁾ และท่านนบี ﷺ กล่าวว่า «พวกท่านทุกคนเป็นผู้ดูแล และทุกคนจะถูกสอบถามถึงสิ่งที่อยู่ภายใต้การดูแลของตน» ดังนั้น หากการคร่ำครวญนั้นมิใช่แนวปฏิบัติของเขา ก็ให้เป็นไปตามที่ท่านหญิงอาอิชะฮ์ (ร.ฎ.) กล่าวว่า «และผู้แบกภาระคนหนึ่งจะไม่แบกภาระของผู้อื่น» (ซูเราะฮ์ฟาฏิร 35:18)⁽⁷⁾⁽⁸⁾ ในบรรดาผู้ที่ถือแนวทางนี้ได้แก่อัต-ติรมิซี (ขออัลลอฮ์ทรงเมตตาท่าน) โดยท่านได้รายงานหะดีษของอุมัร (ร.ฎ.) ด้วยถ้อยคำ...

⁽¹⁾ ซูเราะฮ์ฟาฏิร อายะฮ์ที่ 18 ⁽²⁾ เศาะฮีหฺอัล-บุคอรี กิตาบอัล-ญะนาอิซ ดู ฟัตหุลบารี (3/151) ⁽³⁾ หากต้องการศึกษาการตีความเหล่านี้ ให้ดู ฟัตหุลบารี (3/152) ⁽⁴⁾ ฟัตหุลบารี (3/154) ⁽⁵⁾ ซูเราะฮ์ฟาฏิร อายะฮ์ที่ 18 ⁽⁶⁾ ซูเราะฮ์อัต-ตะห์รีม อายะฮ์ที่ 6 ⁽⁷⁾ ซูเราะฮ์ฟาฏิร อายะฮ์ที่ 18 ⁽⁸⁾ ดู ฟัตหุลบารี (3/150)

الميت يعذب ببكاء أهله عليه

«ผู้ตายจะถูกลงโทษเพราะการร้องไห้ของครอบครัวที่มีต่อเขา» จากนั้นท่านกล่าวว่า: «อบูอีซา (คือ อัต-ติรมิซีย์) กล่าวว่า: หะดีษของอุมัร (ร.ฎ.) เป็นหะดีษหะสันเศาะฮีห์ นักวิชาการกลุ่มหนึ่งไม่ชอบการร้องไห้ต่อผู้ตาย พวกเขากล่าวว่า ผู้ตายจะถูกลงโทษเพราะการร้องไห้ของครอบครัวที่มีต่อเขา และพวกเขายึดตามหะดีษนี้ ส่วนอิบนุลมุบาร็อกกล่าวว่า: ข้าพเจ้าหวังว่า หากเขาเคยห้ามพวกเขาไว้ในขณะที่ยังมีชีวิตอยู่ เขาก็จะไม่ต้องรับผิดใด ๆ จากเรื่องนั้น»⁽¹⁾

ความเข้าใจหะดีษในลักษณะนี้คือทัศนะของอัล-กุรฏุบีย์ ขออัลลอฮ์ทรงพอพระทัยท่าน โดยท่านกล่าวว่า: «นักวิชาการบางส่วนหรือส่วนใหญ่กล่าวว่า ผู้ตายจะถูกลงโทษเพราะการร้องไห้ของผู้ที่ยังมีชีวิตอยู่ ก็ต่อเมื่อการร้องไห้นั้นเป็นแนวทางและความประสงค์ของผู้ตายเอง ดังที่กวีกล่าวว่า:

เมื่อฉันตายลง จงประกาศข่าวการตายของฉันด้วยคำสรรเสริญที่คู่ควรแก่ฉัน และจงฉีกคอเสื้อไว้อาลัยแก่ฉันเถิด โอ้ บุตรีแห่งมะอ์บัด

และเช่นเดียวกัน หากเขาได้สั่งเสียให้กระทำเช่นนั้น»⁽²⁾

การคร่ำครวญ การตบแก้ม และการฉีกคอเสื้อ เป็นพฤติกรรมของชาวญาฮิลิยะฮ์ «พวกเขามักสั่งเสียครอบครัวให้ร้องไห้และคร่ำครวญต่อพวกเขา รวมทั้งให้ป่าวประกาศข่าวการตายไปทั่วชุมชน สิ่งนี้เป็นที่รู้จักกันดีว่าเป็นแนวทางของพวกเขา และปรากฏอยู่ในบทกวีของพวกเขาเป็นจำนวนมาก ดังนั้นผู้ตายจึงต้องได้รับการลงโทษในเรื่องนี้ เพราะเขาได้สั่งไว้แก่พวกเขาตั้งแต่ครั้งที่ยังมีชีวิตอยู่» ดังที่อิบนุลอะษีรกล่าวไว้⁽³⁾

يعذب ببعض بكاء أهله عليه

ณ ที่นี้ควรตั้งข้อสังเกตถึงถ้อยคำในรายงานของอัล-บุคอรีย์ ซึ่งระบุว่า: «เขาจะถูกลงโทษเพราะการร้องไห้บางส่วนของครอบครัวที่มีต่อเขา» หมายความว่าเขามิได้ถูกลงโทษเพราะการร้องไห้ทุกรูปแบบ การร้องไห้ที่มีเพียงน้ำตาไหล โดยไม่มีการฉีกเสื้อและการตบตี ผู้ร้องไห้จะไม่ถูกเอาผิด และมีตัวบทจำนวนมากที่ระบุถึงเรื่องนี้

อัลลามะฮ์อิบนุตัยมียะฮ์ได้กล่าวถึงประเด็นนี้ และได้ชี้ว่าทัศนะของอัล-บุคอรีย์ อัล-กุรฏุบีย์ อิบนุอับดิลบัรร์ และผู้ที่ดำเนินตามแนวทางของพวกเขาในการทำความเข้าใจหะดีษต่าง ๆ ที่บอกว่าผู้ตายจะถูกลงโทษ เป็นทัศนะที่อ่อน

⁽¹⁾ สุนัน อัต-ติรมิซีย์ (3/326) ⁽²⁾ อัต-ตัซกิเราะฮ์ ของอัล-กุรฏุบีย์ (102) ⁽³⁾ ญามิอ์ อัล-อุศูล ของอิบนุลอะษีร (102)

وَلَا تَزِرُ وَازِرَةٌ وِزْرَ أُخْرَىٰ

…เนื่องจากการร้องไห้ของผู้ที่ยังมีชีวิตอยู่ ท่าน (ขออัลลอฮ์ตะอาลาทรงเมตตาท่าน) ได้กล่าวไว้หลังจากที่กล่าวถึงตัวบทต่าง ๆ ที่มีรายงานในเรื่องนี้ว่า “กลุ่มชนจำนวนหนึ่งทั้งจากชาวสะลัฟและชาวเคาะลัฟได้ปฏิเสธเรื่องนี้ และพวกเขาเชื่อว่าเรื่องดังกล่าวเป็นการลงโทษมนุษย์เพราะบาปของผู้อื่น ซึ่งขัดกับดำรัสของพระองค์ผู้ทรงสูงส่งที่ว่า «และผู้แบกภาระคนหนึ่งจะไม่แบกภาระของผู้อื่น» (ซูเราะฮ์ฟาฏิร 35:18)⁽¹⁾ จากนั้นแนวทางของพวกเขาต่อหะดีษเศาะฮีหฺเหล่านั้นก็แตกต่างกันออกไป

ในหมู่พวกเขามีผู้ที่ถือว่าผู้รายงานหะดีษเหล่านั้นเข้าใจผิด เช่น อุมัร อิบนุลค็อฏฏ็อบ (ร.ฎ.) และคนอื่น ๆ นี่คือแนวทางของท่านหญิงอาอิชะฮ์ (ร.ฎ.) อัชชาฟิอีย์ และคนอื่น ๆ ในหมู่พวกเขามีผู้ที่ตีความว่าหมายถึงกรณีที่ผู้ตายได้สั่งเสียให้ทำเช่นนั้น เขาจึงถูกลงโทษเพราะการสั่งเสียของเขา นี่คือทัศนะของคนกลุ่มหนึ่ง เช่น อัลมุซะนีย์ และคนอื่น ๆ

ในหมู่พวกเขายังมีผู้ที่ตีความว่าหมายถึงกรณีที่สิ่งนั้นเป็นธรรมเนียมของพวกเขา เขาจึงถูกลงโทษเพราะละทิ้งการห้ามปรามความชั่ว นี่คือทัศนะที่คนกลุ่มหนึ่งเลือก ซึ่งในจำนวนนั้นมีปู่ของข้าพเจ้า คือ อบุลบะเราะกาต และทัศนะทั้งหมดเหล่านี้อ่อนมาก”⁽²⁾

ท่านได้โต้แย้งคำกล่าวของผู้ที่ปฏิเสธหะดีษเหล่านี้ด้วยการตีความรูปแบบต่าง ๆ โดยกล่าวว่า “หะดีษเศาะฮีหฺที่ชัดแจ้ง ซึ่งรายงานโดยบุคคลอย่างอุมัร อิบนุลค็อฏฏ็อบ (ร.ฎ.) อับดุลลอฮ์ บุตรชายของท่าน (ร.ฎ.) อบูมูซา อัลอัชอะรีย์ (ร.ฎ.) และคนอื่น ๆ นั้น ไม่อาจถูกปฏิเสธด้วยเหตุผลเช่นนี้ได้ และท่านหญิงอาอิชะฮ์ มารดาแห่งผู้ศรัทธา (ร.ฎ.) ก็มีกรณีที่คล้ายคลึงกันนี้อยู่หลายกรณี คือท่านปฏิเสธหะดีษด้วยการตีความและการวินิจฉัย (อิจญ์ติฮาด) บางรูปแบบ เพราะท่านเชื่อว่าความหมายของหะดีษนั้นไม่ถูกต้อง ทั้งที่ความจริงมิได้เป็นเช่นนั้น ผู้ใดที่ใคร่ครวญเรื่องนี้อย่างถี่ถ้วนจะพบว่า หะดีษเศาะฮีหฺที่ชัดแจ้งซึ่งรายงานโดยผู้ที่เชื่อถือได้นั้น ไม่มีผู้ใดปฏิเสธมันด้วยเหตุผลเช่นนี้ เว้นแต่เขาเป็นผู้ที่ผิดพลาด”⁽³⁾

จากนั้นท่าน (ขออัลลอฮ์ตะอาลาทรงเมตตาท่าน) ได้อธิบายว่า ท่านหญิงอาอิชะฮ์ (ร.ฎ.) เองก็ตกอยู่ในสิ่งเดียวกับที่ท่านพยายามหลีกหนี ท่านกล่าวว่า “ท่านหญิงอาอิชะฮ์ (ร.ฎ.) ได้รายงานจากท่านนบี ﷺ ไว้สองถ้อยคำ — และท่านเป็นผู้สัตย์จริงในสิ่งที่ท่านถ่ายทอด — ท่านได้รายงานจาก…

⁽¹⁾ ซูเราะฮ์ฟาฏิร : 18 ⁽²⁾ มัจญ์มูอุลฟะตาวา (24/370) ⁽³⁾ แหล่งอ้างอิงเดิม (24/370)

إن الله ليزيد الكافر عذابا ببكاء أهله عليه

إنهم يبكون عليه ، وإنه ليعذب في قبره

…จากท่านนบี ﷺ ว่าท่านกล่าวว่า «แท้จริงอัลลอฮ์จะทรงเพิ่มการทรมานแก่ผู้ปฏิเสธศรัทธา เนื่องจากการร้องไห้ของครอบครัวของเขาที่มีต่อเขา» และคำรายงานนี้สอดคล้องกับหะดีษของอุมัร (ร.ฎ.) เพราะหากเป็นไปได้ที่พระองค์จะทรงเพิ่มการทรมานแก่เขาเนื่องจากการร้องไห้ของครอบครัว ก็ย่อมเป็นไปได้ที่พระองค์จะทรงให้ผู้อื่นได้รับการทรมานตั้งแต่แรกเนื่องจากการร้องไห้ของครอบครัวเขาเช่นกัน ด้วยเหตุนี้อัช-ชาฟิอีย์จึงปฏิเสธหะดีษนี้ในหนังสือ «มุคตะลิฟ อัล-หะดีษ» โดยพิจารณาจากความหมาย และกล่าวว่า รายงานอีกสำนวนหนึ่งของนางมีความถูกต้องใกล้เคียงกว่า คือ «พวกเขาร้องไห้ให้แก่เขา และแท้จริงเขากำลังถูกทรมานอยู่ในกุโบรของเขา»⁽¹⁾

ท่าน (อิบนุตัยมียะฮ์) ได้หักล้างคำกล่าวของบรรดาผู้ที่เข้าใจว่าหะดีษนี้บ่งชี้ว่ามนุษย์ถูกลงโทษเพราะความผิดของผู้อื่น โดยกล่าวว่า «บรรดาผู้ที่ยอมรับหะดีษนี้ตามความหมายที่ปรากฏนั้น บางคนเข้าใจว่าเรื่องนี้เป็นกรณีของการลงโทษมนุษย์เพราะความผิดของผู้อื่น และว่าอัลลอฮ์ทรงกระทำสิ่งที่พระองค์ทรงประสงค์ และทรงตัดสินสิ่งที่พระองค์ทรงต้องการ คนเหล่านี้เชื่อว่ามนุษย์ถูกลงโทษเพราะความผิดของผู้อื่น จึงเห็นว่าเป็นไปได้ที่ลูก ๆ ของผู้ปฏิเสธศรัทธาจะเข้านรกเพราะบาปของบิดาของพวกเขา»⁽²⁾

السفر قطعة من العذاب ، يَمْنَعُ أحدكم طعامه وشرابه

หลังจากที่ท่านได้อธิบายประเด็นนี้อย่างยืดยาว คือประเด็นเรื่องลูก ๆ ของผู้ปฏิเสธศรัทธาเข้านรกเพราะบาปของบิดาของพวกเขา และชี้ว่าทัศนะนี้ไม่ใช่คำกล่าวที่ถูกต้อง ความจริงคืออัลลอฮ์จะไม่ทรงลงโทษผู้ใดนอกจากผู้ที่ฝ่าฝืนพระองค์ และบรรดาผู้ที่ไม่เคยได้รับการทดสอบ (ในโลกดุนยา) จะถูกทดสอบในลานกว้างแห่งวันกิยามะฮ์ ท่านก็กล่าวว่า «ส่วนเรื่องการที่ผู้ตายถูกทรมานนั้น ท่านนบี ﷺ มิได้กล่าวว่าผู้ตายจะถูกลงโทษเพราะการร้องไห้ของครอบครัวที่มีต่อเขา แต่ท่านกล่าวว่า "ถูกทรมาน" และการทรมาน (อัล-อะซาบ) นั้นมีความหมายกว้างกว่าการลงโทษ (อัล-อิกอบ) เพราะการทรมานคือความเจ็บปวด และมิใช่ว่าทุกคนที่เจ็บปวดเพราะสาเหตุหนึ่งจะเป็นการลงโทษแก่เขาเพราะสาเหตุนั้นเสมอไป ดังที่ท่านนบี ﷺ กล่าวว่า «การเดินทางเป็นส่วนหนึ่งของการทรมาน มันทำให้คนหนึ่งคนใดในหมู่พวกท่านถูกกีดกันจากอาหารและเครื่องดื่มของเขา» ท่านจึงเรียกการเดินทางว่าเป็นการทรมาน ทั้งที่มันมิใช่การลงโทษ

มนุษย์นั้นได้รับความทรมานจากสิ่งที่น่ารังเกียจที่เขารับรู้ได้ เช่น เสียงที่น่าสะพรึงกลัว กลิ่นที่เหม็นเน่า และภาพที่น่าเกลียด เขาได้รับความทรมานจากการได้ยินสิ่งนี้ ได้กลิ่นสิ่งนั้น และได้เห็นอีกสิ่งหนึ่ง ทั้งที่สิ่งเหล่านั้นมิใช่การกระทำของเขาที่เขาจะถูกลงโทษเพราะมัน แล้วจะปฏิเสธได้อย่างไรว่าผู้ตายได้รับความทรมานเพราะการร้องไห้คร่ำครวญ (อัน-นิยาหะฮ์) แม้ว่าการร้องไห้คร่ำครวญนั้นจะมิใช่การกระทำของเขาที่เขาจะถูกลงโทษเพราะมันก็ตาม?

⁽¹⁾ มัจญ์มูอุลฟะตาวา (24/371) ⁽²⁾ แหล่งอ้างอิงเดิม

มนุษย์ในหลุมศพของเขาได้รับความทรมานจากคำพูดของคนบางคน และรู้สึกเจ็บปวดเมื่อได้เห็นบางคน และเมื่อได้ยินคำพูดของเขา ด้วยเหตุนี้ อัล-กอฎี อบูยะอ์ลา จึงวินิจฉัย (ฟัตวา) ว่า เมื่อมีการกระทำความผิดบาปใกล้ๆ ผู้ตาย พวกเขาจะรู้สึกเจ็บปวดจากสิ่งนั้น ดังที่มีรายงาน (อาษาร) มาในเรื่องนี้ การที่พวกเขาได้รับความทรมานจากการกระทำความผิดบาปที่หลุมศพของพวกเขา ก็เหมือนกับการที่พวกเขาได้รับความทรมานจากการคร่ำครวญของผู้ที่คร่ำครวญให้แก่พวกเขา และการคร่ำครวญนั้นเป็นสาเหตุแห่งการลงโทษ⁽¹⁾»

أغمى على عبدالله بن رواحة رضي الله عنه ، فجعلت أخته عمرة تبكي : واجبلاه ، واكذا ، واكذا ، تعدد عليه ، فقال حين أفاق : ما قلت شيئا إلا قيل لي ، أنت كذلك ؟! فلما مات لم تبك عليه

ما من ميت يموت ، فيقوم باكيه ، فيقول : واجبلاه ! واسيِّداه ! أو نحو ذلك ، إلّا وكل به ملكان يلهزانه : أهكذا كنت

ความเข้าใจทางนิติศาสตร์ (ฟิกฮ์) ที่ท่านชัยค์ผู้ทรงความรู้ได้สรุปไว้นี้ มีหะดีษบางบทที่บ่งชี้ถึงเรื่องนี้ ดังที่รายงานจากอันนุอ์มาน อิบนุบะชีร (ร.ฎ.) ว่า «อับดุลลอฮ์ อิบนุเราะวาหะฮ์ (ร.ฎ.) ได้หมดสติไป อัมเราะฮ์ น้องสาวของเขาจึงร้องไห้คร่ำครวญว่า "โอ้ ภูเขาของฉัน! โอ้ ผู้เป็นเช่นนั้น! โอ้ ผู้เป็นเช่นนี้!" นางพรรณนาคุณลักษณะต่างๆ ของเขา เมื่อเขาฟื้นขึ้นมาจึงกล่าวว่า "ทุกคำที่เธอกล่าวออกมา ฉันจะถูกถามว่า 'เจ้าเป็นเช่นนั้นจริงหรือ?!'" ครั้นเมื่อเขาเสียชีวิต นางจึงไม่ร้องไห้คร่ำครวญให้แก่เขาอีก»⁽²⁾ ยิ่งไปกว่านั้น ความหมายนี้ยังปรากฏอย่างชัดแจ้งในหะดีษที่อบูมูซา อัล-อัชอะรีย์ (ร.ฎ.) รายงานว่า ท่านเราะซูล ﷺ กล่าวว่า «ไม่มีผู้ตายคนใดที่เสียชีวิตลง แล้วผู้ร้องไห้ให้เขาลุกขึ้นกล่าวว่า "โอ้ ภูเขาของฉัน! โอ้ นายของฉัน!" หรือคำพูดทำนองนั้น เว้นแต่จะมีมะลาอิกะฮ์สองท่านได้รับมอบหมายให้กระทุ้ง (หน้าอก) เขาพร้อมกล่าวว่า "เจ้าเป็นเช่นนี้จริงหรือ?"» บันทึกโดยอัต-ติรมิซีย์ และท่านกล่าวว่า หะดีษนี้เป็นหะดีษหะซันเฆาะรีบ⁽³⁾ และอัล-หาฟิซ (อิบนุหะญัร) กล่าวไว้ในหนังสือ อัต-ตัลคีศ หลังจากนำเสนอหะดีษนี้ว่า «อัล-หากิมได้บันทึกหะดีษนี้และรับรองว่าเศาะฮีห์ และหะดีษที่สนับสนุน (ชาฮิด) ของหะดีษนี้ปรากฏอยู่ในอัศ-เศาะฮีห์ จากอันนุอ์มาน อิบนุบะชีร»⁽⁴⁾

ควรตั้งข้อสังเกตไว้ ณ ที่นี้ว่า ไม่ใช่ผู้ตายทุกคนที่ถูกคร่ำครวญให้จะถูกลงโทษเพราะการคร่ำครวญนั้น เพราะผลของสาเหตุอาจถูกขจัดไปด้วยสิ่งที่ขัดแย้งกับมัน ดังที่อิบนุตัยมียะฮ์กล่าวไว้ว่า ก็เหมือนกับที่คนบางคนมีพละกำลังที่สามารถต้านทานอันตรายจากเสียงอันน่าสะพรึงกลัว และจากวิญญาณและรูปลักษณ์ที่ชั่วร้ายได้ จากนั้นท่านได้กล่าวว่า หะดีษที่เป็นคำขู่ (วะอีด) นั้นกล่าวถึงสาเหตุไว้ แต่ผลที่สาเหตุนั้นจำเป็นต้องก่อให้เกิดอาจไม่เกิดขึ้น เนื่องจากมีอุปสรรคที่มาขจัดสิ่งนั้น ไม่ว่าจะด้วยการเตาบะฮ์ที่ถูกตอบรับ หรือด้วยความดีที่ลบล้าง (ความผิด) หรือด้วยเคราะห์กรรมที่เป็นการลบล้างบาป หรือด้วยการช่วยเหลือ (ชะฟาอะฮ์) ของผู้ให้ความช่วยเหลือ

⁽¹⁾ มัจมูอ์ อัล-ฟะตาวา (24/374) ⁽²⁾ บันทึกโดยอัล-บุคอรีย์ กิตาบ อัล-มะฆอซีย์ บาบ เฆาะซวะฮ์มุอ์ตะฮ์ ⁽³⁾ สุนัน อัต-ติรมิซีย์ กิตาบ อัล-ญะนาอิซ บาบ มาญาอะ ฟี กะรอฮิยะฮ์ อัล-บุกาอ์ อะลัล-มัยยิต (3/326) หะดีษหมายเลข (1003) ⁽⁴⁾ ตัลคีศ อัล-หะบีร ของอิบนุหะญัร 2/140 หะดีษหมายเลข (806)

…ที่ได้รับการตอบรับ หรือไม่ก็ด้วยความโปรดปรานของอัลลอฮ์ ความเมตตา และการอภัยโทษของพระองค์ และในตอนท้ายท่านได้อธิบายว่า การลงโทษที่ประสบแก่ผู้ตายที่เป็นผู้ศรัทธาในหลุมศพของเขาเนื่องจากการคร่ำครวญที่มีต่อเขานั้น อัลลอฮ์จะทรงใช้มันลบล้างความผิดบาปของเขา⁽¹⁾

เรื่องที่ห้า

สิ่งที่ช่วยให้รอดพ้นจากการทดสอบในหลุมศพและการลงโทษในหลุมศพ

สิ่งที่ช่วยให้คนเรารอดพ้นจากการลงโทษในหลุมศพ คือการที่เขาเตรียมพร้อมสำหรับความตาย และขะมักเขม้นเพื่อมัน จนเมื่อความตายมาถึงเขาอย่างกะทันหัน เขาก็จะไม่ต้องกัดนิ้วด้วยความเสียใจ ส่วนหนึ่งของการเตรียมพร้อมสำหรับความตาย ได้แก่ การรีบเร่งเตาบะฮ์ การชดใช้สิทธิต่าง ๆ (ที่ค้างต่อผู้อื่น) และการทำความดีให้มาก ๆ เพราะแท้จริงแล้ว อีมาน การละหมาด การถือศีลอด การจ่ายซะกาต การทำหัจญ์ การญิฮาด การทำดีต่อบิดามารดา การเชื่อมสัมพันธ์เครือญาติ การรำลึกถึงอัลลอฮ์ผู้ทรงเกรียงไกรและสูงส่ง และการงานที่ดีอื่น ๆ นั้น จะปกป้องบ่าวผู้ศรัทธา และด้วยสิ่งเหล่านี้ อัลลอฮ์จะทรงประทานทางออกให้แก่เขาจากทุกความคับแค้น และทางพ้นจากทุกความทุกข์กังวล

إن الميت ليسمع خفق نعالهم حين يولون عنه، فإن كان مؤمنا كانت الصلاة عند رأسه ، وكان الصيام عن يمينه ، وكانت الزكاة عن يساره ، وكان فعل الخيرات من الصدق والصلة والمعروف والإحسان إلى الناس عند رجليه ، فيؤتى من عند رأسه ، فتقول الصلاة : ما قبلي مدخل ، ثم يؤتى عن يمينه ، فيقول الصيام : ما قبلي مدخل ، ثم يؤتى عن يساره ، فتقول الزكاة : ما قبلي مدخل ، ثم يؤتى من قبل رجليه، فيقول فعل الخيرات من الصدقة والصلة والمعروف والإحسان إلى

ท่านเราะซูล ﷺ ได้บอกเราว่า การงานที่ดีจะคอยเฝ้าคุ้มครองมนุษย์ในหลุมศพของเขา อิบนุตัยมียะฮ์กล่าวว่า "ในหะดีษที่เป็นที่รู้จักกันดี คือหะดีษของมุหัมมัด บิน อัมรฺ จากอบูสะละมะฮ์ จากอบูฮุร็อยเราะฮ์ (ร.ฎ.) จากท่านนบี ﷺ ซึ่งอบูหาติมได้รายงานไว้ในเศาะฮีหฺของท่าน และบรรดาอิมามได้รายงานไว้ ท่านกล่าวว่า «แท้จริงผู้ตายนั้นได้ยินเสียงรองเท้าของพวกเขาขณะที่พวกเขาหันหลังกลับไปจากเขา หากเขาเป็นผู้ศรัทธา การละหมาดจะอยู่ทางศีรษะของเขา การถือศีลอดจะอยู่ทางขวาของเขา ซะกาตจะอยู่ทางซ้ายของเขา และการทำความดีต่าง ๆ อันได้แก่ การบริจาคทาน การเชื่อมสัมพันธ์ การทำสิ่งที่ดีงาม และการทำดีต่อผู้คน จะอยู่ทางเท้าของเขา แล้วเขาจะถูกเข้ามาหาจากทางศีรษะ การละหมาดจะกล่าวว่า: ทางด้านฉันไม่มีทางเข้า จากนั้นเขาจะถูกเข้ามาหาจากทางขวา การถือศีลอดจะกล่าวว่า: ทางด้านฉันไม่มีทางเข้า จากนั้นเขาจะถูกเข้ามาหาจากทางซ้าย ซะกาตจะกล่าวว่า: ทางด้านฉันไม่มีทางเข้า จากนั้นเขาจะถูกเข้ามาหาจากทางเท้า การทำความดีต่าง ๆ อันได้แก่ การบริจาคทาน การเชื่อมสัมพันธ์ การทำสิ่งที่ดีงาม และการทำดีต่อ…

⁽¹⁾ มัจญ์มูอุลฟะตาวา (4/375)

الناس : ما قبلي مدخل ، فيقال له : اجلس ، فيجلس ، قد مثلت له الشمس وقد دنت للغروب ، فيقال له : ماهذا الرجل الذي كان فيكم ، ما تقول فيه ؟ فيقول : دعوني ، حتى أصلي ، فيقولون : إنك ستفعل ، أخبرناعما نسألك عنه ، فقال : عمَّ تسألوني ؟ فيقولون : ما تقول في هذا الرجل الذي كان فيكم ، ما تشهد به ؟ فيقول : أشهد أنه رسول الله ، وأنّه جاء بالحق من عند الله ، فيقال على ذلك حييت، وعلى ذلك مت، وعلى ذلك تبعث إن شاء الله تعالى، ثم يفتح له باب من أبواب الجنّة ، فيقال له : ذلك مقعدك منها ، وما أعدَّ الله لك فيها ، فيزداد غبطة وسرورا ، ثمَّ يفتح له باب من أبواب النار ، فيقال : ذلك مقعدك منها ، وما أعدَّ الله لك فيها ، [ لو عصيت الله ] ، فيزداد غبطة وسرورا ؛ ثم يفسح له في قبره سبعون ذراعا ، وينور له فيه ، ويعاد جسده كما بدىء ، وتجعل نسمته في نسم الطيب ، وهي طير تعلق في شجر الجنة

…ผู้คน: “ไม่มีทางเข้าจากด้านของฉัน” แล้วจะมีเสียงกล่าวแก่เขาว่า “จงลุกขึ้นนั่ง” เขาก็ลุกขึ้นนั่ง โดยดวงอาทิตย์ถูกทำให้ปรากฏแก่เขาในสภาพที่ใกล้จะตกดินแล้ว แล้วจะมีเสียงกล่าวแก่เขาว่า “ชายผู้นี้ที่เคยอยู่ในหมู่พวกท่านนั้นเป็นใคร ท่านจะกล่าวอย่างไรเกี่ยวกับเขา?” เขาจะกล่าวว่า “ปล่อยฉันก่อน จนกว่าฉันจะได้ละหมาด” พวกเขาจะกล่าวว่า “ท่านจะได้ทำแน่นอน แต่จงบอกพวกเราถึงสิ่งที่พวกเราถามท่านเสียก่อน” เขากล่าวว่า “พวกท่านถามฉันเรื่องอะไร?” พวกเขากล่าวว่า “ท่านจะกล่าวอย่างไรเกี่ยวกับชายผู้นี้ที่เคยอยู่ในหมู่พวกท่าน และท่านจะยืนยันอะไรเกี่ยวกับเขา?” เขากล่าวว่า “ฉันขอยืนยันว่า เขาคือเราะซูลของอัลลอฮ์ และเขาได้นำสัจธรรมมาจากอัลลอฮ์” แล้วจะมีเสียงกล่าวแก่เขาว่า “บนสิ่งนั้นแหละที่ท่านได้มีชีวิตอยู่ บนสิ่งนั้นท่านได้ตาย และบนสิ่งนั้นท่านจะถูกฟื้นคืนชีพ อินชาอัลลอฮ์ ตะอาลา” จากนั้นประตูบานหนึ่งจากบรรดาประตูสวรรค์จะถูกเปิดให้แก่เขา แล้วจะมีเสียงกล่าวแก่เขาว่า “นั่นคือที่พำนักของท่านในสวรรค์ และนั่นคือสิ่งที่อัลลอฮ์ได้ทรงเตรียมไว้ให้แก่ท่านในนั้น” เขาจึงยิ่งปีติยินดีและเบิกบานใจมากขึ้น จากนั้นประตูบานหนึ่งจากบรรดาประตูนรกจะถูกเปิดให้แก่เขา แล้วจะมีเสียงกล่าวว่า “นั่นคือที่พำนักของท่านในนรก และนั่นคือสิ่งที่อัลลอฮ์ได้ทรงเตรียมไว้ให้แก่ท่านในนั้น [หากท่านได้ฝ่าฝืนอัลลอฮ์]” เขาจึงยิ่งปีติยินดีและเบิกบานใจมากขึ้น จากนั้นหลุมศพของเขาจะถูกขยายให้กว้างเจ็ดสิบศอก และจะถูกทำให้สว่างไสวแก่เขา ร่างกายของเขาจะถูกทำให้กลับคืนสู่สภาพดังที่ถูกสร้างขึ้นในตอนแรก และวิญญาณของเขาจะถูกนำไปอยู่ในหมู่วิญญาณที่ดีงาม ซึ่งคือนกที่เกาะ (กินผลไม้) อยู่บนต้นไม้แห่งสวรรค์»

وهو طير يعلق في شجر الجنّة

يُثَبِّتُ ٱللَّهُ ٱلَّذِينَ ءَامَنُوا۟ بِٱلْقَوْلِ ٱلثَّابِتِ فِى ٱلْحَيَوٰةِ ٱلدُّنْيَا وَفِى ٱلْـَٔاخِرَةِ

ثم يعاد الجسد إلى ما بدىء منه

และในอีกสำนวนหนึ่งระบุว่า «และมันคือนกที่เกาะ (กินผลไม้) อยู่บนต้นไม้แห่งสวรรค์» อบูฮุร็อยเราะฮ์ (ร.ฎ.) กล่าวว่า: «อัลลอฮ์ทรงทำให้บรรดาผู้ศรัทธามั่นคงด้วยถ้อยคำอันมั่นคง ทั้งในชีวิตแห่งโลกนี้และในอาคิเราะฮ์»⁽¹⁾ และในอีกสำนวนหนึ่งระบุว่า «จากนั้นร่างกายจะถูกทำให้กลับคืนสู่สภาพที่มันถูกสร้างขึ้นมาในตอนแรก»

การขอความคุ้มครองต่ออัลลอฮ์ให้พ้นจากฟิตนะฮ์ของหลุมศพและการลงโทษในหลุมศพ

เนื่องจากฟิตนะฮ์ของหลุมศพและการลงโทษในหลุมศพเป็นความน่าสะพรึงกลัวอันใหญ่หลวงและความยากลำบากอันสาหัส ท่านเราะซูล ﷺ จึงขอความคุ้มครองจากสิ่งดังกล่าวทั้งในละหมาดของท่านและนอกละหมาด และท่านได้สั่งให้บรรดาศอฮาบะฮ์ของท่านปฏิบัติเช่นนั้นด้วย

⁽¹⁾ ซูเราะฮ์อิบรอฮีม 14:27

أعاذك الله من عذاب القبر

نعم ، عذاب القبر

عذاب القبر حق

ในหะดีษของท่านหญิงอาอิชะฮ์ (ร.ฎ.) ซึ่งนางได้กล่าวถึงเรื่องของหญิงชาวยิวคนหนึ่งที่พูดกับนางว่า "ขออัลลอฮ์ทรงคุ้มครองท่านให้พ้นจากการลงโทษในหลุมศพ" นางจึงถามท่านเราะซูล ﷺ เกี่ยวกับการลงโทษในหลุมศพ ท่านตอบว่า "ใช่ การลงโทษในหลุมศพ (มีจริง)" นางกล่าวว่า "หลังจากนั้น ฉันไม่เคยเห็นท่านเราะซูลุลลอฮ์ ﷺ ละหมาดครั้งใดเลย เว้นแต่ท่านจะขอความคุ้มครองให้พ้นจากการลงโทษในหลุมศพ" ในสายรายงานของฆุนดัรมีถ้อยคำเพิ่มเติมว่า «การลงโทษในหลุมศพนั้นเป็นความจริง»⁽¹⁾

اللهمَّ إني أعوذ بك من العجز والكسل ، والجبن والبخل والهرم ، وأعوذ بك من عذاب القبر ، وأعوذ بك من فتنة المحيا والممات

มีรายงานจากท่านอะนัส (ร.ฎ.) ว่า ท่านเราะซูล ﷺ เคยขอดุอาอ์ว่า «โอ้อัลลอฮ์ ข้าพระองค์ขอความคุ้มครองต่อพระองค์ให้พ้นจากความอ่อนแอและความเกียจคร้าน ความขลาดกลัว ความตระหนี่ และความชราภาพ ข้าพระองค์ขอความคุ้มครองต่อพระองค์ให้พ้นจากการลงโทษในหลุมศพ และข้าพระองค์ขอความคุ้มครองต่อพระองค์ให้พ้นจากฟิตนะฮ์ (การทดสอบ) ในยามมีชีวิตและในยามตาย»⁽²⁾

اللهم إني أعوذ بك من الكسل والهرم والمأثم والمغرم ، ومن فتنة القبر ، وعذاب القبر . .

มีรายงานจากท่านหญิงอาอิชะฮ์ (ร.ฎ.) ว่า ท่านเราะซูล ﷺ เคยกล่าวว่า «โอ้อัลลอฮ์ ข้าพระองค์ขอความคุ้มครองต่อพระองค์ให้พ้นจากความเกียจคร้าน ความชราภาพ บาป และหนี้สิน ให้พ้นจากฟิตนะฮ์ในหลุมศพ และการลงโทษในหลุมศพ…»⁽³⁾

تعوذوا بالله من عذاب القبر

نعوذ بالله من عذاب القبر

ท่านเราะซูล ﷺ เคยกล่าวแก่บรรดาศอฮาบะฮ์ของท่านว่า «พวกท่านจงขอความคุ้มครองต่ออัลลอฮ์ให้พ้นจากการลงโทษในหลุมศพ» แล้วพวกเขาก็กล่าวว่า «พวกเราขอความคุ้มครองต่ออัลลอฮ์ให้พ้นจากการลงโทษในหลุมศพ»⁽⁴⁾

استجيروا بالله من عذاب القبر ، فإن عذاب القبر حق

استعيذوا بالله من عذاب القبر ، استعيذوا بالله من جهنم ، استعيذوا بالله من فتنة المسيح الدجال ، استعيذوا بالله من فتنة المحيا والممات

ท่านยังเคยกล่าวแก่พวกเขาว่า «พวกท่านจงขอการปกป้องจากอัลลอฮ์ให้พ้นจากการลงโทษในหลุมศพ เพราะแท้จริงการลงโทษในหลุมศพนั้นเป็นความจริง»⁽⁵⁾ และท่านเคยใช้ให้พวกเขาขอความคุ้มครองจากสี่ประการ โดยกล่าวว่า «พวกท่านจงขอความคุ้มครองต่ออัลลอฮ์ให้พ้นจากการลงโทษในหลุมศพ จงขอความคุ้มครองต่ออัลลอฮ์ให้พ้นจากนรกญะฮันนัม จงขอความคุ้มครองต่ออัลลอฮ์ให้พ้นจากฟิตนะฮ์ของอัล-มะสีหฺ อัด-ดัจญาล และจงขอความคุ้มครองต่ออัลลอฮ์ให้พ้นจากฟิตนะฮ์ในยามมีชีวิตและในยามตาย»⁽⁶⁾

⁽¹⁾ บันทึกโดยอัล-บุคอรีย์ในกิตาบอัล-ญะนาอิซ (สำนวนข้างต้นเป็นของท่าน) บาบอะซาบิลเกาะบริ (หมวดการลงโทษในหลุมศพ) ฟัตหุลบารีย์: (3/232) และบันทึกโดยมุสลิม กิตาบอัล-มะสาญิด บาบอิสติหฺบาบิตตะเอาวุซิ มิน อะซาบิลเกาะบริ (หมวดส่งเสริมให้ขอความคุ้มครองให้พ้นจากการลงโทษในหลุมศพ): (1/410)

⁽²⁾ อัช-ชัยค์นาศิร (อัล-อัลบานีย์) กล่าวไว้ในเศาะฮีหุลญามิอ์ (1/406) ว่า บันทึกโดยอะห์มัด อัล-บุคอรีย์ และมุสลิม

⁽³⁾ ในเศาะฮีหุลญามิอ์ (1/407) ระบุว่าบันทึกโดยอัล-บุคอรีย์ มุสลิม อัต-ติรมิซีย์ อัน-นะสาอีย์ และอิบนุมาญะฮ์

⁽⁴⁾ บันทึกโดยมุสลิม กิตาบอัล-ญันนะฮ์ บาบอัรฎิ มักอะดิลมัยยิต มินัลญันนะฮ์ เอาวินนาร อะลัยฮ์ (หมวดการแสดงที่พำนักของผู้ตายในสวรรค์หรือนรกแก่เขา): (4/2199)

⁽⁵⁾ บันทึกโดยอัฏ-เฏาะบะรอนีย์ด้วยสายรายงานที่เศาะฮีหฺ ดู เศาะฮีหุลญามิอ์: (1/317)

⁽⁶⁾ ในเศาะฮีหุลญามิอ์ (1/320) ระบุว่าบันทึกโดยอัต-ติรมิซีย์และอัน-นะสาอีย์

إذا تشهد أحدكم فليستعذ بالله من أربع . يقول : اللهمَّ إني أعوذ بك من عذاب جهنّم ، ومن عذاب القبر ، ومن فتنة المحيا والممات ، ومن شرّ فتنة المسيح الدجال

และท่านนบี ﷺ เคยใช้ให้พวกเขาขอความคุ้มครองจากการลงโทษในหลุมศพในการละหมาดหลังจากการอ่านตะชะฮ์ฮุด มีรายงานจากท่านอบูฮุร็อยเราะฮ์ (ร.ฎ.) ว่า ท่านเราะซูลุลลอฮ์ ﷺ กล่าวว่า «เมื่อคนใดในหมู่พวกท่านอ่านตะชะฮ์ฮุด ก็จงขอความคุ้มครองต่ออัลลอฮ์ให้พ้นจากสี่ประการ โดยกล่าวว่า: โอ้อัลลอฮ์ ข้าพระองค์ขอความคุ้มครองต่อพระองค์ให้พ้นจากการลงโทษของนรกญะฮันนัม จากการลงโทษในหลุมศพ จากฟิตนะฮ์ (การทดสอบ) ของการมีชีวิตและการตาย และจากความชั่วร้ายของฟิตนะฮ์อัลมะสีหฺอัดดัจญาล»⁽¹⁾

اللهمَّ إنا نعوذ بك من عذاب جهنّم ، وأعوذ بك من عذاب القبر ، وأعوذ بك من فتنة المسيح الدجال ، وأعوذ بك من فتنة المحيا والممات

และมีรายงานจากท่านอิบนุอับบาส (ร.ฎ.) ว่า ท่านเราะซูล ﷺ เคยสอนดุอาอ์บทนี้แก่พวกเขาเหมือนกับที่ท่านสอนซูเราะฮ์หนึ่งจากอัลกุรอานแก่พวกเขา คือ «โอ้อัลลอฮ์ พวกเราขอความคุ้มครองต่อพระองค์ให้พ้นจากการลงโทษของนรกญะฮันนัม และข้าพระองค์ขอความคุ้มครองต่อพระองค์ให้พ้นจากการลงโทษในหลุมศพ และข้าพระองค์ขอความคุ้มครองต่อพระองค์ให้พ้นจากฟิตนะฮ์อัลมะสีหฺอัดดัจญาล และข้าพระองค์ขอความคุ้มครองต่อพระองค์ให้พ้นจากฟิตนะฮ์ของการมีชีวิตและการตาย»⁽²⁾

หัวข้อย่อยที่หก

ผู้ที่ได้รับการคุ้มครองจากฟิตนะฮ์ในหลุมศพและการลงโทษในหลุมศพ

ผู้ศรัทธาบางส่วนที่ได้ประกอบการงานอันยิ่งใหญ่ หรือได้ประสบกับเคราะห์กรรมอันหนักหนา จะปลอดภัยจากฟิตนะฮ์ในหลุมศพและการลงโทษในหลุมศพ ในจำนวนบุคคลเหล่านั้น ได้แก่

للشهيد عند الله ست خصال : يغفر له في أول دفعه ، ويرى مقعده في الجنّة ، ويجار من عذاب القبر ، ويأمن من الفزع الأكبر ، ويوضع على رأسه تاج الوقار ؛ الياقوتة منها خير من الدنيا وما فيها ، ويزوج ثنتين وسبعين زوجة من الحور العين ، ويشفع في سبعين من أقربائه

1. ผู้ตายชะฮีด: ท่านอัลมิกดาม บิน มะอ์ดีกะริบ (ร.ฎ.) ได้รายงานว่า ท่านเราะซูลุลลอฮ์ ﷺ กล่าวว่า «ผู้ตายชะฮีดจะได้รับหกประการ ณ อัลลอฮ์ คือ เขาจะได้รับการอภัยโทษตั้งแต่เลือดหยดแรกที่หลั่งออกมา เขาจะได้เห็นที่พำนักของเขาในสวรรค์ เขาจะได้รับการคุ้มครองจากการลงโทษในหลุมศพ เขาจะปลอดภัยจากความหวาดผวาอันใหญ่หลวง (ในวันกิยามะฮ์) บนศีรษะของเขาจะถูกสวมมงกุฎแห่งเกียรติ ซึ่งทับทิมเม็ดหนึ่งของมันดียิ่งกว่าโลกนี้และสิ่งที่อยู่ในนั้น เขาจะได้แต่งงานกับภรรยาเจ็ดสิบสองคนจากหมู่ฮูรุลอีน และเขาจะได้ให้การชะฟาอะฮ์ (ช่วยเหลือ) แก่ญาติพี่น้องของเขาเจ็ดสิบคน» บันทึกโดยอัตติรมิซีย์และอิบนุมาญะฮ์⁽³⁾

⁽¹⁾ บันทึกโดยมุสลิมในเศาะฮีหฺของท่าน กิตาบุลมะซาญิด บาบมาโยะสตะอาซุมินฮุฟิศเศาะลาฮ์ (1/412) หะดีษหมายเลข 588 ⁽²⁾ บันทึกโดยมุสลิม กิตาบุลมะซาญิด บาบมาโยะสตะอาซุบิฮีฟิศเศาะลาฮ์ (1/412) หะดีษหมายเลข 590 ⁽³⁾ มิชกาตุลมะศอบีหฺ (2/358) และสายรายงานของหะดีษนี้เศาะฮีหฺ ตามที่ผู้ตรวจสอบหนังสืออัลมิชกาฮ์ คือ ชัยค์นาศิรุดดีน อัลอัลบานีย์ ได้กล่าวไว้

يا رسول الله ! ما بال المؤمنين يفتنون في قبورهم إلا الشهيد ؟ قال كفى ببارقة السيوف على رأسه فتنة

และอันนะสาอีย์ได้รายงานไว้ในหนังสือสุนันของท่าน จากเราะชิด บิน สะอัด จากชายคนหนึ่งในหมู่ศอฮาบะฮ์ของท่านเราะซูลุลลอฮ์ ﷺ ว่า มีชายคนหนึ่งกล่าวว่า "โอ้ท่านเราะซูลุลลอฮ์! เหตุใดบรรดาผู้ศรัทธาจึงถูกทดสอบ (ฟิตนะฮ์) ในหลุมศพของพวกเขา ยกเว้นผู้ที่ตายชะฮีด?" ท่านตอบว่า «เพียงแค่ประกายของดาบที่วาววับอยู่เหนือศีรษะของเขา ก็เพียงพอแล้วที่จะเป็นการทดสอบ»⁽¹⁾

كل ميت يختم على عمله إلا الذي مات مرابطا في سبيل الله ؟ فإنّه ينمي له عمله يوم القيامة ، ويأمن فتنة القبر

1. ผู้ที่เสียชีวิตขณะเฝ้าประจำการ (มุรอบิฏ)⁽²⁾ ในหนทางของอัลลอฮ์ ดังที่ฟะฎอละฮ์ บิน อุบัยด์ (ร.ฎ.) ได้รายงานจากท่านเราะซูลุลลอฮ์ ﷺ ว่า ท่านกล่าวว่า «ผู้ตายทุกคนจะถูกปิดผนึกการงานของเขา ยกเว้นผู้ที่เสียชีวิตขณะเฝ้าประจำการในหนทางของอัลลอฮ์ เพราะการงานของเขาจะถูกเพิ่มพูนให้แก่เขาจนถึงวันกิยามะฮ์ และเขาจะปลอดภัยจากการทดสอบในหลุมศพ» รายงานโดยอัตติรมิซีย์และอบูดาวูด⁽³⁾

ما من مسلم يموت يوم الجمعة إلا وقاه الله فتنة القبر

1. ผู้ที่เสียชีวิตในวันศุกร์ ดังมีในหะดีษจากอับดุลลอฮ์ บิน อัมร์ (ร.ฎ.) จากท่านนบี ﷺ ว่า ท่านกล่าวว่า «ไม่มีมุสลิมคนใดที่เสียชีวิตในวันศุกร์ เว้นแต่อัลลอฮ์จะทรงปกป้องเขาให้พ้นจากการทดสอบในหลุมศพ» รายงานโดยอะห์มัดและอัตติรมิซีย์ และหะดีษนี้เศาะฮีหฺหรือหะซันเมื่อพิจารณาจากสายรายงานทั้งหมดรวมกัน⁽⁴⁾

كنت جالسا وسليمان بن صرد وخالد بن عرفطه ، فذكروا أن رجلا توفي ؛ مات ببطنه ، فإذا هما يشتهيان أن يكونا شهدا جنازته ، فقال أحدهما للآخر : ألم يقل رسول الله ﷺ : من يقتله بطنه فلن يعذب في قبره

1. ผู้ที่เสียชีวิตด้วยโรคในช่องท้อง ซึ่งมีปรากฏยืนยันในหะดีษที่อับดุลลอฮ์ บิน ยะซาร รายงานไว้ ว่า «ฉันนั่งอยู่กับสุลัยมาน บิน ศุร็อด (ร.ฎ.) และคอลิด บิน อุรฟุเฏาะฮ์ (ร.ฎ.) แล้วพวกเขาก็กล่าวถึงชายคนหนึ่งที่เสียชีวิตด้วยโรคในช่องท้อง ปรากฏว่าทั้งสองปรารถนาว่าตนได้ไปร่วมละหมาดญะนาซะฮ์ของเขา คนหนึ่งจึงกล่าวกับอีกคนหนึ่งว่า ท่านเราะซูลุลลอฮ์ ﷺ มิได้กล่าวไว้หรอกหรือว่า "ผู้ใดที่ท้องของเขาเป็นเหตุให้เขาเสียชีวิต เขาจะไม่ถูกลงโทษในหลุมศพของเขา"?» อีกคนหนึ่งตอบว่า "แน่นอน" และในอีกรายงานหนึ่งว่า "ท่านพูดถูกแล้ว"⁽⁵⁾

⁽¹⁾ สายรายงานของหะดีษนี้เศาะฮีหฺ ดู อะหฺกามุลญะนาอิซ ของเชคนาศิรุดดีน อัลอัลบานีย์ (36) และเศาะฮีหุลญามิอ์ (4/164)

⁽²⁾ อัร-ริบาฏ คือ การเฝ้าประจำอยู่ในหนทางของอัลลอฮ์ มีที่มาจากคำว่า "ร็อบฏุลค็อยล์" (การผูกม้าไว้เตรียมพร้อม) ต่อมาผู้ที่เฝ้าประจำอยู่ ณ ด่านชายแดนใดๆ ของบรรดามุสลิมก็ถูกเรียกว่า "มุรอบิฏ" ไม่ว่าจะเป็นทหารม้าหรือทหารราบก็ตาม และคำนี้มีรากศัพท์มาจากคำว่า อัร-ริบาฏ

⁽³⁾ มิชกาตุลมะศอบีห์ (2/355) และสายรายงานของหะดีษนี้เศาะฮีหฺ ตามที่ผู้ตรวจสอบหนังสืออัลมิชกาตได้กล่าวไว้

⁽⁴⁾ รายงานโดยอะห์มัดและอัตติรมิซีย์ และหะดีษนี้เศาะฮีหฺหรือหะซันเมื่อพิจารณาจากสายรายงานทั้งหมดรวมกัน อะหฺกามุลญะนาอิซ (35)

⁽⁵⁾ เชคนาศิร (อัลอัลบานีย์) กล่าวไว้ในอะหฺกามุลญะนาอิซว่า: บันทึกโดยอันนะสาอีย์ อัตติรมิซีย์ (และท่านได้ระบุว่าหะซัน) อิบนุหิบบานในเศาะฮีหฺของท่าน อัฏเฏาะยาลิซีย์ และอะห์มัด และสายรายงานของหะดีษนี้เศาะฮีหฺ (อะหฺกามุลญะนาอิซ หน้า 38)

บทที่ห้า

ข้อเตือนใจจากความตาย

ประเด็นที่หนึ่ง

ความตายคือผู้ตักเตือนที่ยิ่งใหญ่ที่สุด

เราได้นำเสนอตัวบทส่วนหนึ่งที่กล่าวถึงความตายและความทุกข์ทรมานยามใกล้ตาย รวมถึงกุบูร (หลุมศพ) และความน่าสะพรึงกลัวของมันแก่ท่านแล้ว ผู้มีปัญญาคือผู้ที่รู้จักนำมาเป็นบทเรียน เพราะความตายคือผู้ตักเตือนที่ยิ่งใหญ่ที่สุด มีผู้ถามนักสมถะ (ซาฮิด) ท่านหนึ่งว่า "ข้อเตือนใจใดที่ลึกซึ้งที่สุด?" ท่านตอบว่า "การมองดูผู้ที่ตายไปแล้ว"⁽¹⁾ อัล-กุรฏุบีย์ได้พรรณนาถึงความตายไว้อย่างงดงาม โดยกล่าวว่า «พึงรู้เถิดว่า ความตายนั้นคือเหตุการณ์ที่น่าสะพรึงกลัวที่สุด เป็นเรื่องที่น่าหวาดหวั่นที่สุด และเป็นถ้วยที่รสชาติของมันน่ารังเกียจและขมขื่นที่สุด มันคือสิ่งที่ทำลายความสุขสำราญได้มากที่สุด ตัดขาดความสุขสบายได้มากที่สุด และนำมาซึ่งสิ่งที่น่ารังเกียจมากที่สุด แท้จริงสิ่งที่ตัดข้อต่อของท่าน แยกอวัยวะของท่านออกจากกัน และทำลายเสาหลักของร่างกายท่าน ย่อมเป็นเรื่องที่น่าสะพรึงกลัวและเป็นเหตุการณ์อันใหญ่หลวงอย่างแท้จริง และวันแห่งความตายนั้นก็คือวันอันยิ่งใหญ่อย่างแท้จริง»⁽²⁾

ประเด็นที่สอง

การใคร่ครวญถึงความตาย

كَيْفَ تَكْفُرُونَ بِٱللَّهِ وَكُنتُمْ أَمْوَٰتًا فَأَحْيَـٰكُمْ ۖ ثُمَّ يُمِيتُكُمْ ثُمَّ يُحْيِيكُمْ ثُمَّ إِلَيْهِ تُرْجَعُونَ ﴿٢٨﴾

เช่นเดียวกับที่ชีวิตเป็นสัญญาณหนึ่งจากบรรดาสัญญาณของอัลลอฮ์ ความตายก็เป็นอีกสัญญาณหนึ่งที่ตรงข้ามกับชีวิต ทว่ามันก็น่าอัศจรรย์ไม่น้อยไปกว่าชีวิตเลย «พวกเจ้าจะปฏิเสธศรัทธาต่ออัลลอฮ์ได้อย่างไรเล่า ในเมื่อพวกเจ้าเคยเป็นผู้ที่ไร้ชีวิต แล้วพระองค์ได้ทรงให้พวกเจ้ามีชีวิต แล้วพระองค์จะทรงให้พวกเจ้าตาย แล้วจะทรงให้พวกเจ้ามีชีวิตขึ้นมาอีก แล้วยังพระองค์นั้นพวกเจ้าจะถูกนำกลับไป» (ซูเราะฮ์อัล-บะเกาะเราะฮ์ 2:28)⁽³⁾

⁽¹⁾ อัต-ตัซกิเราะฮ์ ของอัล-กุรฏุบีย์ หน้า 99 ⁽²⁾ อัต-ตัซกิเราะฮ์ ของอัล-กุรฏุบีย์ หน้า 24 ⁽³⁾ ซูเราะฮ์อัล-บะเกาะเราะฮ์ อายะฮ์ที่ 28

การใคร่ครวญในอายะฮ์นี้ คือการใคร่ครวญถึงสิ่งหนึ่งในบรรดาสิ่งที่อัลลอฮ์ทรงสร้างและความมหัศจรรย์ของมัน ซึ่งบ่งชี้ถึงความยิ่งใหญ่แห่งเดชานุภาพของอัลลอฮ์และความน่าอัศจรรย์แห่งกิจการของพระองค์ มีรายงานว่า ชาวอาหรับชนบทคนหนึ่งกำลังเดินทางอยู่บนหลังอูฐของเขา แล้วอูฐตัวนั้นก็ล้มลงตาย ชายผู้นั้นจึงลงจากหลังอูฐ แล้วเดินวนรอบมัน ใคร่ครวญถึงมัน และกล่าวว่า "เจ้าเป็นอะไรไป ทำไมจึงไม่ลุกขึ้น? เจ้าเป็นอะไรไป ทำไมจึงไม่ลุกขึ้นเดิน?

นี่คืออวัยวะของเจ้าที่ยังครบถ้วน และแขนขาของเจ้าที่ยังสมบูรณ์ เจ้าเป็นอะไรไป? อะไรเล่าที่เคยแบกเจ้าไว้? อะไรเล่าที่เคยทำให้เจ้าเคลื่อนไหว? อะไรเล่าที่ทำให้เจ้าล้มลง? อะไรเล่าที่ขัดขวางเจ้าไว้จากการเคลื่อนไหว?"

จากนั้นเขาก็จากไป พลางใคร่ครวญถึงเรื่องราวของมัน และพิศวงต่อกิจการของมัน⁽¹⁾

และมีบทกวีที่ถูกขับขานถึงนักรบผู้กล้าคนหนึ่งซึ่งเสียชีวิตลงบนที่นอนของตนโดยมิได้ตายในสนามรบ⁽²⁾ ว่า:

สัญญาณจากความตายได้มาถึงเขา เขาจึงล้มลงคว่ำหน้า ฟุบลงบนมือทั้งสองและปาก เขาทิ้งเสื้อเกราะอันแน่นหนาและหอกของเขา แล้วนอนเหยียดยาวราวกับอูฐพ่อพันธุ์ตัวมหึมา เขาไม่ตอบรับผู้ร้องเรียกใด ๆ หากผู้นั้นเรียกเขา ตลอดกาล และไม่อาจหวังพึ่งเขาได้อีกในภัยร้ายแรงใด ๆ ความกล้าหาญของเขามลายไป ความเด็ดเดี่ยวของเขาก็สูญสิ้น เมื่อเขาเห็นเชือกแห่งความตายถูกเหวี่ยงมาหา น่าเวทนายิ่งนักสำหรับอัศวินผู้นี้ เขาเป็นอะไรไป? ความกล้าของเขาหมดสิ้นไป ทั้งที่เขายังมิได้รับบาดแผลใด ๆ นี่คือมือทั้งสองของเขา และนี่คืออวัยวะของเขา ไม่มีอวัยวะใดของเขาที่บิ่นหรือบุบสลายเลย ช่างห่างไกลนัก! เชือกแห่งความพินาศหาได้ต้องการดาบมัชเราะฟีย์ หรือปลายหอกอันคมกริบไม่ แต่ – พวกท่านเอ๋ย – มันคือพระบัญชาและพระประสงค์ของพระผู้เป็นเจ้า และอัลลอฮ์ทรงกำหนดด้วยการกำหนดอันรัดกุมยิ่ง

⁽¹⁾ อัต-ตัซกิเราะฮ์ ของอัล-กุรฏุบีย์ หน้า 4 ⁽²⁾ อัต-ตัซกิเราะฮ์ ของอัล-กุรฏุบีย์ หน้า 5

หัวข้อย่อยที่สาม

ตัวอย่างคำตักเตือนของบรรดาผู้ให้คำตักเตือน

إِنَّكَ مَيِّتٌ وَإِنَّهُم مَّيِّتُونَ ﴿٣٠﴾

« أتاني جبريل ، فقال : يا محمد ، عش ما شئت ، فإنك ميت ، وأحبب من شئت فإنك مفارقه ، واعمل ما شئت فإنك مجزي به ، واعلم أن شرف المؤمن قيامه بالليل ، وعزه استغناؤه عن الناس »

อัลลอฮ์ทรงตักเตือนเราะซูลของพระองค์ด้วยความตาย โดยตรัสว่า «แท้จริงเจ้าจะต้องตาย และแท้จริงพวกเขาก็จะต้องตาย» (ซูเราะฮ์อัซ-ซุมัร 39:30)⁽¹⁾ และในหะดีษที่อัฏ-เฏาะบะรอนีย์รายงานไว้ในอัล-เอาสัฏ อบูนุอัยม์รายงานไว้ในอัล-หิลยะฮ์ อัล-หากิมรายงานไว้ในอัล-มุสตัดร็อก และคนอื่น ๆ จากท่านอะลี (ร.ฎ.) ว่า ท่านเราะซูลุลลอฮ์ ﷺ กล่าวว่า «ญิบรีลมาหาฉันแล้วกล่าวว่า โอ้มุหัมมัด จงมีชีวิตอยู่ตามที่ท่านประสงค์เถิด เพราะท่านจะต้องตาย จงรักผู้ที่ท่านประสงค์เถิด เพราะท่านจะต้องพลัดพรากจากเขา และจงกระทำสิ่งที่ท่านประสงค์เถิด เพราะท่านจะได้รับการตอบแทนตามนั้น และพึงรู้เถิดว่า เกียรติของผู้ศรัทธาคือการลุกขึ้นละหมาดในยามค่ำคืน และศักดิ์ศรีของเขาคือการไม่พึ่งพาผู้คน»⁽²⁾

« ارتحلت الدنيا مدبرة ، وارتحلت الآخرة مقبلة ، ولكل واحدة بنون ، فكونوا من أبناء الآخرة ، ولا تكونوا من أبناء الدنيا ، فإن اليوم عمل ولا حساب ، وغدا حساب ولا عمل »

เราได้นำเสนอตัวบทจำนวนมากที่อัลลอฮ์และเราะซูลของพระองค์ทรงตักเตือนเราด้วยความตาย และนี่คือแนวทางของบรรดาคนดีมีคุณธรรม พวกเขาตักเตือนตนเองด้วยความตาย และตักเตือนผู้คนด้วยความตาย ท่านอะลี อิบนุอบีฏอลิบ (ร.ฎ.) กล่าวว่า «โลกดุนยาได้เคลื่อนจากไปโดยหันหลังให้ และโลกอาคิเราะฮ์ได้เคลื่อนเข้ามาโดยผินหน้ามา และแต่ละโลกนั้นต่างก็มีลูกหลานของมัน ดังนั้นพวกท่านจงเป็นลูกหลานของอาคิเราะฮ์ และอย่าได้เป็นลูกหลานของดุนยา เพราะแท้จริงวันนี้คือการกระทำโดยยังไม่มีการสอบสวน และพรุ่งนี้คือการสอบสวนโดยไม่มีการกระทำอีกแล้ว» อัล-บุคอรีย์รายงานไว้ในชื่อบท: บทว่าด้วยความหวังและความยาวไกลของมัน⁽³⁾

และในบรรดาคำตักเตือนของบรรดาอุละมาอ์ คือสิ่งที่มีมาในหนังสืออัต-ตัซกิเราะฮ์ของอัล-กุรฏุบีย์ว่า «จงใคร่ครวญเถิด โอ้ผู้หลงระเริง ถึงความตายและความทุรนทุรายของมัน ถึงความยากลำบากแห่งถ้วยของมันและความขมขื่นของมัน โอ้ ความตายช่างเป็นผู้ให้สัญญาที่สัตย์จริงยิ่งนัก และเป็นผู้ตัดสินที่ยุติธรรมยิ่งนัก เพียงพอแล้วที่ความตายเป็นสิ่งที่ทำให้หัวใจหวาดผวา ทำให้ดวงตาหลั่งน้ำตา ทำให้หมู่คณะแตกแยก ทำลายความสุขสำราญ และตัดขาดความใฝ่ฝันทั้งปวง

⁽¹⁾ ซูเราะฮ์อัซ-ซุมัร : 30 ⁽²⁾ สิลสิละฮ์อัล-อะหาดีษ อัศ-เศาะหีหะฮ์ (2/505) หะดีษหมายเลข (831) ⁽³⁾ มิชกาตอัล-มะศอบีห์ (2/659) หะดีษหมายเลข (5215)

โอ้ลูกหลานของอาดัมเอ๋ย เจ้าเคยใคร่ครวญถึงวันที่เจ้าต้องล้มลงสิ้นใจ และวันที่เจ้าต้องถูกย้ายออกจากที่อยู่ของเจ้าบ้างหรือไม่ ในวันนั้นเจ้าจะถูกย้ายจากความกว้างขวางไปสู่ความคับแคบ เพื่อนพ้องและสหายจะทรยศเจ้า พี่น้องและมิตรสหายจะทอดทิ้งเจ้า เจ้าจะถูกยกออกจากที่นอนและผ้าห่มของเจ้าไปสู่ภยันตราย และหลังจากที่เคยห่มผ้าห่มอันนุ่มนวล เขาจะกลบเจ้าด้วยดินและก้อนดิน โอ้ผู้สะสมทรัพย์สมบัติ และผู้ทุ่มเทสร้างอาคารบ้านเรือนเอ๋ย ขอสาบานต่ออัลลอฮ์ ทรัพย์สินของเจ้าไม่มีสิ่งใดเป็นของเจ้าเลยนอกจากผ้ากะฟั่น ซึ่งผ้านั้นก็จะผุพังและสูญสลายไป ส่วนร่างกายของเจ้าก็จะกลายเป็นดินและกลับคืนสู่ที่เดิม

แล้วทรัพย์สินที่เจ้าสะสมไว้นั้นอยู่ที่ไหนเล่า มันช่วยให้เจ้ารอดพ้นจากความน่าสะพรึงกลัวทั้งหลายได้หรือไม่ ไม่เลย เจ้ากลับทิ้งมันไว้ให้แก่ผู้ที่ไม่สรรเสริญเจ้า และเจ้าต้องแบกบาปของเจ้าไปพบผู้ที่จะไม่ให้อภัยแก่เจ้า»⁽¹⁾

อัลกุรฏุบีย์ (เราะฮิมะฮุลลอฮ์) ได้รายงานจากยะซีด อัร-เราะกอชีย์ว่า เขาเคยกล่าวกับตัวเองว่า «วิบัติแก่เจ้า โอ้ยะซีด ใครเล่าจะละหมาดแทนเจ้าหลังความตาย ใครเล่าจะถือศีลอดแทนเจ้าหลังความตาย ใครเล่าจะทำให้พระผู้อภิบาลของเจ้าทรงพอพระทัยต่อเจ้าหลังความตาย?»

แล้วเขาก็กล่าวว่า «โอ้มนุษย์ทั้งหลาย พวกท่านจะไม่ร่ำไห้และคร่ำครวญต่อตัวของพวกท่านเองตลอดชีวิตที่เหลืออยู่ดอกหรือ? ผู้ที่หลุมศพกำลังตามหาเขา หลุมศพคือบ้านของเขา ดินคือที่นอนของเขา หนอนคือเพื่อนของเขา และนอกจากนั้นเขายังต้องรอคอยความตื่นตระหนกอันยิ่งใหญ่ (ในวันกิยามะฮ์) สภาพของเขาจะเป็นเช่นไรเล่า?»⁽²⁾

อัลกุรฏุบีย์ (เราะฮิมะฮุลลอฮ์) ได้กล่าวไว้อีกแห่งหนึ่งว่า «โอ้ผู้หลงระเริงเอ๋ย จงนึกภาพตัวเจ้าเองขณะที่ความทรมานแห่งการสิ้นใจได้มาประสบกับเจ้า เสียงครวญครางและความทุกข์ทรมานได้มาเยือนเจ้า บางคนก็กล่าวว่า "คนนั้นได้สั่งเสียแล้ว และได้นับทรัพย์สินของเขาแล้ว" บางคนก็กล่าวว่า "คนนั้นลิ้นแข็งพูดไม่ได้แล้ว เขาจำเพื่อนบ้านของเขาไม่ได้ และพูดกับพี่น้องของเขาไม่ได้อีกแล้ว" ราวกับว่าฉันกำลังมองเห็นเจ้า เจ้าได้ยินคำพูดที่เขาพูดกับเจ้า แต่เจ้าไม่สามารถตอบกลับได้ โอ้ลูกหลานของอาดัม จงนึกภาพตัวเจ้าเองเมื่อเจ้าถูกยกจากที่นอนของเจ้าไปยังแผ่นกระดานอาบน้ำศพ แล้วผู้อาบน้ำศพก็อาบน้ำให้เจ้า เจ้าถูกสวมผ้ากะฟั่น ครอบครัวและเพื่อนบ้านต่างรู้สึกเปลี่ยวเหงาเมื่อขาดเจ้าไป และ[…]ร่ำไห้

⁽¹⁾ อัต-ตัซกิเราะฮ์ หน้า 9 ⁽²⁾ อัต-ตัซกิเราะฮ์ หน้า 9

เพื่อนฝูงและพี่น้องของท่าน และผู้อาบน้ำศพกล่าวว่า "ภรรยาของคนนั้นอยู่ไหน ให้นางมายกโทษให้แก่เขาเถิด และบรรดาลูกกำพร้าที่พ่อของพวกเจ้าทิ้งไว้อยู่ไหน หลังจากวันนี้พวกเจ้าจะไม่ได้เห็นเขาอีกแล้วตลอดกาล" แล้วพวกเขาก็ขับกลอนว่า

โอ้ผู้ลุ่มหลงเอ๋ย เหตุใดเจ้าจึงเอาแต่เล่น เจ้าตั้งความหวังมากมาย ทั้งที่ความตายอยู่ใกล้เจ้ายิ่งกว่า เจ้าก็รู้ว่าความโลภคือทะเลที่ไกลสุดหยั่ง มีดุนยาเป็นเรือของมัน จงระวังเถิด อย่าให้เจ้าต้องอับปาง เจ้าก็รู้ว่าความตายจะโฉบลงมาอย่างรวดเร็ว สู่ตัวเจ้าอย่างแน่นอน และรสของมันไม่หวานชื่นเลย ราวกับเจ้ากำลังสั่งเสีย โดยมองเห็นบรรดาลูกกำพร้า และแม่ของพวกเขาผู้สูญเสียกำลังคร่ำครวญร่ำไห้ นางสะอึกสะอื้นด้วยความโศกเศร้า แล้วตบตีใบหน้าของตน จนบรรดาชายต่างได้เห็นนาง ทั้งที่ก่อนนั้นนางเคยปกปิดตน แล้วมีคนถือผ้ากะฝั่นมุ่งตรงมาหาเจ้า ดินถูกโปรยลงบนตัวเจ้า ขณะที่ดวงตาหลั่งน้ำตา⁽¹⁾

أضحكني ثلاث ، وأبكاني ثلاث : أضحكني مؤمل الدنيا والموت يطلبه ، وغافل ليس بمغفول عنه ، وضاحك بملء فيه ، وهو لا يدري أأرضى الله أم أسخطه . وأبكاني فراق الأحبة محمد ﷺ وحزبه ،وهول المطلع عند غمرات الموت ، والوقوف بين يدي الله ، يوم تبدو السريرة علانية ، ثم لا يدري إلى الجنة أو إلى النار

ส่วนหนึ่งจากคำตักเตือนของศอฮาบะฮ์ผู้ทรงเกียรติ อบูดัรดาอ์ (ร.ฎ.) คือคำกล่าวของท่านที่ว่า «มีสามสิ่งที่ทำให้ฉันหัวเราะ และมีสามสิ่งที่ทำให้ฉันร้องไห้ สิ่งที่ทำให้ฉันหัวเราะ คือ ผู้ที่ตั้งความหวังต่อดุนยา ทั้งที่ความตายกำลังตามหาเขาอยู่ ผู้ที่หลงลืม ทั้งที่เขาไม่ได้ถูกลืม และผู้ที่หัวเราะเต็มปาก ทั้งที่เขาไม่รู้ว่าตนทำให้อัลลอฮ์ทรงพอพระทัยหรือทรงกริ้ว

ส่วนสิ่งที่ทำให้ฉันร้องไห้ คือ การพลัดพรากจากบรรดาผู้เป็นที่รัก คือท่านมุหัมมัด ﷺ และพรรคพวกของท่าน ความน่าสะพรึงกลัวของสิ่งที่จะได้ประจักษ์ในยามที่ความตายถาโถมเข้ามา และการยืนอยู่ต่อหน้าอัลลอฮ์ในวันที่สิ่งซ่อนเร้นถูกเปิดเผยออกมา แล้วไม่รู้ว่าจะได้ไปสู่สวรรค์หรือนรก»⁽²⁾

تلدون للموت ، وتعمرون للخراب ، وتحرصون على ما يفنى ، وتذرون ما يبقى

อบูดัรดาอ์หรืออบูซัร (ร.ฎ.) กล่าวว่า «พวกท่านให้กำเนิดเพื่อความตาย ก่อสร้างเพื่อความพังพินาศ ใฝ่หาสิ่งที่สูญสลาย และละทิ้งสิ่งที่คงอยู่ตลอดไป»⁽³⁾

อัลกุรฏุบีย์ได้กล่าวไว้ในหนังสือ อัต-ตัซกิเราะฮ์ ของท่าน เป็นการตักเตือนด้วยความหวังดีว่า

«โอ้ท่านผู้นี้ ทรัพย์สินที่ท่านสะสมไว้ และตระเตรียมไว้สำหรับยามทุกข์ยากและยามภัยพิบัตินั้นอยู่ที่ไหนเล่า แท้จริง…

⁽¹⁾ อัต-ตัซกิเราะฮ์ หน้า 21 ⁽²⁾ อัต-ตัซกิเราะฮ์ หน้า 87 ⁽³⁾ กิตาบ อัซ-ซุฮด์ วัร-เราะกออิก ของอิบนุลมุบาร็อก หน้า 88

ฝ่ามือของท่านได้กลายเป็นมือเปล่าที่ว่างเปล่าจากมันเมื่อความตายมาถึง ความมั่งมีและเกียรติของท่านได้ถูกเปลี่ยนเป็นความต่ำต้อยและความยากจน แล้วท่านเป็นอย่างไรบ้างเล่า โอ้ผู้ถูกพันธนาการไว้ด้วยบาปกรรมของตน และโอ้ผู้ถูกพรากจากครอบครัวและบ้านเรือนของตน?

ช่างเป็นเรื่องแปลกเหลือเกินที่หนทางแห่งความถูกต้องซ่อนเร้นจากท่านถึงเพียงนี้ และท่านใส่ใจน้อยเหลือเกินในการเตรียมเสบียงสำหรับการเดินทางอันยาวไกล และสำหรับการยืนอยู่ในสถานที่อันยากลำบากและรุนแรง หรือท่านไม่รู้ดอกหรือ โอ้ผู้หลงลืมตน ว่าจำเป็นต้องเดินทางไปสู่วันที่เต็มไปด้วยความน่าสะพรึงกลัวอย่างยิ่ง ณ ที่นั่น คำพูดว่า "มีคนกล่าวว่า" หรือ "เขาพูดว่า" จะไม่เป็นประโยชน์แก่ท่านเลย ทว่าทุกสิ่งจะถูกนับต่อหน้าพระราชาผู้ทรงตอบแทน ไม่ว่าสิ่งที่มือทั้งสองได้กระทำ เท้าทั้งสองได้ก้าวเดิน ลิ้นได้เอ่ยออกมา และอวัยวะทั้งปวงได้ปฏิบัติ หากอัลลอฮ์ทรงเมตตาท่าน ท่านก็จะไปสู่สวรรค์ แต่หากเป็นอีกกรณีหนึ่ง ท่านก็จะไปสู่ไฟนรก

โอ้ผู้หลงลืมสภาพการณ์เหล่านี้ ความหลงลืมและความเกียจคร้านนี้จะดำเนินไปถึงเมื่อใดเล่า? ท่านคิดว่าเรื่องนี้เป็นเรื่องเล็ก และอ้างว่ากิจการนี้เป็นเรื่องง่ายกระนั้นหรือ? ท่านคาดว่าสภาพของท่านจะเป็นประโยชน์แก่ท่านเมื่อถึงเวลาที่ท่านต้องจากไป หรือทรัพย์สินของท่านจะช่วยท่านให้รอดพ้นเมื่อการงานของท่านทำให้ท่านพินาศ หรือความเสียใจของท่านจะช่วยท่านได้เมื่อเท้าของท่านพลาดพลั้ง หรือพวกพ้องของท่านจะเห็นอกเห็นใจท่านเมื่อสถานที่ชุมนุมในวันกิยามะฮ์ได้รวบรวมท่านไว้กระนั้นหรือ? ไม่เลย ขอสาบานต่ออัลลอฮ์ สิ่งที่ท่านคาดคิดนั้นช่างเลวร้ายยิ่งนัก และแน่นอนว่าท่านจะได้รู้ ท่านไม่พอใจกับสิ่งที่เพียงพอ ไม่อิ่มจากสิ่งที่ฮะรอม ไม่รับฟังคำตักเตือน และไม่ยับยั้งตนด้วยคำขู่ถึงการลงโทษ นิสัยของท่านคือพลิกผันไปตามอารมณ์ใฝ่ต่ำ และเดินสะเปะสะปะเหมือนอูฐตาฟาง การสะสมสิ่งที่ท่านมีอยู่ทำให้ท่านหลงใหล และท่านไม่นึกถึงสิ่งที่รออยู่เบื้องหน้าท่าน โอ้ผู้หลับใหลอยู่ในความหลงลืม และผู้ตื่นอยู่ในความสับสนวุ่นวาย ความหลงลืมและความเกียจคร้านนี้จะดำเนินไปถึงเมื่อใดเล่า? ท่านอ้างว่าท่านจะถูกปล่อยไว้อย่างไร้จุดหมาย และจะไม่ถูกสอบสวนในวันพรุ่งนี้กระนั้นหรือ? หรือท่านคิดว่าความตายจะรับสินบน? หรือมันจะแยกแยะระหว่างสิงโตกับลูกกวาง?

وَنَهَى ٱلنَّفْسَ عَنِ ٱلْهَوَىٰ ﴿٤٠﴾

وَأَن لَّيْسَ لِلْإِنسَـٰنِ إِلَّا مَا سَعَىٰ ﴿٣٩﴾ وَأَنَّ سَعْيَهُۥ سَوْفَ يُرَىٰ ﴿٤٠﴾

ไม่เลย ขอสาบานต่ออัลลอฮ์ ทั้งทรัพย์สินและลูกหลานจะไม่อาจปัดป้องความตายไปจากท่านได้ และไม่มีสิ่งใดเป็นประโยชน์แก่ผู้ที่ได้รับการตอบรับ นอกจากการงานที่ดีงามที่ถูกตอบรับ ความสุขจงมีแด่ผู้ที่ได้ยินแล้วจดจำใส่ใจ ทำให้สิ่งที่ตนกล่าวอ้างเป็นจริง และ«ยับยั้งตัวเองจากอารมณ์ใฝ่ต่ำ» (ซูเราะฮ์อัน-นาซิอาต 79:40) และรู้ว่าผู้ประสบความสำเร็จคือผู้ที่หยุดยั้งตนเอง และ«มนุษย์จะไม่ได้รับสิ่งใดนอกจากสิ่งที่เขาได้ขวนขวายไว้ และแท้จริงการขวนขวายของเขานั้นจะถูกแสดงให้เห็น» (ซูเราะฮ์อัน-นัจญ์มุ 53:39–40) ดังนั้นจงตื่นจากการหลับใหลนี้เถิด และจงทำให้การงานที่ดีเป็นเสบียงของท่าน อย่าใฝ่ฝันถึงตำแหน่งของบรรดาผู้ทรงคุณธรรมในขณะที่ท่านยังคงหมกมุ่นอยู่กับบาปกรรม และกระทำการงานอย่างพวกคนชั่ว จงสำนึกถึงการเฝ้ามองของอัลลอฮ์ในยามที่อยู่ตามลำพัง และอย่าให้ความหวังลมๆ แล้งๆ หลอกลวงท่าน จนท่านละเลยการงาน... และพวกเขาได้กล่าวบทกวีไว้ว่า:

จงเตรียมเสบียงจากชีวิตในโลกนี้ไว้เพื่อวันกลับคืน จงยืนหยัดเพื่ออัลลอฮ์ และสร้างสมเสบียงที่ดีที่สุด อย่าสะสมดุนยาไว้มากมาย เพราะทรัพย์สินถูกสะสมไว้เพื่อสูญสิ้นไปในที่สุด ท่านพอใจหรือที่จะเป็นเพื่อนร่วมทางของผู้คน ที่พวกเขามีเสบียง แต่ท่านกลับไม่มีเสบียงใดเลย

และกวีอีกท่านหนึ่งกล่าวว่า

เมื่อท่านไม่ได้ออกเดินทางพร้อมเสบียงแห่งความยำเกรง แล้วหลังความตายท่านได้พบผู้ที่เตรียมเสบียงไว้แล้ว ท่านจะเสียใจที่ไม่ได้เป็นเช่นเขา และที่ท่านไม่ได้ตระเตรียมไว้ดังที่เขาได้ตระเตรียม⁽¹⁾

หัวข้อที่สี่

ตัวอย่างคำตักเตือนของบรรดากวี

บรรดากวีได้กล่าวถึงความตายและใช้ความตายเป็นคำตักเตือนไว้อย่างมากมาย ส่วนหนึ่งได้แก่คำกล่าวของกวีที่ว่า

ไม่มีสิ่งใดที่ท่านเห็นอยู่ซึ่งความรื่นรมย์ของมันจะคงอยู่ได้ พระผู้เป็นเจ้าเท่านั้นที่ทรงคงอยู่ ส่วนทรัพย์สินและลูกหลานล้วนมลายสิ้น คลังสมบัติของฮุรมุซไม่อาจช่วยเขาได้เลยแม้สักวัน ชนเผ่าอ๊าดเคยพยายามแสวงหาความเป็นอมตะ แต่พวกเขาก็หาได้อยู่ชั่วนิรันดร์ไม่ และไม่อาจช่วยสุลัยมานได้ แม้ในยามที่สายลมพัดไปตามบัญชาของท่าน และทั้งมนุษย์และญินต่างไปมาหาสู่ท่านอยู่ไม่ขาดสาย ไหนเล่าบรรดากษัตริย์ผู้ซึ่งด้วยเกียรติอันยิ่งใหญ่ของพวกเขา มีคณะผู้มาเยือนหลั่งไหลมาหาจากทุกสารทิศ ที่นั่นมีสระน้ำซึ่งทุกคนต้องลงไปถึงอย่างแน่แท้ วันหนึ่งเราจำต้องลงไปสู่มันเช่นเดียวกับที่พวกเขาได้ลงไปแล้ว

และกวีอีกท่านหนึ่งกล่าวว่า

เราได้ก้าวเดินไปตามย่างก้าวที่ถูกกำหนดไว้แก่เรา และผู้ใดที่ย่างก้าวถูกกำหนดไว้แก่เขา เขาก็ย่อมต้องก้าวเดินไปตามนั้น ปัจจัยยังชีพของเรากระจัดกระจายอยู่ในที่ต่าง ๆ ผู้ใดในหมู่เราที่ริซกีไม่ได้มาหาเขา เขาก็จะต้องไปหามันเอง และผู้ใดที่ความตายของเขาถูกกำหนดไว้ ณ แผ่นดินใด เขาย่อมไม่ตายในแผ่นดินอื่นนอกจากแผ่นดินนั้น

⁽¹⁾ ตัซกิเราะฮ์ อัล-กุรฏุบีย์ : 91

และอีกท่านหนึ่งกล่าวว่า:

หากท่านได้ปกครองผู้คนแม้เพียงคืนเดียว\ จงรู้เถิดว่าหลังจากนั้นท่านจะต้องถูกสอบสวน และหากท่านได้แบกญะนาซะฮ์ไปยังสุสาน\ จงรู้เถิดว่าหลังจากนั้นท่านเองก็จะถูกแบกไป

และอีกท่านหนึ่งกล่าวว่า:

จงตระเตรียมเสบียงจากโลกนี้เถิด เพราะท่านไม่อาจรู้ได้\ เมื่อราตรีมาเยือน ว่าท่านจะมีชีวิตอยู่จนถึงรุ่งอรุณหรือไม่ มีเจ้าสาวมากมายที่ถูกแต่งองค์ทรงเครื่องให้แก่เจ้าบ่าว\ แต่วิญญาณของพวกเขากลับถูกเอาไปในคืนที่ถูกกำหนดไว้ มีเด็กเล็กมากมายที่ผู้คนหวังว่าจะมีอายุยืนยาว\ แต่วิญญาณของพวกเขากลับถูกนำเข้าสู่ความมืดมิดของหลุมศพ มีคนแข็งแรงมากมายที่ตายไปโดยไม่มีโรคภัย\ และมีคนเจ็บป่วยมากมายที่ยังมีชีวิตอยู่ไปอีกช่วงเวลาหนึ่ง มีชายหนุ่มมากมายที่ใช้ชีวิตทั้งเช้าและเย็นอย่างหลงระเริง\ ทั้งที่ผ้ากะฟั่นของเขาถูกทอไว้แล้ว โดยที่เขาไม่รู้ตัว มีผู้คนมากมายที่ยามเช้ายังพำนักอยู่ในปราสาทของตน\ แต่พอยามเย็นกลับกลายเป็นผู้พำนักอยู่ในหลุมศพ ดังนั้นจงเป็นผู้มีความอิคลาศ และจงทำความดีอยู่เสมอ\ เผื่อว่าท่านจะได้รับผลบุญและรางวัลตอบแทน และจงยืนหยัดในความยำเกรงต่ออัลลอฮ์อยู่เสมอ เพราะแท้จริงมัน\ คือความปลอดภัยจากความน่าสะพรึงกลัวในวันแห่งการชุมนุม (มะห์ชัร)

และอีกท่านหนึ่งกล่าวว่า:

สมมุติว่าโลกนี้ถูกต้อนมาสู่ท่านโดยง่ายดาย\ ทว่าบั้นปลายของมันมิใช่การจากไปดอกหรือ? และโลกของท่านนั้นมิใช่อื่นใด นอกจากเงาร่มไม้\ ที่ให้ร่มเงาแก่ท่าน แล้วก็ประกาศถึงการเลือนหายไป

และอีกท่านหนึ่งกล่าวว่า:

โอ้ ผู้พำนักอยู่ ซึ่งการเดินทางจากไปของเขาใกล้มาถึงแล้ว\ หลังจากการเดินทางนั้น คือวันอันแสนยากลำบาก แท้จริงความตายนั้นมีความทรมานยามสิ้นใจ (สักเราะฮ์) จงเฝ้ารอมันเถิด\ เมื่อมันมาถึงท่าน ไม่มีแพทย์คนใดรักษาท่านได้ ท่านจะผัดวันประกันพรุ่งไปอีกนานเท่าใด จนกว่าท่านจะตกเป็นตัวประกัน\ แล้วเสียงเรียกก็มาถึงท่าน และท่านก็ต้องตอบรับ และจงรำลึกถึงวันที่ท่านจะถูกสอบสวนบัญชี\ แท้จริงผู้ที่รำลึกถึงความตาย ย่อมหวนกลับสู่อัลลอฮ์ ไม่มีสักชั่วขณะหนึ่งในกาลเวลา\ นอกจากความตายจะเฝ้าจับตามองท่านอยู่ ทุกวันมันจะยิงลูกศรใส่ท่าน\ หากวันหนึ่งมันพลาดไป แล้ววันหนึ่งมันก็จะยิงถูก

และกวีอีกท่านหนึ่งกล่าวว่า:

ความตายนั้นคลี่ผ้ากะฟั่นออกทุกวัน แต่เรากลับหลงลืมสิ่งที่ถูกกำหนดไว้แก่เรา อย่าได้วางใจในดุนยาและความรื่นรมย์ของมัน แม้มันจะสวมอาภรณ์อันงดงามของมันก็ตาม บรรดาผู้เป็นที่รักและเพื่อนบ้านอยู่ที่ไหนกัน พวกเขาเป็นอย่างไรบ้าง ไหนเล่าผู้ที่เคยเป็นที่พักพิงใจของเรา ความตายได้รินจอกอันขุ่นมัวให้พวกเขาดื่ม แล้วทำให้พวกเขาตกเป็นสิ่งค้ำประกันอยู่ใต้ชั้นดิน

และกวีอีกท่านหนึ่งกล่าวว่า:

จงเตรียมการเตาบะฮ์ที่หวังผลไว้เพื่อตัวท่าน ก่อนความตายและก่อนที่ลิ้นจะถูกตรึงไว้ จงรีบเร่งทำมันก่อนที่ชีวิตจะถูกปิดลง เพราะแท้จริงมัน คือเสบียงและผลกำไรสำหรับผู้กลับเนื้อกลับตัวที่ประพฤติดี

หัวข้อที่ห้า

ผลของการรำลึกถึงความตายในการปรับปรุงจิตใจ

أكثروا ذكر هاذم اللذات : الموت ، فإنه لم يذكره في ضيق من العيش إلا وسعه عليه ، ولا ذكره في سعة إلا ضيقها

แท้จริงการรำลึกถึงความตายมีผลอย่างมากในการปรับปรุงและขัดเกลาจิตใจ เพราะจิตใจนั้นมักจะยึดถือดุนยาและความสุขสำราญของมันไว้เหนือสิ่งอื่น มุ่งหวังที่จะมีชีวิตอยู่ยาวนานในโลกนี้ บางครั้งก็โน้มเอียงไปสู่บาปและการฝ่าฝืน และบางครั้งก็บกพร่องในการทำความภักดี ดังนั้น เมื่อความตายอยู่ในความคิดของบ่าวอยู่เสมอ ดุนยาก็จะเล็กลงในสายตาของเขา และทำให้เขาพยายามปรับปรุงตนเองและแก้ไขสิ่งที่คดเคี้ยวในกิจการของเขาให้ตรง อัล-บัยหะกีย์ได้รายงานไว้ในหนังสือ "ชุอะบุลอีมาน" อิบนุหิบบานในหนังสือ "เศาะฮีหฺ" ของเขา และอัล-บัซซารในหนังสือ "มุสนัด" ของเขา ด้วยสายรายงานที่หะสัน จากอะนัส บิน มาลิก (ร.ฎ.) ว่า ท่านเราะซูล ﷺ กล่าวว่า: «พวกท่านจงรำลึกถึงสิ่งที่ทำลายความสุขสำราญให้มาก นั่นคือความตาย เพราะไม่มีผู้ใดรำลึกถึงมันในยามที่ชีวิตคับแคบ เว้นแต่มันจะทำให้ชีวิตของเขากว้างขวางขึ้น และไม่มีผู้ใดรำลึกถึงมันในยามที่ชีวิตกว้างขวาง เว้นแต่มันจะทำให้ชีวิตนั้นคับแคบลง»⁽¹⁾

⁽¹⁾ เศาะฮีหุลญามิอิศเศาะฆีร (1/388) หมายเลขหะดีษ (1222)

อิบนุล-มุบาร็อกได้กล่าวไว้ว่า ศอลิห์ อัล-มุรรีย์ เคยกล่าวว่า «หากการรำลึกถึงความตายห่างหายไปจากฉันเพียงชั่วขณะหนึ่ง หัวใจของฉันก็จะเสื่อมเสีย»⁽¹⁾

อัด-ดักกอกกล่าวว่า «ผู้ใดรำลึกถึงความตายอยู่เสมอ เขาจะได้รับเกียรติด้วยสามประการ คือ การรีบเร่งเตาบะฮ์ (กลับเนื้อกลับตัว) ความพอใจในสิ่งที่มีของหัวใจ และความกระตือรือร้นในการทำอิบาดะฮ์ และผู้ใดลืมความตาย เขาจะถูกลงโทษอย่างฉับพลันด้วยสามประการ คือ การผัดวันประกันพรุ่งในการเตาบะฮ์ การไม่พอใจในปัจจัยยังชีพที่เพียงพอ และความเกียจคร้านในการทำอิบาดะฮ์»⁽²⁾

اكثري من ذكر الموت يرق قلبك

อัล-กุรฏุบีย์กล่าวว่า «พึงรู้เถิดว่า การรำลึกถึงความตายจะทำให้เกิดความรู้สึกหวั่นไหวต่อโลกที่จะสูญสลายนี้ และทำให้มุ่งหน้าสู่โลกอาคิเราะฮ์อันจีรังยั่งยืนในทุกขณะ»⁽³⁾ และมีรายงานว่า สตรีคนหนึ่งได้ร้องทุกข์ต่อท่านหญิงอาอิชะฮ์ (ร.ฎ.) ถึงความแข็งกระด้างในหัวใจของนาง ท่านหญิงจึงกล่าวแก่นางว่า «จงรำลึกถึงความตายให้มาก แล้วหัวใจของเธอจะอ่อนโยนลง» นางจึงปฏิบัติเช่นนั้น แล้วหัวใจของนางก็อ่อนโยนลง⁽⁴⁾

อัล-กุรฏุบีย์กล่าวว่า บรรดาอุละมาอ์กล่าวว่า การรำลึกถึงความตายจะยับยั้งจากการทำบาป ทำให้หัวใจที่แข็งกระด้างอ่อนโยนลง ขจัดความหลงระเริงกับดุนยา และทำให้ความทุกข์ยากต่าง ๆ เป็นเรื่องเบาบาง⁽⁵⁾

อัล-กุรฏุบีย์ยังกล่าวอีกว่า บรรดาอุละมาอ์ ขออัลลอฮ์ทรงเมตตาพวกท่าน กล่าวว่า ไม่มีสิ่งใดที่ให้ประโยชน์แก่หัวใจมากไปกว่าการเยี่ยมกุบูร (หลุมศพ) โดยเฉพาะอย่างยิ่งหากหัวใจนั้นแข็งกระด้าง ดังนั้นเจ้าของหัวใจเหล่านั้นจึงต้องเยียวยามันด้วยสามประการ คือ

ประการแรก: การละทิ้งสภาพที่หัวใจเป็นอยู่ ด้วยการเข้าร่วมมัจลิสความรู้ที่มีการตักเตือน การย้ำเตือน การทำให้เกรงกลัว การส่งเสริมให้ปรารถนา (ในความดี) และเรื่องราวของบรรดาผู้ทรงคุณธรรม เพราะสิ่งเหล่านั้นเป็นสิ่งที่ทำให้หัวใจอ่อนโยนลง

ประการที่สอง: การรำลึกถึงความตาย โดยให้รำลึกให้มากถึงสิ่งที่ทำลายความเพลิดเพลินทั้งหลาย สิ่งที่พรากหมู่คณะให้แยกจากกัน และสิ่งที่ทำให้บุตรชายและบุตรสาวกลายเป็นกำพร้า

⁽¹⁾ อัซ-ซุฮด์ วัร-เราะกออิก ของอิบนุล-มุบาร็อก หน้า 88 ⁽²⁾ อัต-ตัซกิเราะฮ์ ของอัล-กุรฏุบีย์ หน้า 9 ⁽³⁾ อัต-ตัซกิเราะฮ์ ของอัล-กุรฏุบีย์ หน้า 8 ⁽⁴⁾ อัต-ตัซกิเราะฮ์ หน้า 12 ⁽⁵⁾ อัต-ตัซกิเราะฮ์ หน้า 12

ประการที่สาม: การได้เห็นผู้ที่กำลังจะสิ้นใจ เพราะการมองดูผู้ตาย การได้เห็นความทรมานในยามสิ้นใจและการที่วิญญาณถูกถอดออกจากร่าง ตลอดจนการพินิจใคร่ครวญสภาพของเขาหลังความตาย ล้วนเป็นสิ่งที่ตัดขาดจิตใจจากความลุ่มหลงในความสุขสำราญ ขับไล่ความรื่นเริงออกไปจากหัวใจ ทำให้เปลือกตาไม่อาจข่มลงหลับได้ และทำให้ร่างกายไม่อาจพักผ่อนได้ อีกทั้งยังกระตุ้นให้ลงมือทำความดี และเพิ่มพูนความมุมานะพากเพียรยิ่งขึ้น⁽¹⁾

มีรายงานจากอัล-หะสัน อัล-บัศรีย์ว่า ท่านได้ไปเยี่ยมผู้ป่วยคนหนึ่ง แล้วพบว่าเขากำลังอยู่ในความทรมานของการสิ้นใจ ท่านจึงมองดูความทุกข์ทรมานของเขาและความหนักหนาของสิ่งที่ประสบแก่เขา แล้วท่านก็กลับไปหาครอบครัวด้วยสีหน้าที่ผิดแผกไปจากตอนที่ออกจากบ้าน ครอบครัวจึงกล่าวแก่ท่านว่า “เชิญรับประทานอาหารเถิด ขออัลลอฮ์ทรงเมตตาท่าน” ท่านกล่าวว่า “โอ้ครอบครัวของฉันเอ๋ย พวกท่านจงรับประทานอาหารและเครื่องดื่มของพวกท่านไปเถิด ขอสาบานต่ออัลลอฮ์ ฉันได้เห็นจุดจบอันน่าสะพรึงกลัว ซึ่งฉันจะยังคงเตรียมตัวทำงานเพื่อมันต่อไปจนกว่าจะได้ประสบกับมัน”⁽²⁾

อบูอัด-ดัรดาอ์ (ร.ฎ.) กล่าวว่า «ผู้ใดที่รำลึกถึงความตายมาก ความรื่นเริงของเขาจะน้อยลง และความอิจฉาริษยาของเขาก็จะน้อยลง»⁽³⁾

⁽¹⁾ ตัซกิเราะฮ์ อัล-กุรฏุบีย์ หน้า 12 ⁽²⁾ ตัซกิเราะฮ์ อัล-กุรฏุบีย์ หน้า 12 ⁽³⁾ กิตาบ อัซ-ซุฮด์ ของอิบนุล-มุบาร็อก ดูท้ายเล่ม: ซะวาอิด กิตาบ อัซ-ซุฮด์ ผู้รายงานคือนุอัยม์ บิน หัมมาด หน้า 37

(หน้านี้เป็นหน้าว่าง ไม่มีข้อความ)

บทที่ห้า: รูหฺและนัฟสุ

หัวข้อที่หนึ่ง: นิยามและคำอธิบาย

ผู้ที่ศึกษาเรื่องราวของมนุษย์ภายหลังความตายจำเป็นต้องให้ความเข้าใจเกี่ยวกับรูหฺ (วิญญาณ) ที่ได้รับความสุขหรือถูกลงโทษภายหลังความตาย ว่ามันคืออะไร? มันมีรูปลักษณะที่สามารถรู้ได้หรือไม่? มันเป็นส่วนหนึ่งของร่างกาย หรือเป็นสิ่งอื่นที่มิใช่ร่างกาย? หากมันเป็นสิ่งอื่นจากร่างกาย แล้วที่พำนักของมันในร่างกายอยู่ที่ใด? มันเป็นสิ่งที่ถูกสร้างหรือไม่? ในตัวมนุษย์มีรูหฺเพียงหนึ่งเดียวหรือมีหลายดวง? รูหฺตายหรือไม่ และการตายของมันเป็นอย่างไร? ที่พำนักของมันในบัรซัคอยู่ที่ใด? และรูหฺที่อยู่ในบัรซัครับรู้สิ่งใดบ้างหรือไม่เกี่ยวกับสิ่งที่เกิดขึ้นในโลกดุนยา?

อิบนุตัยมียะฮ์กล่าวว่า «รูหฺที่ควบคุมร่างกายและจะแยกออกจากร่างกายเมื่อตาย คือรูหฺที่ถูกเป่าเข้าไปในร่างกาย และมันก็คือนัฟสุที่แยกออกจากร่างกายเมื่อตายนั่นเอง»⁽¹⁾

ผู้ที่แยกรูหฺออกจากนัฟสุ และเชื่อว่าทั้งสองเป็นสองสิ่งที่แตกต่างกันนั้นได้ผิดพลาดแล้ว ผู้ใดที่ใคร่ครวญตัวบทต่าง ๆ ที่เราได้นำเสนอไว้ในการศึกษาของเรา ย่อมจะรู้ว่านัฟสุคือสิ่งที่มะลาอิกะฮ์ถอดเอาไป นำขึ้นสู่ฟากฟ้า และนำกลับคืนสู่ร่างกาย มันถูกสอบถาม ได้รับความสุขและถูกลงโทษ และมันก็คือรูหฺเช่นกัน ซึ่งเมื่อออกจากร่างกายแล้วสายตาก็จะมองตามมันไป ดังที่มีระบุไว้อย่างถูกต้องในหะดีษต่าง ๆ

⁽¹⁾ ริสาละฮ์ อัล-อักล์ วัร-รูหฺ, มัจญ์มูอะฮ์ อัร-เราะซาอิล อัล-มุนีรียะฮ์: 2/36 และดู ชัรหุ อัล-อะกีดะฮ์ อัฏ-เฏาะหาวียะฮ์: 445

และสิ่งถูกสร้างนี้ ซึ่งชีวิตดำรงอยู่ได้ด้วยมัน และชีวิตจะสูญสิ้นไปเมื่อมันสูญไป เรียกว่า "รูห์" (วิญญาณ) และ "นัฟส์" (ชีวาตมัน) ทั้งนี้ไม่ได้หมายความว่าคำว่ารูห์และนัฟส์จะไม่ถูกนำไปใช้ในความหมายอื่น อิบนุตัยมียะฮ์กล่าวว่า «คำว่ารูห์และนัฟส์ถูกใช้สื่อถึงความหมายหลายประการ บางครั้งรูห์หมายถึงอากาศที่ออกจากร่างกายและอากาศที่เข้าสู่ร่างกาย บางครั้งรูห์หมายถึงไอที่ออกจากโพรงหัวใจ จากส่วนลึกที่สุดของหัวใจ แล้วแผ่ซ่านไปตามเส้นเลือด ซึ่งแพทย์เรียกสิ่งนี้ว่ารูห์ และเรียกว่ารูห์แห่งชีวิตสัตว์ ความหมายทั้งสองนี้ไม่ใช่รูห์ที่แยกออกจากร่างเมื่อตาย ซึ่งก็คือนัฟส์ บางครั้งนัฟส์ของสิ่งใดหมายถึงตัวตนและแก่นแท้ของสิ่งนั้น และบางครั้งคำว่านัฟส์ก็หมายถึงเลือดที่อยู่ในสัตว์ ดังที่บรรดานักนิติศาสตร์กล่าวว่า "สัตว์ที่มีเลือดไหล และสัตว์ที่ไม่มีเลือดไหล" ความหมายทั้งสองนี้ของคำว่านัฟส์ไม่ใช่ความหมายของรูห์»⁽¹⁾

نَزَلَ بِهِ ٱلرُّوحُ ٱلْأَمِينُ ﴿١٩٣﴾

وَكَذَٰلِكَ أَوْحَيْنَآ إِلَيْكَ رُوحًا مِّنْ أَمْرِنَا

คำว่ารูห์ยังถูกใช้เรียกญิบรีลด้วย «อัร-รูห์ อัล-อะมีน (ญิบรีล ผู้ซื่อสัตย์) ได้นำมันลงมา»⁽²⁾ และถูกใช้เรียกอัลกุรอานด้วย «และในทำนองเดียวกันนั้น เราได้วะฮีย์รูห์ (อัลกุรอาน) จากกิจการของเรามายังเจ้า»⁽³⁾

ผู้อธิบายตำราอัฏ-เฏาะหาวียะฮ์ตั้งข้อสังเกตว่า แม้คำว่ารูห์และนัฟส์จะใช้เรียกสิ่งละเอียดอ่อนอันมาจากพระผู้เป็นเจ้านั้นทั้งคู่ แต่ «ส่วนใหญ่จะเรียกว่านัฟส์เมื่อรูห์ยังเชื่อมติดอยู่กับร่างกาย ส่วนเมื่อพิจารณามันโดยแยกออกจากร่างกาย การเรียกว่ารูห์ก็เป็นที่ใช้มากกว่า»⁽⁴⁾

الريح من روح الله

อิบนุตัยมียะฮ์กล่าวในเรื่องนี้ว่า «แต่มันถูกเรียกว่านัฟส์ เมื่อพิจารณาในแง่ที่มันควบคุมดูแลร่างกาย และถูกเรียกว่ารูห์ เมื่อพิจารณาในแง่ความละเอียดอ่อนของมัน ด้วยเหตุนี้ลมจึงถูกเรียกว่ารูห์ และท่านนบี ﷺ กล่าวว่า "ลมนั้นมาจากรูห์ของอัลลอฮ์"⁽⁵⁾ หมายถึง มาจากรูห์ที่อัลลอฮ์ทรงสร้างขึ้น»⁽⁶⁾

⁽¹⁾ แหล่งอ้างอิงเดิม (2/39) ⁽²⁾ ซูเราะฮ์อัช-ชุอะรออ์ 26:193 ⁽³⁾ ซูเราะฮ์อัช-ชูรอ 42:52 ⁽⁴⁾ ชัรห์ อัล-อะกีดะฮ์ อัฏ-เฏาะหาวียะฮ์ หน้า 444 ⁽⁵⁾ บันทึกโดยอัล-บุคอรีในอัล-อะดับ อัล-มุฟร็อด, อบูดาวูด และอัล-หากิม ⁽⁶⁾ ริสาละฮ์ อัล-อักล์ วัร-รูห์, มัจญ์มูอะฮ์ อัร-เราะซาอิล อัล-มุนีรียะฮ์ (2/37)

บทที่สอง

วิญญาณมีลักษณะ (กัยฟียะฮ์) ที่สามารถรู้ได้หรือไม่?

เนื่องจากวิญญาณ (อัร-รูห์) เป็นสิ่งถูกสร้างจากประเภทที่ไม่มีสิ่งใดเทียบเคียงได้ในโลกของสรรพสิ่ง เราจึงไม่สามารถรู้ถึงคุณลักษณะของมันได้ อัลลอฮ์ทรงให้เรารู้ว่าวิญญาณขึ้นไปและลงมาได้ ได้ยิน มองเห็น และพูดได้ เป็นต้น แต่คุณลักษณะเหล่านี้แตกต่างจากคุณลักษณะของร่างกายที่เรารู้จัก การขึ้นไป การลงมา การได้ยิน การมองเห็น การยืน และการนั่งของวิญญาณ จึงไม่ใช่ประเภทเดียวกับสิ่งที่เรารู้จักและรู้กัน ท่านเราะซูล ﷺ ได้บอกเราว่า วิญญาณจะถูกนำขึ้นไปยังชั้นฟ้าอันสูงส่ง แล้วถูกนำกลับคืนสู่หลุมศพในชั่วระยะเวลาหนึ่ง และท่านยังได้บอกเราว่า วิญญาณจะได้รับความสุขหรือถูกลงโทษในหลุมศพ และไม่ต้องสงสัยเลยว่าความสุขนี้มีลักษณะที่แตกต่างจากสิ่งที่เรารู้และรู้จัก

บทที่สาม

ความเป็นเอกเทศของวิญญาณ (รูห์) จากร่างกาย

«นักวิชาการกะลามกลุ่มหนึ่งที่ประดิษฐ์อุตริกรรมขึ้นใหม่ ได้แก่ พวกญะฮ์มิยะฮ์และพวกมุอ์ตะซิละฮ์ มีทัศนะว่าวิญญาณ (รูห์) เป็นส่วนหนึ่งของร่างกาย หรือเป็นคุณลักษณะหนึ่งของร่างกาย บางคนในหมู่พวกเขากล่าวว่า วิญญาณคือลมหายใจหรือลมที่หมุนเวียนอยู่ในร่างกาย และบางคนกล่าวว่า วิญญาณคือชีวิต หรือสภาวะผสมของธาตุในร่างกาย (อัล-มิซาจ) หรือคือตัวร่างกายเอง»⁽¹⁾

«ส่วนนักปรัชญาสำนักอัล-มัชชาอูน (สำนักเพริพาเทติก) ยอมรับว่านัฟส์ (วิญญาณ) ยังคงอยู่เมื่อแยกออกจากร่างกาย แต่พวกเขาพรรณนานัฟส์ด้วยคุณลักษณะที่ไม่ถูกต้อง โดยอ้างว่าเมื่อนัฟส์แยกออกจากร่างกายแล้วจะกลายเป็น "อักล์" (ปัญญาบริสุทธิ์) และอักล์ในทัศนะของพวกเขานั้นปลอดจากสสารและสิ่งที่เกี่ยวพันกับสสาร โดยสสารในทัศนะของพวกเขาก็คือวัตถุ (ญิสม์) และอักล์ในทัศนะของพวกเขาดำรงอยู่ได้ด้วยตัวเอง ไม่อาจพรรณนาได้ว่ามีการเคลื่อนไหวหรือการหยุดนิ่ง และไม่มีสภาวะใด ๆ เกิดขึ้นใหม่แก่มันเลยแม้แต่น้อย»⁽²⁾

ทั้งสองกลุ่มนี้ต่างก็สับสนหลงทางในทัศนะของพวกเขาเกี่ยวกับวิญญาณ กล่าวคือ นักวิชาการกะลามที่อุตริและถูกตำหนิ ซึ่งกล่าวว่าวิญญาณคือชีวิต หรือสภาวะผสมของธาตุในร่างกาย หรือคือตัวร่างกายเองนั้น หลายคนในหมู่พวกเขาปฏิเสธการลงโทษในหลุมศพ เพราะ (ตามทัศนะของพวกเขา) ไม่มีวิญญาณที่จะได้รับความสุขสำราญหรือถูกลงโทษหลังความตายในโลกบัรซัค และพวกเขาปฏิเสธตัวบทต่าง ๆ ที่ยืนยันเรื่องดังกล่าว

ส่วนนักปรัชญาที่อ้างว่าวิญญาณเมื่อแยกออกจากร่างกายแล้วจะกลายเป็นอักล์นั้น พวกเขากล่าวว่า «เมื่อวิญญาณแยกออกจากร่างกายแล้ว จะไม่มีสภาวะใด ๆ เกิดขึ้นใหม่แก่มันเลย ไม่ว่าจะเป็นความรู้ หรือมโนภาพ ไม่มีการได้ยิน ไม่มีการมองเห็น ไม่มีเจตนารมณ์ ไม่มีความยินดี ไม่มีความปีติ และไม่มีสิ่งอื่นใดจากสิ่งที่อาจเกิดขึ้นใหม่และอุบัติขึ้น

⁽¹⁾ มัจญ์มูอ์ ฟะตาวา ชัยคุลอิสลาม อิบนุตัยมียะฮ์ (3/31), ริซาละฮ์ อัล-อักล์ วัร-รูห์ ของอิบนุตัยมียะฮ์ ดู มัจญ์มูอะฮ์ อัร-เราะซาอิล อัล-มุนีริยะฮ์ (2/21)

⁽²⁾ มัจญ์มูอะฮ์ อัร-เราะซาอิล อัล-มุนีริยะฮ์, ริซาละฮ์ อัล-อักล์ วัร-รูห์ (2/21)

ยิ่งไปกว่านั้น ในทัศนะของพวกเขา วิญญาณจะคงอยู่ในสภาพเดียวตลอดกาลโดยไม่มีจุดเริ่มต้นและไม่มีจุดสิ้นสุด ดังที่พวกเขาอ้างเกี่ยวกับอัล-อักล์ (ปัญญา) และอัน-นัฟส์ (จิต)»⁽¹⁾

นักปรัชญาอีกกลุ่มหนึ่งพรรณนาวิญญาณด้วยคุณลักษณะเดียวกับที่พวกเขาใช้พรรณนา “วาญิบุลวุญูด” (สิ่งที่จำเป็นต้องมีอยู่) ตามทัศนะของพวกเขา ทั้งที่คุณลักษณะเหล่านั้นไม่อาจใช้พรรณนาสิ่งใดได้ นอกจากสิ่งที่เป็นไปไม่ได้ที่จะมีอยู่ พวกเขากล่าวว่า «วิญญาณไม่ได้อยู่ภายในร่างกายและไม่ได้อยู่ภายนอกร่างกาย ไม่ได้แยกออกจากร่างกายและไม่ได้แทรกอยู่ในร่างกาย ไม่เคลื่อนไหวและไม่หยุดนิ่ง ไม่ขึ้นและไม่ลง ทั้งไม่ใช่วัตถุและไม่ใช่อะร็อฎ (คุณลักษณะที่ต้องอาศัยสิ่งอื่น)»⁽²⁾

สาเหตุที่ทำให้ทั้งสองกลุ่มตกอยู่ในความผิดพลาดนี้คือ พวกเขาอาศัยสติปัญญาของตนเองและเกณฑ์ที่ตนตั้งขึ้นในการค้นคว้าเรื่องที่เป็นสิ่งเร้นลับ (เฆาะยบ์) กลุ่มแรกปฏิเสธการมีอยู่ของวิญญาณที่เป็นอิสระจากร่างกาย ซึ่งเท่ากับเป็นการปฏิเสธตัวบทที่รายงานมาอย่างมุตะวาติร และเป็นการปฏิเสธเรื่องที่ทุกคนรู้ดีว่าเป็นส่วนหนึ่งของศาสนา ส่วนนักปรัชญาสำนักอัล-มัชชาอูน (สำนักเพอริพาเททิก) และผู้ที่เดินตามแนวทางของพวกเขา ยืนยันว่าวิญญาณมีอยู่อย่างเป็นอิสระจากร่างกาย แต่เนื่องจากวิญญาณนี้ «ไม่ได้เป็นประเภทเดียวกับร่างกายนี้ และไม่ได้เป็นประเภทเดียวกับธาตุทั้งหลายและสิ่งที่เกิดจากธาตุเหล่านั้น หากแต่เป็นอีกประเภทหนึ่งที่แตกต่างจากประเภทเหล่านี้»⁽³⁾ พวกเขาจึงไม่สามารถนิยามและนึกภาพวิญญาณได้ ถ้อยคำและเกณฑ์ของพวกเขาไม่เพียงพอที่จะกำหนดขอบเขตและอธิบายภาพของมันได้

อัลลอฮ์ทรงชี้นำบรรดาผู้ที่ตอบรับอัลลอฮ์และเราะซูลของพระองค์ และศรัทธาต่อสิ่งที่ท่านเราะซูล ﷺ แจ้งแก่พวกเขา พวกเขาจึงรู้ว่า «วิญญาณเป็นวัตถุที่มีแก่นแท้แตกต่างจากร่างกายที่สัมผัสได้นี้ เป็นวัตถุที่มีรัศมี มาจากเบื้องบน เบา มีชีวิต และเคลื่อนไหว แทรกซึมเข้าไปในเนื้อแท้ของอวัยวะต่าง ๆ และซึมซาบอยู่ในอวัยวะเหล่านั้น ดุจน้ำที่ซึมซาบอยู่ในดอกกุหลาบ น้ำมันที่ซึมซาบอยู่ในผลมะกอก และไฟที่แฝงอยู่ในถ่าน ตราบใดที่อวัยวะเหล่านี้ยังอยู่ในสภาพที่พร้อมรับผลซึ่งหลั่งไหลมาสู่มันจากวัตถุละเอียดอ่อนนี้ วัตถุละเอียดอ่อนนี้ก็จะยังคงผสานอยู่กับอวัยวะเหล่านั้น และให้ผลแก่อวัยวะเหล่านั้น ได้แก่ การรับรู้ การเคลื่อนไหว และเจตนา แต่เมื่อใดที่อวัยวะเหล่านี้เสื่อมเสียไป เนื่องจากอัคลาฏ (ธาตุน้ำในร่างกาย) ที่หยาบข้นเข้าครอบงำ และพ้นจาก[…]

⁽¹⁾ แหล่งอ้างอิงเดิม (22/2) ⁽²⁾ มัจญ์มูอ์ ฟะตาวา ชัยคุลอิสลาม (31/3) ⁽³⁾ แหล่งอ้างอิงเดิม (32/3)

การรับผลเหล่านั้นได้ รูห์ (วิญญาณ) ก็จะแยกออกจากร่างกาย และจากไปสู่โลกแห่งวิญญาณทั้งหลาย»⁽¹⁾

ٱللَّهُ يَتَوَفَّى ٱلْأَنفُسَ حِينَ مَوْتِهَا وَٱلَّتِى لَمْ تَمُتْ فِى مَنَامِهَا ۖ فَيُمْسِكُ ٱلَّتِى قَضَىٰ عَلَيْهَا ٱلْمَوْتَ

เราได้นำเสนอหลักฐานจำนวนมากไว้ในเนื้อหาของการศึกษานี้ ซึ่งยืนยันว่ารูห์เป็นสิ่งที่มีอยู่แยกต่างหากจากร่างกาย เช่น คำตรัสของอัลลอฮ์ ตะอาลา ว่า «อัลลอฮ์ทรงเอาชีวิตไปในขณะที่มันตาย และชีวิตที่ยังไม่ตายในขณะนอนหลับ แล้วพระองค์ทรงยึดชีวิตที่พระองค์ทรงกำหนดความตายแก่มันไว้» (ซูเราะฮ์อัซ-ซุมัร 39:42)⁽²⁾

وَلَوْ تَرَىٰٓ إِذْ يَتَوَفَّى ٱلَّذِينَ كَفَرُوا۟ ۙ ٱلْمَلَـٰٓئِكَةُ يَضْرِبُونَ وُجُوهَهُمْ وَأَدْبَـٰرَهُمْ

และคำตรัสของพระองค์ว่า «และหากเจ้าได้เห็นขณะที่มะลาอิกะฮ์เอาชีวิตของบรรดาผู้ปฏิเสธศรัทธา โดยตีใบหน้าและด้านหลังของพวกเขา» (ซูเราะฮ์อัล-อันฟาล 8:50)⁽³⁾

وَٱلْمَلَٰٓئِكَةُ بَاسِطُوٓا۟ أَيْدِيهِمْ أَخْرِجُوٓا۟ أَنفُسَكُمُ

และคำตรัสของพระองค์ว่า «และมะลาอิกะฮ์ยื่นมือของพวกเขาออกมา (พร้อมกล่าวว่า) จงเอาชีวิตของพวกเจ้าออกมา» (ซูเราะฮ์อัล-อันอาม 6:93)⁽⁴⁾

كَلَّآ إِذَا بَلَغَتِ ٱلتَّرَاقِىَ ﴿٢٦﴾ وَقِيلَ مَنْ ۜ رَاقٍ ﴿٢٧﴾ وَظَنَّ أَنَّهُ ٱلْفِرَاقُ ﴿٢٨﴾ وَٱلْتَفَّتِ ٱلسَّاقُ بِٱلسَّاقِ ﴿٢٩﴾ إِلَىٰ رَبِّكَ يَوْمَئِذٍ ٱلْمَسَاقُ ﴿٣٠﴾

และคำตรัสของพระองค์ว่า «มิใช่เช่นนั้น เมื่อมัน (วิญญาณ) ขึ้นมาถึงไหปลาร้า และมีเสียงกล่าวว่า ใครเล่าจะเป็นผู้รักษาให้รอดได้ และเขาก็แน่ใจว่าแท้จริงนั่นคือการจากพราก และแข้งพันเข้ากับแข้ง ในวันนั้นการถูกต้อนไปนั้นคือไปยังพระเจ้าของเจ้า» (ซูเราะฮ์อัล-กิยามะฮ์ 75:26-30)⁽⁵⁾

فَلَوْلَآ إِذَا بَلَغَتِ ٱلْحُلْقُومَ ﴿٨٣﴾ وَأَنتُمْ حِينَئِذٍ تَنظُرُونَ ﴿٨٤﴾

และคำตรัสของพระองค์ว่า «แล้วทำไมเล่า เมื่อมัน (วิญญาณ) ขึ้นมาถึงลำคอ และพวกเจ้าในขณะนั้นก็ได้แต่มองดูอยู่» (ซูเราะฮ์อัล-วากิอะฮ์ 56:83-84)⁽⁶⁾

ดังนั้น สิ่งที่ถูกยึดไว้ สิ่งที่มะลาอิกะฮ์เอาไป สิ่งที่ขึ้นมาถึงลำคอและถึงไหปลาร้า และสิ่งที่ถูกต้อนไปนั้น จำเป็นต้องเป็นสิ่งที่มีอยู่จริงและแตกต่างจากร่างกาย

เราได้นำเสนอหะดีษต่าง ๆ ที่ท่านเราะซูลุลลอฮ์ ﷺ บอกเล่าว่า มะลาอิกะฮ์แห่งความตายเป็นผู้เอาวิญญาณไป และบรรดามะลาอิกะฮ์จะวางวิญญาณนั้นลงในผ้าห่อศพจากสวรรค์หรือจากนรก ตามแต่ความดีหรือความชั่วของวิญญาณนั้น มะลาอิกะฮ์จะนำวิญญาณนั้นขึ้นสู่เบื้องบนในการเดินทางสู่ฟากฟ้า โดยประตูฟากฟ้าจะเปิดออกให้หากเป็นวิญญาณที่ดี และจะปิดกั้นไว้หากเป็นวิญญาณที่ชั่ว และวิญญาณนั้นจะถูกส่งกลับคืนสู่ร่าง และจะถูกสอบสวน

⁽¹⁾ นี่คือนิยามของรูห์ตามที่อิบนุลก็อยยิมให้ไว้ในหนังสือของท่านชื่อ "อัร-รูห์" อัส-สะฟารีนีย์ได้ยกมาไว้ในหนังสือ "ละวามิอุลอันวาร อัล-บะฮียะฮ์" (2/29) โดยระบุว่าเป็นคำพูดของอิบนุลก็อยยิม ส่วนผู้อธิบายหนังสืออัฏ-เฏาะหาวียะฮ์ได้ยกข้อความนี้มาทั้งหมดโดยไม่ได้ระบุที่มา ดู "ชัรห์อัฏ-เฏาะหาวียะฮ์" หน้า 433 อิบนุลก็อยยิมได้กล่าวไว้หลังจากยกนิยามนี้ว่า «ทัศนะนี้คือทัศนะที่ถูกต้องในประเด็นนี้ และไม่มีทัศนะอื่นใดถูกต้องนอกจากทัศนะนี้ ทัศนะอื่น ๆ ทั้งหมดล้วนเป็นโมฆะ อัลกุรอาน ซุนนะฮ์ อิจญ์มาอ์ของศอฮาบะฮ์ ตลอดจนหลักฐานทางสติปัญญาและฟิฏเราะฮ์ ล้วนบ่งชี้ถึงทัศนะนี้» ท่านได้ยกหลักฐานไว้หนึ่งร้อยสิบห้าข้อ ซึ่งท่านอธิบายได้อย่างดีเยี่ยมและเป็นประโยชน์ยิ่ง และท่านได้หักล้างคำพูดของอิบนุซีนา อิบนุหัซม์ และบุคคลอื่น ๆ ทำนองเดียวกัน ⁽²⁾ ซูเราะฮ์อัซ-ซุมัร : 42 ⁽³⁾ ซูเราะฮ์อัล-อันฟาล : 50 ⁽⁴⁾ ซูเราะฮ์อัล-อันอาม : 93 ⁽⁵⁾ ซูเราะฮ์อัล-กิยามะฮ์ : 26-30 ⁽⁶⁾ ซูเราะฮ์อัล-วากิอะฮ์ : 83-84

…และ (วิญญาณ) จะถูกลงโทษหรือได้รับความสุข และวิญญาณของบรรดาชะฮีดอยู่ในท้องของนกสีเขียว ส่วนวิญญาณของบรรดาผู้ศรัทธานั้นเป็นนกที่จิกกินผลจากต้นไม้ในสวรรค์ และเมื่อวิญญาณถูกถอดออกไป สายตาจะมองตามมันไป ตลอดจนตัวบทอื่น ๆ ซึ่งเมื่อพิจารณาโดยรวมแล้ว บ่งชี้อย่างเด็ดขาดว่าวิญญาณเป็นสิ่งหนึ่งที่ต่างจากร่างกาย และวิญญาณยังคงอยู่หลังจากแยกออกจากร่างกายแล้ว

หัวข้อที่สี่

ที่พำนักของรูหฺในร่างกาย

รูหฺ (วิญญาณ) แผ่ซ่านไปทั่วทั้งร่างกายของมนุษย์ อิบนุตัยมียะฮ์กล่าวว่า «รูหฺมิได้จำเพาะอยู่ที่ส่วนใดส่วนหนึ่งของร่างกาย หากแต่มันแผ่ซ่านอยู่ในร่างกาย เช่นเดียวกับที่ชีวิต ซึ่งเป็นคุณสมบัติที่อาศัยอยู่ในสิ่งอื่น (อะร็อฎ) แผ่ซ่านไปทั่วทั้งร่างกาย เพราะชีวิตนั้นมีเงื่อนไขอยู่ที่รูหฺ ดังนั้นเมื่อรูหฺอยู่ในร่างกาย ร่างกายนั้นก็มีชีวิต และเมื่อรูหฺแยกออกจากร่างกาย ชีวิตก็แยกออกจากร่างกายนั้นไปด้วย»⁽¹⁾

⁽¹⁾ ริซาละฮ์ อัล-อักล์ วัร-รูหฺ, มัจญ์มูอะฮ์ อัร-เราะซาอิล อัล-มุนีรียะฮ์ (2/47)

ประเด็นที่ห้า

รูห์ (วิญญาณ) เป็นสิ่งที่ถูกสร้าง

นักปรัชญากลุ่มหนึ่งมีทัศนะว่า รูห์ไม่ใช่สิ่งที่ถูกสร้าง แต่เป็นสิ่งที่มีมาแต่เดิมโดยไม่มีจุดเริ่มต้น (เกาะดีม อะซะลีย์) ทว่ามิได้เป็นส่วนหนึ่งจากซาตของพระผู้อภิบาล ทัศนะของพวกเขาเกี่ยวกับรูห์ก็คือทัศนะเดียวกับที่พวกเขามีต่อ "ปัญญาทั้งหลาย" (อัล-อุกูล) และ "ดวงวิญญาณแห่งฟากฟ้า" (อัน-นุฟูส อัล-ฟะละกียะฮ์) ส่วนบรรดาผู้นับถือศาสนาต่าง ๆ ที่เข้าไปร่วมอยู่ในหมู่พวกเขาก็กล่าวอ้างว่า สิ่งเหล่านั้นก็คือมะลาอิกะฮ์นั่นเอง

อีกกลุ่มหนึ่งจากบรรดาพวกซินดีก (ผู้นอกรีต) และผู้หลงผิดของประชาชาตินี้ ทั้งจากนักวิชาการกะลาม นักตะเศาวุฟ และกลุ่มที่อ้างตนเป็นนักหะดีษ มีทัศนะว่า รูห์เป็นส่วนหนึ่งจากซาตของอัลลอฮ์ คนกลุ่มนี้ ดังที่อิบนุตัยมียะฮ์กล่าวไว้ มีคำกล่าวที่เลวร้ายยิ่งกว่ากลุ่มแรก พวกเขาได้แบ่งมนุษย์ออกเป็นสองส่วน คือ ส่วนที่เป็นภาวะพระเจ้า (ลาฮูต) ได้แก่รูห์ของเขา และส่วนที่เป็นภาวะมนุษย์ (นาซูต) ได้แก่ร่างกายของเขา กล่าวคือ ครึ่งหนึ่งของเขาเป็นพระเจ้า และอีกครึ่งหนึ่งเป็นบ่าว⁽¹⁾

สัจธรรมที่ไม่สมควรมีผู้ใดเห็นแย้งเลยก็คือ รูห์เป็นสิ่งที่ถูกสร้างและถูกบังเกิดขึ้นใหม่ โดยมีหลักฐานหลายประการบ่งชี้ถึงเรื่องนี้ ได้แก่

1. อิจญ์มาอ์ (มติเอกฉันท์)

ชัยคุลอิสลามอิบนุตัยมียะฮ์กล่าวว่า «รูห์ของมนุษย์เป็นสิ่งที่ถูกบังเกิดขึ้นตามมติเอกฉันท์ของชาวสะลัฟแห่งประชาชาตินี้ บรรดาอิมามของประชาชาติ และอะฮ์ลุสซุนนะฮ์ทั้งมวล อิมามของมุสลิมหลายท่านได้รายงานถึงอิจญ์มาอ์ของบรรดาอุละมาอ์ว่ารูห์เป็นสิ่งที่ถูกสร้าง เช่น มุหัมมัด บิน นัศร์ อัล-มัรวazีย์ อิมามผู้มีชื่อเสียง ผู้ซึ่งเป็นผู้รอบรู้ที่สุดในยุคของท่านเกี่ยวกับประเด็นอิจญ์มาอ์และประเด็นที่มีความเห็นแตกต่าง หรืออย่างน้อยก็เป็นหนึ่งในผู้ที่รอบรู้ที่สุด

ในทำนองเดียวกัน อบูมุหัมมัด อิบนุกุตัยบะฮ์ ได้กล่าวไว้ใน «กิตาบ อัล-লুগ্ধ» เมื่อท่านพูดถึงการสร้าง […]

⁽¹⁾ มัจญ์มูอ์ ฟะตาวา ชัยคุลอิสลาม (4/222)

…อัร-รูห์ เขากล่าวว่า: “อัน-นะสัม” คือบรรดาวิญญาณ และเขากล่าวว่า: ผู้คนมีมติเป็นเอกฉันท์ว่าอัลลอฮ์ทรงเป็นผู้สร้างร่างกาย และทรงเป็นผู้บังเกิด “อัน-นะสะมะฮ์” หมายถึงวิญญาณ

อบูอิสหาก อิบนุชากิลา ได้กล่าวไว้ในคำตอบของท่านเกี่ยวกับประเด็นนี้ว่า: “ท่านได้ถาม ขออัลลอฮ์ทรงเมตตาท่าน เกี่ยวกับวิญญาณว่าเป็นสิ่งที่ถูกสร้างหรือไม่ได้ถูกสร้าง” ท่านกล่าวว่า: “นี่คือเรื่องที่ผู้ที่ได้รับการชี้นำสู่ความถูกต้องจะไม่สงสัยเลย” จนกระทั่งท่านกล่าวว่า: “วิญญาณเป็นหนึ่งในบรรดาสิ่งที่ถูกสร้าง บรรดาอุละมาอ์และชัยค์ผู้อาวุโสหลายกลุ่มได้กล่าวถึงประเด็นนี้ และได้โต้แย้งผู้ที่อ้างว่าวิญญาณไม่ใช่สิ่งที่ถูกสร้าง”

อัล-หาฟิซ อบูอับดิลลาฮ์ อิบนุมันดะฮ์ ได้แต่งตำราเล่มใหญ่ในเรื่องนี้ชื่อว่า “อัร-รูห์ วัน-นัฟส์” (วิญญาณและชีวาตมัน) โดยได้ยกหะดีษและอะษัร (รายงานจากชาวสะลัฟ) ไว้เป็นจำนวนมาก ก่อนหน้าท่านก็มีอิมามมุหัมมัด อิบนุนัศร์ อัล-มัรวะซีย์ และท่านอื่น ๆ รวมถึงชัยค์อบูยะอ์กูบ อัล-ค็อรรอซ อบูยะอ์กูบ อัน-นะฮ์รอญูรีย์ อัล-กอฎี อบูยะอ์ลา และท่านอื่น ๆ อีก บรรดาอิมามผู้ยิ่งใหญ่ได้ระบุไว้อย่างชัดเจนในเรื่องนี้ และได้คัดค้านอย่างรุนแรงต่อผู้ที่กล่าวเช่นนั้น (คือกล่าวว่าวิญญาณไม่ได้ถูกสร้าง) เกี่ยวกับอีซา บุตรของมัรยัม ยิ่งไปกว่านั้นคือเกี่ยวกับวิญญาณของผู้อื่นจากท่าน ดังที่อะห์มัดได้กล่าวไว้ในหนังสือของท่าน “อัร-ร็อดดุ อะลัซ-ซะนาดิเกาะฮ์ วัล-ญะฮ์มิยะฮ์” (การโต้แย้งพวกซินดีกและพวกญะฮ์มิยะฮ์)⁽¹⁾

2 – อัลกุรอานและซุนนะฮ์

ﭐللَّهُ خَٰلِقُ كُلِّ شَيْءٍ

هَلْ أَتَىٰ عَلَى ٱلْإِنسَـٰنِ حِينٌ مِّنَ ٱلدَّهْرِ لَمْ يَكُن شَيْـًٔا مَّذْكُورًا ﴿١﴾

وَقَدْ خَلَقْتُكَ مِن

หลักฐานจากอัลกุรอานและซุนนะฮ์ที่บ่งชี้ว่าวิญญาณเป็นสิ่งที่ถูกสร้างนั้นมีอยู่มากมาย เช่น พระดำรัสของอัลลอฮ์ ตะอาลา ที่ว่า «อัลลอฮ์คือผู้ทรงสร้างทุกสิ่ง»⁽²⁾ ผู้อธิบายตำราอัฏ-เฏาะหาวิยะฮ์ได้กล่าวหลังจากยกอายะฮ์นี้เป็นหลักฐานว่า «นี่เป็นถ้อยคำทั่วไปที่ไม่มีการยกเว้นใด ๆ ทั้งสิ้น»⁽³⁾ และหนึ่งในหลักฐานเหล่านั้นคือพระดำรัสของพระองค์ที่ว่า «แท้จริงได้ผ่านพ้นช่วงเวลาหนึ่งแก่มนุษย์มาแล้ว ซึ่งเขาไม่ได้เป็นสิ่งใดที่ถูกกล่าวถึง»⁽⁴⁾ และพระดำรัสของพระองค์ผู้ทรงเกรียงไกรและสูงส่งต่อนบีซะกะรียา ว่า «และแท้จริงข้าได้สร้างเจ้ามาจาก…

⁽¹⁾ มัจญ์มูอ์ ฟะตาวา ชัยคุลอิสลาม (4/216) ⁽²⁾ ซูเราะฮ์อัร-เราะอ์ด 13:16 และซูเราะฮ์อัซ-ซุมัร 39:62 ⁽³⁾ ชัรห์ อัฏ-เฏาะหาวิยะฮ์ หน้า 442 ⁽⁴⁾ ซูเราะฮ์อัล-อินซาน 76:1

قَبْلُ وَلَمْ تَكُ شَيْـًٔا ﴿٩﴾

إنما بدني مطيتي ، فإن رفقت بها بلغتني ، وإن لم أرفق بها لم تبلغني

…มาก่อน ขณะที่เจ้ามิได้เป็นสิ่งใดเลย»⁽¹⁾ คำว่า "มนุษย์" เป็นชื่อเรียกทั้งวิญญาณ (รูห์) และร่างกายของมนุษย์ และการที่อัลลอฮ์ตรัสกับซะกะรียาก็เป็นการตรัสกับทั้งวิญญาณและร่างกายของเขา อิบนุตัยมียะฮ์กล่าวว่า «มนุษย์คือร่างกายและวิญญาณรวมกัน ยิ่งไปกว่านั้น มนุษย์มีความเกี่ยวพันกับวิญญาณมากกว่าร่างกายเสียอีก ร่างกายเป็นเพียงพาหนะของวิญญาณเท่านั้น ดังที่อบูดัรดาอ์ (ร.ฎ.) กล่าวว่า "แท้จริงร่างกายของฉันคือพาหนะของฉัน หากฉันถนอมมัน มันก็จะพาฉันไปถึงจุดหมาย แต่หากฉันไม่ถนอมมัน มันก็จะไม่พาฉันไปถึง"

لاتزال الخصومة يوم القيامة بين الخلق حتى تختصم الروح والبدن ، فتقول الروح للبدن : أنت عملت السيئات ، فيقول البدن للروح ، أنت أمرتني ، فيبعث الله ملكا يقضي بينهما ؛ فيقول : إنما مثلكما كمثل مقعد وأعمى دخلا بستانا ، فرأى المقعد فيه ثمرا معلقا ؛ فقال للأعمى : إني أرى ثمرا ولكن لا أستطيع النهوض إليه ، وقال الأعمى : لكني أستطيع النهوض إليه ، ولكني لا أراه ، فقال المقعد : تعال فاحملني حتى أقطفه ، فحمله وجعل يأمره فيسير به إلى حيث يشاء فقطع الثمرة ، قال الملك : فعلى أيهما العقوبة ؟ قالا : عليهما جميعا، قال : فكذلك أنتما

อิบนุมันดะฮ์และคนอื่น ๆ ได้รายงานจากอิบนุอับบาส (ร.ฎ.) ว่า ท่านกล่าวว่า "ในวันกิยามะฮ์ การโต้แย้งกันระหว่างสรรพสิ่งจะยังคงดำเนินไป จนกระทั่งวิญญาณกับร่างกายโต้แย้งกันเอง วิญญาณจะกล่าวแก่ร่างกายว่า 'เจ้าเป็นผู้กระทำความชั่ว' ร่างกายก็จะกล่าวแก่วิญญาณว่า 'เจ้าเป็นผู้สั่งข้า' แล้วอัลลอฮ์จะทรงส่งมะลาอิกะฮ์องค์หนึ่งมาตัดสินระหว่างทั้งสอง มะลาอิกะฮ์จะกล่าวว่า 'อุปมาของพวกเจ้าทั้งสองนั้นเหมือนคนง่อยกับคนตาบอดที่เข้าไปในสวนแห่งหนึ่ง คนง่อยเห็นผลไม้ห้อยอยู่ในสวนนั้น จึงกล่าวแก่คนตาบอดว่า "ข้าเห็นผลไม้ แต่ข้าไม่สามารถลุกขึ้นไปหามันได้" คนตาบอดกล่าวว่า "ส่วนข้าสามารถลุกขึ้นไปหามันได้ แต่ข้ามองไม่เห็นมัน" คนง่อยจึงกล่าวว่า "มาเถิด จงแบกข้าไว้ เพื่อข้าจะได้เด็ดมัน" คนตาบอดจึงแบกเขาไว้ แล้วคนง่อยก็คอยสั่ง คนตาบอดก็พาเขาเดินไปยังที่ที่เขาต้องการ แล้วเขาก็เด็ดผลไม้นั้น' มะลาอิกะฮ์กล่าวว่า 'แล้วบทลงโทษควรตกอยู่กับคนใดในสองคนนี้?' ทั้งสองตอบว่า 'ตกอยู่กับทั้งสองคน' มะลาอิกะฮ์กล่าวว่า 'พวกเจ้าทั้งสองก็เป็นเช่นนั้นเหมือนกัน'"»⁽²⁾

1. ในการศึกษาครั้งนี้ เราได้กล่าวถึงตัวบทจำนวนมากจากท่านนบี ﷺ ที่ระบุว่า วิญญาณถูกถอดออก ถูกวางไว้ในผ้ากะฝั่นและเครื่องหอม (หะนูฏ) ที่มะลาอิกะฮ์นำมา และถูกนำขึ้นไป ได้รับความสุขและถูกลงโทษ ถูกยึดไว้ในขณะหลับ และถูกปล่อยกลับมา ทั้งหมดนี้ล้วนเป็นลักษณะของสิ่งถูกสร้างที่เกิดขึ้นใหม่ทั้งสิ้น

وَإِذْ أَخَذَ رَبُّكَ مِنۢ بَنِىٓ ءَادَمَ مِن ظُهُورِهِمْ ذُرِّيَّتَهُمْ وَأَشْهَدَهُمْ عَلَىٰٓ أَنفُسِهِمْ أَلَسْتُ بِرَبِّكُمْ ۖ قَالُوا۟ بَلَىٰ

1. หากวิญญาณไม่ใช่สิ่งถูกสร้างที่อยู่ภายใต้การอภิบาล มันก็คงไม่ยอมรับต่อความเป็นพระผู้อภิบาล (อัร-รุบูบิยะฮ์) อัลลอฮ์ได้ตรัสแก่บรรดาวิญญาณในขณะที่ทรงเอาพันธสัญญาจากปวงบ่าว ซึ่งพวกเขาอยู่ในโลกแห่งอณู (อาลัมอัซ-ซัรร์) ว่า "ข้ามิใช่พระผู้อภิบาลของพวกเจ้าดอกหรือ?" พวกเขากล่าวว่า "ใช่แล้ว" และนี่คือสิ่งที่พระผู้ทรงสัจธรรมทรงยืนยันไว้ในดำรัสของพระองค์ว่า «และจงรำลึกขณะที่พระผู้อภิบาลของเจ้าได้ทรงเอาลูกหลานของพวกเขาออกจากหลังของลูกหลานอาดัม และทรงให้พวกเขาเป็นพยานแก่ตัวของพวกเขาเองว่า "ข้ามิใช่พระผู้อภิบาลของพวกเจ้าดอกหรือ?" พวกเขากล่าวว่า "ใช่แล้ว"...»⁽³⁾ และเมื่อพระองค์คือพระผู้อภิบาลของพวกเขา พวกเขาก็ย่อมเป็นผู้ถูกอภิบาลและเป็นสิ่งถูกสร้าง

⁽¹⁾ (ซูเราะฮ์มัรยัม 19:9) ⁽²⁾ มัจญ์มูอ์ ฟะตาวา ชัยคุลอิสลาม (4/222) ⁽³⁾ (ซูเราะฮ์อัล-อะอ์รอฟ 7:172)

1. หากวิญญาณ (อัรวาห์) ไม่ใช่สิ่งที่ถูกสร้าง ชาวคริสต์ก็ย่อมไม่ควรถูกตำหนิในการที่พวกเขาเคารพสักการะอีซา และในการที่พวกเขากล่าวว่าเขาเป็นบุตรของอัลลอฮ์ หรือว่าเขาคืออัลลอฮ์

1. หากวิญญาณไม่ใช่สิ่งที่ถูกสร้าง มันก็ย่อมไม่เข้านรกและไม่ถูกลงโทษ ไม่ถูกปิดกั้นจากอัลลอฮ์ ไม่ถูกซ่อนอยู่ในร่างกาย และมะลาอิกะฮ์แห่งความตายก็ย่อมไม่มีอำนาจเหนือมัน มันย่อมไม่มีรูปลักษณ์ที่สามารถพรรณนาได้ ไม่ถูกสอบสวนและไม่ถูกลงโทษ ไม่ประกอบอิบาดะฮ์ ไม่เกรงกลัว และไม่มีความหวัง อีกทั้งวิญญาณของผู้ศรัทธาก็ส่องประกายระยิบระยับ ส่วนวิญญาณของผู้ปฏิเสธศรัทธานั้นดำดั่งถ่าน⁽¹⁾

⁽¹⁾ หลักฐานสามข้อสุดท้ายนี้ อบูสะอีด อัล-ค็อรรอซ หนึ่งในบรรดาชัยค์และอิมามผู้ยิ่งใหญ่ร่วมสมัยกับอัล-ญุนัยด์ ได้ใช้เป็นหลักฐาน ตามที่ชัยค์อัลอิสลาม อิบนุตัยมียะฮ์ได้รายงานไว้จากเขา ดู มัจญ์มูอ์ อัล-ฟะตาวา (4/220)

บทที่หก

ข้อคลุมเครือของผู้ที่อ้างว่าวิญญาณ (อัร-รูหฺ) ไม่ใช่สิ่งที่ถูกสร้าง

وَيَسْـَٔلُونَكَ عَنِ ٱلرُّوحِ ۖ قُلِ ٱلرُّوحُ مِنْ أَمْرِ رَبِّى

ผู้ที่กล่าวว่าวิญญาณไม่ใช่สิ่งที่ถูกสร้าง ได้ยกหลักฐานด้วยดำรัสของอัลลอฮ์ ตะอาลา เช่น «และพวกเขาจะถามเจ้าเกี่ยวกับอัร-รูหฺ จงกล่าวเถิดว่า อัร-รูหฺนั้นเป็นกิจการของพระเจ้าของฉัน» (ซูเราะฮ์อัล-อิสรออ์ 17:85)⁽¹⁾ คำตอบต่อข้อนี้มีหลายแง่มุม ดังนี้

يَوْمَ يَقُومُ ٱلرُّوحُ وَٱلْمَلَـٰٓئِكَةُ صَفًّا

تَعْرُجُ ٱلْمَلَـٰٓئِكَةُ وَٱلرُّوحُ إِلَيْهِ

تَنَزَّلُ ٱلْمَلَـٰٓئِكَةُ وَٱلرُّوحُ فِيهَا بِإِذْنِ رَبِّهِم

ประการแรก: อัร-รูหฺในที่นี้มิใช่วิญญาณของมนุษย์ หากแต่เป็นชื่อของมะลาอิกะฮ์องค์หนึ่ง ดังที่อัลลอฮ์ ตะอาลา ตรัสว่า «วันที่อัร-รูหฺและมะลาอิกะฮ์จะยืนเรียงแถว» (ซูเราะฮ์อัน-นะบะอ์ 78:38)⁽²⁾ และตรัสว่า «มะลาอิกะฮ์และอัร-รูหฺจะขึ้นไปยังพระองค์» (ซูเราะฮ์อัล-มะอาริจญ์ 70:4)⁽³⁾ และตรัสว่า «มะลาอิกะฮ์และอัร-รูหฺจะลงมาในคืนนั้นด้วยอนุมัติของพระเจ้าของพวกเขา» (ซูเราะฮ์อัล-เกาะดัร 97:4)⁽⁴⁾ และนี่เป็นทัศนะที่รู้จักกันและเป็นที่แพร่หลายในหมู่นักวิชาการสะลัฟในการอธิบายอายะฮ์นี้

أَتَىٰٓ أَمْرُ ٱللَّهِ فَلَا تَسْتَعْجِلُوهُ

ประการที่สอง: หากเรากล่าวว่าความหมายของอัร-รูหฺในที่นี้คือวิญญาณของมนุษย์ — ดังที่เป็นทัศนะของนักวิชาการสะลัฟกลุ่มหนึ่งในการอธิบายอายะฮ์นี้ — ในอายะฮ์ก็ไม่มีสิ่งใดที่บ่งชี้ว่าวิญญาณไม่ใช่สิ่งที่ถูกสร้าง และไม่ได้บ่งชี้ว่ามันเป็นส่วนหนึ่งจากซาต (อาตมัน) ของอัลลอฮ์ ตะอาลา ดังที่มีการกล่าวว่า "เศษผ้าชิ้นนี้มาจากเสื้อผ้าตัวนี้" แต่ความหมายที่ต้องการคือ วิญญาณถูกพาดพิงไปยังอัลลอฮ์ เพราะมันเกิดขึ้นด้วยคำบัญชาของพระองค์ หรือเพราะมันเกิดขึ้นด้วยพระดำรัสของพระองค์ และคำว่า "อัล-อัมรฺ" (คำบัญชา/กิจการ) ในอัลกุรอานนั้น บางครั้งถูกกล่าวโดยหมายถึงตัวการกระทำ (มัศดัร) และบางครั้งหมายถึงกรรม (มัฟอูล) ซึ่งก็คือสิ่งที่ถูกบัญชา ดังดำรัสของพระองค์ที่ว่า «คำบัญชาของอัลลอฮ์ได้มาถึงแล้ว ดังนั้นพวกเจ้าอย่าได้เร่งรีบมัน» (ซูเราะฮ์อัน-นะห์ลฺ 16:1)⁽⁵⁾ หมายถึงสิ่งที่ถูกบัญชา และยังอาจกล่าวได้อีกว่า คำว่า (มิน) ในดำรัสของพระองค์ที่ว่า:

⁽¹⁾ ซูเราะฮ์อัล-อิสรออ์ : 85 ⁽²⁾ ซูเราะฮ์อัน-นะบะอ์ : 38 ⁽³⁾ ซูเราะฮ์อัล-มะอาริจญ์ : 4 ⁽⁴⁾ ซูเราะฮ์อัล-เกาะดัร : 4 ⁽⁵⁾ ซูเราะฮ์อัน-นะห์ลฺ : 1

وَسَخَّرَ لَكُم مَّا فِى ٱلسَّمَـٰوَٰتِ وَمَا فِى ٱلْأَرْضِ جَمِيعًا مِّنْهُ

وَمَا بِكُم مِّن نِّعْمَةٍ فَمِنَ ٱللَّهِ

«(มาจากพระบัญชาของพระผู้อภิบาลของฉัน)» นั้น เป็นการบ่งชี้ถึงจุดเริ่มต้นหรือแหล่งที่มา (อิบติดาอ์ อัล-ฆอยะฮ์) เป็นที่ทราบกันดีว่าคำว่า «มิน» (จาก) นั้น บางครั้งใช้เพื่อระบุชนิดหรือประเภท ดังที่กล่าวกันว่า "ประตูที่ทำจากเหล็ก" และบางครั้งใช้เพื่อบ่งชี้ถึงจุดเริ่มต้น ดังที่กล่าวกันว่า "ฉันออกมาจากมักกะฮ์" ดังนั้นคำตรัสของพระองค์ที่ว่า «(มาจากพระบัญชาของพระผู้อภิบาลของฉัน)» จึงมิใช่ตัวบทที่ชี้ชัดว่าวิญญาณ (รูห์) เป็นส่วนหนึ่งของพระบัญชาและเป็นประเภทเดียวกับพระบัญชา แต่เป็นการบ่งชี้ถึงจุดเริ่มต้น เนื่องจากวิญญาณถูกทำให้เกิดขึ้นด้วยพระบัญชา และอุบัติขึ้นจากพระบัญชานั้น นี่คือความหมายของคำตอบของอิมามอะห์มัดเกี่ยวกับคำว่า "และเป็นรูห์จากพระองค์" โดยท่านกล่าวว่า "(และเป็นรูห์จากพระองค์) หมายความว่า วิญญาณนั้นเกิดขึ้นจากพระบัญชาของพระองค์" เช่นเดียวกับคำตรัสของอัลลอฮ์ ตะอาลา ที่ว่า «และพระองค์ทรงให้สิ่งที่อยู่ในชั้นฟ้าทั้งหลายและสิ่งที่อยู่ในแผ่นดินทั้งหมดอยู่ใต้บังคับเพื่อพวกเจ้า (ทั้งหมดนั้น) มาจากพระองค์»⁽¹⁾ และที่คล้ายคลึงกันนี้อีกประการหนึ่งคือคำตรัสของอัลลอฮ์ ตะอาลา ที่ว่า «และความโปรดปรานใดๆ ที่มีอยู่กับพวกเจ้า ก็มาจากอัลลอฮ์ทั้งสิ้น»⁽²⁾

ดังนั้น เมื่อสรรพสิ่งที่ถูกทำให้อยู่ใต้บังคับและความโปรดปรานทั้งหลายล้วนมาจากอัลลอฮ์ โดยมิได้เป็นส่วนหนึ่งของซาต (อาตมัน) ของพระองค์ หากแต่อุบัติขึ้นจากพระองค์ ก็ย่อมไม่จำเป็นที่ความหมายของคำตรัสของพระองค์เกี่ยวกับอัล-มะสีห์ว่า "เป็นรูห์จากพระองค์" จะหมายความว่ารูห์นั้นเป็นส่วนหนึ่งของซาตของพระองค์⁽³⁾

وَنَفَخْتُ فِيهِ مِن رُّوحِى

فَنَفَخْنَا فِيهَا مِن رُّوحِنَا

ข้อคลุมเครือประการที่สอง: คำตรัสของอัลลอฮ์ ตะอาลา เกี่ยวกับอาดัมที่ว่า «และข้าได้เป่าเข้าไปในเขาจากรูห์ของข้า»⁽⁴⁾ และคำตรัสของพระองค์เกี่ยวกับอีซาที่ว่า «แล้วเราได้เป่าเข้าไปในนางจากรูห์ของเรา»⁽⁵⁾ พวกเขากล่าวว่า อัลลอฮ์ได้ทรงพาดพิงรูห์ไปยังพระองค์เอง

ผู้อธิบายตำราอัฏเฏาะหาวียะฮ์ได้ตอบข้อคลุมเครือนี้ไว้ว่า «พึงทราบว่า สิ่งที่ถูกพาดพิงไปยังอัลลอฮ์ ตะอาลา นั้นมีสองประเภท ประเภทแรก คือ คุณลักษณะซึ่งไม่อาจดำรงอยู่ได้ด้วยตัวของมันเอง เช่น ความรอบรู้ ความสามารถ การพูด การได้ยิน และการมองเห็น การพาดพิงลักษณะนี้คือการพาดพิงคุณลักษณะไปยังผู้ทรงคุณลักษณะนั้น ดังนั้นความรอบรู้ของพระองค์ การพูดของพระองค์ ความสามารถของพระองค์ และการมีชีวิตของพระองค์ จึงเป็นคุณลักษณะของพระองค์ เช่นเดียวกับพระพักตร์และพระหัตถ์ของพระองค์ มหาบริสุทธิ์ยิ่งแด่พระองค์

نَاقَةَ ٱللَّهِ وَسُقْيَـٰهَا ﴿١٣﴾

تَبَارَكَ ٱلَّذِى نَزَّلَ ٱلْفُرْقَانَ

ประเภทที่สอง คือ การพาดพิงสิ่งที่มีตัวตนซึ่งแยกออกจากพระองค์ เช่น บ้าน (บัยตุลลอฮ์) อูฐตัวเมีย บ่าว เราะซูล และรูห์ ดังเช่นคำตรัสของพระองค์ที่ว่า «(นี่คือ) อูฐตัวเมียของอัลลอฮ์ และน้ำดื่มของมัน»⁽⁶⁾ และคำตรัสของพระองค์ที่ว่า «มหาจำเริญยิ่งแด่พระองค์ผู้ทรงประทานอัล-ฟุรกอน…

⁽¹⁾ ซูเราะฮ์อัล-ญาษิยะฮ์ 45:13 ⁽²⁾ ซูเราะฮ์อัน-นะห์ล 16:53 ⁽³⁾ สำหรับรายละเอียดเพิ่มเติมในหัวข้อนี้ โปรดดู: มัจญ์มูอ์ ฟะตาวา ชัยคุลอิสลาม (4/226–235) ⁽⁴⁾ ซูเราะฮ์อัล-หิจญ์ร์ 15:29 ⁽⁵⁾ ซูเราะฮ์อัล-อันบิยาอ์ 21:91 ⁽⁶⁾ ซูเราะฮ์อัช-ชัมส์ 91:13

عَلَىٰ عَبْدِهِۦ

وَطَهِّرْ بَيْتِىَ لِلطَّآئِفِينَ

…แก่บ่าวของพระองค์»⁽¹⁾ และคำตรัสของพระองค์ที่ว่า «และจงทำความสะอาดบ้านของข้าสำหรับบรรดาผู้ที่เฏาะวาฟ…»⁽²⁾ ทั้งหมดนี้เป็นการพาดพิงสิ่งถูกสร้างไปยังพระผู้สร้างของมัน แต่เป็นการพาดพิงที่บ่งบอกถึงความเฉพาะเจาะจงและการให้เกียรติ ซึ่งทำให้สิ่งที่ถูกพาดพิงนั้นมีความโดดเด่นเหนือสิ่งอื่น”⁽³⁾

⁽¹⁾ ซูเราะฮ์อัล-ฟุรกอน 25:1 ⁽²⁾ ซูเราะฮ์อัล-หัจญ์ 22:26 ⁽³⁾ ชัรห์อัฏ-เฏาะหาวียะฮ์ หน้า 442 และโปรดดู ริสาละฮ์อัร-รูห์ ใน มัจญ์มูอะฮ์อัร-เราะสาอิลอัล-มุนีรียะฮ์ (2/38)

หัวข้อที่เจ็ด

ประเภทของจิต (อัน-นุฟูส)

إِنَّ ٱلنَّفْسَ لَأَمَّارَةٌۢ بِٱلسُّوٓءِ إِلَّا مَا رَحِمَ رَبِّىٓ

وَلَآ أُقْسِمُ بِٱلنَّفْسِ ٱللَّوَّامَةِ ﴿٢﴾

أَيَّتُهَا النَّفْسُ الْمُطْمَئِنَّةُ ﴿٢٧﴾ ٱرْجِعِىٓ إِلَىٰ رَبِّكِ رَاضِيَةً مَّرْضِيَّةً ﴿٢٨﴾ فَٱدْخُلِى فِى عِبَـٰدِى ﴿٢٩﴾ وَٱدْخُلِى جَنَّتِى ﴿٣٠﴾

อัลลอฮ์ผู้ทรงสัจธรรม (อัล-ฮักก์) ได้ทรงแจ้งแก่เราว่า จิตนั้นมีสามประเภท ได้แก่ จิตที่สั่งใช้ให้กระทำความชั่ว (อัน-นัฟซุลอัมมาเราะฮ์ บิสซูอ์) «แท้จริงจิตนั้นสั่งใช้ให้กระทำความชั่วเสมอ เว้นแต่ผู้ที่พระเจ้าของฉันทรงเมตตา»⁽¹⁾ จิตที่ตำหนิตนเอง (อัน-นัฟซุลเลาวามะฮ์) «และข้าขอสาบานด้วยจิตที่ตำหนิตนเอง»⁽²⁾ และจิตที่สงบมั่น (อัน-นัฟซุลมุฏมะอินนะฮ์) «โอ้ จิตที่สงบมั่นเอ๋ย จงกลับไปยังพระเจ้าของเจ้าเถิด ด้วยความพึงพอใจและเป็นที่พึงพระทัย แล้วจงเข้าไปอยู่ในหมู่บ่าวของข้า และจงเข้าไปในสวรรค์ของข้า»⁽³⁾

ความหมายในที่นี้มิได้หมายความว่ามนุษย์แต่ละคนมีจิตสามดวง แต่หมายความว่าสิ่งเหล่านี้เป็นคุณลักษณะและสภาวะต่าง ๆ ของตัวตนเดียวกัน ดังนั้น หากอารมณ์ใฝ่ต่ำมีชัยเหนือจิต จนทำให้จิตกระทำบาปและการฝ่าฝืน จิตนั้นก็คือจิตที่สั่งใช้ให้กระทำความชั่ว ส่วนจิตที่ตำหนิตนเองคือจิตที่ทำบาปแล้วกลับเนื้อกลับตัว (เตาบะฮ์) ที่ได้ชื่อว่า "เลาวามะฮ์" ก็เพราะมันตำหนิเจ้าของของมันในเรื่องบาปที่ได้กระทำ และเพราะมันลังเลไปมา คือแกว่งไปมาระหว่างการทำความดีและความชั่ว ส่วนจิตที่สงบมั่นคือจิตที่รักความดีและการงานที่ดีงาม และปรารถนาสิ่งเหล่านั้น อีกทั้งเกลียดชังความชั่วและความผิดบาป และรังเกียจสิ่งเหล่านั้น จนสิ่งดังกล่าวได้กลายเป็นอุปนิสัย ความเคยชิน และคุณลักษณะที่ฝังแน่นของมัน⁽⁴⁾

ผู้อธิบายตำราอัฏ-เฏาะหาวียะฮ์ได้กล่าวไว้ภายหลังจากที่ได้กล่าวถึงประเภทต่าง ๆ ของจิตว่า "ข้อสรุปที่ถูกต้องคือ จิตนั้นเป็นจิตดวงเดียวที่มีคุณลักษณะหลายประการ มันเป็นจิตที่สั่งใช้ให้กระทำความชั่ว ครั้นเมื่ออีมานเข้ามาต้านทานมัน มันก็กลายเป็นจิตที่ตำหนิตนเอง คือกระทำบาปแล้วตำหนิเจ้าของของมัน และตำหนิอยู่ระหว่างการกระทำและการละทิ้ง ครั้นเมื่ออีมานแข็งแกร่งขึ้น มันก็กลายเป็นจิตที่สงบมั่น"⁽⁵⁾

⁽¹⁾ ซูเราะฮ์ยูซุฟ 12:53 ⁽²⁾ ซูเราะฮ์อัล-กิยามะฮ์ 75:2 ⁽³⁾ ซูเราะฮ์อัล-ฟัจญร์ 89:27(–30) ⁽⁴⁾ โปรดดู ริสาละฮ์ อัล-อักล์ วัร-รูห์ ของอิบนุตัยมียะฮ์, มัจญ์มูอะฮ์ อัร-เราะสาอิล อัล-มุนีรียะฮ์ (2/41) ⁽⁵⁾ ชัรห์ อัฏ-เฏาะหาวียะฮ์ หน้า 445

บทที่แปด

วิญญาณตายหรือไม่

อิบนุตัยมียะฮ์กล่าวว่า "วิญญาณทั้งหลายเป็นสิ่งที่ถูกสร้างขึ้นอย่างไม่ต้องสงสัย และมันจะไม่สูญสิ้นและไม่ดับสลายไป แต่การตายของมันคือการพรากจากร่างกาย และเมื่อมีการเป่าแตรครั้งที่สอง วิญญาณทั้งหลายก็จะถูกนำกลับคืนสู่ร่างกาย"⁽¹⁾

ผู้อธิบายตำราอัฏ-เฏาะหาวิยะฮ์ได้กล่าวถึงประเด็นนี้ไว้ว่า "ผู้คนมีความเห็นแตกต่างกันว่าวิญญาณตายหรือไม่ กลุ่มหนึ่งกล่าวว่า วิญญาณตาย เพราะมันเป็นชีวิตหนึ่ง และ «ทุกชีวิตจะต้องลิ้มรสความตาย» ... และเมื่อมะลาอิกะฮ์ยังต้องตาย ชีวิตของมนุษย์ก็ย่อมสมควรตายยิ่งกว่า อีกกลุ่มหนึ่งกล่าวว่า วิญญาณไม่ตาย เพราะมันถูกสร้างมาเพื่อดำรงอยู่ ที่ตายนั้นคือร่างกายเท่านั้น พวกเขากล่าวว่า สิ่งที่บ่งชี้ถึงเรื่องนี้คือบรรดาหะดีษที่บ่งบอกถึงความสุขสำราญและการถูกลงโทษของวิญญาณหลังจากพรากจากร่างกาย จนกระทั่งอัลลอฮ์ทรงให้มันกลับคืนสู่ร่างของมัน

لَا يَذُوقُونَ فِيهَا ٱلْمَوْتَ إِلَّا ٱلْمَوْتَةَ ٱلْأُولَىٰ

ที่ถูกต้องคือควรกล่าวว่า การตายของวิญญาณคือการที่มันพรากจากร่างกายและออกจากร่างนั้น หากหมายถึงการตายในความหมายเพียงเท่านี้ วิญญาณก็ย่อมได้ลิ้มรสความตาย แต่หากหมายถึงการที่มันสูญสิ้นและดับสลายไปโดยสิ้นเชิง ในแง่นี้วิญญาณก็ไม่ตาย ทว่ามันยังคงดำรงอยู่หลังจากถูกสร้างขึ้น ไม่ว่าจะอยู่ในความสุขสำราญหรือในการถูกลงโทษ ... และพระองค์ผู้ทรงมหาบริสุทธิ์ได้ทรงบอกว่าชาวสวรรค์นั้น «พวกเขาจะไม่ได้ลิ้มรสความตายในนั้นอีก นอกจากการตายครั้งแรก»⁽²⁾ และการตายครั้งนั้นก็คือการที่วิญญาณพรากจากร่างกาย"⁽³⁾

⁽¹⁾ มัจญ์มูอุลฟะตาวา (4/279) ⁽²⁾ ซูเราะฮ์อัด-ดุคอน 44:56 ⁽³⁾ ชัรห์อัฏ-เฏาะหาวิยะฮ์ หน้า 446

บทที่เก้า

ที่พำนักของวิญญาณในบัรซัค

วิญญาณของบ่าวทั้งหลายในบัรซัคมีฐานะและที่พำนักแตกต่างกัน เราได้ศึกษาตัวบททั้งหลายที่มีรายงานในเรื่องนี้ และได้ข้อสรุปเป็นการแบ่งประเภทดังต่อไปนี้

اللهمَّ الرفيق الأعلى

ประการแรก: วิญญาณของบรรดานบี วิญญาณเหล่านี้อยู่ในที่พำนักที่ดีที่สุด ณ อิลลิยีนอันสูงสุด ณ อัร-เราะฟีก อัล-อะอ์ลา (สหายอันสูงส่ง) ท่านหญิงอาอิชะฮ์ (ร.ฎ.) ได้ยินท่านเราะซูล ﷺ กล่าวในช่วงวาระสุดท้ายแห่งชีวิตของท่านว่า «โอ้อัลลอฮ์ (ขอให้ข้าพระองค์ได้อยู่กับ) สหายอันสูงส่ง»⁽¹⁾

وَلَا تَحْسَبَنَّ ٱلَّذِينَ قُتِلُوا۟ فِى سَبِيلِ ٱللَّهِ أَمْوَٰتًۢا ۚ بَلْ أَحْيَآءٌ عِندَ رَبِّهِمْ يُرْزَقُونَ ﴿١٦٩﴾

ประการที่สอง: วิญญาณของบรรดาผู้ตายชะฮีด พวกเขามีชีวิตอยู่ ณ พระผู้อภิบาลของพวกเขาและได้รับปัจจัยยังชีพ อัลลอฮ์ตรัสว่า «และเจ้าจงอย่าคิดว่าบรรดาผู้ที่ถูกฆ่าในหนทางของอัลลอฮ์นั้นเป็นผู้ที่ตายแล้ว แต่ทว่าพวกเขายังมีชีวิตอยู่ ณ พระผู้อภิบาลของพวกเขา โดยที่พวกเขาได้รับปัจจัยยังชีพ» (ซูเราะฮ์อาล อิมรอน 3:169)⁽²⁾

إنا قد سألنا عن ذلك ، فقال : « أرواحهم في أجواف طير خضر ، لها قناديل معلقة بالعرش ، تسرح من الجنّة حيث شاءت ، ثم تأوي إلى تلك القناديل

มัสรูกได้ถามอับดุลลอฮ์ บิน มัสอูด (ร.ฎ.) เกี่ยวกับอายะฮ์นี้ ท่านตอบว่า «เราได้เคยถามเรื่องนี้ (กับท่านนบี ﷺ) แล้ว ท่านตอบว่า: วิญญาณของพวกเขาอยู่ในท้องของนกสีเขียว ซึ่งมีโคมไฟแขวนอยู่กับบัลลังก์ (อัล-อัรช์) พวกมันโบยบินไปในสวรรค์ตามที่ต้องการ แล้วก็กลับมาพักยังโคมไฟเหล่านั้น» รายงานโดยมุสลิมในเศาะฮีหฺของท่าน⁽³⁾

يا رسول الله ، مالي إن قتلت في سبيل الله ؟ قال : « الجنّة » ، فلما ولّى ، قال : « إلا الدين ، سارني به جبريل آنفا

นี่คือวิญญาณของผู้ตายชะฮีดบางส่วน มิใช่ผู้ตายชะฮีดทั้งหมด เพราะในหมู่พวกเขามีผู้ที่วิญญาณของเขาถูกกักไว้มิให้เข้าสวรรค์เนื่องจากหนี้สินที่เขาติดค้างอยู่ ดังที่มีรายงานในอัล-มุสนัด จากอับดุลลอฮ์ บิน ญะห์ช์ (ร.ฎ.) ว่า มีชายคนหนึ่งมาหาท่านนบี ﷺ แล้วกล่าวว่า โอ้ท่านเราะซูลุลลอฮ์ ฉันจะได้รับอะไรหากฉันถูกฆ่าในหนทางของอัลลอฮ์? ท่านตอบว่า «สวรรค์» ครั้นเมื่อชายผู้นั้นหันหลังกลับไป ท่านก็กล่าวว่า «ยกเว้นหนี้สิน ญิบรีลเพิ่งกระซิบบอกฉันเมื่อครู่นี้»⁽⁴⁾

⁽¹⁾ เศาะฮีหฺอัล-บุคอรี, กิตาบ อัร-ริกอก, บาบ มัน อะหับบะ ลิกออัลลอฮ์, ฟัตหุลบารี (11/357) ⁽²⁾ ซูเราะฮ์อาล อิมรอน: 169 ⁽³⁾ มิชกาต อัล-มะศอบีหฺ (2/351) และหะดีษนี้ยังมีข้อความต่อจากนี้อีก ⁽⁴⁾ เชคนาศิรุดดีน อัล-อัลบานี กล่าวไว้ในคำอธิบายประกอบชัรหฺ อัฏ-เฏาะหาวิยะฮ์ หน้า 445 ว่า «เศาะฮีหฺ» และเราได้นำเสนอหะดีษที่มีความหมายในทำนองนี้ไปแล้วมากกว่าหนึ่งบทก่อนหน้านี้

إنما نسمة المسلم طير يعلق في شجر الجنّة ، حتى يرجعها الله إلى جسده إلى يوم القيامة

ประการที่สาม: วิญญาณของบรรดาผู้ศรัทธาที่ศอลิห์ จะเป็นนกที่เกาะกินผลจากต้นไม้ในสวรรค์ ดังที่มีในหะดีษซึ่งอับดุรเราะห์มาน บิน กะอ์บ บิน มาลิก (ร.ฎ.) รายงานจากท่านนบี ﷺ ว่า ท่านกล่าวว่า «แท้จริงวิญญาณของมุสลิมนั้นเป็นนกที่เกาะกินอยู่บนต้นไม้ในสวรรค์ จนกระทั่งอัลลอฮ์จะทรงคืนมันกลับสู่ร่างของเขาในวันกิยามะฮ์» รายงานโดยอะห์มัด⁽¹⁾

ความแตกต่างระหว่างวิญญาณของบรรดาผู้ศรัทธากับวิญญาณของบรรดาชะฮีด คือ วิญญาณของบรรดาชะฮีดอยู่ในกระเพาะของนกสีเขียว ซึ่งบินท่องเที่ยวไปมาในสวนต่าง ๆ ของสวรรค์ และกลับไปพักยังโคมไฟที่แขวนอยู่ใต้อะรัช ส่วนวิญญาณของบรรดาผู้ศรัทธานั้นอยู่ในท้องของนกที่เกาะกินผลไม้ในสวรรค์ แต่ไม่ได้บินท่องไปทั่วบริเวณของสวรรค์

ما أطيب هذه الريح التي جاءتكم من الأرض ، فيأتون به أرواح المؤمنين ، فلهم أشدُّ فرحا من أحدكم بغائبه يقدم عليه ، فيسألونه : ماذا فعل فلان ؟ ماذا فعل فلان ؟ فيقولون : دعوه ، فإنه كان في غم الدنيا ، فيقول : قدمات ، أما أتاكم ؟ قالوا : ذهب به إلى أمه الهاوية

การที่วิญญาณของบรรดาผู้ศรัทธาเป็นนกที่เกาะกินอยู่บนต้นไม้ในสวรรค์นั้น ไม่ขัดแย้งกับหะดีษอีกบทหนึ่งที่อบูฮุร็อยเราะฮ์ (ร.ฎ.) รายงานจากท่านเราะซูล ﷺ ซึ่งในหะดีษนั้นกล่าวว่า มะลาอิกะฮ์จะเก็บวิญญาณของบ่าวผู้ศรัทธาและนำขึ้นไปยังฟากฟ้า แล้วมะลาอิกะฮ์จะกล่าวว่า «ช่างหอมเหลือเกินกลิ่นนี้ที่มาหาพวกท่านจากแผ่นดิน แล้วพวกเขาก็นำวิญญาณนั้นไปยังวิญญาณของบรรดาผู้ศรัทธา พวกเขาดีใจยิ่งกว่าที่คนหนึ่งในพวกท่านดีใจต่อญาติที่จากไปแล้วกลับมาหา แล้วพวกเขาก็ถามวิญญาณนั้นว่า คนนั้นเป็นอย่างไรบ้าง? คนนั้นเป็นอย่างไรบ้าง? แล้วพวกเขาก็กล่าวว่า ปล่อยเขาไว้ก่อนเถิด เพราะเขาเพิ่งอยู่ในความทุกข์โศกของโลกดุนยา แล้ววิญญาณนั้นก็กล่าวว่า เขาตายไปแล้ว เขาไม่ได้มาหาพวกท่านหรือ? พวกเขากล่าวว่า เขาถูกนำไปยังที่พำนักของเขา คือ (นรก) อัลฮาวิยะฮ์»⁽²⁾ ทั้งนี้เพราะวิญญาณของผู้ศรัทธาจะได้พบกับวิญญาณของบรรดาผู้ศรัทธาในสวรรค์

ประการที่สี่: วิญญาณของผู้ฝ่าฝืน ข้าพเจ้าได้นำเสนอตัวบทต่าง ๆ ที่อธิบายถึงการลงโทษที่บรรดาผู้ฝ่าฝืนจะได้ประสบไปแล้ว ในจำนวนนั้น ได้แก่ ผู้ที่กล่าวเท็จจนคำเท็จนั้นแพร่ไปทั่วทุกสารทิศ จะถูกลงโทษด้วยตะขอเหล็กที่สอดเข้าไปในมุมปากของเขาจนทะลุถึงท้ายทอย ผู้ที่นอนหลับละทิ้งการละหมาดฟัรฎู จะถูกทุบศีรษะด้วยก้อนหิน และบรรดาชายหญิงที่ทำซินาจะถูกลงโทษอยู่ในหลุมที่มีลักษณะเหมือนเตาอบ ซึ่งด้านบนแคบ…

إن أرواح المؤمنين في أجواف طير خضر ، تعلق بشجر الجنة

⁽¹⁾ เชคนาศิรุดดีน อัลอัลบานีย์ ได้นำมากล่าวไว้ใน สิลสิละฮ์ อัลอะหาดีษ อัศเศาะฮีหะฮ์ (2/730) หะดีษหมายเลข (995) และท่านกล่าวว่า: เศาะฮีหฺตามเงื่อนไขของท่านทั้งสอง (อัลบุคอรีย์และมุสลิม) และอิบนุมาญะฮ์ได้รายงานไว้ในสุนันของท่าน มาลิกรายงานไว้ในอัลมุวัฏเฏาะอ์ของท่าน และอันนะสาอีย์รายงานด้วยสำนวนว่า: «แท้จริงวิญญาณของบรรดาผู้ศรัทธาอยู่ในท้องของนกสีเขียว ซึ่งเกาะกินอยู่บนต้นไม้ในสวรรค์» ⁽²⁾ รายงานโดยอันนะสาอีย์ กิตาบอัลญะนาอิซ บาบสิ่งที่ผู้ศรัทธาจะได้รับจากเกียรติยศเมื่อวิญญาณของเขาออกจากร่าง (4/8)

…และส่วนล่างของมันกว้าง มีไฟลุกโชนอยู่ข้างใต้ ส่วนผู้กินดอกเบี้ยนั้นว่ายอยู่ในทะเลเลือด และบนฝั่งมีผู้คอยป้อนก้อนหินใส่ปากของเขา⁽¹⁾ เราได้กล่าวถึงบรรดาหะดีษที่พูดถึงการลงโทษผู้ที่ไม่ระวังตนให้พ้นจากปัสสาวะของตน ผู้ที่เที่ยวยุยงส่งเสริมให้ผู้คนแตกแยกกัน ผู้ที่ยักยอกทรัพย์สงคราม และอื่น ๆ ไปแล้ว

تخرج منه كأنتن ريح ، حتى يأتون به باب الأرض ، فيقولون : ما أنتن هذه الريح ، حتى يأتون به أرواح الكفار

ประการที่ห้า: วิญญาณของบรรดาผู้ปฏิเสธศรัทธา ในหะดีษของอบูฮุร็อยเราะฮ์ (ร.ฎ.) ที่บันทึกโดยอันนะซาอีย์ หลังจากที่ท่านนบี ﷺ ได้บรรยายสภาพของผู้ศรัทธาจนกระทั่งเขาไปถึงที่พำนักของเขาในสวรรค์แล้ว ท่านได้กล่าวถึงสภาพของผู้ปฏิเสธศรัทธา และสิ่งที่เขาต้องประสบในขณะที่วิญญาณถูกถอดออก และหลังจากที่วิญญาณของเขาถูกเอาไปแล้วว่า «มันจะออกมาจากเขาประหนึ่งกลิ่นที่เหม็นที่สุด จนกระทั่งพวกเขา (มะลาอิกะฮ์) นำมันมายังประตูของแผ่นดิน แล้วพวกเขาก็กล่าวว่า กลิ่นนี้ช่างเหม็นเสียนี่กระไร จนกระทั่งพวกเขานำมันไปยังบรรดาวิญญาณของผู้ปฏิเสธศรัทธา»⁽²⁾

⁽¹⁾ เราได้นำเสนอหะดีษนี้อย่างครบถ้วนไปแล้วก่อนหน้านี้ และหะดีษนี้บันทึกโดยอัลบุคอรีย์ในเศาะฮีหฺของท่าน

⁽²⁾ บันทึกโดยอันนะซาอีย์ กิตาบอัลญะนาอิซ บาบสิ่งที่ผู้ศรัทธาได้รับจากเกียรติยศในขณะที่วิญญาณของเขาออกจากร่าง (8/4)

บทที่สิบ

ข้อสงสัยและคำตอบ

อาจมีผู้กล่าวว่า: ท่านได้นำตัวบทต่าง ๆ ที่บ่งชี้ว่าวิญญาณจะถูกนำกลับคืนสู่ร่างกาย แล้วถูกสอบถาม หลังจากนั้นผู้ศรัทธาจะได้รับความสุขสำราญ และผู้ปฏิเสธศรัทธาจะถูกลงโทษ แล้วเหตุใดหลังจากนั้นท่านจึงกล่าวว่า วิญญาณของบรรดาผู้ศรัทธาอยู่ในสวรรค์ และวิญญาณของบรรดาผู้ปฏิเสธศรัทธาอยู่ในนรก?

อิบนุหัซม์พยายามตัดสินว่าหะดีษต่าง ๆ ที่กล่าวถึงการนำวิญญาณกลับคืนสู่ร่างกายในหลุมศพนั้นเป็นหะดีษเฎาะอีฟ แต่ความจริงหาได้เป็นเช่นนั้นไม่ เพราะหะดีษที่อิบนุหัซม์ตัดสินว่าเฎาะอีฟ คือหะดีษของซาซานที่รายงานจากอัล-บะรออ์ (ร.ฎ.) นั้นเป็นหะดีษเศาะฮีห์ และยังมีหะดีษเศาะฮีห์อีกมากมายที่มุตะวาติรซึ่งบ่งชี้ถึงการกลับคืนของวิญญาณสู่ร่างกาย ดังที่อิบนุตัยมียะฮ์กล่าวไว้⁽¹⁾

ในการประสานระหว่างตัวบทต่าง ๆ อิบนุตัยมียะฮ์กล่าวว่า: «วิญญาณของบรรดาผู้ศรัทธาอยู่ในสวรรค์ แม้ว่าในขณะเดียวกันนั้นบางครั้งมันจะถูกนำกลับคืนสู่ร่างกาย เช่นเดียวกับที่บางครั้งมันอยู่ในร่างกาย และถูกนำขึ้นสู่ฟากฟ้าดังเช่นในขณะนอนหลับ ส่วนการที่มันอยู่ในสวรรค์นั้น มีหะดีษต่าง ๆ ที่มีความหมายทั่วไประบุไว้ และท่านอะห์มัดรวมถึงนักวิชาการท่านอื่น ๆ ได้ระบุไว้อย่างชัดเจนในเรื่องนี้ โดยพวกเขาได้ใช้หะดีษที่มีรายงานสืบทอดมาซึ่งมีความหมายทั่วไป และหะดีษเฉพาะเกี่ยวกับการนอนหลับและเรื่องอื่น ๆ เป็นหลักฐาน»⁽²⁾

ثم يفسح له في قبره سبعون ذراعا ، وينور له فيه ، ويعاد جسده كما بدىء ، وتجعل نسمته في نسم طيب ، وهي طير تعلق في شجر الجنّة

وهو طير يعلق في شجر الجنّة

จากนั้นท่านได้กล่าวถึงหะดีษบางส่วนที่เราได้นำเสนอไปแล้วก่อนหน้านี้ และได้ยกหะดีษของอบูฮุร็อยเราะฮ์ (ร.ฎ.) ที่อิบนุหิบบานและท่านอื่น ๆ ได้รายงานไว้ ซึ่งกล่าวถึงว่าผู้ศรัทธาจะได้เห็นที่พำนักของเขาในสวรรค์หลังจากการสอบถาม และจะได้เห็นที่พำนักของเขาในนรกหากเขาเป็นผู้ปฏิเสธศรัทธา ท่านกล่าวว่า: «จากนั้นหลุมศพของเขาจะถูกขยายให้กว้างเจ็ดสิบศอก และจะถูกทำให้สว่างไสวแก่เขา และร่างกายของเขาจะถูกทำให้กลับคืนสู่สภาพดังที่ถูกสร้างขึ้นในครั้งแรก และวิญญาณของเขาจะถูกนำไปอยู่ในหมู่วิญญาณที่ดี ซึ่งเป็นนกที่เกาะกินผลจากต้นไม้แห่งสวรรค์» และในอีกสำนวนหนึ่งว่า «และมันคือนกที่เกาะกินผลจากต้นไม้แห่งสวรรค์» และในอีกสำนวนหนึ่งว่า «จากนั้นร่างกายของเขาจะถูกทำให้กลับคืน…

⁽¹⁾ มัจญ์มูอุลฟะตาวา (5/446) ⁽²⁾ แหล่งอ้างอิงเดิม (5/447)

…สู่สิ่งที่มันได้ถูกเริ่มต้นขึ้นมาจากมัน»⁽¹⁾

ดังนั้น ตามที่หะดีษได้บ่งชี้ไว้ วิญญาณ (รูห์) จะถูกส่งกลับคืนสู่ร่างกายหลังจากการเดินทางขึ้นสู่ฟากฟ้า จากนั้นจะถูกสอบสวน แล้วจึงกลายเป็นนกที่เกาะกินผลจากต้นไม้แห่งสวรรค์ จนกระทั่งปวงบ่าวจะถูกฟื้นคืนชีพ และแม้ว่าวิญญาณจะอยู่ในสวรรค์ แต่ก็ยังคงมีความผูกพันกับร่างกายอยู่ เปรียบได้กับสภาพของมนุษย์ขณะนอนหลับ ซึ่งวิญญาณของเขาท่องไปในอาณาจักรแห่งชั้นฟ้าทั้งหลายและแผ่นดิน ทั้งที่มันยังคงมีความผูกพันกับร่างกายอยู่

ความเข้าใจในเรื่องนี้ตั้งอยู่บนการรู้ว่า วิญญาณนั้นแตกต่างจากร่างกาย และแตกต่างจากสภาพที่คุ้นเคยของสิ่งถูกสร้างทั้งหลายในโลกดุนยา อิบนุตัยมียะฮ์ (ขออัลลอฮ์ทรงเมตตาท่าน) กล่าวไว้หลังจากที่ได้ระบุว่าที่พำนักของวิญญาณบรรดาผู้ศรัทธาคือสวรรค์ว่า «ถึงกระนั้น วิญญาณก็ยังเชื่อมต่อกับร่างกายได้ในเวลาที่อัลลอฮ์ ตะอาลา ทรงประสงค์ และในชั่วขณะนั้น⁽²⁾ มันเปรียบได้กับการลงมาของมะลาอิกะฮ์ การปรากฏของแสงรัศมีบนแผ่นดิน และการตื่นขึ้นของผู้ที่นอนหลับ»⁽³⁾

⁽¹⁾ ดู มัจญ์มูอ์ อัล-ฟะตาวา (5/448) ⁽²⁾ ในต้นฉบับเดิมว่า: "และนั่นในชั่วขณะ" ⁽³⁾ มัจญ์มูอ์ อัล-ฟะตาวา (24/365)

บทที่สิบเอ็ด

การลงโทษในโลกบัรซัคเกิดขึ้นแก่วิญญาณ หรือแก่ร่างกาย หรือแก่ทั้งสองอย่าง

กลุ่มต่าง ๆ ในอิสลามมีทัศนะในเรื่องนี้หลายทัศนะ ดังนี้

ทัศนะที่หนึ่ง: แนวทางของอะฮ์ลุซซุนนะฮ์วัลญะมาอะฮ์ คือ การลงโทษ (และความสุข) เกิดขึ้นแก่วิญญาณ ทั้งในขณะที่แยกจากร่างกายและในขณะที่เชื่อมต่อกับร่างกาย เชคุลอิสลามอิบนุตัยมียะฮ์กล่าวว่า «การลงโทษและความสุขเกิดขึ้นแก่ทั้งวิญญาณและร่างกายตามมติเอกฉันท์ของอะฮ์ลุซซุนนะฮ์วัลญะมาอะฮ์ วิญญาณได้รับความสุขและถูกลงโทษโดยลำพังแยกจากร่างกาย และถูกลงโทษในขณะที่เชื่อมต่อกับร่างกาย โดยร่างกายก็เชื่อมต่อกับวิญญาณด้วย ดังนั้นในสภาพเช่นนี้ ความสุขและการลงโทษจึงเกิดขึ้นแก่ทั้งสองพร้อมกัน เช่นเดียวกับที่เกิดขึ้นแก่วิญญาณโดยลำพังแยกจากร่างกาย»

ทัศนะที่สอง: ทัศนะของนักวิชาการสายกะลามจำนวนมาก ทั้งจากกลุ่มมุอ์ตะซิละฮ์และกลุ่มอื่น ๆ ซึ่งปฏิเสธความสุขและการลงโทษในโลกบัรซัคโดยสิ้นเชิง เหตุผลเบื้องลึกของเรื่องนี้คือ พวกเขาปฏิเสธการมีอยู่ของวิญญาณที่ดำรงอยู่อย่างเป็นอิสระจากร่างกาย ตามทัศนะของพวกเขา วิญญาณก็คือชีวิตนั่นเอง และวิญญาณไม่คงอยู่หลังความตาย⁽¹⁾ จึงไม่มีทั้งความสุขและการลงโทษจนกว่าอัลลอฮ์จะทรงฟื้นคืนชีพบ่าวทั้งหลาย ทัศนะนี้เป็นของมุอ์ตะซิละฮ์และอะชาอิเราะฮ์บางคน เช่น อัลกอฎีอบูบักร และนี่เป็นทัศนะที่เป็นโมฆะซึ่งไม่ต้องสงสัยในความเป็นโมฆะของมันเลย อบุลมะอาลี อัลญุวัยนีก็มีทัศนะขัดแย้งกับทัศนะนี้ และนักวิชาการอะฮ์ลุซซุนนะฮ์หลายท่านได้รายงานถึงมติเอกฉันท์ (อิจญ์มาอ์) ว่า วิญญาณยังคงอยู่หลังจากแยกจากร่างกาย และวิญญาณนั้นได้รับความสุขหรือถูกลงโทษ

ทัศนะที่สาม: ทัศนะของนักปรัชญาที่เห็นว่า ความสุขและการลงโทษเกิดขึ้นแก่วิญญาณเพียงอย่างเดียว

⁽¹⁾ คนกลุ่มนี้ แม้จะปฏิเสธการลงโทษในหลุมศพ แต่พวกเขาก็ยืนยันการฟื้นคืนของร่างกาย (ในวันกิยามะฮ์)

และร่างกายนั้นไม่ได้รับความสุขและไม่ได้รับการลงโทษ⁽¹⁾ ผู้ที่กล่าวทัศนะนี้จากอะฮ์ลุสซุนนะฮ์ ได้แก่ อิบนุมัยสะเราะฮ์ และอิบนุหัซม์

ทัศนะที่สี่: คือทัศนะของบรรดานักวิชาการสายอิลมุลกะลามบางส่วนที่กล่าวว่า สิ่งที่ได้รับความสุขและได้รับการลงโทษในกุบูรนั้นคือร่างกายเพียงอย่างเดียว ทัศนะนี้มีนักวิชาการกลุ่มหนึ่งจากอะฮ์ลุลหะดีษกล่าวไว้เช่นกัน หนึ่งในนั้นคืออิบนุซซาฆูนี⁽²⁾

⁽¹⁾ บุคคลกลุ่มนี้ แม้จะยืนยันว่ามีการลงโทษและความสุขแก่วิญญาณหลังจากที่มันแยกจากร่างกายแล้ว แต่พวกเขาปฏิเสธการฟื้นคืนชีพ (อัล-มะอาด)

⁽²⁾ ดูประเด็นนี้ได้ใน มัจญ์มูอ์ ฟะตาวา ของเชคุลอิสลาม อิบนุตัยมียะฮ์ (4/262, 282)

บทที่สิบสอง

มนุษย์รับรู้สิ่งใดเกี่ยวกับสภาพของโลกดุนยาหลังจากที่เขาตายไปแล้วหรือไม่

إن العبد إذا وضع في قبره ، وتولى عنه أصحابه ، إنه ليسمع قرع نعالهم ..

มีรายงานยืนยันในหะดีษที่ถูกต้องว่า ผู้ตายได้ยินเสียงรองเท้าของเพื่อนพ้องของเขาหลังจากที่เขาถูกวางลงในหลุมศพ ท่านอะนัส บิน มาลิก (ร.ฎ.) รายงานว่า ท่านเราะซูลุลลอฮ์ ﷺ กล่าวว่า «แท้จริงบ่าวคนหนึ่งเมื่อเขาถูกวางลงในหลุมศพของเขา และเพื่อนพ้องของเขาได้หันหลังจากเขาไปแล้ว แท้จริงเขาได้ยินเสียงรองเท้าของพวกเขา..»⁽¹⁾

يا أبا جهل بن هشام ، يا أميّة بن خلف ، يا عتبة بن ربيعة ، يا شيبة بن ربيعة ، أليس قد وجدتم ما وعد ربكم حقا ؟ فإني قد وجدت ما وعدني ربي حقا

يارسول الله ! كيف يسمعوا أني يجيبوا وقد جيفوا

والذي نفسي بيده ! ما أنتم بأسمع لما أقول منهم ، ولكنهم لا يقدرون أن يجيبوا

และหลังจากสงครามบะดัรผ่านไปสามวัน ท่านเราะซูล ﷺ ได้ยืนอยู่ที่ร่างของบรรดามุชริกีนที่ถูกสังหารในสงครามบะดัร แล้วท่านได้เรียกชายบางคนในหมู่พวกเขา โดยกล่าวว่า «โอ้ อบูญะฮัล บิน ฮิชาม โอ้ อุมัยยะฮ์ บิน เคาะลัฟ โอ้ อุตบะฮ์ บิน เราะบีอะฮ์ โอ้ ชัยบะฮ์ บิน เราะบีอะฮ์ พวกท่านมิได้พบแล้วหรือว่าสิ่งที่พระเจ้าของพวกท่านได้สัญญาไว้นั้นเป็นความจริง? แท้จริงฉันได้พบแล้วว่าสิ่งที่พระเจ้าของฉันได้สัญญาไว้กับฉันนั้นเป็นความจริง» ท่านอุมัร บิน อัล-ค็อฏฏ็อบ (ร.ฎ.) จึงกล่าวว่า «โอ้ ท่านเราะซูลุลลอฮ์! พวกเขาจะได้ยินได้อย่างไร และจะตอบได้อย่างไร ในเมื่อพวกเขากลายเป็นซากศพที่เน่าเปื่อยไปแล้ว»⁽²⁾ ท่านกล่าวว่า «ขอสาบานต่อผู้ที่ชีวิตของฉันอยู่ในพระหัตถ์ของพระองค์! พวกท่านมิได้ได้ยินสิ่งที่ฉันพูดดีไปกว่าพวกเขาเลย แต่ทว่าพวกเขาไม่สามารถตอบได้» จากนั้นท่านก็สั่งให้ลากร่างของพวกเขาไป แล้วโยนลงในบ่อน้ำแห่งบะดัร⁽³⁾

อิบนุตัยมียะฮ์ได้ยกหะดีษจำนวนหนึ่งที่บ่งชี้ว่าผู้ตายนั้นได้ยิน แล้วท่านกล่าวว่า «ตัวบทเหล่านี้และตัวบทอื่นๆ ที่คล้ายคลึงกันแสดงให้เห็นว่า โดยรวมแล้วผู้ตายได้ยินคำพูดของผู้ที่ยังมีชีวิตอยู่ และไม่

⁽¹⁾ รายงานโดยมุสลิม, กิตาบอัล-ญันนะฮ์, บาบการแสดงที่พำนักของผู้ตายในสวรรค์หรือนรกแก่เขา (4/2203) หะดีษหมายเลข (2874) ⁽²⁾ หมายถึง ร่างของพวกเขาส่งกลิ่นเหม็นเน่าและกลายเป็นซากศพแล้ว ⁽³⁾ รายงานโดยอัล-บุคอรี, กิตาบอัล-ญะนาอิซ, บาบสิ่งที่มีรายงานเกี่ยวกับการลงโทษในหลุมศพ และรายงานโดยมุสลิมในกิตาบอัล-ญันนะฮ์, บาบการแสดงที่พำนักของผู้ตายในสวรรค์หรือนรกแก่เขา (4/2200) หะดีษหมายเลข (2870) และรายงานโดยอบูดาวูดและอัน-นะสาอีด้วย ดู ญามิอ์ อัล-อุศูล: (11/180)

…ว่าการได้ยินนั้นจะต้องมีอยู่ตลอดเวลา แต่เขาอาจได้ยินในบางสภาวะและไม่ได้ยินในอีกสภาวะหนึ่ง เช่นเดียวกับที่อาจเกิดขึ้นกับคนเป็น บางครั้งเขาได้ยินคำพูดของผู้ที่พูดกับเขา และบางครั้งเขาก็ไม่ได้ยินเพราะมีเหตุบางอย่างมาขัดขวาง»⁽¹⁾

إِنَّكَ لَا تُسْمِعُ ٱلْمَوْتَىٰ

إِنَّكَ لَا تُسْمِعُ ٱلْمَوْتَىٰ

وَلَوْ عَلِمَ ٱللَّهُ فِيهِمْ خَيْرًا لَّأَسْمَعَهُمْ

ชัยคุลอิสลามได้ตอบข้อสงสัยของผู้ที่กล่าวว่า อัลลอฮ์ทรงปฏิเสธการได้ยินของผู้ตายไว้ในดำรัสของพระองค์ที่ว่า «แท้จริงเจ้าไม่อาจทำให้คนตายได้ยิน»⁽²⁾ แล้วพวกท่านจะอ้างได้อย่างไรว่าคนตายได้ยิน? ท่านตอบว่า «การได้ยินนี้คือการได้ยินแบบรับรู้ ซึ่งไม่มีผลตอบแทนใดตามมา และไม่ใช่การได้ยินที่ถูกปฏิเสธไว้ในดำรัสของพระองค์ที่ว่า «แท้จริงเจ้าไม่อาจทำให้คนตายได้ยิน»⁽³⁾ เพราะสิ่งที่หมายถึงในอายะฮ์นั้นคือการได้ยินที่นำไปสู่การยอมรับและการปฏิบัติตาม อัลลอฮ์ทรงทำให้ผู้ปฏิเสธศรัทธาเป็นเสมือนคนตายที่ไม่ตอบรับผู้ที่เรียกร้องเขา และเป็นเสมือนสัตว์ปศุสัตว์ที่ได้ยินเสียงแต่ไม่เข้าใจความหมาย ผู้ตายนั้น ถึงแม้เขาจะได้ยินคำพูดและเข้าใจความหมาย เขาก็ไม่สามารถตอบรับผู้เรียกร้อง และไม่สามารถปฏิบัติตามสิ่งที่ถูกใช้และละเว้นสิ่งที่ถูกห้ามได้ เขาจึงไม่ได้รับประโยชน์จากคำสั่งใช้และคำสั่งห้าม ผู้ปฏิเสธศรัทธาก็เช่นเดียวกัน เขาไม่ได้รับประโยชน์จากคำสั่งใช้และคำสั่งห้าม ถึงแม้เขาจะได้ยินคำพูดและเข้าใจความหมายก็ตาม ดังที่อัลลอฮ์ตะอาลาตรัสว่า «และหากอัลลอฮ์ทรงรู้ว่ามีความดีอยู่ในพวกเขา แน่นอนพระองค์จะทรงทำให้พวกเขาได้ยิน»⁽⁴⁾»⁽⁵⁾

นอกจากนี้ยังมีตัวบทต่าง ๆ ที่บ่งชี้ว่า ผู้ตายนอกจากจะได้ยินแล้วยังพูดได้ด้วย เพราะมุงกัรและนะกีรจะสอบถามเขา ผู้ศรัทธาจะได้รับการชี้นำให้ตอบได้อย่างถูกต้อง ส่วนผู้ปฏิเสธศรัทธาและมุนาฟิกจะหลงทางไม่อาจตอบได้ และผู้ตายยังพูดในกรณีอื่นนอกเหนือจากการสอบถามของมุงกัรและนะกีรอีกด้วย ทั้งหมดนี้แตกต่างจากการพูดที่ชาวโลกดุนยาคุ้นเคย เพราะผู้ที่ถูกสอบถามและพูดคือวิญญาณ วิญญาณคือสิ่งที่ตอบคำถาม ถูกให้ลุกขึ้นนั่ง ถูกลงโทษ และได้รับความสุข ถึงแม้ว่าวิญญาณจะมีความเชื่อมโยงกับร่างกายอยู่บ้างก็ตาม และได้กล่าวไปแล้วก่อนหน้านี้ว่า บางคนอาจได้ยินคำพูดจากผู้ตาย และท่านเราะซูล ﷺ เคยได้ยินสิ่งเหล่านี้เป็นจำนวนมาก

⁽¹⁾ มัจญ์มูอุลฟะตาวา : 5/364 ⁽²⁾ ซูเราะฮ์อัน-นัมล์ 27:80 ⁽³⁾ ซูเราะฮ์อัน-นัมล์ 27:80 ⁽⁴⁾ ซูเราะฮ์อัล-อันฟาล 8:23 ⁽⁵⁾ มัจญ์มูอุลฟะตาวา : (5/364)

บทที่สอง

สัญญาณต่าง ๆ ของวันกิยามะฮ์

(หน้านี้เป็นหน้าว่าง ไม่มีข้อความ)

บทที่หนึ่ง: เวลาของอัส-สาอะฮ์ (วันกิยามะฮ์)

หัวข้อที่หนึ่ง: อัส-สาอะฮ์จะมาถึงอย่างแน่นอน ไม่มีข้อสงสัยใด ๆ ในเรื่องนี้

لَّيْسَ ٱلْبِرَّ أَن تُوَلُّوا۟ وُجُوهَكُمْ قِبَلَ ٱلْمَشْرِقِ وَٱلْمَغْرِبِ وَلَـٰكِنَّ ٱلْبِرَّ مَنْ ءَامَنَ بِٱللَّهِ وَٱلْيَوْمِ ٱلْـَٔاخِرِ وَٱلْمَلَـٰٓئِكَةِ وَٱلْكِتَـٰبِ وَٱلنَّبِيِّـۧنَ

وَٱلْمُؤْمِنُونَ يُؤْمِنُونَ بِمَآ أُنزِلَ إِلَيْكَ وَمَآ أُنزِلَ مِن قَبْلِكَ ۚ وَٱلْمُقِيمِينَ ٱلصَّلَوٰةَ ۚ وَٱلْمُؤْتُونَ ٱلزَّكَوٰةَ وَٱلْمُؤْمِنُونَ بِٱللَّهِ وَٱلْيَوْمِ ٱلْـَٔاخِرِ أُو۟لَـٰٓئِكَ سَنُؤْتِيهِمْ أَجْرًا عَظِيمًا ﴿١٦٢﴾

การศรัทธาต่อวันกิยามะฮ์เป็นหลักสำคัญประการหนึ่งในบรรดาหลักการทั้งหลาย อีมานจะไม่สมบูรณ์หากปราศจากการศรัทธาต่อวันนี้ อัลลอฮ์ตรัสว่า «คุณธรรมนั้นมิใช่การที่พวกเจ้าผินหน้าไปทางทิศตะวันออกและทิศตะวันตก แต่คุณธรรมคือการที่ผู้ใดศรัทธาต่ออัลลอฮ์ วันอาคิเราะฮ์ มะลาอิกะฮ์ คัมภีร์ และบรรดานบี»⁽¹⁾ และตรัสว่า «และบรรดาผู้ศรัทธาย่อมศรัทธาต่อสิ่งที่ถูกประทานลงมาแก่เจ้าและสิ่งที่ถูกประทานลงมาก่อนเจ้า และ (เรายกย่อง) บรรดาผู้ดำรงการละหมาด บรรดาผู้จ่ายซะกาต และบรรดาผู้ศรัทธาต่ออัลลอฮ์และวันอาคิเราะฮ์ ชนเหล่านี้แหละ เราจะประทานรางวัลอันยิ่งใหญ่แก่พวกเขา»⁽²⁾

يُدَبِّرُ ٱلْأَمْرَ يُفَصِّلُ ٱلْـَٔايَـٰتِ لَعَلَّكُم بِلِقَآءِ رَبِّكُمْ تُوقِنُونَ ﴿٢﴾

ٱللَّهُ يَبْدَؤُا۟ ٱلْخَلْقَ ثُمَّ يُعِيدُهُۥ ثُمَّ إِلَيْهِ تُرْجَعُونَ ﴿١١﴾

وَيَوْمَ يُرْجَعُونَ إِلَيْهِ فَيُنَبِّئُهُم بِمَا عَمِلُوا۟

อัลกุรอานได้นำเสนอวิธีการทางวาทศิลป์อันสูงส่งไว้อย่างหลากหลาย เพื่อยืนยันถึงการเกิดขึ้นของวันนั้นให้ฝังแน่นอยู่ในจิตใจของปวงบ่าว อัลลอฮ์ตรัสว่า «พระองค์ทรงบริหารกิจการทั้งปวง ทรงแจกแจงอายะฮ์ทั้งหลายอย่างละเอียด เพื่อพวกเจ้าจะได้มั่นใจต่อการพบพระผู้อภิบาลของพวกเจ้า»⁽³⁾ ในบางที่ การกล่าวถึงวันนั้นเป็นเพียงการแจ้งข่าวโดยตรง เช่น «อัลลอฮ์ทรงเริ่มการสร้าง แล้วพระองค์ทรงให้มันกลับคืนมาอีก แล้วยังพระองค์นั้นพวกเจ้าจะถูกนำกลับไป»⁽⁴⁾ และ «และวันที่พวกเขาจะถูกนำกลับไปยังพระองค์ แล้วพระองค์จะทรงแจ้งแก่พวกเขาถึงสิ่งที่พวกเขาได้กระทำไว้»⁽⁵⁾

إِنَّ ٱلسَّاعَةَ ءَاتِيَةٌ

บางครั้งก็ยืนยันการเกิดขึ้นของวันนั้นด้วยคำว่า «อินนะ» (แท้จริง) ดังที่พระองค์ตรัสว่า «แท้จริงอัส-สาอะฮ์นั้นจะมาถึงอย่างแน่นอน»⁽⁶⁾ และบางครั้ง…

⁽¹⁾ ซูเราะฮ์อัล-บะเกาะเราะฮ์ 2:177 ⁽²⁾ ซูเราะฮ์อัน-นิสาอ์ 4:161 ⁽³⁾ ซูเราะฮ์อัร-เราะอ์ด 13:2 ⁽⁴⁾ ซูเราะฮ์อัร-รูม 30:11 ⁽⁵⁾ ซูเราะฮ์อัน-นูร 24:64 ⁽⁶⁾ ซูเราะฮ์ฏอฮา 20:15

وَإِنَّ ٱلسَّاعَةَ لَـَٔاتِيَةٌ ۖ فَٱصْفَحِ ٱلصَّفْحَ ٱلْجَمِيلَ ﴿٨٥﴾

فَإِنَّ أَجَلَ ٱللَّهِ لَـَٔاتٍ ۚ وَهُوَ ٱلسَّمِيعُ ٱلْعَلِيمُ ﴿٥﴾

إِنَّ ٱلسَّاعَةَ لَـَٔاتِيَةٌ لَّا رَيْبَ فِيهَا وَلَـٰكِنَّ أَكْثَرَ ٱلنَّاسِ لَا يُؤْمِنُونَ ﴿٥٩﴾

…ด้วยคำว่า «อินนะ» และอักษรลาม (เพื่อเน้นย้ำ) เช่น «และแท้จริงวันสิ้นโลกนั้นจะมาถึงอย่างแน่นอน ดังนั้นเจ้าจงให้อภัยอย่างดีงามเถิด» (ซูเราะฮ์อัล-หิจญ์ร 15:85)⁽¹⁾ และ «แท้จริงกำหนดเวลาของอัลลอฮ์นั้นจะมาถึงอย่างแน่นอน และพระองค์คือผู้ทรงได้ยิน ผู้ทรงรอบรู้» (ซูเราะฮ์อัล-อันกะบูต 29:5)⁽²⁾ ในบางแห่งพระองค์ทรงปฏิเสธความคลางแคลงและความสงสัยเกี่ยวกับการเกิดขึ้นของมัน เช่น «แท้จริงวันสิ้นโลกนั้นจะมาถึงอย่างแน่นอน ไม่มีข้อสงสัยใด ๆ ในเรื่องนั้น แต่ทว่ามนุษย์ส่วนใหญ่ไม่ศรัทธา» (ซูเราะฮ์ฆอฟิร 40:59)⁽³⁾

ٱللَّهُ لَآ إِلَـٰهَ إِلَّا هُوَ ۚ لَيَجْمَعَنَّكُمْ إِلَىٰ يَوْمِ ٱلْقِيَـٰمَةِ

ในบางอายะฮ์ อัลลอฮ์ผู้ทรงสัจจริงทรงสาบานว่ามันจะมาถึงและจะเกิดขึ้นจริง บางครั้งพระองค์ทรงสาบานด้วยพระองค์เอง และบางครั้งทรงสาบานด้วยสิ่งถูกสร้างอันยิ่งใหญ่ของพระองค์ ตัวอย่างการสาบานด้วยพระองค์เอง คือ «อัลลอฮ์นั้น ไม่มีพระเจ้าอื่นใดนอกจากพระองค์ แน่นอนพระองค์จะทรงรวบรวมพวกเจ้าไปสู่วันกิยามะฮ์» (ซูเราะฮ์อัน-นิสาอ์ 4:87)⁽⁴⁾

وَٱلذَّٰرِيَـٰتِ ذَرْوًا ﴿١﴾ فَٱلْحَـٰمِلَـٰتِ وِقْرًا ﴿٢﴾ فَٱلْجَـٰرِيَـٰتِ يُسْرًا ﴿٣﴾ فَٱلْمُقَسِّمَـٰتِ أَمْرًا ﴿٤﴾ إِنَّمَا تُوعَدُونَ لَصَادِقٌ ﴿٥﴾ وَإِنَّ ٱلدِّينَ لَوَٰقِعٌ ﴿٦﴾

ตัวอย่างการสาบานด้วยสิ่งยิ่งใหญ่จากบรรดาสิ่งถูกสร้างของพระองค์ คือพระดำรัสของพระองค์ว่า «ขอสาบานด้วยลมที่พัดกระจายอย่างรุนแรง แล้วด้วยเมฆที่แบกน้ำฝนอันหนักอึ้ง แล้วด้วยเรือที่แล่นไปอย่างง่ายดาย แล้วด้วยมะลาอิกะฮ์ผู้แบ่งปันกิจการ แท้จริงสิ่งที่พวกเจ้าถูกสัญญาไว้นั้นเป็นความจริงแน่แท้ และแท้จริงการตอบแทนนั้นจะเกิดขึ้นอย่างแน่นอน» (ซูเราะฮ์อัซ-ซาริยาต 51:1–6)⁽⁵⁾

وَٱلطُّورِ ﴿١﴾ وَكِتَـٰبٍ مَّسْطُورٍ ﴿٢﴾ فِى رَقٍّ مَّنشُورٍ ﴿٣﴾ وَٱلْبَيْتِ ٱلْمَعْمُورِ ﴿٤﴾ وَٱلسَّقْفِ ٱلْمَرْفُوعِ ﴿٥﴾ وَٱلْبَحْرِ ٱلْمَسْجُورِ ﴿٦﴾ إِنَّ عَذَابَ رَبِّكَ لَوَٰقِعٌ ﴿٧﴾ مَّا لَهُۥ مِن دَافِعٍ ﴿٨﴾

และพระดำรัสของพระองค์ว่า «ขอสาบานด้วยภูเขาฏูร และด้วยคัมภีร์ที่ถูกบันทึกไว้ ในแผ่นหนังที่ถูกคลี่ออก และด้วยบัยตุลมะอ์มูร และด้วยหลังคาที่ถูกยกสูง และด้วยทะเลที่ถูกทำให้ลุกโชน แท้จริงการลงโทษของพระเจ้าของเจ้านั้นจะเกิดขึ้นอย่างแน่นอน ไม่มีผู้ใดจะปัดป้องมันได้» (ซูเราะฮ์อัฏ-ฏูร 52:1–8)⁽⁶⁾

وَيَسْتَنۢبِـُٔونَكَ أَحَقٌّ هُوَ ۖ قُلْ إِى وَرَبِّىٓ إِنَّهُۥ لَحَقٌّ ۖ وَمَآ أَنتُم بِمُعْجِزِينَ ﴿٥٣﴾

وَقَالَ ٱلَّذِينَ كَفَرُوا۟ لَا تَأْتِينَا ٱلسَّاعَةُ ۖ قُلْ بَلَىٰ وَرَبِّى لَتَأْتِيَنَّكُمْ

ในบางแห่งพระองค์ทรงใช้ให้ท่านเราะซูล ﷺ ของพระองค์สาบานด้วยพระเจ้าของท่าน ในการโต้แย้งและหักล้าง เพื่อยืนยันการเกิดขึ้นของมัน เช่น «และพวกเขาจะถามเจ้าว่า มันเป็นความจริงหรือ? จงกล่าวเถิดว่า ใช่แล้ว ขอสาบานด้วยพระเจ้าของฉัน แท้จริงมันเป็นความจริงแน่แท้ และพวกเจ้าไม่อาจหนีรอดพ้นไปได้» (ซูเราะฮ์ยูนุส 10:53)⁽⁷⁾ และ «และบรรดาผู้ปฏิเสธศรัทธากล่าวว่า วันสิ้นโลกจะไม่มาถึงพวกเรา จงกล่าวเถิดว่า มิใช่เช่นนั้น ขอสาบานด้วยพระเจ้าของฉัน มันจะมาถึงพวกท่านอย่างแน่นอน» (ซูเราะฮ์สะบะอ์ 34:3)⁽⁸⁾

إِنَّ وَعْدَ اللَّهِ حَقٌّ ۖ فَلَا تَغُرَّنَّكُمُ الْحَيَاةُ الدُّنْيَا

ในบางอายะฮ์พระองค์ทรงแจ้งว่ามันเป็นความจริง เช่น «แท้จริงสัญญาของอัลลอฮ์นั้นเป็นความจริง ดังนั้นอย่าให้ชีวิตแห่งโลกนี้หลอกลวงพวกเจ้าเลย» (ซูเราะฮ์ลุกมาน 31:33)⁽⁹⁾

ผู้ใดที่ติดตามศึกษาแนวทางของอัลกุรอานในการเน้นย้ำการแจ้งข่าวเรื่องวันสิ้นโลก ก็จะพบรูปแบบต่าง ๆ มากมาย และเราได้กล่าวถึงส่วนหนึ่งไปแล้ว⁽¹⁰⁾

⁽¹⁾ ซูเราะฮ์อัล-หิจญ์ร : 85 ⁽²⁾ ซูเราะฮ์อัล-อันกะบูต : 5 ⁽³⁾ ซูเราะฮ์ฆอฟิร : 59 ⁽⁴⁾ ซูเราะฮ์อัน-นิสาอ์ : 87 ⁽⁵⁾ ซูเราะฮ์อัซ-ซาริยาต : 1–6 ⁽⁶⁾ ซูเราะฮ์อัฏ-ฏูร : 1–8 ⁽⁷⁾ ซูเราะฮ์ยูนุส : 53 ⁽⁸⁾ ซูเราะฮ์สะบะอ์ : 3 ⁽⁹⁾ ซูเราะฮ์ลุกมาน : 33 ⁽¹⁰⁾ ในอายะฮ์เดียวอาจมีถ้อยคำเน้นย้ำรวมอยู่มากกว่าหนึ่งอย่าง และหากท่านพินิจพิจารณาตัวบทต่าง ๆ ที่เราได้นำมากล่าวไว้ ก็จะเห็นสิ่งนี้อย่างชัดเจน

บทที่สอง

วันกิยามะฮ์นั้นใกล้แล้ว

ٱقْتَرَبَتِ ٱلسَّاعَةُ وَٱنشَقَّ ٱلْقَمَرُ ﴿١﴾

أَتَىٰٓ أَمْرُ ٱللَّهِ فَلَا تَسْتَعْجِلُوهُ

พระผู้ทรงเกียรติได้ทรงประกาศแก่บ่าวของพระองค์ในคัมภีร์ที่พระองค์ทรงประทานลงมาตั้งแต่สิบสี่ศตวรรษก่อนว่า วันกิยามะฮ์ได้ใกล้เข้ามาแล้ว และถึงเวลาที่มันจะเกิดขึ้นแล้ว «วันกิยามะฮ์ได้ใกล้เข้ามาแล้ว และดวงจันทร์ได้แยกออก»⁽¹⁾ การแยกของดวงจันทร์คือหนึ่งในสัญญาณที่บ่งบอกว่าวันกิยามะฮ์ใกล้จะเกิดขึ้นแล้ว และเนื่องจากวันกิยามะฮ์ได้ใกล้เข้ามามากยิ่ง อัลกุรอานจึงพรรณนาว่ามันได้มาถึงและปรากฏแล้ว «พระบัญชาของอัลลอฮ์ได้มาแล้ว ดังนั้นพวกเจ้าอย่าได้เร่งรีบมันเลย»⁽²⁾

ٱقْتَرَبَ لِلنَّاسِ حِسَابُهُمْ وَهُمْ فِى غَفْلَةٍ مُّعْرِضُونَ ﴿١﴾ مَا يَأْتِيهِم مِّن ذِكْرٍ مِّن رَّبِّهِم مُّحْدَثٍ إِلَّا ٱسْتَمَعُوهُ وَهُمْ يَلْعَبُونَ ﴿٢﴾ لَاهِيَةً قُلُوبُهُمْ

وَلْتَنظُرْ نَفْسٌ مَّا قَدَّمَتْ لِغَدٍ

หากมนุษย์มีความเชื่อมั่นอย่างแท้จริงต่อสิ่งที่อัลลอฮ์ทรงประทานลงมา ด้วยหัวใจที่มองเห็นและสติปัญญาที่ตื่นตัวและเข้าใจ เรื่องนี้ย่อมทำให้พวกเขาหวาดหวั่น และครอบงำจิตใจของพวกเขาไว้ทั้งหมด ด้วยเหตุนี้สภาพของพวกเขาจึงน่าประหลาดใจยิ่ง ภัยอันตรายนั้นใกล้แสนใกล้ แต่ถึงกระนั้นพวกเขาก็ยังหลงลืมต่อความน่าสะพรึงกลัวที่เกือบจะครอบงำและล้อมรอบพวกเขาอยู่แล้ว «การสอบสวนของมนุษย์ได้ใกล้เข้ามาแล้ว ขณะที่พวกเขาอยู่ในความหลงลืม ผินหลังให้ ไม่มีข้อตักเตือนใหม่ใด ๆ จากพระเจ้าของพวกเขามายังพวกเขา เว้นแต่พวกเขาจะฟังมันขณะที่พวกเขาเล่นสนุก หัวใจของพวกเขาเพลิดเพลินหลงใหล»⁽³⁾ ด้วยเหตุนี้ ในอัลกุรอานจึงมีการเตือนบ่าวทั้งหลายให้ระวังวันกิยามะฮ์และมีคำสั่งให้เตรียมพร้อมสำหรับวันนั้นอยู่เป็นจำนวนมาก และได้กล่าวถึงวันนั้นด้วยคำว่า "พรุ่งนี้" ซึ่งก็คือวันที่ต่อจากวันที่เจ้ากำลังใช้ชีวิตอยู่ «และแต่ละชีวิตจงพิจารณาดูสิ่งที่ตนได้ประกอบไว้สำหรับวันพรุ่งนี้»⁽⁴⁾

إِنَّهُمْ يَرَوْنَهُۥ بَعِيدًا ﴿٦﴾ وَنَرَىٰهُ قَرِيبًا ﴿٧﴾

อาจมีผู้ถามว่า สิ่งที่ได้มีการแจ้งข่าวว่าใกล้จะเกิดขึ้นมาแล้วถึงหนึ่งพันสี่ร้อยปี จะเรียกว่าใกล้ได้อย่างไร? คำตอบคือ มันใกล้ในความรู้และการกำหนดของอัลลอฮ์ ถึงแม้ว่ามาตรวัดของมนุษย์จะเห็นว่ามันยังอยู่ไกลก็ตาม «แท้จริงพวกเขาเห็นว่ามันยังอยู่ไกล แต่เราเห็นว่ามันใกล้»⁽⁵⁾

⁽¹⁾ ซูเราะฮ์อัล-เกาะมัร 54:1 ⁽²⁾ ซูเราะฮ์อัน-นะห์ล 16:1 ⁽³⁾ ซูเราะฮ์อัล-อันบิยาอ์ 21:1–3 ⁽⁴⁾ ซูเราะฮ์อัล-หัชร์ 59:18 ⁽⁵⁾ ซูเราะฮ์อัล-มะอาริจญ์ 70:6–7

إنما أجلكم فيمن مضى قبلكم من الأمم من صلاة العصر إلى مغرب الشمس

إنما بقاؤكم فيما سلف قبلكم من الأمم ما بين صلاة العصر إلى غروب الشمس

สิ่งที่ควรตระหนักคือ เวลาที่เหลืออยู่ของโลกดุนยานั้นมีเพียงเล็กน้อยเมื่อเทียบกับเวลาที่ผ่านพ้นไปแล้ว สมมติว่าท่านให้ลูกหนี้ของท่านผ่อนผันการชำระหนี้เป็นเวลานาน เช่น ห้าสิบปี เมื่อผ่านไปแล้วสี่สิบห้าปี กำหนดชำระหนี้ก็ย่อมใกล้เข้ามาแล้วเมื่อเทียบกับเวลาที่ผ่านไปจากกำหนดที่ตั้งไว้ หะดีษของท่านนบี ﷺ ก็ได้ชี้ถึงข้อเท็จจริงที่เราได้อธิบายไว้นี้ ในเศาะฮีหฺอัล-บุคอรีย์และมุสลิม รายงานจากอับดุลลอฮ์ บิน อุมัร (ร.ฎ.) ว่า ท่านเราะซูล ﷺ กล่าวว่า «แท้จริงอายุขัยของพวกท่านเมื่อเทียบกับประชาชาติที่ผ่านมาก่อนพวกท่านนั้น เปรียบได้กับช่วงเวลาจากละหมาดอัศรีจนถึงดวงอาทิตย์ตก» และในอีกสำนวนหนึ่งว่า «แท้จริงการคงอยู่ของพวกท่านเมื่อเทียบกับประชาชาติที่ผ่านมาก่อนพวกท่านนั้น คือช่วงเวลาระหว่างละหมาดอัศรีจนถึงดวงอาทิตย์ตก»

หะดีษนี้เปรียบการดำรงอยู่ของมนุษยชาติเหมือนวันหนึ่งในโลกดุนยา โดยประชาชาติอิสลามเริ่มต้นขึ้นในเวลาอัศรีของวันนั้น ดังนั้น ช่วงอายุของมนุษยชาติที่ผ่านพ้นไปแล้วจึงเทียบได้กับช่วงเวลาของวันนั้นตั้งแต่รุ่งอรุณจนถึงเวลาอัศรี ส่วนอายุของกาลเวลาที่เหลืออยู่จนกระทั่งวันกิยามะฮ์จะเกิดขึ้นนั้นเทียบได้กับช่วงเวลาระหว่างอัศรีกับมัฆริบ ทั้งนี้เพราะตัวบทต่าง ๆ ได้บ่งชี้อย่างชัดแจ้งว่า เราคือประชาชาติสุดท้ายที่ถือกำเนิดขึ้น และการสิ้นสุดของประชาชาตินี้จะเกิดขึ้นเมื่อวันกิยามะฮ์มาถึง

بعثت أنا والساعة كهاتين ، ويشير بأصبعيه فيمدهما

سمعت رسول الله ﷺ يشير بإصبعه التي تلي الإبهام والوسطى وهو يقول : « بعثت أنا والساعة هكذا

ในอีกหะดีษหนึ่งซึ่งอัล-บุคอรีย์และมุสลิมรายงานจากสะฮ์ล (ร.ฎ.) ว่า ท่านเราะซูล ﷺ กล่าวว่า «ฉันถูกส่งมาพร้อมกับวันกิยามะฮ์ใกล้กันเช่นสองนิ้วนี้» แล้วท่านก็ชี้นิ้วทั้งสองของท่านและเหยียดมันออก และมุสลิมได้รายงานจากสะฮ์ลด้วยสำนวนว่า «ฉันได้ยินท่านเราะซูล ﷺ ชี้นิ้วที่อยู่ถัดจากนิ้วโป้งกับนิ้วกลาง ขณะที่ท่านกล่าวว่า ฉันถูกส่งมาพร้อมกับวันกิยามะฮ์เช่นนี้»⁽¹⁾

ความหมายคือ หากเราประมาณอายุของกาลเวลาด้วยนิ้วกลาง สิ่งที่เหลืออยู่ของกาลเวลานั้นเมื่อ…

بعثت أنا والساعة كهاتين

⁽¹⁾ รายงานโดยอัล-บุคอรีย์ในเศาะฮีหฺของท่าน กิตาบุรริกอก, บาบเกาลุนนบี ﷺ «ฉันถูกส่งมาพร้อมกับวันกิยามะฮ์ใกล้กันเช่นสองนิ้วนี้», ฟัตหุลบารี (11/347) และรายงานโดยมุสลิมในกิตาบุลฟิตัน, บาบกุรบิสสาอะฮ์ (4/2268) หมายเลข (2950) อัล-บุคอรีย์และมุสลิมยังได้รายงานหะดีษนี้จากอะนัส (ร.ฎ.) ด้วย

أَتَىٰٓ أَمْرُ ٱللَّهِ فَلَا تَسْتَعْجِلُوهُ

وَمَآ أَمْرُ ٱلسَّاعَةِ إِلَّا كَلَمْحِ ٱلْبَصَرِ أَوْ هُوَ أَقْرَبُ

ตั้งแต่การแต่งตั้งท่านเราะซูล ﷺ นั้น มีระยะเท่ากับส่วนที่นิ้วกลางยาวเกินนิ้วชี้ และส่วนที่ผ่านพ้นไปแล้วนั้นเท่ากับความยาวของนิ้วชี้เมื่อเทียบกับนิ้วกลาง ส่วนที่เหลืออยู่นั้นอาจดูยาวนานในความรู้สึกของมนุษย์ เพราะการรับรู้ของพวกเขามีขอบเขตจำกัดและการมองของพวกเขาก็สั้น แต่ในตาชั่งของอัลลอฮ์แล้ว มันใกล้และสั้นยิ่ง «พระบัญชาของอัลลอฮ์ได้มาถึงแล้ว ดังนั้นพวกเจ้าอย่าได้เร่งรัดมันเลย»⁽¹⁾ และ «เรื่องของวันสิ้นโลกนั้น มิใช่อื่นใดนอกจากเหมือนการกะพริบตา หรือมันใกล้ยิ่งกว่านั้น»⁽²⁾

أما بعد فإن الدنيا قد آذنت بصرم ، وولت حذاء ، ولم يبق منها إلا صبابة كصبابة الإناء يتصابها صاحبها ، وإنكم منتقلون منها إلى دار لازوال لها ، فانتقلوا منها بخير ما يحضرنكم . . .

อิมามอะห์มัดได้รายงานจากอุตบะฮ์ บิน ฆ็อซวาน (ร.ฎ.) ว่า ท่านเราะซูลุลลอฮ์ ﷺ ได้กล่าวคุฏบะฮ์แก่พวกเรา เขากล่าวว่า ท่านได้สรรเสริญอัลลอฮ์และกล่าวยกย่องพระองค์ แล้วกล่าวว่า «อัมมาบะอ์ด์ แท้จริงโลกดุนยานี้ได้ประกาศถึงการสิ้นสุดของมันแล้ว และได้หันหลังจากไปอย่างรวดเร็ว ไม่มีสิ่งใดเหลืออยู่ของมันนอกจากเพียงเศษน้ำเล็กน้อย ดุจเศษน้ำที่เหลือก้นภาชนะซึ่งเจ้าของของมันดื่มกินจนหยดสุดท้าย และแท้จริงพวกท่านกำลังจะย้ายออกจากมันไปสู่พำนักที่ไม่มีวันสูญสลาย ดังนั้นจงย้ายออกจากมันไปพร้อมกับสิ่งที่ดีที่สุดที่พวกท่านมีอยู่...» หะดีษนี้มุสลิมรายงานไว้เพียงผู้เดียว⁽³⁾

⁽¹⁾ ซูเราะฮ์อัน-นะห์ล 16:1 ⁽²⁾ ซูเราะฮ์อัน-นะห์ล 16:77 ⁽³⁾ ตัฟซีรอิบนุกะษีร (6/468)

บทที่สาม: ไม่มีผู้ใดรู้เวลาที่แน่นอนของวันกิยามะฮ์

ما المسؤول عنها بأعلم من السائل

ท่านเราะซูล ﷺ ถูกถามเกี่ยวกับวันกิยามะฮ์ ท่านตอบว่า «ผู้ถูกถามเกี่ยวกับเรื่องนี้หาได้รู้ดีไปกว่าผู้ถามไม่» ผู้ถามคือญิบรีลซึ่งจำแลงมาในรูปของมนุษย์ เมื่อมะลาอิกะฮ์ผู้มีตำแหน่งสูงสุด คือญิบรีล และมนุษย์ผู้มีตำแหน่งสูงสุด คือมุฮัมมัด ﷺ ต่างไม่รู้ว่าวันกิยามะฮ์จะเกิดขึ้นเมื่อใด ผู้อื่นนอกจากทั้งสองย่อมไม่อาจรู้เวลาที่มันจะเกิดขึ้นยิ่งกว่า

يَسْـَٔلُونَكَ عَنِ ٱلسَّاعَةِ أَيَّانَ مُرْسَىٰهَا ۖ قُلْ إِنَّمَا عِلْمُهَا عِندَ رَبِّى ۖ لَا يُجَلِّيهَا لِوَقْتِهَآ إِلَّا هُوَ ۚ ثَقُلَتْ فِى ٱلسَّمَـٰوَٰتِ وَٱلْأَرْضِ ۚ لَا تَأْتِيكُمْ إِلَّا بَغْتَةً ۗ يَسْـَٔلُونَكَ كَأَنَّكَ حَفِىٌّ عَنْهَا ۖ قُلْ إِنَّمَا عِلْمُهَا عِندَ ٱللَّهِ وَلَـٰكِنَّ أَكْثَرَ ٱلنَّاسِ لَا يَعْلَمُونَ ﴿١٨٧﴾

อัลกุรอานได้ระบุไว้อย่างชัดแจ้งว่า เวลาที่วันกิยามะฮ์จะเกิดขึ้นนั้นเป็นความรู้เฉพาะของอัลลอฮ์ ด้วยเหตุนี้พระองค์จึงไม่ทรงเปิดเผยเวลาที่มันจะเกิดขึ้นแก่ผู้ใดเลย ไม่ว่าจะเป็นมะลาอิกะฮ์ผู้ใกล้ชิด หรือนบีผู้ถูกส่งมาก็ตาม พระองค์ตรัสว่า «พวกเขาถามเจ้าเกี่ยวกับวันกิยามะฮ์ว่า เมื่อใดเล่าจะเป็นเวลาที่มันจะเกิดขึ้น จงกล่าวเถิดว่า แท้จริงความรู้เกี่ยวกับมันนั้นอยู่ที่พระเจ้าของฉันเท่านั้น ไม่มีผู้ใดจะเปิดเผยมันตามเวลาของมันได้นอกจากพระองค์ มันเป็นเรื่องหนักหนาในชั้นฟ้าทั้งหลายและแผ่นดิน มันจะไม่มาถึงพวกท่านนอกจากอย่างกะทันหัน พวกเขาถามเจ้าประหนึ่งว่าเจ้ารู้เรื่องนี้ดี จงกล่าวเถิดว่า แท้จริงความรู้เกี่ยวกับมันนั้นอยู่ที่อัลลอฮ์เท่านั้น แต่ทว่ามนุษย์ส่วนใหญ่ไม่รู้» (ซูเราะฮ์อัล-อะอ์รอฟ 7:187)⁽¹⁾

يَسْـَٔلُكَ ٱلنَّاسُ عَنِ ٱلسَّاعَةِ ۖ قُلْ إِنَّمَا عِلْمُهَا عِندَ ٱللَّهِ ۚ وَمَا يُدْرِيكَ لَعَلَّ ٱلسَّاعَةَ تَكُونُ قَرِيبًا ﴿٦٣﴾

และพระองค์ตรัสไว้ในอีกอายะฮ์หนึ่งว่า «มนุษย์ถามเจ้าเกี่ยวกับวันกิยามะฮ์ จงกล่าวเถิดว่า แท้จริงความรู้เกี่ยวกับมันนั้นอยู่ที่อัลลอฮ์เท่านั้น และอะไรเล่าจะทำให้เจ้ารู้ บางทีวันกิยามะฮ์อาจจะใกล้แล้วก็ได้» (ซูเราะฮ์อัล-อะห์ซาบ 33:63)⁽²⁾

يَسْـَٔلُونَكَ عَنِ ٱلسَّاعَةِ أَيَّانَ مُرْسَىٰهَا ﴿٤٢﴾ فِيمَ أَنتَ مِن ذِكْرَىٰهَآ ﴿٤٣﴾ إِلَىٰ رَبِّكَ مُنتَهَىٰهَآ ﴿٤٤﴾

และพระองค์ตรัสไว้ในซูเราะฮ์อัน-นาซิอาตว่า «พวกเขาถามเจ้าเกี่ยวกับวันกิยามะฮ์ว่า เมื่อใดเล่าจะเป็นเวลาที่มันจะเกิดขึ้น เจ้าจะกล่าวถึงมันได้อย่างไรกัน ยังพระเจ้าของเจ้าเท่านั้นคือที่สุดแห่งความรู้เกี่ยวกับมัน» (ซูเราะฮ์อัน-นาซิอาต 79:42-44)⁽³⁾

อายะฮ์เหล่านี้บ่งชี้อย่างชัดเจนว่า การรู้เวลาที่วันกิยามะฮ์จะเกิดขึ้นนั้น ไม่มีผู้ใดรู้นอกจากพระผู้อภิบาลแห่งเกียรติยศ และมันจะมาถึงอย่างกะทันหัน และท่านเราะซูล ﷺ ไม่รู้ว่ามันจะเกิดขึ้นเมื่อใด วันกิยามะฮ์เป็นหนึ่งในกุญแจแห่งสิ่งเร้นลับทั้งห้าประการ ซึ่งเป็นสิ่งที่ถูกเก็บซ่อนไว้ในความรู้

⁽¹⁾ ซูเราะฮ์อัล-อะอ์รอฟ : 187 ⁽²⁾ ซูเราะฮ์อัล-อะห์ซาบ : 63 ⁽³⁾ ซูเราะฮ์อัน-นาซิอาต : 42-44

إِنَّ ٱللَّهَ عِندَهُۥ عِلْمُ ٱلسَّاعَةِ وَيُنَزِّلُ ٱلْغَيْثَ وَيَعْلَمُ مَا فِى ٱلْأَرْحَامِ ۖ وَمَا تَدْرِى نَفْسٌ مَّاذَا تَكْسِبُ غَدًا ۖ وَمَا تَدْرِى نَفْسٌۢ بِأَىِّ أَرْضٍ تَمُوتُ ۚ إِنَّ ٱللَّهَ عَلِيمٌ خَبِيرٌۢ ﴿٣٤﴾

مفاتح الغيب خمس لا يعلمهن إلا الله، ثم تلا هذه الآية ﴿إِنَّ ٱللَّهَ عِندَهُۥ عِلْمُ ٱلسَّاعَةِ﴾ الآية

อัลลอฮ์ว่า: «แท้จริงอัลลอฮ์ ณ พระองค์นั้นมีความรู้เกี่ยวกับวันอวสาน และพระองค์ทรงให้ฝนหลั่งลงมา และทรงรู้สิ่งที่อยู่ในมดลูก และไม่มีชีวิตใดรู้ว่าพรุ่งนี้ตนจะได้ขวนขวายสิ่งใด และไม่มีชีวิตใดรู้ว่าตนจะตาย ณ แผ่นดินใด แท้จริงอัลลอฮ์นั้นทรงรอบรู้ ทรงตระหนักยิ่ง» (ซูเราะฮ์ลุกมาน 31:34)⁽¹⁾ และในเศาะฮีหฺอัล-บุคอรี รายงานจากอิบนุอุมัร (ร.ฎ.) จากท่านนบี ﷺ ว่า: «กุญแจแห่งสิ่งเร้นลับมีห้าประการ ไม่มีผู้ใดรู้นอกจากอัลลอฮ์ แล้วท่านก็อ่านอายะฮ์นี้ «แท้จริงอัลลอฮ์ ณ พระองค์นั้นมีความรู้เกี่ยวกับวันอวสาน» (ซูเราะฮ์ลุกมาน 31:34)⁽²⁾ จนจบอายะฮ์»⁽³⁾

⁽¹⁾ ซูเราะฮ์ลุกมาน : 34 ⁽²⁾ ซูเราะฮ์ลุกมาน : 34 ⁽³⁾ ญามิอุลอุลูมวัลหิกัม ของอิบนุเราะญับ : 37

บทที่สี่

วิทยปัญญาเบื้องหลังการปกปิดเวลาที่วาระสุดท้ายจะเกิดขึ้น

มนุษย์อาจตั้งคำถามว่า อะไรคือวิทยปัญญาเบื้องหลังการปกปิดเวลาที่วาระสุดท้าย (อัส-สาอะฮ์) จะมาถึงและวันกิยามะฮ์จะเกิดขึ้น? คำตอบคือ การปกปิดนี้เกี่ยวข้องกับการทำให้จิตใจของมนุษย์อยู่ในสภาพที่ดี การเกิดขึ้นของวาระสุดท้ายเป็นเรื่องเร้นลับ (เฆาะยบ์) และเรื่องใหญ่หลวงที่คนเรามั่นใจว่าจะต้องเกิดขึ้นแน่นอน แต่ไม่รู้ว่าเมื่อใดมันจะมาถึงอย่างกะทันหันและเกิดขึ้นต่อหน้าเขา ย่อมทำให้เขาเฝ้ารอคอยมันอยู่ตลอดเวลา

ท่านอาจารย์ซัยยิด กุฏบ์ ขออัลลอฮ์ตะอาลาทรงเมตตาท่าน กล่าวว่า «สิ่งที่ไม่อาจรู้ได้เป็นองค์ประกอบพื้นฐานในชีวิตของมนุษย์และในโครงสร้างทางจิตใจของพวกเขา ดังนั้นในชีวิตของพวกเขาจำเป็นต้องมีสิ่งที่ไม่อาจรู้ได้ซึ่งพวกเขาเฝ้ามองหา หากทุกสิ่งทุกอย่างถูกเปิดเผยแก่พวกเขา ทั้งที่พวกเขามีธรรมชาติดั้งเดิม (ฟิฏเราะฮ์) เช่นนี้ ความกระตือรือร้นของพวกเขาก็จะหยุดนิ่ง และชีวิตของพวกเขาก็จะเน่าเสียดั่งน้ำนิ่ง พวกเขาวิ่งไล่ตามสิ่งที่ไม่อาจรู้ได้ จึงระมัดระวัง มีความหวัง ทดลอง และเรียนรู้ อีกทั้งค้นพบศักยภาพที่ซ่อนเร้นอยู่ในตัวพวกเขาเองและพลังของจักรวาลรอบตัวพวกเขา การที่หัวใจและความรู้สึกของพวกเขาผูกพันอยู่กับวาระสุดท้ายซึ่งไม่มีผู้ใดรู้กำหนดเวลานั้น ย่อมปกป้องพวกเขาจากการหลงออกนอกลู่นอกทาง เพราะพวกเขาไม่รู้ว่าวาระสุดท้ายจะมาถึงเมื่อใด พวกเขาจึงระมัดระวังต่อกำหนดเวลาของมันอยู่เสมอ และเตรียมพร้อมอยู่ตลอดเวลา นั่นสำหรับผู้ที่ฟิฏเราะฮ์ของเขาสมบูรณ์และเที่ยงตรง ส่วนผู้ที่ฟิฏเราะฮ์ของเขาเสื่อมเสียและปฏิบัติตามอารมณ์ใฝ่ต่ำของตน เขาก็จะหลงลืมและโง่เขลา แล้วเขาก็จะตกต่ำ และบั้นปลายของเขาคือความพินาศ»⁽¹⁾

⁽¹⁾ อัล-เยาม์ อัล-อาคิร ฟี ซิลาล อัล-กุรอาน, รวบรวมและเรียบเรียงโดย อะห์มัด ฟาอิซ, หน้า 98

บทที่ห้า

ไม่อนุญาตให้หมกมุ่นกับการกำหนดเวลาของอัส-สาอะฮ์ (วันสิ้นโลก)

يَسْـَٔلُكَ ٱلنَّاسُ عَنِ ٱلسَّاعَةِ ۖ قُلْ إِنَّمَا عِلْمُهَا عِندَ ٱللَّهِ ۚ وَمَا يُدْرِيكَ لَعَلَّ ٱلسَّاعَةَ تَكُونُ قَرِيبًا ﴿٦٣﴾

يَسْـَٔلُونَكَ عَنِ ٱلسَّاعَةِ أَيَّانَ مُرْسَىٰهَا ﴿٤٢﴾ فِيمَ أَنتَ مِن ذِكْرَىٰهَآ ﴿٤٣﴾ إِلَىٰ رَبِّكَ مُنتَهَىٰهَآ ﴿٤٤﴾ إِنَّمَآ أَنتَ مُنذِرُ مَن يَخْشَىٰهَا ﴿٤٥﴾

ผู้คนถามกันมากเกี่ยวกับเวลาของอัส-สาอะฮ์ และพวกเขาได้ถามคำถามเหล่านั้นต่อท่านเราะซูล ﷺ คำตอบได้มาจากผู้ทรงประทานคัมภีร์ว่า อัส-สาอะฮ์เป็นเรื่องเร้นลับ (เฆาะยบ์) และการรู้ถึงช่วงเวลาที่มันจะเกิดขึ้นนั้นเป็นความรู้เฉพาะของอัลลอฮ์ «ผู้คนจะถามเจ้าเกี่ยวกับอัส-สาอะฮ์ จงกล่าวเถิดว่า แท้จริงความรู้เกี่ยวกับมันนั้นอยู่ ณ อัลลอฮ์เท่านั้น และอะไรเล่าจะทำให้เจ้ารู้ได้ บางทีอัส-สาอะฮ์อาจจะใกล้เข้ามาแล้วก็ได้» (ซูเราะฮ์อัล-อะห์ซาบ 33:63)⁽¹⁾ «พวกเขาจะถามเจ้าเกี่ยวกับอัส-สาอะฮ์ว่า เมื่อใดมันจะเกิดขึ้น เจ้าจะไปรู้เรื่องของมันได้อย่างไร ยังพระเจ้าของเจ้าเท่านั้นที่การรู้ถึงมันสิ้นสุดลง แท้จริงเจ้าเป็นเพียงผู้ตักเตือนแก่ผู้ที่เกรงกลัวมันเท่านั้น» (ซูเราะฮ์อัน-นาซิอาต 79:42-45)⁽²⁾

« ما المسؤول عنها بأعلم من السائل »

แท้จริงความรู้นี้ อัลลอฮ์มิได้ทรงเปิดเผยให้แก่มะลาอิกะฮ์ผู้ใกล้ชิด และมิได้ทรงเปิดเผยให้แก่นบีผู้เป็นเราะซูลคนใดเลย ด้วยเหตุนี้ ท่านเราะซูล ﷺ จึงกล่าวแก่ญิบรีลเมื่อเขาถามท่านเกี่ยวกับอัส-สาอะฮ์ว่า «ผู้ถูกถามเกี่ยวกับเรื่องนี้ มิได้รู้ดียิ่งไปกว่าผู้ถาม»

ดังนั้น การค้นหาในเรื่องนี้ และการกล่าวอ้างว่าอัส-สาอะฮ์จะเกิดขึ้นในปีใดปีหนึ่งโดยเฉพาะ จึงเป็นการกล่าวเท็จต่ออัลลอฮ์โดยปราศจากความรู้ และบรรดาผู้ที่หมกมุ่นอยู่กับเรื่องนี้คือผู้ที่ขัดแย้งกับแนวทางของอัลกุรอานและของท่านนบี ซึ่งได้ชี้นำผู้คนให้ละทิ้งการค้นหาในเรื่องนี้ และเรียกร้องพวกเขาให้เตรียมพร้อมสำหรับวันนั้นด้วยอีมานและการงานที่ดี

บรรดาผู้ที่ค้นหาในเรื่องนี้ต่างคิดว่าตนสามารถรู้สิ่งที่ท่านเราะซูล ﷺ และญิบรีล (อ.) ไม่รู้ได้ เพียงเท่านี้ก็เพียงพอแล้วที่จะเป็นข้อตักเตือนและเครื่องยับยั้งสำหรับผู้ที่มีหัวใจ หรือผู้ที่เงี่ยหูฟังด้วยใจที่จดจ่อ และเราขอกล่าวแก่พวกเขาว่า สมควรที่พวกท่านจะพอใจในสิ่งที่ท่านเราะซูล

⁽¹⁾ ซูเราะฮ์อัล-อะห์ซาบ : 63 ⁽²⁾ ซูเราะฮ์อัน-นาซิอาต : 42-45

…ﷺ บรรดาศอฮาบะฮ์ของท่าน และบรรดาอิมามของประชาชาตินี้ตลอดประวัติศาสตร์ หากการรู้เวลาดังกล่าวมีประโยชน์และความดีงามแก่มนุษย์ อัลลอฮ์ย่อมทรงแจ้งให้มนุษย์ได้รู้ แต่พระองค์ทรงปิดบังเรื่องนี้ไว้จากพวกเขา และในการปิดบังนั้นเองคือประโยชน์ของพวกเขา

คนรุ่นหลังควรรับบทเรียนจากสภาพของคนรุ่นก่อน คนรุ่นก่อนบางคนได้ก้าวล่วงเข้าไปในเรื่องนี้ และกำหนดเวลาของวันกิยามะฮ์ หรือเวลาที่สัญญาณใกล้บางประการของวันกิยามะฮ์จะเกิดขึ้น ครั้นเวลาที่เขากำหนดไว้มาถึง ก็ไม่มีสิ่งใดเกิดขึ้นเลย ทั้งวันกิยามะฮ์และสัญญาณที่เขากำหนดไว้ หนึ่งในคนเหล่านั้นคืออัฏ-ฏ็อบรีย์ ขออัลลอฮ์ทรงเมตตาและอภัยโทษแก่ท่าน ท่านได้สรุปจากตัวบทบางบทว่า โลกนี้จะสิ้นสลายหลังการแต่งตั้งท่านนบีมุหัมมัด ﷺ ห้าร้อยปี⁽¹⁾ บัดนี้เวลาได้ล่วงเลยกำหนดที่ท่านวางไว้มาเกือบพันปีแล้ว และการคาดคะเนของท่านก็ไม่เป็นจริง

อีกคนหนึ่งคืออัล-อัลลามะฮ์อัส-สุยูฏีย์ ขออัลลอฮ์ทรงอภัยแก่ท่าน ท่านได้สรุปไว้ในจุลสารเล่มหนึ่งที่ท่านตั้งชื่อว่า "อัล-กัชฟ์" ว่า วันกิยามะฮ์จะเกิดขึ้นในช่วงต้นศตวรรษที่ห้าหลังหนึ่งพันปีนับจากการแต่งตั้งท่านนบี ﷺ⁽²⁾ บัดนี้เวลาได้ล่วงเลยกำหนดที่ท่านวางไว้มาหลายปีแล้ว แต่วันกิยามะฮ์ก็ยังไม่เกิดขึ้น ยิ่งไปกว่านั้น สัญญาณหลายประการของวันกิยามะฮ์ก็ยังไม่เกิดขึ้นด้วยซ้ำ

อัส-สุฮัยลีย์ได้รวบรวมอักษรเดี่ยว (อัล-หุรูฟ อัล-มุก็อฏเฏาะอะฮ์) ที่อยู่ในตอนต้นของซูเราะฮ์ต่าง ๆ ตัดตัวที่ซ้ำกันออก แล้วนำจำนวนของอักษรเหล่านั้นมาคำนวณด้วยวิธีหิสาบอัล-ญุมัล (การคำนวณค่าตัวเลขของอักษร) และอาศัยการคำนวณนั้นกำหนดเวลาไว้ไม่ถึงไม่กี่ร้อยปี⁽³⁾

ผู้คนจำนวนมากได้กล่าวอ้างในเรื่องนี้ไปตามอำเภอใจ และงมงายอย่างไร้หลักฐาน ทั้งหมดนั้นเป็นเพียงการคาดคะเนและการเดาสุ่มเท่านั้น และงานล่าสุดในเรื่องนี้ที่ข้าพเจ้าได้อ่านพบคือสิ่งที่ด็อกเตอร์ชาวบะฮาอีย์ผู้หนึ่งเขียนไว้ โดยอ้างว่า…

⁽¹⁾ อัล-มุก็อดดิมะฮ์ ของอิบนุค็อลดูน หน้า 590 ⁽²⁾ ละวามิอ์ อัล-อันวาร อัล-บะฮียะฮ์ (2/66) ⁽³⁾ อัล-มุก็อดดิมะฮ์ ของอิบนุค็อลดูน หน้า 591

…ว่าวันกิยามะฮ์จะเกิดขึ้นในปี (1710) เขาอ้างว่าได้ข้อมูลนี้มาจากค่าตัวเลขของอักษรเดี่ยว (อัล-หุรูฟ อัล-มุก็อฏเฏาะอะฮ์) ที่ใช้เปิดบางซูเราะฮ์ในอัลกุรอาน เราขอกล่าวว่า วิธีการนี้ได้รับการพิสูจน์แล้วว่าผิดพลาด คนรุ่นก่อนบางคนก็เคยอาศัยวิธีการนี้และกำหนดเวลาที่ต่างไปจากเวลาที่เขากำหนด พวกเขาเห็นพ้องกับเขาในวิธีการ แต่เห็นต่างในการกำหนดเวลา และสิ่งที่พวกเขาอ้างก็ได้รับการพิสูจน์แล้วว่าเป็นความเท็จ

قُلْ إِنَّمَا حَرَّمَ رَبِّىَ ٱلْفَوَٰحِشَ مَا ظَهَرَ مِنْهَا وَمَا بَطَنَ وَٱلْإِثْمَ وَٱلْبَغْىَ بِغَيْرِ ٱلْحَقِّ وَأَن تُشْرِكُوا۟ بِٱللَّهِ مَا لَمْ يُنَزِّلْ بِهِۦ سُلْطَـٰنًا وَأَن تَقُولُوا۟ عَلَى ٱللَّهِ مَا لَا تَعْلَمُونَ ﴿٣٣﴾

เชคผู้รอบรู้ เชคุลอิสลามอิบนุตัยมียะฮ์ ขออัลลอฮ์ทรงเมตตาและประทานผลบุญอันมากมายแก่ท่าน ได้กล่าวถึงบรรดาผู้ที่ค้นคว้าและถกเถียงในเรื่องนี้ และกำหนดเวลาของมันไว้ โดยท่านกล่าวว่า «และผู้ที่พูดถึงเวลาที่แน่นอนของมัน เช่น ผู้ที่เขียนหนังสือชื่อ "อัด-ดุรรุล มุนัซเซาะม์ ฟี มะอ์ริฟะติล อะอ์เซาะม์" ซึ่งเขาได้ระบุสัญญาณสิบประการที่ใช้อธิบายเวลาของมันไว้ในหนังสือนั้น และบรรดาผู้ที่พูดถึงเรื่องนี้โดยอาศัยตัวอักษร และผู้ที่พูดถึงเรื่องนี้ในหนังสือ "อันกออ์ มุฆริบ"⁽¹⁾ และคนอื่น ๆ ทำนองเดียวกันนี้ แม้ว่าพวกเขาจะมีภาพลักษณ์ที่ยิ่งใหญ่ในสายตาของผู้ติดตาม แต่ส่วนใหญ่ของพวกเขาเป็นผู้โกหกและอุปโลกน์ความเท็จ⁽²⁾ และเป็นที่ประจักษ์แก่พวกเขาจากหลายแง่มุมว่า พวกเขาพูดโดยปราศจากความรู้ ถึงแม้พวกเขาจะอ้างว่าในเรื่องนั้นได้มาจากการเปิดเผยทางจิต (อัล-กัชฟ์) และการล่วงรู้ความลับต่าง ๆ ก็ตาม ทั้งที่อัลลอฮ์ผู้ทรงสูงส่งได้ตรัสไว้ว่า «จงกล่าวเถิดว่า แท้จริงพระเจ้าของฉันทรงห้ามเพียงบรรดาความชั่วช้าลามก ทั้งที่เปิดเผยและที่ซ่อนเร้น และบาป และการละเมิดโดยปราศจากความชอบธรรม และการที่พวกท่านตั้งภาคีแก่อัลลอฮ์ด้วยสิ่งที่พระองค์มิได้ทรงประทานหลักฐานใด ๆ ลงมา และการที่พวกท่านกล่าวเกี่ยวกับอัลลอฮ์ในสิ่งที่พวกท่านไม่รู้» (ซูเราะฮ์อัล-อะอ์รอฟ 7:33)⁽³⁾»⁽⁴⁾

และไม่ต้องสงสัยเลยว่า การอ้างว่ารู้เวลาที่แน่นอนของวันกิยามะฮ์นั้น คือการพูดโดยปราศจากความรู้

⁽¹⁾ อิบนุอะเราะบีย์ ผู้ที่มีความเชื่อในเรื่องวะห์ดะตุลวุญูด (เอกภาพแห่งการมีอยู่) ⁽²⁾ เชคกล่าวว่า "ส่วนใหญ่ของพวกเขา" เพราะบางคนที่ค้นคว้าในเรื่องนี้เพียงแต่ผิดพลาด โดยมิได้มีเจตนาจะทำให้หลงผิด เช่น อัฏ-เฏาะบะรีย์และอัส-สุยูฏีย์ ขออัลลอฮ์ทรงเมตตาท่านทั้งสอง ⁽³⁾ ซูเราะฮ์อัล-อะอ์รอฟ: 33 ⁽⁴⁾ มัจญ์มูอ์ ฟะตาวา เชคุลอิสลาม: (4/342)

บทที่หก: ข้อสงสัยที่เกี่ยวข้องกับการกำหนดเวลาของวันกิยามะฮ์

เราได้อธิบายไปแล้วก่อนหน้านี้ว่า เวลาของวันกิยามะฮ์เป็นเรื่องเร้นลับ (เฆาะยิบ) ที่ไม่มีผู้ใดรู้นอกจากอัลลอฮ์ แต่มีหะดีษบางบทที่ทำให้เกิดข้อสงสัยในเรื่องนี้ ซึ่งบางคนเข้าใจว่าหะดีษเหล่านั้นกำหนดเวลานัดหมายของวันกิยามะฮ์ไว้ หะดีษเหล่านี้บางส่วนไม่ถูกต้อง (ไม่เศาะฮีฮ์) จึงไม่ควรให้ความสนใจ และไม่อนุญาตให้นำมาโต้แย้งกับตัวบทที่มีความแน่นอนทั้งในด้านการรายงานและด้านความหมาย ส่วนบางบทเป็นหะดีษที่เศาะฮีฮ์ แต่การบ่งชี้ถึงการกำหนดวันกิยามะฮ์นั้นไม่ชัดแจ้ง

وأنها سبعة آلاف سنة ، ونحن في الألف السابعة

ในบรรดาหะดีษที่เป็นโมฆะ ถูกอุปโลกน์ขึ้น และขัดแย้งกับความชัดแจ้งของอัลกุรอาน ดังที่อัลลามะฮ์อิบนุลก็อยยิม เราะฮิมะฮุลลอฮ์ ได้กล่าวไว้ ได้แก่ หะดีษเรื่องอายุของโลกดุนยา ที่ว่า «โลกนี้มีอายุเจ็ดพันปี และเราอยู่ในช่วงพันปีที่เจ็ด»

อิบนุลก็อยยิมกล่าวว่า «นี่คือความเท็จที่ชัดแจ้งที่สุดประการหนึ่ง เพราะหากหะดีษนี้ถูกต้อง ทุกคนก็ย่อมรู้ว่า นับจากเวลาของเรานี้เหลืออีกสองร้อยห้าสิบเอ็ดปี (หมายถึงในช่วงเวลาที่ท่านเชคอิบนุลก็อยยิมเขียนหนังสือเล่มนี้) ทั้งที่อัลลอฮ์ตะอาลาตรัสว่า

يَسْـَٔلُونَكَ عَنِ ٱلسَّاعَةِ أَيَّانَ مُرْسَىٰهَا ۖ قُلْ إِنَّمَا عِلْمُهَا عِندَ رَبِّى ۖ لَا يُجَلِّيهَا لِوَقْتِهَآ إِلَّا هُوَ ۚ ثَقُلَتْ فِى ٱلسَّمَـٰوَٰتِ وَٱلْأَرْضِ ۚ لَا تَأْتِيكُمْ إِلَّا بَغْتَةً ۗ يَسْـَٔلُونَكَ كَأَنَّكَ حَفِىٌّ عَنْهَا ۖ قُلْ إِنَّمَا عِلْمُهَا عِندَ ٱللَّهِ

«พวกเขาจะถามเจ้าเกี่ยวกับวันอวสานว่า เมื่อใดเล่าจะเป็นเวลาที่มันจะเกิดขึ้น? จงกล่าวเถิดว่า แท้จริงความรู้เกี่ยวกับมันนั้นอยู่ที่พระเจ้าของฉันเท่านั้น ไม่มีผู้ใดจะเปิดเผยมันตามเวลาของมันได้นอกจากพระองค์ มันเป็นเรื่องหนักยิ่งในชั้นฟ้าทั้งหลายและแผ่นดิน มันจะไม่มายังพวกเจ้านอกจากโดยกะทันหัน พวกเขาถามเจ้าประหนึ่งว่าเจ้ารู้เรื่องนี้อย่างถี่ถ้วน จงกล่าวเถิดว่า แท้จริงความรู้เกี่ยวกับมันอยู่ที่อัลลอฮ์เท่านั้น»⁽¹⁾»⁽²⁾

⁽¹⁾ ซูเราะฮ์อัล-อะอ์รอฟ 7:187 ⁽²⁾ อัล-มะนาร อัล-มุนีฟ, อิบนุลก็อยยิม, หน้า 80

ข้าพเจ้าขอกล่าวว่า: สิ่งหนึ่งที่บ่งชี้อย่างเด็ดขาดว่าหะดีษบทนี้เป็นเท็จ คือ สหัสวรรษที่เจ็ดนี้ได้ผ่านพ้นและสิ้นสุดลงไปแล้วตั้งแต่สี่ร้อยปีก่อน ทั้งที่สัญญาณจำนวนมากของวันกิยามะฮ์ยังไม่เกิดขึ้นเลย

تسألوني عن الساعة ، وإنما علمها عند الله ، وأقسم بالله ما على الأرض من نفس منفوسة اليوم يأتي عليها مائة سنة وهي حيَّة يومئذ

ในบรรดาหะดีษเศาะฮีหฺที่ไม่ได้บ่งชี้ถึงการกำหนดเวลาของวันกิยามะฮ์ คือหะดีษที่มุสลิมรายงานจากญาบิร บิน อับดุลลอฮ์ (ร.ฎ.) เขากล่าวว่า ข้าพเจ้าได้ยินท่านเราะซูล ﷺ กล่าวก่อนที่ท่านจะเสียชีวิตหนึ่งเดือนว่า «พวกท่านถามฉันเกี่ยวกับวันสิ้นโลก แท้จริงความรู้เรื่องนี้อยู่ ณ อัลลอฮ์เท่านั้น และฉันขอสาบานต่ออัลลอฮ์ว่า ไม่มีชีวิตใดที่ถือกำเนิดอยู่บนแผ่นดินในวันนี้ที่จะมีชีวิตอยู่จนครบหนึ่งร้อยปี»⁽¹⁾

أرأيتكم ليلتكم هذه ، فإن على رأس مائة سنة منها لا يبقى ممن هو اليوم على ظهر الأرض أحد

และในเศาะฮีหฺทั้งสอง (อัล-บุคอรีและมุสลิม) รายงานจากอับดุลลอฮ์ บิน อุมัร (ร.ฎ.) เขากล่าวว่า ในช่วงบั้นปลายชีวิตของท่านเราะซูล ﷺ คืนหนึ่งท่านได้นำพวกเราละหมาดอิชาอ์ เมื่อท่านให้สลามแล้วก็กล่าวว่า «พวกท่านเห็นคืนนี้ของพวกท่านไหม แท้จริงเมื่อครบหนึ่งร้อยปีนับจากคืนนี้ จะไม่มีผู้ใดในบรรดาผู้ที่อยู่บนผืนแผ่นดินในวันนี้หลงเหลืออยู่อีกเลย»⁽²⁾

فوهل الناس في مقالة الرسول ﷺ تلك ، فيما يتحدثونه بهذه الأحاديث : نحو مائة سنة ، وإنما قال رسول الله ﷺ : « لا يبقى ممن هو على ظهر الأرض أحد ، يريد بذلك : أن ينخرم القرن

เมื่อพิจารณาหะดีษทั้งสองบทนี้ จะเห็นได้อย่างชัดเจนว่าท่านเราะซูล ﷺ มิได้หมายถึงการเกิดวันกิยามะฮ์ หากแต่หมายถึงการสิ้นสุดของรุ่นคนที่ท่านมีชีวิตอยู่ในขณะนั้น กล่าวคือ เมื่อผ่านไปหนึ่งร้อยปี ทุกคนที่ยังมีชีวิตอยู่ในขณะที่ท่านเราะซูล ﷺ กล่าวถ้อยคำนั้นจะเสียชีวิตลงทั้งหมด อิบนุอุมัร (ร.ฎ.) เข้าใจความหมายนี้ และได้อธิบายให้ผู้คนเข้าใจเมื่อพวกเขาตีความคำพูดของท่านเราะซูล ﷺ ไปต่าง ๆ นานา ในสุนันอัต-ติรมิซีย์และสุนันอบีดาวูด หลังจากที่อับดุลลอฮ์ บิน อุมัร (ร.ฎ.) รายงานหะดีษของท่านเราะซูล ﷺ ข้างต้นแล้ว เขากล่าวว่า «ผู้คนต่างเข้าใจคลาดเคลื่อน⁽³⁾ต่อถ้อยคำของท่านเราะซูล ﷺ ดังกล่าว ในสิ่งที่พวกเขาพูดถึงหะดีษเหล่านี้ว่าเป็นเรื่องราวประมาณหนึ่งร้อยปี แท้จริงท่านเราะซูล ﷺ เพียงกล่าวว่า "จะไม่มีผู้ใดในบรรดาผู้ที่อยู่บนผืนแผ่นดินหลงเหลืออยู่" โดยท่านหมายถึงว่ารุ่นคนนั้นจะสิ้นสุดลง»⁽⁴⁾

كان الأعراب

และในเศาะฮีหฺอัล-บุคอรีและเศาะฮีหฺมุสลิม รายงานจากอาอิชะฮ์ (ร.ฎ.) นางกล่าวว่า «ชาวอาหรับชนบท…

⁽¹⁾ ญามิอุลอุศูล (10/387) หมายเลขหะดีษ (7890) ความหมายของคำว่า "นัฟสุน มันฟูสะฮ์" คือ ชีวิตที่ถือกำเนิดแล้ว ⁽²⁾ ญามิอุลอุศูล (10/388) หมายเลขหะดีษ (7891) ⁽³⁾ "อัล-วะฮัล" หมายถึง ความตื่นตระหนก หรือการที่ความคิดล่องลอยไปไกลจากความหมายที่ต้องการ ⁽⁴⁾ เศาะฮีหุลญามิอ์ (10/388) หมายเลขหะดีษ (7891)

إذا قدموا على رسول الله ﷺ ، سألوه عن الساعة ، متى الساعة ؟ فينظر إلى أحدث إنسان منهم ، فيقول : إن يعش هذا ، إن يدركه الهرم ، حتى قامت عليكم الساعة

เมื่อพวกเขามาหาท่านเราะซูลุลลอฮ์ ﷺ พวกเขาจะถามท่านเกี่ยวกับอัส-สาอะฮ์ (วันสิ้นโลก) ว่า อัส-สาอะฮ์จะเกิดขึ้นเมื่อใด? ท่านจะมองไปยังคนที่อายุน้อยที่สุดในหมู่พวกเขา แล้วกล่าวว่า "หากคนนี้มีชีวิตอยู่ ความชราจะยังไม่ทันมาถึงเขา อัส-สาอะฮ์ของพวกท่านก็จะเกิดขึ้นแก่พวกท่านเสียก่อน"» ฮิชามกล่าวว่า หมายถึงความตายของพวกเขา⁽¹⁾

أن رجلا سأل رسول الله ﷺ : متى الساعة ؟ فسكت رسول الله ﷺ هنيهة ، ثم نظر إلى غلام بين يديه من أزدشنوأة ، فقال : إن عُمِّر هذا الغلام ، لم يدركه الهرم حتى تقوم الساعة ، قال أنس : وذلك الغلام من أترابي يومئذ

ในเศาะฮีหฺมุสลิม มีรายงานจากอะนัส บินมาลิก (ร.ฎ.) ว่า «มีชายคนหนึ่งถามท่านเราะซูลุลลอฮ์ ﷺ ว่า อัส-สาอะฮ์จะเกิดขึ้นเมื่อใด? ท่านเราะซูลุลลอฮ์ ﷺ นิ่งไปครู่หนึ่ง แล้วท่านมองไปยังเด็กหนุ่มคนหนึ่งที่อยู่ตรงหน้าท่าน ซึ่งมาจากเผ่าอัซด์ชะนูอะฮ์ แล้วกล่าวว่า "หากเด็กหนุ่มคนนี้มีอายุยืน ความชราจะยังไม่ทันมาถึงเขา จนกว่าอัส-สาอะฮ์จะเกิดขึ้น" อะนัสกล่าวว่า เด็กหนุ่มคนนั้นมีอายุรุ่นราวคราวเดียวกับฉันในเวลานั้น»⁽²⁾

สิ่งที่ท่านเราะซูล ﷺ หมายถึงในหะดีษทั้งสองบทนี้คือ อัส-สาอะฮ์ของผู้ที่ท่านกำลังพูดด้วย ดังที่ฮิชาม ซึ่งเป็นหนึ่งในผู้รายงานหะดีษบทแรกได้อธิบายไว้ว่า หมายถึงความตายของพวกเขา เพราะอัส-สาอะฮ์ของมนุษย์แต่ละคนก็คือความตายของเขา คำตอบเช่นนี้จากท่านเราะซูล ﷺ เป็นที่รู้จักกันในชื่อ "คำตอบของผู้ทรงปัญญา" (ญะวาบุลหะกีม) เพราะท่านได้ชี้นำพวกเขาให้เตรียมตัวและเตรียมพร้อมสำหรับความตาย และความตายนั้นใกล้เข้ามาแล้ว

⁽¹⁾ ญามิอุลอุศูล (10/389) หมายเลข (7892) ⁽²⁾ ญามิอุลอุศูล (10/389) หมายเลข (7893)

บทที่เจ็ด

ความหมายของ "อัชรอฏ" (สัญญาณ) และ "อัล-อายาต" (เครื่องหมาย)

แม้อัลลอฮ์จะทรงปกปิดเวลาที่วันกิยามะฮ์จะเกิดขึ้นไว้จากบ่าวของพระองค์ แต่พระองค์ก็ทรงแจ้งให้พวกเขารู้ถึงร่องรอยและสัญญาณต่าง ๆ ที่บ่งบอกว่าวันนั้นใกล้จะมาถึงแล้ว

فَهَلْ يَنظُرُونَ إِلَّا ٱلسَّاعَةَ أَن تَأْتِيَهُم بَغْتَةً ۖ فَقَدْ جَآءَ أَشْرَاطُهَا

อัลกุรอานเรียกร่องรอยเหล่านี้ว่า "อัชรอฏุสสาอะฮ์" (สัญญาณของวันกิยามะฮ์) ดังที่อัลลอฮ์ตะอาลาตรัสว่า «แล้วพวกเขายังรอคอยสิ่งใดอีก นอกจากวันกิยามะฮ์ที่จะมายังพวกเขาอย่างกะทันหัน แท้จริงสัญญาณต่าง ๆ ของมันได้ปรากฏแล้ว» (ซูเราะฮ์มุฮัมมัด 47:18)⁽¹⁾

คำว่า "อัช-ชะเราะฏ" (อ่านด้วยสระฟัตฮะฮ์ทั้งสองตัว) หมายถึง เครื่องหมาย ส่วน "อัชรอฏุฮา" หมายถึง เครื่องหมายต่าง ๆ ของมัน⁽²⁾ ในหนังสือฟัตฮุลบารีย์ระบุว่า «สิ่งที่หมายถึงด้วยคำว่า "อัชรอฏ" คือ เครื่องหมายต่าง ๆ ที่การเกิดขึ้นของวันกิยามะฮ์จะตามมาหลังจากนั้น»⁽³⁾

นักวิชาการบางท่านเรียกสัญญาณเหล่านี้ว่า "อัล-อายาต"

"อัล-อายาต" คือ ร่องรอยที่บ่งชี้ถึงสิ่งหนึ่งสิ่งใด เช่น หลักเครื่องหมายที่ปักไว้กลางทะเลทรายเพื่อบอกทาง หรือสัญญาณที่ตั้งไว้บนชายฝั่งทะเลเพื่อนำทางเรือที่แล่นฝ่าคลื่นลม หรือป้ายที่ตั้งไว้ใกล้เมืองต่าง ๆ เพื่อบอกผู้เดินทางว่าเขาใกล้จะถึงถิ่นฐานที่ป้ายนั้นตั้งอยู่แล้ว

อัฏ-ฏีบีย์กล่าวว่า «"อัล-อายาต" คือ ร่องรอยของวันกิยามะฮ์ ซึ่งบ้างก็บ่งบอกถึงความใกล้ของมัน และบ้างก็บ่งบอกถึงการเกิดขึ้นของมัน ประเภทแรก ได้แก่ ดัจญาล การเสด็จลงมาของนบีอีซา (อ.ล.) ยะอ์ญูจและมะอ์ญูจ และการยุบถล่มของแผ่นดิน ส่วนประเภทที่สอง ได้แก่ หมอกควัน การขึ้นของดวงอาทิตย์ทางทิศตะวันตก การออกมาของสัตว์ (อัด-ดาบบะฮ์) และไฟที่จะต้อนมนุษย์ไปรวมกัน»⁽⁴⁾

⁽¹⁾ ซูเราะฮ์มุฮัมมัด : 18 ⁽²⁾ มุคตารุศศิหาห์ : 324 ⁽³⁾ ฟัตฮุลบารีย์ : (13/79) ⁽⁴⁾ ฟัตฮุลบารีย์ : (11/352)

หัวข้อที่แปด

ประโยชน์ของการศึกษาเรื่องสัญญาณ (แห่งวันกิยามะฮ์) และเรื่องเร้นลับในอนาคต

อาจมีผู้กล่าวว่า "พวกท่านเหนื่อยยากไปกับการพิจารณาเรื่องที่มีประโยชน์น้อย สิ่งที่สมควรกว่าคือการให้ความสนใจต่อกิจการของมุสลิมและปัญหาของพวกเขา แทนที่จะใช้เวลาอันยาวนานไปกับการค้นคว้าเหตุการณ์และอุบัติการณ์ที่จะเกิดขึ้นในกาลข้างหน้า" และพวกเขายังกล่าวอีกว่า "พวกท่านกำลังหนีจากความเป็นจริงที่พวกท่านใช้ชีวิตอยู่ ไปสู่อีกโลกหนึ่งที่พวกท่านหวังจะได้ใช้ชีวิตอยู่ในนั้น หรือหวาดกลัวว่ามันจะมาถึงพวกท่าน และนี่คือการหลีกหนีจากการเผชิญหน้ากับข้อเท็จจริงและความยากลำบาก"

เราขอตอบพวกเขาว่า เราไม่มีทางเลือกในการที่จะศึกษาหรือละเลยเรื่องเร้นลับในอนาคต เพราะเรื่องนี้มิใช่สิทธิของเรา การรับรู้เรื่องเร้นลับเหล่านี้และการเชื่อมั่นต่อมันเป็นแก่นแท้ของศาสนาที่ท่านเราะซูล ﷺ ของเรานำมา บางส่วนอัลกุรอานได้แจ้งไว้ และบางส่วนซุนนะฮ์ของท่านนบี ﷺ ได้นำมาบอกไว้ บรรดาศอฮาบะฮ์ได้รู้เรื่องทั้งหมดนี้ พวกเขาทุ่มเทตนเองให้กับมัน และให้ความสำคัญต่อมันอย่างมาก อีกทั้งการศรัทธาต่อสิ่งเร้นลับยังเป็นคุณลักษณะแรกที่อัลลอฮ์ทรงใช้สรรเสริญบรรดาผู้ยำเกรง ผู้ได้รับทางนำ และผู้ประสบความสำเร็จ

الٓمٓ ﴿١﴾ ذَٰلِكَ ٱلْكِتَـٰبُ لَا رَيْبَ ۛ فِيهِ ۛ هُدًى لِّلْمُتَّقِينَ ﴿٢﴾ ٱلَّذِينَ يُؤْمِنُونَ بِٱلْغَيْبِ وَيُقِيمُونَ ٱلصَّلَوٰةَ وَمِمَّا رَزَقْنَـٰهُمْ يُنفِقُونَ ﴿٣﴾

«อะลิฟ ลาม มีม คัมภีร์นี้ไม่มีข้อสงสัยใด ๆ ในนั้น เป็นทางนำสำหรับผู้ยำเกรง คือบรรดาผู้ที่ศรัทธาต่อสิ่งเร้นลับ และดำรงการละหมาด และบริจาคบางส่วนจากสิ่งที่เราได้ประทานเป็นปัจจัยยังชีพแก่พวกเขา» (ซูเราะฮ์อัล-บะเกาะเราะฮ์ 2:1-3)⁽¹⁾

เป็นความจริงที่ว่ามุสลิมจำนวนมากได้หมกมุ่นอยู่กับข่าวคราวเรื่องเร้นลับที่ไม่มีหลักฐานจากอัลกุรอานและซุนนะฮ์รองรับ และบางคนที่ถูกนับว่าเป็นผู้มีความรู้ก็ได้จมดิ่งอยู่ในเรื่องนั้น แต่การให้ความสนใจต่อตัวบทที่ถูกต้องนั้นเป็นส่วนหนึ่งของศาสนานี้ ซึ่งพระผู้ทรงรอบรู้ ผู้ทรงตระหนักยิ่งได้ประทานลงมา

เราสามารถตำหนิบรรดามุสลิมที่ละทิ้งการปฏิบัติเพื่อรอคอยให้เหตุการณ์ต่าง ๆ ที่ท่านเราะซูล ﷺ ได้แจ้งไว้เกิดขึ้น เช่น ผู้ที่ละทิ้งการญิฮาดเพื่อรอคอยการปรากฏตัวของอัล-มะฮ์ดี แต่ทว่าสิ่งนี้…

⁽¹⁾ ซูเราะฮ์อัล-บะเกาะเราะฮ์ : 1-3

…เป็นความผิดพลาดที่จำเป็นต้องได้รับการแก้ไข และไม่ได้เป็นเหตุให้ต้องละทิ้งตัวบทที่ถูกต้อง เพราะชาวสะลัฟผู้ทรงคุณธรรมของเรานั้น แม้พวกเขาจะศรัทธาต่อเรื่องเร้นลับที่เป็นสัจธรรม แต่พวกเขาก็ไม่ได้นั่งนิ่งเฉยจากการญิฮาด และไม่ได้ละทิ้งการลงมือปฏิบัติ

อาจมีการตำหนิอย่างรุนแรงต่อผู้ที่นำเรื่องเร้นลับที่ท่านเราะซูล ﷺ ได้แจ้งไว้ไปประยุกต์ใช้กับเหตุการณ์ที่ไม่ใช่เหตุการณ์ที่แท้จริงของมัน จนพวกเขาตีความตัวบทเกินกว่าที่มันจะรองรับได้ และกล่าวอ้างสิ่งต่าง ๆ จนทำให้ผู้คนหลงผิด ดังเช่นบรรดาผู้ที่อ้างตนเป็นอัล-มะฮ์ดีย์ตลอดหน้าประวัติศาสตร์ ทว่านี่คือความผิดพลาดของคนเหล่านั้น และความผิดพลาดย่อมต้องได้รับการแก้ไข ความผิดพลาดนี้ไม่ควรผลักดันให้เราปฏิเสธสิ่งที่ตัวบทได้ยืนยันไว้อย่างถูกต้อง เพราะสัจธรรมก็คือสัจธรรม และความเท็จก็คือความเท็จ เราจะไม่ปัดป้องความเท็จด้วยการปฏิเสธสัจธรรม

สำหรับผู้ที่ตำหนิเราที่ใส่ใจศึกษาตัวบทที่ถูกต้องเหล่านี้ในด้านนี้ เราขอให้พวกเขาหันไปมองความพยายามอันมหาศาลที่บรรดานักวิชาการร่วมสมัยทุ่มเทเพื่อเปิดเผยเรื่องเร้นลับที่ไม่เป็นที่รู้จักในอดีตอันไกลโพ้น เรื่องเร้นลับที่ไม่เป็นที่รู้จักในเหตุการณ์ที่จะเกิดขึ้นในอนาคต และเรื่องเร้นลับที่ไม่เป็นที่รู้จักในอวกาศที่แวดล้อมเราอยู่ ด้วยเหตุนี้เราจึงเห็นพวกเขาค้นคว้าร่องรอยของคนในอดีต และสิ่งที่คนเหล่านั้นทิ้งไว้ ทั้งงานเขียน สิ่งประดิษฐ์ และซากปรักหักพัง เราเห็นพวกเขาให้ความสนใจต่อสิ่งที่บรรดาผู้อ้างตนทำนายอนาคต หมอดู และผู้อ้างรู้สิ่งเร้นลับกล่าวไว้ ทั้งที่สิ่งที่คนเหล่านี้กล่าวนั้นเป็นความเท็จ แทบจะหาที่ทางให้แก่ความจริงในนั้นไม่ได้เลย เราเห็นพวกเขาสร้างกล้องขยาย และหอดูดาวขนาดมหึมา ยิ่งไปกว่านั้นยังส่งดาวเทียมไปสำรวจอวกาศ เพื่อให้ได้รู้ในสิ่งที่พวกเขาไม่รู้

ดังนั้น หากนี่คือสภาพของมนุษย์ ที่ปรารถนาอยู่เสมอที่จะทำความรู้จักกับสิ่งที่ตนไม่รู้ ทั้งการรู้ถึงอดีตและอนาคต และการรู้จักจักรวาลรอบตัว แล้วการได้ล่วงรู้ถึงข้อเท็จจริงของสิ่งต่าง ๆ จากแหล่งที่ไม่มีวันโกหกเลย จะไม่เป็นสิ่งที่สมควรกว่าและเหมาะสมกว่าหรอกหรือ!! แท้จริงความรู้ที่ตัวบทได้นำมาในด้านนี้เป็นความรู้อันล้ำค่าที่ไม่อาจประเมินค่าได้ แต่มนุษยชาติกลับดื้อรั้นอย่างมากเมื่อปฏิเสธที่จะยึดถือข่าวสารจากวะฮ์ยูอันเป็นสัจจริง และขาดทุนอย่างมากเมื่อหันหลังให้แก่ความรู้อันดีงามเหล่านี้

ยิ่งไปกว่านั้น ยังมีบางกลุ่มที่ต้องการให้เราออกห่างจากการศึกษาด้านนี้ผ่านตัวบทแห่งวะฮ์ยู ในขณะที่พวกเขาเองกลับวิ่งไล่ตามข่าวสารที่บรรดานักวิชาการตะวันตกนำมาให้ในด้านนี้อย่างกระหาย ทั้งที่ในนั้นมีความสับสนปนเปอยู่มาก และมีความเท็จอยู่มาก

เราสามารถสรุปประโยชน์ที่ได้รับจากการศึกษารายงานต่าง ๆ ที่กล่าวถึงสัญญาณของวันกิยามะฮ์ (อัชรอฏุสสาอะฮ์) และเรื่องเร้นลับในอนาคต ได้ดังต่อไปนี้

๑ – การศรัทธาต่อรายงานเหล่านี้ เมื่อเราตรวจสอบจนแน่ชัดแล้วว่าถูกต้อง ถือเป็นส่วนหนึ่งของการศรัทธาต่ออัลลอฮ์และการศรัทธาต่อเราะซูลของพระองค์ เพราะเราจะศรัทธาต่ออัลลอฮ์และเราะซูลของพระองค์ แล้วไม่เชื่อในสิ่งที่ทั้งสองบอกไว้ได้อย่างไร!! «คัมภีร์นี้ไม่มีความสงสัยใด ๆ ในนั้น เป็นทางนำสำหรับผู้ยำเกรง คือบรรดาผู้ที่ศรัทธาต่อสิ่งเร้นลับ»⁽¹⁾

ذَٰلِكَ ٱلْكِتَـٰبُ لَا رَيْبَ ۛ فِيهِ ۛ هُدًى لِّلْمُتَّقِينَ ﴿٢﴾ ٱلَّذِينَ يُؤْمِنُونَ بِٱلْغَيْبِ

๒ – การเกิดขึ้นของเรื่องเร้นลับเหล่านั้นตรงตามที่รายงานต่าง ๆ ได้บอกไว้ ย่อมทำให้อีมานมั่นคงและเข้มแข็งยิ่งขึ้น มุสลิมในทุกยุคสมัยได้เห็นเหตุการณ์ต่าง ๆ เกิดขึ้นตรงกับที่ตัวบทอันสัจจริงได้บอกไว้ บรรดาศอฮาบะฮ์ได้เห็นชาวโรมันมีชัยเหนือชาวเปอร์เซีย จากนั้นมุสลิมก็มีชัยเหนือทั้งชาวเปอร์เซียและชาวโรมัน และอิสลามได้แผ่ขยายอยู่เหนือศาสนาทั้งปวง พวกเขาได้เห็นการแตกแยกของประชาชาติในปีที่ท่านเราะซูล ﷺ ได้ระบุไว้ และได้เห็นเหตุการณ์อีกมากมายเกิดขึ้นตรงตามที่ตัวบทได้บอกไว้ ในทุกยุคสมัยก็เป็นเช่นนั้นเหมือนกัน มุสลิมได้เห็นเหตุการณ์และเรื่องราวต่าง ๆ ที่รายงานได้แจ้งไว้ ไม่ต้องสงสัยเลยว่าสิ่งนี้มีผลอย่างยิ่งในการทำให้ผู้ศรัทธายืนหยัดมั่นคงในอีมานของตน และอาจเป็นช่องทางในการเชิญชวนผู้อื่นสู่สัจธรรมนี้ที่มาจากพระผู้อภิบาลของเรา

๓ – ทำให้การศรัทธาต่อวันกิยามะฮ์มั่นคงยิ่งขึ้น วันกิยามะฮ์และความน่าสะพรึงกลัวของมันเป็นเรื่องเร้นลับที่อัลลอฮ์และเราะซูลของพระองค์ได้บอกแก่เรา และการศรัทธาต่อวันนั้นเป็นหลักค้ำจุนประการหนึ่งของอีมาน การที่เหตุการณ์ต่าง ๆ ในโลกนี้เกิดขึ้นตรงตามที่ตัวบทได้แจ้งไว้ จึงเป็นหลักฐานที่ชัดเจนแจ่มแจ้งถึงความสัจจริงของรายงานทั้งหมด รวมถึงรายงานเกี่ยวกับวันกิยามะฮ์ด้วย เพราะทั้งหมดล้วนมาจากอัลลอฮ์ ตะบาเราะกะ วะตะอาลา

๔ – อัลลอฮ์ทรงส่งเราะซูลของพระองค์มาเพื่อชี้นำสู่ความดีและเตือนให้ระวังความชั่ว และท่านเราะซูล ﷺ ได้ชี้นำบรรดาศอฮาบะฮ์ของท่านสู่แนวทางที่ดีที่สุดที่พวกเขาควรดำเนินตามในเหตุการณ์ต่าง ๆ ที่เกิดขึ้นในยุคของพวกเขา

⁽¹⁾ ซูเราะฮ์อัล-บะเกาะเราะฮ์ 2:2–3

كنا مع رسول الله ﷺ في سفر ، فنزلنا منزلا ، فمنا من يصلح خباءه ، ومنا من ينتضل ، ومنا من هو في جشرة ، إذ نادى منادي رسول الله ﷺ فاجتمعنا إلى رسول الله ﷺ ، فقال : « إنه لم يكن نبي قبلي إلا كان حقا عليه أن يدل أمته على خير ما يعلمه لهم ، وينذرهم شر ما يعلمه لهم ، وإن أمتكم هذه جعل عافيتها في أولها ، وسيصيب آخرها بلاء وأمور تنكرونها ، وتجيء فتنة ، فيرقق بعضها بعضا ، وتجيء الفتنة فيقول المؤمن : هذه مهلكتي ، ثم تنكشف ، وتجيء الفتنة ، فيقول المؤمن : هذه ، هذه ، فمن أحب أن يزحزح عن النار ويدخل الجنة ، فلتأته منيته وهو يؤمن بالله واليوم الآخر ، وليأت الناس الذي يحب أن يؤتى إليه ، ومن بايع إماما ، فأعطاه صفقة يده ، وثمرة قلبه ، فليطعه ما استطاع ، فإن جاء الآخر ينازعه ، فاضربوا عنق الآخر

และในการที่ท่านนบี ﷺ บอกเล่าถึงเรื่องเร้นลับที่จะเกิดขึ้นในอนาคตนั้น เป็นการชี้แนะแก่ผู้ที่มาภายหลังท่านจากประชาชาติของท่าน ว่าพวกเขาจะต้องปฏิบัติตนอย่างไรต่อเหตุการณ์ต่าง ๆ ซึ่งความจริงในเรื่องนั้นอาจถูกปิดบังไม่ชัดเจนสำหรับพวกเขา ดังที่มีรายงานจากอับดุลลอฮ์ อิบนุอัมร์ อิบนุลอาศ (ร.ฎ.) ว่า «พวกเราอยู่ร่วมกับท่านเราะซูลุลลอฮ์ ﷺ ในการเดินทางครั้งหนึ่ง แล้วพวกเราก็แวะพัก ณ ที่พักแห่งหนึ่ง ในหมู่พวกเรามีบางคนกำลังซ่อมแซมกระโจมของตน บางคนกำลังแข่งยิงธนู และบางคนกำลังอยู่กับฝูงสัตว์ที่ปล่อยไว้ในทุ่งหญ้า ทันใดนั้นผู้ประกาศของท่านเราะซูลุลลอฮ์ ﷺ ก็ร้องเรียก พวกเราจึงมารวมตัวกันที่ท่านเราะซูลุลลอฮ์ ﷺ ท่านจึงกล่าวว่า "แท้จริงไม่มีนบีคนใดก่อนหน้าฉัน เว้นแต่เป็นหน้าที่ของเขาที่จะต้องชี้แนะประชาชาติของเขาไปสู่สิ่งที่ดีที่สุดที่เขารู้ว่าดีสำหรับพวกเขา และเตือนพวกเขาให้ระวังสิ่งที่ชั่วร้ายที่สุดที่เขารู้ว่าเป็นภัยต่อพวกเขา และแท้จริงประชาชาติของพวกท่านนี้ ความสงบปลอดภัยของมันถูกกำหนดไว้ในช่วงแรก และช่วงท้ายของมันจะประสบกับบททดสอบและเรื่องราวต่าง ๆ ที่พวกท่านรังเกียจ จะมีฟิตนะฮ์เกิดขึ้น ซึ่งฟิตนะฮ์หลังจะทำให้ฟิตนะฮ์ก่อนหน้าดูเบาลง และจะมีฟิตนะฮ์เกิดขึ้น ผู้ศรัทธาจะกล่าวว่า 'นี่แหละคือความพินาศของฉัน' แล้วมันก็ผ่านพ้นไป และจะมีฟิตนะฮ์เกิดขึ้นอีก ผู้ศรัทธาจะกล่าวว่า 'นี่แหละ นี่แหละ' ดังนั้นผู้ใดปรารถนาที่จะถูกให้ห่างไกลจากไฟนรกและได้เข้าสวรรค์ ก็ขอให้ความตายมาถึงเขาในขณะที่เขาศรัทธาต่ออัลลอฮ์และวันอาคิเราะฮ์ และให้เขาปฏิบัติต่อผู้คนในแบบที่เขาชอบให้ผู้อื่นปฏิบัติต่อตน และผู้ใดให้สัตยาบันแก่ผู้นำคนหนึ่ง โดยมอบมือของเขาให้ (ในการให้สัตยาบัน) และมอบความจริงใจจากหัวใจของเขาแล้ว ก็ให้เขาเชื่อฟังผู้นำนั้นเท่าที่เขาสามารถ หากมีอีกคนหนึ่งมาแย่งชิงอำนาจจากเขา ก็จงตัดคอคนหลังนั้นเสีย"» รายงานโดยมุสลิม (และสำนวนนี้เป็นของท่าน) อัน-นะสาอี อิบนุมาญะฮ์ และอะห์มัด⁽¹⁾

และในบรรดาการชี้แนะเหล่านี้ที่มีผลอย่างมากในการชี้นำชาวมุสลิมไปสู่ความจริง ได้แก่ การที่ท่านนบี ﷺ แจ้งข่าวดีแก่อุษมาน (ร.ฎ.) ว่าจะได้เข้าสวรรค์ พร้อมกับบททดสอบที่จะประสบแก่เขา การที่ท่านบอกว่าอัมมาร (ร.ฎ.) จะถูกกลุ่มผู้ละเมิดสังหาร และการที่ท่านสั่งอบูซัร (ร.ฎ.) ให้ปลีกตัวออกห่างจากฟิตนะฮ์ และไม่ให้ต่อสู้แม้ว่าเขาจะถูกสังหารก็ตาม ความหมายนี้ยังสามารถเข้าใจได้จากหะดีษของหุซัยฟะฮ์ (ร.ฎ.) ที่เขาเคยถามท่านเราะซูล ﷺ เกี่ยวกับความชั่วร้าย เพราะเกรงว่ามันจะมาถึงตัวเขา ในขณะที่บรรดาสหายของท่านถามท่านเราะซูล ﷺ เกี่ยวกับความดี และในเรื่องนี้ยังรวมถึงการที่ท่านเราะซูล ﷺ ห้ามชาวมุสลิมเอาสิ่งใดจากภูเขาทองคำที่แม่น้ำยูเฟรตีสจะลดลงจนเผยให้เห็นในยุคสุดท้าย การที่ท่านบอกพวกเขาถึงความจริงของดัจญาล และการอธิบายถึงสิ่งที่มันจะนำมา

⁽¹⁾ สิลสิละฮ์ อัล-อะหาดีษ อัศ-เศาะฮีหะฮ์ หะดีษหมายเลข (241)

…จากบรรดาความคลุมเครือ (ชุบุฮาต) และเหตุการณ์อื่น ๆ ที่ท่านเราะซูล ﷺ ได้ชี้แนะประชาชาติของท่านให้รู้ถึงวิธีปฏิบัติที่ดีที่สุดในการรับมือกับเหตุการณ์เหล่านั้น

๕ – ในวันข้างหน้าอาจมีเหตุการณ์ต่าง ๆ เกิดขึ้นกับมุสลิม ซึ่งจำเป็นต้องมีการชี้แจงหุก่มตามบทบัญญัติศาสนาในเรื่องนั้น หากปล่อยให้มุสลิมวินิจฉัย (อิจญ์ติฮาด) กันเอง พวกเขาก็อาจเห็นต่างกัน และอาจไม่ได้รับการชี้นำสู่ความถูกต้อง ยิ่งไปกว่านั้น การชี้แจงหุก่มตามบทบัญญัติศาสนาในเหตุการณ์เหล่านั้นอาจเป็นสิ่งจำเป็นที่ขาดไม่ได้ และการไม่ชี้แจงย่อมเป็นข้อบกพร่องที่บทบัญญัติศาสนาบริสุทธิ์ปราศจาก ตัวอย่างเช่น ท่านเราะซูล ﷺ ได้บอกว่า ดัจญาลจะอยู่บนแผ่นดินเป็นเวลาสี่สิบวัน วันหนึ่งในบรรดาวันของมันยาวเท่ากับหนึ่งปี อีกวันหนึ่งยาวเท่ากับหนึ่งเดือน อีกวันหนึ่งยาวเท่ากับหนึ่งสัปดาห์ และวันที่เหลือเป็นเหมือนวันทั่วไปของเรา บรรดาศอฮาบะฮ์ได้ถามท่านเราะซูล ﷺ เกี่ยวกับวันอันยาวนานเหล่านั้นว่า ในวันหนึ่งของวันเหล่านั้น การละหมาดของหนึ่งวันจะเพียงพอหรือไม่ ท่านเราะซูล ﷺ ตอบว่า «ไม่ จงประมาณเวลาให้แก่มันตามขนาดของมัน» หากปวงบ่าวถูกปล่อยให้วินิจฉัยกันเอง พวกเขาก็คงจะละหมาดเพียงห้าเวลาตามเวลาที่รู้จักกันในวันอื่น ๆ นอกจากวันเหล่านี้

และท่านเราะซูล ﷺ ได้บอกว่า ท่านนบีอีซา (อ.) หลังจากที่ท่านลงมาแล้ว จะไม่รับญิซยะฮ์จากชาวยิวและชาวคริสต์ และจะไม่รับสิ่งใดจากพวกเขานอกจากการมีอีมาน การชี้แจงเช่นนี้จากท่านเราะซูล ﷺ เป็นสิ่งจำเป็น เพราะท่านนบีอีซา (อ.) จะตัดสินด้วยบทบัญญัตินี้ และบทบัญญัตินี้กำหนดให้รับญิซยะฮ์จากผู้ที่ยอมจ่ายจนกระทั่งถึงเวลาที่ท่านนบีอีซา บุตรของมัรยัม ลงมา เมื่อถึงเวลานั้นญิซยะฮ์จะถูกยกเลิก และทุกคนที่ปฏิเสธการมีอีมานจะถูกสังหาร แม้ว่าเขาจะยอมจ่ายญิซยะฮ์ก็ตาม

๖ – การใฝ่รู้ถึงสิ่งที่จะเกิดขึ้นในอนาคตเป็นเรื่องที่เป็นไปตามธรรมชาติ (ฟิฏเราะฮ์) มนุษย์พบว่าในตัวเขามีความปรารถนาอย่างแรงกล้าที่จะรู้ถึงเหตุการณ์และสิ่งต่าง ๆ ที่อาจเกิดขึ้นแก่มวลมนุษยชาติ หรือเกิดขึ้นแก่ประชาชาติที่เขาเป็นส่วนหนึ่ง หรืออาจเกิดขึ้นแก่ตัวเขาเอง ด้วยเหตุนี้ บรรดาผู้นำและประมุข ตลอดจนบุคคลทั่วไป จึงพากันไปพึ่งนักไสยศาสตร์ หมอดู และนักโหราศาสตร์เพื่อให้รู้ถึงเรื่องนั้น แล้วอัลลอฮ์ก็ได้ทรงนำสัจธรรมมายังพวกเขา ซึ่งทำให้ไม่ต้องพึ่งพาสิ่งอื่น เพียงพอ และเยียวยาจิตใจในด้านนี้ อิบนุค็อลดูนได้กล่าวถึงประโยชน์ข้อนี้ไว้ในบทนำ (อัล-มุก็อดดิมะฮ์) ของหนังสือประวัติศาสตร์ของท่าน โดยกล่าวว่า:

«พึงทราบเถิดว่า หนึ่งในคุณลักษณะเฉพาะของจิตใจมนุษย์ คือการใฝ่ใจอยากรู้บั้นปลายของกิจการของตน และอยากรู้สิ่งที่จะเกิดขึ้นแก่พวกเขา ไม่ว่าจะเป็นความเป็นความตาย ความดีหรือความชั่ว โดยเฉพาะอย่างยิ่งเหตุการณ์ทั่วไป เช่น การรู้ว่าโลกนี้ยังเหลืออายุอีกเท่าใด และการรู้ระยะเวลาของราชวงศ์ต่าง ๆ หรือความแตกต่างของระยะเวลาเหล่านั้น การใฝ่รู้ในเรื่องนี้เป็นธรรมชาติที่มนุษย์ถูกสร้างมาให้มีติดตัว ด้วยเหตุนี้เราจึงพบว่าผู้คนจำนวนมากใฝ่ใจที่จะล่วงรู้เรื่องเหล่านั้นผ่านความฝัน ส่วนการบอกเล่าของบรรดาหมอดู (กาฮิน) แก่ผู้ที่ไปหาพวกเขาด้วยเรื่องทำนองนี้ ทั้งจากบรรดากษัตริย์และสามัญชน ก็เป็นที่รู้จักกันดี

เรายังพบว่าในเมืองต่าง ๆ มีคนกลุ่มหนึ่งที่ยึดเรื่องนี้เป็นอาชีพทำมาหากิน เพราะพวกเขารู้ว่าผู้คนกระหายใคร่รู้ในเรื่องนี้ พวกเขาจึงไปตั้งตัวอยู่ตามถนนหนทางและร้านรวงต่าง ๆ คอยเสนอตัวแก่ผู้ที่มาถามไถ่ ดังนั้นบรรดาสตรีและเด็ก ๆ ในเมือง รวมทั้งผู้มีปัญญาอ่อนแอจำนวนมาก ก็พากันไปหาพวกเขาทั้งเช้าและเย็น เพื่อขอให้เปิดเผยบั้นปลายของกิจการของตน ทั้งในเรื่องการทำมาหากิน ยศศักดิ์ การดำรงชีพ การคบหาสมาคม การเป็นศัตรู และเรื่องอื่น ๆ ในทำนองเดียวกัน บ้างก็ขีดเขียนบนผืนทราย ซึ่งพวกเขาเรียกว่า "นักโหราศาสตร์" บ้างก็เคาะด้วยก้อนกรวดและเมล็ดพืช ซึ่งพวกเขาเรียกว่า "นักคำนวณ" บ้างก็เพ่งมองในกระจกและในน้ำ ซึ่งพวกเขาเรียกว่า "ผู้ตีมันดัล" สิ่งนี้เป็นหนึ่งในความชั่ว (มุงกัร) ที่แพร่หลายในหัวเมืองต่าง ๆ เพราะเป็นที่ยืนยันแน่ชัดในบทบัญญัติศาสนาถึงการตำหนิเรื่องเหล่านี้ และยืนยันว่ามนุษย์ถูกปิดกั้นจากสิ่งเร้นลับ (อัล-ฆัยบ์) เว้นแต่ผู้ที่อัลลอฮ์ทรงให้เขาล่วงรู้จากพระองค์เอง ผ่านความฝันหรือผ่านความเป็นวะลี

ผู้ที่ให้ความสนใจและใฝ่รู้ในเรื่องนี้มากที่สุดคือบรรดาเจ้าผู้ครองและกษัตริย์ เกี่ยวกับระยะเวลาของราชวงศ์ของพวกเขา ด้วยเหตุนี้ความสนใจของบรรดานักวิชาการจึงหันไปสู่เรื่องนี้ด้วย ทุกประชาชาติล้วนมีถ้อยคำของหมอดู นักโหราศาสตร์ หรือวะลี ในเรื่องทำนองนี้ เช่น เรื่องอำนาจการปกครองที่พวกเขาเฝ้ารอคอย หรือราชวงศ์ที่พวกเขาคาดหวังไว้ในใจ เรื่องสงครามและมหาสงคราม (อัล-มะลาฮิม) ที่จะเกิดขึ้นแก่พวกเขา ระยะเวลาการคงอยู่ของราชวงศ์ จำนวนกษัตริย์ในราชวงศ์นั้น และการเอ่ยถึงชื่อของพวกเขา เรื่องทำนองนี้ถูกเรียกว่า "อัล-หะดะษาน"

ในหมู่ชาวอาหรับมีบรรดาหมอดู (กาฮิน) และผู้ทำนาย (อัรร็อฟ) ซึ่งผู้คนไปหาพวกเขาในเรื่องเหล่านี้ และพวกเขาได้บอกเล่าถึงอำนาจการปกครองและราชวงศ์ที่จะเกิดขึ้นแก่ชาวอาหรับ ดังที่เกิดขึ้นกับชิกก์ และกับสะฏีหฺในการตีความความฝันของเราะบีอะฮ์ อิบนุ นัศร์ หนึ่งในกษัตริย์แห่งเยเมน โดยเขาได้บอกพวกเขาว่าชาวหะบะชะฮ์ (เอธิโอเปีย) จะเข้าครอบครองดินแดนของพวกเขา จากนั้นดินแดนนั้นจะกลับคืนสู่พวกเขา แล้วหลังจากนั้นอำนาจการปกครองและราชวงศ์จะปรากฏขึ้นแก่ชาวอาหรับ ในทำนองเดียวกันคือการตีความของสะฏีหฺต่อความฝันของอัล-มูบะษาน เมื่อ…

ซึ่งกิสรอได้ส่งอับดุลมะสีห์นำเรื่องนั้นไปหาเขา และเขาได้บอกพวกเขาถึงการอุบัติขึ้นของอาณาจักรอาหรับ ในทำนองเดียวกัน ในหมู่ชนชาวเบอร์เบอร์ก็มีกาฮิน (หมอดู) อยู่หลายคน ผู้ที่มีชื่อเสียงที่สุดคือมูซา บิน ศอลิหฺ จากเผ่าบะนูยิฟร็อน บ้างก็ว่ามาจากเผ่าฆุมเราะฮ์ เขามีถ้อยคำทำนายเหตุการณ์ในอนาคตที่แต่งเป็นแบบบทกวีในภาษาถิ่นของพวกเขา ซึ่งมีคำทำนายเหตุการณ์อยู่เป็นจำนวนมาก ส่วนใหญ่เกี่ยวกับอำนาจการปกครองและอาณาจักรที่จะเกิดขึ้นแก่เผ่าซะนาตะฮ์ในแผ่นดินมัฆริบ ถ้อยคำเหล่านี้เป็นที่เล่าขานกันแพร่หลายในหมู่ชนเผ่านั้น บางครั้งพวกเขาอ้างว่าเขาเป็นวะลี (ผู้ใกล้ชิดอัลลอฮ์) บางครั้งก็อ้างว่าเขาเป็นกาฮิน และบางคนในหมู่พวกเขายังอ้างไปถึงขั้นว่าเขาเป็นนบี เพราะตามความเข้าใจของพวกเขา ยุคสมัยของเขาอยู่ก่อนการฮิจญ์เราะฮ์เป็นเวลานานมาก วัลลอฮุอะอฺลัม (อัลลอฮ์ทรงรู้ดียิ่ง)»⁽¹⁾

⁽¹⁾ อัล-มุก็อดดิมะฮ์ ของอิบนุค็อลดูน หน้า 587–588

หัวข้อที่เก้า: ประเภทของสัญญาณวันกิยามะฮ์

มีหะดีษจำนวนมากที่ท่านเราะซูล ﷺ ได้ระบุสัญญาณต่าง ๆ ของวันกิยามะฮ์ไว้หลายประการ อัล-บุคอรีย์และมุสลิมได้รายงานไว้ในหนังสือเศาะฮีหฺของทั้งสองท่าน จากอบูฮุร็อยเราะฮ์ (ร.ฎ.) ว่าท่านเราะซูลุลลอฮ์ ﷺ กล่าวว่า

لا تقوم الساعة حتى تقتتل فئتان عظيمتان تكون بينهما مقتلة عظيمة ، دعوتهما واحدة، وحتى يبعث دجالون كذابون قريب من ثلاثين ، كلهم يزعم أنه رسول الله ، وحتى يقبض العلم ، وتكثر الزلازل ؛ ويتقارب الزمان ، وتظهر الفتن ، ويكثر الهرج وهو القتل ، وحتى يكثر فيكم المال ، فيفيض حتى يُهِمَّ رب المال من يقبل صدقته ، وحتى يعرضه ، فيقول الذي يعرضه عليه : لا أرب لي به ، وحتى يتطاول الناس في البنيان ، وحتى يمر الرجل بقبر الرجل ، فيقول : يا ليتني مكانه ، وحتى تطلع الشمس من مغربها ، فإذا طلعت ، ورآها الناس آمنوا أجمعين ، فذلك حين لا ينفع نفسا إيمانها لم تكن آمنت من قبل ، أو كسبت في إيمانها خيراً

«วันกิยามะฮ์จะยังไม่เกิดขึ้น จนกว่าสองกลุ่มใหญ่จะสู้รบกัน โดยมีการเข่นฆ่าครั้งใหญ่ระหว่างทั้งสองฝ่าย ทั้งที่การเรียกร้องของทั้งสองฝ่ายเป็นอย่างเดียวกัน และจนกว่าจะมีดัจญาลผู้โกหกปรากฏขึ้นราวสามสิบคน แต่ละคนอ้างว่าตนเป็นเราะซูลของอัลลอฮ์ และจนกว่าความรู้จะถูกถอดถอนไป แผ่นดินไหวจะเกิดขึ้นบ่อยครั้ง กาลเวลาจะใกล้เข้าหากัน ฟิตนะฮ์ (ความวุ่นวาย) จะปรากฏ และอัล-ฮัรจญ์ ซึ่งก็คือการฆ่าฟัน จะมีมากขึ้น และจนกว่าทรัพย์สินจะมีมากมายในหมู่พวกท่านจนล้นเหลือ จนเจ้าของทรัพย์กังวลใจว่าใครจะรับเศาะดะเกาะฮ์ของเขา และเมื่อเขานำไปเสนอให้ ผู้ที่เขาเสนอให้ก็กล่าวว่า "ฉันไม่มีความต้องการมัน" และจนกว่าผู้คนจะแข่งขันกันสร้างอาคารสูง และจนกว่าชายคนหนึ่งเดินผ่านหลุมศพของชายอีกคนหนึ่งแล้วกล่าวว่า "หากฉันได้อยู่แทนที่เขาก็คงดี" และจนกว่าดวงอาทิตย์จะขึ้นทางทิศตะวันตก เมื่อมันขึ้นและผู้คนได้เห็นมัน พวกเขาก็จะศรัทธากันทั้งหมด แต่นั่นคือเวลาที่ "การศรัทธาของชีวิตใดจะไม่ยังประโยชน์แก่มัน หากมันมิได้ศรัทธามาก่อน หรือมิได้แสวงหาความดีใด ๆ ไว้ในการศรัทธาของมัน" (ซูเราะฮ์อัล-อันอาม 6:158)»⁽¹⁾

أتيت النبي ﷺ في غزوة تبوك وهو في قبة أدم ، فقال : اعدد ستا بين يدي الساعة : موتي ، ثم فتح بيت المقدس ، ثم موتان يأخذ فيكم كقُعَاص الغنم ، ثم

และในเศาะฮีหฺอัล-บุคอรีย์ จากเอาฟ์ บิน มาลิก (ร.ฎ.) เล่าว่า «ฉันได้ไปหาท่านนบี ﷺ ในสงครามตะบูก ขณะที่ท่านอยู่ในกระโจมหนัง ท่านกล่าวว่า "จงนับหกประการก่อนวันกิยามะฮ์ คือ การเสียชีวิตของฉัน จากนั้นการพิชิตบัยตุลมักดิส จากนั้นโรคระบาดร้ายแรงที่จะคร่าชีวิตพวกท่านเหมือนโรคกุอาศที่เกิดกับแพะแกะ⁽²⁾ จากนั้น…

⁽¹⁾ รายงานโดยอัล-บุคอรีย์ในกิตาบอัล-ฟิตัน หะดีษหมายเลข (7120) ฟัตหุลบารีย์ (13/81) และมุสลิมได้รายงานไว้ในเศาะฮีหฺของท่านแบบแยกเป็นส่วน ๆ อิบนุล-อะษีรได้รวบรวมสายรายงานต่าง ๆ ของหะดีษนี้ไว้ในญามิอุล-อุศูล (10/404) หะดีษหมายเลข (7920)

⁽²⁾ "อัล-มูตาน" (อ่านด้วยเสียงอุที่อักษรมีม) คือความตายที่เกิดขึ้นกับปศุสัตว์จนทำให้มันพินาศ ส่วน "อัล-กุอาศ" คือโรคที่เกิดกับแพะแกะ ซึ่งทำให้มันตายในเวลาไม่นาน

استفاضة المال ، حتى يعطى الرجل مائة دينار فيظل ساخطاً، ثم فتنة لا يبقى بيت من العرب إلا دخلته ، ثم هدنة تكون بينكم وبين بني الأصفر ، فيغدرون ، فيأتونكم تحت ثمانين غاية ، تحت كل غاية إثنا عشر ألفا

ทรัพย์สินจะล้นหลาม จนกระทั่งชายคนหนึ่งได้รับเงินหนึ่งร้อยดีนาร แต่เขาก็ยังคงไม่พอใจ จากนั้นจะเกิดฟิตนะฮ์ซึ่งไม่มีบ้านใดของชาวอาหรับเหลืออยู่ เว้นแต่ฟิตนะฮ์นั้นจะเข้าไปถึง จากนั้นจะมีการพักรบระหว่างพวกท่านกับบะนีอัล-อัศฟัร แล้วพวกเขาจะทรยศ และยกทัพมาโจมตีพวกท่านภายใต้ธงแปดสิบผืน⁽¹⁾ ใต้ธงแต่ละผืนมีหนึ่งหมื่นสองพันคน»⁽²⁾

من أشراط السَّاعة الفُحش ، والتَفَحُّشُ ، وقطيعة الرحم ، وتخوين الأمين ، وإئتمان الخائن

จากอะนัส (ร.ฎ.) ท่านกล่าวว่า ท่านเราะซูล ﷺ กล่าวว่า «ส่วนหนึ่งจากสัญญาณของวันกิยามะฮ์ คือ ความชั่วช้าลามก การพูดจาหยาบคาย การตัดขาดเครือญาติ การกล่าวหาว่าผู้ซื่อสัตย์เป็นผู้ทรยศ และการไว้วางใจผู้ทรยศ» รายงานโดยอัล-บัซซาร และรายงานโดยอัฏ-เฏาะบะรอนีในอัล-เอาสัฏจากอะนัส และรายงานโดยอะห์มัดและอัล-บัซซารจากอิบนุอัมร์⁽³⁾

من أشراط الساعة أن يمر الرجل في المسجد ، لا يصلي فيه ركعتين ، وأن لا يسلم الرجل إلا على من يعرف

และจากอับดุลลอฮ์ บินมัสอูด (ร.ฎ.) ท่านกล่าวว่า ท่านเราะซูล ﷺ กล่าวว่า «ส่วนหนึ่งจากสัญญาณของวันกิยามะฮ์ คือ การที่ชายคนหนึ่งเดินผ่านมัสยิดโดยไม่ละหมาดในนั้นสองร็อกอะฮ์ และการที่ชายคนหนึ่งไม่ให้สลามนอกจากแก่ผู้ที่เขารู้จักเท่านั้น»⁽⁴⁾ รายงานโดยอัฏ-เฏาะบะรอนี

من أشراط الساعة أن يتباهى الناس في المساجد

และจากอะนัส (ร.ฎ.) ท่านกล่าวว่า ท่านเราะซูล ﷺ กล่าวว่า «ส่วนหนึ่งจากสัญญาณของวันกิยามะฮ์ คือ การที่ผู้คนอวดโอ้กันในเรื่องมัสยิด» รายงานโดยอบูดาวูด อะห์มัดในมุสนัดของท่าน อัด-ดาริมี และอิบนุคุซัยมะฮ์⁽⁵⁾

สัญญาณเหล่านี้ที่ท่านเราะซูล ﷺ ได้กล่าวถึงไว้ในหะดีษเหล่านี้และในหะดีษอื่น ๆ อีกมากมาย นักวิชาการได้แบ่งออกเป็นสองประเภท ดังนี้

⁽¹⁾ คำว่า "อัล-ฆอยะฮ์" (غاية) หมายถึง ธง ⁽²⁾ รายงานโดยอัล-บุคอรีในเศาะฮีหฺของท่าน ดู ญามิอุล-อุศูล (10/411) หมายเลขหะดีษ (7927) ⁽³⁾ เศาะฮีหุล-ญามิอิศ-เศาะฆีร 5/213 ⁽⁴⁾ แหล่งอ้างอิงเดิม ⁽⁵⁾ แหล่งอ้างอิงเดิม

สัญญาณเล็ก และสัญญาณใหญ่

สัญญาณเล็กนั้นสามารถแบ่งออกได้เป็นสองประเภท คือ ประเภทที่เกิดขึ้นแล้ว และประเภทที่ยังไม่เกิดขึ้น

สัญญาณที่เกิดขึ้นแล้วนั้น บางอย่างอาจผ่านพ้นและสิ้นสุดไปแล้ว บางอย่างอาจไม่ได้ปรากฏขึ้นเพียงครั้งเดียว แต่ค่อย ๆ ปรากฏทีละน้อย บางอย่างอาจเกิดขึ้นซ้ำแล้วซ้ำเล่า และบางอย่างอาจเกิดขึ้นในอนาคตมากกว่าที่เคยเกิดขึ้นในอดีต

ด้วยเหตุนี้ เราจึงจะแบ่งเรื่องสัญญาณวันกิยามะฮ์ออกเป็นสี่บท ดังนี้

บทที่หนึ่ง: สัญญาณเล็กที่เกิดขึ้นและสิ้นสุดไปแล้ว

บทที่สอง: สัญญาณเล็กที่เกิดขึ้นแล้วและยังคงดำเนินอยู่ ซึ่งอาจเกิดขึ้นซ้ำอีก

บทที่สาม: สัญญาณเล็กที่ยังไม่เกิดขึ้น

บทที่สี่: สัญญาณใหญ่

(หน้าว่าง)

บทที่สอง

สัญญาณแห่งวันกิยามะฮ์ที่ได้เกิดขึ้นแล้ว

สัญญาณในบทนี้หมายถึงสัญญาณที่ได้เกิดขึ้นและผ่านพ้นไปแล้ว และจะไม่เกิดขึ้นซ้ำอีก สัญญาณประเภทนี้มีอยู่มาก เราจะกล่าวถึงเพียงบางส่วน

หัวข้อที่หนึ่ง

การถูกแต่งตั้งเป็นศาสนทูตของท่านเราะซูล ﷺ และการเสียชีวิตของท่าน

رأيت رسول الله ﷺ قال بأصبعيه هكذا ، الوسطى والتي تلي الإبهام . وقال : بعثت أنا والساعة كهاتين

ส่วนหนึ่งของสัญญาณแห่งวันกิยามะฮ์คือการที่ท่านเราะซูล ﷺ ได้ถูกแต่งตั้งเป็นศาสนทูต และการเสียชีวิตของท่าน มีหะดีษที่บันทึกโดยอัล-บุคอรีย์และมุสลิม จากสะฮ์ล์ บิน สะอ์ด (ร.ฎ.) ว่า «ฉันเห็นท่านเราะซูลุลลอฮ์ ﷺ ทำสัญลักษณ์ด้วยสองนิ้วของท่านเช่นนี้ คือนิ้วกลางกับนิ้วที่อยู่ถัดจากนิ้วโป้ง แล้วท่านกล่าวว่า: ฉันถูกส่งมาโดยที่ฉันกับวันกิยามะฮ์นั้นเป็นเช่นสองนิ้วนี้»

بعثت أنا والساعة كهاتين ، ويشير بأصبعيه ، يمدهما

ในอีกรายงานหนึ่ง ท่านกล่าวว่า «ฉันถูกส่งมาโดยที่ฉันกับวันกิยามะฮ์นั้นเป็นเช่นสองนิ้วนี้ แล้วท่านก็ชี้ด้วยสองนิ้วของท่านโดยเหยียดนิ้วทั้งสองออก»⁽¹⁾

بعثت أنا والساعة كهاتين ، كفضل إحداهما على الأخرى ، وضم السبابة والوسطى

และในเศาะฮีหฺอัล-บุคอรีย์ เศาะฮีหฺมุสลิม และสุนันอัต-ติรมิซีย์ รายงานจากอนัส บิน มาลิก (ร.ฎ.) ว่า ท่านเราะซูลุลลอฮ์ ﷺ กล่าวว่า «ฉันถูกส่งมาโดยที่ฉันกับวันกิยามะฮ์นั้นเป็นเช่นสองนิ้วนี้ ดังที่นิ้วหนึ่งยาวเกินอีกนิ้วหนึ่ง แล้วท่านก็ประกบนิ้วชี้กับนิ้วกลางเข้าด้วยกัน»⁽²⁾

⁽¹⁾ ญามิอ์ อัล-อุศูล (10/384) ⁽²⁾ ญามิอ์ อัล-อุศูล (10/384)

ในตำราซีเราะฮ์ (ประวัติท่านนบี) มีบันทึกว่า ชาวยิวเคยเล่าขานกันเกี่ยวกับท่านเราะซูล ﷺ ว่า ท่านจะถูกแต่งตั้งให้เป็นนบีพร้อมกับ (การใกล้เข้ามาของ) วันกิยามะฮ์

اعدد ستا بين يدي الساعة : موتي

ก่อนหน้านี้ไม่นานได้กล่าวถึงหะดีษของเอาฟ์ บินมาลิก (ร.ฎ.) ที่บันทึกโดยอัล-บุคอรีไปแล้ว ซึ่งในหะดีษนั้นท่านเราะซูล ﷺ กล่าวแก่เขาว่า «จงนับหกประการก่อนวันกิยามะฮ์ (คือ) การเสียชีวิตของฉัน…»

بعثت في نسم الساعة

อิมามอะห์มัดได้รายงานไว้ในมุสนัดของท่านด้วยสายรายงานที่เศาะฮีห์ จากอบูญุบัยเราะฮ์ (ร.ฎ.) จากท่านเราะซูลุลลอฮ์ ﷺ ว่า ท่านกล่าวว่า «ฉันถูกส่งมาในช่วงที่ลมแผ่วแรกของวันกิยามะฮ์ (นะสัม อัส-สาอะฮ์) ได้พัดมาแล้ว»⁽¹⁾

คำว่า «นะสัม อัส-สาอะฮ์» ตามที่อิบนุลอะษีรอธิบายนั้น มาจากคำว่า อัน-นะสีม หมายถึงลมอ่อน ๆ ที่เริ่มพัดมาเป็นครั้งแรก นั่นคือ ฉันถูกส่งมาในช่วงสัญญาณแรก ๆ ของวันกิยามะฮ์ ขณะที่การมาถึงของมันยังแผ่วเบาอยู่

⁽¹⁾ ซิลซิละตุล อะหาดีษ อัศ-เศาะฮีหะฮ์ (2/467) หะดีษหมายเลข 808

ประเด็นที่สอง

การแยกของดวงจันทร์

ٱقْتَرَبَتِ ٱلسَّاعَةُ وَٱنشَقَّ ٱلْقَمَرُ ﴿١﴾ وَإِن يَرَوْا۟ ءَايَةً يُعْرِضُوا۟ وَيَقُولُوا۟ سِحْرٌ مُّسْتَمِرٌّ ﴿٢﴾

บรรดาอุละมาอ์มีมติเห็นพ้องกันว่า ดวงจันทร์ได้แยกออกในสมัยของท่านเราะซูล ﷺ และการแยกของดวงจันทร์นั้นเป็นหนึ่งในมุอ์ญิซาตอันน่าอัศจรรย์ยิ่ง⁽¹⁾ อัลกุรอานได้ระบุเรื่องนี้ไว้อย่างชัดแจ้งในพระดำรัสของอัลลอฮ์ ตะอาลา ที่ว่า «วันกิยามะฮ์ได้ใกล้เข้ามาแล้ว และดวงจันทร์ได้แยกออก และหากพวกเขาเห็นสัญญาณใด พวกเขาก็จะผินหลังให้ และกล่าวว่า (นี่คือ) ไสยศาสตร์ที่ต่อเนื่องกันมา» (ซูเราะฮ์อัล-เกาะมัร 54:1-2)⁽²⁾

อันนะวะวีย์กล่าวว่า «อัล-กอฎีกล่าวว่า การแยกของดวงจันทร์เป็นหนึ่งในมุอ์ญิซาตหลักของท่านนบีของเรา ﷺ ศอฮาบะฮ์ (ร.ฎ.) หลายท่านได้รายงานเรื่องนี้ไว้ ประกอบกับความหมายตามตัวบทและบริบทของอายะฮ์อันทรงเกียรตินั้น อัซ-ซัจญาจกล่าวว่า บางคนจากพวกอุตริกรรม (มุบตะดิอะฮ์) ที่ทำตัวคล้ายคลึงกับพวกที่ขัดแย้งกับศาสนาได้ปฏิเสธเรื่องนี้ ทั้งนี้เป็นเพราะอัลลอฮ์ได้ทรงทำให้หัวใจของเขามืดบอด ทั้งที่สติปัญญาไม่ได้ปฏิเสธเรื่องนี้แต่อย่างใด เพราะดวงจันทร์เป็นสิ่งถูกสร้างของอัลลอฮ์ ตะอาลา พระองค์ทรงกระทำต่อมันตามที่พระองค์ทรงประสงค์ ดังที่พระองค์จะทรงทำให้มันสูญสลายและทรงม้วนมันในบั้นปลายของมัน...»⁽³⁾

อิบนุกะษีรได้นำเสนอหะดีษต่าง ๆ ที่รายงานเกี่ยวกับการแยกของดวงจันทร์ไว้ในการอรรถาธิบายซูเราะฮ์อัล-เกาะมัร ซึ่งเป็นหะดีษเศาะฮีหฺจำนวนมาก⁽⁴⁾ และมุสลิมก็ได้นำเสนอหะดีษเหล่านี้ไว้ในเศาะฮีหฺของท่าน ในจำนวนนั้นคือหะดีษของอนัส (ร.ฎ.) ที่ว่า ชาวมักกะฮ์ได้ขอให้ท่านเราะซูลุลลอฮ์ ﷺ แสดงสัญญาณให้พวกเขาเห็น แล้วท่านก็ได้แสดงให้พวกเขาเห็นการแยกของดวงจันทร์

⁽¹⁾ ตัฟซีรอิบนุกะษีร (6/469) ⁽²⁾ ซูเราะฮ์อัล-เกาะมัร : 1, 2 ⁽³⁾ ชัรห์อันนะวะวีย์ อะลา มุสลิม (17/143) ⁽⁴⁾ ตัฟซีรอิบนุกะษีร (6/469)

…สองครั้ง⁽¹⁾

انشق القمر على عهد رسول الله ﷺ بشقين ، فقال رسول الله ﷺ : « اشهدوا ، اشهدوا

بينما نحن مع رسول الله ﷺ بمنى إذ انفلق القمر فلقتين ، فكانت فلقة وراء الجبل ، وفلقة دونه ، فقال لنا رسول الله ﷺ : اشهدوا

และในจำนวนนั้นมีหะดีษของอับดุลลอฮ์ บินมัสอูด (ร.ฎ.) ซึ่งกล่าวว่า «ดวงจันทร์ได้แยกออกเป็นสองซีกในสมัยของท่านเราะซูลุลลอฮ์ ﷺ แล้วท่านเราะซูลุลลอฮ์ ﷺ ก็กล่าวว่า “พวกท่านจงเป็นพยานเถิด พวกท่านจงเป็นพยานเถิด”» และในอีกรายงานหนึ่งจากท่าน ท่านกล่าวว่า «ขณะที่พวกเราอยู่กับท่านเราะซูลุลลอฮ์ ﷺ ที่มินา ทันใดนั้นดวงจันทร์ก็แยกออกเป็นสองซีก ซีกหนึ่งอยู่หลังภูเขา และอีกซีกหนึ่งอยู่ด้านหน้าภูเขา แล้วท่านเราะซูลุลลอฮ์ ﷺ ก็กล่าวแก่พวกเราว่า “พวกท่านจงเป็นพยานเถิด”»⁽²⁾

⁽¹⁾ รายงานโดยมุสลิมในเศาะฮีหฺของท่าน บทการแยกของดวงจันทร์ (4/2159) หะดีษหมายเลข (2802) ⁽²⁾ รายงานโดยมุสลิม บทการแยกของดวงจันทร์ (4/2158) หะดีษหมายเลข (2800)

หัวข้อที่สาม

ไฟแห่งแคว้นฮิญาซที่ส่องสว่างจนเห็นคอของอูฐที่เมืองบุศรอ

لا تقوم الساعة ، حتى تخرج نارٌ من أرض الحجاز تضيء أعناق الإبل ببصرى

รายงานจากอบูฮุรอยเราะฮ์ (ร.ฎ.) ว่า ท่านเราะซูลุลลอฮ์ ﷺ กล่าวว่า «วันสิ้นโลกจะยังไม่เกิดขึ้น จนกว่าจะมีไฟออกมาจากแผ่นดินฮิญาซ ส่องสว่างจนเห็นคอของอูฐที่เมืองบุศรอ»⁽¹⁾

สัญญาณอันยิ่งใหญ่นี้ ซึ่งผู้สัตย์จริงและได้รับการยืนยันในความสัตย์จริง (คือท่านนบี ﷺ) ได้แจ้งว่าจะเกิดขึ้นในกาลข้างหน้า ได้เกิดขึ้นแล้วตรงตามลักษณะที่ท่านเราะซูล ﷺ ได้แจ้งไว้ โดยไฟนี้ได้ปรากฏขึ้นในปี (654) แห่งฮิจญ์เราะฮ์ศักราช

อัลลามะฮ์ผู้เป็นนักประวัติศาสตร์ อิบนุกะษีร ได้กล่าวถึงไฟนี้ไว้ในบันทึกเหตุการณ์ของปี (654) ว่า

"ในปีนั้นได้เกิดไฟขึ้นจากแผ่นดินฮิญาซ ซึ่งส่องสว่างจนเห็นคอของอูฐที่เมืองบุศรอ ดังที่หะดีษซึ่งเป็นที่เห็นพ้องกัน (มุตตะฟะกุนอะลัยฮ์) ได้กล่าวไว้ และอัช-ชัยค์ อัล-อิมาม อัลลามะฮ์ อัล-ฮาฟิซ ชิฮาบุดดีน อบูชามะฮ์ อัล-มักดิซีย์ ได้อธิบายเรื่องนี้ไว้อย่างละเอียดในหนังสือของท่าน «อัซ-ซัยล์ วะชัรหุฮ์» โดยท่านได้รวบรวมมาจากจดหมายจำนวนมากที่ส่งมาถึงเมืองดามัสกัสจากแคว้นฮิญาซอย่างต่อเนื่องจนเป็นที่รับรู้กันอย่างกว้างขวาง (มุตะวาติร) ซึ่งบรรยายถึงลักษณะของไฟนี้

⁽¹⁾ หะดีษนี้บันทึกโดยอัล-บุคอรีย์ ในกิตาบอัล-ฟิตัน บาบคุรูจอัน-นาร (ฟัตหุลบารีย์: 13/78) และบันทึกโดยมุสลิมในเศาะฮีห์ของท่าน กิตาบอัล-ฟิตัน บาบ "วันสิ้นโลกจะยังไม่เกิดขึ้นจนกว่าจะมีไฟออกมาจากแผ่นดินฮิญาซ" หะดีษหมายเลข (2902) (4/2227) ส่วนเมืองบุศรอนั้น ดังที่อัน-นะวะวีย์กล่าวไว้ (อัน-นะวะวีย์ อะลา มุสลิม: 18/30) ว่า «เป็นเมืองที่รู้จักกันดีในแคว้นชาม คือเมืองแห่งเฮารอน ระหว่างเมืองนี้กับดามัสกัสมีระยะทางสามช่วงการเดินทาง» นักประวัติศาสตร์ได้กล่าวไว้ว่า เหตุการณ์ได้เกิดขึ้นตามที่ท่านเราะซูล ﷺ ได้แจ้งไว้ คือไฟได้ส่องสว่างจนเห็นคอของอูฐที่เมืองบุศรอ และนักศึกษาวิชาความรู้ในหลายเมืองที่อยู่ห่างไกลจากนครมะดีนะฮ์ได้อ่านหนังสือด้วยแสงสว่างของมัน

ซึ่งได้มีผู้ประจักษ์เห็นด้วยตาตนเอง รวมทั้งลักษณะการปรากฏขึ้นของมันและเรื่องราวของมัน ใจความสรุปของสิ่งที่อบูชามะฮ์⁽¹⁾ ได้บันทึกไว้คือ เขากล่าวว่า: ได้มีจดหมายจากนครมะดีนะฮ์ของท่านนบี (ขอการสดุดีและความสันติอันประเสริฐยิ่งจงมีแด่ผู้พำนักอยู่ในนครนั้น) มาถึงเมืองดามัสกัส แจ้งข่าวว่ามีไฟปรากฏขึ้นที่นั่นในวันที่ห้าของเดือนญุมาดัลอาคิเราะฮ์ของปีนี้ จดหมายเหล่านั้นเขียนขึ้นในวันที่ห้าของเดือนเราะญับ ขณะที่ไฟยังคงลุกอยู่ตามเดิม และจดหมายมาถึงพวกเราในวันที่สิบของเดือนชะอ์บาน จากนั้นเขากล่าวว่า:

لا تقوم الساعة حتى تخرج نار من أرض الحجاز تضيء لها أعناق الإبل ببصرى

«ด้วยพระนามของอัลลอฮ์ ผู้ทรงกรุณาปรานี ผู้ทรงเมตตาเสมอ ได้มีจดหมายจากนครของท่านเราะซูลุลลอฮ์ ﷺ มาถึงเมืองดามัสกัสในช่วงต้นเดือนชะอ์บาน ปีหกร้อยห้าสิบสี่ ในจดหมายนั้นมีคำอธิบายถึงเหตุการณ์ใหญ่หลวงที่เกิดขึ้นที่นั่น ซึ่งเป็นการยืนยันสิ่งที่มีอยู่ในเศาะฮีหัยน์ (อัล-บุคอรีและมุสลิม) จากหะดีษของอบูฮุร็อยเราะฮ์ (ร.ฎ.) ที่ว่า ท่านเราะซูลุลลอฮ์ ﷺ กล่าวว่า: «วันกิยามะฮ์จะยังไม่เกิดขึ้น จนกว่าจะมีไฟออกมาจากแผ่นดินหิญาซ ซึ่งแสงของมันส่องให้เห็นลำคอของอูฐที่เมืองบุศรอ» บุคคลที่ข้าพเจ้าไว้วางใจซึ่งเป็นหนึ่งในผู้ที่ได้เห็นไฟนั้นได้บอกข้าพเจ้าว่า มีข่าวมาถึงเขาว่าที่เมืองตัยมาอ์มีการเขียนหนังสือโดยอาศัยแสงของมัน เขากล่าวอีกว่า ในค่ำคืนเหล่านั้นพวกเราอยู่ในบ้านของพวกเรา ประหนึ่งว่าในบ้านของแต่ละคนมีตะเกียงจุดอยู่ ทั้งที่มันใหญ่โตเพียงนั้น แต่มันกลับไม่มีความร้อนและไม่มีไอร้อนแผดเผา แท้จริงมันคือสัญญาณหนึ่งจากบรรดาสัญญาณของอัลลอฮ์ ผู้ทรงเกรียงไกรและสูงส่ง»

อบูชามะฮ์กล่าวว่า: และนี่คือข้อความของจดหมายที่มาถึงเกี่ยวกับเรื่องนี้ซึ่งข้าพเจ้าได้อ่านพบ:

«ครั้นถึงคืนวันพุธที่สามของเดือนญุมาดัลอาคิเราะฮ์ ปีหกร้อยห้าสิบสี่ ได้เกิดเสียงกึกก้องอันดังสนั่นขึ้นที่นครมะดีนะฮ์ของท่านนบี จากนั้นก็เกิดแผ่นดินไหวครั้งใหญ่จนแผ่นดิน กำแพง หลังคา ไม้ และประตูต่าง ๆ สั่นสะเทือน เป็นระยะ ๆ ครั้งแล้วครั้งเล่า จนถึงวันศุกร์ที่ห้าของเดือนดังกล่าว ต่อมาก็ปรากฏไฟขนาดมหึมาขึ้นที่บริเวณอัล-หัรเราะฮ์ ใกล้กับกุร็อยเซาะฮ์ ซึ่งพวกเรามองเห็นมันได้จากบ้านของพวกเราภายในเมืองมะดีนะฮ์ ราวกับว่ามันอยู่ใกล้ ๆ พวกเรา มันเป็นไฟขนาดมหึมาที่เปลวของมันสูงกว่าหอคอยสามหลังเสียอีก ไฟได้ไหลท่วมหุบเขาต่าง ๆ ไปจนถึงหุบเขาชะซอซึ่งเป็นทางน้ำไหล และมันได้ปิดกั้นทางน้ำของชะซอจนน้ำไม่ไหลอีกต่อไป ขอสาบานต่ออัลลอฮ์ พวกเราจำนวนหนึ่งได้ขึ้นไปดูมัน แล้วก็ปรากฏว่าภูเขาทั้งหลายไหลหลากเป็นไฟ และมันได้ปิดกั้นอัล-หัรเราะฮ์

⁽¹⁾ อบูชามะฮ์มีชีวิตอยู่ร่วมสมัยกับการปรากฏขึ้นของไฟนี้

إِنَّهَا تَرْمِى بِشَرَرٍ كَٱلْقَصْرِ ﴿٣٢﴾ كَأَنَّهُۥ جِمَـٰلَتٌ صُفْرٌ ﴿٣٣﴾

เส้นทางของผู้ประกอบพิธีฮัจญ์ชาวอิรัก แล้วมันก็เคลื่อนไปจนถึงอัล-ฮัรเราะฮ์ (ทุ่งหินลาวา) จากนั้นก็หยุดลง หลังจากที่พวกเราหวั่นเกรงว่ามันจะมาถึงพวกเรา แล้วมันก็ย้อนกลับไหลไปทางทิศตะวันออก มีเปลวเพลิงและภูเขาไฟพวยพุ่งออกมาจากกลางมัน เผาผลาญกินก้อนหินทั้งหลาย ในนั้นมีตัวอย่างของสิ่งที่อัลลอฮ์ตะอาลาทรงบอกไว้ในคัมภีร์ของพระองค์ว่า «แท้จริงมันพ่นประกายไฟออกมาเหมือนปราสาท ราวกับว่ามันเป็นอูฐสีเหลือง» (ซูเราะฮ์อัล-มุรสะลาต 77:32-33)⁽¹⁾

มันได้เผาผลาญกินแผ่นดินไป ข้าพเจ้าเขียนจดหมายฉบับนี้ในวันที่ห้าเดือนเราะญับ ปีหกร้อยห้าสิบสี่ ขณะที่ไฟยังคงเพิ่มขึ้นและยังไม่เปลี่ยนแปลง มันได้ย้อนกลับไปยังทุ่งหินลาวาที่กุร็อยเซาะฮ์ ซึ่งเป็นเส้นทางของกองคาราวานผู้ประกอบพิธีฮัจญ์ชาวอิรัก ไปจนถึงอัล-ฮัรเราะฮ์ ทั้งหมดล้วนเป็นไฟที่ลุกโชน เรามองเห็นมันได้ในยามค่ำคืนจากนครมะดีนะฮ์ ราวกับว่ามันเป็นคบเพลิงของผู้ประกอบพิธีฮัจญ์ ส่วนแม่ไฟใหญ่นั้นเป็นภูเขาไฟสีแดง และแม่ไฟใหญ่ที่ไฟทั้งหลายไหลออกมานั้นอยู่ทางกุร็อยเซาะฮ์ มันได้เพิ่มมากขึ้น จนผู้คนไม่รู้อีกต่อไปว่าจะเกิดอะไรขึ้นหลังจากนั้น ขออัลลอฮ์ทรงทำให้บั้นปลายเป็นไปในทางที่ดี ข้าพเจ้าไม่สามารถพรรณนาไฟนี้ได้เลย»

อบูชามะฮ์กล่าวว่า «และในจดหมายอีกฉบับหนึ่งระบุว่า ในวันศุกร์แรกของเดือนญุมาดัล-อาคิเราะฮ์ ปีหกร้อยห้าสิบสี่ ได้ปรากฏไฟอันมหึมาขึ้นทางทิศตะวันออกของนครมะดีนะฮ์อันทรงเกียรติ ระยะห่างระหว่างมันกับนครมะดีนะฮ์คือครึ่งวัน มันระเบิดออกมาจากแผ่นดิน และมีธารไฟไหลออกมาจากมันจนกระทั่งไปถึงระดับเดียวกับภูเขาอุหุด จากนั้นก็หยุดและถอยกลับจนถึงเวลานี้ เราไม่รู้ว่าจะทำอย่างไร ในเวลาที่มันปรากฏขึ้น ชาวมะดีนะฮ์ได้เข้าไปหาท่านนบี ﷺ ของพวกเขา ขออภัยโทษและกลับเนื้อกลับตัวต่อพระผู้อภิบาลของพวกเขา ผู้ทรงสูงส่ง นี่คือสัญญาณบ่งชี้ถึงวันกิยามะฮ์»

เขากล่าวว่า «และในจดหมายอีกฉบับหนึ่งระบุว่า เมื่อถึงวันจันทร์ ซึ่งเป็นวันต้นเดือนญุมาดัล-อาคิเราะฮ์ ปีหกร้อยห้าสิบสี่ ได้เกิดเสียงขึ้นในนครมะดีนะฮ์ คล้ายเสียงฟ้าร้องที่อยู่ไกล ๆ ดังเป็นระยะ ๆ เป็นอยู่ในสภาพเช่นนี้สองวัน ครั้นถึงคืนวันพุธ ซึ่งเป็นวันที่สามของเดือนดังกล่าว ก็เกิดแผ่นดินไหวตามหลังเสียงที่เราได้ยินนั้น ครั้นถึงวันศุกร์ ซึ่งเป็นวันที่ห้าของเดือนดังกล่าว ก็ได้พวยพุ่ง…

⁽¹⁾ ซูเราะฮ์อัล-มุรสะลาต: 32-33

ฮัรเราะฮ์ด้วยไฟอันมหึมา ขนาดของมันเท่ากับมัสยิดของท่านเราะซูลุลลอฮ์ ﷺ และมองเห็นได้ด้วยตาเปล่าจากนครมะดีนะฮ์ เราเห็นมันพ่นประกายไฟออกมาประดุจปราสาท ดังที่อัลลอฮ์ตะอาลาตรัสว่า «แท้จริงมันพ่นประกายไฟออกมาประดุจปราสาท» (ซูเราะฮ์อัล-มุรสะลาต 77:32) ไฟนั้นอยู่ ณ สถานที่แห่งหนึ่งที่เรียกว่าอุญัยลีน จากไฟนี้มีธารไหลออกมาเป็นหุบเขา ยาวประมาณสี่ฟัรสัค กว้างสี่ไมล์ และลึกประมาณความสูงของคนหนึ่งคนครึ่ง มันไหลไปบนผิวแผ่นดิน มีเนินและภูเขาเล็ก ๆ ผุดขึ้นมาจากมัน มันเคลื่อนไปบนผิวแผ่นดิน และมันคือหินที่หลอมละลายจนกลายเป็นเหมือนตะกั่ว เมื่อมันแข็งตัวก็กลายเป็นสีดำ ส่วนก่อนแข็งตัวมันมีสีแดง ด้วยเหตุแห่งไฟนี้ ผู้คนได้ละทิ้งการฝ่าฝืนบาปต่าง ๆ และเข้าใกล้อัลลอฮ์ตะอาลาด้วยการภักดีต่าง ๆ และเจ้าเมืองมะดีนะฮ์ก็ได้คืนสิ่งที่อธรรมไปจำนวนมากแก่ชาวเมือง»

เชค ชิฮาบุดดีน อบูชามะฮ์ กล่าวว่า «และจากจดหมายของชัมสุดดีน อิบนุสินาน อิบนุอับดุลวะฮ์ฮาบ อิบนุนุมัยละฮ์ อัล-หุซัยนี ผู้พิพากษาแห่งนครมะดีนะฮ์ ที่เขียนถึงสหายบางคนของเขาว่า เมื่อถึงคืนวันพุธที่สามของเดือนญุมาดัล-อาคิเราะฮ์ ได้เกิดแผ่นดินไหวครั้งใหญ่ขึ้นในนครมะดีนะฮ์ในช่วงหนึ่งในสามสุดท้ายของคืน ทำให้พวกเราหวาดกลัว และตลอดช่วงที่เหลือของคืนนั้นแผ่นดินก็ไหวอยู่ แล้วไหวทุกวันทุกคืนประมาณสิบครั้ง ขอสาบานต่ออัลลอฮ์ มีครั้งหนึ่งที่แผ่นดินไหวขณะที่พวกเราอยู่รอบห้องของท่านเราะซูลุลลอฮ์ ﷺ มิมบัรสั่นสะเทือนจนพวกเราหวาดหวั่น เมื่อได้ยินเสียงเหล็กที่อยู่ในมิมบัรนั้น และตะเกียงทั้งหลายในอัล-หะรอมอันทรงเกียรติก็แกว่งไหว แผ่นดินไหวดำเนินต่อเนื่องไปจนถึงเวลาสายของวันศุกร์ โดยมีเสียงกึกก้องประดุจเสียงฟ้าร้องคำราม

จากนั้นในวันศุกร์ ได้ปรากฏไฟอันมหึมาขึ้นบนเส้นทางฮัรเราะฮ์ ที่ยอดอุญัยลีน มีขนาดเท่าเมืองใหญ่ ซึ่งพวกเรามองเห็นได้ชัดเจนในคืนวันเสาร์ พวกเราหวาดหวั่นต่อมันและกลัวอย่างยิ่ง ฉันจึงขึ้นไปพบเจ้าเมือง พูดคุยกับเขา และกล่าวแก่เขาว่า การลงโทษได้ห้อมล้อมพวกเราแล้ว จงกลับเนื้อกลับตัวสู่อัลลอฮ์ตะอาลาเถิด เขาจึงปลดปล่อยทาสมัมลูกทั้งหมดของเขาให้เป็นอิสระ และคืนทรัพย์สินแก่ผู้คนกลุ่มหนึ่ง เมื่อเขาทำเช่นนั้นแล้ว ฉันจึงกล่าวว่า จงลงไปพร้อมกับพวกเราเดี๋ยวนี้เพื่อไปยังท่านนบี ﷺ เขาจึงลงไป แล้วพวกเราก็ค้างคืนในคืนวันเสาร์นั้น พร้อมกับผู้คนทั้งหมด ทั้งผู้หญิงและเด็ก ๆ ไม่มีผู้ใดหลงเหลืออยู่ในสวนอินทผลัมหรือในเมืองมะดีนะฮ์เลย นอกจากอยู่ ณ ที่ของท่านนบี ﷺ

จากนั้นได้มีธารไฟไหลออกมาจากมัน ไหลเข้าไปในหุบเขาอุญัยลีนและปิดกั้นเส้นทาง แล้วขึ้นไปถึงบุหัยเราะตุลหาจญ์ (ทะเลสาบของผู้แสวงบุญ) มันคือทะเลไฟที่ไหลเชี่ยว และเหนือมันมีถ่านไฟลุกโชนเคลื่อนตัวไปจนกระทั่ง…

ได้ตัดผ่านหุบเขา คือหุบเขาอัช-ชะซอ และนับแต่นั้นก็ไม่มีกระแสน้ำหลากไหลมาในหุบเขานั้นอีกเลย เพราะมันได้กั้นขวางหุบเขาไว้ โดยมีความสูงประมาณสองช่วงตัวคนกับอีกหนึ่งในสาม

ขอสาบานต่ออัลลอฮ์ โอ้พี่น้องของฉัน แท้จริงชีวิตความเป็นอยู่ของพวกเราในวันนี้ขุ่นมัวยิ่งนัก ชาวเมืองมะดีนะฮ์ทั้งหมดได้กลับเนื้อกลับตัวเตาบะฮ์แล้ว ไม่มีเสียงพิณ ไม่มีเสียงกลองดุฟ และไม่มีการดื่มสุราให้ได้ยินในเมืองนี้อีก ไฟยังคงไหลเรื่อยไปจนกระทั่งปิดกั้นเส้นทางของผู้ไปทำหัจญ์บางส่วน และบางส่วนของบุฮ์เราะตุลหาจญ์ มีไฟส่วนน้อยไหลมาตามหุบเขาเข้ามาหาพวกเรา พวกเราเกรงว่ามันจะมาถึงตัว ผู้คนจึงมารวมตัวกันและเข้าไปยังท่านนบี ﷺ (ที่หลุมฝังศพของท่าน) แล้วพวกเขาทั้งหมดก็เตาบะฮ์ ณ ที่นั้นในคืนวันศุกร์ ส่วนปลายเปลวไฟของมันที่อยู่ใกล้พวกเรานั้นได้ดับลงด้วยอำนาจของอัลลอฮ์ และแท้จริงจนถึงบัดนี้มันก็ยังไม่ได้ลดลงเลย ท่านจะเห็นก้อนหินขนาดเท่าอูฐ และมันมีเสียงคำรามกึกก้องจนพวกเราไม่อาจหลับนอน ไม่อาจกิน และไม่อาจดื่มได้ ฉันไม่สามารถพรรณนาให้ท่านฟังได้ถึงความใหญ่โตของมัน และความน่าสะพรึงกลัวต่าง ๆ ที่อยู่ในนั้น

ชาวเมืองยันบุอ์ก็มองเห็นมัน พวกเขาจึงส่งกอฎีของพวกเขาคืออิบนุอัสอัดไปดู เขาได้มาและรีบรุดไปยังที่นั่น แต่ก็ไม่สามารถพรรณนามันได้เพราะความใหญ่โตของมัน จดหมายฉบับนี้เขียนขึ้นในวันที่ห้าของเดือนเราะญับ ขณะที่ไฟยังคงอยู่ในสภาพเดิม ผู้คนต่างหวาดกลัวมัน ส่วนดวงอาทิตย์และดวงจันทร์นั้น นับตั้งแต่วันที่ไฟปรากฏขึ้น ทั้งสองไม่ได้ขึ้นมาเลยนอกจากในสภาพที่มืดหม่น ดังนั้นเราจึงขอความปลอดภัยต่ออัลลอฮ์»

อบูชามะฮ์กล่าวว่า "ที่ดามัสกัสของพวกเราก็ปรากฏให้เห็นร่องรอยของการเกิดคราส คือแสงที่ตกกระทบบนกำแพงนั้นอ่อนลง พวกเราต่างงุนงงว่านั่นคืออะไร จนกระทั่งข่าวเรื่องไฟนี้มาถึงพวกเรา"

ข้าพเจ้าขอกล่าวว่า อบูชามะฮ์ได้บันทึกไว้ก่อนที่จดหมายต่าง ๆ เกี่ยวกับเรื่องไฟนี้จะมาถึง โดยเขากล่าวว่า "ในปีนั้น ในคืนวันจันทร์ที่สิบหกของเดือนญุมาดัลอาคิเราะฮ์ เกิดจันทรุปราคาในช่วงต้นของกลางคืน ดวงจันทร์มีสีแดงจัด แล้วจึงกลับมาสว่างดังเดิม และเกิดสุริยุปราคาด้วย ในวันรุ่งขึ้นดวงอาทิตย์มีสีแดงในเวลาขึ้นและเวลาตก และคงอยู่เช่นนั้นหลายวัน สีของมันเปลี่ยนไปและแสงของมันอ่อนลง และอัลลอฮ์ทรงเดชานุภาพเหนือทุกสิ่ง" จากนั้นเขากล่าวว่า "ด้วยเหตุนี้ สิ่งที่อัช-ชาฟิอีย์ได้ตั้งเป็นกรณีสมมติไว้ ในเรื่องการที่สุริยุปราคาเกิดขึ้นพร้อมกับวันอีด จึงเป็นที่ประจักษ์ชัด ทั้งที่นักดาราศาสตร์เห็นว่าเป็นไปไม่ได้"

ต่อมาอบูชามะฮ์กล่าวว่า «และจากจดหมายอีกฉบับหนึ่งของบางคนจากตระกูลบะนีอัล-ฟาชานีที่นครมะดีนะฮ์ ซึ่งเขียนไว้ว่า ในเดือนญุมาดัลอาคิเราะฮ์ มีผู้ส่งข่าวที่ขี่อูฐเร็วมาถึงเราจากอิรัก พวกเขาเล่าถึงเรื่องราวในกรุงแบกแดดว่า เกิดอุทกภัยครั้งใหญ่ขึ้นที่นั่น จนน้ำเอ่อล้นข้ามกำแพงเมืองแบกแดดด้านบนสุดเข้ามาในเมือง พื้นที่จำนวนมากจมอยู่ใต้น้ำ น้ำไหลเข้าท่วมดารุลคิลาฟะฮ์ (พระราชวังของเคาะลีฟะฮ์) ซึ่งอยู่ใจกลางเมือง บ้านพักของอัครมหาเสนาบดีพังทลายลง พร้อมกับบ้านเรือนอีกสามร้อยแปดสิบหลัง คลังของเคาะลีฟะฮ์ก็พังลงเช่นกัน อาวุธในคลังแสงเสียหายไปเป็นจำนวนมาก ผู้คนเกือบถึงแก่ความพินาศ ถึงขนาดที่เรือแล่นเข้าไปถึงใจกลางเมือง และล่องไปตามตรอกซอกซอยของกรุงแบกแดด

เขากล่าวต่อว่า ส่วนที่เมืองของเรานั้น ได้เกิดเหตุการณ์ใหญ่หลวงขึ้น กล่าวคือ ในคืนวันพุธที่สามของเดือนญุมาดัลอาคิเราะฮ์ รวมถึงสองวันก่อนหน้านั้น ผู้คนได้ยินเสียงคล้ายเสียงฟ้าร้องอยู่เป็นระยะ ทุกคนต่างตื่นตระหนก พากันลุกขึ้นจากที่นอน ส่งเสียงอึงอลขออภัยโทษ (อิสติฆฟาร) ต่ออัลลอฮ์ตะอาลา และพากันหลบไปยังมัสยิดและละหมาดในนั้น แผ่นดินยังคงสั่นสะเทือนเป็นระลอก ๆ ไม่หยุดหย่อนจนถึงรุ่งเช้า และตลอดทั้งวันพุธ ตลอดทั้งคืนวันพฤหัสบดี และคืนวันศุกร์ ครั้นถึงเช้าวันศุกร์ แผ่นดินก็สั่นสะเทือนอย่างรุนแรง จนหออะซานของมัสยิดโยกคลอนกระทบกัน หลังคามัสยิดส่งเสียงลั่นเอี๊ยดอ๊าดดังสนั่น ผู้คนต่างหวาดหวั่นต่อบาปของตนเอง แผ่นดินไหวจึงสงบลงหลังจากเช้าวันศุกร์จนถึงก่อนเวลาซุฮริ

ต่อมา ณ บริเวณที่ราบหินลาวา (อัล-หัรเราะฮ์) ด้านหลังเขตบะนีกุร็อยเซาะฮ์ บนเส้นทางสู่อัส-สะวาริกิยะฮ์ ที่ตำบลอัล-มะกออิด ห่างออกไปเป็นระยะทางเดินจากเช้าถึงเที่ยง ได้ปรากฏไฟขนาดมหึมาพวยพุ่งขึ้นมาจากพื้นดิน ผู้คนต่างหวาดผวาอย่างยิ่ง จากนั้นก็ปรากฏควันมหึมาลอยขึ้นสู่ท้องฟ้า จับตัวกันแน่นจนดูคล้ายเมฆสีขาว และคงอยู่เช่นนั้นจนถึงก่อนดวงอาทิตย์ตกในวันศุกร์ หลังจากนั้นไฟก็ปรากฏเปลวเพลิงพุ่งขึ้นในอากาศสู่ท้องฟ้า มีสีแดงฉานราวกับเป็นป้อมปราการ แล้วก็ลุกโหมรุนแรงยิ่งขึ้น ผู้คนพากันหลบหนีไปยังมัสยิดนะบะวีย์และห้องอันทรงเกียรติ (อัล-หุจเราะฮ์ อัช-ชะรีฟะฮ์) พวกเขาขอความคุ้มครองที่นั่น ยืนล้อมรอบห้องนั้น เปิดศีรษะ สารภาพบาปของตน วิงวอนต่ออัลลอฮ์ตะอาลาด้วยความนอบน้อม และขอความคุ้มครองโดยอาศัยท่านนบีของพระองค์ ﷺ และ…

…ผู้คน[ต่างพากันหลั่งไหล]ไปยังมัสยิดจากทุกเส้นทางและจากสวนอินทผลัม บรรดาสตรีและเด็ก ๆ ก็ออกจากบ้านเรือน พวกเขาทั้งหมดมารวมกันและมุ่งหน้าหาอัลลอฮ์ด้วยใจบริสุทธิ์ ความแดงของไฟปกคลุมท้องฟ้าทั้งหมด จนผู้คนอยู่ในแสงสว่างราวกับแสงจันทร์ ท้องฟ้าแดงดั่งก้อนเลือด ผู้คนต่างมั่นใจว่าความพินาศหรือการลงโทษกำลังจะมาถึง คืนนั้นผู้คนต่างละหมาด อ่านอัลกุรอาน รุกูอ์ และสุญูด บ้างก็วิงวอนต่ออัลลอฮ์ผู้ทรงเกริกเกียรติและสูงส่ง บ้างก็ละทิ้งบาปของตน ขออภัยโทษ และเตาบะฮ์กลับตัว ไฟนั้นคงอยู่ ณ ที่เดิม และการโหมทวีกับเปลวเพลิงของมันก็ค่อย ๆ ลดลง

ผู้รู้ด้านฟิกฮ์และผู้พิพากษาได้ขึ้นไปพบเจ้าเมืองเพื่อตักเตือนเขา เขาจึงยกเลิกภาษีที่เก็บโดยมิชอบ ปลดปล่อยมัมลูกและทาสทั้งหมดของเขาให้เป็นอิสระ และคืนทรัพย์สินทั้งหมดของเราที่อยู่ในความครอบครองของเขาให้แก่เรา รวมทั้งของผู้อื่นด้วย ไฟนั้นยังคงลุกโชติช่วงอยู่ในสภาพเดิม สูงดุจภูเขาใหญ่ และกว้างเท่าเมือง มีก้อนกรวดพุ่งออกมาจากมัน ลอยขึ้นสู่ท้องฟ้าแล้วตกกลับลงไปในมัน และมีไฟพุ่งออกมาจากมันขนาดดั่งภูเขาใหญ่ ซัดกระหน่ำเสียงดังดั่งฟ้าร้อง เป็นเช่นนั้นอยู่หลายวัน แล้วมันก็ไหลเป็นลาวาลงสู่หุบเขาอัจญ์ลัยน์ ไหลไปตามหุบเขาจนถึงอัช-ชะซอ จนกระแสลาวาไปถึงที่ราบหินดำ คือหัรเราะฮ์อัล-หาจญ์ โดยมีก้อนหินเคลื่อนไหวและเคลื่อนตัวไปพร้อมกับมัน จนเกือบจะถึงหัรเราะฮ์อัล-อุร็อยฎ์ จากนั้นมันก็สงบและหยุดนิ่งอยู่หลายวัน แล้วก็กลับมาพ่นก้อนหินออกไปทั้งด้านหลังและด้านหน้า จนก่อตัวเป็นภูเขาสองลูก และสิ่งที่ยังคงพุ่งออกมาจากระหว่างภูเขาทั้งสองคือเปลวไฟคล้ายลิ้นอยู่หลายวัน หลังจากนั้นมันก็ขยายใหญ่ขึ้น และแสงของมันยังคงอยู่จนถึงบัดนี้ มันลุกโชนรุนแรงที่สุดเท่าที่จะเป็นไปได้ ทุกวันมันจะมีเสียงดังกึกก้องในช่วงท้ายของกลางคืนไปจนถึงช่วงสาย และมันมีสิ่งน่าอัศจรรย์มากมายที่ข้าพเจ้าไม่อาจอธิบายให้ท่านฟังได้ครบถ้วน นี่เป็นเพียงส่วนหนึ่งซึ่งก็เพียงพอแล้ว ส่วนดวงอาทิตย์และดวงจันทร์นั้นเหมือนกับเกิดสุริยุปราคาและจันทรุปราคาอยู่จนถึงบัดนี้ จดหมายฉบับนี้เขียนขึ้นในขณะที่ไฟนั้นปรากฏมาได้หนึ่งเดือนแล้ว และมันยังคงอยู่ ณ ที่เดิม ไม่เคลื่อนไปข้างหน้าและไม่ถอยหลัง»

มีบางคนได้ประพันธ์บทกวีเกี่ยวกับไฟนี้ไว้ว่า

يا كاشف الضر صفحاً عن جرائمنا لقد أحاطت بنا يا ربُ بأساء نشكو إليكَ خطوباً لا نطيقُ لها حملاً ونحن بها حقاً أحقاءَ

โอ้ผู้ทรงขจัดความทุกข์ร้อน ขอทรงอภัยต่อความผิดของเราเถิด แท้จริงความทุกข์ยากได้รายล้อมเราไว้แล้ว โอ้พระผู้อภิบาล เราขอร้องทุกข์ต่อพระองค์ถึงภัยพิบัติที่เราไม่อาจแบกรับ และแท้จริงแล้ว เราสมควรได้รับมันโดยแท้

แผ่นดินไหวซึ่งหินผาแข็งแกร่งต้องนอบน้อมยอมสยบต่อมัน แล้วภูเขาสูงตระหง่านจะทนทานต่อแผ่นดินไหวได้อย่างไร

มันดำเนินอยู่เจ็ดวัน เขย่าแผ่นดินจนแยกออก เผยให้เห็นภาพที่ทำให้ดวงตาแห่งดวงอาทิตย์ต้องพร่ามัว

ทะเลแห่งไฟที่มีเรือแล่นอยู่เหนือมัน เป็นเรือจากเนินเขา ซึ่งทอดสมออยู่ในแผ่นดิน

ราวกับว่าภูเขาทั้งหลายลอยอยู่เหนือมัน เป็นคลื่นที่ปั่นป่วนเพราะความร้อนแรงอันล้นเหลือ

มันซัดประกายไฟดุจปราสาทออกไปอย่างไร้ทิศทาง ราวกับเป็นเมฆฝนที่เทกระหน่ำลงมาไม่ขาดสาย

หัวใจของหินผาแตกแยกด้วยความหวาดกลัวเมื่อมันคำราม และแสงสว่างทั้งหลายสั่นไหวดุจทางมะพร้าวต้องลม

ควันจากมันหนาทึบขึ้นในท้องฟ้า จนดวงอาทิตย์กลับกลายเป็นสีมืดหม่น

ไอร้อนที่แผดเผาของมันทิ้งรอยไหม้คล้ำไว้บนดวงจันทร์เต็มดวง คืนเพ็ญจึงกลับมืดมิดหลังจากที่เคยสว่างไสว

เปลวไฟของมันบอกเล่าแก่ดวงดาวทั้งเจ็ด ถึงสิ่งที่น้ำใต้พื้นดินต้องประสบจากมัน

เปลวเพลิงของมันโอบล้อมกลุ่มดาวจักรราศี จนเกือบจะฉุดให้มันร่วงหล่นลงมาถึงพื้นดิน

ช่างเป็นสัญญาณอันยิ่งใหญ่ในบรรดามุอ์ญิซาตของท่านเราะซูลุลลอฮ์ ﷺ ที่เหล่าผู้มีปัญญาย่อมเข้าใจ

ด้วยพระนามอันยิ่งใหญ่ที่ทรงเก็บซ่อนไว้ของพระองค์ หากบาปของเราใหญ่หลวง และความชั่วทั้งหลายได้ทำให้หัวใจเสื่อมทราม

ขอพระองค์ทรงผ่อนปรน ประทาน ทรงโปรดปราน ลบล้าง อภัย ทรงเผื่อแผ่ และทรงมองข้าม เพราะทุกคนล้วนทำผิดด้วยความโง่เขลาอันล้นเหลือ

ประชาชาติของนบียูนุส เมื่อพวกเขามีอีมาน การลงโทษก็ถูกยกออกไปจากพวกเขา และความโปรดปรานก็แผ่คลุมทั่วทั้งกลุ่มชน

ส่วนเราคือประชาชาติของท่านผู้ได้รับการคัดเลือก (อัล-มุศฏอฟา) ผู้นี้ และเรามีดุอาอ์จากท่านเพื่อวิงวอนขอการอภัยอันเป็นที่หวังจากพระองค์

นี่คือท่านเราะซูลผู้ซึ่งหากไม่มีท่านแล้ว ก็จะไม่มีใครได้ดำเนินบนทางอันขาวกระจ่างในหนทางของอัลลอฮ์

ขอพระองค์ทรงเมตตา และทรงประทานเศาะละวาตแด่ท่านผู้ถูกเลือก (อัล-มุคตาร) ตราบเท่าที่นกพิราบยังคงขับขานอยู่บนยอดมิมบัรแห่งใบไม้

لا تقوم الساعة حتى تخرج نار من أرض الحجاز تضيء أعناق الإبل ببصرى

ข้าพเจ้าขอกล่าวว่า: หะดีษที่รายงานเกี่ยวกับเรื่องของไฟนี้ได้ถูกบันทึกไว้ในเศาะฮีหัยน์ (เศาะฮีหฺอัล-บุคอรีและเศาะฮีหฺมุสลิม) จากสายรายงานของอัซ-ซุฮรี จากสะอีด อิบนุ อัล-มุสัยยิบ จากอบูฮุร็อยเราะฮ์ (ร.ฎ.) ว่า ท่านเราะซูลุลลอฮ์ ﷺ กล่าวว่า: «วันกิยามะฮ์จะยังไม่เกิดขึ้น จนกว่าจะมีไฟออกมาจากแผ่นดินหิญาซ ซึ่งส่องสว่างให้เห็นคอของอูฐที่เมืองบุศรอ» และนี่คือถ้อยคำของอัล-บุคอรี

แล้วเหตุการณ์นี้ก็ได้เกิดขึ้นในปีนี้ หมายถึงปีที่ 654 ดังที่เราได้กล่าวไว้แล้ว และหัวหน้าผู้พิพากษา (กอฎีอัล-กุฎอต) ศ็อดรุดดีน อะลี บิน อบีอัล-กอซิม อัต-ตะมีมี อัล-หะนะฟี ผู้พิพากษาแห่งดามัสกัส ได้เล่าแก่ข้าพเจ้าในวันหนึ่งขณะสนทนาทบทวนวิชาความรู้กัน เมื่อมีการเอ่ยถึงหะดีษบทนี้และเรื่องราวของไฟนี้ในปีดังกล่าว เขากล่าวว่า: ข้าพเจ้าได้ยินชายชาวอาหรับชนบทคนหนึ่งเล่าแก่บิดาของข้าพเจ้าที่เมืองบุศรอในค่ำคืนเหล่านั้นว่า พวกเขาได้เห็นลำคอของอูฐในแสงสว่างของไฟนี้ที่ปรากฏขึ้นในแผ่นดินหิญาซ

ข้าพเจ้าขอกล่าวว่า: เขาเกิดในปีที่ 642 บิดาของเขาเป็นครูสอนสำหรับผู้ถือมัซฮับหะนะฟีที่เมืองบุศรอ ปู่ของเขาก็เช่นเดียวกัน และตัวเขาเองก็เคยสอนที่นั่น จากนั้นจึงย้ายไปยังดามัสกัส แล้วสอนที่มัดเราะซะฮ์อัศ-ศอดิรียะฮ์และอัล-มุอัซซอมียะฮ์ ต่อมาได้ดำรงตำแหน่งหัวหน้าผู้พิพากษาฝ่ายหะนะฟี และเป็นผู้ที่ได้รับการยกย่องในความประพฤติในการตัดสินคดี ในขณะที่ไฟนี้เกิดขึ้นที่หิญาซ เขามีอายุสิบสองปี และคนในวัยเช่นเขานั้นย่อมจดจำสิ่งที่ได้ยินได้อย่างแม่นยำ คือข่าวที่ชาวอาหรับชนบทผู้นั้นได้เล่าแก่บิดาของเขาในค่ำคืนเหล่านั้น ขอการประสาทพรและความศานติจากอัลลอฮ์จงมีแด่นบีของพระองค์ ท่านผู้นำของเรามุหัมมัด ตลอดจนวงศ์วานและเหล่าสหายของท่าน และขอทรงประทานความศานติอย่างมากมาย

และในบรรดาบทกวีที่กวีบางคนได้แต่งไว้เกี่ยวกับไฟแห่งหิญาซนี้และน้ำท่วมกรุงแบกแดด คือคำกล่าวของเขาว่า:

มหาบริสุทธิ์แด่พระผู้ซึ่งพระประสงค์ของพระองค์ ดำเนินไปในหมู่มวลสรรพสิ่งตามกำหนดสัดส่วน พระองค์ทรงให้แบกแดดจมด้วยสายน้ำ ดังที่ ทรงเผาผลาญแผ่นดินหิญาซด้วยไฟ

อบูชามะฮ์กล่าวว่า: ที่ถูกต้องควรกล่าวว่า:

ในปีเดียว พระองค์ทรงให้อิรักจมน้ำ และได้ * ทรงเผาผลาญแผ่นดินหิญาซด้วยไฟ

อิบนุอัส-สาอีกล่าวไว้ในบันทึกประวัติศาสตร์ปีที่ 654 ว่า: ในวันศุกร์ที่สิบแปดเดือนเราะญับ หมายถึงของปีนี้ ข้าพเจ้านั่งอยู่ต่อหน้าท่านวะซีร แล้วก็มีจดหมายฉบับหนึ่งจากนครของท่านเราะซูล ﷺ มาถึงท่าน โดยมากับผู้นำสารคนหนึ่งซึ่งรู้จักกันในนามก็อยมาซ อัล-อะละวี อัล-หะซะนี อัล-มะดะนี เขาได้ยื่นจดหมายนั้นให้ ท่านวะซีรจึงอ่าน ซึ่งเนื้อความระบุว่า นครของท่านเราะซูล ﷺ ได้เกิดแผ่นดินไหวในวันอังคารที่สองเดือนญุมาดัล-อาคิเราะฮ์ จนกระทั่งหลุมฝังศพอันทรงเกียรติของท่านนบีสั่นสะเทือน และได้ยินเสียงเหล็กเสียดสีกันดังเอี๊ยดอ๊าด และได้เคลื่อนไหว…

…โซ่ และมีไฟปรากฏขึ้นห่างจากนครมะดีนะฮ์เป็นระยะทางสี่ฟัรสัค ไฟนั้นพ่นฟองออกมาราวกับยอดภูเขา และคงอยู่นานถึงสิบห้าวัน

ผู้ส่งสารกล่าวว่า "ข้าพเจ้าเดินทางมาโดยที่ไฟนั้นยังไม่ดับ ยังคงอยู่ในสภาพเดิม" แล้วเขาถูกถามว่าไฟนั้นพ่นไปทางทิศใด เขาตอบว่า "ไปทางทิศตะวันออก ข้าพเจ้ากับเหล่าผู้ขี่อูฐเร็วจากเยเมนได้เดินผ่านมัน และเราโยนก้านใบอินทผลัมลงไปในไฟนั้น แต่มันไม่ไหม้ก้านใบนั้น ทว่ามันกลับเผาก้อนหินและหลอมละลายมัน" แล้วก็อีมาซที่กล่าวถึงนั้นได้นำเศษหินที่ถูกเผาออกมา ซึ่งมีสีและความเบาเหมือนถ่าน

เขากล่าวอีกว่า ในจดหมายซึ่งเป็นลายมือของกอฎีแห่งนครมะดีนะฮ์ได้ระบุว่า เมื่อพวกเขาประสบแผ่นดินไหว พวกเขาก็เข้าไปในมัสญิดอันศักดิ์สิทธิ์ เปิดศีรษะ และขออภัยโทษ (อิสติฆฟาร) และเจ้าเมืองมะดีนะฮ์ได้ปลดปล่อยทาสทั้งหมดของเขาให้เป็นอิสระ และถอนตัวออกจากการอธรรมทั้งปวง พวกเขาขออภัยโทษอยู่ไม่หยุดจนกระทั่งแผ่นดินไหวสงบลง เพียงแต่ไฟที่ปรากฏขึ้นนั้นยังไม่ดับ ผู้ส่งสารที่กล่าวถึงได้เดินทางมาถึงในขณะที่ไฟนั้นลุกอยู่มาแล้วสิบห้าวัน และยังคงลุกอยู่จนถึงบัดนี้

อิบนุสสาอีย์กล่าวว่า ข้าพเจ้าได้อ่านลายมือของผู้มีความเที่ยงธรรม มะห์มูด บิน ยูซุฟ อัล-อัมอานีย์ ชัยค์แห่งมัสญิดอันศักดิ์สิทธิ์ของนครมะดีนะฮ์แห่งท่านนบี — ขอความโปรดปรานและความศานติอันประเสริฐที่สุดจงมีแด่ผู้พำนักในนครนั้น — ซึ่งเขียนว่า "แท้จริงไฟนี้ที่ปรากฏขึ้นในแคว้นหิญาซเป็นสัญญาณอันยิ่งใหญ่ และเป็นสิ่งบ่งชี้ที่ถูกต้องซึ่งแสดงถึงความใกล้เข้ามาของวันกิยามะฮ์ ผู้ที่ได้รับความผาสุกคือผู้ที่ฉวยโอกาสก่อนความตาย และรีบแก้ไขกิจการของตนด้วยการปรับปรุงสภาพของตนต่ออัลลอฮ์ ผู้ทรงเกรียงไกรและสูงส่ง ก่อนความตายจะมาถึง ไฟนี้อยู่ในแผ่นดินที่เต็มไปด้วยหิน ไม่มีต้นไม้และพืชพันธุ์ใด ๆ มันกัดกินกันเองหากไม่พบสิ่งใดให้กิน มันเผาก้อนหินและหลอมละลายมันจนกลายเป็นเหมือนดินเหนียวเปียก แล้วลมก็พัดกระทบมันจนกลายเป็นเหมือนขี้เหล็กที่ออกมาจากเตาหลอม ขออัลลอฮ์ทรงทำให้มันเป็นบทเรียนแก่บรรดามุสลิม และเป็นความเมตตาแก่ประชาชาติทั้งหลาย ด้วยเกียรติของท่านมุฮัมมัด ﷺ และวงศ์วานผู้บริสุทธิ์ของท่าน" จบสิ่งที่อิบนุกะษีรได้กล่าวไว้⁽¹⁾

และในบรรดาอุละมาอ์ผู้ยิ่งใหญ่ที่ยังมีชีวิตอยู่ในขณะที่ไฟนี้ปรากฏขึ้น ได้แก่ อิมามอันนะวะวีย์

⁽¹⁾ อัล-บิดายะฮ์ วัน-นิฮายะฮ์ (13/187-192)

…ขออัลลอฮ์ตะอาลาทรงเมตตาท่าน ท่านได้กล่าวถึงไฟนี้ไว้ในหนังสืออธิบายเศาะฮีหฺมุสลิมของท่าน โดยกล่าวว่า «ในยุคสมัยของเรา ได้มีไฟปรากฏขึ้นที่นครมะดีนะฮ์ในปีฮิจญ์เราะฮ์ศักราช 654 เป็นไฟที่ใหญ่โตมหึมายิ่งนัก อยู่ทางด้านทิศตะวันออกของนครมะดีนะฮ์ ด้านหลังเขตหินลาวา (อัล-หัรเราะฮ์) ข่าวการปรากฏของไฟนี้เป็นที่รับรู้อย่างแพร่หลาย (ตะวาตุร) ไปทั่วแคว้นชามและดินแดนอื่น ๆ ทั้งหมด และชาวมะดีนะฮ์ที่ได้อยู่ในเหตุการณ์ก็ได้เล่าให้ข้าพเจ้าฟัง»⁽¹⁾

จากคำบรรยายของผู้ที่ได้เห็นไฟนี้ เป็นที่ชัดเจนว่ามันคือภูเขาไฟระเบิดครั้งใหญ่ ซึ่งเกิดขึ้นพร้อมกับแผ่นดินไหวรุนแรง ประเด็นสำคัญก็คือ ไฟนี้ได้ปรากฏขึ้นตรงตามที่ผู้สัตย์จริงและได้รับการยืนยันว่าสัตย์จริง (ท่านนบี ﷺ) ได้บอกแก่เราไว้

⁽¹⁾ ชัรหุน-นะวะวีย์ อะลา มุสลิม (18/28)

บทที่สี่: การยุติของญิซยะฮ์และเคาะรอจ

منعت العراق درهمها وقفيزها، ومنعت الشام مدها ودينارها، ومنعت مصر إردبها ودينارها، وعدتم من حيث بدأتم، وعدتم من حيث بدأتم

ญิซยะฮ์ที่อะฮ์ลุซซิมมะฮ์ (ชนต่างศาสนิกที่อยู่ภายใต้การคุ้มครอง) จ่ายในรัฐอิสลาม และเคาะรอจที่ผู้ใช้ประโยชน์จากที่ดินซึ่งถูกพิชิตในรัฐอิสลามจ่าย เป็นแหล่งรายได้สำคัญที่สุดแหล่งหนึ่งของบัยตุลมาล (คลังของมุสลิม) ท่านเราะซูล ﷺ ได้บอกไว้ว่าสิ่งเหล่านี้จะยุติลง และมุสลิมจะสูญเสียแหล่งรายได้สำคัญของอิสลามไปด้วยเหตุนั้น ในเศาะฮีห์มุสลิม มีรายงานจากอบูฮุร็อยเราะฮ์ (ร.ฎ.) ว่า ท่านเราะซูลุลลอฮ์ ﷺ กล่าวว่า «อิรักจะงดจ่ายดิรฮัมและเกาะฟีซของมัน ชามจะงดจ่ายมุดและดีนารของมัน อียิปต์จะงดจ่ายอิรดับและดีนารของมัน และพวกท่านจะกลับไปสู่สภาพที่พวกท่านเริ่มต้น และพวกท่านจะกลับไปสู่สภาพที่พวกท่านเริ่มต้น» เนื้อและเลือดของอบูฮุร็อยเราะฮ์เป็นพยานยืนยันในเรื่องนี้⁽¹⁾

เกาะฟีซ มุด และอิรดับ เป็นหน่วยตวงวัดของผู้คนในยุคนั้นในดินแดนเหล่านั้น บางหน่วยยังคงเป็นที่รู้จักจนถึงสมัยของเรา ส่วนดิรฮัมและดีนารเป็นชื่อของเงินตราที่รู้จักกันในเวลานั้น การที่ดินแดนเหล่านั้นงดจ่ายสิ่งที่กล่าวถึงในหะดีษนั้น เป็นเพราะการที่พวกกาฟิรเข้ายึดครองดินแดนเหล่านั้นในบางยุคสมัย โดยชาวโรมันได้เข้ายึดครอง จากนั้นชาวตาตาร์ก็เข้ายึดครองดินแดนอิสลามจำนวนมาก และในยุคของเรา พวกกาฟิรได้เข้ายึดครองดินแดนอิสลาม ล้มล้างรัฐเคาะลีฟะฮ์อิสลาม และขจัดชะรีอะฮ์อิสลามออกจากการปกครอง อันนะวะวีย์กล่าวในคำอธิบายหะดีษนี้ว่า «ความหมายที่เป็นที่รู้จักแพร่หลายที่สุดของหะดีษนี้คือ ชาวอะญัม (ชนต่างชาติที่มิใช่อาหรับ) และชาวโรมันจะเข้ายึดครองดินแดนต่าง ๆ ในยุคสุดท้าย แล้วพวกเขาจะขัดขวางไม่ให้มุสลิมได้รับสิ่งเหล่านั้น และมุสลิมได้รายงานหะดีษนี้ไว้หลังจากนั้นไม่กี่หน้า จากญาบิร

⁽¹⁾ เศาะฮีห์มุสลิม, กิตาบ อัล-ฟิตัน, (4/2220) หะดีษหมายเลข (2896)

« يوشك أن لا يجيء إليهم قفيز ولا درهم ، قلنا من أين ذلك ؟ قال من قبل العجم ، يمنعون ذاك»

ท่านกล่าวว่า «อีกไม่นานจะไม่มีแม้แต่หนึ่งเกาะฟีซ (มาตราตวงธัญพืช) หรือหนึ่งดิรฮัมถูกนำมาสู่พวกเขา” พวกเราถามว่า “สิ่งนั้นจะเกิดขึ้นจากทางใด?” ท่านตอบว่า “จากทางฝ่ายชาวอะญัม (ชนชาติที่มิใช่อาหรับ) พวกเขาจะกีดกันสิ่งนั้นไว้»” และได้มีการกล่าวถึงการที่ชาวโรมันจะกีดกันสิ่งนั้นในแคว้นชามในทำนองเดียวกัน เหตุการณ์นี้ได้เกิดขึ้นแล้วในยุคสมัยของเราในอิรัก และปัจจุบันก็ยังคงมีอยู่ บางทัศนะกล่าวว่า เป็นเพราะพวกเขาจะตกศาสนา (มุรตัด) ในยุคสุดท้าย จึงระงับสิ่งที่ตนต้องจ่าย ทั้งซะกาตและอื่น ๆ และบางทัศนะกล่าวว่า ความหมายของมันคือ บรรดาผู้ปฏิเสธศรัทธาที่มีหน้าที่ต้องจ่ายญิซยะฮ์นั้นจะมีอำนาจเข้มแข็งขึ้นในยุคสุดท้าย จึงปฏิเสธไม่จ่ายสิ่งที่พวกเขาเคยจ่ายมา ทั้งญิซยะฮ์ เคาะรอจ และอื่น ๆ”⁽¹⁾

คำอธิบายทั้งหมดเหล่านี้เกี่ยวกับสาเหตุของการระงับรายได้เหล่านั้นที่ส่งเข้าสู่คลังของรัฐอิสลาม ซึ่งอัน-นะวะวีย์ได้กล่าวถึงไว้ ล้วนได้เกิดขึ้นแล้ว นอกเหนือจากการล่มสลายของรัฐอิสลามซึ่งเคยวางระบบเศรษฐกิจของตนไว้บนบทบัญญัติอิสลาม ดังนั้น ยังอัลลอฮ์เท่านั้นที่เราจะร้องทุกข์

⁽¹⁾ ชัรห์ อัน-นะวะวีย์ อะลา มุสลิม (18/20)

(หน้าว่าง ไม่มีข้อความ)

บทที่สาม

สัญญาณที่ได้เกิดขึ้นแล้วและยังคงดำเนินอยู่ หรือที่เกิดขึ้นแล้วครั้งหนึ่งและอาจเกิดขึ้นซ้ำได้อีก

ประเด็นที่หนึ่ง

การพิชิตดินแดนและสงคราม

อัลลอฮ์ทรงส่งเราะซูลของพระองค์มาพร้อมกับทางนำและศาสนาแห่งสัจธรรม เพื่อให้ศาสนานี้มีชัยเหนือศาสนาทั้งปวง ผู้แบกรับศาสนานี้ได้มุ่งหน้าไปทั้งทางตะวันออกและทางตะวันตก พิชิตดินแดนต่าง ๆ และเผยแผ่อิสลาม พวกเขาได้ปราบมหาอำนาจในยุคสมัยนั้นจนพ่ายแพ้และสูญสิ้นไป วิถีนี้ยังคงเป็นแนวทางของมุสลิมตลอดทุกยุคสมัย และจะยังคงดำเนินต่อไปจนกระทั่งคนรุ่นสุดท้ายของประชาชาตินี้ได้ต่อสู้กับดัจญาล

شكونا إلى رسول الله ﷺ ـ وهو متوسد بُردَة له في ظل الكعبة ، قلنا له : ألا تستنصر لنا، ألا تدعو لنا ؟ قال : كان الرجل فيمن قبلكم يحفر له في الأرض فيجعل فيه ، فيجاء بالمنشار فيوضع على رأسه فيشق باثنتين ، وما يصده ذلك عن

ท่านเราะซูล ﷺ เคยบอกเล่าแก่บรรดาศอฮาบะฮ์ถึงการพิชิตดินแดนและชัยชนะที่จะเกิดขึ้น ซึ่งอัลลอฮ์จะทรงให้บังเกิดขึ้นด้วยมือของพวกเขาหรือด้วยมือของคนรุ่นหลังจากพวกเขา ท่านบอกเรื่องนี้แก่พวกเขาในช่วงเวลาที่พวกเขายังเป็นผู้อ่อนแอถูกกดขี่อยู่ในมักกะฮ์ หรือถูกปิดล้อมอยู่ในมะดีนะฮ์ ใช้ชีวิตอยู่ในความหวาดกลัวอย่างต่อเนื่องว่าศัตรูจะบุกเข้าโจมตี อัล-บุคอรีได้รายงานจากค็อบบาบ บิน อัล-อะร็อต (ร.ฎ.) ว่า «พวกเราได้ไปร้องทุกข์ต่อท่านเราะซูลุลลอฮ์ ﷺ ขณะที่ท่านกำลังหนุนผ้าคลุมของท่านอยู่ในร่มเงาของกะอ์บะฮ์ พวกเรากล่าวแก่ท่านว่า ท่านจะไม่ขอความช่วยเหลือให้แก่พวกเราหรือ ท่านจะไม่ขอดุอาอ์ให้แก่พวกเราหรือ ท่านกล่าวว่า: ในหมู่ผู้คนก่อนหน้าพวกท่าน มีชายคนหนึ่งถูกขุดหลุมในดินให้ แล้วเขาก็ถูกจับใส่ลงไปในหลุมนั้น จากนั้นก็มีการนำเลื่อยมาวางบนศีรษะของเขา แล้วเขาก็ถูกผ่าออกเป็นสองซีก ทว่าสิ่งนั้นก็ไม่ได้ทำให้เขาหันเหออกจาก

دينه ، ويمشط بأمشاط الحديد ما دون لحمه من عظم أو عصب ، وما يصده ذلك عن دينه ، والله ليتمن الله هذا الأمر حتى يسير الراكب من صنعاء إلى حضرموت لا يخاف إلا الله أو الذئب على غنمه ، ولكنكم تستعجلون »

…ศาสนาของเขา และเขาถูกหวีด้วยหวีเหล็กลึกลงไปกว่าเนื้อจนถึงกระดูกหรือเส้นเอ็น⁽¹⁾ แต่สิ่งนั้นก็มิได้ทำให้เขาหันเหออกจากศาสนาของเขา ขอสาบานต่ออัลลอฮ์ อัลลอฮ์จะทรงทำให้กิจการนี้สมบูรณ์อย่างแน่นอน จนกระทั่งผู้เดินทางจะเดินทางจากเมืองศอนอาอ์ไปยังเมืองหะฎเราะมูตโดยไม่เกรงกลัวสิ่งใดนอกจากอัลลอฮ์ หรือเกรงหมาป่าจะทำร้ายแพะของเขาเท่านั้น แต่พวกท่านเป็นผู้ที่รีบร้อน»⁽²⁾

แท้จริงแล้ว ความปลอดภัยไม่เคยมีอยู่ในคาบสมุทรอาหรับ กฎหมายที่ครอบงำอยู่ที่นั่นคือกฎแห่งป่า มีหะดีษจำนวนมากที่บอกเล่าถึงการที่ความปลอดภัยจะเกิดขึ้นอย่างมั่นคงในคาบสมุทรนี้อันเนื่องมาจากการปรากฏขึ้นของอิสลาม ท่านเราะซูล ﷺ ยังได้บอกแก่เราว่า อิสลามจะแผ่ขยายเลยพรมแดนของคาบสมุทรอาหรับออกไป และจะโค่นล้มบรรดามหาอำนาจในสมัยนั้น เช่น อาณาจักรของกิสรอและก็อยศ็อร

« تغزون جزيرة العرب فيفتحها الله ، ثمَّ فارس فيفتحها الله ، ثمَّ تغزون الروم ، فيفتحها الله ، ثم تغزون الدجال فيفتحه الله »

ในเศาะฮีหฺมุสลิม มีรายงานจากนาฟิอ์ บินอุตบะฮ์ (ร.ฎ.) ว่า เขาได้ยินท่านเราะซูลุลลอฮ์ ﷺ กล่าวว่า «พวกท่านจะออกศึกที่คาบสมุทรอาหรับ แล้วอัลลอฮ์จะทรงให้พวกท่านพิชิตได้ จากนั้นพวกท่านจะออกศึกที่เปอร์เซีย แล้วอัลลอฮ์จะทรงให้พวกท่านพิชิตได้ จากนั้นพวกท่านจะออกศึกที่โรม แล้วอัลลอฮ์จะทรงให้พวกท่านพิชิตได้ จากนั้นพวกท่านจะทำศึกกับดัจญาล แล้วอัลลอฮ์จะทรงให้พวกท่านพิชิตมันได้»⁽³⁾

« بينما أنا عند النبي ﷺ إذ أتاه رجل فشكا إليه الفاقة ، ثمَّ أتاه آخر فشكا إليه قطع السبيل ، فقال : يا عدي ، هل رأيت الحيرة ؟ قلت : لم رأها ، وقد أنبئت عنها ، قال : فإن طالت بك حياة لترين الظعينة ترتحل من الحيرة حتى تطوف بالكعبة لاتخاف أحدا إلا الله ، قلت فيما بيني وبين نفسي : فأين دعار طيء الذي قد سعَّروا البلاد ؟ ولئن طالت بك حياة لتفتحن كنوز كسرى ، قلت : كسرى بن هرمز ؟ قال : كنوز كسرى بن هرمز ، ولئن طالت بك حياة لترين الرجل يخرج ملء كفّه من ذهب أو فضة يطلب من يقبله منه فلا يجد أحدا يقبله

และอัล-บุคอรีได้รายงานจากอะดีย์ บินหาติม (ร.ฎ.) ว่า เขากล่าวว่า «ขณะที่ฉันอยู่กับท่านนบี ﷺ ได้มีชายคนหนึ่งมาหาท่านและร้องทุกข์เรื่องความยากจน จากนั้นก็มีอีกคนหนึ่งมาหาท่านและร้องทุกข์เรื่องการปล้นสะดมตามเส้นทาง ท่านจึงกล่าวว่า "โอ้อะดีย์ ท่านเคยเห็นเมืองอัล-หีเราะฮ์หรือไม่?" ฉันตอบว่า "ฉันไม่เคยเห็น แต่เคยได้ยินเรื่องราวของมัน" ท่านกล่าวว่า "หากท่านมีชีวิตยืนยาว ท่านจะได้เห็นสตรีในเกี้ยวบนหลังอูฐเดินทางออกจากเมืองอัล-หีเราะฮ์ จนกระทั่งมาเฏาะวาฟรอบอัล-กะอ์บะฮ์ โดยไม่เกรงกลัวผู้ใดนอกจากอัลลอฮ์" ฉันจึงรำพึงในใจว่า แล้วพวกโจรแห่งเผ่าเฏาะยิอ์ที่ก่อความวุ่นวายจนบ้านเมืองลุกเป็นไฟจะไปอยู่ที่ใดเล่า? "และหากท่านมีชีวิตยืนยาว ขุมทรัพย์ของกิสรอจะถูกพิชิตอย่างแน่นอน" ฉันถามว่า "กิสรอ บินฮุรมุซ น่ะหรือ?" ท่านตอบว่า "ขุมทรัพย์ของกิสรอ บินฮุรมุซ และหากท่านมีชีวิตยืนยาว ท่านจะได้เห็นชายคนหนึ่งนำทองคำหรือเงินออกมาเต็มกำมือ เพื่อหาคนที่จะรับมันไปจากเขา แต่เขากลับไม่พบผู้ใดที่จะรับมันเลย…

⁽¹⁾ ในตัวบทระบุไว้เช่นนี้ว่า "ลึกลงไปกว่าเนื้อจนถึงกระดูกหรือเส้นเอ็น" ทว่าหะดีษนี้มีปรากฏในเศาะฮีหฺอัล-บุคอรีอีกตำแหน่งหนึ่งด้วยถ้อยคำว่า "สิ่งที่อยู่เหนือกระดูกของเขา ทั้งเนื้อหรือเส้นเอ็น" กิตาบอัล-มะนากิบ, ฟัตหุลบารี (7/165) และถ้อยคำนี้คือสิ่งที่ถูกต้อง

⁽²⁾ รายงานโดยอัล-บุคอรีในเศาะฮีหฺของท่าน, กิตาบอัล-มะนากิบ, หะดีษหมายเลข (3612), ฟัตหุลบารี (6/619)

⁽³⁾ รายงานโดยมุสลิม, กิตาบอัล-ฟิตัน, บาบมา ยะกูนุ มิน ฟุตูหาติล มุสลิมีน เกาะบลัด ดัจญาล (บทว่าด้วยการพิชิตต่าง ๆ ของชาวมุสลิมก่อนการปรากฏของดัจญาล) (4/2225), หะดีษหมายเลข (2900)

منه ، وليلقين الله أحدكم يوم يلقاه ، وليس بينه وبينه ترجمان ، يترجم له ، فيقولن : ألم أبعث إليك رسولا فيبلغك ؟ فيقول : بلى ، فيقول : ألم أعطك مالا وأفضل عليك ؟ فيقول : بلى، فينظر عن يمينه فلا يرى إلا جهنم ،وينظر عن يساره فلا يرى إلا جهنم .

…จากเขา และแน่นอนว่าแต่ละคนในหมู่พวกท่านจะได้พบอัลลอฮ์ในวันที่เขาพบพระองค์ โดยที่ระหว่างเขากับพระองค์ไม่มีล่ามคอยแปลให้ แล้วพระองค์จะตรัสว่า “ข้ามิได้ส่งเราะซูลมายังเจ้าเพื่อเผยแผ่ (สาส์น) แก่เจ้าดอกหรือ?” เขาจะตอบว่า “แน่นอน (พระองค์ทรงส่งมา)” พระองค์จะตรัสว่า “ข้ามิได้ให้ทรัพย์สินแก่เจ้า และให้ความโปรดปรานแก่เจ้าดอกหรือ?” เขาจะตอบว่า “แน่นอน” แล้วเขาจะมองไปทางขวาของเขา ก็ไม่เห็นสิ่งใดนอกจากนรกญะฮันนัม และมองไปทางซ้ายของเขา ก็ไม่เห็นสิ่งใดนอกจากนรกญะฮันนัม

اتقوا النار ولو بشق تمرة ، فمن لم يجد شقّ تمرة فكلمة طيبة

อะดีย์ (ร.ฎ.) กล่าวว่า ฉันได้ยินท่านเราะซูลุลลอฮ์ ﷺ กล่าวว่า «พวกท่านจงป้องกันตนจากไฟนรก แม้ด้วยอินทผลัมเพียงครึ่งผลก็ตาม ผู้ใดไม่มีแม้อินทผลัมครึ่งผล ก็ (จงป้องกันตน) ด้วยถ้อยคำที่ดี»

فرأيت الظعينة ترتحل من الحيرة حتى تطوف بالكعبة لا تخاف إلا الله ، وكنت فيمن افتتح كنوز كسرى بن هرمز ، ولئن طالت بكم حياة لترون ما قال النبي أبو القاسم ﷺ ، يخرج ملء كفه . . .

อะดีย์ (ร.ฎ.) กล่าวว่า «แล้วฉันก็ได้เห็นสตรีในกระโจมบนหลังอูฐเดินทางออกจากเมืองอัล-หีเราะฮ์ จนได้มาเฏาะวาฟรอบอัล-กะอ์บะฮ์ โดยไม่เกรงกลัวสิ่งใดนอกจากอัลลอฮ์ และฉันเองก็อยู่ในหมู่ผู้ที่ได้พิชิตคลังสมบัติของกิสรอ บุตรของฮุรมุซ และหากพวกท่านมีชีวิตยืนยาวต่อไป พวกท่านจะได้เห็นสิ่งที่ท่านนบีอบุลกอซิม ﷺ ได้กล่าวไว้ คือ (ผู้คนจะ) นำเอา (ทองหรือเงิน) เต็มกำมือออกมา…»⁽¹⁾

إذا هلك كسرى فلا كسرى بعده ، وإذا هلك قيصر فلا قيصر بعده ، والذي نفس محمد بيده لتنفقن كنوزهما في سبيل الله

ท่านเราะซูล ﷺ ยังได้บอกไว้ในอีกหะดีษหนึ่งว่า บรรดามุสลิมจะขจัดอำนาจการปกครองของกิสรอและก็อยศ็อร และจะนำคลังสมบัติของทั้งสองไปใช้จ่ายในหนทางของอัลลอฮ์ ในเศาะฮีหฺอัล-บุคอรีย์ รายงานจากอบูฮุร็อยเราะฮ์ (ร.ฎ.) ว่า ท่านเราะซูลุลลอฮ์ ﷺ กล่าวว่า «เมื่อกิสรอพินาศไปแล้ว ก็จะไม่มีกิสรออีกหลังจากเขา และเมื่อก็อยศ็อรพินาศไปแล้ว ก็จะไม่มีก็อยศ็อรอีกหลังจากเขา และขอสาบานต่อผู้ซึ่งชีวิตของมุหัมมัดอยู่ในพระหัตถ์ของพระองค์ แน่นอนคลังสมบัติของทั้งสองจะถูกนำไปใช้จ่ายในหนทางของอัลลอฮ์»⁽²⁾

إن الله زوى لي الأرض ، فرأيت مشارقها ومغاربها ، وإن أمتي سيبلغ ملكها ما زوى لي منها ، وأعطيت الكنزين : الأحمر والأبيض

และในเศาะฮีหฺมุสลิม รายงานจากเษาบาน (ร.ฎ.) ว่า ท่านเราะซูลุลลอฮ์ ﷺ กล่าวว่า «แท้จริงอัลลอฮ์ได้ทรงม้วนแผ่นดินให้แก่ฉัน แล้วฉันก็ได้เห็นทิศตะวันออกและทิศตะวันตกของมัน และแท้จริงอำนาจการปกครองของประชาชาติของฉันจะแผ่ไปถึงส่วนที่ถูกม้วนให้ฉันเห็นนั้น และฉันได้รับคลังสมบัติทั้งสอง คือ สีแดงและสีขาว»⁽³⁾

เหตุการณ์ได้เกิดขึ้นจริงตามที่ท่านเราะซูล ﷺ ได้บอกไว้ อำนาจการปกครองของประชาชาตินี้ได้แผ่ไปถึงขอบเขตของแผ่นดินที่ถูกรวบให้ท่านเห็น และการขยายอำนาจการปกครองส่วนใหญ่ของประชาชาตินี้อยู่ทางทิศตะวันออกและทิศตะวันตก ส่วนทางทิศเหนือและทิศใต้นั้นมีเพียงเล็กน้อยเมื่อเทียบกับทิศตะวันออกและทิศตะวันตก

⁽¹⁾ รายงานโดยอัล-บุคอรีย์ในเศาะฮีหฺของท่าน กิตาบอัล-มะนากิบ หะดีษหมายเลข (3595) ฟัตหุลบารีย์ (6/610) ⁽²⁾ เศาะฮีหฺอัล-บุคอรีย์ กิตาบอัล-มะนากิบ หะดีษหมายเลข (3618) ฟัตหุลบารีย์ (6/625) ⁽³⁾ เศาะฮีหฺมุสลิม กิตาบอัล-ฟิตัน บาบ ความพินาศของประชาชาตินี้ด้วยน้ำมือของกันและกัน (4/2215) หมายเลข (2889)

عصابتان من أمتي أحرزهما الله من النار : عصابة تغزو الهند ، وعصابة تكون مع عيسى بن مريم عليه السلام

และท่านเราะซูลของเรา ﷺ ได้บอกแก่เราว่า เราจะได้ทำสงครามพิชิตอินเดีย ดังปรากฏในหะดีษเศาะฮีห์ที่รายงานโดยเษาบาน (ร.ฎ.) ว่า ท่านเราะซูลุลลอฮ์ ﷺ กล่าวว่า «สองกลุ่มจากประชาชาติของฉันที่อัลลอฮ์ทรงคุ้มครองพวกเขาให้พ้นจากไฟนรก คือ กลุ่มหนึ่งที่ทำสงครามพิชิตอินเดีย และอีกกลุ่มหนึ่งที่จะอยู่ร่วมกับนบีอีซา บุตรของมัรยัม (อะลัยฮิสสลาม)»⁽¹⁾

كنا عند عبدالله بن عمرو بن العاص ، وسئل أي المدينتين تفتح أولا : القسطنطينية أو رومية ؟ فدعا عبدالله بصندوق له حلق ، قال : فأخرج منه كتابا ، قال : فقال عبدالله : بينما نحن حول رسول الله ﷺ نكتب ، إذ سئل رسول الله : أي المدينتين تفتح أولا أقسطنطينية أو رومية ؟ فقال رسول الله ﷺ : مدينة هرقل تفتح أولا ، يعني القسطنطينية

และท่านเราะซูล ﷺ ได้แจ้งข่าวดีแก่เราถึงการพิชิตกรุงคอนสแตนติโนเปิล ซึ่งเป็นเมืองหลวงของจักรวรรดิโรมันตะวันออก และได้บอกแก่เราถึงการพิชิตกรุงโรม ซึ่งเป็นที่ตั้งของวาติกัน ดังปรากฏในหะดีษเศาะฮีห์จากอบูเกาะบีล ว่า "พวกเราอยู่ที่ท่านอับดุลลอฮ์ บิน อัมร์ บิน อัลอาศ (ร.ฎ.) แล้วมีผู้ถามท่านว่า เมืองใดในสองเมืองนี้จะถูกพิชิตก่อน ระหว่างคอนสแตนติโนเปิลกับโรม? ท่านอับดุลลอฮ์จึงให้นำหีบใบหนึ่งที่มีห่วงมา" ผู้รายงานกล่าวว่า "แล้วท่านก็หยิบบันทึกฉบับหนึ่งออกมาจากหีบนั้น" ผู้รายงานกล่าวว่า "แล้วท่านอับดุลลอฮ์ก็กล่าวว่า ขณะที่พวกเรานั่งเขียนบันทึกอยู่รอบท่านเราะซูลุลลอฮ์ ﷺ ก็มีผู้ถามท่านเราะซูลุลลอฮ์ว่า เมืองใดในสองเมืองนี้จะถูกพิชิตก่อน ระหว่างคอนสแตนติโนเปิลกับโรม? ท่านเราะซูลุลลอฮ์ ﷺ ตอบว่า «เมืองของเฮราคลิอุสจะถูกพิชิตก่อน» หมายถึงคอนสแตนติโนเปิล"⁽²⁾

ليبلغن هذا الأمر ما بلغ الليل والنهار ولايترك الله بيت مدر ولا وبر إلا أدخله الله هذا الدين ، بعز عزيز ، أو بذل ذليل ، عزا يعز الله به الإسلام ، وذلا يذل به الكفر

แท้จริงแล้ว เปอร์เซียและโรมได้ถูกพิชิตไปแล้ว อาณาจักรของกิสรอและไกศ็อรได้ล่มสลายไป บรรดามุสลิมได้ทำสงครามพิชิตอินเดีย และได้พิชิตคอนสแตนติโนเปิล และในกาลข้างหน้า มุสลิมจะมีอาณาจักรอันยิ่งใหญ่ ซึ่งอิสลามจะแผ่ขยายไปในนั้น และชิริกจะต่ำต้อย และกรุงโรมจะถูกพิชิต เป็นการยืนยันความจริงของหะดีษของท่านเราะซูล ﷺ ที่กล่าวว่า «แน่แท้ กิจการนี้ (ศาสนานี้) จะไปถึงทุกที่ที่กลางคืนและกลางวันไปถึง และอัลลอฮ์จะไม่ทรงปล่อยบ้านหลังใด ไม่ว่าบ้านดินหรือกระโจมขนสัตว์ เว้นแต่อัลลอฮ์จะทรงให้ศาสนานี้เข้าไปในบ้านนั้น ด้วยเกียรติของผู้มีเกียรติ หรือด้วยความต่ำต้อยของผู้ต่ำต้อย เป็นเกียรติที่อัลลอฮ์ทรงยกย่องอิสลามด้วยมัน และเป็นความต่ำต้อยที่พระองค์ทรงทำให้การปฏิเสธศรัทธาต่ำต้อยด้วยมัน»⁽³⁾

⁽¹⁾ หะดีษนี้บันทึกโดยอันนะสาอี อะห์มัด และท่านอื่น ๆ สายรายงานของหะดีษแข็งแรง ดู สิลสิละตุลอะหาดีษิศเศาะฮีหะฮ์ ของเชคนาศิรุดดีน อัลอัลบานี (4/570) หะดีษหมายเลข (1934)

⁽²⁾ รายงานโดยอะห์มัด อัดดาริมี อิบนุอบีชัยบะฮ์ และอัลหากิม ซึ่งได้รับรองว่าเศาะฮีห์ และอัซซะฮะบีเห็นพ้องด้วย ดู สิลสิละตุลอะหาดีษิศเศาะฮีหะฮ์ (1/8) หะดีษหมายเลข (4)

⁽³⁾ รายงานโดยอิบนุหิบบานในเศาะฮีห์ของท่าน และอิบนุอะรูบะฮ์ในอัลมุนตะกอ มินัฏเฏาะบะกอต และเชคนาศิรุดดีนได้นำมากล่าวไว้ในสิลสิละตุลอะหาดีษิศเศาะฮีหะฮ์ (1/7) หะดีษหมายเลข (3)

إن من أشراط الساعة أن تقاتلوا قوما ينتعلون نعال الشعر ، وإن من أشراط الساعة أن تقاتلوا قوما عراض الوجوه كأن وجوههم المجان المُطْرقة

ท่านเราะซูล ﷺ ได้แจ้งไว้ว่า พวกเราจะได้ทำสงครามกับชาวเติร์ก ในเศาะฮีหฺอัล-บุคอรีและมุสลิม มีรายงานจากอบูฮุร็อยเราะฮ์ (ร.ฎ.) ว่า ท่านนบี ﷺ กล่าวว่า «แท้จริง ส่วนหนึ่งจากสัญญาณของวันกิยามะฮ์คือ พวกท่านจะทำสงครามกับกลุ่มชนหนึ่งที่สวมรองเท้าทำจากขนสัตว์ และส่วนหนึ่งจากสัญญาณของวันกิยามะฮ์คือ พวกท่านจะทำสงครามกับกลุ่มชนหนึ่งที่มีใบหน้ากว้าง ราวกับว่าใบหน้าของพวกเขาเป็นโล่ที่หุ้มด้วยหนังซ้อนกันหลายชั้น»

لاتقوم الساعة حتى تقاتلوا الترك ، صغار الأعين حمر الوجوه ، ذلف الأنوف ، كأن وجوههم المجان المطرقة، ولا تقوم الساعة حتى تقاتلوا قوما نعالهم الشعر

ในอีกรายงานหนึ่งของทั้งสอง (อัล-บุคอรีและมุสลิม) จากอบูฮุร็อยเราะฮ์ (ร.ฎ.) ระบุว่า «วันกิยามะฮ์จะยังไม่เกิดขึ้น จนกว่าพวกท่านจะได้ทำสงครามกับชาวเติร์ก ผู้มีดวงตาเล็ก ใบหน้าแดง จมูกแบน ราวกับว่าใบหน้าของพวกเขาเป็นโล่ที่หุ้มด้วยหนังซ้อนกันหลายชั้น และวันกิยามะฮ์จะยังไม่เกิดขึ้น จนกว่าพวกท่านจะได้ทำสงครามกับกลุ่มชนหนึ่งที่รองเท้าของพวกเขาทำจากขนสัตว์» สำนวนนี้เป็นของอัล-บุคอรี⁽¹⁾

เหตุการณ์ได้เกิดขึ้นจริงตามที่ท่านเราะซูล ﷺ ได้แจ้งไว้ บรรดามุสลิมได้ทำสงครามกับชาวเติร์กมากกว่าหนึ่งครั้ง อัน-นะวะวีย์กล่าวถึงพวกตาตาร์ที่บุกโจมตีโลกอิสลามว่า «พวกเขา คือชาวเติร์กที่ท่านเราะซูล ﷺ กล่าวถึง ได้ปรากฏขึ้นในยุคของเราแล้ว เป็นเช่นนั้นจริง … พร้อมด้วยลักษณะทั้งหมดที่ท่าน ﷺ ได้กล่าวไว้ คือ ดวงตาเล็ก ใบหน้าแดง จมูกแบน ใบหน้ากว้าง ราวกับว่าใบหน้าของพวกเขาเป็นโล่ที่หุ้มด้วยหนังซ้อนกันหลายชั้น และสวมรองเท้าทำจากขนสัตว์ พวกเขาได้ปรากฏพร้อมลักษณะทั้งหมดนี้ในยุคของเรา บรรดามุสลิมได้ทำสงครามกับพวกเขาหลายครั้ง และในขณะนี้ก็กำลังทำสงครามกับพวกเขาอยู่ เราขอวิงวอนต่ออัลลอฮ์ผู้ทรงเอื้ออารี ให้ทรงประทานบั้นปลายที่ดีแก่บรรดามุสลิม ทั้งในกิจการของพวกเขา กิจการของผู้อื่น และในสภาพการณ์ทั้งปวงของพวกเขา และขอให้ทรงประทานความเมตตาอันละเอียดอ่อนและการคุ้มครองแก่พวกเขาตลอดไป ขออัลลอฮ์ทรงประทานพรและความสันติแด่เราะซูลของพระองค์ ผู้ซึ่งมิได้พูดตามอารมณ์ สิ่งนั้นมิใช่อื่นใด นอกจากเป็นวะห์ยูที่ถูกประทานลงมา»⁽²⁾

⁽¹⁾ รายงานโดยอัล-บุคอรีในกิตาบอัล-ญิฮาด บทว่าด้วยชาวเติร์ก ดู ฟัตหุลบารี (6/103) และรายงานโดยมุสลิมในกิตาบอัล-ฟิตัน (4/2233) หะดีษหมายเลข (2912) คำว่า (อัล-มะญาน) เป็นพหูพจน์ของ "มิญัน" หมายถึง โล่ ส่วน (อัล-มุฏร็อเกาะฮ์) คือโล่ที่ถูกหุ้มด้วยหนังหรือเอ็นซ้อนกันทีละชั้น นักวิชาการกล่าวว่า ความหมายคือการเปรียบใบหน้าของชาวเติร์กทั้งในความกว้างและสีสันของแก้มว่าเหมือนโล่ที่หุ้มด้วยหนังซ้อนกันหลายชั้น ส่วนความหมายของ (ซุลฟุลอุนูฟ) คือ จมูกแบน สั้นและราบ บางทัศนะกล่าวว่า หมายถึงปลายจมูกที่หนา และบางทัศนะกล่าวว่า หมายถึงปลายจมูกที่ยุบต่ำลง ซึ่งความหมายทั้งหมดนี้ใกล้เคียงกัน

⁽²⁾ ชัรหุอัน-นะวะวีย์ อะลา มุสลิม (18/38) เห็นได้ชัดว่าอัน-นะวะวีย์ได้รับผลกระทบอย่างลึกซึ้งจากคำทำนายของท่านเราะซูล ﷺ เพราะขณะที่ท่านอธิบายหะดีษนี้ สงครามระหว่างบรรดามุสลิมกับกลุ่มชนที่ท่านเราะซูล ﷺ กล่าวถึงว่ามุสลิมจะได้สู้รบด้วยนั้นกำลังลุกโชนอยู่ และท่านได้เห็นลักษณะของพวกเขาด้วยตาของท่านเอง

บทที่สอง

การปรากฏตัวของบรรดาดัจญาลผู้อ้างตนเป็นนบี

ท่านเราะซูล ﷺ ได้แจ้งไว้ว่า ในประชาชาตินี้จะมีบรรดาดัจญาล (จอมหลอกลวง) ปรากฏขึ้นและอ้างตนเป็นนบี ท่านเราะซูล ﷺ ยังได้แจ้งด้วยว่าจำนวนของพวกเขามีราวสามสิบคน และในหะดีษบางบทท่านได้ระบุจำนวนไว้ว่ามียี่สิบเจ็ดคน ผู้อ้างตนเป็นนบีที่หมายถึงในที่นี้คือบรรดาผู้ที่ก่อให้เกิดฟิตนะฮ์ (ความวุ่นวาย) มีผู้คนติดตามพวกเขา และหลงเชื่อในความเท็จของพวกเขา ส่วนผู้ที่อ้างตนเป็นนบีแต่ผู้คนไม่ได้ให้ความสนใจนั้นมีอยู่มากมาย

لا تقوم الساعة حتى يبعث دجالون كذابون قريب من ثلاثين كل يزعم أنه رسول الله

ในเศาะฮีหฺอัล-บุคอรีย์และเศาะฮีหฺมุสลิม รายงานจากอบูฮุร็อยเราะฮ์ (ร.ฎ.) ว่า ท่านเราะซูลุลลอฮ์ ﷺ กล่าวว่า «วันกิยามะฮ์จะยังไม่เกิดขึ้น จนกว่าจะมีบรรดาดัจญาลผู้โกหกถูกส่งมาราวสามสิบคน ทุกคนต่างอ้างว่าตนเป็นเราะซูลของอัลลอฮ์»⁽¹⁾

وإنه سيكون في أمتي كذابون ثلاثون كلهم يزعم أنه نبي، وأنا خاتم الأنبياء، لا نبي بعدي

ในเศาะฮีหฺมุสลิม รายงานจากเษาบาน (ร.ฎ.) ว่า ท่านเราะซูลุลลอฮ์ ﷺ กล่าวว่า «และแท้จริงในประชาชาติของฉันจะมีผู้โกหกสามสิบคน ทุกคนต่างอ้างว่าตนเป็นนบี และฉันคือผู้ปิดท้ายบรรดานบี ไม่มีนบีใดอีกหลังจากฉัน»⁽²⁾

في أمتي كذابون، ودجالون سبعة وعشرون، منهم أربعة نسوة، وإني خاتم النبيين، لا نبي بعدي

ในมุสนัดอะห์มัด, มุชกิลุลอาษาร ของอัฏ-เฏาะหาวีย์ และอัล-มุอ์ญัม อัล-กะบีร และอัล-เอาสัฏ ของอัฏ-เฏาะบะรอนีย์ ด้วยสายรายงานที่เศาะฮีหฺ จากหุซัยฟะฮ์ (ร.ฎ.) จากท่านนบี ﷺ ว่า ท่านกล่าวว่า «ในประชาชาติของฉันจะมีผู้โกหกและดัจญาลยี่สิบเจ็ดคน ในจำนวนนั้นเป็นผู้หญิงสี่คน และแท้จริงฉันคือผู้ปิดท้ายบรรดานบี ไม่มีนบีใดอีกหลังจากฉัน»⁽³⁾

ในอดีตได้มีผู้คนเหล่านี้ปรากฏขึ้นเป็นจำนวนมากแล้ว ในสมัยของศอฮาบะฮ์ได้ปรากฏมุสัยลิมะฮ์จอมโกหก, อัล-อัสวัด อัล-อันซีย์ และสะญาหฺผู้เป็นหมอดู และในยุคของตาบิอีนได้ปรากฏอัล-มุคตาร

⁽¹⁾ เศาะฮีหฺอัล-บุคอรีย์ กิตาบอัล-ฟิตัน, ฟัตหุลบารีย์ (13/81) ⁽²⁾ และมุสลิมได้รายงานไว้ในเศาะฮีหฺของท่าน ดู ญามิอุลอุศูล (10/404) ⁽³⁾ ซิลซิละฮ์ อัล-อะหาดีษ อัศ-เศาะฮีหะฮ์ (4/654) หมายเลข (1999)

…อัษ-ษะเกาะฟีย์ ได้อ้างตนเป็นนบี และเมื่อกว่าหนึ่งศตวรรษที่ผ่านมา หุเซน บิน อะลี บิน อัล-มีรซา อับบาส ได้ปรากฏตัวขึ้นในอิหร่านโดยอ้างตนเป็นนบี⁽¹⁾ เขาได้รับฉายาว่า "บะฮาอุลลอฮ์" และผู้ติดตามของเขาถูกเรียกว่า "พวกบะฮาอีย์" ส่วนคนล่าสุดที่เราได้ยินว่าอ้างตนเป็นนบีคือ มะห์มูด มุหัมมัด ฏอฮา ชาวซูดาน ซึ่งได้ทำให้ผู้คนจำนวนมากหลงผิดด้วยงานเขียนและบทความของเขา เขาถูกประหารชีวิตเมื่อต้นปีนี้⁽²⁾ โดยรัฐบาลซูดานได้ประหารชีวิตเขาเนื่องจากความหลงผิด การปฏิเสธศรัทธา (กุฟร์) และการตกศาสนา (ริดดะฮ์) ของเขา ขอการสาปแช่งของอัลลอฮ์จงประสบแก่บรรดาผู้อธรรม

อย่างไรก็ตาม ดัจญาลผู้ยิ่งใหญ่นั้นคือผู้ที่จะปรากฏตัวขึ้นในยุคสุดท้าย และอัลลอฮ์จะทรงให้ท่านนบีอีซา บุตรของมัรยัม (อ.ล.) ลงมาเพื่อขจัดฟิตนะฮ์ของมัน

⁽¹⁾ เขาเกิดที่เตหะรานในปี ฮ.ศ. 1233 และเสียชีวิตที่เมืองอักกาในปาเลสไตน์ในปี ฮ.ศ. 1309 ⁽²⁾ ปี ค.ศ. 1985

บทที่สาม: ฟิตนะฮ์

หัวข้อที่หนึ่ง: การเตือนให้ระวังฟิตนะฮ์

มนุษย์ที่ดีคือมุสลิมที่ยืนหยัดอย่างมั่นคงบนศาสนาที่อัลลอฮ์ ตะบาเราะกะ วะตะอาลา ทรงประทานลงมา และประชาชาติที่ดีคือประชาชาติที่ยึดถือศาสนานี้และยืนหยัดอย่างมั่นคงบนศาสนานี้ ทั้งมุสลิมแต่ละคนและประชาชาติมุสลิมโดยรวมล้วนถูกทดสอบด้วยบททดสอบนานาประการ บางครั้งบททดสอบก็ปะทุขึ้นจากภายในประชาชาติเอง อันเนื่องมาจากอารมณ์ใฝ่ต่ำ ความแตกแยก และการวิวาทบาดหมาง บางครั้งก็มาในรูปของศัตรูผู้อาฆาตแค้นต่อประชาชาตินี้ ซึ่งบุกเข้ารุกรานและทำให้ประชาชาตินี้ตกต่ำอัปยศ และบางครั้งบททดสอบที่เกิดจากความแตกแยกและการวิวาทบาดหมางก็ลุกลามไปถึงขั้นที่พวกเขาชักดาบเข้าห้ำหั่นกันเอง ชีวิตต้องดับสูญ เลือดต้องหลั่งไหล สิ่งต้องห้ามถูกละเมิด และทรัพย์สินถูกปล้นชิง

صلى بنا رسول الله ﷺ الفجر ، وصعد المنبر فخطبنا حتى حضرت الظهر ، فنزل فصلى ، ثمَّ صعد المنبر ، فخطبنا حتى حضرت العصر ، ثمَّ صعد المنبر ، فخطبنا حتى غربت الشمس ، فأخبرنا بما هو كائن ، فأعلمنا أحفظنا

อัลลอฮ์ได้ทรงให้ท่านเราะซูลของพระองค์ ﷺ ล่วงรู้ถึงบททดสอบและฟิตนะฮ์มากมายที่ประชาชาติอิสลามจะต้องประสบในกาลข้างหน้า ด้วยเหตุนี้ ท่านเราะซูล ﷺ จึงใช้เวลายาวนานในการเล่าแก่บรรดาศอฮาบะฮ์ถึงฟิตนะฮ์เหล่านั้น และชี้แจงหนทางที่จะรอดพ้นจากมัน อบูซัยด์ อัมร์ บิน อัคฏ็อบ (ร.ฎ.) กล่าวว่า «ท่านเราะซูลุลลอฮ์ ﷺ ได้นำพวกเราละหมาดศุบห์ แล้วท่านก็ขึ้นมิมบัรและกล่าวคุฏบะฮ์แก่พวกเราจนกระทั่งถึงเวลาซุฮ์รี่ ท่านจึงลงมาละหมาด แล้วขึ้นมิมบัรอีกและกล่าวคุฏบะฮ์แก่พวกเราจนกระทั่งถึงเวลาอัศรี่ แล้วท่านก็ขึ้นมิมบัรอีกและกล่าวคุฏบะฮ์แก่พวกเราจนกระทั่งดวงอาทิตย์ตก ท่านได้บอกพวกเราถึงสิ่งที่จะเกิดขึ้น ดังนั้น ผู้ที่รู้มากที่สุดในหมู่พวกเราก็คือผู้ที่จดจำได้มากที่สุดในหมู่พวกเรา»⁽¹⁾

⁽¹⁾ บันทึกโดยมุสลิม ในกิตาบอัล-ฟิตัน บทว่าด้วยการที่ท่านนบี ﷺ บอกเล่าถึงสิ่งที่จะเกิดขึ้นจนถึงวันกิยามะฮ์ (4/2217) หมายเลข (2892)

قام فينا رسول الله ﷺ مقاما ، ما ترك شيئا يكون في مقامه ذلك إلى قيام الساعة ، إلّا حدّث به ، حفظه من حفظه ، ونسيه من نسيه ، قد علمه أصحابي هؤلاء ، وإنه ليكون منه الشيء قد نسيته فأراه فأذكره ، كما يذكر الرجل وجه الرجل قد غاب عنه ، ثمَّ إذا رآه عرفه

อาจเป็นไปได้ว่าการยืนกล่าวครั้งนี้คือครั้งที่หุซัยฟะฮ์ บินอัล-ยะมาน (ร.ฎ.) ได้กล่าวถึง เพราะมีรายงานที่ถูกต้องจากท่านว่า ท่านกล่าวว่า «ท่านเราะซูล ﷺ ได้ยืนกล่าวแก่พวกเราครั้งหนึ่ง ในการยืนกล่าวครั้งนั้นท่านไม่ได้ละเว้นสิ่งใดที่จะเกิดขึ้นจนถึงวันกิยามะฮ์ เว้นแต่ท่านได้เล่าถึงมันทั้งสิ้น ผู้ที่จำได้ก็จำได้ ผู้ที่ลืมก็ลืมไป บรรดาสหายของฉันเหล่านี้ก็ได้รู้เรื่องนี้แล้ว และแท้จริงบางสิ่งจากเรื่องเหล่านั้นที่ฉันลืมไปแล้ว ครั้นเมื่อฉันได้เห็นมัน ฉันก็นึกขึ้นได้ เช่นเดียวกับที่ชายคนหนึ่งนึกถึงใบหน้าของชายอีกคนหนึ่งที่จากเขาไปนาน ครั้นเมื่อได้เห็นเขาก็จำเขาได้»⁽¹⁾

منهن ( أي من الفتن ) ثلاث لا يكدن يذرن شيئا ، ومنهن فتن كرياح الصيف ، منها صغار ، ومنها كبار

ฟิตนะฮ์เหล่านี้บางอย่างรุนแรงและมืดมน และบางอย่างก็เบาบาง ในหะดีษของหุซัยฟะฮ์ (ร.ฎ.) ในเศาะฮีหฺมุสลิมว่าด้วยเรื่องฟิตนะฮ์ระบุว่า «ในจำนวนนั้น (หมายถึงฟิตนะฮ์) มีสามประการที่แทบจะไม่ละเว้นสิ่งใดไว้เลย และในจำนวนนั้นมีฟิตนะฮ์ที่เป็นเสมือนลมในฤดูร้อน บางอย่างเล็ก และบางอย่างใหญ่»⁽²⁾

بادروا بالأعمال فتنا كقطع الليل المظلم ، يصبح المرء مؤمنا ، ويمسي كافرا ، ويمسي مؤمنا ويصبح كافرا ، يبيع أحدكم دينه بعرض قليل من الدنيا

ความรุนแรงของฟิตนะฮ์เหล่านี้ถึงขั้นทำให้มุสลิมหลุดออกจากศาสนาของเขาได้ ในหะดีษของอบูฮุร็อยเราะฮ์ (ร.ฎ.) จากท่านนบี ﷺ ท่านกล่าวว่า «จงรีบเร่งประกอบการงานที่ดีก่อนที่ฟิตนะฮ์จะมาถึง ซึ่งเป็นเสมือนส่วนหนึ่งของค่ำคืนที่มืดมิด คนหนึ่งตื่นเช้ามาในสภาพผู้ศรัทธา แต่ตกเย็นกลายเป็นผู้ปฏิเสธศรัทธา และตกเย็นเป็นผู้ศรัทธา แต่ตื่นเช้ามากลายเป็นผู้ปฏิเสธศรัทธา คนหนึ่งในหมู่พวกท่านขายศาสนาของเขาด้วยผลประโยชน์เพียงเล็กน้อยแห่งโลกดุนยา» รายงานโดยอะห์มัด มุสลิม และอัต-ติรมิซีย์⁽³⁾

يكون بين يدي الساعة فتن كقطع الليل المظلم ، يصبح الرجل مؤمنا ويمسي كافرا ، ويمسي مؤمنا ، ويصبح كافرا ، يبيع أقوام دينهم بعرض من الدنيا

และในหะดีษของอนัส บินมาลิก (ร.ฎ.) ว่า ท่านเราะซูล ﷺ กล่าวว่า «ก่อนวันกิยามะฮ์จะมีฟิตนะฮ์ต่าง ๆ ที่เป็นเสมือนส่วนหนึ่งของค่ำคืนที่มืดมิด ชายคนหนึ่งตื่นเช้ามาในสภาพผู้ศรัทธา แต่ตกเย็นกลายเป็นผู้ปฏิเสธศรัทธา และตกเย็นเป็นผู้ศรัทธา แต่ตื่นเช้ามากลายเป็นผู้ปฏิเสธศรัทธา ผู้คนหลายกลุ่มจะขายศาสนาของพวกเขาด้วยผลประโยชน์แห่งโลกดุนยา» บันทึกโดยอัต-ติรมิซีย์ในหนังสือสุนันของท่าน และท่านกล่าวว่า เป็นหะดีษหะซันเศาะฮีหฺ⁽⁴⁾

⁽¹⁾ แหล่งอ้างอิงเดิม ⁽²⁾ เศาะฮีหฺมุสลิม, กิตาบอัล-ฟิตัน, บาบการบอกเล่าของท่านนบี ﷺ เกี่ยวกับสิ่งที่จะเกิดขึ้นจนถึงวันกิยามะฮ์ (4/2216) หมายเลข (2891) ⁽³⁾ เศาะฮีหฺอัล-ญามิอ์ อัศ-เศาะฆีร (3/4) ⁽⁴⁾ ญามิอ์ อัล-อุศูล (10/383)

لاتقوم الساعة حتى يمرّ الرجل بقبر الرجل ، فيقول : يا ليتني كنت مكانه

والذي نفسي بيده ، لا تذهب الدنيا حتى يمر الرجل على القبر فيتمرغ عليه ، ويقول : يا ليتني كنت مكان صاحب هذا القبر ، وليس به الدِّين إلا البلاء

ความหนักหน่วงและความรุนแรงของฟิตนะฮ์เหล่านี้ที่มีต่อมุสลิมจะถึงขั้นที่เขาปรารถนาความตายและหวังให้มันมาถึง เพื่อจะได้หลุดพ้นจากความทุกข์ยาก มีรายงานจากอบูฮุร็อยเราะฮ์ (ร.ฎ.) จากท่านนบี ﷺ ว่า ท่านกล่าวว่า «วันกิยามะฮ์จะยังไม่เกิดขึ้น จนกว่าชายคนหนึ่งจะเดินผ่านหลุมศพของชายอีกคนหนึ่ง แล้วกล่าวว่า โอ้ หากฉันได้อยู่ในที่ของเขาก็คงดี» รายงานโดยอัล-บุคอรีย์และมุสลิม⁽¹⁾ และในอีกสายรายงานหนึ่งของมุสลิมว่า «ขอสาบานต่อผู้ซึ่งชีวิตของฉันอยู่ในพระหัตถ์ของพระองค์ โลกนี้จะยังไม่สูญสิ้นไป จนกว่าชายคนหนึ่งจะเดินผ่านหลุมศพ แล้วเกลือกตัวลงบนหลุมนั้น พลางกล่าวว่า โอ้ หากฉันได้อยู่ในที่ของเจ้าของหลุมศพนี้ก็คงดี โดยที่สิ่งที่ผลักดันเขานั้นมิใช่ศาสนา หากแต่เป็นความทุกข์ยากเท่านั้น»⁽²⁾

إن بين يدي الساعة أياما ينزل فيها الجهل ، ويرفع العلم ، ويكثر الهرج ،والهرج :القتل

แท้จริง สาเหตุที่ยิ่งใหญ่ที่สุดประการหนึ่งที่นำไปสู่ฟิตนะฮ์และความทุกข์ยากคือ การที่ความรู้มีน้อย ความเขลามีมาก การละทิ้งอิสลาม การกระทำบาปและการฝ่าฝืน และการล่วงละเมิดสิ่งต้องห้าม มีรายงานจากอับดุลลอฮ์ อิบนุมัสอูด และอบูมูซา อัล-อัชอะรีย์ (ร.ฎ.) ทั้งสองกล่าวว่า ท่านเราะซูลุลลอฮ์ ﷺ กล่าวว่า «แท้จริง ก่อนวันกิยามะฮ์จะมีช่วงเวลาหนึ่งที่ความเขลาจะลงมา ความรู้จะถูกยกไป และอัล-หัรจญ์จะมีมาก อัล-หัรจญ์คือการฆ่าฟัน» บันทึกโดยอัล-บุคอรีย์และมุสลิม⁽³⁾

إن من أشراط الساعة أن يرفع العلم ، ويكثر الجهل ، ويكثر الزنا ، ويكثر شرب الخمر ، ويقل الرجال ، ويكثر النساء ، حتى يكون لخمسين امرأة القيم الواحد

يقل العلم ، ويظهر الجهل

และมีรายงานจากอนัส (ร.ฎ.) ว่า ฉันได้ยินท่านเราะซูลุลลอฮ์ ﷺ กล่าวว่า «แท้จริง ส่วนหนึ่งจากสัญญาณของวันกิยามะฮ์คือ ความรู้จะถูกยกไป ความเขลาจะมีมาก การผิดประเวณีจะมีมาก การดื่มสุราจะมีมาก ผู้ชายจะมีน้อยลง และผู้หญิงจะมีมากขึ้น จนกระทั่งผู้หญิงห้าสิบคนจะมีผู้ดูแลเพียงคนเดียว» และในอีกสายรายงานหนึ่งว่า «ความรู้จะมีน้อยลง และความเขลาจะปรากฏ» (มุตตะฟะกุน อะลัยฮ์)⁽⁴⁾

สาเหตุที่ผู้ชายมีน้อยลงและผู้หญิงมีมากขึ้นนั้น ดังที่มีการอธิบายไว้อย่างชัดเจนในหะดีษบางบท คือสงครามที่จะเกิดขึ้นในยุคสมัยนั้น และในหะดีษต่าง ๆ ก็มีการแจ้งข่าวจากท่านเราะซูล ﷺ อยู่เป็นจำนวนมากถึงการที่จะมี…มากมาย

⁽¹⁾ รายงานโดยอัล-บุคอรีย์ กิตาบอัล-ฟิตัน บาบ: วันกิยามะฮ์จะยังไม่เกิดขึ้นจนกว่าผู้คนจะอิจฉาชาวหลุมศพ ฟัตหุลบารีย์ (13/75) และรายงานโดยมุสลิม กิตาบอัล-ฟิตัน บาบ: วันกิยามะฮ์จะยังไม่เกิดขึ้นจนกว่าชายคนหนึ่งจะเดินผ่านหลุมศพของชายอีกคนหนึ่ง… (4/2231) ⁽²⁾ เศาะฮีหฺมุสลิม ในกิตาบและบาบที่กล่าวถึงไปแล้ว ⁽³⁾ ญามิอุลอุศูล (11/408) หมายเลข (7924) ⁽⁴⁾ มิชกาตุลมะศอบีหฺ 3/21

إن بين يدي الساعة الهرج ، قالوا : وما الهرج ؟ قال : القتل ، إنه ليس بقتلكم المشركين ، ولكن قتل بعضكم بعضا ، [ حتى يقتل الرجل جاره ، ويقتل أخاه ، ويقتل عمّه ، ويقتل ابن عمّه ] ، قالوا : ومعنا عقولنا يومئذ ؟ قال : إنه لتنزع عقول أهل ذلك الزمان ، ويخلف له هباء من الناس ؟ يحسب أكثرهم أنهم على شيء ، وليسوا على شيء

…การฆ่าฟันในยุคสุดท้าย ซึ่งมิได้หมายถึงการที่มุสลิมสังหารบรรดาผู้ปฏิเสธศรัทธา แต่หมายถึงการที่มุสลิมฆ่าฟันกันเอง และในหลายครั้งก็ไม่อาจรู้ได้ถึงสาเหตุหรือจุดมุ่งหมายของการฆ่าฟันนั้น ดังที่มีรายงานในหะดีษจากอบูมูซา อัล-อัชอะรีย์ (ร.ฎ.) ว่า ท่านนบี ﷺ กล่าวว่า «แท้จริงก่อนจะถึงวันกิยามะฮ์นั้นจะมีอัล-ฮัรจญ์ บรรดาศอฮาบะฮ์ถามว่า อัล-ฮัรจญ์คืออะไร? ท่านตอบว่า คือการฆ่าฟัน มันมิใช่การที่พวกท่านสังหารพวกมุชริก แต่เป็นการที่พวกท่านฆ่าฟันกันเอง [จนกระทั่งชายคนหนึ่งฆ่าเพื่อนบ้านของเขา ฆ่าพี่น้องของเขา ฆ่าลุงของเขา และฆ่าลูกพี่ลูกน้องของเขา] พวกเขาถามว่า ในวันนั้นพวกเรายังมีสติปัญญาอยู่หรือไม่? ท่านตอบว่า แท้จริงสติปัญญาของผู้คนในยุคนั้นจะถูกถอดถอนไป และจะเหลือไว้แต่ผู้คนที่ไร้ค่าดุจฝุ่นละออง ส่วนใหญ่ของพวกเขาคิดว่าตนเองอยู่บนสิ่งที่ถูกต้อง ทั้งที่พวกเขามิได้อยู่บนสิ่งใดเลย»⁽¹⁾

والذي نفسي بيده ، ليأتين على الناس زمان لا يدري القاتل في أي شيء قتل ، ولا يدري المقتول على أي شيء قتل

และอบูฮุร็อยเราะฮ์ (ร.ฎ.) ได้รายงานจากท่านเราะซูล ﷺ ว่า ท่านกล่าวว่า «ขอสาบานต่อผู้ซึ่งชีวิตของฉันอยู่ในพระหัตถ์ของพระองค์ จะต้องมีสักวันหนึ่งที่มาถึงแก่มนุษย์ ซึ่งผู้ฆ่าไม่รู้ว่าตนฆ่าเพราะเหตุใด และผู้ถูกฆ่าก็ไม่รู้ว่าตนถูกฆ่าเพราะเหตุใด»⁽²⁾

⁽¹⁾ รายงานโดยอะห์มัดด้วยสายรายงานที่ศ่อฮีห์ (ดู สิลสิละฮ์ อัล-อะหาดีษ อัศ-ศ่อฮีหะฮ์ ของเชคนาศิรุดดีน อัล-อัลบานีย์: 4/248)

⁽²⁾ รายงานโดยมุสลิมในศ่อฮีห์ของท่าน กิตาบ อัล-ฟิตัน บาบ วันกิยามะฮ์จะยังไม่เกิดขึ้นจนกว่าชายคนหนึ่งจะเดินผ่านหลุมศพของชายอีกคนหนึ่ง… (2/2231) หมายเลข: (2908)

หัวข้อย่อยที่สอง

ตัวอย่างของฟิตนะฮ์

ประการแรก: การสังหารเคาะลีฟะฮ์ผู้ทรงธรรม อุษมาน (ร.ฎ.) และการแตกแยกของประชาชาติ

ฟิตนะฮ์ที่ยิ่งใหญ่ที่สุดประการหนึ่งที่ท่านเราะซูล ﷺ ได้แจ้งไว้ล่วงหน้า คือฟิตนะฮ์ที่นำไปสู่การสังหารเคาะลีฟะฮ์ผู้ทรงธรรม อุษมาน อิบนุอัฟฟาน (ร.ฎ.) และการแตกแยกของประชาชาติอิสลาม อันเป็นเหตุให้ความรุนแรงเกิดขึ้นในหมู่พวกเขากันเอง บางฝ่ายชักดาบเข้าห้ำหั่นอีกฝ่ายหนึ่ง และเลือดอันบริสุทธิ์ดีงามของมุสลิมทั้งสองฝ่ายที่พิพาทกันได้หลั่งไหล คำบรรยายที่ตรงที่สุดสำหรับฟิตนะฮ์ครั้งนั้นคือ มันโหมกระหน่ำดุจคลื่นทะเล ดังปรากฏในหะดีษของหุซัยฟะฮ์ (ร.ฎ.) ว่า ขณะที่เขานั่งอยู่กับอุมัร อิบนุลค็อฏฏอบ (ร.ฎ.) อุมัรได้กล่าวว่า

أيكم يحفظ قول النبي ﷺ في الفتنة ؟ قال حذيفة : فتنة الرجل في أهله وماله وولده يكفرها الصلاة والصدقة ، والأمر بالمعروف والنهي عن المنكر ، قال ليس عن هذا اسألك ، ولكن التي تموج كموج البحر ، فقال : ليس عليك منها بأس يا أمير المؤمنين ، إن بينك وبينها بابا مغلقا ، قال عمر : أيكسر أم يفتح ؟ قال : بل يكسر ، قال عمر : إذن لا يغلق أبدا ، قلت : أجل . قلنا لحذيفة : أكان عمر يعلم الباب ؟ قال : نعم ، كما يعلم أن دون غد ليلة ، وذلك أني حدثته حديثا ليس بالأغاليط ، فهبنا أن نسأله عن الباب ، فأمرنا مسروقا فسأله ، فقال : من الباب ؟ قال : عمر

«ผู้ใดในหมู่พวกท่านที่จำคำพูดของท่านนบี ﷺ เกี่ยวกับฟิตนะฮ์ได้บ้าง? หุซัยฟะฮ์ตอบว่า ฟิตนะฮ์ของบุรุษในเรื่องครอบครัว ทรัพย์สิน และลูกหลานของเขานั้น การละหมาด การบริจาคทาน การกำชับให้ทำความดีและการห้ามปรามความชั่ว จะลบล้างมันได้ อุมัรกล่าวว่า ฉันไม่ได้ถามท่านเรื่องนี้ แต่ฉันถามถึงฟิตนะฮ์ที่โหมกระหน่ำดุจคลื่นทะเล หุซัยฟะฮ์จึงกล่าวว่า ท่านไม่ต้องกังวลจากมันหรอก โอ้ อมีรุลมุอ์มินีน แท้จริงระหว่างท่านกับมันมีประตูบานหนึ่งปิดกั้นอยู่ อุมัรถามว่า ประตูนั้นจะถูกพังหรือถูกเปิด? เขาตอบว่า ถูกพัง อุมัรกล่าวว่า ถ้าเช่นนั้นมันจะไม่มีวันถูกปิดได้อีกเลย ฉัน (หุซัยฟะฮ์) ตอบว่า ใช่แล้ว พวกเราถามหุซัยฟะฮ์ว่า อุมัรรู้หรือไม่ว่าประตูนั้นคือใคร? เขาตอบว่า ใช่ เขารู้เหมือนกับที่เขารู้ว่าก่อนจะถึงวันพรุ่งนี้ย่อมมีค่ำคืนหนึ่ง ทั้งนี้เพราะฉันได้เล่าหะดีษแก่เขาซึ่งไม่ใช่เรื่องคลุมเครือหลอกลวง พวกเราเกรงที่จะถามเขาถึงเรื่องประตูนั้น จึงใช้ให้มัสรูกไปถาม เขาจึงถามว่า ประตูนั้นคือใคร? หุซัยฟะฮ์ตอบว่า คืออุมัร»⁽¹⁾

⁽¹⁾ รายงานโดยอัล-บุคอรีย์ กิตาบุลฟิตัน บาบอัลฟิตนะฮ์ อัลละตี ตะมูญุ กะเมาญิลบะห์ริ (บทว่าด้วยฟิตนะฮ์ที่โหมกระหน่ำดุจคลื่นทะเล) ฟัตหุลบารีย์ (13/48) และรายงานโดยมุสลิมในเศาะฮีหฺของท่าน กิตาบุลฟิตัน บาบอัลฟิตนะฮ์ อัลละตี ตะมูญุ กะเมาญิลบะห์ริ (4/2218) สำนวนนี้เป็นของอัล-บุคอรีย์

تدور رحى الإسلام بعد خمس وثلاثين ، فإن يهلكوا فسبيل من هلك ، وإن يقم لهم دينهم - يقم لهم سبعين عاما ، قلت : ( وفي رواية قال عمر : يا نبي الله ) : مما بقى ، أومما مضى ؟ قال : مما مضى

ท่านเราะซูล ﷺ ได้ระบุปีที่ฟิตนะฮ์จะเกิดขึ้นไว้ ดังในหะดีษของอับดุลลอฮ์ บิน มัสอูด (ร.ฎ.) เขากล่าวว่า ท่านเราะซูลุลลอฮ์ ﷺ กล่าวว่า «โม่แห่งอิสลามจะหมุนหลังจากสามสิบห้า (ปี) หากพวกเขาพินาศ ก็เป็นไปตามหนทางของผู้ที่พินาศไปก่อนแล้ว และหากศาสนาของพวกเขายังคงตั้งมั่นอยู่ ก็จะตั้งมั่นอยู่แก่พวกเขาเจ็ดสิบปี» ข้าพเจ้ากล่าวว่า (และในอีกรายงานหนึ่ง อุมัร (ร.ฎ.) กล่าวว่า โอ้ท่านนบีของอัลลอฮ์) «นับจากที่ยังเหลืออยู่ หรือนับจากที่ผ่านไปแล้ว?» ท่านตอบว่า «นับจากที่ผ่านไปแล้ว»⁽¹⁾ ท่านเรียกสงครามว่า "โม่แห่งอิสลาม" เพื่อเปรียบสงครามกับโม่ เพราะมันบดขยี้ผู้ที่ต่อสู้กันเหมือนโม่บดเมล็ดพืช และในส่วนที่เหลือของหะดีษ ท่านเราะซูล ﷺ ได้บ่งชี้ถึงระยะเวลาการปกครองของบนีอุมัยยะฮ์ ซึ่งมีระยะเวลาเจ็ดสิบปี

لا تقوم الساعة حتى تقتتل فئتان عظيمتان ، وتكون بينهما مقتلة عظيمة ، ودعواهما واحدة

ในบางรายงานได้ระบุอย่างชัดแจ้งถึงสภาพของประชาชาติในฟิตนะฮ์ครั้งนั้น ดังในหะดีษของอบูฮุร็อยเราะฮ์ (ร.ฎ.) เขากล่าวว่า ท่านเราะซูลุลลอฮ์ ﷺ กล่าวว่า «วันกิยามะฮ์จะยังไม่เกิดขึ้น จนกว่าสองกลุ่มใหญ่จะสู้รบกัน และจะเกิดการเข่นฆ่าครั้งใหญ่ระหว่างทั้งสองกลุ่ม ทั้งที่คำเรียกร้องของทั้งสองกลุ่มนั้นเป็นอย่างเดียวกัน»⁽²⁾

ประการที่สอง: ฟิตนะฮ์ของพวกเคาะวาริจ

ส่วนหนึ่งจากผลของฟิตนะฮ์ทั้งหลายคือการแตกแยกและความขัดแย้ง ท่านเราะซูล ﷺ ได้บอกเราถึงการปรากฏขึ้นของกลุ่มชนในยุคสุดท้าย ซึ่งมีบทบาทอย่างมากในการทำให้ประชาชาติอิสลามแตกแยก เพราะคนเหล่านี้อ้างว่ามีความรู้ ทุ่มเทตนเองในการทำอิบาดะฮ์ และเรียกร้องไปสู่คัมภีร์ของอัลลอฮ์ แต่พวกเขาเป็นผู้ไม่รู้ การตัดสินของพวกเขาอยุติธรรม ความเห็นของพวกเขาบกพร่อง พวกเขาหลั่งเลือดของมุสลิมที่เห็นต่างจากพวกเขา และกล่าวหาว่าศอฮาบะฮ์และบรรดาอุละมาอ์เป็นผู้ไม่รู้ ดังในหะดีษที่บันทึกตรงกัน (มุตตะฟักอะลัยฮ์) จากอะลี บิน อบีฏอลิบ (ร.ฎ.) เขากล่าวว่า ท่านกล่าวว่า

⁽¹⁾ เป็นหะดีษเศาะฮีฮ์ บันทึกโดยอบูดาวูด, อัฏเฏาะหาวีย์ในมุชกิล อัล-อาษาร, อัล-หากิม, อะห์มัด และท่านอื่น ๆ อัล-หากิมระบุว่าเศาะฮีฮ์ และอัษ-ษะฮะบีย์เห็นพ้องด้วย ดู สิลสิละฮ์ อัล-อะหาดีษ อัศ-เศาะฮีหะฮ์ ของเชคนาศิรุดดีน อัล-อัลบานีย์ (2/703) หะดีษหมายเลข (976)

⁽²⁾ รายงานโดยอัล-บุคอรีย์ กิตาบ อัล-มะนากิบ หะดีษหมายเลข (3608, 3609) ฟัตหุลบารีย์ (6/616) และรายงานโดยมุสลิม กิตาบ อัล-ฟิตัน บาบ อิษา เตาะวาญะฮะ อัล-มุสลิมานิ บิสัยฟัยฮิมา (เมื่อมุสลิมสองคนเผชิญหน้ากันด้วยดาบ) (4/2214) และสำนวนนี้เป็นของมุสลิม

سيخرج في آخر الزمان قوم أحداث الأسنان ، سفهاء الأحلام ، يقولون من قول خير البريّة ، يقرؤون القرآن ، لا يجاوز حناجرهم ، يمرقون من الدين كما يمرق السهم من الرميّة ، فإذا لقيتوهم فاقتلوهم ، فإن في قتلهم أجرا لمن قتلهم عند الله يوم القيامة

ท่านเราะซูลุลลอฮ์ ﷺ (กล่าวว่า) «ในยุคสุดท้ายจะมีกลุ่มชนกลุ่มหนึ่งปรากฏขึ้น พวกเขามีอายุยังน้อยและมีความคิดโง่เขลา พวกเขากล่าวถ้อยคำของผู้ที่ดีที่สุดในหมู่มนุษย์ พวกเขาอ่านอัลกุรอาน แต่อัลกุรอานไม่ผ่านพ้นลำคอของพวกเขา พวกเขาหลุดออกจากศาสนาเหมือนลูกธนูที่พุ่งทะลุออกจากสัตว์ที่ถูกยิง ดังนั้นเมื่อพวกท่านพบพวกเขา ก็จงสังหารพวกเขาเสีย เพราะการสังหารพวกเขานั้นมีผลบุญ ณ อัลลอฮ์ในวันกิยามะฮ์สำหรับผู้ที่สังหารพวกเขา»⁽¹⁾

سيكون في أمتي اختلاف وفرقة ، قوم يحسنون القيل ، ويسيئون الفعل ، يقرؤون القرآن ، لا يجاوز تراقيهم ، يمرقون من الدين مروق السهم من الرميّة ، لا يرجعون حتى يرتد السهم إلى فُوقه ، هم شرار الخلق والخليقة ، طوبى لمن قتلهم وقتلوه ، يدعون إلى كتاب الله ، وليسوا منه في شيء ، من قاتلهم كان أولى بالله منهم ، سيماهم التحالق

ในสุนันอบีดาวูด สุนันอิบนุมาญะฮ์ อัล-มุสตัดร็อกของอัล-หากิม และมุสนัดอะห์มัด รายงานจากอะนัส (ร.ฎ.) ว่า ท่านเราะซูลุลลอฮ์ ﷺ กล่าวว่า «ในประชาชาติของฉันจะเกิดความขัดแย้งและการแตกแยก จะมีกลุ่มชนกลุ่มหนึ่งที่พูดจาดีแต่กระทำชั่ว พวกเขาอ่านอัลกุรอาน แต่อัลกุรอานไม่ผ่านพ้นไหปลาร้าของพวกเขา พวกเขาหลุดออกจากศาสนาเหมือนลูกธนูที่พุ่งทะลุออกจากสัตว์ที่ถูกยิง พวกเขาจะไม่หวนกลับมา จนกว่าลูกธนูจะย้อนกลับเข้าสู่ร่องสายธนูของมัน พวกเขาคือผู้ที่ชั่วร้ายที่สุดในหมู่มนุษย์และสรรพสิ่งที่ถูกสร้าง ความโชคดีจงมีแด่ผู้ที่สังหารพวกเขาและผู้ที่ถูกพวกเขาสังหาร พวกเขาเรียกร้องไปสู่คัมภีร์ของอัลลอฮ์ ทั้งที่พวกเขาไม่ได้อยู่ในคัมภีร์นั้นแม้แต่น้อย ผู้ใดที่ต่อสู้กับพวกเขา ผู้นั้นย่อมใกล้ชิดอัลลอฮ์ยิ่งกว่าพวกเขา เครื่องหมายของพวกเขาคือการโกนศีรษะ»⁽²⁾

กลุ่มนี้ได้ปรากฏขึ้นแล้วในสมัยของศอฮาบะฮ์ พวกเขาตัดสินว่าบรรดาศอฮาบะฮ์เป็นกาฟิร ถือว่าเลือดของชาวมุสลิมเป็นที่อนุมัติให้หลั่งได้ และได้ก่อความเดือดร้อนอันใหญ่หลวงขึ้นในประชาชาตินี้

⁽¹⁾ เศาะฮีหุลญามิอ์ (3/213) ⁽²⁾ เศาะฮีหุลญามิอ์ (3/217)

หัวข้อย่อยที่สาม

วิธีการรอดพ้นจากฟิตนะฮ์

إني لأعلم الناس بكل فتنة هي كائنة ، فيما بيني وبين الساعة

ศอฮาบะฮ์จำนวนมากได้พยายามเรียนรู้เกี่ยวกับฟิตนะฮ์ (ความวุ่นวายและบททดสอบ) ที่จะโหมกระหน่ำประชาชาตินี้ และพยายามแสวงหาหนทางแห่งความปลอดภัยและการรอดพ้นจากมัน หนึ่งในบรรดาพวกเขา หรือที่จริงแล้วเป็นผู้ที่อยู่แถวหน้าของพวกเขา คือ หุซัยฟะฮ์ บิน อัล-ยะมาน (ร.ฎ.) มีรายงานที่ถูกต้องว่าท่านกล่าวว่า «แท้จริงฉันเป็นผู้ที่รู้ดีที่สุดในหมู่ผู้คนเกี่ยวกับทุกฟิตนะฮ์ที่จะเกิดขึ้น ในช่วงระหว่างฉันกับวันกิยามะฮ์»⁽¹⁾

كان الناس يسألون رسول الله ﷺ عن الخير ، وكنت أسأله عن الشر مخافة أن يدركني ، فقلت : يا رسول الله ، إنا كنا في جاهلية وشرّ ، فجاءنا الله بهذا الخير ، فهل بعد هذا الخير من شر ؟ قال : نعم . قلت : وهل بعد ذلك الشر من خير؟ قال : نعم ، وفيه دخن ، قلت : وما دخنه ؟ قال : قوم يهدون بغير هديي ، تعرف منهم وتنكر ، قلت : فهل بعد ذلك الخير من شر ؟ قال : نعم ، دعاة على أبواب جهنم ، من أجابهم قذفوه فيها . قلت : يا رسول الله : صفهم لنا . قال : هم من جلدتنا ويتكلمون بألسنتنا . قلت : فما تأمرني إن أدركني ذلك ؟ قال : تلزم جماعة المسلمين وإمامهم ، قلت : فإن لم يكن لهم جماعة ولا إمام ؟ قال : فاعتزل تلك الفرق كلها ، ولو أن تعض بأصل شجرة ، حتى يدركك الموت وأنت على ذلك

หุซัยฟะฮ์ (ร.ฎ.) มักจะถามท่านเราะซูล ﷺ เกี่ยวกับฟิตนะฮ์อยู่บ่อยครั้ง เพื่อที่ท่านจะได้ไม่ตกอยู่ในมัน ในเศาะฮีห์อัล-บุคอรีย์ รายงานจากหุซัยฟะฮ์ (ร.ฎ.) ว่า «ผู้คนมักจะถามท่านเราะซูลุลลอฮ์ ﷺ เกี่ยวกับความดี ส่วนฉันนั้นมักจะถามท่านเกี่ยวกับความชั่ว ด้วยความกลัวว่ามันจะมาประสบกับฉัน ฉันจึงกล่าวว่า โอ้ท่านเราะซูลุลลอฮ์ แท้จริงพวกเราเคยอยู่ในยุคญาฮิลียะฮ์และความชั่วร้าย แล้วอัลลอฮ์ก็ทรงนำความดีนี้มาให้แก่พวกเรา แล้วหลังจากความดีนี้จะมีความชั่วอีกหรือไม่? ท่านตอบว่า ใช่ ฉันถามว่า แล้วหลังจากความชั่วนั้นจะมีความดีอีกหรือไม่? ท่านตอบว่า ใช่ แต่ในนั้นมีควันหมอง (ความขุ่นมัว) ฉันถามว่า แล้วควันหมองของมันคืออะไร? ท่านตอบว่า คือกลุ่มชนที่ชี้นำผู้อื่นโดยไม่ใช่แนวทางของฉัน ท่านจะเห็นสิ่งที่ถูกต้องและสิ่งที่ไม่ถูกต้องจากพวกเขา ฉันถามว่า แล้วหลังจากความดีนั้นจะมีความชั่วอีกหรือไม่? ท่านตอบว่า ใช่ คือบรรดาผู้เรียกร้องที่ยืนอยู่ ณ ประตูนรกญะฮันนัม ผู้ใดตอบรับพวกเขา พวกเขาก็จะผลักเขาลงไปในนั้น ฉันกล่าวว่า โอ้ท่านเราะซูลุลลอฮ์ โปรดบอกลักษณะของพวกเขาแก่เราด้วย ท่านตอบว่า พวกเขามาจากเชื้อชาติเดียวกับเรา และพูดด้วยภาษาของเรา ฉันถามว่า แล้วท่านจะสั่งใช้ฉันอย่างไร หากสิ่งนั้นมาประสบกับฉัน? ท่านตอบว่า ท่านจงยึดมั่นอยู่กับญะมาอะฮ์ของมุสลิมและผู้นำของพวกเขา ฉันถามว่า หากพวกเขาไม่มีทั้งญะมาอะฮ์และผู้นำเล่า? ท่านตอบว่า ท่านจงปลีกตัวออกห่างจากกลุ่มต่าง ๆ เหล่านั้นทั้งหมด แม้ว่าท่านจะต้องกัดรากต้นไม้ไว้ก็ตาม จนกระทั่งความตายมาถึงท่านในขณะที่ท่านยังคงอยู่ในสภาพเช่นนั้น»⁽²⁾

⁽¹⁾ เศาะฮีห์มุสลิม, กิตาบอัล-ฟิตัน, บาบการแจ้งข่าวของท่านเราะซูล ﷺ เกี่ยวกับสิ่งที่จะเกิดขึ้นจนถึงวันกิยามะฮ์ (4/2216), หมายเลข (2891)

⁽²⁾ เศาะฮีห์อัล-บุคอรีย์, กิตาบอัล-ฟิตัน, บาบสถานการณ์จะเป็นอย่างไรหากไม่มีญะมาอะฮ์, ฟัตหุลบารีย์ (13/35)

وعظنا رسول الله ﷺ موعظة بليغة ذرفت منها العيون ، ووجلت منها القلوب ، فقلنا : يا رسول الله ، إن هذه لموعظة مودع فماذا تعهد إلينا ؟ قال : « تركتكم على المحجة البيضاء ، ليلها كنهارها ، لا يزيغ عنها بعدي إلا هالك ، ومن يعش منكم بعدي فسيرى اختلافا كثيراً ، فعليكم بسنتي وسنة خلفاء الراشدين المهديين ، عضوا عليها بالنواجذ ، وعليكم بالطاعة ، وإن عبدا حبشيا ، فإنما المؤمن كالجمل الأنف ، حيثما قيد ينقاد

และในหะดีษของอัล-อิรบาฎ บินซารียะฮ์ (ร.ฎ.) ท่านเราะซูล ﷺ ได้สั่งใช้ให้ยึดมั่นในอิสลาม ให้เชื่อฟังผู้นำ และให้ยึดถือซุนนะฮ์ของท่านเราะซูล ﷺ และซุนนะฮ์ของบรรดาคอลีฟะฮ์ของท่านผู้อยู่ในแนวทางที่ถูกต้องและได้รับทางนำภายหลังจากท่าน อับดุรเราะห์มาน บินอัมร์ อัส-สุละมีย์ ได้รายงานว่า เขาได้ยินอัล-อิรบาฎ บินซารียะฮ์ (ร.ฎ.) กล่าวว่า «ท่านเราะซูลุลลอฮ์ ﷺ ได้ตักเตือนพวกเราด้วยคำตักเตือนที่ลึกซึ้งจับใจ จนน้ำตาไหลริน และหัวใจหวั่นเกรง พวกเราจึงกล่าวว่า โอ้ท่านเราะซูลุลลอฮ์ แท้จริงนี่คือคำตักเตือนของผู้ที่กำลังจะอำลา แล้วท่านจะสั่งเสียอะไรแก่พวกเรา? ท่านกล่าวว่า "ฉันได้ทิ้งพวกท่านไว้บนทางที่ขาวสว่างไสว กลางคืนของมันเสมือนกลางวัน จะไม่มีผู้ใดเบี่ยงเบนออกจากมันภายหลังจากฉัน นอกจากผู้ที่พินาศเท่านั้น และผู้ใดในหมู่พวกท่านที่มีชีวิตอยู่ภายหลังจากฉัน เขาจะได้เห็นความขัดแย้งมากมาย ดังนั้นพวกท่านจงยึดซุนนะฮ์ของฉันและซุนนะฮ์ของบรรดาคอลีฟะฮ์ผู้อยู่ในแนวทางที่ถูกต้องและได้รับทางนำ จงกัดมันไว้ด้วยฟันกราม และพวกท่านจงเชื่อฟัง แม้ว่า (ผู้นำ) จะเป็นทาสชาวหะบะชะฮ์ก็ตาม เพราะแท้จริงผู้ศรัทธานั้นเปรียบเสมือนอูฐที่ถูกร้อยจมูก ไม่ว่าจะถูกจูงไปทางใดมันก็ยอมตาม"»⁽¹⁾

มุสลิมจะปฏิบัติตนอย่างไรในสงครามที่ปะทุขึ้นระหว่างมุสลิมด้วยกัน

إنها ستكون فتن ، ألا ثمَّ ستكون فتنة ، القاعد فيها خير من الماشي فيها ، والماشي خير من الساعي إليها ، ألا فإذا نزلت أو وقعت ، فمن كان له إبل فليلحق بإبله ، ومن كان

ท่านเราะซูล ﷺ ได้ชี้แนะประชาชาติของท่านถึงวิธีปฏิบัติตนในฟิตนะฮ์ (ความวุ่นวาย) เช่นนี้ที่ปะทุขึ้นระหว่างมุสลิมด้วยกัน ในยามที่สัจธรรมถูกบดบังและสถานการณ์ต่าง ๆ ปั่นป่วน ท่านเราะซูล ﷺ ได้เรียกร้องให้หลีกเลี่ยงการขัดแย้งและการสู้รบในสภาพเช่นนี้ และให้ปลีกตัวไปอยู่ในที่ห่างไกล โดยให้ผู้นั้นเลี้ยงแพะอยู่บนยอดเขา หรือไปญิฮาดต่อสู้กับศัตรูที่ชายแดนของรัฐมุสลิม และหากดาบของฝ่ายที่ทำสงครามกันมาถึงตัวเขา ท่านก็สั่งให้เขาละเว้นจากการต่อสู้ป้องกันตนเอง แม้ว่าการนั้นจะนำไปสู่ความตายของเขาก็ตาม อบูบักเราะฮ์ (ร.ฎ.) ได้รายงานแก่เราว่า ท่านเราะซูลุลลอฮ์ ﷺ กล่าวว่า «แท้จริงจะเกิดฟิตนะฮ์ขึ้นหลายครั้ง พึงทราบเถิด แล้วจะเกิดฟิตนะฮ์ขึ้นอีก ผู้ที่นั่งอยู่ในช่วงนั้นดีกว่าผู้ที่เดิน และผู้ที่เดินดีกว่าผู้ที่วิ่งเข้าหามัน พึงทราบเถิด เมื่อมันได้เกิดขึ้นแล้ว ผู้ใดมีอูฐก็จงไปอยู่กับอูฐของเขา และผู้ใดมี

⁽¹⁾ เป็นหะดีษเศาะฮีห์ บันทึกโดยอิบนุมาญะฮ์ อัต-ติรมิซีย์ และอะห์มัด ดู ซิลซิละตุล อะหาดีษ อัศ-เศาะฮีหะฮ์ ของอัล-อัลบานีย์ (2/647) หะดีษหมายเลข (937)

له غنم فليلحق بغنمه ، ومن كان له أرض فليلحق بأرضه . قال : فقال رجل : يا رسول الله ، أرأيت من لم يكن له إبل ولا غنم ولا أرض ؟ قال : يعمد إلى سيفه فيدق على حدّه بحجر ، ثـم لينج إن استطاع النجاء ، اللهم هل بلغت ؟ اللهم هل بلغت ؟ فقال رجل : يـا رسول الله ، أرأيت إن أكرهت حتى ينطلق بي إلى أحد الصفين ، أو إلى إحدى الفئتين ؟ فضربني رجل بسيفه ، أو يجيء سهم فيقتلني ؟ قال : يبوء بإثمه وإثمك ، ويكون من أصحاب النار

…ผู้ใดมีแพะแกะ ก็จงไปอยู่กับแพะแกะของเขา และผู้ใดมีที่ดิน ก็จงไปอยู่กับที่ดินของเขา” ผู้รายงานกล่าวว่า มีชายคนหนึ่งถามว่า “โอ้ท่านเราะซูลของอัลลอฮ์ ท่านเห็นอย่างไรกับผู้ที่ไม่มีทั้งอูฐ แพะแกะ และที่ดิน?” ท่านตอบว่า “เขาจงนำดาบของเขามาทุบคมดาบด้วยก้อนหิน แล้วจงหนีให้รอดหากเขาสามารถหนีรอดได้ โอ้อัลลอฮ์ ฉันได้ประกาศแล้วมิใช่หรือ? โอ้อัลลอฮ์ ฉันได้ประกาศแล้วมิใช่หรือ?” แล้วมีชายคนหนึ่งถามว่า “โอ้ท่านเราะซูลของอัลลอฮ์ ท่านเห็นอย่างไร หากข้าพเจ้าถูกบังคับจนถูกพาตัวไปยังแถวใดแถวหนึ่งในสองแถว หรือไปยังฝ่ายใดฝ่ายหนึ่งในสองฝ่าย แล้วมีชายคนหนึ่งฟันข้าพเจ้าด้วยดาบของเขา หรือมีลูกธนูพุ่งมาสังหารข้าพเจ้า?” ท่านตอบว่า “เขาจะต้องแบกรับบาปของเขาและบาปของท่าน และเขาจะเป็นหนึ่งในชาวนรก»⁽¹⁾

يوشك أن يكون خير مال المسلم غنم يتبع بها شعف الجبال ومواقع القطر ، يفر بدينه من الفتن

และรายงานจากอบูสะอีด อัล-คุดรีย์ (ร.ฎ.) กล่าวว่า ท่านเราะซูลของอัลลอฮ์ ﷺ กล่าวว่า «ใกล้จะถึงเวลาแล้วที่ทรัพย์สินที่ดีที่สุดของมุสลิมคือแพะแกะ ซึ่งเขาจะต้อนมันไปตามยอดเขาและแหล่งที่ฝนตก เขาหนีไปพร้อมกับศาสนาของเขาให้พ้นจากฟิตนะฮ์ทั้งหลาย» รายงานโดยอัล-บุคอรีย์⁽²⁾

أظلتكم فتن كقطع الليل المظلم ، أنجى الناس منها صاحب شاهقة ، يأكل من رسل غنمه ، أو رجل من وراء الدروب ، آخذ بعنان فرسه ، يأكل من فيء رمحه

และในหะดีษของอบูฮุร็อยเราะฮ์ (ร.ฎ.) ที่รายงานโดยอัล-หากิม ว่าท่านเราะซูลของอัลลอฮ์ ﷺ กล่าวว่า «ฟิตนะฮ์ทั้งหลายได้แผ่ปกคลุมพวกท่านแล้ว ประหนึ่งดั่งช่วงหนึ่งของค่ำคืนอันมืดมิด ผู้ที่รอดพ้นจากมันมากที่สุดคือผู้ที่อยู่บนภูเขาสูง ซึ่งกินน้ำนมจากแพะแกะของเขา หรือชายผู้อยู่หลังช่องเขา (ตามแนวชายแดน) ที่จับบังเหียนม้าของเขาไว้ และกินจากทรัพย์สินที่ได้มาด้วยหอกของเขา»⁽³⁾

أرأيت إن قتل الناس بعضهم بعضا حتى تغرق حجارة الزيت من الدماء ، كيف تصنع ؟ اقعد في بيتك ، وأغلق عليك بابك ، قال : فإن لم أترك ؟ قال : فأت من كنت معه ، فكن فيهم . قال : فآخذ سلاحي ؟ قال : إذا تشاركهم فيما هم فيه ، ولكن إن خشيت أن يروعك شعاع السيف فألق من طرف ردائك على وجهك ، كي يبوء

และท่านเราะซูล ﷺ ได้อธิบายแก่อบูซัร (ร.ฎ.) ว่าเขาควรปฏิบัติตนอย่างไรในยามเกิดฟิตนะฮ์ โดยท่านกล่าวแก่เขาว่า «ท่านเห็นอย่างไร หากผู้คนเข่นฆ่ากันเองจนกระทั่งหะญาเราะตุซซัยต์จมอยู่ในเลือด⁽⁴⁾ ท่านจะทำอย่างไร? จงนั่งอยู่ในบ้านของท่าน และจงปิดประตูบ้านของท่านเสีย” เขาถามว่า “หากข้าพเจ้าไม่ถูกปล่อยไว้เล่า?” ท่านตอบว่า “ก็จงไปหาผู้ที่ท่านเคยอยู่ด้วย แล้วจงอยู่ในหมู่พวกเขา” เขาถามว่า “ข้าพเจ้าจะถืออาวุธของข้าพเจ้าไปด้วยหรือ?” ท่านตอบว่า “ถ้าเช่นนั้นท่านก็มีส่วนร่วมกับพวกเขาในสิ่งที่พวกเขากระทำอยู่ แต่หากท่านกลัวว่าประกายแวววาวของดาบจะทำให้ท่านหวาดผวา ก็จงเอาชายผ้าคลุมของท่านปิดหน้าไว้ เพื่อให้เขาต้องแบกรับ…

⁽¹⁾ รายงานโดยมุสลิม ในกิตาบอัล-ฟิตัน บาบนุซูลอัล-ฟิตัน (4/2212) หมายเลข (2887) ⁽²⁾ รายงานโดยอัล-บุคอรีย์ บาบอัต-ตะอัรรุบ ฟิล-ฟิตนะฮ์, ฟัตหุลบารีย์ (13/40) ⁽³⁾ รายงานโดยอัล-หากิม และท่านระบุว่าเศาะฮีห์ โดยอัซ-ซะฮะบีย์เห็นพ้องด้วย ดู สิลสิละฮ์ อัล-อะหาดีษ อัศ-เศาะฮีหะฮ์ (3/466) (4/642) ⁽⁴⁾ หะญาเราะตุซซัยต์ คือสถานที่แห่งหนึ่งในนครมะดีนะฮ์

بإثمه وإثمك ، ويكون من أصحاب النار

…ด้วยบาปของเขาและบาปของท่าน และเขาจะเป็นหนึ่งในชาวนรก»⁽¹⁾

ศอฮาบะฮ์ผู้ไม่เห็นควรให้ร่วมสู้รบในยามฟิตนะฮ์ได้ยกหะดีษที่เราได้นำเสนอมาและหะดีษอื่นๆ ที่คล้ายคลึงกันขึ้นเป็นหลักฐาน «พวกเขาคือทุกคนที่ไม่ร่วมสู้รบเคียงข้างท่านอะลี บิน อบีฏอลิบ (ร.ฎ.) ในสงครามต่างๆ ของท่าน เช่น ท่านสะอด์ บิน อบีวักก็อศ (ร.ฎ.) ท่านอับดุลลอฮ์ บิน อุมัร (ร.ฎ.) ท่านมุฮัมมัด บิน มัสละมะฮ์ (ร.ฎ.) ท่านอบูบักเราะฮ์ (ร.ฎ.) และท่านอื่นๆ พวกเขากล่าวว่า จำเป็นต้องยับยั้งตนเอง แม้กระทั่งว่าหากมีผู้ใดต้องการจะฆ่าเขา เขาก็จะไม่ปกป้องตนเอง และในหมู่พวกเขามีผู้ที่กล่าวว่า เขาจะไม่เข้าไปพัวพันในฟิตนะฮ์ แต่หากมีผู้ใดต้องการจะฆ่าเขา เขาก็จะปกป้องตนเอง ส่วนศอฮาบะฮ์และตาบิอีนส่วนใหญ่มีทัศนะว่า จำเป็นต้องช่วยเหลือฝ่ายที่อยู่บนสัจธรรมและสู้รบกับฝ่ายที่ละเมิด และพวกเขาเหล่านี้ตีความหะดีษต่างๆ ที่รายงานมาในเรื่องนี้ว่า หมายถึงผู้ที่อ่อนแอไม่สามารถสู้รบได้ หรือผู้ที่สายตาของเขาไม่สามารถมองเห็นได้ว่าฝ่ายใดเป็นฝ่ายที่อยู่บนสัจธรรม»⁽²⁾

อัฏ-เฏาะบะรีย์กล่าวว่า «ฟิตนะฮ์นั้นโดยรากฐานแล้วคือการทดสอบ และการต่อต้านความชั่วเป็นสิ่งจำเป็นสำหรับผู้ที่มีความสามารถ ดังนั้นผู้ใดช่วยเหลือฝ่ายที่อยู่บนสัจธรรม เขาก็ถูกต้อง และผู้ใดช่วยเหลือฝ่ายที่ผิดพลาด เขาก็ผิดพลาด แต่หากเรื่องราวนั้นคลุมเครือ นั่นแหละคือสภาพการณ์ที่มีการห้ามสู้รบในนั้น»⁽³⁾

ไม่ต้องสงสัยเลยว่า การแยกแยะสัจธรรมและความถูกต้องในสถานการณ์เช่นนี้ ซึ่งเกิดฟิตนะฮ์ขึ้นและอารมณ์ใฝ่ต่ำปรากฏขึ้นนั้น เป็นเรื่องที่ยากยิ่งนัก และสิ่งที่ใกล้เคียงกับความปลอดภัยที่สุดก็คือการออกห่างและการปลีกตัว เพื่อที่มุสลิมจะได้ไม่หลั่งเลือดที่ต้องห้าม และไม่ทำร้ายมุสลิมด้วยกัน และอัลลอฮ์ทรงรู้ดียิ่งถึงสิ่งที่ถูกต้อง

⁽¹⁾ หะดีษเศาะฮีห์ รายงานโดยอะห์มัด อบูดาวูด อิบนุหิบบาน และอัล-หากิม ดู เศาะฮีห์ อัล-ญามิอ์ อัศ-เศาะฆีร (6/258) ⁽²⁾ ฟัตหุลบารีย์ (13/33) ⁽³⁾ ฟัตหุลบารีย์ (13/31)

หัวข้อย่อยที่สี่

ศูนย์กลางและแหล่งกำเนิดของฟิตนะฮ์

رأس الكفر نحو المشرق ، والفخر والخيلاء في أهل الخيل والإبل ، الفدادين أهل الوبر ، والسكينة في أهل الغنم

ท่านเราะซูล ﷺ ได้บอกเราถึงทิศทางที่ลมแห่งฟิตนะฮ์จะพัดมายังดินแดนของอิสลาม ในเศาะฮีหฺทั้งสองของอัล-บุคอรีย์และมุสลิม และในอัล-มุวัฏเฏาะอ์ของมาลิก รายงานจากอบูฮุร็อยเราะฮ์ (ร.ฎ.) ว่า ท่านเราะซูลุลลอฮ์ ﷺ กล่าวว่า «หัวแห่งการปฏิเสธศรัทธา (กุฟร์) อยู่ทางทิศตะวันออก ความโอ้อวดและความหยิ่งยโสมีอยู่ในหมู่ผู้เลี้ยงม้าและอูฐ คือบรรดาผู้ส่งเสียงดังอึกทึก ชาวกระโจมขนสัตว์ ส่วนความสงบเสงี่ยมมีอยู่ในหมู่ผู้เลี้ยงแพะแกะ»⁽¹⁾

الفتنة هاهنا ، من حيث يطلع قرن الشيطان ، أو قال : قرن الشمس

رأس الكفر ههنا من حيث يطلع قرن الشيطان

اللهمَّ بارك لنا في شامنا ، اللهمَّ بارك لنا في يمننا ، قالوا يا رسول الله : وفي نجدنا ؟ فأظنه قال في الثالثة : هناك الزلازل والفتن ، وبها يطلع قرن الشيطان

และรายงานจากอับดุลลอฮ์ บิน อุมัร (ร.ฎ.) จากท่านนบี ﷺ ว่า ท่านได้ยืนอยู่ข้างมิมบัร แล้วกล่าวว่า «ฟิตนะฮ์อยู่ตรงนี้ จากที่ซึ่งเขาของชัยฏอนโผล่ขึ้นมา» หรือท่านกล่าวว่า «เขาของดวงอาทิตย์» บันทึกโดยอัล-บุคอรีย์และมุสลิม และในอีกรายงานหนึ่งของมุสลิมจากท่านหญิงอาอิชะฮ์ (ร.ฎ.) ว่า «หัวแห่งการปฏิเสธศรัทธาอยู่ตรงนี้ จากที่ซึ่งเขาของชัยฏอนโผล่ขึ้นมา»⁽²⁾ และในอีกหะดีษหนึ่งจากอิบนุอุมัร (ร.ฎ.) กล่าวว่า ท่านเราะซูลุลลอฮ์ ﷺ กล่าวว่า «โอ้อัลลอฮ์ ขอพระองค์ทรงประทานความจำเริญแก่เราในแผ่นดินชามของเรา โอ้อัลลอฮ์ ขอพระองค์ทรงประทานความจำเริญแก่เราในแผ่นดินเยเมนของเรา» พวกเขากล่าวว่า "โอ้ท่านเราะซูลุลลอฮ์ แล้วในแผ่นดินนัจญด์ของเราเล่า?" (ผู้รายงานกล่าวว่า) ข้าพเจ้าคิดว่าในครั้งที่สามท่านกล่าวว่า «ที่นั่นมีแผ่นดินไหวและฟิตนะฮ์ทั้งหลาย และจากที่นั่นเขาของชัยฏอนจะโผล่ขึ้นมา»⁽³⁾

ความหมายดั้งเดิมของคำว่า "นัจญด์" คือ พื้นที่ที่สูงขึ้นจากระดับพื้นดิน อัล-เคาะฏฏอบีย์กล่าวว่า นัจญด์อยู่ทางทิศตะวันออก และสำหรับผู้ที่อยู่ในนครมะดีนะฮ์ นัจญด์ของเขาก็คือทะเลทรายของอิรักและบริเวณรอบ ๆ ซึ่งเป็นทิศตะวันออกของชาวมะดีนะฮ์

⁽¹⁾ ญามิอ์ อัล-อุศูล: (10/61) หะดีษหมายเลข (7528) ⁽²⁾ บันทึกโดยอัล-บุคอรีย์ กิตาบอัล-ฟิตัน บาบเกาลุนนบี ﷺ «ฟิตนะฮ์มาจากทางทิศตะวันออก» ฟัตหุล บารีย์: (13/45) และมุสลิมในเศาะฮีหฺของท่าน กิตาบอัล-ฟิตัน บาบฟิตนะฮ์มาจากทิศตะวันออก (4/2229) หะดีษหมายเลข (2905) ⁽³⁾ เศาะฮีหฺ อัล-บุคอรีย์ กิตาบอัล-ฟิตัน บาบเกาลุนนบี ﷺ: ฟิตนะฮ์มาจากทางทิศตะวันออก ฟัตหุล บารีย์: (13/45)

และความหมายดั้งเดิมของคำว่า "นัจญ์ด์" คือพื้นดินที่สูงขึ้น ซึ่งตรงข้ามกับ "เฆาร์" อันหมายถึงพื้นดินที่ต่ำลง แคว้นติฮามะฮ์ทั้งหมดนับเป็นเฆาร์ และมักกะฮ์ก็อยู่ในแคว้นติฮามะฮ์⁽¹⁾

يا أهل العراق ، ماأَسْأَلَكُمْ عن الصغيرة ، وأركبكم للكبيرة ، سمعت أبي يقول : سمعت رسول الله ﷺ يقول : « إن الفتنة تجيء من ههنا » وأومأ بيده نحو المشرق : « من حيث يطلع قرنا الشيطان » ، وأنتم يضرب بعضكم رقاب بعض

ไม่ต้องสงสัยเลยว่าอิรักตั้งอยู่ทางทิศตะวันออก และเมื่อเทียบกับนครมะดีนะฮ์แล้ว อิรักนับว่าเป็น "นัจญ์ด์" นี่คือสิ่งที่ซาลิม บินอับดุลลอฮ์ บินอุมัร เข้าใจ ครั้งหนึ่งชาวอิรักกระทำความผิดอันใหญ่หลวง แต่กลับมาถามถึงเรื่องเล็กน้อยไร้สาระ ซาลิมจึงกล่าวแก่พวกเขาว่า «โอ้ชาวอิรักเอ๋ย พวกท่านช่างถามถึงเรื่องเล็กน้อย แต่กลับกระทำบาปใหญ่เสียจริง ฉันได้ยินบิดาของฉันกล่าวว่า ฉันได้ยินท่านเราะซูล ﷺ กล่าวว่า «แท้จริงฟิตนะฮ์จะมาจากทางนี้» แล้วท่านก็ชี้มือไปทางทิศตะวันออก «จากที่ซึ่งเขาทั้งสองของชัยฏอนโผล่ขึ้นมา» และพวกท่านเองก็ฆ่าฟันกันเอง»⁽²⁾

ผู้ที่ศึกษาประวัติศาสตร์อย่างถี่ถ้วนย่อมรู้ว่า ฟิตนะฮ์ต่าง ๆ ได้โหมกระหน่ำประชาชาติอิสลามและโลกอิสลามมาจากทางทิศตะวันออก จากที่นั่นเองฟิตนะฮ์ได้ปะทุขึ้นจนนำไปสู่การสังหารเคาะลีฟะฮ์ผู้ทรงธรรม อุษมาน (ร.ฎ.) และจากที่นั่นเองกลุ่มหะรูริยะฮ์ผู้หลุดออกจากศาสนา คือพวกเคาะวาริจญ์ ได้ถือกำเนิดขึ้น กระแสลมของพวกเคาะวาริจญ์ยังคงโหมกระหน่ำประชาชาติตลอดสมัยราชวงศ์อุมัยยะฮ์ ที่นั่นยังเกิดการลุกฮือของพวกซันจญ์ที่เมืองบัศเราะฮ์ในปี ฮ.ศ. 255 และในปี ฮ.ศ. 278 ขบวนการเกาะรอมิเฏาะฮ์ก็ได้ก่อตัวขึ้นจากที่นั่น ผู้ใดได้รับรู้ถึงสิ่งที่พวกซันจญ์และพวกเกาะรอมิเฏาะฮ์ก่อขึ้นในประชาชาติอิสลาม ย่อมตกตะลึงกับความโหดร้ายทารุณที่พวกเขาได้กระทำ

จากทิศตะวันออกนั้นเองที่ลมพายุของพวกตาตาร์ได้พัดกระหน่ำมา และสภาพการณ์จะยังคงเป็นเช่นนี้ต่อไปจนกระทั่งธงทั้งหลายของดัจญาลจะมาจากแคว้นคุรอซาน ดังที่ท่านเราะซูล ﷺ ได้บอกไว้

หะดีษเหล่านี้ซึ่งระบุถึงศูนย์กลางที่ฟิตนะฮ์ต่าง ๆ จะปะทุออกมาสู่ประชาชาติอิสลาม ไม่ได้ขัดแย้งกับหะดีษของท่านเราะซูล ﷺ ที่อุสามะฮ์ บินซัยด์ (ร.ฎ.) รายงานจากท่าน

⁽¹⁾ ฟัตหุลบารี (13/47) ⁽²⁾ บันทึกโดยมุสลิมในเศาะฮีหฺของท่าน กิตาบุลฟิตัน บาบอัลฟิตนะฮ์มินัลมัชริก (4/2229) หะดีษหมายเลข 2905

أشرف النبي ﷺ على أطم من آطام المدينة ، فقال : هل ترون ما أرى ؟ قالوا: لا . قال : فإني لأرى الفتن تقع خلال بيوتكم كوقع القطر

เขากล่าวว่า: «ท่านนบี ﷺ ได้ขึ้นไปบนป้อมปราการแห่งหนึ่งในบรรดาป้อมปราการของนครมะดีนะฮ์ แล้วท่านกล่าวว่า "พวกท่านเห็นสิ่งที่ฉันเห็นหรือไม่?" พวกเขาตอบว่า "ไม่เห็น" ท่านกล่าวว่า "แท้จริงฉันเห็นฟิตนะฮ์ (ความวุ่นวาย) ตกลงมาในระหว่างบ้านเรือนของพวกท่าน ดั่งเม็ดฝนที่ตกลงมา"»⁽¹⁾ รายงานโดยอัล-บุคอรีย์⁽²⁾

อิบนุหะญัรกล่าวในการอธิบายหะดีษนี้ว่า: «นครมะดีนะฮ์ถูกระบุไว้โดยเฉพาะในเรื่องนี้ เพราะการสังหารท่านอุษมาน (ร.ฎ.) เกิดขึ้นที่นั่น หลังจากนั้นฟิตนะฮ์ต่าง ๆ ก็แพร่กระจายไปตามดินแดนต่าง ๆ สงครามที่อัล-ญะมัล (สงครามอูฐ) และที่ศิฟฟีนเกิดขึ้นเพราะเหตุการสังหารท่านอุษมาน ส่วนสงครามที่อัน-นะฮ์เราะวานเกิดขึ้นเพราะเหตุการตัดสินโดยอนุญาโตตุลาการ (อัต-ตะห์กีม) ที่ศิฟฟีน และทุกสงครามที่เกิดขึ้นในยุคสมัยนั้นล้วนเกิดมาจากสิ่งใดสิ่งหนึ่งในเหตุการณ์เหล่านั้น หรือจากสิ่งที่สืบเนื่องมาจากเหตุการณ์เหล่านั้น อีกทั้งสาเหตุที่รุนแรงที่สุดของการสังหารท่านอุษมานคือการกล่าวโจมตีบรรดาเจ้าเมืองของท่าน แล้วต่อมาก็โจมตีตัวท่านเองที่แต่งตั้งพวกเขา และสิ่งนี้เริ่มก่อตัวขึ้นครั้งแรกจากอิรัก ซึ่งอยู่ทางทิศตะวันออก ดังนั้นจึงไม่มีความขัดแย้งกันระหว่างหะดีษในบทนี้กับหะดีษที่จะกล่าวถึงต่อไปที่ว่า ฟิตนะฮ์นั้นมาจากทางทิศตะวันออก»⁽³⁾

⁽¹⁾ ในหะดีษนี้ ท่านเราะซูล ﷺ ได้บ่งชี้ถึงความมากมายของฟิตนะฮ์และการที่มันจะครอบคลุมผู้คนทั่วไป โดยไม่จำกัดเฉพาะกลุ่มใดกลุ่มหนึ่ง ดั่งเช่นฝนที่ตกลงมาครอบคลุมทุกพื้นที่ที่มันตกลงไป และผู้ใดที่ได้อ่านประวัติศาสตร์และเหตุการณ์ที่เกิดขึ้นหลังการสังหารท่านอุษมาน (ร.ฎ.) และการสังหารท่านอัล-หุซัยน์ (ร.ฎ.) ก็จะรู้ถึงความสัจจริงของคำพูดของท่านเราะซูล ﷺ

ويل للعرب من شرٍّ قد اقترب

⁽²⁾ รายงานโดยอัล-บุคอรีย์ในกิตาบอัล-ฟิตัน บทว่าด้วยคำกล่าวของท่านนบี ﷺ «ความวิบัติจงประสบแก่ชาวอาหรับ จากความชั่วร้ายที่ใกล้เข้ามาแล้ว» ฟัตหุลบารีย์ (13/11) และรายงานโดยมุสลิม (4/2211) โดยสำนวนนี้เป็นของอัล-บุคอรีย์

⁽³⁾ ฟัตหุลบารีย์: (13/13)

บทที่สี่

การมอบหมายกิจการแก่ผู้ที่ไม่ใช่ผู้ที่เหมาะสม

การวางคนที่เหมาะสมไว้ในตำแหน่งที่เหมาะสมเป็นหลักการสำคัญประการหนึ่งที่ชีวิตของมนุษย์จะดำเนินไปได้ดีไม่ได้หากขาดมันไป ด้วยเหตุนี้ ช่วงเวลาที่ผู้มีความสามารถสูง ซึ่งเป็นผู้มีคุณธรรมและความยำเกรง ได้ขึ้นปกครอง จึงเป็นช่วงเวลาที่สว่างไสวรุ่งโรจน์ในประวัติศาสตร์ของประชาชาติอิสลาม และความหายนะร้ายแรงที่สุดที่ทำลายระบบการดำเนินชีวิต คือการที่บรรดาผู้ไร้ความสามารถเข้ามาครองอำนาจการปกครอง ตำแหน่งผู้ว่าการ และตำแหน่งต่าง ๆ แล้วนำพาชีวิตไปตามอารมณ์ความใคร่ของพวกเขา ขณะที่บรรดาคนดีผู้สามารถบริหารกิจการต่าง ๆ ได้อย่างดีเยี่ยมและประเสริฐที่สุดกลับถูกละทิ้งไป

بينما رسول الله ﷺ في مجلس ـ يحدث القوم ، إذ جاءه أعرابي ، فقال : متى الساعة ؟ فمضى رسول الله ﷺ في حديثه ، فقال بعض القوم : سمع ما قاله ، فكره ما قال ، وقال بعضهم : بل لم يسمع ، حتى إذا قضى حديثه : قال : أين السائل عن الساعة ؟ قال : ها أناذا يا رسول الله ، قال : « إذا ضيعت الأمانة فانتظر الساعة ، قال : وكيف إضاعتها ؟ قال : إذا وسد الأمر إلى غير أهله فانتظر الساعة

ท่านเราะซูล ﷺ ได้บอกไว้ว่า ส่วนหนึ่งจากสัญญาณของวันกิยามะฮ์คือการที่กิจการถูกมอบหมายให้แก่ผู้ที่ไม่สมควรได้รับมัน ในเศาะฮีหฺอัล-บุคอรีย์ รายงานจากอบูฮุร็อยเราะฮ์ (ร.ฎ.) ว่า «ขณะที่ท่านเราะซูลุลลอฮ์ ﷺ อยู่ในที่ชุมนุมแห่งหนึ่ง กำลังพูดคุยกับผู้คนอยู่นั้น ก็มีชาวอาหรับชนบทคนหนึ่งมาหาท่าน แล้วถามว่า วันกิยามะฮ์จะเกิดขึ้นเมื่อใด? ท่านเราะซูลุลลอฮ์ ﷺ ก็ยังคงพูดต่อไป บางคนในกลุ่มนั้นกล่าวว่า ท่านได้ยินสิ่งที่เขาพูด แต่ท่านไม่ชอบสิ่งที่เขาพูด และบางคนกล่าวว่า ไม่ใช่ ท่านไม่ได้ยินต่างหาก จนกระทั่งเมื่อท่านพูดจบ ท่านก็กล่าวว่า ผู้ที่ถามเกี่ยวกับวันกิยามะฮ์อยู่ที่ไหน? เขากล่าวว่า ข้าพเจ้าอยู่นี่ โอ้ท่านเราะซูลุลลอฮ์ ท่านกล่าวว่า "เมื่ออะมานะฮ์ (ความไว้วางใจ) ถูกละเลย ก็จงรอคอยวันกิยามะฮ์เถิด" เขากล่าวว่า มันถูกละเลยอย่างไร? ท่านกล่าวว่า "เมื่อกิจการถูกมอบหมายให้แก่ผู้ที่ไม่ใช่ผู้ที่เหมาะสมกับมัน ก็จงรอคอยวันกิยามะฮ์เถิด"»⁽¹⁾

يوشك أن يغلب على الدنيا لكع ، ابن لكع ، وأفضل الناس مؤمن بين كريمين

และอัฏ-เฏาะหาวีย์ได้รายงานไว้ในหนังสือ «มุชกิล อัล-อาษาร» จากท่านเราะซูลุลลอฮ์ ﷺ ว่า «ใกล้แล้วที่ดุนยาจะถูกครอบงำโดยคนต่ำช้าบุตรของคนต่ำช้า และมนุษย์ที่ประเสริฐที่สุดคือผู้ศรัทธาที่ถือกำเนิดจากบิดามารดาผู้มีเกียรติทั้งสอง»⁽²⁾

⁽¹⁾ ญามิอ์ อัล-อุศูล (10/396) หะดีษหมายเลข (7904) ⁽²⁾ สิลสิละฮ์ อัล-อะหาดีษ อัศ-เศาะฮีหะฮ์ (4/9) หะดีษหมายเลข (1505) ในสายรายงานของหะดีษที่เป็นมัรฟูอ์ (ที่สืบถึงท่านนบี ﷺ) มีความอ่อน เพียงแต่ว่าหะดีษนี้มีสายรายงานที่เศาะฮีหฺซึ่งเป็นเมากูฟ (หยุดที่ศอฮาบะฮ์) และหะดีษเมากูฟในกรณีเช่นนี้มีสถานะเท่ากับหะดีษมัรฟูอ์

ستكون أئمة من بعدي ، يقولون فلا يرد عليهم ، يتقاحمون في النار كما تقاحم القردة

ผู้ใดที่พิจารณาประวัติศาสตร์ของประชาชาติอิสลามย่อมรู้ว่า โรคร้ายที่ท่านเราะซูล ﷺ ได้บ่งชี้ไว้นี้ เป็นหนึ่งในภัยพิบัติใหญ่หลวงที่ได้สร้างความเสียหายร้ายแรงแก่บรรดามุสลิม ผู้ที่ขึ้นมาปกครองกิจการของประชาชาตินี้คือบุรุษผู้กดขี่และเผด็จการ ซึ่งไม่อาจทนฟังความเห็นใดที่ขัดแย้งกับสิ่งที่พวกเขาเห็น ในหะดีษจากมุอาวิยะฮ์ (ร.ฎ.) ระบุว่า ท่านเราะซูล ﷺ กล่าวว่า «หลังจากฉันจะมีบรรดาผู้นำที่เมื่อพวกเขาพูด ก็จะไม่มีผู้ใดโต้แย้งพวกเขา พวกเขาจะกระโจนเข้าสู่ไฟนรกเหมือนดังที่ฝูงลิงกระโจน» บันทึกโดยอัฏ-เฏาะบะรอนีย์ในอัล-กะบีรและอัล-เอาสัฏ และโดยอบูยะอ์ลา⁽¹⁾

ستكون أمراء تشغلهم أشياء ، يؤخرون الصلاة عن وقتها ، فاجعلوا صلاتكم معهم تطوعا

ผู้ปกครองบางคนในหมู่พวกเขาหมกมุ่นอยู่กับตัณหาและความสำราญจนละเลยการดูแลกิจการของบรรดามุสลิม และบางคนไม่รู้จักสัจธรรม แล้วกลับบังคับผู้คนให้ปฏิบัติในสิ่งที่พวกเขาไม่รู้จัก และแพร่บิดอะฮ์และความชั่วร้ายต่าง ๆ ในหมู่พวกเขา ดังที่ปรากฏในหะดีษที่อุบาดะฮ์ อิบนุศ-ศอมิต (ร.ฎ.) รายงานจากท่านเราะซูลุลลอฮ์ ﷺ ว่า «จะมีบรรดาผู้ปกครองที่มีกิจการต่าง ๆ ทำให้พวกเขาหมกมุ่น พวกเขาจะล่าช้าการละหมาดจนเลยเวลาของมัน ดังนั้นพวกท่านจงทำให้การละหมาดของพวกท่านที่ร่วมกับพวกเขาเป็นละหมาดสุนัต»⁽²⁾ บันทึกโดยอบูดาวูด อะห์มัด และอิบนุมาญะฮ์ ด้วยสายรายงานที่เศาะฮีห์

ستكون أمراء فتعرفون وتنكرون ، فمن كره برىء ، ومن أنكر سلم ، ولكن من رضي وتابع لم يبرأ

และในหะดีษของอุมมุสะละมะฮ์ (ร.ฎ.) ที่บันทึกโดยมุสลิมและอบูดาวูดว่า «จะมีบรรดาผู้ปกครองที่พวกท่านจะเห็นทั้งสิ่งที่พวกท่านรู้จัก (ว่าดี) และสิ่งที่พวกท่านปฏิเสธ (ว่าชั่ว) ดังนั้นผู้ใดรังเกียจ (ด้วยใจ) เขาก็พ้นผิด และผู้ใดคัดค้าน เขาก็ปลอดภัย แต่ผู้ใดพึงพอใจและคล้อยตาม เขาย่อมไม่พ้นผิด»⁽³⁾

سيكون عليكم أمراء يؤخرون الصلاة عن مواقيتها ، ويحدثون البدع ، قال ابن مسعود : فكيف أصنع ؟ قال : تسألني ياابن أم عبد كيف تصنع ؟ لا طاعة لمن عصى الله

และในมุสนัดอะห์มัด มุอ์ญัมของอัฏ-เฏาะบะรอนีย์ และสุนันอิบนุมาญะฮ์ จากอิบนุมัสอูด (ร.ฎ.) จากท่านเราะซูล ﷺ ว่า ท่านกล่าวว่า «จะมีบรรดาผู้ปกครองเหนือพวกท่านที่ล่าช้าการละหมาดจนเลยเวลาของมัน และพวกเขาจะก่อบิดอะฮ์ขึ้น อิบนุมัสอูดกล่าวว่า แล้วฉันจะทำอย่างไร? ท่านกล่าวว่า ท่านถามฉันหรือ โอ้ บุตรของอุมมุอับด์ ว่าท่านจะทำอย่างไร? ไม่มีการเชื่อฟังผู้ที่ฝ่าฝืนอัลลอฮ์»⁽⁴⁾

เราสังเกตได้ว่า ท่านเราะซูล ﷺ มิได้อนุญาตให้ลุกขึ้นต่อต้าน (ก่อการกบฏ) ต่อบรรดาผู้ปกครองที่ฝ่าฝืน เนื่องด้วยสิ่งที่จะตามมาจาก…

⁽¹⁾ ซิลซิละตุล-อะหาดีษ อัศ-เศาะฮีหะฮ์ (4/398) หมายเลข (1790) ⁽²⁾ เศาะฮีห์ อัล-ญามิอ์ อัศ-เศาะฆีร (3/205) ⁽³⁾ แหล่งอ้างอิงเดิม ⁽⁴⁾ แหล่งอ้างอิงเดิม (3/216)

…การแข็งข้อต่อพวกเขานำมาซึ่งฟิตนะฮ์ (ความวุ่นวาย) และการหลั่งเลือด ทั้งนี้ในกรณีที่พวกเขายังคงยึดถือชะรีอะฮ์ของอัลลอฮ์โดยภาพรวม

ستكون بعدي هنات وهنات ، فمن رأيتموه فارق الجماعة ، أو يريد أن يفرق أمر أمّة محمد كائنا من كان فاقتلوه ، فإن يد الله مع الجماعة ، وإن الشيطان مع من فارق الجماعة يركض

ในสุนันอันนะสาอีย์และมุสนัดอิบนุหิบบาน ด้วยสายรายงานที่เศาะฮีห์ จากอัรฟะญะฮ์ (ร.ฎ.) ว่า «หลังจากฉันจะเกิดความวุ่นวายและเรื่องเลวร้ายต่าง ๆ ขึ้นมากมาย ดังนั้นผู้ใดที่พวกท่านเห็นว่าเขาแยกตัวออกจากอัล-ญะมาอะฮ์ หรือต้องการทำให้กิจการของประชาชาติของมุหัมมัดแตกแยก ไม่ว่าเขาจะเป็นใครก็ตาม ก็จงสังหารเขาเสีย เพราะแท้จริงพระหัตถ์ของอัลลอฮ์อยู่กับอัล-ญะมาอะฮ์ และแท้จริงชัยฏอนนั้นวิ่งไปพร้อมกับผู้ที่แยกตัวออกจากอัล-ญะมาอะฮ์»⁽¹⁾

⁽¹⁾ เศาะฮีห์ อัล-ญามิอ์ อัศ-เศาะฆีร (3/206)

บทที่ห้า

ความเสื่อมทรามของชาวมุสลิม

إِنَّا عَرَضْنَا ٱلْأَمَانَةَ عَلَى ٱلسَّمَـٰوَٰتِ وَٱلْأَرْضِ وَٱلْجِبَالِ فَأَبَيْنَ أَن يَحْمِلْنَهَا وَأَشْفَقْنَ مِنْهَا وَحَمَلَهَا ٱلْإِنسَـٰنُ ۖ إِنَّهُۥ كَانَ ظَلُومًا جَهُولًا ﴿٧٢﴾

ความเจริญก้าวหน้าและความเป็นผู้นำของประชาชาติจะเกิดขึ้นได้ ก็ตามสัดส่วนของปัจเจกบุคคลผู้ศอลิห์ (ผู้มีคุณธรรม) ที่มีอยู่ในประชาชาตินั้น คือผู้ที่นำคุณค่าอันประเสริฐและจริยธรรมอันดีงามมาปฏิบัติในตนเอง และมุ่งมั่นสถาปนาความยุติธรรมในโลกแห่งความเป็นจริง ดัดสิ่งที่คดให้ตรง และแก้ไขสิ่งที่เสียหายให้ดีขึ้น ชนเหล่านี้คือผู้ที่แบกรับอะมานะฮ์ (ความไว้วางใจ) ซึ่งชั้นฟ้าทั้งหลายและแผ่นดินปฏิเสธที่จะแบกรับ และหวั่นเกรงต่อมัน «แท้จริงเราได้เสนออะมานะฮ์แก่ชั้นฟ้าทั้งหลาย แผ่นดิน และขุนเขา แต่พวกมันปฏิเสธที่จะแบกรับ และหวั่นเกรงต่อมัน และมนุษย์ได้แบกรับมันไว้ แท้จริงเขาเป็นผู้อธรรมยิ่ง เป็นผู้โง่เขลายิ่ง»⁽¹⁾

« حدثنا أن الأمانة نزلت في جذر قلوب الرجال ، ثم نزل القرآن فعلموا من القرآن ، وعلموا من السنة ، ثمَّ حدثنا عن رفع الأمانة ، قال : ينام الرجل النومة ، فتقبض الأمانة من قلبه ، فيظلُّ أثرها مثل الوَكْت ، ثم ينام النومة ، فتقبض الأمانة من قلبه ، فيظل أثرها مثل المَجْل دحرجته على رجلك ، فنفط ، فتراه منتبرا ، وليس فيه شيء ، ثم أخذ حصى فدحرجه على رجله ، فيصبح الناس يتبايعون ، لا يكاد أحد يؤدي الأمانة ، حتى يقال : إن في بني فلان رجلا

อะมานะฮ์คือสิ่งที่อัลลอฮ์ทรงมอบความไว้วางใจแก่บ่าวทั้งหลาย ได้แก่ อีมานและบทบัญญัติต่าง ๆ และส่วนหนึ่งของอะมานะฮ์คือการคืนสิ่งที่เป็นของบ่าวทั้งหลาย ทั้งทรัพย์สินและสิทธิต่าง ๆ ท่านเราะซูล ﷺ ได้บอกไว้ว่าอะมานะฮ์นี้จะถูกยกออกไป และการยกออกไปนี้จะค่อยเป็นค่อยไป ในสมัยของหุซัยฟะฮ์ (ร.ฎ.) ท่านได้สังเกตเห็นบางส่วนของมันแล้ว แต่ในยุคของเราปัจจุบันนี้มีมากมาย และจะมียุคหนึ่งมาถึงซึ่งจะมีมากยิ่งกว่าที่เราเป็นอยู่ มุสลิมได้รายงานไว้ในเศาะฮีหฺของท่าน จากหุซัยฟะฮ์ (ร.ฎ.) ว่า ท่านเราะซูลุลลอฮ์ ﷺ ได้เล่าหะดีษแก่เราสองบท ข้าพเจ้าได้เห็นบทหนึ่งแล้ว และข้าพเจ้ากำลังรอคอยอีกบทหนึ่ง «ท่านได้เล่าแก่เราว่า อะมานะฮ์นั้นได้ลงมาอยู่ในส่วนลึกของหัวใจของผู้คน แล้วอัลกุรอานก็ได้ถูกประทานลงมา พวกเขาจึงได้เรียนรู้จากอัลกุรอาน และเรียนรู้จากซุนนะฮ์ จากนั้นท่านได้เล่าแก่เราถึงการยกอะมานะฮ์ออกไป โดยกล่าวว่า ชายคนหนึ่งจะนอนหลับไปครั้งหนึ่ง แล้วอะมานะฮ์ก็ถูกถอดออกจากหัวใจของเขา ร่องรอยของมันจึงเหลืออยู่เพียงเหมือนจุดด่างเล็ก ๆ จากนั้นเขาก็นอนหลับไปอีกครั้งหนึ่ง แล้วอะมานะฮ์ก็ถูกถอดออกจากหัวใจของเขา ร่องรอยของมันจึงเหลืออยู่เหมือนตุ่มพอง ดั่งสิ่งที่ท่านกลิ้งลงบนเท้าของท่าน แล้วผิวหนังก็พองขึ้น ท่านเห็นมันนูนขึ้นมา แต่ข้างในไม่มีสิ่งใดเลย แล้วท่านก็หยิบก้อนกรวดขึ้นมากลิ้งลงบนเท้าของท่าน แล้วผู้คนก็จะซื้อขายกัน โดยแทบจะไม่มีใครรักษาอะมานะฮ์เลย จนกระทั่งมีผู้กล่าวว่า ในเผ่าบนีฟุลานมีชายคนหนึ่ง

⁽¹⁾ ซูเราะฮ์อัล-อะห์ซาบ 33:72

أمينا ، حتى يقال للرجل : ما أجلده ، ما أظرفه ، ما أعقله ، ومافي قلبه مثقال حبة من خردل من إيمان

…ผู้ที่ซื่อสัตย์ จนกระทั่งมีคนกล่าวถึงชายคนหนึ่งว่า ช่างเข้มแข็งอดทนเสียนี่กระไร ช่างมีไหวพริบเสียนี่กระไร ช่างมีสติปัญญาเสียนี่กระไร ทั้งที่ในหัวใจของเขาไม่มีอีมานแม้เพียงน้ำหนักเท่าเมล็ดผักกาด»

ولقد أتى عليَّ زمان ، وما أبالي أيكم بايعت ، لئن كان مسلما ليردنه عليَّ دينه ، ولئن كان نصرانيا أو يهوديا ليردنه عليَّ ساعيه ، وأما اليوم فماكنت لأبايع منكم إلا فلانا وفلانا

หุซัยฟะฮ์ (ร.ฎ.) กล่าวว่า «แท้จริงเคยมีช่วงเวลาหนึ่งผ่านมาในชีวิตของฉัน ที่ฉันไม่ใส่ใจเลยว่าจะซื้อขายกับใครในหมู่พวกท่าน หากเขาเป็นมุสลิม ศาสนาของเขาย่อมทำให้เขาคืนสิทธิ์แก่ฉัน และหากเขาเป็นคริสเตียนหรือยิว ผู้ปกครองที่ดูแลเขาย่อมทำให้เขาคืนสิทธิ์แก่ฉัน แต่สำหรับวันนี้ ฉันจะไม่ซื้อขายกับผู้ใดในหมู่พวกท่าน นอกจากคนนั้นและคนนั้นเท่านั้น»⁽¹⁾

ความหมายที่ท่านเราะซูล ﷺ ประสงค์คือ อะมานะฮ์ (ความซื่อสัตย์) ได้ลงมาอยู่ในรากของหัวใจผู้คน หมายถึงในส่วนรากฐานและส่วนลึกที่สุดของหัวใจ จากนั้นอะมานะฮ์ก็จะถูกถอดออกไป และหลงเหลือไว้เพียงร่องรอยของมันเท่านั้น ส่วนคำว่า "อัล-วักต์" คือสีซีดจางที่หลงเหลืออยู่แทนสีเดิม และสิ่งที่ท่านประสงค์ด้วยคำว่า "อัล-มัจญ์ล์" คือร่องรอยของตุ่มพองและแผลพุพองที่เกิดจากไฟ (ถ่านไฟ) เมื่อท่านกลิ้งมันลงบนเท้าของคน ดังที่ปรากฏในหะดีษ

⁽¹⁾ บันทึกโดยมุสลิม กิตาบอัล-อีมาน บาบร็อฟอิล-อะมานะฮ์ (1/126) หมายเลข (143)

บทที่หก

ทาสหญิงให้กำเนิดนายหญิงของนาง และคนเท้าเปล่าไร้อาภรณ์ผู้เลี้ยงแพะแกะแข่งขันกันสร้างอาคารสูง

ما المسؤول عنها بأعلم من السائل ، قال فأخبرني عن أماراتها ، قال : أن تلد الأمة ربتها ، وأن ترى الحفاة العراة رعاء الشاة يتطاولون في البنيان

มุสลิมได้รายงานไว้ในเศาะฮีห์ของท่าน จากอุมัร อิบนุลค็อฏฏ็อบ (ร.ฎ.) ถึงเรื่องที่ญิบรีลมาหาท่านเราะซูล ﷺ ในร่างของชายผู้หนึ่งที่สวมเสื้อผ้าสีขาวสะอาดบริสุทธิ์และมีผมดำสนิท เขาได้ถามท่านเราะซูล ﷺ เกี่ยวกับอิสลาม อีมาน และอิห์ซาน ท่านเราะซูล ﷺ ก็ได้ตอบเขา จากนั้นเขาได้ถามท่านเกี่ยวกับวันกิยามะฮ์ ท่านเราะซูล ﷺ จึงกล่าวว่า «ผู้ถูกถามเกี่ยวกับเรื่องนี้มิได้รู้ดีไปกว่าผู้ถาม» เขากล่าวว่า «ถ้าเช่นนั้นจงบอกฉันถึงสัญญาณต่าง ๆ ของมัน» ท่านกล่าวว่า «คือการที่ทาสหญิงให้กำเนิดนายหญิงของนาง และการที่ท่านจะได้เห็นคนเท้าเปล่า ไร้อาภรณ์ ผู้เลี้ยงแพะแกะ แข่งขันกันสร้างอาคารสูง»⁽¹⁾

إذا رأيت الأمة ولدت ربتها أو ربها ، ورأيت أصحاب الشاء يتطاولون في البنيان ، ورأيت الحفاة الجياع العالة كانوا رؤوس الناس ، فذلك من معالم الساعة وأشراطها

และอิบนุอับบาสได้รายงานคำตอบของท่านเราะซูล ﷺ ต่อคำถามนั้นว่า «เมื่อท่านได้เห็นทาสหญิงให้กำเนิดนายหญิงหรือนายของนาง และได้เห็นเจ้าของแพะแกะแข่งขันกันสร้างอาคารสูง และได้เห็นคนเท้าเปล่า หิวโหย ยากจนขัดสน กลายเป็นผู้นำของผู้คน นั่นแหละคือส่วนหนึ่งของเครื่องหมายและสัญญาณของวันกิยามะฮ์»

يا رسول الله ، ومن أصحاب الشاء والحفاة الجياع العالة ؟ قال : العرب

เขากล่าวว่า «โอ้ท่านเราะซูลของอัลลอฮ์ ใครคือเจ้าของแพะแกะและคนเท้าเปล่า หิวโหย ยากจนขัดสนเหล่านั้น?» ท่านตอบว่า «ชาวอาหรับ»⁽²⁾

อิบนุเราะญับได้กล่าวในคำอธิบายหะดีษนี้ว่า «สาระของสัญญาณวันกิยามะฮ์ที่ถูกกล่าวถึงในหะดีษนี้ ย้อนกลับไปสู่การที่กิจการต่าง ๆ จะถูกมอบหมายให้แก่ผู้ที่ไม่ใช่ผู้ที่เหมาะสม ดังที่ท่านนบี ﷺ ได้กล่าวแก่ผู้ที่…

⁽¹⁾ รายงานโดยมุสลิมในเศาะฮีห์ของท่าน ดู ญามิอุลอุลูมวัลฮิกัม หน้า 21 ⁽²⁾ บันทึกโดยอิมามอะห์มัดในมุสนัดของท่าน (1/318-319) และเชคนาศิร (อัลอัลบานี) ได้กล่าวถึงหะดีษนี้หลังจากที่ได้กล่าวถึงสายรายงานของมันว่า "สายรายงานนี้ไม่มีปัญหาในฐานะที่เป็นหลักฐานสนับสนุน (ชะวาฮิด)" ดู สิลสิละตุลอะฮาดีษ อัศเศาะฮีหะฮ์ (3/332) หะดีษหมายเลข 1345

إذا وسد الأمر إلى غير أهله فانتظر الساعة

…ที่ถามท่านเกี่ยวกับวันกิยามะฮ์ว่า «เมื่อกิจการงานถูกมอบหมายให้แก่ผู้ที่ไม่ใช่คนที่เหมาะสม ก็จงรอคอยวันกิยามะฮ์เถิด» ดังนั้น เมื่อคนเท้าเปล่า ไร้เครื่องนุ่งห่ม และเป็นคนเลี้ยงแพะ ซึ่งเป็นพวกที่โง่เขลาและหยาบกระด้าง ได้กลายเป็นผู้นำของผู้คน และเป็นเจ้าของทรัพย์สินเงินทอง จนกระทั่งพวกเขาแข่งขันกันสร้างอาคารให้สูงตระหง่าน สิ่งนั้นย่อมทำให้ระบบระเบียบของศาสนาและของโลกนี้เสื่อมทรามลง…»⁽¹⁾

أن تلد الأَمَةُ ربتها

ส่วนความหมายของคำพูดของท่านที่ว่า «ทาสหญิงจะให้กำเนิดนายหญิงของนาง» นั้นคือ ผู้เป็นนายและผู้เป็นเจ้าของนาง บรรดาอุละมาอ์กล่าวว่า นี่เป็นการบอกเล่าถึงการที่จะมีทาสหญิงที่เป็นภรรยาน้อย (สะรอรี) และบุตรของพวกนางเป็นจำนวนมาก เพราะบุตรของนางที่เกิดจากผู้เป็นนายนั้นมีสถานะเสมือนเป็นนายของนาง ทั้งนี้เพราะทรัพย์สินของคนเราย่อมตกทอดไปยังบุตรของเขา และบางครั้งบุตรก็อาจจัดการทรัพย์สินนั้นได้ในทันทีเยี่ยงผู้เป็นเจ้าของ ไม่ว่าจะด้วยการที่บิดาของเขาอนุญาตอย่างชัดแจ้ง หรือด้วยสิ่งที่เขารู้จากข้อบ่งชี้ของสภาพการณ์หรือจากธรรมเนียมที่ใช้กันอยู่ และมีผู้กล่าวว่า ความหมายของมันคือ พวกนางจะให้กำเนิดบรรดากษัตริย์ มารดาของเขาจึงกลายเป็นส่วนหนึ่งของราษฎรของเขา โดยที่เขาเป็นนายของนาง และเป็นนายของคนอื่น ๆ ในหมู่ราษฎรของเขา⁽²⁾

ทั้งหมดนี้ได้เกิดขึ้นแล้ว กล่าวคือ การที่ชายผู้เป็นไทรับทาสหญิงที่ตนครอบครองมาเป็นภรรยาน้อยได้มีมากขึ้น และเป็นที่รู้กันในทางบทบัญญัติศาสนาว่า บรรดาบุตรที่เกิดจากทาสหญิงที่เป็นภรรยาน้อยนั้นเป็นไท ด้วยเหตุนี้ ทาสหญิงจึงได้ให้กำเนิดนายของนาง และบางคนในหมู่พวกเขาก็ได้ขึ้นเป็นกษัตริย์

⁽¹⁾ ญามิอุลอุลูมวัลหิกัม ของอิบนุเราะญับ หน้า 39 ⁽²⁾ ชัรหุอันนะวะวีย์ อะลา มุสลิม (1/158)

บทที่เจ็ด

การที่ประชาชาติต่าง ๆ รุมเรียกกันมาโจมตีประชาชาติอิสลาม

يوشك الأمم أن تداعى عليكم ، كما تداعى الأكلة إلى قصعتها ، فقال قائل : ومن قلة نحن يومئذ ؟ قال : بل أنتم يومئذ كثير ، ولكنكم غثاء كغثاء السيل ، ولينزعن الله من صدور عدوكم المهابة منكم ، وليقذفن الله في قلوبكم الوهن ، فقال قائل : يا رسول الله وما الوهن ؟ قال : حب الدنيا وكراهية الموت

ส่วนหนึ่งจากสัญญาณของวันกิยามะฮ์ คือการที่ประชาชาติแห่งการปฏิเสธศรัทธารุมกันโจมตีประชาชาตินี้ ดังมีในหะดีษจากเษาบาน (ร.ฎ.) ว่า ท่านเราะซูล ﷺ กล่าวว่า «ใกล้แล้วที่ประชาชาติต่าง ๆ จะเรียกกันมารุมพวกท่าน ดั่งผู้กินที่เรียกกันมารุมถาดอาหารของพวกเขา» มีผู้หนึ่งถามว่า «เป็นเพราะในวันนั้นพวกเรามีจำนวนน้อยหรือ?» ท่านตอบว่า «มิใช่ ในวันนั้นพวกท่านมีจำนวนมาก แต่พวกท่านเป็นดั่งฟองขยะที่ลอยมากับกระแสน้ำหลาก และแน่นอนอัลลอฮ์จะทรงถอดความเกรงขามต่อพวกท่านออกจากหัวอกของศัตรูของพวกท่าน และแน่นอนอัลลอฮ์จะทรงโยนความอ่อนแอ (อัล-วะฮัน) ลงในหัวใจของพวกท่าน» มีผู้หนึ่งถามว่า «โอ้ท่านเราะซูลของอัลลอฮ์ อัล-วะฮันคืออะไร?» ท่านตอบว่า «คือการรักดุนยาและการรังเกียจความตาย»⁽¹⁾

เหตุการณ์เช่นนี้ได้เกิดขึ้นมาแล้วหลายครั้งตลอดประวัติศาสตร์ เมื่อครั้งที่ประชาชาติครูเสดเรียกกันมารุกรานประชาชาตินี้ และอีกครั้งหนึ่งเมื่อพวกตาตาร์บุกกวาดล้างโลกอิสลาม แต่คำพยากรณ์นี้ได้ปรากฏเป็นจริงอย่างชัดเจนยิ่งขึ้นในศตวรรษที่ผ่านมา โดยพวกครูเสด ชาวยิว และพวกไม่มีศาสนาได้ร่วมกันทำลายระบอบคิลาฟะฮ์อิสลาม จากนั้นพวกเขาก็แบ่งแยกดินแดนที่คิลาฟะฮ์เคยปกครองออกเป็นส่วน ๆ และแบ่งปันดินแดนของมุสลิมกันเองระหว่างพวกเขา แล้วยกปาเลสไตน์ให้แก่ชาวยิว จนบรรดามุสลิมกลายเป็นผู้ที่ถูกทอดทิ้งยิ่งกว่าเด็กกำพร้าในงานเลี้ยงของคนใจทราม และจนถึงทุกวันนี้ บรรดาพลังแห่งความชั่วร้ายก็ยังคงเรียกกันมารุมเพื่อทำลายประชาชาตินี้ สูบเอาผลประโยชน์ ปล้นชิงทรัพยากร และเหยียดหยามบุรุษของประชาชาตินี้ ในขณะที่ประชาชาติอิสลามยอมจำนนอย่างต่ำต้อย จำนวนที่มากมายของพวกเขาไม่อาจช่วยอะไรได้เลย เป็นดั่งฟองขยะที่ลอยมากับกระแสน้ำหลาก และสาเหตุของมันก็ดังที่ท่านเราะซูล ﷺ ได้บอกไว้ คือ อัล-วะฮัน อันได้แก่การรักดุนยาและการรังเกียจความตาย

⁽¹⁾ หะดีษนี้เศาะฮีหฺเมื่อพิจารณาจากสายรายงานทั้งหมดรวมกัน ดังที่ชัยค์นาศิรุดดีน อัล-อัลบานีย์กล่าวไว้ ท่านได้อ้างอิงไปยังอบูดาวูด อัร-รูยานีย์ อิบนุอะสากิร อะหมัดในมุสนัดของท่าน และอบูนุอัยม์ใน «อัล-หิลยะฮ์» และคนอื่น ๆ ดู «สิลสิละฮ์ อัล-อะหาดีษ อัศ-เศาะฮีหะฮ์» (2/684) หะดีษหมายเลข (958)

เคล็ดลับเบื้องหลังการรุมล้อมนี้

وإني سألت ربي لأمتي أن لا يهلكها بسنة عامّة ، وأن لا يسلط عليهم عدوا من سوى أنفسهم ، فيستبيح بيضتهم ، وإن ربي قال : يا محمد ، إني إذا قضيت قضاء فإنه لا يرد ، وإني أعطيتك لأمتك أن لا أهلكهم بسنة عامة ، وأن لا أسلط عليهم عدوا من سوى أنفسهم ، يستبيح بيضتهم ، ولو اجتمع عليهم من بأقطارها ، أو قال من بين أقطارها ، حتى يكون بعضهم يهلك بعضا ، ويسبي بعضهم بعضا

แท้จริงการที่ประชาชาตินี้ยึดมั่นในศาสนาของตนและในความเป็นเอกภาพของตน คือกำแพงที่ขวางกั้นความทะเยอทะยานของศัตรูไว้ ไม่ว่าแผนร้ายและกำลังของศัตรูจะมากเพียงใด พวกเขาก็จะไม่สามารถทำอันตรายใด ๆ ต่อประชาชาตินี้ได้เลยหากประชาชาตินี้เป็นหนึ่งเดียวกัน ในหะดีษที่เษาบาน (ร.ฎ.) รายงานว่า ท่านเราะซูล ﷺ กล่าวว่า «และแท้จริงฉันได้วิงวอนขอต่อพระผู้อภิบาลของฉันให้แก่ประชาชาติของฉันว่า ขออย่าได้ทรงทำลายพวกเขาด้วยทุพภิกขภัยที่ครอบคลุมทั่วทั้งหมด และขออย่าได้ทรงให้ศัตรูจากผู้อื่นนอกเหนือจากพวกเขาเองมีอำนาจเหนือพวกเขา จนทำลายล้างชุมชนของพวกเขาได้ และแท้จริงพระผู้อภิบาลของฉันได้ตรัสว่า โอ้มุหัมมัดเอ๋ย เมื่อข้าได้กำหนดสิ่งใดไว้แล้ว สิ่งนั้นจะไม่ถูกปัดกลับ และแท้จริงข้าได้ให้แก่เจ้าสำหรับประชาชาติของเจ้าว่า ข้าจะไม่ทำลายพวกเขาด้วยทุพภิกขภัยที่ครอบคลุมทั่วทั้งหมด และข้าจะไม่ให้ศัตรูจากผู้อื่นนอกเหนือจากพวกเขาเองมีอำนาจเหนือพวกเขา จนทำลายล้างชุมชนของพวกเขาได้ แม้ว่าผู้คนจากทุกสารทิศของแผ่นดินจะรวมตัวกันต่อต้านพวกเขาก็ตาม หรือท่านกล่าวว่า จากระหว่างทุกสารทิศของแผ่นดิน จนกว่าบางส่วนของพวกเขาจะทำลายล้างอีกบางส่วน และบางส่วนของพวกเขาจะจับอีกบางส่วนเป็นเชลย»⁽¹⁾

เป็นที่ชัดเจนจากหะดีษนี้ว่า ความเป็นเอกภาพของประชาชาติคือเกราะคุ้มกันพวกเขาจากศัตรู ดังนั้นเมื่อใดที่ความรุนแรงของพวกเขาเกิดขึ้นในหมู่พวกเขากันเอง และเกิดการแตกแยกและการพิพาทกันในระหว่างพวกเขา อัลลอฮ์ก็จะทรงให้ศัตรูมีอำนาจเหนือพวกเขา และนั่นคือผลลัพธ์ที่หลีกเลี่ยงไม่ได้ เพราะในสภาพเช่นนี้ กำลังของประชาชาติจะไม่ได้มุ่งไปยังศัตรู หากแต่มุ่งไปยังตัวเอง จึงทำลายตัวเองด้วยมือของตนเอง ซึ่งเป็นสิ่งที่ทำให้ศัตรูเกิดความโลภอยากได้ประชาชาตินี้

⁽¹⁾ รายงานโดยมุสลิมในเศาะฮีหฺของท่าน บทว่าด้วยความพินาศของประชาชาตินี้ด้วยน้ำมือของกันและกัน (2/2215) หะดีษหมายเลข 2289 ความหมายของคำว่า "อัล-บัยเฎาะฮ์" คือ ชุมชนและรากฐานของพวกเขา และคำว่า "อัล-บัยเฎาะฮ์" ยังหมายถึง เกียรติและอำนาจการปกครองอีกด้วย ส่วนความหมายของคำกล่าวที่ว่า (ข้าจะไม่ทำลายพวกเขาด้วยทุพภิกขภัยที่ครอบคลุมทั่วทั้งหมด) คือ ข้าจะไม่ทำลายพวกเขาด้วยความแห้งแล้งที่ครอบคลุมพวกเขาทั้งหมด แต่หากเกิดความแห้งแล้งขึ้น ก็จะเกิดขึ้นเพียงในบางพื้นที่เล็กน้อย เมื่อเทียบกับดินแดนอิสลามที่เหลืออยู่

บทที่แปด

การถูกแผ่นดินสูบ การถูกขว้างด้วยก้อนหิน และการถูกสาปเปลี่ยนรูป ซึ่งอัลลอฮ์ทรงลงโทษกลุ่มชนบางกลุ่มจากประชาชาตินี้

ภัยพิบัติหลายประเภทจะเกิดขึ้นในประชาชาตินี้ ได้แก่ การถูกแผ่นดินสูบ การถูกขว้างด้วยก้อนหิน และการถูกสาปเปลี่ยนรูป อันเนื่องมาจากการที่พวกเขาทำบาปและฝ่าฝืน และกระทำสิ่งเหล่านั้นอย่างเปิดเผย เช่น การดื่มสุรา การที่ผู้ชายสวมใส่ผ้าไหม การล่วงประเวณี การกินดอกเบี้ย ตลอดจนความเสื่อมเสียอื่น ๆ ทำนองนี้ที่ร้ายแรงถึงขั้นถือว่าสิ่งที่ถูกห้ามเป็นที่อนุมัติ

سيكون في آخر الزمان خسف وقذف ومسخ ، إذا ظهرت المعازف والقينات ، واستحلت الخمر

ในหนังสืออัล-มุอ์ญัม อัล-กะบีร ของอัฏ-ฏ็อบรอนีย์ ด้วยสายรายงานที่เศาะฮีห์ จากสะฮ์ล์ บิน สะอ์ด (ร.ฎ.) ว่าท่านเราะซูล ﷺ กล่าวว่า «ในยุคสุดท้ายจะเกิดการถูกแผ่นดินสูบ การถูกขว้างด้วยก้อนหิน และการถูกสาปเปลี่ยนรูป เมื่อเครื่องดนตรีและนักร้องหญิงแพร่หลาย และสุราถูกถือว่าเป็นที่อนุมัติ»⁽¹⁾

بين يدي الساعة مسخ ؛ وخسف ، وقذف

يكون في هذه الأمة خسف ومسخ وقذف ، قالت : قلت يا رسول الله : أنهلك وفينا الصالحون ؟ قال : نعم : إذا ظهر الخبث

อิบนุมาญะฮ์รายงานหะดีษนี้จากอับดุลลอฮ์ (ร.ฎ.) ด้วยถ้อยคำว่า «ก่อนวันสิ้นโลกจะเกิดการถูกสาปเปลี่ยนรูป การถูกแผ่นดินสูบ และการถูกขว้างด้วยก้อนหิน» หะดีษนี้มีหะดีษสนับสนุน (ชะวาฮิด) อีกมากที่ยืนยันความถูกต้องของมัน หนึ่งในนั้นคือหะดีษของท่านหญิงอาอิชะฮ์ (ร.ฎ.) ซึ่งบันทึกโดยอัต-ติรมิซีย์ว่า «ในประชาชาตินี้จะเกิดการถูกแผ่นดินสูบ การถูกสาปเปลี่ยนรูป และการถูกขว้างด้วยก้อนหิน» นางกล่าวว่า ฉันถามว่า «โอ้ท่านเราะซูลุลลอฮ์ พวกเราจะถูกทำลายทั้งที่ในหมู่พวกเรายังมีคนดีอยู่กระนั้นหรือ?» ท่านตอบว่า «ใช่ เมื่อความชั่วร้ายแพร่หลาย»

فقال رجل من المسلمين : يا رسول الله ومتى ذلك ؟ قال : إذا ظهرت القينات

หนึ่งในนั้นยังมีหะดีษของอิมรอน (ร.ฎ.) ซึ่งมีเนื้อหาใกล้เคียงกับหะดีษของท่านหญิงอาอิชะฮ์ (ร.ฎ.) เพียงแต่ท่านกล่าวว่า «แล้วชายคนหนึ่งจากบรรดามุสลิมถามว่า โอ้ท่านเราะซูลุลลอฮ์ เหตุการณ์นั้นจะเกิดขึ้นเมื่อใด? ท่านตอบว่า เมื่อนักร้องหญิงแพร่หลาย…

⁽¹⁾ อัฏ-ฏ็อบรอนีย์ยังได้รายงานหะดีษนี้ไว้ในหนังสืออัล-มุอ์ญัม อัล-กะบีร และอัล-มุอ์ญัม อัล-เอาสัฏ จากอบูสะอีด (ร.ฎ.) และอัต-ติรมิซีย์รายงานจากอิมรอน บิน หุศ็อยน์ (ร.ฎ.) ดู «เศาะฮีหุล ญามิอิศ เศาะฆีร» (3/316) หะดีษหมายเลข 3559

والمعازف ، وشربت الخمور

และเครื่องดนตรี และสุราถูกดื่มกันทั่วไป» บันทึกโดยอัต-ติรมิซีย์⁽¹⁾

ليبيتن أقوام من هذه الأمة على طعام وشراب ولهو ، فيصبحوا قد مسخوا قردة وخنازير

อบูนุอัยม์ได้รายงานไว้ในหนังสือ "อัคบารุ อัศบะฮาน" ด้วยสายรายงานของท่านไปถึงอิบนุอับบาส (ร.ฎ.) ว่า ท่านเราะซูล ﷺ กล่าวว่า «จะมีกลุ่มชนจากประชาชาตินี้ใช้เวลาค่ำคืนอยู่กับอาหาร เครื่องดื่ม และความบันเทิงไร้สาระ แล้วพอรุ่งเช้า พวกเขาก็ถูกสาปให้กลายร่างเป็นลิงและสุกร»⁽²⁾

ليكونن من أمتي أقوام يستحلون الحر والحرير والخمر والمعازف ، ولينزلن أقوام إلى جنب علم ، يروح عليهم بسارحة لهم ، يأتيهم لحاجة ، فيقولون : ارجع إلينا غدا ، فيبيتهم الله ، ويضع العلم ، ويمسخ آخرين قردة وخنازير إلى يوم القيامة

อัล-บุคอรีย์ได้รายงานไว้ในลักษณะตะอ์ลีก (โดยละสายรายงานช่วงต้น) จากอบูอามิรหรืออบูมาลิก (ร.ฎ.) ว่า ท่านนบี ﷺ กล่าวว่า «แน่นอนจะมีกลุ่มชนจากประชาชาติของฉันที่ถือว่าการผิดประเวณี ผ้าไหม สุรา และเครื่องดนตรีเป็นสิ่งที่อนุญาต และแน่นอนจะมีกลุ่มชนไปพำนักอยู่ข้างภูเขาลูกหนึ่ง คนเลี้ยงสัตว์ต้อนฝูงปศุสัตว์ของพวกเขากลับมาในยามเย็น แล้วมีคนหนึ่งมาหาพวกเขาเพื่อขอความช่วยเหลือ พวกเขากลับกล่าวว่า "พรุ่งนี้ค่อยกลับมาหาพวกเราใหม่" แล้วอัลลอฮ์ก็ทรงลงโทษพวกเขาในยามค่ำคืน ทรงให้ภูเขานั้นถล่มลงมาทับพวกเขา และทรงสาปอีกกลุ่มหนึ่งให้กลายร่างเป็นลิงและสุกรไปจนถึงวันกิยามะฮ์» หะดีษนี้ได้ถูกรายงานด้วยสายรายงานที่ต่อเนื่องโดยอัฏ-เฏาะบะรอนีย์ อัล-บัยหะกีย์ อิบนุอะซากิร และท่านอื่น ๆ สายรายงานของหะดีษนี้เศาะฮีห์ และอิบนุหัซม์ได้ผิดพลาดในการตัดสินว่าหะดีษนี้อ่อน⁽³⁾

يا هؤلاء ، إذا سمعتم بجيش قد خسف به قريبا ، فقد أظلت الساعة

ส่วนหนึ่งของการยุบจมของแผ่นดินครั้งใหญ่ที่จะเกิดขึ้นในช่วงใกล้วันกิยามะฮ์ คือการที่กองทัพทั้งกองทัพถูกแผ่นดินสูบในยุคสุดท้าย ดังที่ปรากฏในหะดีษที่อะห์มัดและอัล-หุมัยดีย์รายงานจากบุก็อยเราะฮ์ (ร.ฎ.) ภรรยาของอัล-ก็อวกออ์ บิน อบีหัดร็อด อัล-อัสละมีย์ นางกล่าวว่า ฉันได้ยินท่านเราะซูล ﷺ กล่าวบนมิมบัรว่า «โอ้ ท่านทั้งหลาย เมื่อพวกท่านได้ยินข่าวว่ามีกองทัพหนึ่งถูกแผ่นดินสูบในที่ใกล้ ๆ นี้ วันกิยามะฮ์ก็ได้ใกล้เข้ามาแล้วอย่างแท้จริง»⁽⁴⁾

บางทีกองทัพที่ถูกแผ่นดินสูบนี้อาจอยู่ใกล้นครมะดีนะฮ์ ซึ่งสิ่งที่บ่งชี้ถึงเรื่องนี้คือคำพูดของท่านที่ว่า «ในที่ใกล้ ๆ นี้»

⁽¹⁾ ดูคำอธิบายเกี่ยวกับสายรายงานต่าง ๆ ของหะดีษนี้ใน: ซิลซิละตุล อะหาดีษ อัศ-เศาะฮีหะฮ์ (4/293) หะดีษหมายเลข (1787) ⁽²⁾ ดู ซิลซิละตุล อะหาดีษ อัศ-เศาะฮีหะฮ์ (4/135) หะดีษหมายเลข (1604) ⁽³⁾ ดู ซิลซิละตุล อะหาดีษ อัศ-เศาะฮีหะฮ์ (1/139) หะดีษหมายเลข (91) ⁽⁴⁾ ซิลซิละตุล อะหาดีษ อัศ-เศาะฮีหะฮ์ (3/340) หะดีษหมายเลข 1355

يا أنس ، إن الناس يمصرون أمصارا . فإن مصرا يقال له : البصرة ، فإن أنت مررت بها أو دخلتها ، فإياك وسباخها وكلأها ونخيلها وسوقها وباب أمرائها ، وعليك بضواحيها ، فإنه يكون بها خسف وقذف ورجف ، وقوم يبيتون ويصبحون قردة وخنازير

ท่านเราะซูล ﷺ ได้บอกเราถึงสถานที่บางแห่งที่จะเกิดการยุบจมของแผ่นดิน การถูกขว้างปา (ด้วยก้อนหินจากฟากฟ้า) และการถูกสาปให้เปลี่ยนรูปร่าง ในสุนันของอบูดาวูดด้วยสายรายงานที่ถูกต้อง จากอนัส (ร.ฎ.) ว่าท่านเราะซูลุลลอฮ์ ﷺ กล่าวว่า «โอ้อนัสเอ๋ย แท้จริงผู้คนจะสร้างหัวเมืองต่าง ๆ ขึ้นมา และแท้จริงมีหัวเมืองหนึ่งที่ถูกเรียกว่า อัล-บัศเราะฮ์ หากเจ้าผ่านไปหรือได้เข้าไปในเมืองนั้น เจ้าจงระวังพื้นที่ดินเค็ม ทุ่งหญ้า สวนอินทผลัม ตลาด และประตูวังของบรรดาเจ้าเมืองของมัน และเจ้าจงอยู่ที่บริเวณชานเมืองของมัน เพราะแท้จริงที่นั่นจะเกิดการยุบจมของแผ่นดิน การถูกขว้างปา และแผ่นดินไหว และจะมีกลุ่มชนหนึ่งที่เข้านอนในตอนกลางคืน แล้วตื่นขึ้นมาในตอนเช้ากลายเป็นลิงและสุกร»⁽¹⁾

⁽¹⁾ มิชกาตุลมะศอบีห์ (3/19) หะดีษหมายเลข 5433

หัวข้อที่เก้า: ทรัพย์สินที่ล้นหลาม

اعدد ستا بين يدي الساعة

استفاضة المال ، حتى يعطى الرجل مائة دينار فيظل ساخطا

ส่วนหนึ่งจากสัญญาณของวันกิยามะฮ์ คือการที่ทรัพย์สินมีมากมาย จนกระทั่งชายคนหนึ่งได้รับเงินหนึ่งร้อยดีนารทองคำ แต่เขากลับเห็นว่าน้อย และเจ้าของทรัพย์จะออกตามหาคนยากจนที่จะยอมรับเศาะดะเกาะฮ์จากทรัพย์ของเขา แต่ก็หาไม่พบ ท่านเราะซูล ﷺ ได้กล่าวแก่เอาฟ์ บิน มาลิก (ร.ฎ.) ขณะที่อยู่ในสงครามค็อยบัรว่า «จงนับหกประการก่อนวันกิยามะฮ์» แล้วท่านก็ได้กล่าวถึงประการเหล่านั้น หนึ่งในนั้นคือ «ทรัพย์สินที่ล้นหลาม จนกระทั่งชายคนหนึ่งได้รับเงินหนึ่งร้อยดีนาร แต่เขาก็ยังคงไม่พอใจ»⁽¹⁾

لا تقوم الساعة حتى يكثر فيكم المال ، فيفيض حتى يهمّ رب المال من يقبل منه صدقة ، ويدعى إليه الرجل ، فيقول : لا أرب لي فيه

และในเศาะฮีหฺมุสลิม จากอบูฮุร็อยเราะฮ์ (ร.ฎ.) จากท่านนบี ﷺ ท่านกล่าวว่า «วันกิยามะฮ์จะยังไม่เกิดขึ้น จนกว่าทรัพย์สินจะมีมากในหมู่พวกท่าน แล้วมันก็จะล้นหลาม จนกระทั่งเจ้าของทรัพย์กลัดกลุ้มใจว่าใครจะรับเศาะดะเกาะฮ์จากเขา และเมื่อชายคนหนึ่งถูกเชิญให้มารับ เขาก็จะกล่าวว่า: ฉันไม่มีความต้องการในมันเลย»⁽²⁾

ความหมายของคำพูดของท่านที่ว่า «เจ้าของทรัพย์กลัดกลุ้มใจ» คือ ทำให้เขาเศร้าใจ เพราะเขาไม่พบผู้ขัดสนที่เขาจะมอบทรัพย์สินให้ได้ ส่วนคำพูดของท่านที่ว่า «ฉันไม่มีความต้องการในมันเลย» หมายถึง ฉันไม่มีความจำเป็นต่อมัน

تَصدّقوا ، فيوشك الرجل يمشي بصدقته، فيقول الذي أعطيها : لو جئتنا بالأمس قبلتها ، فأمّا الآن ، فلا حاجة لي بها ، فلا يجد من يقبلها

หาริษะฮ์ บิน วะฮ์บ์ (ร.ฎ.) รายงานว่า ฉันได้ยินท่านเราะซูลุลลอฮ์ ﷺ กล่าวว่า «พวกท่านจงบริจาคเศาะดะเกาะฮ์เถิด เพราะใกล้แล้วที่ชายคนหนึ่งจะเดินถือเศาะดะเกาะฮ์ของเขาไป แล้วผู้ที่เขาจะมอบให้ก็จะกล่าวว่า: หากท่านนำมันมาให้เราเมื่อวานนี้ ฉันก็คงรับไว้ แต่บัดนี้ฉันไม่มีความจำเป็นต่อมันแล้ว แล้วเขาก็ไม่พบผู้ใดที่จะรับมันเลย»⁽³⁾

⁽¹⁾ รายงานโดยอัล-บุคอรีในเศาะฮีหฺของท่าน ในกิตาบอัล-ญิฮาด บทว่าด้วยสิ่งที่พึงระวังจากการบิดพลิ้วสัญญา ดู ญามิอุลอุศูล (10/412) ⁽²⁾ รายงานโดยมุสลิม ในกิตาบอัซ-ซะกาฮ์ บทว่าด้วยการส่งเสริมให้บริจาคเศาะดะเกาะฮ์ก่อนที่จะไม่มีผู้รับ หะดีษหมายเลข (1012) (2/701) ⁽³⁾ แหล่งอ้างอิงเดิม หะดีษหมายเลข (1011) (2/700) และรายงานโดยอัล-บุคอรี: กิตาบอัล-ฟิตัน, ฟัตหุลบารี (11/81) และสำนวนนี้เป็นของมุสลิม

لا والله ما مات عمر بن عبدالعزيز حتى جعل الرجل يأتينا بالمال العظيم ، فيقول : اجعلوا هذا حيث ترون في الفقراء ، فما يبرح حتى يرجع بماله ، يتذكر من يضعه فيهم ، فلا يجد فيرجع به ، قد أغنى عمر بن عبدالعزيز الناس

ดูเหมือนว่าเหตุการณ์นี้จะเกิดขึ้นมากกว่าหนึ่งยุคสมัย โดยได้เกิดขึ้นแล้วในยุคของอุมัร บิน อับดุลอะซีซ (ร.ฎ.) ยะอ์กูบ บิน สุฟยาน ได้บันทึกไว้ในหนังสือ อัตตารีค ของท่าน ผ่านสายรายงานของอุมัร บิน อุสัยด์ บิน อับดุรเราะห์มาน บิน ซัยด์ บิน อัลค็อฏฏอบ ว่า เขากล่าวว่า «ไม่เลย ขอสาบานต่ออัลลอฮ์ อุมัร บิน อับดุลอะซีซ ยังไม่ทันเสียชีวิต จนกระทั่งมีชายคนหนึ่งนำทรัพย์สินจำนวนมหาศาลมาหาพวกเรา แล้วกล่าวว่า "ท่านทั้งหลายจงนำสิ่งนี้ไปมอบให้แก่คนยากจนตามที่ท่านเห็นสมควรเถิด" แต่เขายังไม่ทันได้จากไปไหน ก็ต้องนำทรัพย์สินของเขากลับไป เขาพยายามนึกหาคนที่จะมอบทรัพย์นั้นให้ในหมู่พวกเขา แต่ก็หาไม่พบ จึงต้องนำมันกลับไป อุมัร บิน อับดุลอะซีซ ได้ทำให้ผู้คนมั่งคั่งพอเพียงแล้ว»⁽¹⁾

และเมื่อกล่าวถึงอัลมะฮ์ดีย์ จะได้นำเสนอหะดีษต่าง ๆ ที่ระบุว่า จะมีเคาะลีฟะฮ์ผู้หนึ่งที่โกยทรัพย์สินแจกจ่ายโดยไม่นับจำนวน และเมื่อกล่าวถึงท่านนบีอีซา จะได้นำเสนอหะดีษต่าง ๆ ที่ระบุถึงความเพียบพร้อมล้นเหลือของทรัพย์สินในยุคของท่าน จนกระทั่งไม่มีผู้ใดรับมัน

⁽¹⁾ ฟัตหุลบารีย์ (13/83)

ประเด็นที่สิบ

การให้สลามเฉพาะคนรู้จัก การแพร่หลายของการค้า และการตัดขาดเครือญาติ

إن بين يدي الساعة تسليم الخاصة ، وفشو التجارة، حتى تعين المرأة زوجها على التجارة ، وقطع الأرحام ، وشهادة الزور ، وكتمان شهادة الحق ، وظهور القلم

อิมามอะห์มัดได้รายงานไว้ในมุสนัดของท่านด้วยสายรายงานที่ศอฮีห์ จากอับดุลลอฮ์ บิน มัสอูด (ร.ฎ.) ว่า ท่านเราะซูลุลลอฮ์ ﷺ กล่าวว่า «แท้จริง ก่อนถึงวันกิยามะฮ์ จะมีการให้สลามเฉพาะแก่คนบางกลุ่ม การค้าจะแพร่หลายจนกระทั่งภรรยาต้องช่วยสามีของนางทำการค้า จะมีการตัดขาดเครือญาติ การเป็นพยานเท็จ การปกปิดการเป็นพยานที่เป็นความจริง และการปรากฏขึ้น (อย่างแพร่หลาย) ของปากกา»⁽¹⁾

إن من أشراط الساعة إذا كانت التحية على المعرفة

أن يسلم الرجل على الرجل لا يسلم عليه إلا للمعرفة

ความหมายของ "การให้สลามเฉพาะแก่คนบางกลุ่ม" คือ มุสลิมจะไม่ให้สลามนอกจากแก่ผู้ที่เขารู้จักเท่านั้น ดังที่ปรากฏในอีกหะดีษหนึ่งซึ่งอะห์มัดรายงานไว้ในมุสนัดของท่าน จากอับดุลลอฮ์ บิน มัสอูด (ร.ฎ.) เช่นกัน จากท่านนบี ﷺ ว่า «แท้จริง ส่วนหนึ่งจากสัญญาณของวันกิยามะฮ์ คือการที่การทักทายจะมีให้เฉพาะแก่คนที่รู้จักกันเท่านั้น» และในอีกรายงานหนึ่งว่า «คือการที่ชายคนหนึ่งให้สลามแก่ชายอีกคนหนึ่ง โดยที่เขาไม่ให้สลามแก่ผู้นั้นนอกจากเพราะรู้จักกันเท่านั้น»⁽²⁾

สิ่งที่ท่านเราะซูล ﷺ ได้บอกพวกเราไว้นี้ ทั้งหมดได้เกิดขึ้นแล้วตั้งแต่ก่อนหน้านี้ และปรากฏชัดให้เห็นในยุคสมัยของเรา อีกทั้งยังคงทวีมากขึ้นและเพิ่มพูนอย่างต่อเนื่อง และอัลลอฮ์คือผู้ที่เราขอความช่วยเหลือ

⁽¹⁾ ซิลซิละตุลอะหาดีษอัศ-ศอฮีหะฮ์ (2/250) หะดีษหมายเลข 647 ⁽²⁾ ซิลซิละตุลอะหาดีษอัศ-ศอฮีหะฮ์ (2/252) หะดีษหมายเลข 648

บทที่สิบเอ็ด

ความวิปลาสของมาตรวัด

سيأتي على الناس سنوات خداعات ، يُصَدَّق فيها الكاذب ، ويكذَّب فيها الصادق ، ويؤتمن فيها الخائن ، ويخوَّن فيها الأمين ، وينطق فيها الرويبضة

ท่านเราะซูล ﷺ ได้แจ้งแก่เราว่า มาตรวัดที่ใช้ประเมินคุณค่าของผู้คนจะวิปลาสไปก่อนวันกิยามะฮ์จะเกิดขึ้น คำพูดของคนโกหกจะได้รับการยอมรับและเชื่อถือ ส่วนคนสัตย์จริงกลับถูกปฏิเสธคำบอกเล่าของเขา คนทรยศจะได้รับความไว้วางใจให้ดูแลทรัพย์สินและเกียรติยศ ส่วนผู้ซื่อสัตย์กลับถูกมองว่าเป็นคนทรยศและถูกกล่าวหา คนต่ำต้อยไร้ค่าจะออกมาพูดในเรื่องที่เกี่ยวข้องกับประชาชนทั่วไป โดยพวกเขาเสนอได้เพียงความคิดเห็นที่ดิบเถื่อน และชี้นำได้เพียงไปสู่สิ่งที่คดเคี้ยว ดังที่อิมามอะห์มัด อิบนุมาญะฮ์ และอัล-หากิม ได้บันทึกจากอบูฮุร็อยเราะฮ์ (ร.ฎ.) ว่า ท่านเราะซูลุลลอฮ์ ﷺ กล่าวว่า «จะมีช่วงปีแห่งการหลอกลวงมาถึงผู้คน ในช่วงนั้นคนโกหกจะได้รับความเชื่อถือ คนสัตย์จริงจะถูกหาว่าโกหก คนทรยศจะได้รับความไว้วางใจ ผู้ซื่อสัตย์จะถูกหาว่าทรยศ และอัร-รุวัยบิเฎาะฮ์จะออกมาพูด»

قيل : وما الرويبضة ؟ قال : « الرجل التافة ، يتكلم في أمر العامة »

มีผู้ถามว่า "อัร-รุวัยบิเฎาะฮ์คืออะไร?" ท่านตอบว่า «คือชายผู้ต่ำต้อยไร้ค่า ที่พูดในเรื่องของประชาชนทั่วไป»⁽¹⁾

ผู้ใดที่พินิจพิจารณาสภาพของโลกเราในทุกวันนี้ ย่อมพบว่าเรากำลังใช้ชีวิตอยู่ในยุคที่ท่านเราะซูล ﷺ ได้แจ้งไว้ บรรดาคนโกหกจากพวกกาฟิรและพวกมุชริกที่ครอบครองสำนักข่าวและสถานีวิทยุกระจายเสียง รวมถึงผู้ที่เดินตามแนวทางของพวกเขา กลับได้รับความเชื่อถือ ส่วนผู้คนแห่งความสัตย์จริงและความยุติธรรมกลับถูกหาว่าโกหก ประชาชาติอิสลามนำทรัพย์สินของตนไปฝากไว้ในมือของพวกกาฟิรผู้ทรยศ และพวกเขาได้รับความไว้วางใจในเรื่องนั้น ขณะที่มุสลิมกลับถูกหาว่าทรยศและไม่ได้รับความไว้วางใจในสิ่งใดเลย คนต่ำต้อยไร้ค่าได้ออกมาพูดในกิจการของโลก และนำพาโลกไปอย่างบ้าบิ่นไร้ทิศทาง จนเกือบจะทำลายมนุษยชาติทั้งมวล

⁽¹⁾ สิลสิละฮ์ อัล-อะหาดีษ อัศ-เศาะฮีหะฮ์ (4/508) หะดีษหมายเลข 1887

บทที่สิบสอง

ตำรวจแห่งยุคสุดท้ายที่โบยตีผู้คน

ความอยุติธรรมจะแพร่หลายมากในยุคสุดท้าย จนกระทั่งบรรดาชายที่ได้รับมอบหมายให้ดูแลความปลอดภัยและยับยั้งผู้อธรรมก็กลับเสื่อมเสียไป แล้วพวกเขากลับกลายเป็นผู้อธรรมเสียเอง โบยหลังของปวงบ่าวด้วยแส้ของพวกเขา และสิ่งนี้มีให้เห็นมากมายในดินแดนอิสลามทุกวันนี้

يكون في آخر الزمان رجال معهم سياط كأنها أذناب البقر ، يغدون في سخط الله ، ويروحون في غضبه

อะห์มัด อัล-หากิม และอัฏ-เฏาะบะรอนีย์ใน «อัล-กะบีร» ได้รายงานด้วยสายรายงานที่เศาะฮีหฺ จากอบูอุมามะฮ์ (ร.ฎ.) ว่า ท่านเราะซูลุลลอฮ์ ﷺ กล่าวว่า «ในยุคสุดท้ายจะมีบรรดาชายที่มีแส้อยู่กับพวกเขา ประหนึ่งว่ามันคือหางวัว พวกเขาออกไปในยามเช้าท่ามกลางความกริ้วของอัลลอฮ์ และกลับมาในยามเย็นท่ามกลางความโกรธของพระองค์»⁽¹⁾

صنفان من أهل النار لم أرهما : قوم معهم سياط كأذناب البقر يضربون بها الناس . ونساء كاسيات عاريات ، مميلات ، مائلات ، رؤوسهن كأسنمة البخت المائلة ، لا يدخلن الجنة . ولا يجدن ريحها . وإن ريحها ليوجد من مسيرة كذا وكذا

เรื่องราวของคนเหล่านี้และบั้นปลายของพวกเขาถูกกล่าวไว้ในเศาะฮีหฺมุสลิม โดยมีรายงานจากอบูฮุร็อยเราะฮ์ (ร.ฎ.) ว่า ท่านเราะซูลุลลอฮ์ ﷺ กล่าวว่า «ชาวนรกสองจำพวกที่ฉันยังไม่เคยเห็นพวกเขา คือ กลุ่มชนที่มีแส้เหมือนหางวัวอยู่กับพวกเขา ใช้มันโบยตีผู้คน และสตรีที่สวมเสื้อผ้าแต่ประหนึ่งเปลือยกาย ชักนำผู้อื่นให้เอนเอียงและตนเองก็เอนเอียง ศีรษะของพวกนางเหมือนหนอกอูฐบุคต์ที่เอียง พวกนางจะไม่ได้เข้าสวรรค์ และจะไม่ได้กลิ่นของสวรรค์ ทั้งที่กลิ่นของสวรรค์นั้นจะได้กลิ่นจากระยะทางเท่านั้นเท่านี้»⁽²⁾

⁽¹⁾ สิลสิละฮ์ อัล-อะหาดีษ อัศ-เศาะฮีหะฮ์ (4/517) หะดีษหมายเลข 1893 ⁽²⁾ เศาะฮีหฺมุสลิม (4/1680) หะดีษหมายเลข (2128)

บทที่สี่: สัญญาณที่ยังไม่เกิดขึ้น

เรื่องที่หนึ่ง: คาบสมุทรอาหรับจะกลับเป็นทุ่งหญ้าเขียวขจีและสายน้ำ

لا تقوم الساعة حتى يكثر المال ويفيض ، حتى يخرج الرجل زكاة ماله ، فلا يجد أحداً يقبلها ، وحتى تعود أرض العرب جنات وأنهارا

รายงานจากอบูฮุร็อยเราะฮ์ (ร.ฎ.) ว่า ท่านเราะซูลุลลอฮ์ ﷺ กล่าวว่า «วันกิยามะฮ์จะไม่เกิดขึ้นจนกว่าทรัพย์สินจะมีมากมายล้นเหลือ จนกระทั่งชายคนหนึ่งนำซะกาตทรัพย์สินของเขาออกมาจ่าย แต่ก็ไม่พบผู้ใดที่จะรับมัน และจนกว่าแผ่นดินของชาวอาหรับจะกลับเป็นทุ่งหญ้าเขียวขจีและสายน้ำ» บันทึกโดยมุสลิม⁽¹⁾

การที่คาบสมุทรอาหรับกลับเป็นทุ่งหญ้าเขียวขจีและสายน้ำนั้น อาจเป็นเพราะสิ่งที่ผู้คนในแผ่นดินนั้นลงมือทำ เช่น การขุดบ่อน้ำ การเพาะปลูก และสิ่งอื่นทำนองนี้ ดังที่กำลังเกิดขึ้นในยุคของเรา หรืออาจเป็นเพราะการเปลี่ยนแปลงของสภาพภูมิอากาศ จนอากาศที่ร้อนระอุกลายเป็นอากาศที่อ่อนโยนและรื่นรมย์ และพระผู้สร้างของแผ่นดินนั้นทรงให้แม่น้ำและตาน้ำพวยพุ่งขึ้นมา ซึ่งจะเปลี่ยนความแห้งแล้งให้กลายเป็นความอุดมสมบูรณ์ และเปลี่ยนที่ราบอันแห้งแล้งไร้พืชพรรณให้เป็นที่ราบเขียวขจีกว้างไกล ความหมายประการหลังนี้เป็นความหมายที่ชัดเจนกว่า เพราะหะดีษได้บรรยายถึงสภาพที่คาบสมุทรจะหวนกลับไปสู่สภาพเดิมที่เคยเป็นมาก่อน

⁽¹⁾ มิชกาตุลมะศอบีห์ (3/21) หะดีษหมายเลข (5440)

หัวข้อที่สอง

จันทร์เสี้ยวที่พองโต

من اقتراب الساعة انتفاخ الأهلة

من اقتراب الساعة أن يرى الهلال قَبَلا ، فيقال : لليلتين وأن تتخذ المساجد طرقا ، وأن يظهر موت الفجأة

สัญญาณหนึ่งที่บ่งบอกว่าวันกิยามะฮ์ใกล้เข้ามาแล้ว คือ ผู้คนจะเห็นจันทร์เสี้ยวมีขนาดใหญ่ตั้งแต่เริ่มปรากฏ จนกระทั่งในเวลาที่มันเพิ่งขึ้นมีผู้กล่าวว่า มันเป็นจันทร์ของคืนที่สองหรือคืนที่สามแล้ว มีรายงานจากอิบนุมัสอูด (ร.ฎ.) ว่า ท่านเราะซูล ﷺ กล่าวว่า «ส่วนหนึ่งของสัญญาณการใกล้เข้ามาของวันกิยามะฮ์ คือการที่จันทร์เสี้ยวพองโต»⁽¹⁾ และมีรายงานจากอนัส (ร.ฎ.) ว่า ท่านเราะซูล ﷺ กล่าวว่า «ส่วนหนึ่งของสัญญาณการใกล้เข้ามาของวันกิยามะฮ์ คือการที่จันทร์เสี้ยวถูกมองเห็นได้อย่างชัดเจนทันทีที่ปรากฏ จนมีผู้กล่าวว่า มันเป็นจันทร์ของคืนที่สองแล้ว การที่มัสยิดถูกใช้เป็นทางสัญจร และการที่การตายอย่างกะทันหันจะปรากฏแพร่หลาย»⁽²⁾

⁽¹⁾ เชคนาศิรุดดีน อัล-อัลบานีย์ได้นำมาบันทึกไว้ใน เศาะฮีหุลญามิอิศเศาะฆีร (5/213) หะดีษหมายเลข (5774) และกล่าวว่า สายรายงานเศาะฮีห์ ท่านได้อ้างอิงไปยังอัฏ-เฏาะบะรอนีย์ในอัล-มุอ์ญัม อัล-กะบีร และผู้อื่นจากตำราซุนนะฮ์ได้บันทึกไว้จากอบูฮุร็อยเราะฮ์ (ร.ฎ.)

⁽²⁾ ท่านอ้างอิงไว้ใน เศาะฮีหุลญามิอ์ (5/214) หะดีษหมายเลข (5775) ไปยังอัฏ-เฏาะบะรอนีย์ในอัล-เอาสัฏ และกล่าวว่า สายรายงานของหะดีษนี้หะสัน

บทที่สาม: การที่สัตว์ร้ายและสิ่งไม่มีชีวิตพูดกับมนุษย์

عدا الذئب على شاة ، فأخذها ، فطلبه الراعي ، فانتزعها منه ، فأقعى على ذنبه ، قال : ألا تتقي الله تنزع مني رزقا ساقه الله إليّ ، فقال : يا عجبي ذئب مقع على ذنبه يكلمني كلام الإنس ، فقال الذئب ألا أخبرك بأعجب من ذلك ؟ محمد ﷺ بيثرب ، يخبر الناس بأنباء ما قد سبق

อิมามอะห์มัดได้รายงานไว้ในหนังสือมุสนัดของท่าน จากอบูสะอีด อัล-คุดรีย์ (ร.ฎ.) ว่า «หมาป่าตัวหนึ่งได้จู่โจมแพะตัวหนึ่งแล้วคาบมันไป คนเลี้ยงแพะจึงไล่ตามมันและแย่งแพะคืนมาจากมัน หมาป่าจึงนั่งยองลงบนหางของมันแล้วกล่าวว่า ท่านไม่ยำเกรงอัลลอฮ์หรือ ท่านแย่งริซกี (ปัจจัยยังชีพ) ที่อัลลอฮ์ทรงนำมาให้ฉันไปจากฉัน คนเลี้ยงแพะจึงกล่าวว่า ช่างน่าประหลาดใจเสียนี่กระไร หมาป่าตัวหนึ่งนั่งยองอยู่บนหางของมัน พูดกับฉันด้วยคำพูดอย่างมนุษย์ หมาป่าจึงกล่าวว่า ให้ฉันบอกท่านถึงสิ่งที่น่าประหลาดใจยิ่งกว่านั้นไหม? มุฮัมมัด ﷺ อยู่ที่ยัษริบ ท่านบอกเล่าแก่ผู้คนถึงข่าวคราวของสิ่งที่ผ่านพ้นไปแล้ว

قال : فأقبل الراعي يسوق غنمه ، حتى دخل المدينة ، فزواها إلى زاوية من زواياها ، ثم أتى رسول ﷺ ، فأخبره ، فأمر رسول الله ﷺ فنودي بالصلاة جامعة ، ثم خرج ، فقال للراعي : أخبرهم ، فأخبرهم ، فقال رسول الله ﷺ : صدق ، والذي نفسي بيده لا تقوم الساعة حتى يكلم السباع الإنس ، ويكلم الرجل عذبة سوطه ، وشراك نعله ، ويخبره فخذه بما حدّث أهله بعده

(ผู้รายงาน) กล่าวว่า คนเลี้ยงแพะจึงต้อนฝูงแพะของเขามาจนกระทั่งเข้าสู่นครมะดีนะฮ์ แล้วรวมพวกมันไว้ที่มุมหนึ่งของเมือง จากนั้นเขาได้มาหาท่านเราะซูล ﷺ และเล่าเรื่องนั้นให้ท่านฟัง ท่านเราะซูลุลลอฮ์ ﷺ จึงสั่งให้ประกาศเรียกว่า "อัศเศาะลาตุ ญามิอะฮ์" (มาร่วมละหมาดพร้อมกันเถิด) แล้วท่านก็ออกมาและกล่าวแก่คนเลี้ยงแพะว่า จงเล่าให้พวกเขาฟังเถิด เขาจึงเล่าให้พวกเขาฟัง แล้วท่านเราะซูลุลลอฮ์ ﷺ ก็กล่าวว่า เขาพูดจริง ขอสาบานด้วยพระผู้ซึ่งชีวิตของฉันอยู่ในพระหัตถ์ของพระองค์ วันกิยามะฮ์จะยังไม่เกิดขึ้นจนกว่าสัตว์ร้ายจะพูดกับมนุษย์ และจนกว่าปลายแส้ของชายคนหนึ่งและสายรองเท้าของเขาจะพูดกับเขา และต้นขาของเขาจะบอกเขาถึงสิ่งที่ครอบครัวของเขากระทำหลังจากที่เขาจากไป»⁽¹⁾

ٱلْيَوْمَ نَخْتِمُ عَلَىٰٓ أَفْوَٰهِهِمْ وَتُكَلِّمُنَآ أَيْدِيهِمْ وَتَشْهَدُ أَرْجُلُهُم بِمَا كَانُوا۟ يَكْسِبُونَ ﴿٦٥﴾

สิ่งที่ท่านเราะซูล ﷺ บอกเล่าไว้นี้อาจเป็นสิ่งที่อยู่เหนือธรรมชาติ ผิดแผกไปจากสิ่งที่คุ้นเคย ดังเช่นที่อวัยวะต่าง ๆ ของมนุษย์จะเป็นพยานปรักปรำตัวเขาในวันกิยามะฮ์ «วันนี้เราจะประทับตราบนปากของพวกเขา และมือของพวกเขาจะพูดกับเรา และเท้าของพวกเขาจะเป็นพยานถึงสิ่งที่พวกเขาเคยขวนขวายไว้» (ซูเราะฮ์ยาซีน 36:65)⁽²⁾ «และพวกเขาจะกล่าวแก่ผิวหนังของพวกเขาว่า ทำไม…

⁽¹⁾ สายรายงานของหะดีษนี้เศาะฮีห์ อิบนุหิบบานและอัล-หากิมได้บันทึกไว้แยกเป็นส่วน ๆ และอัล-หากิมกล่าวว่า เศาะฮีห์ตามเงื่อนไขของมุสลิม ซึ่งอัซ-ซะฮะบีย์เห็นพ้องด้วย อัต-ติรมิซีย์ได้บันทึกส่วนที่ว่า «ขอสาบานด้วยพระผู้ซึ่งชีวิตของฉันอยู่ในพระหัตถ์ของพระองค์...» และกล่าวว่า เป็นหะดีษหะสัน ดู: สิลสิละฮ์ อัล-อะหาดีษ อัศ-เศาะฮีหะฮ์ ของเชคนาศิรุดดีน อัล-อัลบานีย์ หะดีษหมายเลข (122)

⁽²⁾ ซูเราะฮ์ยาซีน: 65

شَهِدتُّمْ عَلَيْنَا ۖ قَالُوٓا۟ أَنطَقَنَا ٱللَّهُ ٱلَّذِىٓ أَنطَقَ كُلَّ شَىْءٍ

…พวกเจ้าเป็นพยานปรักปรำพวกเราทำไม? พวกมันกล่าวว่า อัลลอฮ์ผู้ทรงทำให้ทุกสิ่งพูดได้ ได้ทรงทำให้พวกเราพูด»⁽¹⁾ หรือ (อายะฮ์นี้) เป็นการบอกล่วงหน้าถึงความรู้และสิ่งประดิษฐ์ที่มนุษย์จะไปถึง ซึ่งด้วยสิ่งเหล่านั้นพวกเขาจะสามารถเข้าใจภาษาของสัตว์ และทำให้วัตถุที่ไม่มีชีวิตพูดได้ ดังที่ปรากฏในสิ่งประดิษฐ์สมัยใหม่ เช่น (วิทยุ) และ (โทรทัศน์)

⁽¹⁾ ซูเราะฮ์ฟุศศิลัต 41:21

บทที่สี่

แม่น้ำยูเฟรติสลดลงจนเผยให้เห็นภูเขาทองคำ

يوشك الفرات أن يحسر عن كنز من ذهب ، فمن حضره فلا يأخذ منه شيئا

อัล-บุคอรีย์และมุสลิมได้รายงานไว้ในหนังสือเศาะฮีหฺของทั้งสองท่าน จากท่านอบูฮุร็อยเราะฮ์ (ร.ฎ.) ว่า ท่านเราะซูลุลลอฮ์ ﷺ กล่าวว่า «อีกไม่นานแม่น้ำยูเฟรติส (อัล-ฟุร็อต) จะลดลงจนเผยให้เห็นขุมทรัพย์ทองคำ ผู้ใดที่ได้อยู่ในเหตุการณ์นั้นก็อย่าได้เอาสิ่งใดจากมันเลย» และในอีกรายงานหนึ่งว่า «จะลดลงจนเผยให้เห็นภูเขาทองคำ»

يحسر عن جبل من ذهب

لا تقوم الساعة حتى يحسر الفرات عن جبل من ذهب يقتتل الناس عليه ، فيقتل من كل مائة تسعة وتسعون ، ويقول كل رجل منهم لعلي أكون أنا الذي أنجو

ในอีกรายงานหนึ่งของมุสลิมว่า «วันกิยามะฮ์จะยังไม่เกิดขึ้น จนกว่าแม่น้ำยูเฟรติสจะลดลงจนเผยให้เห็นภูเขาทองคำ ผู้คนจะสู้รบกันเพื่อแย่งชิงมัน ทุก ๆ หนึ่งร้อยคนจะถูกฆ่าตายไปเก้าสิบเก้าคน และแต่ละคนในหมู่พวกเขาจะกล่าวว่า บางทีฉันอาจจะเป็นผู้ที่รอดชีวิต»⁽¹⁾

يوشك الفرات أن يحسر عن جبل من ذهب فإذا سمع به الناس ساروا إليه ، فيقول من عنده : لئن تركنا الناس يأخذون منه ليذهبن به كله ، قال : فيقتتلون عليه ، فيقتل من كل مائة تسعة وتسعون

มุสลิมยังได้รายงานจากท่านอุบัยย์ บิน กะอับ (ร.ฎ.) ด้วยถ้อยคำว่า «อีกไม่นานแม่น้ำยูเฟรติสจะลดลงจนเผยให้เห็นภูเขาทองคำ เมื่อผู้คนได้ยินข่าวนี้ พวกเขาก็จะมุ่งหน้าไปยังที่นั่น แล้วผู้ที่อยู่ใกล้มันจะกล่าวว่า หากเราปล่อยให้ผู้คนเอาไปจากมัน พวกเขาจะต้องขนไปจนหมดสิ้นอย่างแน่นอน» ท่านกล่าวว่า «แล้วพวกเขาก็จะสู้รบกันเพื่อแย่งชิงมัน ทุก ๆ หนึ่งร้อยคนจะถูกฆ่าตายไปเก้าสิบเก้าคน»⁽²⁾

ความหมายของการลดลงของแม่น้ำ คือ การที่มันถูกเปิดเผยออกมาเนื่องจากน้ำได้เหือดหายไป ดังที่อันนะวะวีย์ได้กล่าวไว้⁽³⁾ และเหตุการณ์นี้อาจเกิดขึ้นเนื่องจากการเปลี่ยนเส้นทางการไหลของแม่น้ำ เพราะขุมทรัพย์นี้หรือภูเขานี้ถูกฝังกลบอยู่ใต้ดิน และยังไม่[…]

⁽¹⁾ รายงานโดยอัล-บุคอรีย์ในกิตาบอัล-ฟิตัน บาบคุรูจญ์อันนาร (บทว่าด้วยการปรากฏของไฟ) ดู ฟัตหุลบารีย์ (13/78) และรายงานโดยมุสลิมในกิตาบอัล-ฟิตัน บาบวันกิยามะฮ์จะยังไม่เกิดขึ้นจนกว่าแม่น้ำยูเฟรติสจะลดลงจนเผยให้เห็นภูเขาทองคำ (4/2219) หะดีษหมายเลข (2894)

⁽²⁾ ดู เศาะฮีหฺมุสลิม (4/2220) หะดีษหมายเลข (2295)

⁽³⁾ ชัรหฺอันนะวะวีย์ อะลา มุสลิม (18/9)

…เป็นที่รู้จักกันดี ดังนั้น เมื่อเส้นทางการไหลของแม่น้ำเปลี่ยนไปด้วยสาเหตุใดสาเหตุหนึ่ง และไหลผ่านใกล้ภูเขานี้ ก็จะเผยให้ภูเขานั้นปรากฏออกมา และอัลลอฮ์ทรงรู้ดียิ่งถึงสิ่งที่ถูกต้อง

สาเหตุที่ท่านเราะซูล ﷺ ห้ามผู้ที่อยู่ ณ ที่นั้นมิให้เอาสิ่งใดไปจากมัน ก็เพราะการเอาสิ่งใดไปจากมันจะก่อให้เกิดฟิตนะฮ์ การรบราฆ่าฟันกัน และการหลั่งเลือด

บทที่ห้า

การที่แผ่นดินจะคายขุมทรัพย์ที่ซ่อนอยู่ออกมา

تقيء الأرض أفلاذ كبدها أمثال الأسطوان من الذهب والفضة ، فيجيء القاتل ، فيقول : في هذا قتلت ! ويجيء القاطع ، فيقول : في هذا قطعت رحمي ، ويجيء السارق ، فيقول : في هذا قطعت يدي ! ثم يدعونه فلا يأخذون منه شيئاً

มุสลิมได้รายงานไว้ในเศาะฮีหฺของท่าน จากอบูฮุร็อยเราะฮ์ (ร.ฎ.) ว่า ท่านเราะซูลุลลอฮ์ ﷺ กล่าวว่า «แผ่นดินจะคายชิ้นส่วนตับของมันออกมา เป็นเสมือนเสาทองคำและเงิน แล้วผู้ฆ่าก็จะมาและกล่าวว่า: เพราะสิ่งนี้แหละที่ฉันได้ฆ่าคน! ผู้ตัดขาดเครือญาติก็จะมาและกล่าวว่า: เพราะสิ่งนี้แหละที่ฉันได้ตัดขาดเครือญาติของฉัน! และขโมยก็จะมาและกล่าวว่า: เพราะสิ่งนี้แหละที่มือของฉันถูกตัด! จากนั้นพวกเขาก็จะทิ้งมันไว้ โดยไม่หยิบเอาสิ่งใดจากมันเลย»⁽¹⁾

นี่คือสัญญาณหนึ่งจากบรรดาสัญญาณของอัลลอฮ์ กล่าวคือ อัล-หัก (พระผู้ทรงสัจธรรม) จะทรงบัญชาให้แผ่นดินนำขุมทรัพย์ที่ซ่อนอยู่ภายในของมันออกมา ท่านเราะซูล ﷺ ได้เรียกขุมทรัพย์เหล่านั้นว่า "อัฟลาซุลกะบิด" (ชิ้นส่วนตับ) โดยความหมายดั้งเดิมของคำว่า "อัล-ฟิลซ์" คือ «ชิ้นส่วนจากตับของอูฐ และบางท่านกล่าวว่า: คือชิ้นเนื้อ ความหมายของหะดีษนี้เป็นการเปรียบเทียบ กล่าวคือ แผ่นดินจะนำสิ่งที่อยู่ภายในของมันซึ่งเป็นชิ้นส่วนที่ถูกฝังไว้ออกมา ส่วนคำว่า "อัล-อุสฏุวาน" เป็นพหูพจน์ของคำว่า "อุสฏุวานะฮ์" ซึ่งหมายถึงเสาหลักและเสาค้ำ และที่เปรียบมันกับเสาก็เพราะความใหญ่โตและความมากมายของมัน»⁽²⁾

เมื่อผู้คนได้เห็นทองคำและเงินอันมากมายนั้น พวกเขาก็จะไม่ใยดีต่อมัน และจะเศร้าเสียใจ เพราะพวกเขาได้กระทำบาปและการฝ่าฝืนต่างๆ ไปเพื่อแสวงหาผลประโยชน์ทางโลกอันไร้ค่านี้

⁽¹⁾ รายงานโดยมุสลิมในเศาะฮีหฺของท่าน กิตาบุซซะกาต, บาบุตตัรฆีบ ฟิศเศาะดะเกาะฮ์ ก็อบละ อัน ลา ยูญะดะ มัน ยักบะลุฮา (บทว่าด้วยการส่งเสริมให้บริจาคทานก่อนที่จะไม่มีผู้ใดรับมัน), หะดีษหมายเลข (1013) 2/701 ⁽²⁾ ชัรหุนนะวะวีย์ อะลา มุสลิม: (18/98)

ประเด็นที่หก

การที่บรรดามุสลิมถูกปิดล้อมจนต้องถอยร่นไปยังนครมะดีนะฮ์

ส่วนหนึ่งจากสัญญาณของวันกิยามะฮ์ คือการที่บรรดามุสลิมจะพ่ายแพ้ อำนาจและอาณาเขตของพวกเขาจะหดหายไป ศัตรูของพวกเขาจะห้อมล้อมและปิดล้อมพวกเขาไว้ในนครมะดีนะฮ์อัล-มุเนาวะเราะฮ์

يوشك المسلمون أن يحاصروا إلى المدينة ، حتى يكون أبعد مسالحهم سلاح

รายงานจากอิบนุอุมัร (ร.ฎ.) ว่า ท่านเราะซูล ﷺ กล่าวว่า «อีกไม่นานบรรดามุสลิมจะถูกปิดล้อมจนต้องถอยร่นไปยังมะดีนะฮ์ จนกระทั่งด่านป้อมรักษาการณ์ที่อยู่ไกลที่สุดของพวกเขาคือ (สถานที่ชื่อ) สะลาห์»⁽¹⁾

⁽¹⁾ เป็นหะดีษเศาะฮีห์ บันทึกโดยอบูดาวูดและอัล-หากิม, เศาะฮีห์ อัล-ญามิอ์ (6/363) หะดีษหมายเลข (8033)

บทที่เจ็ด

อัล-ญะฮ์ญาฮ์ได้ครองอำนาจการปกครอง

لا تقوم الساعة حتى يخرج رجل من قحطان يسوق الناس بعصاه

อัล-ญะฮ์ญาฮ์คือชายคนหนึ่งจากเผ่าเกาะห์ฏอน ซึ่งอำนาจการปกครองจะตกเป็นของเขา เขาเป็นผู้มีพละกำลังและความเกรี้ยวกราดอย่างยิ่ง ในเศาะฮีหฺมุสลิมมีรายงานจากอบูฮุร็อยเราะฮ์ (ร.ฎ.) จากท่านนบี ﷺ ว่า ท่านกล่าวว่า «วันกิยามะฮ์จะยังไม่เกิดขึ้น จนกว่าจะมีชายคนหนึ่งจากเผ่าเกาะห์ฏอนปรากฏขึ้น เขาจะต้อนผู้คนด้วยไม้เท้าของเขา» รายงานโดยอัล-บุคอรีย์และมุสลิม

لا تذهب الأيام والليالي ، حتى يملك رجل يقال له الجهجاه

และในอีกรายงานหนึ่งของมุสลิมว่า «วันและคืนจะยังไม่สิ้นสุด จนกว่าชายคนหนึ่งที่ถูกเรียกว่าอัล-ญะฮ์ญาฮ์จะได้ครองอำนาจ»⁽¹⁾

لا يذهب الليل والنهار حتى يملك رجل من الموالي يقال له جهجاه

เป็นไปได้ว่าบุคคลที่กล่าวถึงในรายงานหลังนี้เป็นคนละคนกับบุคคลแรก เพราะมีรายงานที่ถูกต้องในสุนันอัต-ติรมิซีย์จากอบูฮุร็อยเราะฮ์ (ร.ฎ.) ว่า อัล-ญะฮ์ญาฮ์ผู้นี้มาจากกลุ่มอัล-มะวาลี (ทาสที่ได้รับการปลดปล่อย) โดยในสุนันอัต-ติรมิซีย์มีรายงานจากอบูฮุร็อยเราะฮ์ (ร.ฎ.) จากท่านเราะซูลุลลอฮ์ ﷺ ว่า «กลางคืนและกลางวันจะยังไม่สิ้นสุด จนกว่าชายคนหนึ่งจากกลุ่มอัล-มะวาลีที่ถูกเรียกว่าญะฮ์ญาฮ์จะได้ครองอำนาจ»⁽²⁾

ความหมายของการที่เขาต้อนผู้คนด้วยไม้เท้าของเขาก็คือ เขาจะมีอำนาจเหนือผู้คน แล้วผู้คนก็จะยอมจำนนและเชื่อฟังเขา การใช้สำนวนว่าต้อนด้วยไม้เท้านั้นเพื่อบ่งบอกถึงความแข็งกร้าวและความเข้มงวดของเขา และรากศัพท์ของคำว่า "อัล-ญะฮ์ญาฮ์" หมายถึงผู้ที่ตะโกนเสียงดัง ซึ่งเป็นคุณลักษณะที่สอดคล้องกับไม้เท้า ดังที่อิบนุหะญัรกล่าวไว้⁽³⁾ แล้วชายผู้นี้จะต้อนผู้คนไปสู่ความดีหรือความชั่วเล่า? เราไม่มีคำชี้แจงจากท่านเราะซูล ﷺ ในเรื่องนี้

⁽¹⁾ รายงานโดยอัล-บุคอรีย์ในกิตาบุลฟิตัน บาบตะฆ็อยยุรุซซะมาน, ฟัตหุลบารีย์ : (13/76) ⁽²⁾ ดู เศาะฮีหุลญามิอิศเศาะฆีร : (6/230) หะดีษหมายเลข : (7561) ⁽³⁾ ฟัตหุลบารีย์ : (13/78)

หัวข้อที่แปด

ฟิตนะฮ์อัล-อะหฺลาส ฟิตนะฮ์อัด-ดะฮ์มาอ์ และฟิตนะฮ์อัด-ดุฮัยมาอ์

عن عبد الله بن عمر قال : كنا عند رسول الله ﷺ قعودا نذكر الفتن ، فأكثر من ذكرها ، حتى ذكر فتنة الأحلاس ، فقال قائل : وما فتنة الأحلاس ؟ قال : هي فتنة هرب وحَرَب ، ثمَّ فتنة السراء ، دخلها أو دخنها من تحت قدمي رجل من أهل بيتي ، يزعم أنه مني ، وليس مني ، وإنما وليي المتقون ، ثم يصطلح الناس على رجل كَوَرِك على ضِلَع ، ثم فتنة الدهيماء ، لا تدع أحدا من هذه الأمة إلا لطمته ، فإذا قيل انقطعت تمادت ، يصبح الرجل فيها مؤمنا ، ويمسي كافرا ، حتى يصير الناس إلى فسطاطين : فسطاط إيمان لا نفاق فيه ، وفسطاط نفاق لا إيمان فيه ، إذا كان ذاكم فانتظروا الدجال من اليوم أو غد »

รายงานจากอับดุลลอฮ์ บิน อุมัร (ร.ฎ.) กล่าวว่า พวกเรานั่งอยู่กับท่านเราะซูลุลลอฮ์ ﷺ ท่านได้กล่าวถึงฟิตนะฮ์ต่าง ๆ และกล่าวถึงมันอย่างมาก จนกระทั่งท่านกล่าวถึงฟิตนะฮ์อัล-อะหฺลาส มีผู้หนึ่งถามว่า ฟิตนะฮ์อัล-อะหฺลาสคืออะไร? ท่านตอบว่า «มันคือฟิตนะฮ์แห่งการหลบหนีและการปล้นชิง จากนั้นคือฟิตนะฮ์อัส-สัรรออ์ (ความสุขสบาย) ควันของมัน (หรือต้นกำเนิดของมัน) มาจากใต้เท้าของชายคนหนึ่งจากครอบครัวของฉัน เขาอ้างว่าเขาเป็นคนของฉัน แต่เขาไม่ได้เป็นคนของฉัน แท้จริงผู้ใกล้ชิดของฉันคือบรรดาผู้ยำเกรงเท่านั้น จากนั้นผู้คนจะตกลงกันยอมรับชายคนหนึ่งดั่งสะโพกที่ตั้งอยู่บนซี่โครง จากนั้นคือฟิตนะฮ์อัด-ดุฮัยมาอ์ ซึ่งจะไม่ปล่อยให้ผู้ใดในประชาชาตินี้รอดพ้นไปได้ นอกจากมันจะตบหน้าเขา เมื่อใดที่มีผู้กล่าวว่ามันสิ้นสุดแล้ว มันก็ยิ่งยืดเยื้อออกไป ในช่วงนั้นชายคนหนึ่งจะเป็นผู้ศรัทธาในยามเช้า และกลายเป็นผู้ปฏิเสธศรัทธาในยามเย็น จนกระทั่งผู้คนแบ่งออกเป็นสองค่าย คือค่ายแห่งอีมานที่ไม่มีการนิฟาก (กลับกลอก) อยู่เลย และค่ายแห่งการนิฟากที่ไม่มีอีมานอยู่เลย เมื่อสิ่งนั้นเกิดขึ้นกับพวกท่าน ก็จงรอคอยดัจญาลในวันนั้นหรือวันรุ่งขึ้น»⁽¹⁾

คำว่า อัล-อะหฺลาส เป็นพหูพจน์ของคำว่า ฮิลส์ คือผ้าที่ปูติดอยู่กับหลังอูฐใต้อานรองเบาะ ฟิตนะฮ์นี้ถูกเปรียบด้วยสิ่งนั้น เพราะมันติดแน่นอยู่กับผู้คนเมื่อมันเกิดขึ้นกับพวกเขา ดั่งผ้าฮิลส์ที่ติดแน่นอยู่กับหลังอูฐ อัล-เคาะฏฏอบีย์กล่าวว่า เป็นไปได้ว่าฟิตนะฮ์นี้ถูกเปรียบกับอัล-อะหฺลาสเนื่องจากความดำของสีและความมืดมิดของมัน

ส่วนคำว่า อัล-หะร็อบ (โดยอ่านอักษรรออ์ด้วยสระฟัตหะฮ์) หมายถึง การสูญเสียทรัพย์สินและครอบครัว มีการกล่าวว่า "หะริบะ อัร-เราะญุล ฟะฮุวะ ฮะรีบ" คือ ชายผู้นั้นถูกปล้นชิง เขาจึงเป็นผู้ถูกปล้นชิง เมื่อทรัพย์สินและครอบครัวของเขาถูกช่วงชิงไป

ส่วนคำว่า อัส-สัรรออ์ คือความโปรดปรานที่ทำให้ผู้คนมีความสุข อันได้แก่ความมั่งคั่งของทรัพย์สินและความมีสุขภาพดี ฟิตนะฮ์นี้ถูกนำไปผูกกับคำดังกล่าว เพราะความโปรดปรานเป็นสาเหตุของมัน เนื่องจากมนุษย์จะกระทำบาปและการฝ่าฝืนต่าง ๆ อันเนื่องมาจากสิ่งที่เขามีอย่างพรั่งพร้อม

⁽¹⁾ หะดีษเศาะฮีหฺ บันทึกโดยอบูดาวูด อัล-หากิม และอะห์มัด อัล-หากิมรับรองว่าเศาะฮีหฺ และอัษ-ษะฮะบีย์เห็นพ้องด้วย ดู ซิลสิละฮ์ อัล-อะหาดีษ อัศ-เศาะฮีหะฮ์ ของเชคนาศิรุดดีน อัล-อัลบานีย์ (2/702) หะดีษหมายเลข (974)

…จากความดี

คำพูดของท่านที่ว่า (เหมือนสะโพกที่วางอยู่บนซี่โครง) เป็นการเปรียบเทียบถึงเรื่องที่ไม่มั่นคงและไม่ตั้งอยู่ได้อย่างถาวร เพราะสะโพกไม่อาจประกอบเข้ากับซี่โครงได้ และไม่อาจตั้งตรงอยู่ด้วยกันกับมันได้

ส่วนคำว่า "อัด-ดุฮัยมาอ์" หมายถึง ภัยพิบัติร้ายแรงที่จู่โจมผู้คนด้วยความชั่วร้ายของมัน

บทที่เก้า: การปรากฏตัวของอัล-มะฮ์ดี

ประเด็นที่หนึ่ง: ตัวบทที่บ่งบอกถึงอัล-มะฮ์ดี

มีหะดีษที่ถูกต้องยืนยันว่า อัลลอฮ์ผู้ทรงจำเริญและสูงส่งจะทรงส่งเคาะลีฟะฮ์คนหนึ่งมาในยุคสุดท้ายของกาลเวลา เขาจะเป็นผู้ตัดสินที่เที่ยงธรรม และปกครองกิจการของประชาชาตินี้ เขาเป็นคนจากวงศ์วานของท่านเราะซูล ﷺ จากเชื้อสายของท่านหญิงฟาฏิมะฮ์ ชื่อของเขาตรงกับชื่อของท่านเราะซูล ﷺ และชื่อบิดาของเขาตรงกับชื่อบิดาของท่านเราะซูล ﷺ หะดีษต่าง ๆ ได้บรรยายลักษณะของเขาว่า เป็นผู้มีหน้าผากกว้าง จมูกโด่งเรียว เขาจะทำให้แผ่นดินเต็มไปด้วยความยุติธรรม หลังจากที่มันเคยเต็มไปด้วยความอธรรมและการกดขี่ ในบรรดาหะดีษที่รายงานเรื่องนี้ ได้แก่

لا تذهب الدنيا حتى يملك العرب رجل من أهل بيتي ، يواطىء اسمه اسمي

لو لم يبق من الدنيا إلا يوم لطول الله ذلك اليوم ، حتى يبعث الله فيه رجلا مني - أو من أهل بيتي - يواطىء اسمه اسمي ، واسم أبيه اسم أبي ، يملأ الأرض قسطا وعدلا ، كما ملئت جورا وظلما

1. รายงานจากอับดุลลอฮ์ บิน มัสอูด (ร.ฎ.) กล่าวว่า ท่านเราะซูลุลลอฮ์ ﷺ กล่าวว่า «โลกนี้จะยังไม่สิ้นสุด จนกว่าชายคนหนึ่งจากครอบครัวของฉันจะได้ปกครองชาวอาหรับ ชื่อของเขาตรงกับชื่อของฉัน» บันทึกโดยอัต-ติรมิซีย์และอบูดาวูด ในอีกสายรายงานหนึ่งของอบูดาวูด ท่านกล่าวว่า «แม้หากโลกนี้เหลือเวลาอยู่เพียงวันเดียว อัลลอฮ์ก็จะทรงขยายวันนั้นให้ยาวออกไป จนกว่าพระองค์จะทรงส่งชายคนหนึ่งจากฉัน หรือจากครอบครัวของฉัน มาในวันนั้น ชื่อของเขาตรงกับชื่อของฉัน และชื่อบิดาของเขาตรงกับชื่อบิดาของฉัน เขาจะทำให้แผ่นดินเต็มไปด้วยความเที่ยงธรรมและความยุติธรรม ดังที่มันเคยเต็มไปด้วยความอธรรมและการกดขี่»⁽¹⁾

المهدي من عترتي من ولد فاطمة

1. รายงานจากอุมมุสะละมะฮ์ (ร.ฎ.) นางกล่าวว่า ท่านเราะซูลุลลอฮ์ ﷺ กล่าวว่า «อัล-มะฮ์ดีมาจากเชื้อสายของฉัน จากลูกหลานของฟาฏิมะฮ์» บันทึกโดยอบูดาวูด อิบนุมาญะฮ์ และอัล-หากิม⁽²⁾

⁽¹⁾ มิชกาตุลมะศอบีห์ (3/24) ผู้ตรวจสอบตำรามิชกาตกล่าวว่า สายรายงานของหะดีษนี้หะซัน และมีการระบุสัญลักษณ์ว่าสายรายงานของอบูดาวูดเศาะฮีหฺ ในเศาะฮีหุลญามิอิศเศาะฆีร (6/70) หะดีษหมายเลข 5180

⁽²⁾ เศาะฮีหุลญามิอิศเศาะฆีร (6/22) และเชคนาศิร (อัล-อัลบานีย์) กล่าวถึงหะดีษนี้ว่า เศาะฮีหฺ

المهدي منا أهل البيت يصلحه الله في ليلة

1. รายงานจากอะลี (ร.ฎ.) ว่า ท่านเราะซูล ﷺ กล่าวว่า «อัล-มะฮ์ดีย์นั้นมาจากพวกเรา คือจากอะฮ์ลุลบัยต์ อัลลอฮ์จะทรงทำให้เขาเป็นผู้ที่ดีพร้อม (สำหรับภารกิจนี้) ภายในคืนเดียว» รายงานโดยอะห์มัดและอิบนุมาญะฮ์⁽¹⁾

لو لم يبق من الدهر إلا يوم ، لبعث الله رجلا من أهل بيتي ، يملؤها عدلاً ، كما ملئت جورا

1. รายงานจากอะลี (ร.ฎ.) ว่า ท่านเราะซูลุลลอฮ์ ﷺ กล่าวว่า «แม้หากกาลเวลาจะเหลืออยู่เพียงวันเดียว อัลลอฮ์ก็จะทรงส่งชายคนหนึ่งจากอะฮ์ลุลบัยต์ของฉันมา เขาจะทำให้แผ่นดินเต็มไปด้วยความยุติธรรม ดังที่มันเคยเต็มไปด้วยความอธรรม» รายงานโดยอะห์มัดและอบูดาวูด⁽²⁾

المهدي مني ، أجلى الجبهة ، أقنى الأنف ، يملأ الأرض قسطا وعدلا ، كما ملئت جورا وظلما ، يملك سبع سنين

1. รายงานจากอบูสะอีด อัล-คุดรีย์ (ร.ฎ.) ว่า ท่านเราะซูลุลลอฮ์ ﷺ กล่าวว่า «อัล-มะฮ์ดีย์นั้นมาจากฉัน หน้าผากของเขากว้าง จมูกของเขาโด่งงุ้ม เขาจะทำให้แผ่นดินเต็มไปด้วยความเที่ยงธรรมและความยุติธรรม ดังที่มันเคยเต็มไปด้วยความอธรรมและการกดขี่ เขาจะปกครองเป็นเวลาเจ็ดปี» รายงานโดยอบูดาวูด⁽³⁾

لتملأن الأرض جورا وظلما ، فإذا ملئت جورا وظلما ، بعث الله رجلا مني ، اسمه اسمي ، فيملؤها قسطا وعدلا ، كما ملئت جورا وظلماً

لا تقوم الساعة حتى تملأ الأرض ظلما وجورا وعدوانا ، ثم يخرج رجل من عترتي ، أو من أهل بيتي يملؤها قسطا وعدلا ، كما ملئت جورا وظلما

1. รายงานจากอบูสะอีด อัล-คุดรีย์ (ร.ฎ.) ว่า ท่านเราะซูลุลลอฮ์ ﷺ กล่าวว่า «แน่แท้แผ่นดินจะเต็มไปด้วยความอธรรมและการกดขี่ เมื่อมันเต็มไปด้วยความอธรรมและการกดขี่แล้ว อัลลอฮ์จะทรงส่งชายคนหนึ่งจากฉันมา ชื่อของเขาเหมือนชื่อของฉัน แล้วเขาจะทำให้แผ่นดินเต็มไปด้วยความเที่ยงธรรมและความยุติธรรม ดังที่มันเคยเต็มไปด้วยความอธรรมและการกดขี่» บันทึกโดยอัล-บัซซาร, อิบนุอะดีย์ในหนังสือ "อัล-กามิล", อบูนุอัยม์ในหนังสือ "อัคบารุ อัศบะฮาน" และอัล-หากิม และอิมามอะห์มัด อิบนุหิบบาน อัล-หากิม และอบูนุอัยม์ในหนังสือ "อัล-หิลยะฮ์" ได้รายงานจากอบูสะอีดโดยสืบสายถึงท่านนบี ﷺ ด้วยถ้อยคำว่า «วันกิยามะฮ์จะยังไม่เกิดขึ้น จนกว่าแผ่นดินจะเต็มไปด้วยความอธรรม การกดขี่ และการรุกราน แล้วจะมีชายคนหนึ่งจากเชื้อสายของฉัน หรือจากอะฮ์ลุลบัยต์ของฉันปรากฏขึ้น เขาจะทำให้แผ่นดินเต็มไปด้วยความเที่ยงธรรมและความยุติธรรม ดังที่มันเคยเต็มไปด้วยความอธรรมและการกดขี่» อัล-หากิมได้กล่าวถึงสายรายงานของริวายะฮ์นี้ว่า «เศาะหีหฺตามเงื่อนไขของอัชชัยคอน (อัล-บุคอรีย์และมุสลิม)» และอัซซะฮะบีย์ก็เห็นพ้องกับท่าน ส่วนอบูนุอัยม์ก็ได้บ่งชี้ว่าหะดีษนี้เศาะหีหฺ

และอัล-หากิมยังได้รายงานหะดีษนี้จากอบูสะอีดโดยสืบสายถึงท่านนบี ﷺ ด้วยถ้อยคำว่า «จะปรากฏขึ้นใน…

⁽¹⁾ เศาะหีหุลญามิอ์ (6/22) และเชคนาศิรุดดีน อัล-อัลบานีย์ได้กล่าวถึงหะดีษนี้ว่า: เศาะหีหฺ ⁽²⁾ เป็นหะดีษเศาะหีหฺ ดู เศาะหีหุลญามิอิศเศาะฆีร (5/71) หะดีษหมายเลข (5181) ⁽³⁾ มิชกาตุลมะศอบีหฺ (3/24) หะดีษหมายเลข (5454) และสายรายงานของหะดีษนี้หะสัน ดังที่ผู้ตรวจสอบหนังสือมิชกาตได้กล่าวไว้

أمتي المهدي ، يسقيه الله الغيث ، وتخرج الأرض نباتها ، ويعطى المال صحاحا ، وتكثر الماشية ، وتعظم الأمة ، يعيش سبعا أو ثمانيا يعني حججا

«…ประชาชาติของฉัน คืออัล-มะฮ์ดี อัลลอฮ์จะทรงประทานฝนแก่เขา แผ่นดินจะงอกเงยพืชพันธุ์ของมันออกมา ทรัพย์สินจะถูกแจกจ่ายอย่างเท่าเทียม ปศุสัตว์จะมีมากมาย และประชาชาติจะยิ่งใหญ่ เขาจะมีชีวิตอยู่เจ็ดหรือแปด หมายถึงเจ็ดหรือแปดปี» อัล-หากิม อัซ-ซะฮะบี และอิบนุคัลดูน ระบุว่าหะดีษนี้ถูกต้อง (เศาะฮีหฺ)

لو لم يبق من الدنيا إلا يوم لطول الله ذلك اليوم حتى يبعث فيه رجلا مني ، أو من أهل بيتي ، يواطىء اسمه اسمي ، واسم أبيه اسم أبي ، يملأ الأرض عدلا . . .

หะดีษนี้ยังถูกรายงานโดยบรรดาผู้เรียบเรียงตำราอัส-สุนัน และอัฏ-เฏาะบะรอนีในอัล-เอาสัฏและอัล-กะบีรด้วย อัต-ติรมิซี อัล-หากิม และอิบนุหิบบานระบุว่าถูกต้อง สำนวนของอบูดาวูดคือ «หากดุนยาไม่เหลืออยู่นอกจากเพียงวันเดียว แน่นอนว่าอัลลอฮ์จะทรงทำให้วันนั้นยาวนานออกไป จนกระทั่งพระองค์ทรงส่งชายคนหนึ่งจากฉัน หรือจากอะฮ์ลุลบัยต์ของฉันมาในวันนั้น ชื่อของเขาตรงกับชื่อของฉัน และชื่อบิดาของเขาตรงกับชื่อบิดาของฉัน เขาจะทำให้แผ่นดินเต็มไปด้วยความยุติธรรม…» (จนจบหะดีษ)⁽¹⁾

ประเด็นที่สอง

ระดับความถูกต้องของหะดีษเกี่ยวกับอัล-มะฮ์ดี

ท่านเชคอับดุลอะซีซ บินอับดุลลอฮ์ บินบาซ (ขออัลลอฮ์ทรงคุ้มครองท่าน) ได้กล่าวไว้ ซึ่งสรุปใจความได้ว่า «เรื่องของอัล-มะฮ์ดีเป็นที่รู้กันดี หะดีษต่าง ๆ ในเรื่องนี้มีอยู่อย่างแพร่หลาย (มุสตะฟีฎ) ยิ่งกว่านั้นยังเป็นหะดีษมุตะวาติรที่สนับสนุนซึ่งกันและกัน นักวิชาการหลายท่านได้ระบุว่าหะดีษเหล่านี้มีสถานะเป็นมุตะวาติร และความเป็นมุตะวาติรของมันคือมุตะวาติรในเชิงความหมาย (ตะวาตุร มะอ์นะวี) เนื่องจากมีสายรายงานจำนวนมาก แหล่งที่มา ศอฮาบะฮ์ผู้รายงาน ผู้รายงาน และสำนวนถ้อยคำแตกต่างหลากหลายกัน ดังนั้น หะดีษเหล่านี้จึงบ่งชี้อย่างแท้จริงว่า บุคคลที่ถูกสัญญาไว้ผู้นี้ เรื่องราวของเขาเป็นที่ยืนยันแน่นอน และการปรากฏตัวของเขาเป็นความจริง เขาคือมุหัมมัด บินอับดุลลอฮ์ อัล-อะละวี อัล-หะสะนี ผู้สืบเชื้อสายจากอัล-หะสัน บินอะลี บินอบีฏอลิบ (ร.ฎ.) อิมามผู้นี้เป็นส่วนหนึ่งของความเมตตาของอัลลอฮ์ผู้ทรงเกรียงไกรและทรงสูงส่งที่มีต่อประชาชาตินี้ในยุคสุดท้าย เขาจะปรากฏตัวขึ้นแล้วดำรงความยุติธรรมและสัจธรรม ขจัดการอธรรมและความฉ้อฉล และอัลลอฮ์จะทรงแผ่ธงแห่งความดีงามแก่ประชาชาตินี้โดยผ่านเขา ทั้งด้วยความยุติธรรม การชี้นำ การประทานความสำเร็จ และการแนะนำแก่มวลมนุษย์

⁽¹⁾ ข้าพเจ้าได้สรุปการตรวจสอบอันทรงคุณค่านี้จากคำกล่าวของเชคนาศิรุดดีน อัล-อัลบานี (ขออัลลอฮ์ทรงคุ้มครองท่าน) หากท่านต้องการศึกษาคำกล่าวของท่านในเรื่องนี้โดยละเอียด โปรดดู สิลสิละฮ์ อัล-อะหาดีษ อัศ-เศาะฮีหะฮ์ (4/38) หะดีษหมายเลข (1529) และโปรดดู สิลสิละฮ์ อัล-อะหาดีษ อัศ-เศาะฮีหะฮ์ (2/336) หะดีษหมายเลข (711) ด้วย

และข้าพเจ้าได้ศึกษาหะดีษต่าง ๆ เกี่ยวกับเรื่องนี้เป็นจำนวนมาก ก็พบว่าเป็นไปตามที่อัช-เชากานีย์และท่านอื่น ๆ กล่าวไว้ และตามที่อิบนุลก็อยยิมและท่านอื่น ๆ กล่าวไว้ กล่าวคือ ในจำนวนนั้นมีทั้งหะดีษเศาะฮีห์ หะดีษหะสัน หะดีษเฎาะอีฟที่ได้รับการเสริมน้ำหนัก (มุนญะบิร) และมีรายงานที่เป็นหะดีษเมาฎูอ์ (ถูกอุปโลกน์) สำหรับเรานั้น เพียงพอแล้วกับหะดีษที่สายรายงานถูกต้อง ไม่ว่าจะเป็นหะดีษเศาะฮีห์ในตัวเอง (ลิซาติฮี) หรือเศาะฮีห์เพราะมีหลักฐานอื่นสนับสนุน (ลิฆอยริฮี) และไม่ว่าจะเป็นหะดีษหะสันในตัวเองหรือหะสันเพราะมีหลักฐานอื่นสนับสนุน ทำนองเดียวกันนี้ หะดีษเฎาะอีฟเมื่อได้รับการเสริมน้ำหนักและสนับสนุนซึ่งกันและกัน ก็ถือเป็นหลักฐานตามทัศนะของนักวิชาการ … และความจริงก็คือ นักวิชาการส่วนใหญ่ –ซึ่งแทบจะเป็นมติเอกฉันท์– ยืนยันว่าเรื่องของอัล-มะฮ์ดีนั้นเป็นที่ยืนยันแน่นอน เป็นความจริง และท่านจะปรากฏตัวขึ้นในยุคสุดท้าย ส่วนผู้ที่แหวกแนวออกไปจากนักวิชาการในประเด็นนี้ ก็ไม่ต้องให้ความสนใจต่อคำพูดของเขาในเรื่องนี้»⁽¹⁾

ท่านเชคอับดุลมุหซิน บิน หะมัด อัล-อับบาด ได้นับจำนวนศอฮาบะฮ์ที่รายงานหะดีษเกี่ยวกับอัล-มะฮ์ดีไว้ พบว่ามีถึงยี่สิบหกท่าน และได้นับจำนวนตำราซุนนะฮ์ที่บันทึกหะดีษเหล่านี้ไว้ พบว่ามีถึงสามสิบหกเล่ม โดยผู้ที่บันทึกไว้ได้แก่ เจ้าของตำราซุนันทั้งสี่ อะห์มัดในมุสนัดของท่าน อิบนุหิบบานในเศาะฮีห์ของท่าน อัล-หากิมในอัล-มุสตัดร็อกของท่าน และท่านอื่น ๆ⁽²⁾

นักวิชาการจำนวนมากได้รวบรวมหะดีษเหล่านี้ไว้ในงานเขียนเฉพาะเรื่อง พร้อมทั้งอธิบายสายรายงานต่าง ๆ และวิพากษ์สายสืบของหะดีษเหล่านั้น ในจำนวนนั้นได้แก่ อบูบักร บิน อบีค็อยษะมะฮ์ ซุฮัยร์ บิน หัรบ์ ตามที่อิบนุค็อลดูนได้กล่าวไว้ และได้แก่ อัล-หาฟิซ อบูนุอัยม์ ซึ่งอัล-หาฟิซ อัส-สุยูฏีย์ได้สรุปสิ่งที่อบูนุอัยม์นำเสนอไว้ในหนังสือของท่านชื่อ «อัล-อุรฟุลวัรดีย์ ฟี อัคบาริลมะฮ์ดีย์» และได้เพิ่มเติมเนื้อหาเข้าไป หนังสือเล่มนี้ได้รับการตีพิมพ์รวมอยู่ในหนังสือ «อัล-หาวีย์ ลิลฟะตาวา» ของท่าน และในจำนวนนั้นยังมีอัล-หาฟิซ อิบนุกะษีร ซึ่งได้แต่งหนังสือเล่มหนึ่งเฉพาะว่าด้วยเรื่องอัล-มะฮ์ดีแยกไว้ต่างหาก ดังที่…

⁽¹⁾ คำพูดของท่านเชคถูกบันทึกไว้ในหนังสือ «อัร-ร็อดดุ อะลา มัน กัษษะบะ บิลอะหาดีษิศเศาะฮีหะฮ์ อัล-วาริดะฮ์ ฟิลมะฮ์ดีย์» ของอับดุลมุหซิน บิน หะมัด อัล-อับบาด หน้า 157

⁽²⁾ «อะกีดะฮ์ อะฮ์ลิสซุนนะฮ์ วัลอะษัร ฟิลมะฮ์ดีย์ อัล-มุนตะซ็อร» ของอับดุลมุหซิน บิน หะมัด อัล-อับบาด ซึ่งตีพิมพ์รวมกับหนังสือที่กล่าวถึงก่อนหน้านี้ หน้า 166–168

ได้ระบุเรื่องนี้ไว้ในหนังสือของเขา “อัล-ฟิตัน วัล-มะลาฮิม” ในจำนวนนั้นยังมีอิบนุหะญัร อัล-มักกีย์ ซึ่งได้แต่งหนังสือเล่มหนึ่งชื่อว่า «อัล-เกาลุลมุคตะศ็อร ฟี อะลามาติล-มะฮ์ดีย์ อัล-มุนตะซ็อร» (ถ้อยความโดยสังเขปว่าด้วยสัญญาณของอัล-มะฮ์ดีย์ผู้เป็นที่รอคอย) นอกจากนี้ยังมีอัล-มุตตะกีย์ อัล-ฮินดีย์ เจ้าของหนังสือ “กันซุล-อุมมาล” และมุลลา อะลี กอรี ซึ่งตั้งชื่อผลงานของเขาว่า «อัล-มัชเราะบุล-วัรดีย์ ฟี มัษฮะบิล-มะฮ์ดีย์» รวมทั้งมัรอีย์ บิน ยูซุฟ อัล-หัมบะลีย์ อัศ-ศ็อนอานีย์ และท่านอื่น ๆ⁽¹⁾

นักวิพากษ์หะดีษและบรรดาอิมามด้านหะดีษจำนวนมากได้ระบุถึงความถูกต้องของบรรดาหะดีษเกี่ยวกับอัล-มะฮ์ดีย์ ในจำนวนนั้นได้แก่ อัล-หากิม อัษ-ษะฮะบีย์ อบูนุอัยม์ อิบนุลอะเราะบีย์ อัล-มาลิกีย์ อัล-กุรฏุบีย์ เชคุลอิสลามอิบนุตัยมียะฮ์ อิบนุก็อยยิม อัล-เญาซียะฮ์ อัล-หาฟิซ อิบนุหะญัร อัล-อัสเกาะลานีย์ อัส-สุยูฏีย์ และท่านอื่น ๆ⁽²⁾ ด้วยเหตุนี้ จึงไม่ต้องให้ความสนใจต่อผู้ที่ตัดสินว่าหะดีษเหล่านี้อ่อน หรือผู้ที่ปฏิเสธหะดีษเหล่านี้ ซึ่งมิได้เป็นผู้เชี่ยวชาญในวิชาการด้านนี้

หัวข้อที่สาม

อะกีดะฮ์ของกลุ่มต่าง ๆ ในอิสลามเกี่ยวกับอัล-มะฮ์ดีย์

1. สำหรับอะกีดะฮ์ของอะฮ์ลุสซุนนะฮ์วัลญะมาอะฮ์นั้น สอดคล้องกับบรรดาหะดีษที่ถูกต้องซึ่งเราได้นำเสนอไปแล้ว กล่าวคือ อัล-มะฮ์ดีย์เป็นผู้ปกครองที่ศอลิห์และอยู่ในทางนำ อัลลอฮ์จะทรงส่งเขามาเป็นผู้ฟื้นฟูศาสนานี้ และอัลลอฮ์จะทรงยกศาสนานี้ให้สูงส่งด้วยมือของเขา

อิบนุคอลดูนกล่าวว่า «พึงทราบเถิดว่า สิ่งที่เป็นที่รู้จักแพร่หลายในหมู่ชาวอิสลามโดยทั่วไปตลอดทุกยุคทุกสมัยก็คือ ในยุคสุดท้ายจะต้องมีชายคนหนึ่งจากอะฮ์ลุลบัยต์ปรากฏขึ้นอย่างแน่นอน เขาจะค้ำจุนศาสนา ทำให้ความยุติธรรมปรากฏ บรรดามุสลิมจะติดตามเขา และเขาจะได้ครอบครองดินแดนต่าง ๆ ของอิสลาม เขาถูกเรียกว่าอัล-มะฮ์ดีย์ และการออกมาของดัจญาล ตลอดจนสิ่งที่ตามมาหลังจากนั้นในบรรดาสัญญาณ

⁽¹⁾ แหล่งอ้างอิงเดิม หน้า 168 ⁽²⁾ ดู สิลสิละฮ์ อัล-อะหาดีษ อัศ-ศ็อหีหะฮ์ (4/40-41)

«…(สัญญาณต่าง ๆ ของ)วันกิยามะฮ์ที่ได้รับการยืนยันในหะดีษเศาะฮีห์จะเกิดขึ้นตามหลังเขา และท่านนบีอีซา (อ.) จะลงมาภายหลังเขาแล้วสังหารดัจญาล หรือจะลงมาพร้อมกับเขาแล้วช่วยเขาสังหารดัจญาล และท่านนบีอีซา (อ.) จะละหมาดตามอัล-มะฮ์ดีในการละหมาดของเขา»⁽¹⁾

1. อะกีดะฮ์ของชีอะฮ์อิมามียะฮ์ ซึ่งเชื่อว่าอัล-มะฮ์ดีคืออิมามคนสุดท้ายของพวกเขา คืออิมามคนที่สิบสองที่ชื่อมุฮัมมัด บิน อัล-หะสัน อัล-อัสกะรี ตามทัศนะของพวกเขา เขาเป็นลูกหลานของอัล-หุสัยน์ บิน อะลี มิใช่ลูกหลานของอัล-หะสัน พวกเขาเชื่อว่าเขาได้เข้าไปในห้องใต้ดินแห่งเมืองซามัรรออ์ตั้งแต่เมื่อกว่าหนึ่งพันหนึ่งร้อยปีมาแล้ว ขณะที่มีอายุเพียงห้าขวบ และเชื่อว่าเขายังคงมีตัวตนอยู่ในบ้านเมืองต่าง ๆ แต่ซ่อนเร้นจากสายตาผู้คน เขาคืออัล-มะฮ์ดีที่พวกเขาเฝ้ารอการกลับมา คำกล่าวของพวกเขานี้ไม่มีหลักฐานใด ๆ รองรับ และไม่มีข้อพิสูจน์ทั้งจากสติปัญญาและจากตัวบท ทั้งยังขัดแย้งกับกฎแห่งอัลลอฮ์ (สุนนะตุลลอฮ์) ที่มีต่อมนุษย์ และขัดแย้งกับตรรกะของสติปัญญา อีกทั้งหากเขายังมีชีวิตอยู่จริง จะมีเหตุผลอันใดให้ต้องซ่อนตัว ทว่าสิ่งที่จำเป็นสำหรับเขาคือการออกมาแสดงตัว กำชับในสิ่งที่ดี และห้ามปรามจากสิ่งที่ชั่ว

1. ผู้ที่ปฏิเสธการมีอยู่ของอัล-มะฮ์ดี คนเหล่านี้คือบุคคลบางคนที่อ้างตนว่าสังกัดอะฮ์ลุซซุนนะฮ์ แต่ไม่มีความเชี่ยวชาญอย่างลึกซึ้งในการตรวจสอบตัวบท และการพิจารณาสายรายงาน (อะสานีด) นักวิชาการจำนวนมากได้หักล้างข้อคลุมเครือของพวกเขาไว้ในตำราเฉพาะเรื่อง ล่าสุดเท่าที่เราได้พบ ได้แก่สิ่งที่ท่านเชค อัลลามะฮ์ อับดุลมุห์ซิน อัล-อับบาด เขียนไว้ในหนังสือของท่านชื่อ «การโต้ตอบผู้ที่ปฏิเสธหะดีษเศาะฮีห์ที่รายงานเกี่ยวกับอัล-มะฮ์ดี»⁽²⁾ และสิ่งที่ท่านเชค หุมูด บิน อับดุลลอฮ์ บิน หะมัด อัต-ตุวัยญิรี เขียนไว้เป็นหนังสือเล่มหนึ่งชื่อ «การอ้างหลักฐานจากอัษัรต่อผู้ที่ปฏิเสธอัล-มะฮ์ดีที่ถูกรอคอย»⁽³⁾

⁽¹⁾ อัล-มุก็อดดิมะฮ์ ของอิบนุคัลดูน หน้า 555 ในที่นี้ควรตั้งข้อสังเกตว่า อิบนุคัลดูนได้ตัดสินว่าหะดีษส่วนใหญ่ที่บ่งชี้ถึงการมีอยู่ของอัล-มะฮ์ดีนั้นเฎาะอีฟ (อ่อน) ซึ่งท่านไม่ถูกต้องในทัศนะที่ท่านเลือก อย่างไรก็ตาม ไม่อาจกล่าวได้ว่าอิบนุคัลดูนไม่ยอมรับการมีอยู่ของอัล-มะฮ์ดี เพราะท่านได้ตัดสินว่าหะดีษบางบทเหล่านี้เศาะฮีห์ โดยท่านกล่าวไว้หลังจากนำเสนอหะดีษต่าง ๆ และวิพากษ์หะดีษเหล่านั้นในหน้า 574 ว่า «ดังที่ท่านได้เห็นแล้ว หะดีษเหล่านี้ไม่มีบทใดรอดพ้นจากการวิพากษ์ นอกจากเพียงเล็กน้อยหรือน้อยกว่านั้น» และหะดีษจำนวนเล็กน้อยนี้ก็เพียงพอแล้วสำหรับการยืนยันทัศนะดังกล่าว

⁽²⁾ ตีพิมพ์แล้ว โดยโรงพิมพ์อัร-เราะชีด ณ นครมะดีนะฮ์

⁽³⁾ ตีพิมพ์แล้ว เผยแพร่โดยสำนักงานใหญ่เพื่อการวิจัยทางวิชาการ การออกฟัตวา การเผยแผ่ และการชี้แนะ – ซาอุดีอาระเบีย

1. บุคคลจากบรรดาผู้ปกครองในอดีตที่อ้างตนเป็นอัล-มะฮ์ดี หรือมีผู้คนกลุ่มหนึ่งอ้างฐานะนี้ให้แก่พวกเขา ในจำนวนนี้บางคนเป็นคนดีที่ได้รับฉายาว่าอัล-มะฮ์ดี มิใช่ในความหมายว่าเขาคืออัล-มะฮ์ดีที่ท่านเราะซูล ﷺ ได้แจ้งข่าวไว้ แต่เป็นการตั้งฉายาด้วยความหวังว่าเขาจะเป็นหนึ่งในบรรดาอิมามผู้ได้รับทางนำ ที่กล่าวแต่สัจธรรมและตัดสินด้วยสัจธรรม ในจำนวนนี้ได้แก่อัล-มะฮ์ดี เคาะลีฟะฮ์แห่งราชวงศ์อับบาซียะฮ์ ส่วนผู้ปกครองบางคนที่อ้างตนเป็นอัล-มะฮ์ดีหรือมีผู้อ้างให้นั้น เป็นพวกที่ชั่วช้า เช่น อุบัยดุลลอฮ์ บิน มัยมูน อัล-ก็อดดาห์ ผู้นอกศาสนา ซึ่งเกิดในปี ฮ.ศ. 259 และเสียชีวิตในปี ฮ.ศ. 322 ปู่ของเขาเป็นชาวยิวที่สืบเชื้อสายจากตระกูลมะญูซี (ผู้บูชาไฟ) เขาอ้างเชื้อสายอย่างเท็จและมดเท็จว่าสืบมาจากครอบครัวของท่านเราะซูลุลลอฮ์ ﷺ และอ้างว่าตนคืออัล-มะฮ์ดีที่ท่านนบี ﷺ ได้แจ้งข่าวดีไว้ เขาได้ครองอำนาจและมีชัยเหนือผู้อื่น อิทธิพลของเขาแผ่ขยายกว้างขวาง ลูกหลานของเขาได้ยึดครองดินแดนมัฆริบ อียิปต์ หิญาซ และชาม ความแปลกแยกของอิสลาม รวมทั้งการทดสอบและภัยพิบัติที่อิสลามได้รับจากพวกเขาก็ทวีความรุนแรงยิ่งขึ้น พวกเขาอ้างความเป็นพระเจ้า และอ้างว่าชะรีอะฮ์มีทั้งความหมายภายใน (บาฏิน) และความหมายภายนอก (ซาฮิร)

พวกเขาคือบรรดากษัตริย์ของพวกรอฟิเฎาะฮ์ อัล-เกาะรอมิเฏาะฮ์ อัล-บาฏินียะฮ์ ศัตรูของศาสนา ซึ่งอำพรางตนด้วยลัทธิรอฟิเฎาะฮ์และการอ้างเชื้อสายอย่างมดเท็จว่าสืบมาจากอะฮ์ลุลบัยต์ พวกเขายึดถือศาสนาแห่งความนอกรีตและเผยแพร่มัน อำนาจของพวกเขาดำรงอยู่อย่างโดดเด่นจนกระทั่งอัลลอฮ์ทรงช่วยประชาชาติให้รอดพ้นจากพวกเขาโดยมือของเศาะลาฮุดดีน อัล-อัยยูบี ท่านได้กอบกู้ประชาชาติจากพวกเขาและกวาดล้างพวกเขาจนสิ้น ในจำนวนนี้ยังมีมะฮ์ดีของชาวมัฆริบ คือ มุหัมมัด บิน ตูมัรต์ ซึ่งเกิดในปี ฮ.ศ. 485 และเสียชีวิตในปี ฮ.ศ. 524 เขาเป็นคนโกหก อธรรม และใช้อำนาจกดขี่ เขาอ้างว่าตนคืออัล-มะฮ์ดีที่ถูกสัญญาไว้ เขาเคยนำสาวกกลุ่มหนึ่งไปซ่อนไว้ในหลุมศพ และสั่งให้พวกเขาบอกผู้คนว่าเขาคืออัล-มะฮ์ดี จากนั้นในเวลากลางคืนเขาก็ถมหลุมศพทับพวกเขาทั้งที่ยังมีชีวิตอยู่ เพื่อไม่ให้ความลับของเขาถูกเปิดเผย⁽¹⁾

1. มะฮ์ดีของกลุ่มที่เรียกว่าอัล-ไกซานียะฮ์ พวกเขาอ้างว่าอัล-มะฮ์ดีคือมุหัมมัด บิน อัล-หะนะฟียะฮ์ และอ้างว่าเขายังมีชีวิตอยู่ พำนักอยู่ที่ภูเขาเราะฎวา อยู่ระหว่างสิงโตสองตัวที่คอยปกป้องเขา และที่เขามีตาน้ำสองแห่ง

⁽¹⁾ อัล-มะนาร อัล-มุนีฟ ฟี อัศ-เศาะฮีห์ วะ อัฎ-เฎาะอีฟ ของอิบนุลก็อยยิม หน้า 153

ซึ่งมีตาน้ำสองแห่งพวยพุ่งไหลด้วยน้ำและน้ำผึ้ง พวกเขาอ้างว่าเขาได้เข้าไปในภูเขานั้นพร้อมกับสาวกของเขาสี่สิบคน และไม่มีผู้ใดพบข่าวคราวของพวกเขาอีกเลย พวกเขากล่าวว่า "พวกเขายังมีชีวิตอยู่และได้รับปัจจัยยังชีพ" และกล่าวว่าเขาจะกลับมาหลังจากการเร้นกาย แล้วจะทำให้แผ่นดินเต็มไปด้วยความยุติธรรม ดังที่มันเคยเต็มไปด้วยความอธรรม พวกเขากล่าวอีกว่า "เขาถูกลงโทษด้วยการกักตัวไว้เช่นนี้ เพียงเพราะเขาได้ออกไปหาอับดุลมะลิก บินมัรวาน" และมีผู้กล่าวว่า "ออกไปหายะซีด บินมุอาวิยะฮ์" กุษัยยิร อัซซะฮ์ได้กล่าวพาดพิงถึงความเชื่อนี้ไว้ในบทกวีของเขาว่า

และหลานผู้หนึ่งซึ่งจะไม่ลิ้มรสความตาย จนกว่าจะได้นำทัพม้า โดยมีธงนำหน้า เขาเร้นกาย ไม่ปรากฏให้เห็นในหมู่พวกเขาชั่วระยะหนึ่ง ณ ภูเขารัฎวา โดยมีน้ำผึ้งและน้ำอยู่กับเขา

อัส-สัยยิด อัล-หิมยะรีย์ก็ยึดถือแนวทางนี้เช่นกัน และเขาคือผู้กล่าวว่า

จงกล่าวแก่อิมามเถิด ขอชีวิตของฉันเป็นค่าไถ่แด่ท่าน ท่านพำนักอยู่บนภูเขานั้นนานเหลือเกินแล้ว⁽¹⁾

ช่างเป็นสติปัญญาที่ต่ำต้อยเสียนี่กระไรของคนเหล่านี้ และช่างเป็นความเข้าใจที่น้อยนิดเสียนี่กระไร พวกเขาเชื่อในสิ่งที่ไม่มีหลักฐานใดรองรับ ทั้งจากเหตุผลและจากตัวบทที่รายงานสืบทอดมา

เรื่องที่สี่

เวลาแห่งการปรากฏตัวของเขา

ท่านชัยค์อับดุลอะซีซ บินบาซ ขออัลลอฮ์ทรงปกปักรักษาท่าน กล่าวว่า "อิบนุกะษีรกล่าวไว้ในหนังสือ อัล-ฟิตัน วัล-มะลาฮิม ว่า ข้าพเจ้าคิดว่าเขาจะปรากฏตัวในช่วงที่อัล-มะสีห์ลงมา และหะดีษที่อัล-หาริษ บินอบีอุสามะฮ์รายงานไว้ก็ชี้ไปสู่เรื่องนี้⁽²⁾ และเป็นหลักฐานบ่งชี้ถึงเรื่องนี้ เพราะในหะดีษนั้นกล่าวว่า 'ผู้นำของพวกเขาคืออัล-มะฮ์ดีย์' จึงเป็นการชี้ว่าเขาจะปรากฏตัวในช่วงที่อีซา บุตรมัรยัมลงมา ดังที่บางรายงานของมุสลิมชี้ไปสู่เรื่องนี้ และบาง…

وينزل عيسى بن مريم ، فيقول أميرهم المهدي : تعال صل بنا ، فيقول : لا ، إن بعضكم أمير بعض تكرمة الله لهذه الأمة

⁽¹⁾ เลาวามิอ์ อัล-อันวาร อัล-บะฮียะฮ์ ของอัส-สะฟารีนีย์ (2/85) ⁽²⁾ ตัวบทหะดีษของญาบิร (ร.ฎ.) คือ «และอีซา บุตรมัรยัมจะลงมา แล้วผู้นำของพวกเขาคืออัล-มะฮ์ดีย์จะกล่าวว่า 'เชิญท่านมานำละหมาดพวกเราเถิด' ท่านก็จะกล่าวว่า 'ไม่ แท้จริงบางคนในหมู่พวกท่านเป็นผู้นำของอีกบางคน ทั้งนี้เป็นเกียรติที่อัลลอฮ์ทรงมอบแก่ประชาชาตินี้'» อิบนุลก็อยยิมกล่าวหลังจากยกหะดีษนี้มาในหนังสือ อัล-มะนาร อัล-มุนีฟ ว่า "และนี่เป็นสายรายงานที่ดี (ญัยยิด)"

…รายงานอื่นๆ แต่ก็ไม่ได้ระบุไว้อย่างชัดแจ้ง ดังนั้นความเห็นนี้จึงเป็นความเห็นที่ถูกต้องกว่าและชัดเจนกว่า แต่ก็ไม่ใช่เรื่องที่เด็ดขาด»⁽¹⁾

يعوذ عائذ بالبيت ، فيبعث إليه بعث ، فإذا كانوا ببيداء من الأرض خسف بهم ، فقلت : يا رسول الله ، فكيف بمن كان كارها ، قال : يخسف به معهم ، ولكنه يبعث يوم القيامة على نيته

ท่านมุสลิมได้รายงานไว้ในเศาะฮีหฺของท่าน จากมารดาแห่งผู้ศรัทธาสามท่าน คือ อุมมุสะละมะฮ์ (ร.ฎ.) ฮัฟเศาะฮ์ (ร.ฎ.) และอาอิชะฮ์ (ร.ฎ.) ว่าท่านเราะซูล ﷺ ได้บอกว่า จะมีกองทัพหนึ่งมุ่งหน้ามาเพื่อจัดการกับผู้ที่ขอความคุ้มครองที่บัยตุลลอฮ์ แล้วอัลลอฮ์จะทรงให้แผ่นดินสูบกองทัพนั้นลงไปในทุ่งโล่งแห่งหนึ่ง ในรายงานของอุมมุสะละมะฮ์ (ร.ฎ.) นางกล่าวว่า ท่านเราะซูลุลลอฮ์ ﷺ กล่าวว่า «จะมีผู้หนึ่งขอความคุ้มครองที่บัยตุลลอฮ์ แล้วจะมีกองทัพหนึ่งถูกส่งมายังเขา ครั้นเมื่อพวกเขามาถึงทุ่งโล่งแห่งหนึ่ง แผ่นดินก็จะสูบพวกเขาลงไป» ฉันจึงกล่าวว่า "โอ้ท่านเราะซูลุลลอฮ์ แล้วผู้ที่ถูกบังคับให้ร่วมไปด้วยโดยไม่เต็มใจเล่าจะเป็นอย่างไร?" ท่านตอบว่า «เขาจะถูกแผ่นดินสูบลงไปพร้อมกับพวกเขา แต่ในวันกิยามะฮ์เขาจะถูกฟื้นคืนชีพตามเจตนาของเขา»⁽²⁾

ليؤمن هذا البيت جيش يغزونه ، حتى إذا كانوا ببيداء من الأرض يخسف بأوسطهم ، وينادي أولهم آخرهم ، ثم يخسف بهم ، فلا يبقى إلا الشريد ، الذي يخبر عنهم

سيعوذ بهذا البيت قوم ليست لهم منعة ولا عدد ، ولا عدّة ، . . .

ในรายงานของฮัฟเศาะฮ์ (ร.ฎ.) นางกล่าวว่า ฉันได้ยินท่านนบี ﷺ กล่าวว่า «จะมีกองทัพหนึ่งมุ่งหน้ามายังบัยตุลลอฮ์นี้เพื่อทำสงครามกับมันอย่างแน่นอน จนกระทั่งเมื่อพวกเขามาถึงทุ่งโล่งแห่งหนึ่ง แผ่นดินจะสูบคนที่อยู่ตรงกลางของพวกเขาลงไป คนที่อยู่หัวขบวนจะร้องเรียกคนที่อยู่ท้ายขบวน แล้วแผ่นดินก็จะสูบพวกเขาทั้งหมดลงไป ไม่มีผู้ใดเหลืออยู่นอกจากผู้ที่หลบหนีรอดมาได้ ซึ่งจะเป็นผู้เล่าข่าวคราวของพวกเขา» และในอีกรายงานหนึ่งว่า «จะมีกลุ่มชนกลุ่มหนึ่งมาขอความคุ้มครองที่บัยตุลลอฮ์นี้ โดยที่พวกเขาไม่มีกำลังปกป้องตนเอง ไม่มีจำนวนคนมาก และไม่มีอาวุธยุทโธปกรณ์ …» จนจบหะดีษ⁽³⁾

يا رسول الله : صنعت في منامك شيئا لم تكن تفعله ، فقال : العجب أن ناسا من أمتي يؤمون البيت برجل من قريش ، قد لجأ بالبيت ، حتى إذا كانوا بالبيداء خسف بهم ، فقلنا : يا رسول الله ، إن الطريق قد يجمع الناس ، قال : نعم ، فيهم

ในรายงานของอาอิชะฮ์ (ร.ฎ.) ว่า ท่านนบี ﷺ ได้ขยับร่างกายผิดปกติขณะนอนหลับ นางกล่าวว่า พวกเราจึงกล่าวว่า "โอ้ท่านเราะซูลุลลอฮ์ ท่านได้ทำบางสิ่งขณะนอนหลับที่ท่านไม่เคยทำมาก่อน" ท่านจึงกล่าวว่า "ช่างน่าประหลาดใจ ที่จะมีผู้คนกลุ่มหนึ่งจากประชาชาติของฉันมุ่งหน้ามายังบัยตุลลอฮ์ เพื่อจัดการกับชายคนหนึ่งจากเผ่ากุเรช ซึ่งได้หลบภัยอยู่ที่บัยตุลลอฮ์ จนกระทั่งเมื่อพวกเขามาถึงทุ่งโล่ง แผ่นดินก็จะสูบพวกเขาลงไป" พวกเราจึงกล่าวว่า "โอ้ท่านเราะซูลุลลอฮ์ แท้จริงเส้นทางนั้นอาจรวมผู้คนหลากหลายเอาไว้ด้วยกัน" ท่านตอบว่า "ใช่ ในหมู่พวกเขามี…

⁽¹⁾ อัร-ร็อดดุ อะลา มัน กัษษะบะ บิล-อะหาดีษ อัศ-เศาะฮีหะฮ์ อัล-วาริดะฮ์ ฟิล-มะฮ์ดี หน้า 160 ⁽²⁾ รายงานโดยมุสลิมในเศาะฮีหฺของท่าน (4/2208) หะดีษหมายเลข (2882) ⁽³⁾ รายงานโดยมุสลิมในเศาะฮีหฺของท่าน (4/2209) หะดีษหมายเลข (2883)

المستبصر والمجبور وابن السبيل ، يهلكون مهلكا واحدا ، ويصدرون مصادر شتى

…ผู้ที่ตั้งใจมาโดยรู้ตัว ผู้ที่ถูกบังคับ และคนเดินทางผ่าน พวกเขาจะถูกทำลายด้วยการทำลายอย่างเดียวกัน แต่จะถูกฟื้นคืนชีพขึ้นมาในสภาพที่แตกต่างกัน»⁽¹⁾

แล้วผู้ที่ออกมาขอความคุ้มครองที่บัยตุลลอฮ์ ผู้ซึ่งอัลลอฮ์ทรงสนับสนุนด้วยการช่วยเหลือของพระองค์ และทรงทำลายผู้ที่มุ่งทำร้ายเขานั้น คืออัล-มะฮ์ดีที่ได้กล่าวถึงไปแล้วในหะดีษต่าง ๆ หรือไม่? เท่าที่เรารู้ เราไม่มีหลักฐานที่บ่งชี้เรื่องนี้อย่างชัดแจ้ง และอัลลอฮ์ทรงรู้ดียิ่งถึงสิ่งที่ถูกต้อง

ประเด็นที่ห้า

อัล-มะฮ์ดีคือเคาะลีฟะฮ์ผู้กอบโกยทรัพย์สินแจกจ่ายใช่หรือไม่

ในหะดีษต่าง ๆ มีการกล่าวถึงเคาะลีฟะฮ์คนหนึ่งซึ่งในยุคของเขาความดีงามจะมีอย่างมากมาย จนถึงขั้นที่เขาจะกอบทรัพย์สินด้วยมือแจกจ่ายโดยไม่นับจำนวน แล้วเขาคืออัล-มะฮ์ดีหรือเป็นคนอื่น? อัลลอฮ์ทรงรู้ดียิ่งถึงความจริงในเรื่องนี้

يكون في آخر أمتي خليفة يحثي المال حثوا

มุสลิมได้รายงานไว้ในเศาะฮีหฺของท่านจากญาบิร บิน อับดุลลอฮ์ (ร.ฎ.) ว่า ท่านเราะซูลุลลอฮ์ ﷺ กล่าวว่า «ในช่วงท้ายของประชาชาติของฉันจะมีเคาะลีฟะฮ์คนหนึ่งที่กอบทรัพย์สินแจกจ่าย»⁽²⁾

من خلفائكم خليفة يحثو المال حثيا ، لا يعده عدّاً

และท่านยังได้รายงานจากอบูสะอีด (ร.ฎ.) อีกด้วยว่า ท่านเราะซูลุลลอฮ์ ﷺ กล่าวว่า «ในหมู่เคาะลีฟะฮ์ของพวกท่านจะมีเคาะลีฟะฮ์คนหนึ่งที่กอบทรัพย์สินแจกจ่ายโดยไม่นับจำนวน»⁽³⁾

⁽¹⁾ รายงานโดยมุสลิมในเศาะฮีหฺของท่าน (4/2210) หะดีษหมายเลข (2884) หะดีษข้างต้นที่บรรดามารดาแห่งผู้ศรัทธา (ร.ฎ.) ได้รายงานไว้นั้น ปรากฏด้วยถ้อยคำที่ใกล้เคียงกันในตำราซุนนะฮ์หลายเล่ม เช่น มุสนัดอะห์มัด มุสนัดอบูยะอ์ลา อัล-มุสตัดร็อกของอัล-หากิม อิบนุมาญะฮ์ อัต-ติรมิซีย์ อัฏ-เฏาะบะรอนีย์ในอัล-เอาสัฏ และท่านอื่น ๆ

⁽²⁾ รายงานโดยมุสลิมในเศาะฮีหฺของท่าน (4/2234) หะดีษหมายเลข (2913)

⁽³⁾ รายงานโดยมุสลิมในเศาะฮีหฺของท่าน (4/2235) หะดีษหมายเลข (2914)

(หน้านี้เป็นหน้าว่าง ไม่มีข้อความ)

บทที่ห้า

สัญญาณใหญ่

บทนำ: ลำดับของสัญญาณใหญ่ตามการเกิดขึ้น

اطلع النبي ﷺ علينا ونحن نتذاكر ، فقال : « ماتذاكرون » ؟ قالوا : نذكر الساعة . قال : « إنها لن تقوم حتى تروا قبلها عشر آيات » .

มีสัญญาณใหญ่หลายประการที่บ่งบอกถึงความใกล้ของการเกิดวันกิยามะฮ์ เมื่อสัญญาณเหล่านั้นปรากฏขึ้น วันกิยามะฮ์ก็จะตามมาหลังจากนั้น ในเศาะฮีหฺมุสลิม รายงานจากหุซัยฟะฮ์ บิน อะสีด อัล-ฆิฟารีย์ (ร.ฎ.) ว่า ท่านนบี ﷺ ได้มองลงมายังพวกเราขณะที่พวกเรากำลังสนทนากันอยู่⁽¹⁾ ท่านจึงกล่าวว่า «พวกท่านกำลังสนทนาเรื่องอะไรกัน?» พวกเขาตอบว่า พวกเรากำลังพูดถึงวันกิยามะฮ์ ท่านกล่าวว่า «แท้จริงมันจะไม่เกิดขึ้นจนกว่าพวกท่านจะได้เห็นสัญญาณสิบประการก่อนหน้ามัน»

فذكر الدخان ، والدجال ، والدابة ، وطلوع الشمس من مغربها ، ونزول عيسى بن مريم ﷺ ، ويأجوج ومأجوج ، وثلاثة خسوف : خسف بالمشرق ، وخسف بالمغرب ، وخسف بجزيرة العرب ، وآخر ذلك نار تخرج من اليمن ، تطرد الناس إلى محشرهم » .

แล้วท่านก็ได้กล่าวถึง ควัน, ดัจญาล, สัตว์ (อัด-ดาบบะฮ์), การขึ้นของดวงอาทิตย์ทางทิศตะวันตก, การลงมาของอีซา บุตรของมัรยัม (อ.ล.), ยะอ์ญูจและมะอ์ญูจ และการยุบตัวของแผ่นดินสามครั้ง ได้แก่ การยุบตัวของแผ่นดินทางทิศตะวันออก การยุบตัวของแผ่นดินทางทิศตะวันตก และการยุบตัวของแผ่นดินในคาบสมุทรอาหรับ และสัญญาณสุดท้ายของสิ่งเหล่านั้นคือไฟที่ออกมาจากเยเมน ซึ่งจะต้อนผู้คนไปยังสถานที่ชุมนุมของพวกเขา»⁽²⁾

สัญญาณใหญ่ทั้งหลายจะเกิดขึ้นต่อเนื่องกัน แทบจะไม่มีช่วงเวลาใดมาคั่นระหว่างกัน การเกิดขึ้นต่อเนื่องกันของมันเปรียบเสมือนการร่วงหล่นของสร้อยคอเมื่อเส้นด้ายที่ร้อยเม็ดลูกปัดของมันขาดลง เพราะเม็ดลูกปัด…

⁽¹⁾ การที่ท่านมองลงมายังพวกเขานั้น เป็นเพราะท่านอยู่ในห้องที่อยู่เหนือพวกเขา เรื่องนี้มีระบุไว้อย่างชัดเจนในอีกรายงานหนึ่งในเศาะฮีหฺมุสลิม

⁽²⁾ รายงานโดยมุสลิมในเศาะฮีหฺของท่าน กิตาบอัล-ฟิตัน บาบฟิล-อายาติลละตี ตะกูนุ เกาะบลัส-สาอะฮ์ (4/2225) หะดีษหมายเลข (2901) และในหนังสือญามิอ์อัล-อุศูล ได้ระบุว่ารายงานโดยอบูดาวูดและอัต-ติรมิซีย์ด้วย

الأمارات خرزات منظومات في سلك ، فإن يقطع السلك يتبع بعضها بعضا

เม็ดแรกหลุดออก เม็ดที่เหลือก็จะร่วงตามกันไปโดยไม่ล่าช้า อัล-หากิมได้รายงานด้วยสายรายงานที่ถูกต้อง จากอนัส บิน มาลิก (ร.ฎ.) ว่า ท่านเราะซูล ﷺ กล่าวว่า «สัญญาณต่าง ๆ (ของวันกิยามะฮ์) เปรียบเสมือนลูกปัดที่ร้อยเรียงอยู่บนเส้นด้าย หากเส้นด้ายขาด ลูกปัดก็จะร่วงตามกันไป»⁽¹⁾

عمران بيت المقدس خراب يثرب ، وخراب يثرب خروج الملحمة ، وخروج الملحمة فتح القسطنطينية ، وفتح القسطنطينية خروج الدجال

ท่านเราะซูล ﷺ ได้บอกไว้ว่า สงครามใหญ่ระหว่างมุสลิมกับชาวโรม ซึ่งท่านเรียกว่า "อัล-มัลหะมะฮ์" จะเกิดขึ้นก่อน จากนั้นมุสลิมจะพิชิตกรุงคอนสแตนติโนเปิล แล้วดัจญาลจึงจะปรากฏตัว มุอาซ บิน ญะบัล (ร.ฎ.) รายงานว่า ท่านเราะซูล ﷺ กล่าวว่า «ความเจริญรุ่งเรืองของบัยตุลมักดิส คือความพินาศของยัษริบ ความพินาศของยัษริบ คือการเกิดขึ้นของอัล-มัลหะมะฮ์ การเกิดขึ้นของอัล-มัลหะมะฮ์ คือการพิชิตคอนสแตนติโนเปิล และการพิชิตคอนสแตนติโนเปิล คือการปรากฏตัวของดัจญาล» รายงานโดยอบูดาวูด⁽²⁾

ท่านเราะซูล ﷺ หมายความว่า เหตุการณ์เหล่านี้จะเกิดขึ้นติดตามกันต่อเนื่องเป็นลำดับ ผู้อ่านที่ติดตามหนังสือของเราเล่มนี้จะได้เห็นว่า มุสลิมในยุคนั้นจะปะทะกับชาวโรมในสมรภูมิครั้งใหญ่ ซึ่งท่านเราะซูล ﷺ เรียกว่า "อัล-มัลหะมะฮ์" และหลังจากที่พวกเขาได้รับชัยชนะเหนือชาวโรมแล้ว ก็จะพิชิตคอนสแตนติโนเปิล จากนั้นดัจญาลจึงจะปรากฏตัว

หลังจากดัจญาลปรากฏตัว ท่านนบีอีซา (อ.) จะลงมาและสังหารดัจญาล จากนั้นยะอ์ญูจและมะอ์ญูจจะออกมาในสมัยของท่านนบีอีซา (อ.) แล้วอัลลอฮ์ก็จะทรงทำลายพวกเขาในสมัยของท่าน ลำดับเหตุการณ์จนถึงตรงนี้นับว่าชัดเจนและเป็นที่ประจักษ์

ส่วนสัญญาณที่เหลือนั้น ลำดับของมันยังไม่ชัดเจนนัก ใช่แล้ว การขึ้นของดวงอาทิตย์จากทิศตะวันตก การออกมาของสัตว์แห่งแผ่นดิน (ดาบบะตุลอัรฎ์) และการออกมาของไฟที่จะต้อนมนุษย์ไปรวมกัน ย่อมเกิดขึ้นหลังการปรากฏตัวของดัจญาล การลงมาของท่านนบีอีซา (อ.) และการออกมาของยะอ์ญูจและมะอ์ญูจอย่างแน่นอน แต่สิ่งใดจะเกิดขึ้นก่อนสิ่งใด อันได้แก่ การขึ้นของดวงอาทิตย์จากทิศตะวันตก การออกมาของสัตว์ประหลาดนั้น และการที่ไฟต้อนมนุษย์ไปรวมกัน

⁽¹⁾ อัล-หากิมกล่าวว่า: เศาะฮีหฺตามเงื่อนไขของมุสลิม และอัซ-ซะฮะบีเห็นพ้องด้วย ส่วนอัล-อัลบานีกล่าวว่า: เป็นไปตามที่ทั้งสองกล่าว ดู สิลสิละฮ์ อัล-อะหาดีษ อัศ-เศาะฮีหะฮ์ (4/361) หะดีษหมายเลข (1762) ⁽²⁾ มิชกาต อัล-มะศอบีหฺ (3/17) หะดีษหมายเลข (5425) และสายรายงานอยู่ในระดับหะสัน ตามที่ผู้ตรวจทานหนังสือมิชกาตได้กล่าวไว้

وآخر ذلك نار تخرج من اليمن ، تطرد الناس إلى محشرهم

หะดีษที่มุสลิมรายงานไว้ในเศาะฮีหฺของท่านจากหุซัยฟะฮ์ (ร.ฎ.) นั้นระบุไว้อย่างชัดเจนว่า การปรากฏของไฟที่จะต้อนมนุษย์มาจากเยเมนคือสัญญาณสุดท้าย ท่านเราะซูล ﷺ ได้กล่าวถึงสัญญาณใหญ่ทั้งสิบประการ และกล่าวถึงสัญญาณที่สิบ ซึ่งก็คือไฟนั้นว่า «และสุดท้ายของสิ่งเหล่านั้นคือไฟที่ออกมาจากเยเมน จะขับไล่มนุษย์ไปยังสถานที่ชุมนุมของพวกเขา»⁽¹⁾

ยังคงเหลือสัญญาณอีกหกประการ ได้แก่ การขึ้นของดวงอาทิตย์ทางทิศตะวันตก การออกมาของดาบบะฮ์ (สัตว์) ควัน และแผ่นดินยุบทั้งสามครั้ง คือ แผ่นดินยุบทางทิศตะวันออก อีกครั้งหนึ่งทางทิศตะวันตก และครั้งที่สามในคาบสมุทรอาหรับ

ส่วนการขึ้นของดวงอาทิตย์ทางทิศตะวันตกและการออกมาของดาบบะฮ์นั้น จะเกิดขึ้นหลังจากการลงมาของนบีอีซา การที่ท่านสังหารดัจญาล และการพินาศของยะอ์ญูจและมะอ์ญูจในยุคของท่าน และเกิดขึ้นหลังจากที่มนุษย์เสื่อมเสียและอิสลามเลือนหายไป แต่ก่อนการปรากฏของไฟที่จะต้อนมนุษย์ไปชุมนุม

إن أول الآيات خروجا طلوع الشمس من مغربها ، وخروج الدابة على الناس ضحى ، وأيهما كانت قبل صاحبتها ، فالأخرى على إثرها قريبا

ทว่าสิ่งใดจะเกิดก่อนกัน ระหว่างการขึ้นของดวงอาทิตย์กับการออกมาของดาบบะฮ์? เรื่องนี้เราไม่อาจชี้ขาดได้ เพราะท่านเราะซูล ﷺ ไม่ได้ชี้ขาดในเรื่องนี้ไว้ ในหะดีษของอับดุลลอฮ์ บิน อัมร์ (ร.ฎ.) ว่า ท่านได้ยินท่านเราะซูลุลลอฮ์ ﷺ กล่าวว่า «แท้จริงสัญญาณแรกที่จะปรากฏออกมา คือการขึ้นของดวงอาทิตย์ทางทิศตะวันตก และการออกมาของดาบบะฮ์สู่มนุษย์ในยามสาย ไม่ว่าสิ่งใดในสองสิ่งนี้จะเกิดขึ้นก่อน อีกสิ่งหนึ่งก็จะตามมาในเวลาอันใกล้»⁽²⁾

ไม่อนุญาตให้ใช้หะดีษนี้เป็นหลักฐานว่า การขึ้นของดวงอาทิตย์จะเกิดก่อนการออกมาของดัจญาล การลงมาของนบีอีซา และการออกมาของยะอ์ญูจและมะอ์ญูจ โดยอาศัยถ้อยคำของท่านที่ว่า "สัญญาณแรกที่จะปรากฏออกมา คือการขึ้นของดวงอาทิตย์..." เพราะ «สิ่งที่มีน้ำหนักมากกว่าจากบรรดารายงานต่าง ๆ คือ การออกมาของดัจญาลเป็นสัญญาณใหญ่ประการแรกที่บ่งบอกถึงการเปลี่ยนแปลงสภาพการณ์ทั่วไปในพื้นที่ส่วนใหญ่ของแผ่นดิน และสิ่งนั้นจะสิ้นสุดลงด้วยการเสียชีวิตของนบีอีซา บุตรของมัรยัม ส่วนการขึ้นของดวงอาทิตย์ทางทิศตะวันตกเป็นสัญญาณใหญ่ประการแรกที่บ่งบอกถึง

⁽¹⁾ รายงานโดยมุสลิมในเศาะฮีหฺของท่าน (4/2225) หมายเลข (2901) ⁽²⁾ รายงานโดยมุสลิมในกิตาบอัล-ฟิตัน บาบฟี คุรูจ อัด-ดัจญาล (4/2260) หะดีษหมายเลข (2941)

…ด้วยการเปลี่ยนแปลงสภาพของโลกเบื้องบน และสิ่งนั้นจะสิ้นสุดลงด้วยการเกิดวันกิยามะฮ์ และบางทีการออกมาของสัตว์ (อัด-ดาบบะฮ์) อาจเกิดขึ้นในวันเดียวกับที่ดวงอาทิตย์ขึ้นทางทิศตะวันตก»⁽¹⁾

«อัล-หากิม อบูอับดุลลอฮ์ กล่าวว่า: สิ่งที่ปรากฏชัดคือ การขึ้นของดวงอาทิตย์ (ทางทิศตะวันตก) จะเกิดขึ้นก่อนการออกมาของสัตว์ (อัด-ดาบบะฮ์) จากนั้นสัตว์ (อัด-ดาบบะฮ์) จะออกมาในวันนั้นหรือวันที่ใกล้เคียงกับวันนั้น»⁽²⁾

ส่วนสัญญาณที่เหลือ ได้แก่ การยุบตัวของแผ่นดินทั้งสามครั้งและควัน (อัด-ดุคอน) นั้น เราไม่ทราบว่าลำดับของมันในบรรดาสัญญาณใหญ่ทั้งหลายเป็นอย่างไร เพราะเราไม่พบตัวบทที่ถูกต้อง (เศาะฮีหฺ) ใดที่ระบุเรื่องนั้นไว้ ดังนั้นอัลลอฮ์ทรงรู้ยิ่งถึงความจริงของเรื่องนี้

⁽¹⁾ ฟัตหุลบารี (11/353) ⁽²⁾ ฟัตหุลบารี (11/353)

บทที่หนึ่ง

ควัน (อัด-ดุคอน)

فَٱرْتَقِبْ يَوْمَ تَأْتِى ٱلسَّمَآءُ بِدُخَانٍ مُّبِينٍ ﴿١٠﴾ يَغْشَى ٱلنَّاسَ ۖ هَـٰذَا عَذَابٌ أَلِيمٌ ﴿١١﴾

ส่วนหนึ่งของสัญญาณใหญ่ที่จะเกิดขึ้นก่อนวันกิยามะฮ์ไม่นาน คือ ควัน อัลลอฮ์ ตะอาลา ตรัสว่า «ดังนั้น เจ้าจงรอคอยวันที่ฟากฟ้าจะนำควันอันชัดแจ้งมา ซึ่งจะปกคลุมมนุษย์ทั้งหลาย นี่คือการลงโทษอันเจ็บปวด» (ซูเราะฮ์อัด-ดุคอน 44:10-11)⁽¹⁾

« إنها لن تقوم حتى ترون قبلها عشر آيات ، فذكر الدخان ، والدجال ، والدابة ، وطلوع الشمس من مغربها ، ونزول عيسى بن مريم ﷺ ، ويأجوج ومأجوج ، وثلاثة خسوف : خسف بالمشرق ، وخسف بالمغرب ، وخسف بجزيرة العرب ، وآخر ذلك نار تخرج من اليمن تطرد الناس إلى محشرهم »

หลักฐานที่ชี้ชัดว่าควันเป็นหนึ่งในสัญญาณใหญ่ คือหะดีษที่มุสลิมรายงานจากหุซัยฟะฮ์ บิน อะสีด อัล-ฆิฟารีย์ (ร.ฎ.) ว่า ท่านนบี ﷺ ได้มาพบพวกเราขณะที่พวกเรากำลังสนทนากันอยู่ ท่านจึงถามว่า "พวกท่านสนทนาเรื่องอะไรกัน?" พวกเราตอบว่า "พวกเรากำลังพูดถึงวันกิยามะฮ์" ท่านกล่าวว่า «แท้จริงวันกิยามะฮ์จะไม่เกิดขึ้น จนกว่าพวกท่านจะได้เห็นสัญญาณสิบประการก่อนหน้านั้น» แล้วท่านก็กล่าวถึง «ควัน ดัจญาล สัตว์ (อัด-ดาบบะฮ์) ดวงอาทิตย์ขึ้นทางทิศตะวันตก การลงมาของอีซา บุตรของมัรยัม (อ.) ยะอ์ญูจและมะอ์ญูจ แผ่นดินถล่มสามครั้ง คือ แผ่นดินถล่มทางทิศตะวันออก แผ่นดินถล่มทางทิศตะวันตก และแผ่นดินถล่มที่คาบสมุทรอาหรับ และสัญญาณสุดท้ายคือไฟที่จะออกมาจากเยเมน ไล่ต้อนมนุษย์ไปยังสถานที่ชุมนุมของพวกเขา»⁽²⁾

يا أيها الناس ، اتقوا الله ، من علم منكم شيئا ، فليقل بما يعلم ، ومن لم يعلم ، فليقل : الله أعلم ، فإنه أعلم لأحدكم أن يقول لما لا يعلم : الله أعلم ، فإن الله قال لنبيه ﷺ :

ส่วนอิบนุมัสอูด (ร.ฎ.) มีทัศนะว่าสัญญาณประการนี้ได้ผ่านพ้นและสิ้นสุดไปแล้ว มุสลิมได้รายงานไว้ในเศาะฮีห์ของท่านจากมัสรูก ว่า พวกเรานั่งอยู่กับอับดุลลอฮ์ (อิบนุมัสอูด) ขณะที่ท่านนอนเอนกายอยู่ท่ามกลางพวกเรา แล้วมีชายคนหนึ่งมาหาท่านและกล่าวว่า "โอ้ อบูอับดิรเราะห์มาน มีนักเล่าเรื่องคนหนึ่งเล่าเรื่องอยู่ที่ประตูเมืองกินดะฮ์ เขาอ้างว่าสัญญาณควันจะมาถึง แล้วจะเข้ายึดลมหายใจของบรรดากาฟิร ส่วนผู้ศรัทธานั้นจะได้รับผลจากควันนั้นเพียงแค่อาการคล้ายเป็นหวัด" อับดุลลอฮ์จึงลุกขึ้นนั่งด้วยความโกรธ แล้วกล่าวว่า "โอ้ ประชาชนทั้งหลาย จงยำเกรงอัลลอฮ์เถิด ผู้ใดในหมู่พวกท่านรู้สิ่งใด ก็จงพูดตามที่ตนรู้ ส่วนผู้ใดไม่รู้ ก็จงกล่าวว่า 'อัลลอฮ์ทรงรู้ดียิ่ง' เพราะแท้จริงการที่คนหนึ่งในพวกท่านกล่าวถึงสิ่งที่ตนไม่รู้ว่า 'อัลลอฮ์ทรงรู้ดียิ่ง' นั้น เป็นสัญญาณของความรู้ที่มากกว่า แท้จริงอัลลอฮ์ได้ตรัสแก่นบีของพระองค์ ﷺ ว่า «จงกล่าวเถิดว่า …

⁽¹⁾ ซูเราะฮ์อัด-ดุคอน: 10, 11 ⁽²⁾ รายงานโดยมุสลิม (4/2225) หะดีษหมายเลข 2901

أَسْـَٔلُكُمْ عَلَيْهِ مِنْ أَجْرٍ وَمَآ أَنَا۠ مِنَ ٱلْمُتَكَلِّفِينَ ﴿٨٦﴾

…ฉันมิได้ขอค่าตอบแทนใด ๆ จากพวกท่านในการนี้ และฉันก็มิใช่ผู้ที่แต่งเติมขึ้นเอง»⁽¹⁾

اللهمّ سبع كسبع يوسف

فَٱرْتَقِبْ يَوْمَ تَأْتِى ٱلسَّمَآءُ بِدُخَانٍ مُّبِينٍ ﴿١٠﴾ يَغْشَى ٱلنَّاسَ ۖ هَـٰذَا عَذَابٌ أَلِيمٌ ﴿١١﴾

إِنَّكُمْ عَآئِدُونَ ﴿١٥﴾

يَوْمَ نَبْطِشُ ٱلْبَطْشَةَ ٱلْكُبْرَىٰٓ إِنَّا مُنتَقِمُونَ ﴿١٦﴾

แท้จริงท่านเราะซูลุลลอฮ์ ﷺ เมื่อท่านเห็นผู้คนผินหลังให้ (ไม่ยอมรับการเรียกร้อง) ท่านจึงกล่าวว่า «โอ้อัลลอฮ์ ขอให้มี (ปีแห้งแล้ง) เจ็ดปี เหมือนเจ็ดปีในสมัยของยูซุฟ» อิบนุมัสอูด (ร.ฎ.) กล่าวว่า แล้วปีแห้งแล้งก็ได้ประสบแก่พวกเขา ซึ่งได้ทำลายล้าง⁽²⁾ทุกสิ่ง จนกระทั่งพวกเขาต้องกินหนังสัตว์และซากสัตว์เพราะความหิวโหย เมื่อคนหนึ่งในพวกเขามองขึ้นไปบนฟ้า ก็เห็นคล้ายกับควัน แล้วอบูซุฟยานก็มาหาท่านและกล่าวว่า "โอ้มุฮัมมัด แท้จริงท่านมาเพื่อสั่งใช้ให้เชื่อฟังอัลลอฮ์และให้ติดต่อสัมพันธ์เครือญาติ แต่บัดนี้กลุ่มชนของท่านกำลังจะพินาศแล้ว ขอท่านได้โปรดวิงวอนต่ออัลลอฮ์ให้แก่พวกเขาเถิด" อัลลอฮ์ผู้ทรงเกียรติและสูงส่งได้ตรัสว่า «ดังนั้นเจ้าจงคอยวันที่ฟากฟ้าจะนำมาซึ่งควันอันชัดแจ้ง มันจะปกคลุมมนุษย์ทั้งหลาย นี่คือการลงโทษอันเจ็บปวด»⁽³⁾ จนถึงคำตรัสของพระองค์ที่ว่า «แท้จริงพวกเจ้าจะหวนกลับไป (สู่การปฏิเสธ) อีก»⁽⁴⁾ อิบนุมัสอูดกล่าวว่า "เช่นนั้นแล้ว การลงโทษในอาคิเราะฮ์จะถูกปลดเปลื้องไปได้หรือ?" «วันที่เราจะจู่โจมอย่างรุนแรงที่สุด แท้จริงเราเป็นผู้ลงโทษ»⁽⁵⁾ การจู่โจมครั้งใหญ่นั้นคือวันบะดัร และแท้จริงสัญญาณควัน การจู่โจม อัล-ลิซาม และสัญญาณของชาวโรมันนั้นได้ผ่านพ้นไปแล้ว⁽⁶⁾⁽⁷⁾

ดังนั้น อิบนุมัสอูดจึงเห็นว่าสัญญาณนี้ได้ผ่านไปและสิ้นสุดลงแล้ว ท่านใช้เป็นหลักฐานว่า การลงโทษที่จะเกิดแก่ผู้ปฏิเสธในอาคิเราะฮ์นั้นจะไม่ถูกปลดเปลื้องไปจากพวกเขา ขณะที่อายะฮ์นี้ระบุชัดว่าอัลลอฮ์จะทรงยกการลงโทษออกจากพวกเขาเพียงชั่วระยะหนึ่ง ชาวสะลัฟกลุ่มหนึ่งได้ยึดถือทัศนะของอิบนุมัสอูด เช่น มุญาฮิด อบุลอาลิยะฮ์ อิบรอฮีม อัน-นะเคาะอีย์ อัฎ-ฎ็อหฮาก และอะฏิยะฮ์ อัล-เอาฟีย์ และเป็นทัศนะที่อิบนุญะรีรเลือก⁽⁸⁾

إن ربكم أنذركم ثلاثا : الدخان يأخذ المؤمن كالزكمة،ويأخذ الكافر فينتفخ حتى يخرج من كل مسمع منه

ส่วนอิบนุกะษีรได้ให้น้ำหนักว่าสัญญาณควันนั้นยังไม่ได้เกิดขึ้น และท่านได้นำหะดีษของอบูมาลิก อัล-อัชอะรีย์ (ร.ฎ.) มาอ้างในเรื่องนี้ ซึ่งท่านกล่าวว่า ท่านเราะซูลุลลอฮ์ ﷺ กล่าวว่า «แท้จริงพระผู้อภิบาลของพวกท่านได้ทรงเตือนพวกท่านไว้สามประการ ได้แก่ ควัน ซึ่งจะทำให้ผู้ศรัทธามีอาการคล้ายเป็นหวัด และทำให้ผู้ปฏิเสธบวมพองจนกระทั่งมันออกมาจากทุกช่องหูของเขา»

فَقَدْ كَذَّبْتُمْ فَسَوْفَ يَكُونُ لِزَامًۢا ﴿٧٧﴾

الٓمٓ ﴿١﴾ غُلِبَتِ ٱلرُّومُ ﴿٢﴾ فِىٓ أَدْنَى ٱلْأَرْضِ وَهُم مِّنۢ بَعْدِ غَلَبِهِمْ سَيَغْلِبُونَ ﴿٣﴾

⁽¹⁾ ซูเราะฮ์ศอด 38:86 ⁽²⁾ อัส-สะนะฮ์ คือ ความแห้งแล้งอดอยาก ส่วนคำว่า หัศศอต หมายถึง ถอนรากถอนโคน (ทำลายล้างจนสิ้น) ⁽³⁾ ซูเราะฮ์อัด-ดุคอน 44:10-11 ⁽⁴⁾ ซูเราะฮ์อัด-ดุคอน 44:15 ⁽⁵⁾ ซูเราะฮ์อัด-ดุคอน 44:16 ⁽⁶⁾ อายะฮ์อัล-ลิซาม หมายถึงคำตรัสของอัลลอฮ์ที่ว่า «แท้จริงพวกเจ้าได้ปฏิเสธแล้ว ดังนั้น (การลงโทษ) จะติดตามพวกเจ้าอย่างแน่นอน» ส่วนอายะฮ์อัร-รูม หมายถึงคำตรัสของพระองค์ที่ว่า «อลิฟ ลาม มีม ชาวโรมันได้พ่ายแพ้ ในดินแดนที่ใกล้ที่สุด และหลังจากความพ่ายแพ้ของพวกเขา พวกเขาจะได้รับชัยชนะ» ⁽⁷⁾ รายงานโดยมุสลิม (4/2157) หะดีษหมายเลข (2798) อิบนุกะษีรกล่าวไว้ในตัฟสีรของท่าน (6/246) ว่า หะดีษนี้มีบันทึกอยู่ในเศาะฮีหัยน์ รายงานโดยอะหมัด และมีอยู่ในหนังสือของอัต-ติรมิซีย์และอัน-นะสาอีย์ในส่วนตัฟสีรของทั้งสอง ⁽⁸⁾ ตัฟสีรอิบนุกะษีร (6/247)

และประการที่สองคือ อัด-ดาบบะฮ์ (สัตว์ประหลาด) และประการที่สามคือ อัด-ดัจญาล» รายงานโดยอิบนุญะรีร และอัฏ-เฏาะบะรอนีย์ก็ได้รายงานไว้เช่นกัน โดยมีสายรายงานที่ดี

อิบนุกะษีรกล่าวว่า ทัศนะที่ว่าสัญญาณแห่งควันนั้นยังไม่มาถึงนั้น เป็นทัศนะของอะลี อิบนุอบีฏอลิบ (ร.ฎ.) อบูสะอีด อัล-คุดรีย์ (ร.ฎ.) อิบนุอับบาส (ร.ฎ.) และอัล-หะสัน อัล-บัศรีย์⁽¹⁾ อิบนุกะษีรได้ใช้หลักฐานหลายประการสนับสนุนทัศนะที่ท่านยึดถือ ได้แก่

1. บรรดาหะดีษเศาะฮีหฺและหะดีษหะสันที่มีรายงานในเรื่องนี้ ซึ่งบ่งชี้ว่าสัญญาณดังกล่าวยังไม่มาถึง

فَٱرْتَقِبْ يَوْمَ تَأْتِى ٱلسَّمَآءُ بِدُخَانٍ مُّبِينٍ ﴿١٠﴾

1. คำตรัสของอัลลอฮ์ ตะอาลา ที่ว่า «ดังนั้น เจ้าจงรอคอยวันที่ฟากฟ้าจะนำมาซึ่งควันอันชัดแจ้ง» (ซูเราะฮ์อัด-ดุคอน 44:10)⁽²⁾ หมายถึง ควันที่ชัดเจนแจ่มแจ้งซึ่งทุกคนมองเห็นได้ มิใช่เป็นเพียงภาพที่ปรากฏในความรู้สึกดังที่อิบนุมัสอูด (ร.ฎ.) ยึดถือ

يَغْشَى ٱلنَّاسَ

1. คำตรัสของอัลลอฮ์ ตะอาลา ที่ว่า «มันจะปกคลุมมนุษย์» หากมันเป็นเพียงภาพในความรู้สึกที่เฉพาะเจาะจงแก่ชาวมักกะฮ์ผู้ตั้งภาคี ก็คงจะไม่มีการกล่าวถึงมันว่า «มันจะปกคลุมมนุษย์»⁽³⁾

لن تقوم حتى تروا قبلها عشر آيات فذكر الدخان . .

อันนะวะวีย์กล่าวไว้ในคำอธิบายเศาะฮีหฺมุสลิมของท่าน ตรงคำกล่าวของท่านนบี ﷺ ที่ว่า «วันกิยามะฮ์จะไม่เกิดขึ้นจนกว่าพวกท่านจะได้เห็นสัญญาณสิบประการก่อนหน้านั้น แล้วท่านได้กล่าวถึงควัน...» ว่า «หะดีษบทนี้สนับสนุนทัศนะของผู้ที่กล่าวว่า ควันนั้นจะทำให้บรรดากาฟิรหายใจไม่ออก ส่วนผู้ศรัทธาจะได้รับผลจากมันเพียงแค่คล้ายอาการหวัด และมันยังไม่มาถึง แต่จะเกิดขึ้นในช่วงใกล้วันกิยามะฮ์ ทั้งนี้ได้กล่าวไปแล้วในบทว่าด้วยการเริ่มต้นการสร้างถึงทัศนะของผู้ที่กล่าวเช่นนี้ และการที่อิบนุมัสอูด (ร.ฎ.) คัดค้านทัศนะดังกล่าว โดยท่านเห็นว่ามันเป็นเพียงการบรรยายถึงภาวะแห้งแล้งอดอยากที่ประสบแก่ชาวกุเรช จนกระทั่งพวกเขามองเห็นระหว่างพวกเขากับฟากฟ้าเป็นเสมือนควัน มีกลุ่มหนึ่งที่เห็นพ้องกับอิบนุมัสอูด (ร.ฎ.) ส่วนผู้ที่ยึดทัศนะอีกทัศนะหนึ่งได้แก่ หุซัยฟะฮ์ (ร.ฎ.) อิบนุอุมัร (ร.ฎ.) และอัล-หะสัน และหุซัยฟะฮ์ (ร.ฎ.) ได้รายงานเรื่องนี้จากท่านนบี ﷺ ว่า ควันนั้นจะคงอยู่บนแผ่นดินเป็นเวลาสี่สิบวัน และเป็นไปได้ว่ามีควันสองครั้ง เพื่อเป็นการประสานระหว่างรายงานต่าง ๆ เหล่านี้»⁽⁴⁾

⁽¹⁾ ตัฟซีรอิบนุกะษีร (6/248) ⁽²⁾ ซูเราะฮ์อัด-ดุคอน : 10 ⁽³⁾ ตัฟซีรอิบนุกะษีร (6/247) ⁽⁴⁾ ชัรหฺอันนะวะวีย์ อะลา มุสลิม (18/27)

หัวข้อที่สอง

ฟิตนะฮ์ของดัจญาล

ประเด็นที่หนึ่ง

ฟิตนะฮ์ของดัจญาลคือฟิตนะฮ์ที่ยิ่งใหญ่ที่สุดในประวัติศาสตร์มนุษยชาติ

ما بين خلق آدم إلى قيام الساعة خلق أكبر من الدجال

أمر أكبر من الدجال

ฟิตนะฮ์ของดัจญาลจะเกิดขึ้นในยุคสุดท้าย และเป็นหนึ่งในสัญญาณใหญ่ของวันกิยามะฮ์ ฟิตนะฮ์ของเขาเป็นฟิตนะฮ์ที่ยิ่งใหญ่ที่สุดที่มนุษยชาติต้องเผชิญตลอดประวัติศาสตร์ ในเศาะฮีหฺมุสลิมมีรายงานจากอบุดดะฮ์มาอ์และอบูเกาะตาดะฮ์ว่า พวกเขากล่าวว่า พวกเราเคยเดินผ่านฮิชาม บิน อามิร (ร.ฎ.) เพื่อไปหาอิมรอน บิน หุศ็อยน์ (ร.ฎ.) วันหนึ่งท่าน (ฮิชาม) จึงกล่าวว่า "พวกท่านผ่านเลยฉันไปหาบุคคลอื่น ทั้งที่พวกเขาไม่ได้อยู่ใกล้ชิดท่านเราะซูลุลลอฮ์ ﷺ มากไปกว่าฉัน และไม่ได้รู้หะดีษของท่านมากไปกว่าฉัน ฉันได้ยินท่านเราะซูลุลลอฮ์ ﷺ กล่าวว่า «นับตั้งแต่การสร้างอาดัมจนถึงวันกิยามะฮ์ ไม่มีสิ่งถูกสร้างใดที่ยิ่งใหญ่ไปกว่าดัจญาล»" และในอีกสายรายงานหนึ่งระบุว่า «ไม่มีเรื่องใดที่ยิ่งใหญ่ไปกว่าดัจญาล»⁽¹⁾ ด้วยเหตุนี้ บรรดานบีทุกท่านจึงได้เตือนกลุ่มชนของตนให้ระวังฟิตนะฮ์ของเขา แต่ท่านเราะซูลของเรา ﷺ เป็นผู้ที่เตือนประชาชาติของท่านให้ระวังดัจญาลมากที่สุด

ในเศาะฮีหฺอัลบุคอรีย์ มีรายงานจากอับดุลลอฮ์ บิน อุมัร (ร.ฎ.) ว่า ท่านเราะซูลุลลอฮ์ ﷺ ได้ยืนขึ้นต่อหน้าผู้คน แล้วกล่าวสรรเสริญอัลลอฮ์ด้วยสิ่งที่พระองค์ทรงคู่ควร จากนั้นท่านได้กล่าวถึงดัจญาล โดยกล่าวว่า:

⁽¹⁾ เศาะฮีหฺมุสลิม, กิตาบอัลฟิตัน, บาบฟีบะกียะฮ์มินอะหาดีษอัดดัจญาล, (4/2266), หะดีษหมายเลข: (2946)

إني لأنذركموه ، وما من نبي إلا أنذره قومه ،ولكني سأقول لكم فيه قولا لم يقله نبي لقومه ، إنه أعور وإن الله ليس بأعور

«แท้จริงฉันขอเตือนพวกท่านให้ระวังเขา และไม่มีนบีคนใดเลยนอกจากได้เตือนกลุ่มชนของตนให้ระวังเขา แต่ฉันจะกล่าวถึงเขาแก่พวกท่านด้วยคำพูดที่ไม่มีนบีคนใดเคยกล่าวแก่กลุ่มชนของตน นั่นคือ เขาตาบอดข้างหนึ่ง และแท้จริงอัลลอฮ์มิได้ตาบอดข้างหนึ่ง»⁽¹⁾

ما بعث نبي إلا أنذر أمته الأعور الكذاب ، ألا إنه أعور وإن ربكم ليس بأعور ، وإن بين عينيه مكتوب كافر

ในเศาะฮีหฺอัล-บุคอรีและเศาะฮีหฺมุสลิม รายงานจากอะนัส (ร.ฎ.) ว่า ท่านนบี ﷺ กล่าวว่า «ไม่มีนบีคนใดถูกส่งมา นอกจากได้เตือนประชาชาติของตนให้ระวังผู้ตาบอดข้างหนึ่งจอมโกหก พึงรู้เถิดว่า เขาตาบอดข้างหนึ่ง และแท้จริงพระผู้อภิบาลของพวกท่านมิได้ตาบอดข้างหนึ่ง และระหว่างดวงตาทั้งสองของเขามีคำเขียนไว้ว่า "กาฟิร"»⁽²⁾

إني لأنذركموه ، وما من نبي إلا أنذره قومه ، ولقد أنذره نوح قومه ، ولكني سأقول فيه قولا لم يقله نبي لقومه : تعلمون أنه أعور ، وأن الله ليس بأعور

ในสุนันอัต-ติรมิซีและสุนันอบูดาวูด รายงานจากอับดุลลอฮ์ บิน อุมัร (ร.ฎ.) ว่า ท่านเราะซูล ﷺ กล่าวถึงดัจญาลว่า «แท้จริงฉันขอเตือนพวกท่านให้ระวังเขา และไม่มีนบีคนใดเลยนอกจากได้เตือนกลุ่มชนของตนให้ระวังเขา และแน่นอนนูหฺก็ได้เตือนกลุ่มชนของท่านให้ระวังเขา แต่ฉันจะกล่าวถึงเขาด้วยคำพูดที่ไม่มีนบีคนใดเคยกล่าวแก่กลุ่มชนของตน คือ พวกท่านพึงรู้ไว้ว่าเขาตาบอดข้างหนึ่ง และอัลลอฮ์มิได้ตาบอดข้างหนึ่ง»⁽³⁾

يا أيها الناس ، إنها لم تكن فتنة على وجه الأرض ، منذ ذرأ الله ذرية آدم أعظم فتنة من الدجال ، وإن الله عز وجل لم يبعث نبيا إلا حذر أمته من الدجال ، وأنا آخر الأنبياء ، وأنتم آخر الأمم ، وهو خارج فيكم لا محالة

ในสุนันอิบนุมาญะฮ์ เศาะฮีหฺอิบนุคุซัยมะฮ์ และอัล-มุสตัดร็อกของอัล-หากิม รายงานจากอบูอุมามะฮ์ (ร.ฎ.) จากท่านนบี ﷺ ว่า ท่านกล่าวว่า «โอ้มนุษย์ทั้งหลาย แท้จริงนับตั้งแต่อัลลอฮ์ทรงให้ลูกหลานของอาดัมแพร่กระจายออกไป ไม่เคยมีฟิตนะฮ์ใดบนผืนแผ่นดินที่ยิ่งใหญ่ไปกว่าฟิตนะฮ์ของดัจญาล และแท้จริงอัลลอฮ์ผู้ทรงเกรียงไกรและสูงส่งมิได้ทรงส่งนบีคนใดมา นอกจากเขาได้เตือนประชาชาติของตนให้ระวังดัจญาล และฉันคือนบีคนสุดท้าย และพวกท่านคือประชาชาติสุดท้าย และเขาจะออกมาในหมู่พวกท่านอย่างแน่นอน»⁽⁴⁾

⁽¹⁾ เศาะฮีหฺอัล-บุคอรี, กิตาบอัล-ฟิตัน, บาบซิกรุดดัจญาล, ฟัตหุลบารี: (13/90) ⁽²⁾ เศาะฮีหฺอัล-บุคอรี, กิตาบอัล-ฟิตัน, บาบซิกรุดดัจญาล, ฟัตหุลบารี: (13/91) และรายงานโดยมุสลิมในกิตาบอัล-ฟิตัน, บาบซิกรุดดัจญาลวะศิฟะฮ์มามะอะฮู: (4/2248) หะดีษหมายเลข (2933) ⁽³⁾ ดู ญามิอุลอุศูล: (10/356) หะดีษหมายเลข (2848) และสำนวนเป็นของอัต-ติรมิซี ⁽⁴⁾ เศาะฮีหฺอัล-ญามิอ์อัศ-เศาะฆีร (6/273) หมายเลข (7752) และสายรายงานของหะดีษนี้เศาะฮีหฺ

หัวข้อย่อยที่สอง

เคล็ดลับของการเรียกขานเขาว่า "อัล-มะซีหฺ อัด-ดัจญาล"

อิบนุลอะษีรกล่าวว่า «ดัจญาลถูกเรียกว่า "มะซีหฺ" เพราะตาข้างหนึ่งของเขาถูกลบเรียบ (มัมซูหะฮ์) และ "อัล-มะซีหฺ" คือผู้ที่ใบหน้าซีกหนึ่งของเขาเรียบไม่มีตาและไม่มีคิ้ว คำนี้จึงอยู่ในรูป "ฟะอีล" ที่มีความหมายเป็นผู้ถูกกระทำ (มัฟอูล) ซึ่งต่างจากอัล-มะซีหฺ อีซา บุตรของมัรยัม เพราะในกรณีของท่าน คำนี้อยู่ในรูป "ฟะอีล" ที่มีความหมายเป็นผู้กระทำ (ฟาอิล) ท่านได้ชื่อนี้เพราะท่านเคยลูบ (ยัมซะหุ) ผู้ป่วย แล้วผู้นั้นก็หายด้วยอนุมัติของอัลลอฮ์ ส่วน "อัด-ดัจญาล" หมายถึงผู้โกหกมดเท็จ»⁽¹⁾

และเขาถูกเรียกว่า "ดัจญาล" ดังที่อิบนุหะญัรกล่าวไว้ว่า «เพราะเขาปกปิดสัจธรรมด้วยความเท็จของเขา มีการกล่าวว่า "ดะญะลัล-บะอีร บิล-เกาะฏิรอน" เมื่อเขาทาอูฐจนน้ำมันดินปกคลุมตัวมัน และ "ดะญะลัล-อินาอ์ บิซ-ซะฮับ" เมื่อเขาเคลือบภาชนะด้วยทองคำ... อิบนุดุร็อยด์กล่าวว่า ดัจญาลถูกเรียกเช่นนั้นเพราะเขาปกปิดสัจธรรมด้วยการโกหก และมีผู้กล่าวว่า เป็นเพราะเขาท่องตระเวนไปทั่วทุกสารทิศของแผ่นดิน... และมีผู้กล่าวว่า ที่เรียกเช่นนั้นก็เพราะเขาจะครอบคลุมไปทั่วแผ่นดิน»⁽²⁾

หัวข้อย่อยที่สาม

สภาพของมุสลิมในยุคที่ดัจญาลจะปรากฏตัว

ก่อนการปรากฏตัวของดัจญาลไม่นาน บรรดามุสลิมจะมีสถานะที่ยิ่งใหญ่และมีพลังอำนาจมหาศาล และดูเหมือนว่าการปรากฏตัวของเขานั้นก็เพื่อทำลายพลังอำนาจดังกล่าว ในเวลานั้นบรรดามุสลิมจะทำสนธิสัญญาสันติภาพกับชาวโรม แล้วร่วมกันทำสงครามกับศัตรูร่วมและได้รับชัยชนะเหนือศัตรูนั้น จากนั้นสงครามระหว่างมุสลิมกับพวกครูเสดก็จะปะทุขึ้น

ستصالحون الروم صلحا آمنا ، فتغزون أنتم وهم عدوا من ورائكم ، فتنصرون وتغنمون وتسلمون ، ثم ترجعون ، حتى تنزلوا بمرج ذي تلول ، فيرفع

ในสุนันของอบูดาวูด รายงานจากซีมิคบัร (ร.ฎ.) กล่าวว่า ฉันได้ยินท่านเราะซูล ﷺ กล่าวว่า «พวกท่านจะทำสนธิสัญญาสันติภาพที่ปลอดภัยกับชาวโรม แล้วพวกท่านและพวกเขาจะร่วมกันทำสงครามกับศัตรูที่อยู่เบื้องหลังพวกท่าน พวกท่านจะได้รับชัยชนะ ได้ทรัพย์สงคราม และรอดปลอดภัย จากนั้นพวกท่านจะเดินทางกลับ จนกระทั่งพวกท่านแวะพักที่ทุ่งหญ้าแห่งหนึ่งซึ่งมีเนินเขามากมาย แล้ว…จะยก…

⁽¹⁾ ญามิอุล-อุศูล ของอิบนุลอะษีร (4/204) และดูเพิ่มเติมใน «ลิซานุล-อะร็อบ» หมวดคำ: مسح ⁽²⁾ ฟัตหุล-บารี (11/91)

رجل من أهل النصرانية الصليب ، فيقول : غلب الصليب ، فيغضب رجل من المسلمين فيدقه ، فعند ذلك تغدر الروم وتجمع للملحمة ، وزاد بعضهم : « فيثور المسلمون إلى أسلحتهم ، فيقتتلون فيكرم الله تلك العصابة بالشهادة »

…ชายคนหนึ่งจากชาวคริสต์ชูไม้กางเขนขึ้นแล้วกล่าวว่า "ไม้กางเขนได้รับชัยชนะแล้ว" ชายคนหนึ่งจากบรรดามุสลิมจึงโกรธและทุบมันจนแตก เมื่อนั้นชาวโรมก็จะทรยศและรวมพลเพื่อทำอัล-มัลหะมะฮ์ (สงครามใหญ่)» บางรายงานเพิ่มเติมว่า «แล้วบรรดามุสลิมก็จะลุกขึ้นไปหยิบอาวุธของพวกเขา แล้วพวกเขาก็ต่อสู้กัน อัลลอฮ์จึงทรงให้เกียรติแก่คนกลุ่มนั้นด้วยการเป็นชะฮีด»⁽¹⁾

ท่านจะเห็นถึงความเข้มแข็งของบรรดามุสลิมในเวลานั้น พวกเขาออกทำสงคราม ได้รับชัยชนะ ได้ทรัพย์เชลย และกลับมาอย่างปลอดภัย ท่านยังจะเห็นด้วยว่าพวกเขายึดมั่นในศาสนาของตนเพียงใด เมื่อชาวครูเสดผู้นั้นชูไม้กางเขนขึ้นโดยอ้างว่าชัยชนะที่บรรดามุสลิมร่วมกันสร้างขึ้นนั้นเป็นของไม้กางเขน มุสลิมผู้หวงแหนศาสนาของตนคนหนึ่งก็ลุกขึ้นทุบไม้กางเขนนั้นจนหัก กลุ่มมุสลิมที่อยู่ ณ ที่นั้นต่างลุกขึ้นไปหยิบอาวุธและสู้รบกับชาวโรม ทั้งที่พวกเขามีจำนวนน้อยในสถานที่แห่งนั้น ท่านเราะซูล ﷺ ยืนยันว่าพวกเขาเป็นชะฮีด และอัลลอฮ์ทรงให้เกียรติแก่พวกเขาด้วยการนั้น การทรยศของชาวโรมครั้งนั้นและเหตุการณ์ที่เกิดขึ้นตามมาจะเป็นสาเหตุให้เกิดอัล-มัลหะมะฮ์

อัล-มัลหะมะฮ์และการพิชิตกรุงคอนสแตนติโนเปิล

อัล-มัลหะมะฮ์คือสงครามครั้งใหญ่อันน่าสะพรึงกลัวที่จะเกิดขึ้นระหว่างบรรดามุสลิมกับชาวครูเสด⁽²⁾ สาเหตุของสงครามนี้คือสิ่งที่หะดีษข้างต้นได้กล่าวถึงไว้ มีหะดีษมากกว่าหนึ่งบทที่พรรณนาถึงสงครามนี้และความน่าสะพรึงกลัวของมัน พรรณนาถึงความอดทนของบรรดามุสลิมในสงครามนี้ และชัยชนะที่พวกเขาจะได้รับเหนือ…

⁽¹⁾ มิชกาตุลมะศอบีห์ (3/18) หะดีษหมายเลข 5428 เชคนาศิรุดดีน อัล-อัลบานีย์ ผู้ตรวจสอบหนังสืออัล-มิชกาฮ์ กล่าวว่า สายรายงานของหะดีษนี้เศาะฮีห์

تقوم الساعة والروم أكثر عددا

⁽²⁾ หะดีษของท่านนบี ﷺ บ่งชี้ว่าในยุคสุดท้าย ชาวโรมจะเป็นกลุ่มชนที่มีจำนวนมากที่สุด ในมุสนัดอะห์มัดและเศาะฮีห์มุสลิม มีรายงานจากอัล-มุสเตาริด (ร.ฎ.) ว่าท่านเราะซูล ﷺ กล่าวว่า «วันกิยามะฮ์จะเกิดขึ้นในขณะที่ชาวโรมมีจำนวนมากที่สุด» ดู เศาะฮีห์ อัล-ญามิอ์ อัศ-ศอฆีร (3/51)

ศัตรูของพวกเขา และสังเกตได้ว่าในกองทัพของมุสลิมจะมีชาวคริสต์จำนวนมากที่เข้ารับอิสลามและเป็นมุสลิมที่ดี ดังที่มีรายงานในเศาะฮีหฺมุสลิม จากอบูฮุร็อยเราะฮ์ (ร.ฎ.) ว่าท่านเราะซูล ﷺ กล่าวว่า

لا تقوم الساعة حتى ينزل الروم بالأعماق ، أو بدابق ، فيخرج لهم جيش من المدينة ، من خيار أهل الأرض يومئذ ، فإذا تصافوا قالت الروم : خلوا بيننا وبين الذين سبوا منا نقاتلهم ، فيقول المسلمون : لا ، والله لا نخلي بينكم وبين إخواننا ، فيقاتلونهم ، فيهزم ثلث لا يتوب الله عليهم أبدا ، ويقتل ثلث أفضل الشهداء عند الله ، ويفتتح الثلث ، لا يفتنون أبدا ، فيفتتحون قسطنطينية ، فبينما هم يقتسمون الغنائم ، قد علقوا سيوفهم بالزيتون ، إذ صاح فيهم الشيطان : إن المسيح قد خلفكم في أهليكم ، فيخرجون وذلك باطل ، فإذا جاؤوا الشأم خرج ، فبينما هم يعدُّون للقتال ، يسوون الصفوف ، إذ أقيمت الصلاة ، فينزل عيسى بن مريم ﷺ فَأَمّهم ، فإذا رآه عدو الله ذاب كما يذوب الملح في الماء ، فلو تركه لانذاب حتى يهلك ، ولكن يقتله الله بيده ، فيريهم دمه في حربته

«วันกิยามะฮ์จะยังไม่เกิดขึ้น จนกว่าชาวโรมันจะยกทัพมาตั้งอยู่ที่อัล-อะอ์มาก หรือที่ดาบิก⁽¹⁾ แล้วกองทัพหนึ่งจากเมืองมะดีนะฮ์ ซึ่งเป็นผู้ที่ดีที่สุดของชาวโลกในวันนั้น ก็จะออกไปเผชิญหน้ากับพวกเขา เมื่อทั้งสองฝ่ายตั้งแถวประจันกันแล้ว ชาวโรมันจะกล่าวว่า "จงปล่อยให้พวกเราได้ต่อสู้กับคนที่ถูกจับเป็นเชลยไปจากพวกเราเถิด" บรรดามุสลิมจะตอบว่า "ไม่ ขอสาบานต่ออัลลอฮ์ พวกเราจะไม่ปล่อยให้พวกท่านทำร้ายพี่น้องของพวกเรา" แล้วพวกเขาก็จะสู้รบกัน หนึ่งในสามของพวกเขาจะหนีพ่ายไป อัลลอฮ์จะไม่ทรงรับการกลับเนื้อกลับตัวของพวกเขาตลอดไป อีกหนึ่งในสามจะถูกสังหาร พวกเขาเป็นผู้ตายชะฮีดที่ประเสริฐที่สุด ณ อัลลอฮ์ และอีกหนึ่งในสามจะได้รับชัยชนะ พวกเขาจะไม่ถูกทดสอบด้วยฟิตนะฮ์ตลอดไป แล้วพวกเขาจะพิชิตกรุงกอนสฏอนฏีนิยะฮ์ (คอนสแตนติโนเปิล)⁽²⁾ ขณะที่พวกเขากำลังแบ่งทรัพย์สงครามกันอยู่ โดยแขวนดาบไว้กับต้นมะกอก ทันใดนั้นชัยฏอนก็ร้องตะโกนขึ้นในหมู่พวกเขาว่า "อัล-มะสีห์ (ดัจญาล) ได้เข้าไปอยู่ในครอบครัวของพวกท่านแทนพวกท่านแล้ว" พวกเขาจึงออกเดินทางกลับไป ทั้งที่ข่าวนั้นเป็นเท็จ ครั้นเมื่อพวกเขามาถึงแผ่นดินชาม ดัจญาลก็ปรากฏตัวขึ้นจริง ขณะที่พวกเขากำลังเตรียมพร้อมสำหรับการสู้รบและจัดแถวกันอยู่นั้น ก็มีการอิกอมะฮ์เพื่อละหมาด แล้วท่านนบีอีซา บุตรของมัรยัม ﷺ ก็ลงมาและนำพวกเขาละหมาด เมื่อศัตรูของอัลลอฮ์ (ดัจญาล) เห็นท่าน มันก็จะละลายไปดังเกลือละลายในน้ำ หากท่านปล่อยมันไว้ มันก็จะละลายไปจนพินาศ แต่อัลลอฮ์จะทรงให้มันถูกสังหารด้วยมือของท่าน (อีซา) แล้วท่านก็จะแสดงให้พวกเขาเห็นเลือดของมันที่ติดอยู่บนหอกของท่าน»⁽³⁾

และท่านเราะซูล ﷺ ได้บอกเล่าแก่เราในหะดีษอีกบทหนึ่งถึงความน่าสะพรึงกลัวของสงครามครั้งนั้น และถึงความกล้าหาญเสียสละชีวิตที่จะมีอยู่ในกองทัพของมุสลิม ถึงขนาดที่มุสลิมหลายกลุ่มจะให้สัตยาบันกันว่าจะสู้รบจนกว่าจะได้รับชัยชนะหรือตายไป ติดต่อกันเป็นเวลาสามวัน และดูเหมือนว่าจำนวนของมุสลิมในวันเหล่านั้นจะมีน้อย โดยมีหลักฐานว่ามุสลิมจะได้รับชัยชนะเมื่อกำลังเสริมจากชาวอิสลามที่เหลือมาถึงพวกเขา ดังที่มีรายงานในเศาะฮีหฺมุสลิม จากอับดุลลอฮ์ บิน มัสอูด (ร.ฎ.) ว่าท่านกล่าวว่า «แท้จริงวันกิยามะฮ์จะยังไม่เกิดขึ้น จนกว่ามรดกจะไม่ถูกแบ่งกัน และจะไม่มีผู้ใดดีใจกับทรัพย์สงคราม จากนั้นท่านก็ทำมือเช่นนี้ (และท่านชี้มือไปยัง

⁽¹⁾ เป็นสองสถานที่ในแผ่นดินชาม ใกล้เมืองหะลับ (อเลปโป) ⁽²⁾ นี่คือการพิชิตอีกครั้งหนึ่ง ซึ่งไม่ใช่การพิชิตที่เกิดขึ้นโดยมุหัมมัด อัล-ฟาติห์ ⁽³⁾ บันทึกโดยมุสลิม ในกิตาบอัล-ฟิตัน บาบฟัตหิลกอนสฏอนฏีนิยะฮ์ (4/2221) หะดีษหมายเลข 2897

نحو الشام ) ، فقال : عدو يجمعون لأهل الإسلام ، ويجمع لهم أهل الإسلام ، قلت : الروم تعني ؟ قال : نعم ، وتكون عند ذاكم القتال رَدَّةٌ شديدة ، فيشترط المسلمون شرطة للموت لا ترجع إلا غالبة ، فيقتتلون حتى يحجز بينهم الليل ، فيفيء هؤلاء وهؤلاء ، كل غير غالب ، وتفنى الشرطة ،

ไปทางแคว้นชาม) แล้วกล่าวว่า “ศัตรูจะรวมพลเพื่อ (ทำศึกกับ) ชาวอิสลาม และชาวอิสลามก็จะรวมพลเพื่อ (ต่อสู้กับ) พวกเขา⁽¹⁾” ข้าพเจ้ากล่าวว่า “ท่านหมายถึงชาวโรมใช่ไหม?”⁽²⁾ ท่านตอบว่า “ใช่ และในการสู้รบครั้งนั้นจะเกิดการถอยร่นอย่างรุนแรง บรรดามุสลิมจึงจัดตั้งกองหน้าพลีชีพ ที่จะไม่กลับมานอกจากเป็นผู้ชนะ พวกเขาจะสู้รบกันจนกระทั่งความมืดของกลางคืนเข้ามากั้นระหว่างพวกเขา ทั้งฝ่ายนี้และฝ่ายนั้นต่างก็ถอยกลับไป โดยไม่มีฝ่ายใดเป็นผู้ชนะ และกองหน้านั้นก็ถูกสังหารจนหมดสิ้น

ثم يشترط المسلمون شرطة للموت ، لا ترجع إلا غالبة ، فيقتتلون ، حتى يحجز بينهم الليل ، فيفيء هؤلاء وهؤلاء ، كل غير غالب ، وتفني الشرطة ،

จากนั้นบรรดามุสลิมก็จัดตั้งกองหน้าพลีชีพขึ้นอีก ที่จะไม่กลับมานอกจากเป็นผู้ชนะ พวกเขาสู้รบกันจนกระทั่งความมืดของกลางคืนเข้ามากั้นระหว่างพวกเขา ทั้งฝ่ายนี้และฝ่ายนั้นต่างก็ถอยกลับไป โดยไม่มีฝ่ายใดเป็นผู้ชนะ และกองหน้านั้นก็ถูกสังหารจนหมดสิ้น

ثم يشترط المسلمون شرطة للموت ، لا ترجع إلا غالبة ، فيقتتلون حتى يمسوا ، فيفيء هؤلاء وهؤلاء ، كل غير غالب ، وتفنى الشرطة ،

จากนั้นบรรดามุสลิมก็จัดตั้งกองหน้าพลีชีพขึ้นอีก ที่จะไม่กลับมานอกจากเป็นผู้ชนะ พวกเขาสู้รบกันจนถึงเวลาเย็น ทั้งฝ่ายนี้และฝ่ายนั้นต่างก็ถอยกลับไป โดยไม่มีฝ่ายใดเป็นผู้ชนะ และกองหน้านั้นก็ถูกสังหารจนหมดสิ้น

فإذا كان اليوم الرابع نهد إليهم بقية أهل الإسلام ، فيجعل الله الدبرة عليهم ، فيقتلون مقتله ـ إما قال : لا يرى مثلها ، وإما قال : لم ير مثلها ـ حتى إن الطائر ليمر ، بجنباتهم ، فما يخلفهم حتى يخرّ ميتا ، فيتعاد بنو الأب كانوا مائة ، فلا يجد منه بقي إلا الرجل الواحد ، فبأي غنيمة يفرح ؟ أو أي ميراث يقاسم ؟

ครั้นเมื่อถึงวันที่สี่ ชาวอิสลามที่เหลืออยู่ทั้งหมดก็บุกเข้าใส่พวกเขา แล้วอัลลอฮ์ก็ทรงให้ความพ่ายแพ้ตกแก่พวกเขา (ฝ่ายศัตรู) พวกเขาจะสู้รบกันอย่างนองเลือด —ท่านอาจกล่าวว่า: ที่ไม่มีผู้ใดจะได้เห็นเช่นนั้นอีก หรืออาจกล่าวว่า: ที่ไม่เคยมีผู้ใดเห็นมาก่อน— จนกระทั่งนกที่บินผ่านข้างศพของพวกเขา ยังบินไม่ทันพ้นพวกเขาไปก็ร่วงตกลงมาตาย บรรดาลูกหลานของบิดาคนเดียวกันซึ่งมีอยู่หนึ่งร้อยคนจะนับจำนวนกัน ก็จะพบว่าไม่มีผู้ใดเหลือรอดนอกจากชายเพียงคนเดียวเท่านั้น แล้วเขาจะยินดีกับทรัพย์เชลยใดได้เล่า? หรือจะแบ่งปันมรดกใดได้เล่า?

فبينما هم كذلك إذ سمعوا ببأس هو أكبر من ذلك ، فجاءهم الصريخ ، إن الدجال قد خلفهم في ذراريهم ، فيرفضون ما في أيديهم ، ويقبلون ، فيبعثون عشرة فوارس طليعة ،

ขณะที่พวกเขาอยู่ในสภาพเช่นนั้น ทันใดนั้นพวกเขาก็ได้ยินถึงภัยพิบัติที่ใหญ่หลวงกว่านั้น ผู้ร้องเตือนมาถึงพวกเขาว่า ‘ดัจญาลได้เข้าไปอยู่ท่ามกลางลูกหลานของพวกท่านที่อยู่เบื้องหลังแล้ว’ พวกเขาจึงทิ้งสิ่งที่อยู่ในมือ แล้วมุ่งหน้ากลับมา และส่งทหารม้าสิบนายออกไปเป็นกองสอดแนม”

« إني لأعرف أسماءهم ، وأسماء آبائهم ، وألوان خيولهم ، هم خير فوارس على ظهر الأرض يومئذ ، أو من خير فوارس على ظهر الأرض يومئذ »

ท่านกล่าวว่า ท่านเราะซูลุลลอฮ์ ﷺ กล่าวว่า «แท้จริงฉันรู้จักชื่อของพวกเขา ชื่อบิดาของพวกเขา และสีม้าของพวกเขา พวกเขาคือทหารม้าที่ดีที่สุดบนผืนแผ่นดินในวันนั้น หรือเป็นส่วนหนึ่งจากทหารม้าที่ดีที่สุดบนผืนแผ่นดินในวันนั้น»⁽³⁾

การพิชิตกรุงกุสฏ็อนฏีนียะฮ์ (คอนสแตนติโนเปิล) ที่ถูกกล่าวถึงในหะดีษเรื่องมะลาหิม (มหาสงคราม) ซึ่งเราได้ยกมาในตอนแรกนั้น มีรายละเอียดบางส่วนปรากฏอยู่ในหะดีษของมุสลิม ซึ่งรายงานโดยอบูฮุร็อยเราะฮ์ (ร.ฎ.) เช่นกัน เขากล่าวว่า ท่านนบี ﷺ กล่าวว่า:

⁽¹⁾ หมายถึง เพื่อทำสงครามและสู้รบ และเหตุการณ์นี้จะเกิดขึ้นภายหลังการทรยศของชาวโรมที่ได้กล่าวถึงไว้ในหะดีษก่อนหน้านี้เท่านั้น

⁽²⁾ ผู้กล่าวคือผู้รายงานหะดีษจากอับดุลลอฮ์ บิน มัสอูด (ร.ฎ.) ได้แก่ ยุซัยร์ บิน ญาบิร

⁽³⁾ เศาะฮีหฺมุสลิม, กิตาบุลฟิตัน, บาบอิกบาลิรรูม ฟี กัษเราะติลกัตล์ (4/2223) หมายเลข (2899)

« سمعتم بمدينة جانب منها في البر ، وجانب منها في البحر قالوا : نعم ، يا رسول الله ، قال : لاتقوم الساعة حتى يغزوها سبعون ألفا من بني إسحاق فإذا جاؤوها نزلوا، فلم يقاتلوا بسلاح ، ولم يرموا بسهم ، قالوا : لا إله إلا الله ، والله أكبر ، فيسقط أحد جانبيها »

«พวกท่านเคยได้ยินเรื่องเมืองหนึ่งซึ่งด้านหนึ่งของมันอยู่บนบก และอีกด้านหนึ่งอยู่ในทะเลหรือไม่?»⁽¹⁾ พวกเขากล่าวว่า «ใช่แล้ว โอ้ท่านเราะซูลของอัลลอฮ์» ท่านกล่าวว่า «วันกิยามะฮ์จะยังไม่เกิดขึ้น จนกว่าชาวบนีอิสหากจำนวนเจ็ดหมื่นคน⁽²⁾จะเข้าโจมตีเมืองนั้น เมื่อพวกเขามาถึงก็ตั้งค่ายลง พวกเขาไม่ได้ต่อสู้ด้วยอาวุธ และไม่ได้ยิงธนูแม้แต่ดอกเดียว พวกเขากล่าวว่า ลาอิลาฮะอิลลัลลอฮ์ วัลลอฮุอักบัร แล้วด้านหนึ่งของเมืองก็พังทลายลง»

« الذي في البحر ، ثم يقولون الثانية : لا إله إلا الله والله أكبر ، فيسقط جانبها الآخر ، ثم يقولون الثالثة : لا إله إلا الله والله أكبر ، فيفرج لهم ، فيدخلوها ، فيغنموا ، فبينما هم يقتسمون الغنائم ، إذ جاءهم الصريخ ، فقال : إن الدجال قد خرج ، فيتركون كل شيء ويرجعون »

ษูร⁽³⁾กล่าวว่า ฉันจำไม่ได้นอกจากว่าท่านกล่าวว่า «คือด้านที่อยู่ในทะเล จากนั้นพวกเขากล่าวเป็นครั้งที่สองว่า ลาอิลาฮะอิลลัลลอฮ์ วัลลอฮุอักบัร แล้วอีกด้านหนึ่งของเมืองก็พังทลายลง จากนั้นพวกเขากล่าวเป็นครั้งที่สามว่า ลาอิลาฮะอิลลัลลอฮ์ วัลลอฮุอักบัร แล้วเมืองก็เปิดให้แก่พวกเขา พวกเขาจึงเข้าไปในเมืองและได้ทรัพย์เชลย ขณะที่พวกเขากำลังแบ่งทรัพย์เชลยกันอยู่นั้น ก็มีผู้ส่งเสียงร้องมาหาพวกเขาและกล่าวว่า แท้จริงดัจญาลได้ปรากฏออกมาแล้ว พวกเขาจึงละทิ้งทุกสิ่งและเดินทางกลับ»⁽⁴⁾

⁽¹⁾ บรรดานักวิชาการมีความเห็นว่าเมืองนี้คือกรุงคอนสแตนติโนเปิล (อัลกุสฏ็อนฏีนียะฮ์) แม้ท่านเราะซูล ﷺ จะไม่ได้ระบุชื่อเมืองไว้ก็ตาม ข้าพเจ้าเคยคิดว่าเมืองนี้อาจเป็นเมืองเวนิสในอิตาลี เพราะบ้านเรือนส่วนใหญ่ของเมืองนั้นสร้างอยู่ในทะเล และอีกส่วนหนึ่งอยู่บนบก ข้าพเจ้าได้พิจารณาทั้งสองเมืองระหว่างที่ได้ไปเยือนแต่ละเมือง และเห็นว่าเวนิสใกล้เคียงกับความหมายที่หะดีษต้องการมากกว่า วัลลอฮุอะอ์ลัม

⁽²⁾ อันนะวะวีย์กล่าวไว้ในคำอธิบายเศาะฮีหฺมุสลิมของท่าน (18/44) ว่า อัลกอฎีย์กล่าวว่า "ในต้นฉบับหลักของเศาะฮีหฺมุสลิมทุกฉบับระบุไว้เช่นนี้ว่า 'จากบนีอิสหาก'" ท่านกล่าวอีกว่า "บางท่านกล่าวว่า ที่เป็นที่รู้จักและถูกจดจำกันคือ 'จากบนีอิสมาอีล' และนั่นคือสิ่งที่หะดีษและบริบทของหะดีษบ่งชี้ เพราะท่านหมายถึงชาวอาหรับ..." ข้าพเจ้าขอกล่าวว่า ในเรื่องนี้ไม่มีข้อสงสัยใด ๆ อินชาอัลลอฮ์ เพราะศาสนานี้เป็นของมนุษย์ทั้งมวล และอัลลอฮ์ทรงประทานอำนาจของพระองค์แก่ผู้ที่พระองค์ทรงประสงค์ มุหัมมัด อัลฟาติหฺ ได้พิชิตกรุงคอนสแตนติโนเปิลหลังจากสมัยของอันนะวะวีย์กว่าสามร้อยปี โดยที่ทหารส่วนใหญ่ของท่านไม่ใช่ชาวอาหรับ ดังนั้นจึงไม่ใช่เรื่องที่เป็นไปไม่ได้ที่เหตุการณ์เช่นนี้จะเกิดขึ้นอีกครั้ง และในหะดีษเรื่องมหาสงคราม (อัลมัลหะมะฮ์) ที่ผ่านมาก็มีสิ่งที่บ่งชี้ถึงเรื่องนี้ เพราะชาวโรมกล่าวแก่มุสลิมว่า "จงปล่อยให้พวกเรากับบรรดาผู้ที่ถูกจับเป็นเชลยไปจากพวกเราได้เผชิญหน้ากัน"

⁽³⁾ เขาคือ ษูร บิน ซัยด์ อัดดีลีย์ หนึ่งในผู้รายงานหะดีษนี้

⁽⁴⁾ บันทึกโดยมุสลิม, กิตาบอัลฟิตัน (4/2238) หมายเลข 2920

ประเด็นที่สี่

ความแห้งแล้งและทุพภิกขภัยก่อนการปรากฏตัวของดัจญาล

إن قبل خروج الدجال ثلاث سنوات شداد ، يصيب الناس فيها جوع شديد ، يأمر الله السماء في السنة الأولى أن تحبس ثلث مطرها ، ويأمر الأرض أن تحبس ثلث نباتها ، ثمَّ يأمر السماء في السنة الثانية فتحبس ثلثي مطرها ، ويأمر الأرض فتحبس ثلثي نباتها ، ثمَّ يأمر السماء في السنة الثالثة فتحبس مطرها كله ، فلا تقطر قطرة ، ويأمر الأرض فتحبس نباتها كله ، فلا تنبت خضراء ، فلا يبقى ذات ظلف ، إلا هلكت إلا ما شاء الله قيل : فما يُعيش الناس في ذلك الزمان ؟ قال : التهليل ، والتكبير ، والتحميد ، ويجزيء ذلك عليهم مجزأة الطعام

ไม่นานก่อนการปรากฏตัวของดัจญาล มนุษย์จะถูกทดสอบด้วยบททดสอบอันหนักหน่วง ฟ้าจะไม่ให้ฝน และแผ่นดินจะไม่ให้พืชพันธุ์ ในสุนันอิบนุมาญะฮ์ เศาะฮีหฺอิบนุคุซัยมะฮ์ และอัลมุสตัดร็อกของอัลหากิม รายงานจากอบูอุมามะฮ์ (ร.ฎ.) ว่าท่านเราะซูล ﷺ กล่าวว่า «แท้จริงก่อนการปรากฏตัวของดัจญาลจะมีสามปีอันแสนสาหัส ผู้คนจะประสบความหิวโหยอย่างรุนแรงในช่วงนั้น ในปีแรกอัลลอฮ์จะทรงบัญชาให้ฟ้ากักฝนไว้หนึ่งในสาม และทรงบัญชาให้แผ่นดินกักพืชพันธุ์ไว้หนึ่งในสาม จากนั้นในปีที่สองพระองค์จะทรงบัญชาฟ้า แล้วฟ้าก็จะกักฝนไว้สองในสาม และทรงบัญชาแผ่นดิน แล้วแผ่นดินก็จะกักพืชพันธุ์ไว้สองในสาม จากนั้นในปีที่สามพระองค์จะทรงบัญชาฟ้า แล้วฟ้าก็จะกักฝนไว้ทั้งหมด จะไม่มีฝนตกลงมาแม้แต่หยดเดียว และทรงบัญชาแผ่นดิน แล้วแผ่นดินก็จะกักพืชพันธุ์ไว้ทั้งหมด จะไม่มีพืชสีเขียวงอกขึ้นมาเลย และจะไม่มีสัตว์กีบคู่ตัวใดเหลือรอด นอกจากจะต้องตายไปทั้งสิ้น เว้นแต่ที่อัลลอฮ์ทรงประสงค์» มีผู้ถามว่า «แล้วผู้คนจะดำรงชีวิตอยู่ได้อย่างไรในยุคนั้น?» ท่านตอบว่า «ด้วยการตะฮ์ลีล (กล่าว ลาอิลาฮะอิลลัลลอฮ์) การตักบีร (กล่าว อัลลอฮุอักบัร) และการตะห์มีด (กล่าว อัลหัมดุลิลลาฮ์) และสิ่งเหล่านั้นจะทดแทนอาหารให้แก่พวกเขา»⁽¹⁾

ประเด็นที่ห้า

คุณลักษณะและสัญลักษณ์ของดัจญาล

من سمع بالدجال فلينأ عنه ، فوالله إن الرجل

ดัจญาลจะอ้างตนเป็นพระผู้อภิบาล (อัร-รุบูบียะฮ์) และจะแสดงการกระทำอันเหนือธรรมชาติที่ทำให้ความเท็จของเขาเป็นที่แพร่หลาย ถึงขนาดที่ชายคนหนึ่งจะมาหาเขาโดยคิดว่าเรื่องราวของดัจญาลคงไม่อาจหลอกลวงเขาได้ และความเท็จของดัจญาลคงไม่อาจทำให้เขาหลงเชื่อ แต่เมื่อเขาได้เห็นสิ่งมหัศจรรย์ที่ดัจญาลมีอยู่ เขาก็กลับติดตามดัจญาลไป ในสุนันอบูดาวูดด้วยสายรายงานที่เศาะฮีหฺ จากอิมรอน บิน หุศ็อยน์ (ร.ฎ.) ว่าท่านเราะซูลุลลอฮ์ ﷺ กล่าวว่า «ผู้ใดได้ยินข่าวเรื่องดัจญาล ก็จงอยู่ให้ห่างไกลจากเขา เพราะขอสาบานต่ออัลลอฮ์ แท้จริงชายคนหนึ่ง…

⁽¹⁾ เศาะฮีหุลญามิอ์ (6/277) หมายเลข (7752)

ليأتيه وهو يحسب أنه مؤمن ، فيتبعه ، مما يبعث به من الشبهات ، أو لما يبعث به من الشبهات

…จะมาหามัน โดยที่เขาคิดว่าตนเป็นผู้ศรัทธา แต่แล้วเขาก็ติดตามมันไป เนื่องจากสิ่งคลุมเครือที่มันนำมา หรือเพราะสิ่งคลุมเครือที่มันนำมา»⁽¹⁾

ผู้ใดที่พิจารณาเรื่องราวของดัจญาลอย่างใคร่ครวญ ย่อมรู้อย่างแน่ชัดว่ามันเป็นผู้มดเท็จ และคุณลักษณะแห่งความเป็นพระผู้อภิบาลไม่ได้มีอยู่ในตัวมันเลย มันเป็นเพียงมนุษย์ต่ำต้อยที่ไร้ความสามารถ แม้จะมีสิ่งต่าง ๆ เกิดขึ้นด้วยมือของมันก็ตาม มันกิน ดื่ม นอน ปัสสาวะและถ่ายอุจจาระ ผู้ที่มีสภาพเช่นนี้จะเป็นพระเจ้าที่ถูกเคารพสักการะ และเป็นพระผู้อภิบาลแห่งสรรพสิ่งได้อย่างไร ในเมื่อตัวมันเองยังต้องพึ่งพาสิ่งเหล่านั้น!!

ถึงแม้เรื่องนี้จะชัดเจนเพียงใดก็ตาม ท่านเราะซูลุลลอฮ์ ﷺ ก็ได้บอกเล่าแก่เราอย่างมากมายเกี่ยวกับคุณลักษณะและสภาพต่าง ๆ ของมัน เพื่อให้บรรดาผู้ศรัทธาในยุคที่มันปรากฏตัวขึ้นรู้จักมัน สามารถเผชิญหน้ากับมัน และไม่หลงเชื่อในความเท็จของมัน

ลักษณะทั่วไป

رجل جسيم ، أحمر ، جعد الرأس ، أعور العين ، كأن عينه عنبة طافية ، . . . أقرب الناس به شبها ابن قطن من خزاعة

ท่านเราะซูล ﷺ ได้บรรยายลักษณะของมันในแบบที่ทำให้เห็นบุคลิกของมัน และระบุลักษณะเด่นทางร่างกายของมันอย่างชัดเจน ในเศาะฮีหฺอัล-บุคอรีย์ มีรายงานจากอับดุลลอฮ์ บินอุมัร (ร.ฎ.) ว่า ท่านเราะซูล ﷺ ได้เห็นดัจญาลในความฝัน และได้บรรยายลักษณะของมันไว้ว่า «เป็นชายร่างใหญ่ ผิวแดง ผมหยิก ตาบอดข้างหนึ่ง ราวกับว่าตาของมันเป็นผลองุ่นที่ปูดโปน… ผู้ที่มีลักษณะคล้ายมันมากที่สุดคืออิบนุเกาะฏันจากเผ่าคุซาอะฮ์»⁽²⁾

إني حدثتكم عن الدجال حتى خشيت أن لا تعقلوا ، إن المسيح الدجال رجل قصير ، أفحج ، جعد ، أعور ، مطموس العين ، ليست

ในมุสนัดของอะหมัดและสุนันของอบูดาวูด ด้วยสายรายงานที่เศาะฮีหฺ จากอุบาดะฮ์ บินอัศ-ศอมิต (ร.ฎ.) กล่าวว่า ท่านเราะซูลุลลอฮ์ ﷺ กล่าวว่า «แท้จริงฉันได้เล่าเรื่องดัจญาลให้พวกท่านฟังมากจนฉันเกรงว่าพวกท่านจะไม่เข้าใจ แท้จริงอัล-มะสีหฺอัด-ดัจญาลเป็นชายร่างเตี้ย ขาถ่าง ผมหยิก ตาบอดข้างเดียว ตาข้างนั้นเรียบสนิทราวกับถูกลบ ไม่ได้…

⁽¹⁾ ญามิอ์ อัล-อุศูล (10/354) หมายเลขหะดีษ (7846) ⁽²⁾ เศาะฮีหฺอัล-บุคอรีย์ กิตาบอัล-ฟิตัน บาบซิกรุดดัจญาล, ฟัตหุลบารีย์ (13/90)

بناتئة ولا حجراء ، فإن ألبس عليكم ، فاعلموا أن ربكم ليس بأعور ، وأنكم لن تروا ربكم

«…ไม่นูนออกมาและไม่ลึกบุ๋ม หากเรื่องของเขาทำให้พวกท่านสับสน ก็จงรู้เถิดว่าพระเจ้าของพวกท่านไม่ได้ตาบอดข้างเดียว และพวกท่านจะไม่ได้เห็นพระเจ้าของพวกท่าน (ในโลกนี้)»⁽¹⁾

الدجال أعور ، هجان أزهر ( وفي رواية : أقمر ) ، كأن رأسه أصلة ، أشبه الناس بعبد العزي بن قطن ، فإمّا هَلَكَ الهُلَّك ، فإن ربكم ليس بأعور

ในเศาะฮีหฺอิบนุหิบบานและมุสนัดอะหฺมัด รายงานจากอิบนุอับบาส (ร.ฎ.) ว่า ท่านเราะซูลุลลอฮ์ ﷺ กล่าวว่า «ดัจญาลนั้นตาบอดข้างเดียว ผิวขาวผ่อง (ในอีกรายงานหนึ่งว่า: ขาวอมแดง) ศีรษะของเขาราวกับงูใหญ่ เขาคล้ายคลึงกับอับดุลอุซซา บิน เกาะฏ็อน มากที่สุดในหมู่มนุษย์ ส่วนผู้ที่จะพินาศ (เพราะเขา) ก็ย่อมพินาศไป แต่แท้จริงพระเจ้าของพวกท่านไม่ได้ตาบอดข้างเดียว»⁽²⁾

ความบอดของตาดัจญาล

ท่านเราะซูล ﷺ เน้นการบรรยายลักษณะดวงตาทั้งสองข้างของดัจญาล เพราะไม่ว่าดัจญาลจะสามารถปกปิดลักษณะใดของตนได้ก็ตาม เขาก็ไม่สามารถปกปิดดวงตาทั้งสองของเขาได้ ดวงตาทั้งสองนั้นปรากฏเด่นชัดซึ่งทุกคนมองเห็นได้ และในดวงตาทั้งสองนั้นมีลักษณะที่ชัดเจนไม่อาจซ่อนเร้นได้ หะดีษต่าง ๆ ที่ผ่านมาได้ชี้ถึงตำหนิในดวงตาทั้งสองของเขา ที่ชัดเจนที่สุดคือเขาตาบอดข้างเดียว มีรายงานในบางหะดีษว่าตาที่บอดนั้นคือข้างขวา และในหะดีษอื่น ๆ ว่าเป็นข้างซ้าย แต่การที่เป็นข้างขวานั้นมีน้ำหนักมากกว่า เพราะหะดีษเหล่านั้นเป็นหะดีษที่อัลบุคอรีและมุสลิมรายงานตรงกัน ท่านเราะซูล ﷺ ได้เปรียบตานั้นกับเม็ดองุ่นที่ลอยนูนขึ้นมา และในอีกหะดีษหนึ่งได้บรรยายตาขวาของเขาว่าเป็นตาบอดที่ถลนออกมาซึ่งไม่อาจซ่อนเร้นได้ «ราวกับเสมหะที่ติดอยู่บนกำแพงที่ฉาบปูน»

كأنها نخاعة في حائط مجصص

⁽¹⁾ เศาะฮีหฺอัลญามิอฺอัศเศาะฆีร (2/318) หมายเลข (2455) คำว่า "อัลอัฟหะญ์" คือผู้ที่มีอาการ "ฟะหะญ์" ซึ่งเป็นลักษณะการเดินแบบหนึ่งที่รู้จักกันดี มีสาเหตุจากความบกพร่องทางร่างกาย อาจเป็นเพราะหน้าแข้งทั้งสองโค้งงอ หรือต้นขาทั้งสองห่างจากกัน หรือสาเหตุอื่น ๆ ส่วนคำของท่านว่า "มัฏมูสุลอัยน์" หมายถึง ตาที่ถูกลบเลือนหายไป ดังที่มีการอธิบายไว้อย่างชัดเจนในหะดีษอื่น ๆ และคำว่า "อัลหัจญ์รออ์" หมายถึง ตาที่ลึกบุ๋มลงไป

⁽²⁾ สิลสิละตุลอะหาดีษอัศเศาะฮีหะฮ์ (3/190) หะดีษหมายเลข (1193) เชคนาศิร (อัลอัลบานี) กล่าวถึงหะดีษนี้ว่า «เศาะฮีหฺตามเงื่อนไขของมุสลิม» คำว่า "อัลฮิญาน" หมายถึง สีขาว มีความหมายเดียวกับ "อัลอัซฮัร" และสิ่งนี้ไม่ขัดแย้งกับการที่เขามีผิวสีแดง เพราะสีขาวที่มีสีแดงเจือปน ย่อมถูกบรรยายได้ทั้งสองแบบ ส่วนคำว่า "อัลอักมัร" คือผู้ที่มีสีเหมือนสีของลาอักมัร หมายถึง สีขาว คำว่า "อัศละฮ์" หมายถึง งูขนาดใหญ่ และคำว่า "อัลฮุลลัก" เป็นพหูพจน์ของ "ฮาลิก" (ผู้พินาศ) กล่าวคือ หากผู้คนที่โง่เขลาและหลงผิดจำนวนมากพินาศไปเพราะเขา… ก็แท้จริงพระเจ้าของพวกท่านไม่ได้ตาบอดข้างเดียว

أعور العين اليمنى ، كأنها عنبة طافية

ในเศาะฮีหฺอัลบุคอรีย์ รายงานจากอับดุลลอฮ์ บิน อุมัร (ร.ฎ.) ว่า ท่านนบี ﷺ ได้กล่าวถึงดัจญาลว่า «ตาข้างขวาของเขาบอด ราวกับผลองุ่นที่ปูดโปนขึ้นมา»⁽¹⁾

وعينه اليمنى عوراء جاحظة لا تخفى ، كأنها نخاعة في حائط مجصص ، وعينه اليسرى كأنها كوكب دري

ในหะดีษของอบูสะอีด (ร.ฎ.) ที่อิหม่ามอะห์มัดบันทึกไว้ระบุว่า «ตาข้างขวาของเขาบอดและถลนออกมาอย่างเห็นได้ชัด ราวกับเสมหะที่ติดอยู่บนกำแพงฉาบปูน ส่วนตาข้างซ้ายของเขานั้นราวกับดวงดาวที่ส่องแสงเจิดจ้า»⁽²⁾

الدجال ممسوح العين

แต่ถึงกระนั้น ตาข้างนั้นก็ยังเรียบแบนดังที่ได้อธิบายไปแล้ว ในเศาะฮีหฺมุสลิมระบุว่า «ดัจญาลนั้นตาเรียบแบน»⁽³⁾

إن الدجال ممسوح العين ، عليها ظفرة غليظة

อันนะวะวีย์ได้อธิบายรายงานเหล่านี้ไปอีกแนวทางหนึ่ง ท่านเห็นว่ารายงานทั้งหมดที่บรรยายว่าตาทั้งสองข้างของเขาบอดนั้นเป็นรายงานที่ถูกต้องทั้งสิ้น เพราะคำว่า "อัลเอาะวัร" (العور) ในทางภาษาหมายถึง ความบกพร่อง และตาทั้งสองข้างของดัจญาลก็บกพร่องทั้งคู่ มีรายงานว่าตาที่บอดคือข้างขวา และมีรายงานว่าตาที่บอดคือข้างซ้าย มีรายงานว่าตาข้างหนึ่ง "ฏอฟิอะฮ์" (طافئة) ซึ่งเขียนด้วยฮัมซะฮ์ หมายถึง ดับ ไม่มีแสงสว่าง และมีรายงานว่าอีกข้างหนึ่ง "ฏอฟิยะฮ์" (طافية) ซึ่งเขียนโดยไม่มีฮัมซะฮ์ หมายถึง ปรากฏเด่นและปูดโปนออกมา ดังนั้น ตามที่อันนะวะวีย์ได้วิเคราะห์ไว้ ตาข้างหนึ่งของเขามองไม่เห็นเพราะแสงสว่างของมันได้หมดไป ตาข้างนี้เรียบแบน ไม่ปูดโปนและไม่ลึกบุ๋ม ส่วนอีกข้างหนึ่งแสงสว่างของมันยังไม่หมดไป แต่มีความบกพร่องอีกลักษณะหนึ่ง คือการที่มันปูดโปนและถลนออกมา⁽⁴⁾ และในรายงานหนึ่งที่มุสลิมบันทึกไว้ระบุว่า ตาข้างที่แสงสว่างหมดไปซึ่งเป็นตาข้างที่เรียบแบนนั้น มีเนื้อหนาปกคลุมอยู่ «แท้จริงดัจญาลนั้นตาเรียบแบน บนตานั้นมีเนื้อหนาปกคลุมอยู่»⁽⁵⁾ คำว่า "อัซซ็อฟเราะฮ์ อัลเฆาะลีเซาะฮ์" (الظفرة الغليظة) คือแผ่นหนังที่ปกคลุมการมองเห็น ส่วนอัลอัศมะอีย์กล่าวว่า หมายถึงก้อนเนื้อที่งอกขึ้นบริเวณหัวตา

⁽¹⁾ เศาะฮีหฺอัลบุคอรีย์ กิตาบอัลฟิตัน บาบซิกรุดดัจญาล, ฟัตหุลบารีย์ (13/90) และมุสลิมได้รายงานไว้ในกิตาบอัลฟิตัน บาบซิกรุดดัจญาล (4/2247) ⁽²⁾ ฟัตหุลบารีย์ (13/98) ⁽³⁾ เศาะฮีหฺมุสลิม กิตาบอัลฟิตัน บาบซิกรุดดัจญาล (4/2248) หมายเลข (2933) ⁽⁴⁾ ดู ชัรหฺอันนะวะวีย์ อะลา มุสลิม (18/61) ⁽⁵⁾ เศาะฮีหฺมุสลิม กิตาบอัลฟิตัน (4/2249) หะดีษหมายเลข (2934)

الدجال عينه خضراء كالزجاجة

ท่านเราะซูล ﷺ ได้บรรยายลักษณะดวงตาข้างที่ดัจญาลใช้มองเห็นให้เราทราบ โดยกล่าวว่า «ดัจญาลนั้น ดวงตาของเขาเป็นสีเขียวดุจแก้ว» บันทึกโดยอะห์มัดและอบูนุอัยม์ด้วยสายรายงานที่เศาะฮีห์⁽¹⁾

มีคำเขียนไว้ระหว่างดวงตาทั้งสองของเขาว่า "กาฟิร"

ما بعث نبي إلا أنذر أمته الأعور الكذاب ، ألا إنه أعور ، وإن ربكم ليس بأعور ، وإن بين عينيه مكتوب كافر

มีเครื่องหมายหนึ่งที่อัลลอฮ์ทรงใช้เป็นสัญลักษณ์บ่งบอกถึงดัจญาล ซึ่งบรรดาผู้ศรัทธาจะรู้จักมันในตัวเขา ส่วนคนอื่น ๆ ที่อัลลอฮ์ทรงทำให้ดวงตาแห่งใจของพวกเขามืดบอดจะไม่รู้จักมัน เครื่องหมายนี้คือตัวอักษรที่เขียนไว้ระหว่างดวงตาทั้งสองของเขา มีข้อความว่า «ك ف ر» (กาฟ ฟาอ์ รออ์) หรือ «كافر» (กาฟิร) ในเศาะฮีห์อัลบุคอรีย์ รายงานจากอะนัส (ร.ฎ.) จากท่านนบี ﷺ ว่าท่านกล่าวว่า «ไม่มีนบีคนใดถูกส่งมา เว้นแต่ท่านได้เตือนประชาชาติของท่านให้ระวังผู้ตาบอดข้างเดียวจอมโกหก พึงรู้เถิดว่าเขานั้นตาบอดข้างเดียว และแท้จริงพระผู้อภิบาลของพวกท่านมิได้ทรงตาบอดข้างเดียว และแท้จริงระหว่างดวงตาทั้งสองของเขามีคำเขียนไว้ว่า กาฟิร»⁽²⁾

مكتوب بين عينيه

وأنه مكتوب بين عينيه : كافر ، يقرؤه كل مؤمن كاتب أو غير كاتب

إنه مكتوب بين عينيه كافر ، يقرؤه من كره عمله ، أو يقرؤه كل مؤمن

ในเศาะฮีห์มุสลิมมีรายงานเหมือนกับรายงานของอัลบุคอรีย์ เพียงแต่ท่านกล่าวว่า «มีคำเขียนไว้ระหว่างดวงตาทั้งสองของเขา» ว่า «ك ف ر»⁽³⁾ และในเศาะฮีห์อิบนุคุซัยมะฮ์ สุนันอิบนุมาญะฮ์ และอัลมุสตัดร็อกของอัลหากิม ด้วยสายรายงานที่เศาะฮีห์ จากอบูอุมามะฮ์ (ร.ฎ.) ว่า «และแท้จริงมีคำเขียนไว้ระหว่างดวงตาทั้งสองของเขาว่า กาฟิร ผู้ศรัทธาทุกคนจะอ่านมันได้ ไม่ว่าจะเป็นผู้ที่อ่านออกเขียนได้หรือไม่ก็ตาม»⁽⁴⁾ และในเศาะฮีห์มุสลิมว่า «แท้จริงมีคำเขียนไว้ระหว่างดวงตาทั้งสองของเขาว่า กาฟิร ผู้ที่รังเกียจการกระทำของเขาจะอ่านมันได้ หรือผู้ศรัทธาทุกคนจะอ่านมันได้»⁽⁵⁾

«ทัศนะที่ถูกต้องซึ่งบรรดานักวิชาการผู้ตรวจสอบอย่างถี่ถ้วนยึดถือ ดังที่อันนะวะวีย์ (ขออัลลอฮ์ตะอาลาทรงเมตตาท่าน) กล่าวไว้ คือ ตัวอักษรที่เขียนนี้ให้เข้าใจตามความหมายภายนอกของมัน และมันเป็นการเขียนจริง ๆ ซึ่งอัลลอฮ์ทรงทำให้เป็นสัญญาณและเครื่องหมายหนึ่งในบรรดาเครื่องหมายที่ชี้ขาดถึงการปฏิเสธศรัทธา การโกหก และความเป็นโมฆะของเขา และอัลลอฮ์ตะอาลาจะทรงทำให้มันปรากฏแก่มุสลิมทุกคน ไม่ว่าจะเป็นผู้ที่อ่านออกเขียนได้

⁽¹⁾ สิลสิละฮ์ อัลอะหาดีษ อัศเศาะฮีหะฮ์ (4/477) หะดีษหมายเลข (1863) ⁽²⁾ เศาะฮีห์อัลบุคอรีย์ กิตาบอัลฟิตัน บาบซิกรุดดัจญาล, ฟัตหุลบารีย์ (13/90) ⁽³⁾ บันทึกโดยมุสลิม กิตาบอัลฟิตัน บาบซิกรุดดัจญาล (4/2248) หะดีษหมายเลข (2933) ⁽⁴⁾ เศาะฮีห์อัลญามิอ์ (6/274) หมายเลข (7752) ⁽⁵⁾ บันทึกโดยมุสลิม กิตาบอัลฟิตัน บาบซิกริอิบนิศ็อยยาด (4/2245)

และผู้ที่เขียนหนังสือไม่เป็น และพระองค์ทรงปกปิดมันจากผู้ที่พระองค์ทรงประสงค์ให้เขาประสบความวิบัติและฟิตนะฮ์ ซึ่งเรื่องนี้ไม่มีสิ่งใดที่เป็นไปไม่ได้ อัล-กอฎีอิยาฎได้กล่าวถึงความเห็นที่แตกต่างกันในเรื่องนี้ บางท่านกล่าวว่ามันเป็นการเขียนจริง ๆ ดังที่เราได้กล่าวมา และบางท่านกล่าวว่ามันเป็นเพียงอุปมา และเป็นการบ่งชี้ถึงร่องรอยแห่งความเป็นสิ่งถูกสร้างที่ปรากฏอยู่บนตัวเขา โดยอ้างหลักฐานจากคำพูดของท่านนบี ﷺ ที่ว่า "ผู้ศรัทธาทุกคนจะอ่านมันออก ทั้งผู้ที่เขียนหนังสือเป็นและผู้ที่เขียนหนังสือไม่เป็น" แต่ทัศนะนี้เป็นทัศนะที่อ่อน»⁽¹⁾

เขาไม่มีผู้สืบสกุล

عقيم لا يولد له

ท่านเราะซูล ﷺ ได้บอกว่าดัจญาลนั้น «เป็นหมัน ไม่มีบุตร» บันทึกโดยมุสลิมในเศาะฮีหฺของท่าน⁽²⁾

เรื่องที่หก

ความเป็นโมฆะของการอ้างตนเป็นพระเจ้าของดัจญาล

تعلموا أنه لن يرى أحد منكم ربه حتى يموت

ในเมื่อสิ่งเหล่านั้นคือคุณลักษณะของดัจญาล ซึ่งเป็นคุณลักษณะที่มีความบกพร่องอย่างใหญ่หลวง แล้วจะเป็นไปได้อย่างไรที่สิ่งถูกสร้างที่อ่อนแอเช่นนี้จะอ้างตนเป็นพระเจ้า เขาอ้างว่าตนเป็นพระเจ้าของมนุษย์ ทั้งที่พระเจ้าของมนุษย์นั้นจะไม่มีผู้ใดได้เห็นพระองค์ในโลกนี้ ท่านนบี ﷺ กล่าวว่า «พวกท่านจงรู้เถิดว่า ไม่มีผู้ใดในหมู่พวกท่านจะได้เห็นพระเจ้าของเขาจนกว่าเขาจะตาย»⁽³⁾

إن الله لا يخفى عليكم ، إن الله ليس بأعور ، وأشار بيده إلى عينيه ـ وإن المسيح الدجال أعور عين اليمنى ، كأن عينه عنبة طافية

นอกจากนี้ ดัจญาลยังมีรูปร่างที่ไม่สมบูรณ์ และมีตำหนิที่เห็นได้ชัด ส่วนหนึ่งคือการที่เขาตาบอดข้างหนึ่ง ท่านเราะซูล ﷺ กล่าวในเรื่องนี้ว่า «แท้จริงอัลลอฮ์นั้นไม่ใช่สิ่งที่คลุมเครือสำหรับพวกท่าน แท้จริงอัลลอฮ์ไม่ได้ตาบอดข้างหนึ่ง – และท่านได้ใช้มือชี้ไปที่ดวงตาทั้งสองของท่าน – และแท้จริงอัล-มะซีหฺ อัด-ดัจญาลนั้นตาขวาบอด ราวกับว่าดวงตาของเขาเป็นผลองุ่นที่ปูดโปนขึ้นมา»⁽⁴⁾

وَلِتُصْنَعَ عَلَىٰ عَيْنِىٓ ﴿٣٩﴾

⁽¹⁾ ชัรหฺ อัน-นะวะวีย์ อะลา มุสลิม (18/60) ⁽²⁾ เศาะฮีหฺมุสลิม (4/2242–2243) ⁽³⁾ เศาะฮีหฺมุสลิม, กิตาบ อัล-ฟิตัน (4/2245) ⁽⁴⁾ เศาะฮีหฺอัล-บุคอรีย์, กิตาบ อัต-เตาฮีด, บาบ ดำรัสของอัลลอฮ์ที่ว่า «และเพื่อเจ้าจะได้รับการเลี้ยงดูภายใต้สายตาของข้า» (ซูเราะฮ์ฏอฮา 20:39), ฟัตหุล บารีย์ (13/389)

และในบรรดาลักษณะบกพร่องของเขาที่ระบุไว้ในหะดีษต่าง ๆ คือ เขาเป็นคน "อัฟหัจญ์" (ขาถ่าง) โดยคำว่า "อัล-ฟะหัจญ์" หมายถึง «การที่ระยะระหว่างแข้งทั้งสองข้าง หรือระหว่างต้นขาทั้งสองข้างห่างออกจากกัน บ้างก็ว่าหมายถึงการที่ปลายเท้าทั้งสองข้างชิดเข้าหากันขณะที่ส้นเท้าทั้งสองข้างห่างออกจากกัน และบ้างก็ว่าหมายถึงผู้ที่มีขาคดงอ»⁽¹⁾

อิบนุลอะเราะบีย์กล่าวไว้ถูกต้องแล้วว่า «ในความหลากหลายของลักษณะของดัจญาลที่ถูกกล่าวถึงว่ามีความบกพร่องนั้น เป็นการแสดงให้เห็นว่าเขาไม่อาจขจัดความบกพร่องออกจากตัวเองได้ไม่ว่าจะเป็นแบบใดก็ตาม และเขาเองก็ตกอยู่ภายใต้การกำหนดเหนือตัวเขา»⁽²⁾ เจตนาของท่านคือ หากเขาเป็นพระเจ้าจริง เขาย่อมขจัดความบกพร่องที่มีอยู่ในตัวเขาออกไปได้ ดังนั้นการที่เขาไม่สามารถขจัดมันได้จึงเป็นหลักฐานว่า เขาเป็นผู้ถูกบริบาลและถูกครอบงำ ไม่สามารถปลดเปลื้องตนเองจากข้อบกพร่องของตนได้

ส่วนการที่ท่านเราะซูล ﷺ เน้นย้ำว่าเขาเป็นคนตาบอดข้างเดียวนั้น ก็ «เพราะการตาบอดข้างเดียวเป็นร่องรอยที่สัมผัสได้ด้วยประสาทสัมผัส ซึ่งทั้งผู้รู้ คนสามัญทั่วไป และผู้ที่ไม่สามารถเข้าถึงหลักฐานทางปัญญาสามารถรับรู้ได้»⁽³⁾ มิฉะนั้นแล้ว ผู้มีความรู้ย่อมสามารถรู้เท่าทันเรื่องราวของเขา และเข้าถึงความจริงแห่งการกล่าวอ้างของเขาได้

ประเด็นที่เจ็ด: ความสามารถของดัจญาลที่ก่อให้เกิดฟิตนะฮ์

ดัจญาลจะกล่าวอ้างความเป็นพระเจ้า และเขาจะได้รับความสามารถในเรื่องต่าง ๆ ที่น่าตื่นตะลึง ซึ่งจะทำให้ผู้คนต้องเผชิญกับฟิตนะฮ์ (การทดสอบ) อันใหญ่หลวง ในจำนวนนั้นได้แก่

– ความรวดเร็วในการเคลื่อนที่ไปบนแผ่นดิน

ในหะดีษของอัน-นะวาส บิน สัมอาน (ร.ฎ.) ในเศาะฮีหฺมุสลิม ระบุว่า ท่านนบี ﷺ ถูกถามถึง

⁽¹⁾ ฟัตหุลบารีย์ (13/97) ⁽²⁾ ฟัตหุลบารีย์ (13/98) ⁽³⁾ ฟัตหุลบารีย์ (13/96)

كالغيث استدبرته الريح . .

ليس من بلد إلا سيطؤه الدجال إلا مكة والمدينة

…ความรวดเร็วของดัจญาลบนแผ่นดิน ท่านตอบว่า «ดั่งฝนที่มีลมพัดหนุนอยู่ข้างหลัง..»⁽¹⁾ และท่านเราะซูล ﷺ ได้แจ้งว่า เขาจะท่องไปทั่วทุกสารทิศของแผ่นดิน และจะไม่ละเว้นเมืองใดเลย นอกจากเขาจะเข้าไปในเมืองนั้น ยกเว้นมักกะฮ์และมะดีนะฮ์ ในหะดีษของอนัส (ร.ฎ.) ในเศาะฮีหัยน์ระบุว่า «ไม่มีเมืองใดเลย เว้นแต่ดัจญาลจะเหยียบย่ำเมืองนั้น ยกเว้นมักกะฮ์และมะดีนะฮ์»⁽²⁾

وإنه لا يبقى شيء من الأرض إلا وطئه ، وظهر عليه ، إلا مكة والمدينة ، لا يأتيهما من نقب من أنقابهما إلا لقيته الملائكة بالسيوف صلته

และในหะดีษของอบูอุมามะฮ์ (ร.ฎ.) ที่บันทึกโดยอิบนุมาญะฮ์ อิบนุคุซัยมะฮ์ และอัล-หากิม ระบุว่า «และแท้จริงจะไม่มีส่วนใดของแผ่นดินหลงเหลืออยู่ เว้นแต่เขาจะเหยียบย่ำและมีชัยเหนือมัน ยกเว้นมักกะฮ์และมะดีนะฮ์ เขาจะไม่เข้ามายังทั้งสองเมืองจากช่องทางใดของมัน เว้นแต่มะลาอิกะฮ์จะเผชิญหน้าเขาพร้อมด้วยดาบที่ชักออกจากฝัก»⁽³⁾

2 – สวรรค์และนรกของเขา

ในบรรดาสิ่งที่ดัจญาลใช้ล่อลวงผู้คน คือการที่เขามีสิ่งที่คล้ายสวรรค์และนรก หรือมีสิ่งที่คล้ายแม่น้ำแห่งน้ำและแม่น้ำแห่งไฟ แต่ความเป็นจริงไม่ได้เป็นอย่างที่ปรากฏแก่ผู้คน เพราะสิ่งที่พวกเขาเห็นว่าเป็นไฟนั้น แท้จริงแล้วคือน้ำเย็น และสิ่งที่พวกเขาเห็นว่าเป็นน้ำเย็นนั้น แท้จริงแล้วคือไฟ

معه ( أي الدجال ) جنّة ونار ، فناره جنةٌ ، وجنته نار

ในเศาะฮีหฺมุสลิม รายงานจากหุซัยฟะฮ์ (ร.ฎ.) ว่า ท่านเราะซูลุลลอฮ์ ﷺ กล่าวว่า «เขา (หมายถึงดัจญาล) มีสวรรค์และนรก นรกของเขาคือสวรรค์ และสวรรค์ของเขาคือนรก»⁽⁴⁾

إن معه ماءً ونارا ، فناره ماء بارد ، وماؤه نار

فلا تهلكوا

และในเศาะฮีหฺอัล-บุคอรีและเศาะฮีหฺมุสลิม รายงานจากหุซัยฟะฮ์ (ร.ฎ.) เช่นกัน จากท่านนบี ﷺ ว่า ท่านกล่าวถึงดัจญาลว่า «แท้จริงเขามีน้ำและไฟอยู่ด้วย ไฟของเขาคือน้ำเย็น และน้ำของเขาคือไฟ» ในรายงานของมุสลิมมีเพิ่มเติมว่า «ดังนั้นพวกท่านอย่าได้พินาศ»⁽⁵⁾

⁽¹⁾ เศาะฮีหฺมุสลิม, กิตาบอัล-ฟิตัน, บาบซิกรุดดัจญาล (4/2252), หมายเลข (2937) ⁽²⁾ เศาะฮีหฺอัล-ญามิอ์ อัศ-เศาะฆีร (5/99), หมายเลขหะดีษ (5309) ⁽³⁾ เศาะฮีหฺอัล-ญามิอ์ อัศ-เศาะฆีร (6/275), หมายเลข (7752) ⁽⁴⁾ บันทึกโดยมุสลิมในกิตาบอัล-ฟิตัน, บาบซิกรุดดัจญาล (4/2248), หมายเลขหะดีษ (2934) ⁽⁵⁾ บันทึกโดยอัล-บุคอรีในกิตาบอัล-ฟิตัน, บาบซิกรุดดัจญาล, ฟัตหุลบารี (13/90) และบันทึกโดยมุสลิมในกิตาบอัล-ฟิตัน, บาบซิกรุดดัจญาล (4/2249), หมายเลขหะดีษ (2934)

لأنا أعلم بما مع الدجال منه ، معه نهران يجريان ، أحدهما : رأى العين ماء أبيض ، والآخر : رأى العين نار تأجج ، فإمّا أدركنّ أحد ، فليأت الذي يراه نارا وليغمض ، ثم ليطأطيء رأسه فيشرب منه ، فإنّه ماء بارد

และในอีกรายงานหนึ่งที่มุสลิมบันทึกไว้ในเศาะฮีหฺของท่าน จากหุซัยฟะฮ์ (ร.ฎ.) กล่าวว่า ท่านเราะซูล ﷺ กล่าวว่า «แน่แท้ ฉันรู้ดียิ่งกว่าดัจญาลเองถึงสิ่งที่อยู่กับเขา เขามีแม่น้ำสองสายไหลอยู่ด้วย สายหนึ่งเมื่อมองด้วยตาเห็นเป็นน้ำสีขาว อีกสายหนึ่งเมื่อมองด้วยตาเห็นเป็นไฟลุกโชน หากผู้ใดได้ประสบเหตุการณ์นั้น ก็จงไปยังสายที่เขาเห็นเป็นไฟ และจงหลับตาลง แล้วก้มศีรษะลงดื่มจากมัน เพราะแท้จริงมันคือน้ำเย็น»⁽¹⁾

إن الدجال يخرج ، وإن معه ماءً ونارا ، فأما الذي يراه الناس ماء فنار تحرق ، وأمّا الذي يراه الناس نارا ، فماء بارد عذب ، فمن أدرك ذلك منكم فليقع في الذي يراه نارا ، فإنه ماء عذب طيب

และในอีกรายงานหนึ่งในเศาะฮีหฺมุสลิม จากหุซัยฟะฮ์ (ร.ฎ.) เช่นกัน «แท้จริงดัจญาลจะออกมา และแท้จริงเขามีน้ำและไฟอยู่ด้วย ส่วนที่ผู้คนเห็นเป็นน้ำนั้น คือไฟที่แผดเผา และส่วนที่ผู้คนเห็นเป็นไฟนั้น คือน้ำเย็นที่จืดสนิท ดังนั้นผู้ใดในหมู่พวกท่านได้ประสบเหตุการณ์นั้น ก็จงลงไปในสิ่งที่เขาเห็นเป็นไฟ เพราะแท้จริงมันคือน้ำจืดที่ดี»⁽²⁾

وإنه يجيء معه مثل الجنة والنار ، فالتي يقول : إنها الجنة هي النار

เป็นที่ชัดเจนจากตัวบทต่าง ๆ ว่า ผู้คนไม่ได้รับรู้ถึงสิ่งที่อยู่กับดัจญาลตามความเป็นจริง และสิ่งที่พวกเขาเห็นนั้นไม่ได้สะท้อนความเป็นจริง ทว่ากลับตรงกันข้ามกับความเป็นจริง ด้วยเหตุนี้จึงมีระบุไว้ในบางหะดีษในเศาะฮีหฺมุสลิมว่า «และแท้จริงเขาจะมาพร้อมกับสิ่งที่เหมือนสวรรค์และนรก ดังนั้นสิ่งที่เขากล่าวว่าเป็นสวรรค์นั้น แท้จริงคือนรก»⁽³⁾

3 – การขอความช่วยเหลือจากชัยฏอน

وإن من فتنته أن يقول للأعرابي : أرأيت إن بعثت لك أباك وأمك ،

ไม่ต้องสงสัยเลยว่า ดัจญาลขอความช่วยเหลือจากชัยฏอน และเป็นที่รู้กันดีว่า ชัยฏอนจะไม่รับใช้ผู้ใด นอกจากผู้ที่อยู่ในขั้นสุดของการโกหกมดเท็จและการหลงผิด และการเคารพภักดีต่อสิ่งอื่นนอกจากอัลลอฮ์ ดังที่มีบันทึกในสุนันอิบนุมาญะฮ์ เศาะฮีหฺอิบนุคุซัยมะฮ์ และอัลมุสตัดร็อกของอัลหากิม ด้วยสายรายงานที่เศาะฮีหฺ จากอบูอุมามะฮ์ (ร.ฎ.) กล่าวว่า ท่านเราะซูล ﷺ กล่าวว่า «และแท้จริงส่วนหนึ่งจากฟิตนะฮ์ของเขาคือ เขาจะกล่าวแก่ชาวอาหรับชนบทผู้หนึ่งว่า ท่านเห็นอย่างไร หากฉันฟื้นบิดาและมารดาของท่านขึ้นมาให้ท่าน

⁽¹⁾ บันทึกโดยมุสลิม, กิตาบอัลฟิตัน, บาบซิกริดดัจญาล (4/2249), หะดีษหมายเลข (2934) ⁽²⁾ บันทึกโดยมุสลิม, กิตาบอัลฟิตัน (4/2250) (2935) ⁽³⁾ บันทึกโดยมุสลิม, กิตาบอัลฟิตัน, หะดีษหมายเลข (2936)

أتشهد أني ربك ؟ فيقول : نعم ، فيتمثل له شيطان في صورة أبيه وأمّه ، فيقولان : يا بني اتبعه ، فإنه ربك

เจ้าเป็นพยานไหมว่าข้าคือพระผู้อภิบาลของเจ้า?” เขาจะตอบว่า “ใช่” แล้วชัยฏอนก็จะแปลงกายต่อหน้าเขาเป็นรูปบิดาและมารดาของเขา แล้วทั้งสองจะกล่าวว่า “ลูกเอ๋ย จงปฏิบัติตามเขาเถิด เพราะเขาคือพระผู้อภิบาลของเจ้า”»⁽¹⁾

4. สิ่งไม่มีชีวิตและสัตว์ตอบสนองต่อคำสั่งของมัน

ฟิตนะฮ์ (การทดสอบ) ประการหนึ่งของมันที่อัลลอฮ์ทรงใช้ทดสอบบ่าวของพระองค์ คือ มันจะสั่งท้องฟ้าแล้วฝนก็ตก สั่งแผ่นดินแล้วพืชก็งอกเงย มันจะเรียกปศุสัตว์แล้วพวกมันก็เดินตาม และมันจะสั่งซากปรักหักพังให้นำขุมทรัพย์ที่ฝังอยู่ออกมา แล้วมันก็ตอบสนอง ในเศาะฮีหฺมุสลิม รายงานจากอันนะววาส บิน ซัมอาน (ร.ฎ.) ว่า ท่านนบี ﷺ กล่าวว่า

فيأتي على القوم فيدعوهم ، فيؤمنون به ، ويستجيبون له ، فيأمر السماء فتمطر ، والأرض فتنبت ، فتروح عليهم سارحتهم ، أطول ما كانت ذرا ، وأسبغه ضروعا ، وأمده خواصر ، ثمَّ يأتي القوم ، فيدعوهم ، فيردون عليه قوله ، فينصرف عنهم ، فيصبحون ممحلين ، ليس بأمرهم شيء من أموالهم ، ويمر بالخربة فيقول لها : أخرجي كنوزك ، فتتبعه كنوزها كيعاسيب النحل

«แล้วมันจะมายังกลุ่มชนหนึ่งและเรียกร้องพวกเขา แล้วพวกเขาก็ศรัทธาต่อมันและตอบรับมัน มันจึงสั่งท้องฟ้าแล้วฝนก็ตก สั่งแผ่นดินแล้วพืชก็งอกเงย ปศุสัตว์ที่ออกไปเลี้ยงของพวกเขาจะกลับมาในยามเย็นโดยมีหนอกสูงที่สุดเท่าที่เคยเป็นมา มีเต้านมเต็มที่สุด และมีสีข้างอิ่มเอิบที่สุด จากนั้นมันจะมายังอีกกลุ่มชนหนึ่งและเรียกร้องพวกเขา แต่พวกเขาปฏิเสธคำพูดของมัน มันจึงผละจากพวกเขาไป แล้วพวกเขาก็ตกอยู่ในภาวะแห้งแล้งอดอยาก ไม่มีทรัพย์สินใดเหลืออยู่ในมือของพวกเขาเลย และมันจะเดินผ่านซากปรักหักพังแล้วกล่าวแก่มันว่า “จงนำขุมทรัพย์ของเจ้าออกมา” แล้วขุมทรัพย์ของมันก็จะติดตามมันไปดุจฝูงผึ้ง»⁽²⁾

5. มันสังหารชายหนุ่มผู้นั้นแล้วทำให้เขาฟื้นคืนชีพ

ฟิตนะฮ์ประการหนึ่งของมัน คือ มันจะสังหารผู้ศรัทธาคนนั้นตามที่ปรากฏต่อสายตาผู้คน แล้วอ้างว่ามันทำให้เขาฟื้นคืนชีพ ในเศาะฮีหฺอัลบุคอรี รายงานจากอบูสะอีด (ร.ฎ.) ว่า ท่านเราะซูลุลลอฮ์ ﷺ ได้เล่าหะดีษยาวเรื่องหนึ่งเกี่ยวกับดัจญาลให้พวกเราฟัง ส่วนหนึ่งที่ท่านเล่าให้พวกเราฟังคือ ท่านกล่าวว่า

يأتي الدجال ـ وهو محرم عليه أن يدخل نقاب المدينة ـ فينزل بعض السباخ التي تلي المدينة ، فيخرج إليه يومئذ رجل هو خير الناس ، أو من خيار الناس ، فيقول : أشهد أنك الدجال الذي حدثنا رسول الله ﷺ حديثه ، فيقول الدجال ، أرأيتم إن قتلت هذا ثمَّ أحييته ، هل تشكون في

«ดัจญาลจะมา ทั้งที่ถูกห้ามมิให้เข้าไปในช่องทางเข้านครมะดีนะฮ์ มันจะไปพักอยู่ ณ ที่ราบดินเค็มบางแห่งที่อยู่ติดกับมะดีนะฮ์ ในวันนั้นจะมีชายคนหนึ่งซึ่งเป็นคนที่ดีที่สุด หรือเป็นคนหนึ่งในบรรดาคนที่ดีที่สุด ออกไปหามันและกล่าวว่า “ข้าขอยืนยันว่าเจ้าคือดัจญาลที่ท่านเราะซูลุลลอฮ์ ﷺ ได้เล่าเรื่องราวของเจ้าให้พวกเราฟัง” ดัจญาลจะกล่าวว่า “พวกท่านเห็นอย่างไร หากข้าฆ่าคนผู้นี้ แล้วทำให้เขาฟื้นคืนชีพขึ้นมา พวกท่านจะยังสงสัยใน

⁽¹⁾ เศาะฮีหฺอัลญามิอ์ อัศเศาะฆีร (6/274) หมายเลข (7752) ⁽²⁾ เศาะฮีหฺมุสลิม, กิตาบอัลฟิตัน, บาบซิกรุดดัจญาล (4/2252) หมายเลข (2937) คำว่า “ยะอาซีบุนนะห์ล” หมายถึงผึ้งตัวผู้ และมีผู้กล่าวว่า หมายถึงฝูงผึ้ง

الأمر ؟ فيقولون : لا ، فيقتله ، ثم يحييه ، فيقول : والله ما كنت فيك أشدَّ بصيرة مني اليوم ، فيريد الدجال أن يقتله ، فلا يسلط عليه

…เรื่องนี้หรือไม่?" พวกเขาตอบว่า "ไม่" แล้วดัจญาลก็ฆ่าชายผู้นั้นและทำให้เขากลับมีชีวิตขึ้นมาอีก ชายผู้นั้นกล่าวว่า "ขอสาบานต่ออัลลอฮ์ ฉันไม่เคยรู้แจ้งเรื่องของท่านชัดเจนยิ่งกว่าวันนี้เลย" ดัจญาลต้องการจะฆ่าเขาอีก แต่ก็ไม่อาจทำได้»⁽¹⁾

يخرج الدجال ، فيتوجه قبله رجل من المؤمنين ، فتلقاه المسالح : مسالح الدجال ، فيقولون له : أين تعمد ؟ فيقول : أعمد إلى هذا الذي خرج . قال : فيقول له : أوما تؤمن بربنا ؟ فيقول : ما بربنا خفاء ، فيقولون : اقتلوه ، فيقول بعضهم لبعض : أليس قدنهاكم أن تقتلوا أحدا دونه ؟ قال : فينطلقون به إلى الدجال ، فإذا رآه المؤمن ، قال : يا أيها الناس ، هذا المسيح الدجال الذي ذكر رسول الله ﷺ . قال : فيأمر به الدجال فيشبح ، فيقول : خذوه وشجوه ، فيوسع ظهره وبطنه ضربا ، قال : فيقول : أوما تؤمن بي ؟ قال : فيقول : أنت المسيح الكذاب ، قال : فيؤمر به فيؤشر بالمنشار من مفرقه حتى يفرق بين رجليه . قال : ثم يمشي الدجال بين القطعتين ، ثم يقول له : قم ، فيستوي قائما ، قال : ثم يقول له : أتؤمن بي ؟ فيقول : ما ازددت فيك إلا بصيرة . قال : ثم يقول : يا أيها الناس ، إنه لا يفعل بعدي بأحد من الناس . قال : فيأخذه الدجال ليذبحه ، فيجعل ما بين رقبته إلى ترقوته نحاساً ، فلا يستطيع إليه سبيلا . قال: فيأخذ بيديه ورجليه ، فيقذف به ، فيحسب الناس أنما قذفه إلى النار ، وإنما ألقى في الجنة . قال : فقال رسول الله ﷺ : « هذا أعظم الناس شهادة عند رب العالمين

มุสลิมยังได้รายงานหะดีษนี้จากอบูสะอีด อัล-คุดรีย์ (ร.ฎ.) ด้วยถ้อยคำว่า «ดัจญาลจะปรากฏตัวขึ้น แล้วจะมีชายคนหนึ่งจากบรรดาผู้ศรัทธามุ่งหน้าไปหาเขา ระหว่างทางเขาจะพบกับหน่วยรักษาการณ์ติดอาวุธ⁽²⁾ ของดัจญาล พวกนั้นถามเขาว่า "ท่านจะไปไหน?" เขาตอบว่า "ฉันจะไปหาคนที่ปรากฏตัวขึ้นมาผู้นี้" ท่านนบี ﷺ กล่าวว่า พวกนั้นถามเขาว่า "ท่านไม่ศรัทธาต่อพระเจ้าของพวกเราหรือ?" เขาตอบว่า "พระเจ้าของพวกเรานั้นไม่มีสิ่งใดคลุมเครือเลย" พวกนั้นจึงกล่าวว่า "ฆ่ามันเสีย" แต่บางคนในหมู่พวกเขากล่าวแก่กันว่า "เขามิได้ห้ามพวกท่านไว้แล้วหรือว่าอย่าฆ่าผู้ใดก่อนที่เขาจะรู้?" ท่านนบี ﷺ กล่าวว่า แล้วพวกเขาก็พาชายผู้นั้นไปหาดัจญาล เมื่อผู้ศรัทธาเห็นดัจญาล เขาก็กล่าวว่า "โอ้มนุษย์ทั้งหลาย นี่แหละคืออัล-มะสีห์ อัด-ดัจญาลที่ท่านเราะซูล ﷺ ได้กล่าวถึงไว้" ท่านนบี ﷺ กล่าวว่า ดัจญาลจึงสั่งให้จับเขาคว่ำหน้าลงและเหยียดร่างออก⁽³⁾ แล้วกล่าวว่า "จับมันไว้และตีหัวมันให้แตก" แล้วหลังและท้องของเขาก็ถูกเฆี่ยนตีอย่างหนัก ท่านนบี ﷺ กล่าวว่า ดัจญาลถามว่า "เจ้าไม่ศรัทธาต่อข้าหรือ?" ชายผู้นั้นตอบว่า "ท่านคืออัล-มะสีห์ผู้โกหก" ท่านนบี ﷺ กล่าวว่า แล้วดัจญาลก็สั่งให้เอาเลื่อยผ่าร่างเขาตั้งแต่กลางศีรษะลงไปจนแยกออกระหว่างขาทั้งสองข้าง ท่านนบี ﷺ กล่าวว่า จากนั้นดัจญาลก็เดินผ่านระหว่างร่างทั้งสองซีก แล้วกล่าวแก่เขาว่า "จงลุกขึ้น" แล้วเขาก็ลุกขึ้นยืนตรง ท่านนบี ﷺ กล่าวว่า แล้วดัจญาลก็ถามเขาว่า "เจ้าศรัทธาต่อข้าหรือยัง?" เขาตอบว่า "ฉันมีแต่รู้แจ้งเรื่องของท่านยิ่งขึ้นเท่านั้น" ท่านนบี ﷺ กล่าวว่า แล้วชายผู้นั้นก็กล่าวว่า "โอ้มนุษย์ทั้งหลาย หลังจากฉันแล้ว เขาจะไม่สามารถทำเช่นนี้กับผู้ใดได้อีก" ท่านนบี ﷺ กล่าวว่า แล้วดัจญาลก็จับเขาเพื่อจะเชือด แต่ส่วนที่อยู่ระหว่างคอจนถึงไหปลาร้าของเขากลับถูกทำให้กลายเป็นทองแดง ดัจญาลจึงไม่สามารถทำอะไรเขาได้ ท่านนบี ﷺ กล่าวว่า แล้วดัจญาลก็จับมือและเท้าทั้งสองของเขาเหวี่ยงออกไป ผู้คนต่างคิดว่าดัจญาลเหวี่ยงเขาลงไปในไฟ แต่แท้จริงแล้วเขาถูกโยนเข้าไปในสวรรค์ ท่านนบี ﷺ กล่าวว่า แล้วท่านเราะซูล ﷺ ก็กล่าวว่า "ผู้นี้คือมนุษย์ที่มีการเป็นพยานยิ่งใหญ่ที่สุด ณ พระผู้อภิบาลแห่งสากลโลก"»⁽⁴⁾

⁽¹⁾ รายงานโดยอัล-บุคอรีย์ กิตาบอัล-ฟิตัน บาบ: ดัจญาลจะไม่ได้เข้าเมืองมะดีนะฮ์, ฟัตหุลบารีย์ (13/101) และรายงานโดยมุสลิมในกิตาบอัล-ฟิตัน บาบศิฟะฮ์อัด-ดัจญาล (4/2256) หะดีษหมายเลข 2938 ถ้อยคำของหะดีษเป็นของอัล-บุคอรีย์

⁽²⁾ คือบรรดาผู้เฝ้าระวังและยามรักษาการณ์ที่ถืออาวุธประจำอยู่ตามจุดตรวจการณ์

⁽³⁾ คือถูกจับนอนคว่ำหน้าและเหยียดร่างออก

⁽⁴⁾ รายงานโดยมุสลิมในเศาะหีหฺของท่าน กิตาบอัล-ฟิตัน บาบฟี ศิฟะฮ์อัด-ดัจญาล (4/2256) หะดีษหมายเลข 2938

ประเด็นที่แปด

สถานที่ปรากฏตัวของดัจญาล

إن الدجال يخرج من أرض بالشرق ، يقال لها : خراسان ، يتبعه أقوام كأن وجوههم المجان المطرَّقة

ดัจญาลจะปรากฏตัวจากทางทิศตะวันออก จากดินแดนแห่งหนึ่งของเปอร์เซียที่เรียกว่า คุรอซาน ดังที่ปรากฏในหะดีษซึ่งรายงานโดยอัต-ติรมิซีย์ อิบนุมาญะฮ์ อัล-หากิม อะห์มัด และอัฎ-ฎิยาอ์ในหนังสืออัล-มุคตาเราะฮ์ จากท่านอบูบักร อัศ-ศิดดีก (ร.ฎ.) ว่า ท่านเราะซูลุลลอฮ์ ﷺ ได้เล่าแก่พวกเราว่า «แท้จริงดัจญาลจะออกมาจากดินแดนแห่งหนึ่งทางทิศตะวันออก ซึ่งเรียกว่า คุรอซาน จะมีกลุ่มชนต่าง ๆ ติดตามเขา ใบหน้าของพวกเขาประหนึ่งโล่ที่หุ้มด้วยหนังหลายชั้น»⁽¹⁾

إنه خارج خلة بين الشام والعراق ، فعاث يمينا وعاث شمالا ، يا عباد الله فاثبتوا

แต่การที่เรื่องราวของเขาจะเป็นที่ปรากฏแก่บรรดามุสลิมนั้น จะเกิดขึ้นเมื่อเขาไปถึงสถานที่แห่งหนึ่งระหว่างอิรักกับชาม ดังที่ปรากฏในหะดีษในเศาะฮีหฺมุสลิม จากท่านอันนะวาส บิน สัมอาน (ร.ฎ.) ซึ่งรายงานถึงท่านนบี ﷺ ว่า «แท้จริงเขาจะออกมาจากเส้นทางระหว่างชามกับอิรัก แล้วเขาจะก่อความเสียหายทั้งทางขวาและทางซ้าย โอ้ปวงบ่าวของอัลลอฮ์ จงยืนหยัดมั่นคงเถิด»⁽²⁾ คำว่า "อัล-ค็อลละฮ์" หมายถึง บริเวณที่อยู่ระหว่างสองดินแดน ดังที่อันนะวะวีย์ได้กล่าวไว้

ประเด็นที่เก้า

ระยะเวลาที่ดัจญาลพำนักอยู่บนแผ่นดิน

وما لبثه في الأرض

أربعون يوما ، يوم كسنة ، ويوم كشهر ، ويوم كجمعة وسائر أيامه كأيامكم . قلنا : يا رسول الله : فذاك اليوم الذي كسنة ، أتكفينا فيه صلاة يوم ؟ قال : لا ، اقدروا له قدره

บรรดาศอฮาบะฮ์ได้ถามท่านเราะซูล ﷺ ถึงระยะเวลาที่ดัจญาลจะพำนักอยู่บนแผ่นดิน โดยกล่าวว่า «แล้วเขาจะอยู่บนแผ่นดินนานเท่าใด?» ท่านตอบว่า «สี่สิบวัน วันหนึ่งเหมือนหนึ่งปี วันหนึ่งเหมือนหนึ่งเดือน วันหนึ่งเหมือนหนึ่งสัปดาห์ และวันที่เหลือของเขาเหมือนกับวันทั้งหลายของพวกท่าน» พวกเรากล่าวว่า «โอ้ท่านเราะซูลุลลอฮ์ แล้ววันที่เหมือนหนึ่งปีนั้น การละหมาดของหนึ่งวันจะเพียงพอสำหรับพวกเราหรือไม่?» ท่านตอบว่า «ไม่ พวกท่านจงกะประมาณเวลาสำหรับมันตามขนาดของมัน» บันทึกโดยมุสลิมใน […]

⁽¹⁾ สิลสิละฮ์ อัล-อะหาดีษ อัศ-เศาะฮีหะฮ์ (4/122) หะดีษหมายเลข (1591) ท่านเชคนาศิรกล่าวว่า อัล-หากิมกล่าวว่า สายรายงานเศาะฮีหฺ และอัซ-ซะฮะบีย์เห็นพ้องด้วย ซึ่งก็เป็นไปตามที่ทั้งสองได้กล่าวไว้

⁽²⁾ เศาะฮีหฺมุสลิม กิตาบอัล-ฟิตัน บาบการกล่าวถึงดัจญาล (4/2252) หะดีษหมายเลข (2937)

…ในเศาะฮีหฺของท่าน และอบูดาวูดในสุนันของท่าน จากอันนะวาส บิน สัมอาน (ร.ฎ.)⁽¹⁾

คำตอบของท่านเราะซูล ﷺ ต่อคำถามของบรรดาศอฮาบะฮ์ที่ว่า การละหมาดห้าเวลาจะเพียงพอสำหรับพวกเขาหรือไม่ ในวันที่ยาวเท่ากับหนึ่งปี หนึ่งเดือน หรือหนึ่งสัปดาห์ บ่งชี้ว่าวันนั้นจะยาวขึ้นจริง ๆ จนกลายเป็นหนึ่งปี หนึ่งเดือน หรือหนึ่งสัปดาห์ มิใช่เป็นเพียงการเปรียบเปรย

หัวข้อที่สิบ

ผู้ติดตามดัจญาล

أكثر اتباع الدجال اليهود والنساء

يتبع الدجال من يهود أصبهان سبعون ألفا ، عليهم الطيالسة

อัล-มะสีหฺ อัด-ดัจญาล ผู้ตาบอดข้างเดียวและเป็นจอมโกหก คือกษัตริย์ที่ชาวยิวรอคอยการปรากฏตัวของเขา เพื่อที่พวกเขาจะได้ปกครองโลกในยุคของเขา ในมุสนัดของอะห์มัด รายงานจากอุษมาน บิน อบีอัล-อาศ (ร.ฎ.) ว่า ท่านเราะซูล ﷺ กล่าวว่า «ผู้ติดตามดัจญาลส่วนใหญ่คือชาวยิวและผู้หญิง»⁽²⁾ และในหะดีษของอนัส บิน มาลิก (ร.ฎ.) ที่มุสลิมรายงานไว้ในเศาะฮีหฺของท่าน ว่า ท่านเราะซูลุลลอฮ์ ﷺ กล่าวว่า «ชาวยิวแห่งอัศบะฮานจำนวนเจ็ดหมื่นคนจะติดตามดัจญาล โดยพวกเขาสวมผ้าฏ็อยละสาน»⁽³⁾

อบูนุอัยม์กล่าวไว้ว่า หมู่บ้านแห่งหนึ่งที่ขึ้นกับเมืองอัศบะฮานมีชื่อเรียกว่า "อัล-ยะฮูดียะฮ์" เพราะเป็นที่อยู่อาศัยเฉพาะของชาวยิว และยังคงเป็นเช่นนั้นเรื่อยมาจนถึงสมัยของอัยยูบ บิน ซิยาด เจ้าเมืองอียิปต์ในสมัยอัล-มะฮ์ดี บิน อัล-มันศูร อัล-อับบาซี แล้วชาวมุสลิมจึงได้เข้าไปอาศัยอยู่ที่นั่น และยังคงมีส่วนหนึ่งของหมู่บ้านนั้นเหลือเป็นของชาวยิว⁽⁴⁾

⁽¹⁾ ญามิอุล อุศูล: 10/345 หะดีษหมายเลข (7839) และมีอยู่ในเศาะฮีหฺมุสลิม กิตาบุลฟิตัน: (4/2252) หะดีษหมายเลข (2137) ⁽²⁾ มุสนัดอะห์มัด: (4/216-217) ⁽³⁾ รายงานโดยมุสลิมในกิตาบุลฟิตัน บาบ ฟี บะกิยะฮ์ มิน อะหาดีษ อัด-ดัจญาล (4/2266) หะดีษหมายเลข (2944) คำว่า "อัฏ-เฏาะยาลิสะฮ์" เป็นพหูพจน์ของ "ฏ็อยละสาน" ซึ่งเป็นคำที่มาจากภาษาอะญัม (ต่างชาติ) แล้วถูกนำมาใช้ในภาษาอาหรับ หมายถึงผ้าที่สวมคลุมบนบ่าและห่อหุ้มร่างกาย ทอขึ้นเพื่อใช้สวมใส่ โดยไม่มีการตัดเย็บเป็นรูปทรง ⁽⁴⁾ ละวามิอุล อันวาร อัล-บะฮียะฮ์: (2/107)

ชื่อของดัจญาลในทัศนะของชาวยิวคือ "อัล-มะซีห์ บุตรของดาวูด" พวกเขาอ้างว่าเขาจะปรากฏตัวในยุคสุดท้าย อำนาจของเขาจะแผ่ไปทั่วทั้งแผ่นดินและท้องทะเล และแม่น้ำทั้งหลายจะไหลไปพร้อมกับเขา พวกเขายังอ้างว่าเขาคือสัญญาณหนึ่งจากบรรดาสัญญาณของอัลลอฮ์ ซึ่งจะนำอำนาจการปกครองกลับคืนสู่พวกเขา⁽¹⁾ แต่พวกเขาได้กล่าวเท็จในคำอ้างของพวกเขา ที่แท้แล้วเขาคือมะซีห์แห่งความหลงผิด ผู้เป็นจอมโกหก ส่วนมะซีห์แห่งทางนำคือท่านอีซา บุตรของมัรยัม ท่านจะสังหารดัจญาล มะซีห์แห่งความหลงผิด และสังหารบรรดาสาวกของมันซึ่งเป็นชาวยิวด้วย

เรื่องที่สิบเอ็ด

การคุ้มครองมะดีนะฮ์และมักกะฮ์จากดัจญาล

على أنقاب المدينة ملائكة لا يدخلها الطاعون ولا الدجال

لا يدخل المدينة رعب المسيح ، لها يومئذ سبعة أبواب على كل باب ملكان

ดัจญาลจะมุ่งหน้าไปยังนครมะดีนะฮ์อัล-มุเนาวะเราะฮ์ แต่ไม่สามารถเข้าไปได้ ทั้งนี้เพราะอัลลอฮ์ทรงคุ้มครองมักกะฮ์และมะดีนะฮ์ให้พ้นจากดัจญาลและโรคระบาด (อัฏ-ฏออูน) และทรงมอบหมายให้มะลาอิกะฮ์ของพระองค์ทำหน้าที่ปกปักรักษาทั้งสองเมืองนี้ ในเศาะฮีหฺอัล-บุคอรีย์ มีรายงานจากท่านอบูฮุร็อยเราะฮ์ (ร.ฎ.) โดยสืบสายรายงานถึงท่านนบี ﷺ ว่า «ที่ช่องทางเข้าต่าง ๆ ของมะดีนะฮ์มีมะลาอิกะฮ์เฝ้าอยู่ โรคระบาดและดัจญาลจะไม่สามารถเข้าไปในเมืองนี้ได้»⁽²⁾ และอัล-บุคอรีย์ยังได้รายงานจากท่านอนัส (ร.ฎ.) โดยสืบสายรายงานถึงท่านนบี ﷺ ว่า «ความหวาดกลัวต่ออัล-มะซีห์ (ดัจญาล) จะไม่เข้าไปในมะดีนะฮ์ ในวันนั้นเมืองนี้มีประตูเจ็ดบาน ที่ประตูแต่ละบานมีมะลาอิกะฮ์สององค์เฝ้าอยู่»⁽³⁾

يأتي المسيح من قبل المشرق ، وهمته المدينة ، حتى إذا جاء دُبُر أحد تلقته الملائكة ، فضربت وجهه قبل الشام ، هنالك يهلك ، هنالك يهلك

และในสุนันอัต-ติรมิซีย์ และมุสนัดอะห์มัด มีรายงานจากท่านอบูฮุร็อยเราะฮ์ (ร.ฎ.) ว่า «อัล-มะซีห์ (ดัจญาล) จะมาจากทางทิศตะวันออก โดยมุ่งเป้าไปที่มะดีนะฮ์ จนกระทั่งเมื่อเขามาถึงด้านหลังภูเขาอุหุด บรรดามะลาอิกะฮ์จะออกมาเผชิญหน้ากับเขา แล้วหันหน้าของเขาไปทางแคว้นชาม ณ ที่นั่นเขาจะพินาศ ณ ที่นั่นเขาจะพินาศ» อัต-ติรมิซีย์กล่าวว่า เป็นหะดีษเศาะฮีหฺ⁽⁴⁾

⁽¹⁾ ลawามิอุล-อันวาร อัล-บะฮียะฮ์ : (2/112) ⁽²⁾ รายงานโดยอัล-บุคอรีย์ในเศาะฮีหฺของท่าน กิตาบอัล-ฟิตัน บาบ "ดัจญาลจะไม่เข้าเมืองมะดีนะฮ์" ฟัตหุล-บารีย์ : (13/101) ⁽³⁾ รายงานโดยอัล-บุคอรีย์ในเศาะฮีหฺของท่าน กิตาบอัล-ฟิตัน บาบ "การกล่าวถึงดัจญาล" ฟัตหุล-บารีย์ : (13/90) ⁽⁴⁾ สิลสิละฮ์ อัล-อะหาดีษ อัศ-เศาะฮีหะฮ์ : (4/372) หมายเลข (1771) ผู้ตรวจสอบ (อัล-มุหักกิก) กล่าวว่า สายรายงานของหะดีษนี้เป็นไปตามเงื่อนไขของมุสลิม และมุสลิมได้บันทึกหะดีษนี้ไว้โดยแยกเป็นสองตอนในสองแห่ง

ليس من بلد إلا سيطؤه الدجال ، إلا مكة والمدينة ، وليس نقب من أنقابها إلا عليه الملائكة حافين ، تحرسها ، فينزل بالسبخة ، فترجف المدينة بأهلها ثلاث رجفات ، يخرج إليه منها كل كافر ومنافق

ในเศาะฮีหฺทั้งสองเล่มของอัล-บุคอรีย์และมุสลิม รายงานจากอนัส (ร.ฎ.) ว่า ท่านเราะซูล ﷺ กล่าวว่า «ไม่มีเมืองใดเลยนอกจากดัจญาลจะเหยียบย่ำเข้าไป ยกเว้นมักกะฮ์และมะดีนะฮ์ และไม่มีช่องทางเข้าใดของทั้งสองเมืองนั้นนอกจากจะมีมะลาอิกะฮ์ยืนเรียงแถวเฝ้าพิทักษ์อยู่ แล้วเขาจะลงพักที่อัส-สะบะเคาะฮ์⁽¹⁾ จากนั้นมะดีนะฮ์จะสั่นสะเทือนพร้อมกับชาวเมืองสามครั้ง ผู้ปฏิเสธศรัทธาและมุนาฟิกทุกคนจะออกจากเมืองไปหาเขา»⁽²⁾

وإنه لا يبقى شيء من الأرض إلا وطئه وظهر عليه ، إلا مكة والمدينة ، لا يأتيهما من نقب من أنقابهما إلا لقيته الملائكة بالسيوف ، صلته ، حتى ينزل عند الضريب الأحمر ، عند منقطع السبخة ، فترجف المدينة بأهلها ثلاث رجفات ، فلا يبقى فيها منافق ولا منافقة إلا خرج إليه ، فتنفي الخبيث منها ، كما ينفي الكير خبث الحديد ، ويدعى ذلك اليوم الخلاص ، قيل فأين العرب يومئذ ؟ قال : هم يومئذ قليل . . .

ในสุนันอิบนุมาญะฮ์ เศาะฮีหฺอิบนุคุซัยมะฮ์ และอัล-มุสตัดร็อกของอัล-หากิม รายงานจากอบูอุมามะฮ์ (ร.ฎ.) จากท่านนบี ﷺ ว่า «แท้จริงแล้วจะไม่มีส่วนใดของแผ่นดินหลงเหลืออยู่ นอกจากเขาจะเหยียบย่ำและมีชัยเหนือมัน ยกเว้นมักกะฮ์และมะดีนะฮ์ เขาจะไม่เข้ามาหาทั้งสองเมืองนั้นจากช่องทางใดเลย นอกจากมะลาอิกะฮ์จะเข้าเผชิญหน้ากับเขาด้วยดาบที่ชักออกจากฝัก จนกระทั่งเขาลงพักที่เนินเขาสีแดง ตรงสุดเขตอัส-สะบะเคาะฮ์ จากนั้นมะดีนะฮ์จะสั่นสะเทือนพร้อมกับชาวเมืองสามครั้ง จะไม่มีมุนาฟิกชายหรือมุนาฟิกหญิงคนใดหลงเหลืออยู่ในเมือง นอกจากจะออกไปหาเขา เมืองนั้นจะขับไล่สิ่งสกปรกออกไป ดังที่เตาสูบของช่างตีเหล็กขจัดสนิมเหล็ก และวันนั้นจะถูกเรียกว่า วันแห่งการชำระให้บริสุทธิ์ (เยามุล-เคาะลาศ)» มีผู้ถามว่า «แล้วชาวอาหรับในวันนั้นอยู่ที่ไหน?» ท่านตอบว่า «ในวันนั้นพวกเขามีจำนวนน้อย...»⁽³⁾

เรื่องที่สิบสอง

หนทางรอดพ้นจากดัจญาล

เราได้อธิบายไปแล้วก่อนหน้านี้ว่า ไม่นานก่อนการปรากฏตัวของดัจญาล บรรดามุสลิมจะมีพลังอำนาจยิ่งใหญ่ พวกเขาจะเข้าสู่สงครามอันน่าสะพรึงกลัว และออกจากสงครามเหล่านั้นอย่างผู้มีชัย แล้วดัจญาลก็จะมาเพื่อทำลายพลังอำนาจของอิสลาม ซึ่งในเวลานั้นได้พิชิตรัฐที่ทรงอำนาจที่สุด นั่นคือชาวโรมัน และบรรดามุสลิมก็ได้ยึดคืนกรุงคอนสแตนติโนเปิลและพิชิตเมืองนั้นได้แล้ว จากนั้นชัยฏอนจะตะโกนประกาศแก่พวกเขาว่า ดัจญาล

⁽¹⁾ อัส-สะบะเคาะฮ์ คือ ผืนดินทรายที่ไม่มีพืชงอกเงยเพราะความเค็มของดิน และพื้นที่บางส่วนของมะดีนะฮ์ก็มีลักษณะเช่นนี้ ⁽²⁾ เศาะฮีหุล-ญามิอ์ (5/99) หมายเลข (5306) ⁽³⁾ เศาะฮีหุล-ญามิอ์ อัศ-เศาะฆีร (6/275) หมายเลข (7752)

يعدون العدة للقتال ، ويسوون الصفوف

إنه خارج خَلَّة بين الشام والعراق ، فعاث يمينا وعاث شمالا ، يا عباد الله اثبتوا

…ได้เข้าไปแทนที่พวกเขาในหมู่ลูกหลานของพวกเขาแล้ว พวกเขาจึงละทิ้งทรัพย์เชลยศึกและกลับคืนสู่บ้านเมืองของตน จากนั้นดัจญาลก็ปรากฏตัวออกมา บรรดามุสลิมจึงยังไม่วางอาวุธของพวกเขา ด้วยเหตุนี้ เมื่อท่านนบีอีซา (อ.) เสด็จลงมา ท่านจึงพบว่าบรรดามุสลิม «กำลังเตรียมกำลังเพื่อการสู้รบ และกำลังจัดแถวให้ตรง»⁽¹⁾ ไม่ต้องสงสัยเลยว่า ในเวลานั้นมุสลิมทุกคนจำเป็นต้องเข้าร่วมกับกองกำลังอิสลามที่ชูธงญิฮาดในหนทางของอัลลอฮ์ และต้องยืนหยัดมั่นคงอยู่บนสัจธรรม ไม่ว่าบททดสอบจะหนักหนาเพียงใด นี่คือสิ่งที่ท่านเราะซูล ﷺ ของเราได้สั่งเสียไว้ ขณะที่ท่านเล่าให้เราฟังเรื่องการปรากฏตัวของดัจญาล โดยท่านกล่าวว่า «แท้จริงเขาจะปรากฏตัวออกมาจากเส้นทางระหว่างแคว้นชามกับอิรัก แล้วเขาจะก่อความเสียหายไปทางขวาและก่อความเสียหายไปทางซ้าย โอ้ปวงบ่าวของอัลลอฮ์ จงยืนหยัดให้มั่นคงเถิด»⁽²⁾

من سمع بالدجال فلينأ عنه ، فوالله إن الرجل ليأتيه وهو يحسب أنه مؤمن ، فيتبعه ، مما يبعث به من الشبهات ، أو لما يبعث به من الشبهات

ไม่อนุญาตให้มุสลิมเข้าไปหาดัจญาล แม้ว่าเขาจะมั่นใจในตนเองก็ตาม เพราะดัจญาลมีสิ่งคลุมเครือที่สามารถสั่นคลอนอีมานได้ ในสุนันอบูดาวูด ด้วยสายรายงานที่ถูกต้อง จากอิมรอน บิน หุศ็อยน์ (ร.ฎ.) ว่า ท่านเราะซูลุลลอฮ์ ﷺ กล่าวว่า «ผู้ใดได้ยินข่าวเรื่องดัจญาล ก็จงอยู่ให้ห่างไกลจากเขา ขอสาบานต่ออัลลอฮ์ แท้จริงจะมีชายคนหนึ่งมาหาเขาโดยคิดว่าตนเป็นผู้ศรัทธา แล้วเขาก็กลับติดตามดัจญาลไป เนื่องจากสิ่งคลุมเครือต่าง ๆ ที่ดัจญาลถูกส่งมาพร้อมกับมัน หรือเพราะสิ่งคลุมเครือที่ดัจญาลถูกส่งมาพร้อมกับมัน»⁽³⁾

ليفرَّن الناس من الدجال في الجبال

إن يخرج وأنا فيكم ، فأنا حجيجه دونكم ، وإن يخرج ولست فيكم ، فامرؤ حجيج نفسه، والله خليفتي على كل مسلم

ไม่เป็นไรสำหรับผู้ที่ไม่สามารถต่อต้านดัจญาลได้ที่จะหลบหนีไปให้พ้นเส้นทางของเขา และนี่คือสิ่งที่ผู้คนจำนวนมากจะกระทำในยุคนั้น ในเศาะฮีหฺมุสลิม รายงานจากอุมมุชะรีก (ร.ฎ.) นางกล่าวว่า ฉันได้ยินท่านนบี ﷺ กล่าวว่า «ผู้คนจะหลบหนีจากดัจญาลขึ้นไปบนภูเขาอย่างแน่นอน»⁽⁴⁾ แต่หากผู้ศรัทธาจำเป็นต้องเผชิญหน้ากับดัจญาล เขาก็ต้องลุกขึ้นทำหน้าที่นั้น ประกาศสัจธรรมอย่างเปิดเผย และโต้แย้งหักล้างด้วยหลักฐานอย่างดี ในหะดีษกล่าวไว้ว่า «หากเขาปรากฏตัวขณะที่ฉันยังอยู่ในหมู่พวกท่าน ฉันจะเป็นผู้โต้แย้งหักล้างเขาแทนพวกท่าน แต่หากเขาปรากฏตัวขณะที่ฉันไม่ได้อยู่ในหมู่พวกท่านแล้ว แต่ละคนก็ต้องเป็นผู้โต้แย้งหักล้างเขาเพื่อตัวเอง และอัลลอฮ์คือผู้ทรงดูแลมุสลิมทุกคนแทนฉัน» และท่านเราะซูลุลลอฮ์ ﷺ ได้ทิ้งไว้…

⁽¹⁾ รายงานโดยมุสลิม (4/2221) หมายเลขหะดีษ (2897) ⁽²⁾ รายงานโดยมุสลิม (4/2252) หมายเลขหะดีษ (2937) ⁽³⁾ ญามิอุลอุศูล (10/354) หมายเลขหะดีษ (7846) ⁽⁴⁾ เศาะฮีหฺมุสลิม กิตาบุลฟิตัน บาบฟีบะกียะฮ์อะหาดีษิดดัจญาล (4/2266) หมายเลขหะดีษ (2944)

إنه شاب قطط ، عينه طافئة ، كأني مشبهه بعبد العزي بن قطن

...ความรู้ที่ช่วยเปิดให้เรามองเห็นความจริงเกี่ยวกับเขาอย่างแจ่มชัด กล่าวคือ เขาเป็นร่างกายที่มองเห็นได้ ยังกินและดื่ม ขณะที่อัลลอฮ์นั้นไม่มีผู้ใดมองเห็นได้ในโลกดุนยา และอัลลอฮ์ทรงบริสุทธิ์จากการกินและการดื่ม อีกทั้งเขายังมีตาพิการ ดังที่ปรากฏในหะดีษว่า «แท้จริงเขาเป็นชายหนุ่มผมหยิกหยอง ตาข้างหนึ่งของเขาโปนออก ฉันเห็นว่าเขาคล้ายกับอับดุลอุซซา อิบนุเกาะฏ็อน»⁽¹⁾ ผู้ที่มีสภาพเช่นนี้ การที่เขาอ้างตนว่าเป็นพระเจ้าผู้ควรแก่การเคารพภักดีและเป็นพระผู้อภิบาลจึงเป็นการโกหกและการกุเรื่องขึ้นอย่างไม่ต้องสงสัย

فمن أدركه منكم فليقرأ عليه فواتح سورة الكهف

وإن من فتنته أن معه جنّة ونارا ، فناره جنّة ، وجنته نار ، فمن ابتلى بناره فليستغث بالله ، وليقرأ فواتح الكهف . . .

ท่านเราะซูล ﷺ ได้สั่งให้ผู้ที่ทันพบเขาอ่านอายะฮ์ตอนต้นของซูเราะฮ์อัล-กะฮ์ฟีใส่เขา ดังคำกล่าวว่า «ผู้ใดในหมู่พวกท่านทันพบเขา ก็จงอ่านอายะฮ์ตอนต้นของซูเราะฮ์อัล-กะฮ์ฟีใส่เขา»⁽²⁾ และในหะดีษของอบูอุมามะฮ์ (ร.ฎ.) ระบุว่า «และส่วนหนึ่งจากฟิตนะฮ์ของเขาคือ เขามีสวรรค์และนรกมาด้วย แต่นรกของเขานั้นแท้จริงคือสวรรค์ และสวรรค์ของเขานั้นแท้จริงคือนรก ผู้ใดถูกทดสอบด้วยนรกของเขา ก็จงขอความช่วยเหลือต่ออัลลอฮ์ และจงอ่านอายะฮ์ตอนต้นของซูเราะฮ์อัล-กะฮ์ฟี...»⁽³⁾

من حفظ عشر آيات من سورة الكهف عصم من فتنة الدجال

และมีรายงานในหะดีษที่ถูกต้องว่า «ผู้ใดท่องจำสิบอายะฮ์จากซูเราะฮ์อัล-กะฮ์ฟี เขาจะได้รับการคุ้มครองจากฟิตนะฮ์ของดัจญาล»⁽⁴⁾ ในบางรายงานระบุว่าเป็นสิบอายะฮ์จากตอนต้นของซูเราะฮ์อัล-กะฮ์ฟี และในบางรายงานระบุว่าเป็นสิบอายะฮ์จากตอนท้ายของซูเราะฮ์อัล-กะฮ์ฟี

อาจมีผู้ถามว่า เหตุใดการอ่านอายะฮ์ตอนต้นและตอนท้ายของซูเราะฮ์อัล-กะฮ์ฟีจึงเป็นเครื่องคุ้มกันจากดัจญาล?

นักวิชาการบางท่านตอบว่า เพราะอัลลอฮ์ทรงแจ้งไว้ในตอนต้นของซูเราะฮ์นี้ว่า พระองค์ทรงให้ความปลอดภัยแก่บรรดาหนุ่มเหล่านั้นจากผู้ปกครองทรราชที่ต้องการจะทำลายพวกเขา จึงเป็นการสมควรว่าผู้ที่อ่านอายะฮ์เหล่านี้ขณะที่สภาพของเขาเหมือนกับสภาพของพวกเขา พระองค์ก็จะทรงช่วยให้เขารอดพ้นเช่นเดียวกับที่ทรงช่วยพวกเขาให้รอดพ้น

และมีผู้กล่าวว่า เพราะในตอนต้นของซูเราะฮ์นี้มีเรื่องราวมหัศจรรย์และสัญญาณต่าง ๆ ที่ทำให้หัวใจของผู้อ่านมั่นคง จนเขาไม่ถูกดัจญาลล่อลวง ไม่รู้สึกแปลกประหลาดใจกับสิ่งที่ดัจญาลนำมา สิ่งเหล่านั้นไม่อาจทำให้เขาหลงเพลิน และไม่มีผลกระทบต่อเขาแต่อย่างใด

⁽¹⁾ รายงานโดยมุสลิมในเศาะฮีหฺของท่าน กิตาบอัล-ฟิตัน บาบซิกริดดัจญาล (4/2252) หะดีษหมายเลข 2937 ⁽²⁾ แหล่งอ้างอิงเดียวกัน ⁽³⁾ รายงานโดยอิบนุมาญะฮ์ อัต-ติรมิซีย์ และอัล-หากิม ด้วยสายรายงานที่ถูกต้อง ดู เศาะฮีหฺอัล-ญามิอ์ (6/274) หมายเลข 7752 ⁽⁴⁾ อัน-นิฮายะฮ์ ของอิบนุกะษีร (1/154) บางรายงานเหล่านี้อยู่ในหนังสือสุนัน และบางรายงานอยู่ในหนังสือเศาะฮีหฺ

ในบรรดาสิ่งที่จะคุ้มครองมุสลิมให้รอดพ้นจากดัจญาล คือการหลบลี้ไปยังหนึ่งในสองนครอันทรงเกียรติ คือมักกะฮ์หรือมะดีนะฮ์ เพราะดัจญาลถูกห้ามมิให้เข้าไปในทั้งสองนครนั้น

ท่านเราะซูล ﷺ ได้เล่าให้เราฟังว่า ชายผู้ศอลิหฺคนนั้นเผชิญหน้ากับดัจญาลอย่างไร เขาประกาศสัจธรรมต่อหน้ามันอย่างไม่หวั่นเกรง และไม่ยอมพูดจาอ่อนข้อให้มันเลย ดังที่ได้กล่าวถึงไปแล้วในหะดีษต่าง ๆ ที่เปิดเผยความจริงของสิ่งที่อยู่กับมันซึ่งดูคล้ายสวรรค์และนรก

سمعت رسول الله ﷺ يستعيذ في صلاته من فتنة الدجال

ในบรรดาสิ่งที่จะช่วยให้บ่าวรอดพ้นจากดัจญาล คือการหันหน้าพึ่งพาอัลลอฮ์ และขอความคุ้มครองต่อพระองค์ให้พ้นจากดัจญาลและฟิตนะฮ์ของมัน ตัวบทจากท่านนบี ﷺ ได้สั่งใช้ให้มุสลิมขอความคุ้มครองต่ออัลลอฮ์ให้พ้นจากฟิตนะฮ์ของมัน ในเศาะฮีหฺอัล-บุคอรี รายงานจากท่านหญิงอาอิชะฮ์ (ร.ฎ.) ว่า นางกล่าวว่า «ฉันได้ยินท่านเราะซูลุลลอฮ์ ﷺ ขอความคุ้มครองในการละหมาดของท่านให้พ้นจากฟิตนะฮ์ของดัจญาล»⁽¹⁾

اللهم إنا نعوذ بك من عذاب جهنم ، ومن عذاب القبر ، ومن فتنة المحيا والممات ، ومن فتنة المسيح الدجال

ท่านเราะซูล ﷺ ขอความคุ้มครองให้พ้นจากฟิตนะฮ์ของดัจญาลเป็นประจำหลังจากการอ่านตะชะฮ์ฮุด โดยท่านกล่าวว่า «โอ้อัลลอฮ์ แท้จริงพวกเราขอความคุ้มครองต่อพระองค์ให้พ้นจากการลงโทษของนรกญะฮันนัม จากการลงโทษในหลุมศพ จากฟิตนะฮ์แห่งการมีชีวิตและการตาย และจากฟิตนะฮ์ของอัล-มะซีหฺ อัด-ดัจญาล»⁽²⁾

หัวข้อย่อยที่สิบสาม: ความพินาศของดัจญาล การยุติฟิตนะฮ์ของมัน และการทำลายล้างบรรดาผู้ติดตามมันจากชาวยิว

เราได้นำเสนอหะดีษที่อิมามมุสลิมรายงานไว้ในเศาะฮีหฺของท่าน จากท่านอบูฮุร็อยเราะฮ์ (ร.ฎ.) อย่างครบถ้วนไปแล้ว ในตอนท้ายของหะดีษนั้นระบุว่า ความพินาศของดัจญาลจะเกิดขึ้นด้วยมือของท่านนบีอีซา บุตรของมัรยัม อะลัยฮิสสลาม «ขณะที่…

⁽¹⁾ เศาะฮีหฺอัล-บุคอรี, กิตาบุลฟิตัน, บาบซิกริดดัจญาล, ฟัตหุลบารี: (13/90) ⁽²⁾ เศาะฮีหฺอัล-บุคอรี, กิตาบุลญะนาอิซ, บาบอัต-ตะเอาวุซบิลลาฮิมินอะซาบิลก็อบร์ และมุสลิมได้รายงานไว้ในเศาะฮีหฺของท่าน ในบาบมายุสตะอาซุมินฮุฟิศเศาะลาฮ์ (บทว่าด้วยสิ่งที่ขอความคุ้มครองให้พ้นในการละหมาด)

هم ( أي الجيوش الإسلامية ) يعدُّون للقتال ، يسوّون الصفوف ، إذ أقيمت الصلاة ، فينزل عيسى بن مريم ﷺ فأمهم ، فإذا رآه عدوّ الله ذاب كما يذوب الملح في الماء ، فلو تركه لانذاب حتى يهلك ، ولكن يقتله الله بيده ، فيريهم دمه »

และพวกเขา (คือกองทัพมุสลิม) กำลังเตรียมพร้อมเพื่อการสู้รบ และกำลังจัดแถวให้ตรง ทันใดนั้นก็มีการอิกอมะฮ์เพื่อละหมาด แล้วท่านอีซา บุตรของมัรยัม ﷺ ก็ลงมาและนำพวกเขาละหมาด เมื่อศัตรูของอัลลอฮ์เห็นท่าน มันก็จะละลายดังที่เกลือละลายในน้ำ หากท่านปล่อยมันไว้ มันก็จะละลายจนพินาศไปเอง แต่อัลลอฮ์จะทรงให้มันถูกสังหารด้วยมือของท่าน แล้วท่านก็จะให้พวกเขาเห็นเลือดของมันที่ติดอยู่บนหอกของท่าน»⁽¹⁾

« وإمامهم ( أي إمام المسلمين الذين يعدون العدة لقتال الدجال ) رجل صالح ، فبينا إمامهم قد تقدم يصلي بهم الصبح ، إذ نزل عليهم عيسى بن مريم الصبح ، فرجع ذلك الإمام ينكص ، يمشي القهقرى ليتقدم عيسى ، فيضع عيسى يده بين كتفيه ، ثم يقول له : تقدم فصَلِّ ، فإنها لك أقيمت ، فيصلي بهم إمامهم ، فإذا انصرف ، قال عيسى : افتحوا الباب ، فيفتحون ووراءه الدجال ، معه سبعون ألف يهودي ، كلهم ذو سيف محلى وساج ، فإذا نظر إليه الدجال ذاب كما يذوب الملح في الماء ، فينطلق هاربا ، . . فيدركه عند باب لد الشرقي ، فيقتله ، فيهزم الله اليهود ، فلا يبقى شيء مما خلق الله عز وجل يتوارى به اليهودي ، إلا أنطق الله ذلك الشيء ، لا حجر ، ولا شجر ، ولا حائط ، ولا دابة - إلا الغرقدة ، فإنها من شجرهم لا تنطق - إلا قال : يا عبدالله المسلم ، هذا يهودي ، فتعال فاقتله »

ในสุนันอิบนุมาญะฮ์ เศาะฮีหฺอิบนุคุซัยมะฮ์ และมุสตัดร็อกของอัล-หากิม รายงานจากอบูอุมามะฮ์ (ร.ฎ.) ด้วยสายรายงานที่เศาะฮีหฺ จากท่านนบี ﷺ ว่า ท่านกล่าวว่า «และอิมามของพวกเขา (คืออิมามของบรรดามุสลิมที่กำลังเตรียมกำลังเพื่อต่อสู้กับดัจญาล) เป็นชายผู้ศอลิหฺ ขณะที่อิมามของพวกเขาก้าวออกไปข้างหน้าเพื่อนำพวกเขาละหมาดศุบหฺ ทันใดนั้นท่านอีซา บุตรของมัรยัม ก็ลงมายังพวกเขาในยามศุบหฺ อิมามผู้นั้นจึงถอยกลับ เดินถอยหลังเพื่อให้ท่านอีซาก้าวออกไปข้างหน้า ท่านอีซาจึงวางมือของท่านลงระหว่างบ่าทั้งสองของเขา แล้วกล่าวแก่เขาว่า 'จงก้าวออกไปข้างหน้าและนำละหมาดเถิด เพราะการอิกอมะฮ์นั้นได้กระทำขึ้นเพื่อท่าน' แล้วอิมามของพวกเขาก็นำพวกเขาละหมาด เมื่อเขาละหมาดเสร็จ⁽²⁾ ท่านอีซากล่าวว่า 'จงเปิดประตู' พวกเขาก็เปิดประตู ปรากฏว่าเบื้องหลังประตูนั้นคือดัจญาล พร้อมด้วยชาวยิวเจ็ดหมื่นคน ทุกคนมีดาบประดับอย่างงดงามและสวมผ้าคลุมไหล่ (ซาจ) เมื่อดัจญาลมองเห็นท่าน มันก็จะละลายดังที่เกลือละลายในน้ำ แล้วมันก็จะวิ่งหนีไป ... ท่านอีซาจะตามทันมันที่ประตูด้านตะวันออกของเมืองลุดด์⁽³⁾ แล้วสังหารมัน จากนั้นอัลลอฮ์จะทรงทำให้ชาวยิวพ่ายแพ้ จะไม่มีสิ่งใดในบรรดาสิ่งที่อัลลอฮ์ผู้ทรงเกรียงไกรและสูงส่งทรงสร้างที่ชาวยิวใช้หลบซ่อนตัว เว้นแต่อัลลอฮ์จะทรงทำให้สิ่งนั้นพูดได้ ไม่ว่าจะเป็นก้อนหิน ต้นไม้ กำแพง หรือสัตว์ – ยกเว้นต้นฆ็อรก็อด เพราะมันเป็นต้นไม้ของพวกเขา มันจะไม่พูด – เว้นแต่มันจะกล่าวว่า 'โอ้บ่าวของอัลลอฮ์ผู้เป็นมุสลิม นี่คือชาวยิว จงมาสังหารเขาเถิด'»⁽⁴⁾

« لا تقوم الساعة حتى يقاتل المسلمون اليهود ، فيقتلهم المسلمون ، حتى يختبيء اليهودي من وراء الحجر

และรายงานจากอบูฮุร็อยเราะฮ์ (ร.ฎ.) ว่า ท่านเราะซูลุลลอฮ์ ﷺ กล่าวว่า «วันกิยามะฮ์จะยังไม่เกิดขึ้นจนกว่าบรรดามุสลิมจะต่อสู้กับชาวยิว แล้วบรรดามุสลิมก็จะสังหารพวกเขา จนกระทั่งชาวยิวจะหลบซ่อนอยู่หลังก้อนหิน

⁽¹⁾ เศาะฮีหฺมุสลิม กิตาบอัล-ฟิตัน บาบฟัตหุลกุสฏ็อนฏีนียะฮ์ (4/2221) หะดีษหมายเลข (2897) ⁽²⁾ เชคนาศิร (อัล-อัลบานี) กล่าวไว้ในคำอธิบายของท่านต่อหนังสือเศาะฮีหุลญามิอ์ (6/275) ว่า «ในตัวบทนี้มีการย่อความ โดยความหมายคือ: เมื่อท่านเดินทางกลับไปยังบัยตุลมักดิส ขณะที่บรรดามุสลิมถูกปิดล้อมอยู่ในนั้น ท่านก็กล่าวว่า ... ดังที่หะดีษอื่น ๆ บางบทได้บ่งชี้ไว้ ...» ⁽³⁾ (อัล-ลุดด์) เป็นเมืองที่รู้จักกันดีในปาเลสไตน์ ใกล้กับเมืองอัร-ร็อมละฮ์ ⁽⁴⁾ เศาะฮีหุลญามิอ์อัศ-ศ็อฆีร (6/276) หมายเลข (7752)

والشجر ، فيقول الحجر أو الشجر : يا مسلم ، يا عبدالله ، هذا يهودي خلفي ، فتعال فاقتله ، إلّا الغرقد ، فإنّه من شجر اليهود »

และต้นไม้ แล้วก้อนหินหรือต้นไม้ก็จะกล่าวว่า: โอ้มุสลิม โอ้บ่าวของอัลลอฮ์ นี่คือชาวยิวอยู่ข้างหลังฉัน จงมาฆ่าเขาเถิด ยกเว้นต้นฆ็อรก็อด⁽¹⁾ เพราะมันเป็นต้นไม้ของชาวยิว»⁽²⁾

ประเด็นที่สิบสี่: อะกีดะฮ์ของอะฮ์ลุซซุนนะฮ์เกี่ยวกับดัจญาล

อันนะวะวีย์กล่าวไว้ในคำอธิบายเศาะฮีหฺมุสลิมของท่านว่า: «อัล-กอฎีกล่าวว่า: หะดีษเหล่านี้ที่มุสลิมและท่านอื่น ๆ ได้รายงานไว้เกี่ยวกับเรื่องราวของดัจญาล เป็นหลักฐานยืนยันแนวทางของผู้อยู่บนสัจธรรมว่า ดัจญาลมีตัวตนอยู่จริง และเขาเป็นบุคคลหนึ่งที่อัลลอฮ์ทรงใช้ทดสอบบ่าวของพระองค์ และทรงให้เขามีความสามารถกระทำบางสิ่งที่อยู่ในขอบเขตแห่งเดชานุภาพของอัลลอฮ์ตะอาลา เช่น การทำให้คนตายที่เขาสังหารฟื้นคืนชีพ การปรากฏความรุ่งเรืองของโลกดุนยาและความอุดมสมบูรณ์ไปพร้อมกับเขา สวรรค์และนรกของเขา แม่น้ำสองสายของเขา การที่ขุมทรัพย์ของแผ่นดินติดตามเขาไป การที่เขาสั่งฟากฟ้าให้หลั่งฝนแล้วฝนก็ตก และสั่งแผ่นดินให้งอกเงยแล้วพืชพันธุ์ก็งอกเงย ทั้งหมดนั้นเกิดขึ้นด้วยเดชานุภาพและพระประสงค์ของอัลลอฮ์ตะอาลา หลังจากนั้นอัลลอฮ์ตะอาลาจะทรงทำให้เขาไร้ความสามารถ เขาจึงไม่สามารถสังหารชายผู้นั้นได้ และไม่สามารถสังหารผู้อื่นได้ เรื่องราวของเขาจะสิ้นสุดลง และท่านนบีอีซา (อ.ล.) จะสังหารเขา และอัลลอฮ์จะทรงให้บรรดาผู้ศรัทธายืนหยัดมั่นคง

นี่คือแนวทางของอะฮ์ลุซซุนนะฮ์ และบรรดานักหะดีษ นักนิติศาสตร์ และนักวิชาการด้านการพินิจพิเคราะห์ทั้งหมด ซึ่งขัดแย้งกับผู้ที่ปฏิเสธและลบล้างเรื่องราวของเขา จากกลุ่มเคาะวาริจญ์ ญะฮ์มียะฮ์ และมุอ์ตะซิละฮ์บางส่วน และขัดแย้งกับอัล-บุคอรีย์ผู้เป็นมุอ์ตะซิละฮ์ และผู้ที่เห็นพ้องกับเขาจากกลุ่มญะฮ์มียะฮ์และกลุ่มอื่น ๆ ซึ่งเห็นว่าดัจญาลมีตัวตนอยู่จริง แต่สิ่งที่เขากล่าวอ้างนั้นเป็นเพียงเล่ห์กลและภาพลวงตาที่ไม่มีความเป็นจริง และพวกเขาอ้างว่า หากสิ่งเหล่านั้นเป็นความจริง ก็จะไม่อาจเชื่อถือ […]

⁽¹⁾ อันนะวะวีย์กล่าวไว้ในคำอธิบายเศาะฮีหฺมุสลิม (18/45) ว่า: ฆ็อรก็อด คือต้นไม้มีหนามชนิดหนึ่ง เป็นที่รู้จักในดินแดนบัยตุลมักดิส และที่นั่นคือสถานที่ที่จะเกิดการสังหารชาวยิว อบูหะนีฟะฮ์ อัด-ดีนะวะรีย์ กล่าวว่า: เมื่อต้นเอาสะญะฮ์ (ต้นไม้มีหนามชนิดหนึ่ง) เติบโตใหญ่ ก็จะกลายเป็นต้นฆ็อรก็อด

⁽²⁾ หะดีษเรื่องการสู้รบระหว่างมุสลิมกับชาวยิว รายงานโดยอัล-บุคอรีย์ กิตาบุลญิฮาด บาบกิตาลิลยะฮูด ฟัตหุลบารี (6/103) และมุสลิมในเศาะฮีหฺของท่าน กิตาบุลฟิตันวะอัชรอฏิสสาอะฮ์ หะดีษหมายเลข (2922) 4/2239 ทั้งสองท่านได้รายงานหะดีษนี้จากอบูหุร็อยเราะฮ์ (ร.ฎ.) และอิบนุอุมัร (ร.ฎ.) จากหลายสายรายงาน และถ้อยคำที่เรานำมาอ้างไว้นี้เป็นถ้อยคำของมุสลิม

…ด้วยมุอ์ญิซาตของบรรดานบี ขอการสดุดีและความศานติจากอัลลอฮ์จงมีแด่พวกท่าน นี่เป็นความผิดพลาดของพวกเขาทั้งหมด เพราะเขา (ดัจญาล) มิได้อ้างตนเป็นนบี อันจะทำให้สิ่งที่อยู่กับเขาเป็นเสมือนการยืนยันความสัตย์จริงของเขา แต่เขาอ้างความเป็นพระเจ้า และในคำอ้างนั้นเอง สภาพของเขาก็ได้ประจานความเท็จของคำอ้างนั้น ทั้งการที่มีหลักฐานแห่งความเป็นสิ่งถูกสร้างอยู่ในตัวเขา รูปร่างที่บกพร่อง และความไร้ความสามารถที่จะขจัดความบอดที่ตาของเขา หรือลบสิ่งที่เป็นพยานถึงการปฏิเสธศรัทธาของเขาซึ่งถูกเขียนไว้ระหว่างดวงตาทั้งสองของเขา ด้วยหลักฐานเหล่านี้และหลักฐานอื่น ๆ จึงไม่มีผู้ใดหลงเชื่อเขา นอกจากพวกคนสามัญชั้นต่ำ ที่หลงเชื่อเพราะความจำเป็นและความยากไร้ ด้วยปรารถนาจะประทังชีวิต หรือเพราะระมัดระวังตัวและเกรงกลัวการทำร้ายของเขา เพราะฟิตนะฮ์ของเขานั้นยิ่งใหญ่ ทำให้สติปัญญาตกตะลึงและจิตใจสับสนงุนงง ประกอบกับการที่เขาเคลื่อนผ่านไปในแผ่นดินอย่างรวดเร็ว เขาจึงไม่อยู่นานพอที่ผู้อ่อนแอจะพิจารณาไตร่ตรองสภาพของเขา ตลอดจนหลักฐานแห่งความเป็นสิ่งถูกสร้างและความบกพร่องในตัวเขาได้ ผู้ที่เชื่อเขาจึงเชื่อเขาในสภาพเช่นนี้»⁽¹⁾

หัวข้อที่สิบห้า

อิบนุศ็อยยาดกับดัจญาล

أتشهد أني رسول الله ؟

อิบนุศ็อยยาดเป็นชายคนหนึ่งจากชาวยิวแห่งนครมะดีนะฮ์ ชื่อของเขาคือ ศาฟ เขามีลักษณะคล้ายคลึงกับดัจญาลในคุณลักษณะหลายประการ ท่านเราะซูล ﷺ มีความสงสัยในเรื่องของเขา และท่านเราะซูล ﷺ ได้พยายามหลายครั้งที่จะเปิดเผยเรื่องราวของเขาและรู้ถึงความจริงของเขา สิ่งนี้บ่งชี้แก่เราว่า ไม่มีวะห์ยูใด ๆ ลงมาเกี่ยวกับเรื่องของเขา มุสลิมได้รายงานไว้ในเศาะฮีห์ของท่าน จากอับดุลลอฮ์ บิน อุมัร (ร.ฎ.) ว่า อุมัร บิน อัล-ค็อฏฏ็อบ (ร.ฎ.) ได้ออกเดินทางพร้อมกับท่านเราะซูลุลลอฮ์ ﷺ ในคณะหนึ่งไปยังอิบนุศ็อยยาด จนกระทั่งพบเขากำลังเล่นอยู่กับเด็ก ๆ ที่ป้อมปราการ⁽²⁾ของบะนูมะฆอละฮ์ ขณะนั้นอิบนุศ็อยยาดใกล้จะบรรลุศาสนภาวะแล้ว เขาไม่รู้สึกตัวเลยจนกระทั่งท่านเราะซูลุลลอฮ์ ﷺ เอามือตบที่หลังของเขา แล้วท่านเราะซูลุลลอฮ์ ﷺ ได้กล่าวแก่อิบนุศ็อยยาดว่า «เจ้าปฏิญาณหรือไม่ว่าฉันเป็นเราะซูลของอัลลอฮ์?» อิบนุศ็อยยาดจึงมองไปยังท่าน แล้วกล่าวว่า ข้าขอปฏิญาณว่าท่านเป็นเราะซูลของพวกที่ไม่รู้หนังสือ (อัล-อุมมียีน) แล้วอิบนุ…

⁽¹⁾ ชัรห์ อัน-นะวะวีย์ อะลา มุสลิม (18/58) ⁽²⁾ อัล-อุฏุม หมายถึง ป้อมปราการ

« آمنت بالله وبرسله »

…ศ็อยยาดกล่าวแก่ท่านเราะซูลุลลอฮ์ ﷺ ว่า «ท่านยืนยันหรือไม่ว่าฉันเป็นเราะซูลของอัลลอฮ์?» ท่านเราะซูลุลลอฮ์ ﷺ ไม่ยอมรับเขา และกล่าวว่า «ฉันศรัทธาต่ออัลลอฮ์และบรรดาเราะซูลของพระองค์»⁽¹⁾

« مَاذا ترى ؟ »

« خلط عليك الأمر »

จากนั้นท่านเราะซูลุลลอฮ์ ﷺ ถามเขาว่า «เจ้าเห็นอะไรบ้าง?» อิบนุศ็อยยาดตอบว่า มีผู้ที่พูดจริงและผู้ที่พูดเท็จมาหาฉัน ท่านเราะซูลุลลอฮ์ ﷺ จึงกล่าวแก่เขาว่า «เรื่องราวได้ถูกทำให้สับสนปนเปแก่เจ้าแล้ว»

« إني قد خبأت لك خبيئا »

« اخسأ فلن تعدو قدرك »

« إن يكنه فلن تسلط عليه ، وإن لا يكنه فلا خير لك في قتله »

จากนั้นท่านเราะซูลุลลอฮ์ ﷺ กล่าวแก่เขาว่า «แท้จริงฉันได้ซ่อนบางสิ่งไว้สำหรับเจ้าแล้ว» อิบนุศ็อยยาดตอบว่า มันคือ "อัด-ดุคฺ" ท่านเราะซูลุลลอฮ์ ﷺ จึงกล่าวแก่เขาว่า «จงต่ำต้อยไปเถิด เจ้าไม่มีวันก้าวเกินฐานะของเจ้าไปได้» อุมัร บิน อัล-ค็อฏฏ็อบ (ร.ฎ.) จึงกล่าวว่า โอ้ท่านเราะซูลุลลอฮ์ ปล่อยให้ข้าพเจ้าตัดคอเขาเถิด ท่านเราะซูลุลลอฮ์ ﷺ กล่าวแก่เขาว่า «หากเขาคือผู้นั้น (ดัจญาล) ท่านจะไม่มีวันได้รับอำนาจเหนือเขา และหากเขาไม่ใช่ผู้นั้น ก็ไม่มีความดีใด ๆ สำหรับท่านในการฆ่าเขา»⁽²⁾

« لو تركته لبيَّن »

ท่านเราะซูล ﷺ ได้ออกไปหาเขาอีกครั้งหนึ่ง ดังที่มุสลิมได้รายงานไว้ในเศาะฮีหฺของท่านต่อจากหะดีษข้างต้น จากสาลิม บิน อับดุลลอฮ์ ว่า: ฉันได้ยินอับดุลลอฮ์ บิน อุมัร (ร.ฎ.) กล่าวว่า หลังจากนั้นท่านเราะซูลุลลอฮ์ ﷺ และอุบัยย์ บิน กะอับ อัล-อันศอรีย์ (ร.ฎ.) ได้ออกเดินทางไปยังสวนอินทผลัมที่อิบนุศออิดอยู่ ครั้นเมื่อท่านเราะซูลุลลอฮ์ ﷺ เข้าไปในสวนอินทผลัม ท่านก็เริ่มหลบซ่อนตัวอยู่หลังลำต้นอินทผลัม โดยท่านพยายามลอบฟังบางสิ่งจากอิบนุศ็อยยาด⁽³⁾ ก่อนที่อิบนุศ็อยยาดจะเห็นท่าน ท่านเราะซูลุลลอฮ์ ﷺ ได้เห็นเขานอนอยู่บนที่นอนในผ้าห่มกำมะหยี่ โดยมีเสียงพึมพำแผ่วเบาออกมาจากในนั้น⁽⁴⁾ แล้วมารดาของอิบนุศออิดก็เห็นท่านเราะซูลุลลอฮ์ ﷺ ขณะที่ท่านหลบซ่อนอยู่หลังลำต้นอินทผลัม นางจึงกล่าวแก่อิบนุศออิดว่า โอ้ ศ็อฟ (ซึ่งเป็นชื่อของอิบนุศ็อยยาด) นี่คือมุหัมมัด อิบนุศ็อยยาดจึงผลุนผลันลุกขึ้น ท่านเราะซูลุลลอฮ์ ﷺ จึงกล่าวว่า «หากนางปล่อยเขาไว้ เขาก็คงจะเปิดเผย (ความจริงของตัวเอง) ออกมาแล้ว»⁽⁵⁾

⁽¹⁾ อาจมีผู้ถามว่า เขาอ้างตนเป็นนบี แล้วเหตุใดท่านเราะซูล ﷺ จึงปล่อยเขาไว้? คำตอบคือ เพราะในช่วงเวลานั้นมีสนธิสัญญาระหว่างท่านเราะซูล ﷺ กับชาวยิว ⁽²⁾ รายงานโดยมุสลิมในเศาะฮีหฺของท่าน (4/2244) หมายเลข (2930) ⁽³⁾ หมายถึง ท่านลอบเข้าไปโดยที่เขาไม่รู้ตัว เพื่อจะได้ยินบางสิ่งจากเขาที่ทำให้รู้ถึงความจริงของเขา ⁽⁴⁾ "อัล-เกาะฏีฟะฮ์" คือ ผ้าห่มกำมะหยี่ และ "อัซ-ซัมซะมะฮ์" คือ เสียงแผ่วเบาที่แทบจะฟังไม่เข้าใจ ส่วนคำว่า "ผลุนผลันลุกขึ้น" (ฟะษาร) หมายถึง ลุกขึ้นจากที่นอนของเขา ⁽⁵⁾ รายงานโดยมุสลิมในเศาะฮีหฺของท่าน (4/2244) หมายเลข (2931)

إن يكن هو فلن تستطيع قتله

อันนะวะวีย์กล่าวไว้ในคำอธิบายเศาะฮีหฺมุสลิมเกี่ยวกับอิบนุศ็อยยาดว่า «บรรดาอุละมาอ์กล่าวว่า เรื่องราวของเขาเป็นเรื่องที่ยุ่งยากซับซ้อน และสถานะของเขาก็คลุมเครือว่า เขาคืออัล-มะซีหฺ อัด-ดัจญาลที่เป็นที่รู้จักกันนั้น หรือเป็นคนอื่น แต่ไม่มีข้อสงสัยเลยว่าเขาเป็นดัจญาลคนหนึ่งในบรรดาดัจญาลทั้งหลาย บรรดาอุละมาอ์กล่าวว่า ความหมายตามตัวบทของหะดีษทั้งหลายบ่งชี้ว่า ท่านนบี ﷺ ไม่ได้รับวะฮีย์ว่าเขาคืออัล-มะซีหฺ อัด-ดัจญาล หรือไม่ใช่ หากแต่ท่านได้รับวะฮีย์เพียงลักษณะต่าง ๆ ของดัจญาลเท่านั้น และในตัวอิบนุศ็อยยาดก็มีข้อบ่งชี้ที่เป็นไปได้อยู่ ด้วยเหตุนี้ท่านนบี ﷺ จึงไม่ได้ชี้ขาดว่าเขาคือดัจญาลหรือไม่ใช่ และด้วยเหตุนี้เองท่านจึงกล่าวแก่อุมัร (ร.ฎ.) ว่า «หากเขาคือผู้นั้นจริง ท่านก็ไม่มีวันฆ่าเขาได้»»⁽¹⁾

والله ما أشك أن ابن صائد هو المسيح الدجال

อุมัร อิบนุลค็อฏฏ็อบ (ร.ฎ.) ยืนยันอย่างหนักแน่นว่าอิบนุศออิดคือดัจญาล และอับดุลลอฮ์ อิบนุอุมัร (ร.ฎ.) ก็เช่นเดียวกัน อบูดาวูดได้รายงานด้วยสายรายงานที่เศาะฮีหฺจากอิบนุอุมัร (ร.ฎ.) ว่า ท่านเคยกล่าวว่า «ขอสาบานต่ออัลลอฮ์ ฉันไม่สงสัยเลยว่าอิบนุศออิดคืออัล-มะซีหฺ อัด-ดัจญาล»⁽²⁾

อันนะวะวีย์ได้ยกคำพูดของอัลบัยฮะกีย์ไว้ว่า «ในหะดีษของญาบิร (ร.ฎ.) ไม่มีอะไรมากไปกว่าการที่ท่านนบี ﷺ นิ่งเงียบต่อคำพูดของอุมัร (ร.ฎ.) จึงเป็นไปได้ว่า ท่าน ﷺ ยังคงสงวนท่าทีในเรื่องของเขาอยู่ ต่อมาจึงได้รับคำชี้แจงว่าเขาไม่ใช่ดัจญาล ดังที่ระบุไว้อย่างชัดแจ้งในหะดีษของตะมีม (ร.ฎ.)»⁽³⁾

هل تحدثون أنه هو؟ قال: لا، والله. قال: قلت: كذبتني، والله، لقد أخبرني بعضكم أنه لن يموت حتى يكون أكثركم مالا وولدا، فكذلك هو زعموا اليوم، قال ابن عمر: فتحدثنا، ثم فارقته، ثم لقيه ابن عمر لقية أخرى، وقد نفرت عينه

อิบนุศออิดมีชีวิตอยู่ต่อมาอีกระยะหนึ่งหลังจากท่านเราะซูล ﷺ และอ้างว่าตนได้เข้ารับอิสลามแล้ว แต่ผู้คนก็ไม่เชื่อถือในการเข้ารับอิสลามของเขา และยังคงสงสัยในตัวเขาอยู่ ดังเช่นอิบนุอุมัร (ร.ฎ.) ซึ่งตามที่มุสลิมรายงานไว้ในเศาะฮีหฺของท่าน ได้พบอิบนุศออิดสองครั้ง ท่านกล่าวแก่บางคนที่อยู่กับเขาว่า «พวกท่านพูดกันหรือไม่ว่าเขาคือผู้นั้น (ดัจญาล)?» คนผู้นั้นตอบว่า «ไม่ ขอสาบานต่ออัลลอฮ์» ท่านกล่าวว่า ฉันจึงพูดว่า «ท่านโกหกฉันแล้ว ขอสาบานต่ออัลลอฮ์ บางคนในหมู่พวกท่านเคยบอกฉันว่า เขาจะไม่ตายจนกว่าจะเป็นผู้ที่มีทรัพย์สินและลูกหลานมากที่สุดในหมู่พวกท่าน และวันนี้เขาก็เป็นเช่นนั้นจริงตามที่พวกเขาอ้าง» อิบนุอุมัร (ร.ฎ.) กล่าวว่า «แล้วเราก็สนทนากัน จากนั้นฉันก็แยกจากเขาไป» ต่อมาอิบนุอุมัร (ร.ฎ.) ได้พบเขาอีกครั้งหนึ่ง ขณะที่ดวงตาของเขาบวมโปนออกมา⁽⁴⁾

⁽¹⁾ ชัรหุ อันนะวะวีย์ อะลา มุสลิม : (18/46) ⁽²⁾ แหล่งอ้างอิงเดียวกัน ⁽³⁾ ชัรหุ อันนะวะวีย์ อะลา มุสลิม : (18/48) ⁽⁴⁾ คำว่า «نفرت» หมายถึง บวมและโปนยื่นออกมา

เขา (อิบนุอุมัร) กล่าวว่า: ฉันจึงถามว่า “ดวงตาของท่านเป็นอย่างที่ฉันเห็นนี้ตั้งแต่เมื่อใด?” เขาตอบว่า “ฉันไม่รู้” ฉันกล่าวว่า “ท่านไม่รู้ ทั้งที่มันอยู่บนศีรษะของท่านเองหรือ?” เขาตอบว่า “หากอัลลอฮ์ทรงประสงค์ พระองค์ก็ทรงสามารถสร้างมันไว้ในไม้เท้าของท่านอันนี้ได้” แล้วเขาก็ส่งเสียงพ่นลมทางจมูกดังยิ่งกว่าเสียงพ่นลมทางจมูกของลา⁽¹⁾ที่ฉันเคยได้ยินมา อิบนุอุมัรกล่าวว่า: บรรดาสหายของฉันอ้างว่า ฉันได้ตีเขาด้วยไม้เท้าที่ฉันถืออยู่จนมันหัก ส่วนตัวฉันเองนั้น ขอสาบานต่ออัลลอฮ์ ฉันไม่รู้สึกตัวเลย

إنما يخرج من غضبة يغضبها

ในอีกรายงานหนึ่งของมุสลิมระบุว่า อิบนุอุมัร (ร.ฎ.) ได้กล่าวถ้อยคำบางอย่างแก่เขาซึ่งทำให้เขาโกรธ เขาจึงพองตัวขึ้นจนเต็มถนน⁽²⁾ จากนั้นอิบนุอุมัรได้เข้าไปหาท่านหญิงหัฟเศาะฮ์ (ร.ฎ.) ซึ่งเรื่องนี้ได้ไปถึงนางแล้ว นางจึงกล่าวแก่เขาว่า “ขออัลลอฮ์ทรงเมตตาท่าน ท่านต้องการอะไรจากอิบนุศออิด? ท่านไม่รู้หรือว่าท่านเราะซูล ﷺ ได้กล่าวไว้ว่า «แท้จริงเขา (ดัจญาล) จะออกมาจากความโกรธครั้งหนึ่งที่เขาโกรธขึ้นมา»”⁽³⁾

มุสลิมยังได้รายงานจากอบูสะอีด อัล-คุดรีย์ (ร.ฎ.) ว่า เขากล่าวว่า: พวกเราออกเดินทางไปทำหัจญ์หรือทำอุมเราะฮ์ โดยมีอิบนุศออิดร่วมเดินทางไปกับพวกเราด้วย พวกเราได้แวะพักที่จุดพักแห่งหนึ่ง แล้วผู้คนก็แยกย้ายกันไป เหลือเพียงฉันกับเขา ฉันรู้สึกหวาดหวั่นต่อเขาอย่างมาก เนื่องจากสิ่งที่ผู้คนพูดถึงเขา เขาได้นำสัมภาระของเขามาวางไว้รวมกับสัมภาระของฉัน ฉันจึงกล่าวว่า “อากาศร้อนจัด หากท่านนำมันไปวางไว้ใต้ต้นไม้ต้นนั้นก็จะดี” เขาก็ทำตาม แล้วฝูงแพะก็ปรากฏให้พวกเราเห็น เขาจึงเดินไปแล้วกลับมาพร้อมกับภาชนะใบใหญ่⁽⁴⁾ (ที่ใส่น้ำนม) แล้วกล่าวว่า “ดื่มเถิด อบูสะอีด” ฉันกล่าวว่า “อากาศร้อนจัด และน้ำนมก็ยังอุ่นอยู่” ความจริงแล้วไม่มีสิ่งใดในใจฉันนอกจากว่าฉันรังเกียจที่จะดื่มจากมือของเขา — หรือเขากล่าวว่า: รับจากมือของเขา — แล้วเขา⁽⁵⁾ก็กล่าวว่า “อบูสะอีดเอ๋ย ฉันเคยคิดจะเอาเชือกมาผูกไว้กับต้นไม้ แล้วแขวนคอตายเสีย เพราะสิ่งที่ผู้คนพูดถึงฉัน โอ้อบูสะอีด หากหะดีษของท่านเราะซูล ﷺ จะซ่อนเร้นจากผู้ใด มันก็คงไม่ซ่อนเร้นจากพวกท่านชาวอันศอร ท่านมิใช่ผู้ที่รู้หะดีษของท่านเราะซูล ﷺ ดีที่สุดคนหนึ่งดอกหรือ? ท่านเราะซูล ﷺ มิได้กล่าวไว้หรือว่า «เขา (ดัจญาล) เป็นกาฟิร» แต่ฉันเป็นมุสลิม? และท่านเราะซูล ﷺ มิได้กล่าวไว้หรือว่า «เขา…

هو كافر

⁽¹⁾ อัน-นะคีร หมายถึง เสียงที่ออกทางจมูก ⁽²⁾ อัส-สิกกะฮ์ หมายถึง ถนน ⁽³⁾ เศาะฮีหฺมุสลิม (4/2247) หมายเลข (2932) ⁽⁴⁾ อัล-อุสส์ หมายถึง ภาชนะ (ถ้วย) ใบใหญ่ ⁽⁵⁾ หมายถึง อิบนุศ็อยยาด

عقيم لا يولد له ، وقد تركت ولدي بالمدينة ؟ أو ليس قد قال رسول الله ﷺ : « لا يدخل المدينة ولا مكة » ، وقد أقبلت من المدينة ، وأنا أريد مكة ؟

…เป็นหมัน จะไม่มีบุตรเกิดแก่เขา» แต่ฉันได้ทิ้งลูก ๆ ของฉันไว้ที่มะดีนะฮ์ มิใช่หรือที่ท่านเราะซูล ﷺ ได้กล่าวว่า «เขาจะไม่ได้เข้ามะดีนะฮ์และมักกะฮ์» แต่ฉันเพิ่งเดินทางมาจากมะดีนะฮ์ และฉันกำลังมุ่งหน้าไปยังมักกะฮ์?»⁽¹⁾

أما والله إني لأعلم الآن حيث هو ، وأعرف أباه وأمه

وقيل له : أيسرك أنك ذاك الرجل ؟ فقال : لو عرض علي لما كرهت

ทว่าหลักฐานต่าง ๆ ที่อิบนุศ็อยยาดยกมานี้กลับสั่นคลอนและหมดน้ำหนักในใจของอบูสะอีด (ร.ฎ.) หลังจากที่อิบนุศ็อยยาดพูดต่อว่า «ขอสาบานต่ออัลลอฮ์ แท้จริงฉันรู้ว่าบัดนี้เขาอยู่ที่ใด และฉันรู้จักพ่อและแม่ของเขา» อบูสะอีดกล่าวว่า «มีคนถามเขาว่า ท่านจะยินดีหรือไม่หากท่านคือชายคนนั้น? เขาตอบว่า หากมันถูกเสนอให้แก่ฉัน ฉันก็จะไม่รังเกียจ»⁽²⁾

ประเด็นที่สิบหก: ดัจญาลในรายงานของตะมีม อัด-ดารีย์

ليلزم كل إنسان مصلاه

أتدرون لم جمعتكم ؟

إني ، والله ما جمعتكم لرغبة ولا لرهبة ، ولكن جمعتكم ، لأن تميما الداري ، كان رجلا نصرانيا ، فجاء ، فبايع وأسلم . وحدثني حديثا وافق الذي كنت أحدثكم عن مسيح الدجال

มุสลิมได้รายงานไว้ในเศาะฮีหฺของท่าน จากฟาฏิมะฮ์ บินติ ก็อยส์ (ร.ฎ.) พี่สาวของอัฎ-ฎ็อหหาก บิน ก็อยส์ ว่านางได้ยินผู้ประกาศของท่านเราะซูล ﷺ ประกาศว่า "อัศ-เศาะลาตุ ญามิอะฮ์ (มาร่วมละหมาดกันเถิด)" นางจึงออกไปยังมัสยิด นางเล่าว่า ฉันได้ละหมาดร่วมกับท่านเราะซูลุลลอฮ์ โดยฉันอยู่ในแถวของผู้หญิงซึ่งอยู่ถัดจากด้านหลังของกลุ่มผู้ชาย เมื่อท่านเราะซูลุลลอฮ์ ﷺ ละหมาดเสร็จ ท่านก็นั่งบนมิมบัรโดยที่ท่านยิ้มอยู่ แล้วท่านกล่าวว่า «ขอให้ทุกคนอยู่ ณ ที่ละหมาดของตน» จากนั้นท่านกล่าวว่า «พวกท่านรู้ไหมว่าเหตุใดฉันจึงเรียกพวกท่านมาชุมนุมกัน?» พวกเขาตอบว่า อัลลอฮ์และเราะซูลของพระองค์ทรงรู้ดียิ่ง ท่านกล่าวว่า «ขอสาบานต่ออัลลอฮ์ ฉันมิได้เรียกพวกท่านมาชุมนุมเพื่อเรื่องที่น่าปรารถนาหรือเรื่องที่น่าหวาดกลัว แต่ฉันเรียกพวกท่านมาชุมนุมก็เพราะตะมีม อัด-ดารีย์ ซึ่งเคยเป็นชาวคริสต์ ได้มาให้สัตยาบันและเข้ารับอิสลาม และเขาได้เล่าเรื่องหนึ่งแก่ฉัน ซึ่งตรงกับสิ่งที่ฉันเคยเล่าให้พวกท่านฟังเกี่ยวกับอัล-มะสีหฺ อัด-ดัจญาล»

حدثني ؛ أنه ركب في سفينة بحرية ، مع ثلاثين رجلا من لخم وجذام ،

«เขาเล่าให้ฉันฟังว่า เขาได้โดยสารเรือเดินทะเลลำหนึ่งไปพร้อมกับชายสามสิบคนจากเผ่าลัคม์และญุซาม…

⁽¹⁾ รายงานโดยมุสลิมในเศาะฮีหฺของท่าน (4/2242) หมายเลข (2427) ⁽²⁾ แหล่งอ้างอิงเดียวกัน

فلعب بهم الموج شهرا في البحر ، ثم أرفؤوا إلى جزيرة في البحر حتى مغرب الشمس ، فجلسوا في أقرب السفينة ، فدخلوا الجزيرة ، فلقيتهم دابة أهلب كثير الشعر ، لا يدرون ما قبله من دبره من كثرة الشعر . فقالوا : ويلك ، ما أنت ؟ فقالت : أنا الجساسة ، قالوا : وما الجساسة . قالت : أيها القوم ، انظروا إلى هذا الرجل في الدير ، فإنه إلى خبركم بالأشواق ،

คลื่นทะเลได้ซัดพวกเขาไปมาอยู่ในทะเลเป็นเวลาหนึ่งเดือน จากนั้นพวกเขาก็เข้าเทียบ⁽¹⁾เกาะแห่งหนึ่งกลางทะเลในเวลาที่ดวงอาทิตย์ตก พวกเขาลงนั่งในเรือเล็ก⁽²⁾ของเรือใหญ่แล้วขึ้นไปบนเกาะ ที่นั่นพวกเขาพบสัตว์ตัวหนึ่งที่มีขนดก⁽³⁾หนาแน่น ขนของมันมากเสียจนพวกเขาไม่รู้ว่าด้านไหนเป็นด้านหน้าและด้านไหนเป็นด้านหลัง พวกเขาถามว่า "ความวิบัติจงมีแก่เจ้า เจ้าเป็นตัวอะไร?" มันตอบว่า "ข้าคืออัล-ญัสสาซะฮ์" พวกเขาถามว่า "อัล-ญัสสาซะฮ์คืออะไร?" มันกล่าวว่า "โอ้ชนกลุ่มนี้ จงไปหาชายผู้นั้นที่อยู่ในอาราม เพราะเขาเฝ้ารอข่าวคราวของพวกท่านอย่างยิ่ง"

قال : لماسمت لنا رجلا فرقنا منها أن تكون شيطانة ، قال : فانطلقنا سراعا ، حتى دخلنا الدير ، فإذا فيه أعظم إنسان رأيناه قط خلقا ، وأشده وثاقا ، مجموعة يداه إلى عنقه ، مابين ركبتيه إلى كعبيه بالحديد ، قلنا : ويلك ما أنت ؟ قال : قد قدرتم على خبري ، فأخبروني ما أنتم ؟

เขา (ตะมีม) เล่าว่า เมื่อมันเอ่ยถึงชายคนหนึ่งแก่พวกเรา พวกเราก็หวาดกลัวว่ามันจะเป็นชัยฏอนเพศหญิง เขาเล่าต่อว่า พวกเราจึงรีบรุดไปจนกระทั่งเข้าไปในอาราม ปรากฏว่าในนั้นมีมนุษย์ร่างใหญ่โตที่สุดเท่าที่พวกเราเคยเห็นมา และถูกพันธนาการแน่นหนาที่สุด สองมือของเขาถูกรวบมัดติดไว้กับคอ และตั้งแต่หัวเข่าทั้งสองลงไปจนถึงตาตุ่มทั้งสองถูกล่ามด้วยโซ่เหล็ก พวกเราถามว่า "ความวิบัติจงมีแก่ท่าน ท่านเป็นใคร?" เขาตอบว่า "พวกท่านได้รู้เรื่องราวของข้าแล้ว ทีนี้จงบอกข้ามาว่าพวกท่านเป็นใคร?"

قالوا : نحن أناس من العرب ، ركبنا في سفينة بحرية ، فصادفنا البحر حين اغتلم ، فلعب بنا الموج شهرا ، ثم أرفأنا إلى جزيرتك هذه ، فجلسنا في أقربها ، فدخلنا الجزيرة ، فلقيتنا دابة أهلب كثير الشعر ، لا يدري ما قبله من دبره من كثرة الشعر. فقلنا : ويلك ما أنت ؟ فقالت : أنا الجساسة ، قلنا : وما الجساسة ؟ قالت : اعمدوا إلى هذا الرجل في الدير ، فإنه إلى خبركم بالأشواق ، فأقبلنا إليك سراعا ، وفزعنا منها ، ولم نأمن أن تكون شيطانة .

พวกเขาตอบว่า "พวกเราเป็นชาวอาหรับกลุ่มหนึ่ง พวกเราโดยสารเรือเดินทะเล แล้วเผชิญกับทะเลขณะที่มันปั่นป่วนบ้าคลั่ง⁽⁴⁾ คลื่นได้ซัดพวกเราไปมาเป็นเวลาหนึ่งเดือน จากนั้นพวกเราก็เข้าเทียบเกาะของท่านแห่งนี้ พวกเราลงนั่งในเรือเล็กแล้วขึ้นมาบนเกาะ และได้พบสัตว์ตัวหนึ่งที่มีขนดกหนาแน่น ขนของมันมากเสียจนไม่รู้ว่าด้านไหนเป็นด้านหน้าและด้านไหนเป็นด้านหลัง พวกเราถามว่า 'ความวิบัติจงมีแก่เจ้า เจ้าเป็นตัวอะไร?' มันตอบว่า 'ข้าคืออัล-ญัสสาซะฮ์' พวกเราถามว่า 'อัล-ญัสสาซะฮ์คืออะไร?' มันกล่าวว่า 'จงไปหาชายผู้นั้นที่อยู่ในอาราม เพราะเขาเฝ้ารอข่าวคราวของพวกท่านอย่างยิ่ง' พวกเราจึงรีบรุดมาหาท่าน พวกเราหวาดกลัวมันและไม่แน่ใจว่ามันจะไม่ใช่ชัยฏอนเพศหญิง"

قال : فأخبروني عن نخل بيسان ، قلنا عن أي شأنها تستخبر ؟ قال : أسألكم عن نخلها ، هل يثمر ؟ قلنا : نعم . قال : أما إنه يوشك أن لا يثمر. قال: أخبروني عن بحيرة طبرية . قلنا : عن أي شأنها تستخبر ؟ قال : هل فيها ماء ؟ قالوا : هي كثيرة الماء . قال : أما إن ماءها يوشك أن يذهب .

เขากล่าวว่า "จงบอกข้าเกี่ยวกับต้นอินทผลัมแห่งบัยสาน⁽⁵⁾" พวกเราถามว่า "ท่านต้องการรู้เรื่องใดของมัน?" เขากล่าวว่า "ข้าถามพวกท่านถึงต้นอินทผลัมของที่นั่นว่ามันยังออกผลอยู่หรือไม่?" พวกเราตอบว่า "ใช่" เขากล่าวว่า "พึงรู้เถิดว่า อีกไม่นานมันจะไม่ออกผลอีก" เขากล่าวว่า "จงบอกข้าเกี่ยวกับทะเลสาบฏ็อบรียะฮ์⁽⁶⁾" พวกเราถามว่า "ท่านต้องการรู้เรื่องใดของมัน?" เขาถามว่า "ในนั้นยังมีน้ำอยู่หรือไม่?" พวกเขาตอบว่า "มันมีน้ำมากมาย" เขากล่าวว่า "พึงรู้เถิดว่า อีกไม่นานน้ำของมันจะเหือดหายไป"

⁽¹⁾ คือ เข้าไปพักพิงที่เกาะนั้น ⁽²⁾ คำว่า "อักรุบ" เป็นพหูพจน์ของคำว่า "กอริบ" หมายถึง เรือเล็ก ⁽³⁾ "อะฮ์ลับ" คือ มีขนดกและหยาบหนา ⁽⁴⁾ "อิฆตะละมะ" คือ ปั่นป่วนและเกินขอบเขตปกติของมัน ⁽⁵⁾ บัยสาน: เมืองหนึ่งในปาเลสไตน์ ⁽⁶⁾ ทะเลสาบน้ำจืดในปาเลสไตน์

قال : أخبروني عن عين زغر . قالوا : عن أي شأنها تستخبر ؟ قال : هل في العين ماء ؟ وهل يزرع أهلها بماء العين ؟ قلنا له : نعم ، هي كثيرة الماء ، وأهلها يزرعون من مائها . قال أخبروني عن نبي الأميين ما فعل ؟ قالوا : قد خرج من مكة ونزل يثرب . قال : أقاتله العرب ؟ قلنا : نعم ، قال : كيف صنع بهم ؟ فأخبرناه أنه قد ظهر على من يليه من العرب وأطاعوه ، قال لهم : قد كان ذلك ؟ قلنا : نعم . قال: أما إن ذلك خير لهم أن يطيعوه ، وإني مخبركم عني . إني أنا المسيح ، وإني أوشك أن يؤذن لي في الخروج ، فأخرج فأسير في الأرض ، فلا أدع قرية إلا هبطتها في أربعين ليلة ، إلا مكة وطيبة ، فهما محرمتان على كلتاهما ، كلما أردت أن أدخل واحدة أو واحدا منهما ، استقبلني ملك بيده السيف صلتا ، يصدني عنها ، وإن على كل نقب منها ملائكة يحرسونها .

ชายผู้นั้นกล่าวว่า “จงบอกข้าเกี่ยวกับตาน้ำซุฆัร⁽¹⁾” พวกเขากล่าวว่า “ท่านจะถามเรื่องใดของมัน?” เขากล่าวว่า “ในตาน้ำนั้นยังมีน้ำอยู่หรือไม่? และชาวเมืองนั้นยังใช้น้ำจากตาน้ำนั้นเพาะปลูกหรือไม่?” พวกเรากล่าวแก่เขาว่า “ใช่ มันมีน้ำมาก และชาวเมืองก็ใช้น้ำของมันเพาะปลูก” เขากล่าวว่า “จงบอกข้าเกี่ยวกับนบีของชนผู้ไม่รู้หนังสือว่าเขาทำอะไรไปแล้ว?” พวกเขากล่าวว่า “เขาได้ออกจากมักกะฮ์และไปพำนักที่ยัษริบแล้ว” เขากล่าวว่า “ชาวอาหรับได้ทำสงครามกับเขาหรือไม่?” พวกเรากล่าวว่า “ใช่” เขากล่าวว่า “แล้วเขาทำอย่างไรกับพวกนั้น?” พวกเราจึงบอกเขาว่า ท่านได้มีชัยเหนือชาวอาหรับที่อยู่ใกล้เคียงท่าน และพวกเขาก็เชื่อฟังท่าน เขากล่าวแก่พวกเขาว่า “เรื่องนั้นได้เกิดขึ้นแล้วหรือ?” พวกเรากล่าวว่า “ใช่” เขากล่าวว่า “พึงรู้เถิดว่า การที่พวกเขาเชื่อฟังเขานั้นเป็นการดีสำหรับพวกเขา และข้าจะบอกพวกเจ้าเกี่ยวกับตัวข้า แท้จริงข้าคืออัล-มะซีห์ (ดัจญาล) และใกล้แล้วที่ข้าจะได้รับอนุญาตให้ออกไป แล้วข้าจะออกไปท่องไปในแผ่นดิน ข้าจะไม่ละเว้นหมู่บ้านใดเลยนอกจากข้าจะลงไปในนั้นภายในสี่สิบคืน ยกเว้นมักกะฮ์และฏ็อยบะฮ์⁽²⁾ ทั้งสองเมืองนั้นถูกห้ามแก่ข้า ทุกครั้งที่ข้าต้องการจะเข้าไปในเมืองใดเมืองหนึ่งในสองเมืองนั้น จะมีมะลาอิกะฮ์องค์หนึ่งถือดาบที่ชักออกจากฝัก⁽³⁾ มาเผชิญหน้าข้า ขัดขวางข้าไม่ให้เข้าไป และที่ทุกช่องทางเข้าของเมืองทั้งสองนั้นมีมะลาอิกะฮ์คอยเฝ้ารักษาอยู่”

قالت : قال رسول الله ﷺ ، وطعن بمخصرته في المنبر : « هذه طيبة ، هذه طيبة ، هذه طيبة » يعني المدينة ، « ألا هل كنت حدثتكم ذلك ؟ » فقال الناس نعم ، « فإنه أعجبني حديث تميم أنه وافق الذي كنت حدثتكم عنه وعن المدينة ومكة ، ألا أنه في بحر الشام أو بحر اليمن ، لا بل من قبل المشرق ، ما هو من قبل المشرق ، ما هو من قبل المشرق ما هو » . وأومأ بيده إلى المشرق ، قالت : فحفظت هذا من رسول الله ﷺ .

นางกล่าวว่า ท่านเราะซูลุลลอฮ์ ﷺ ได้กล่าว ขณะที่ท่านเอาไม้เท้าของท่านเคาะลงบนมิมบัรว่า «นี่คือฏ็อยบะฮ์ นี่คือฏ็อยบะฮ์ นี่คือฏ็อยบะฮ์» หมายถึงนครมะดีนะฮ์ «พึงรู้เถิด ฉันเคยเล่าเรื่องนั้นแก่พวกท่านแล้วมิใช่หรือ?» ผู้คนกล่าวว่า “ใช่” ท่านกล่าวว่า «แท้จริงเรื่องเล่าของตะมีมทำให้ฉันพอใจ เพราะมันตรงกับสิ่งที่ฉันเคยเล่าแก่พวกท่านเกี่ยวกับเขา (ดัจญาล) และเกี่ยวกับมะดีนะฮ์และมักกะฮ์ พึงรู้เถิด แท้จริงเขาอยู่ในทะเลแห่งชาม หรือทะเลแห่งเยเมน ไม่ใช่ แต่ทว่าเขาอยู่ทางทิศตะวันออก เขาอยู่⁽⁴⁾ทางทิศตะวันออก เขาอยู่ทางทิศตะวันออก» และท่านได้ชี้มือไปทางทิศตะวันออก นางกล่าวว่า “ฉันได้จดจำเรื่องนี้มาจากท่านเราะซูลุลลอฮ์ ﷺ”⁽⁵⁾

⁽¹⁾ เมืองหนึ่งทางด้านทิศใต้ของแผ่นดินชาม ⁽²⁾ หมายถึงนครมะดีนะฮ์ ⁽³⁾ หมายถึง ดาบที่ชักออกจากฝักแล้ว ⁽⁴⁾ อัน-นะวะวีย์กล่าวว่า อัล-กอฎีย์กล่าวว่า คำว่า (มา ฮุวะ) เป็นคำเสริม ใช้เป็นคำเชื่อมของถ้อยคำ มิใช่คำปฏิเสธ และความหมายที่ต้องการคือการยืนยันว่าเขาอยู่ทางทิศตะวันออก ⁽⁵⁾ บันทึกโดยมุสลิมในเศาะฮีฮ์ของท่าน (4/2261) หะดีษหมายเลข 2942

หะดีษบทนี้บ่งชี้อย่างชัดเจนว่า อิบนุศ็อยยาดไม่ใช่ดัจญาลตัวใหญ่ (อัด-ดัจญาลุลอักบัร) และดัจญาลตัวใหญ่นั้นถูกกักขังอยู่ในเกาะแห่งหนึ่งกลางทะเล และเป็นไปได้ว่า ดังที่นักวิชาการบางท่านกล่าวไว้ เขาคือชัยฏอนตนหนึ่งในบรรดาชัยฏอนที่นบีของอัลลอฮ์ คือท่านนบีสุลัยมาน ได้กักขังไว้ เพราะเป็นเรื่องที่ยากจะเป็นไปได้ที่มนุษย์คนหนึ่งจะมีชีวิตอยู่เป็นระยะเวลายาวนานถึงเพียงนี้ และอัลลอฮ์ทรงรู้ดียิ่งถึงสิ่งที่ถูกต้อง

ประเด็นที่สาม

การลงมาของนบีอีซา บุตรของมัรยัม

وَمَا قَتَلُوهُ وَمَا صَلَبُوهُ وَلَـٰكِن شُبِّهَ لَهُمْ ۚ وَإِنَّ ٱلَّذِينَ ٱخْتَلَفُوا۟ فِيهِ لَفِى شَكٍّ مِّنْهُ ۚ مَا لَهُم بِهِۦ مِنْ عِلْمٍ إِلَّا ٱتِّبَاعَ ٱلظَّنِّ ۚ وَمَا قَتَلُوهُ يَقِينًۢا ﴿١٥٧﴾ بَل رَّفَعَهُ ٱللَّهُ إِلَيْهِ ۚ وَكَانَ ٱللَّهُ عَزِيزًا حَكِيمًا ﴿١٥٨﴾

อัลลอฮ์ผู้ทรงสัจธรรม ผู้ทรงจำเริญและสูงส่ง ได้ทรงบอกแก่เราว่า ชาวยิวมิได้สังหารเราะซูลของพระองค์ คือ อีซา บุตรของมัรยัม แม้พวกเขาจะกล่าวอ้างเช่นนั้น และชาวคริสต์ก็เชื่อตามคำกล่าวอ้างนั้นก็ตาม ความจริงคือ อีซามิได้ถูกสังหาร แต่อัลลอฮ์ทรงทำให้ผู้อื่นมีรูปลักษณ์เหมือนท่าน ส่วนตัวท่านนั้น อัลลอฮ์ได้ทรงยกท่านขึ้นสู่ฟากฟ้า «และพวกเขามิได้ฆ่าเขา และมิได้ตรึงเขาบนไม้กางเขน แต่ได้มีผู้ถูกทำให้เหมือนเขาแก่พวกเขา และแท้จริงบรรดาผู้ที่ขัดแย้งกันในเรื่องของเขานั้น ย่อมอยู่ในความสงสัยเกี่ยวกับเขา พวกเขาไม่มีความรู้ใด ๆ ในเรื่องนั้น นอกจากการคล้อยตามการคาดคะเนเท่านั้น และพวกเขามิได้ฆ่าเขาอย่างแน่นอน (157) หากแต่อัลลอฮ์ได้ทรงยกเขาขึ้นไปยังพระองค์ และอัลลอฮ์นั้นทรงเป็นผู้เกรียงไกร ผู้ทรงปรีชาญาณ (158)» (ซูเราะฮ์อัน-นิสาอ์ 4:157-158)⁽¹⁾

وَإِنَّهُۥ لَعِلْمٌ لِّلسَّاعَةِ

وَإِن مِّنْ أَهْلِ ٱلْكِتَـٰبِ إِلَّا لَيُؤْمِنَنَّ بِهِۦ قَبْلَ مَوْتِهِۦ

และอัลลอฮ์ผู้ทรงสัจธรรมได้ทรงบ่งชี้ไว้ในคัมภีร์ของพระองค์ว่า อีซาจะลงมาในยุคสุดท้าย และการลงมาของท่านจะเป็นสัญญาณที่บ่งบอกถึงความใกล้เข้ามาของการเกิดวันกิยามะฮ์ «และแท้จริงเขา (อีซา) คือสัญญาณแห่งวันกิยามะฮ์» (ซูเราะฮ์อัซ-ซุครุฟ 43:61)⁽²⁾ ดังที่พระองค์ได้ทรงบอกไว้ด้วยว่า ชาวคัมภีร์ในยุคนั้นจะศรัทธาต่อท่าน «และไม่มีผู้ใดในหมู่ชาวคัมภีร์ เว้นแต่เขาจะต้องศรัทธาต่อเขา (อีซา) ก่อนการตายของเขา» (ซูเราะฮ์อัน-นิสาอ์ 4:159)⁽³⁾

รายละเอียดของตัวบทเหล่านี้ได้ปรากฏอยู่ในซุนนะฮ์ของท่านนบี ﷺ โดยท่านเราะซูล ﷺ ได้บอกแก่เราว่า เมื่อฟิตนะฮ์ของดัจญาลรุนแรงขึ้น และสถานการณ์ของบรรดาผู้ศรัทธาในยุคนั้นคับขันยิ่ง อัลลอฮ์จะทรงให้บ่าวและเราะซูลของพระองค์ คือ อีซา (อะลัยฮิสสลาม) ลงมา โดยท่านจะลงมา ณ หออะซานสีขาวทางทิศตะวันออกของเมืองดามัสกัส อัฏ-เฏาะบะรอนีได้รายงานไว้ในหนังสือ "อัล-มุอ์ญัม อัล-กะบีร" ของท่าน จากเอาส์ บินเอาส์ (ร.ฎ.) ว่า ท่านเราะซูลุลลอฮ์ ﷺ ได้กล่าวว่า:

⁽¹⁾ ซูเราะฮ์อัน-นิสาอ์ : 157-158 ⁽²⁾ ซูเราะฮ์อัซ-ซุครุฟ : 61 ⁽³⁾ ซูเราะฮ์อัน-นิสาอ์ : 159

ينزل عيسى بن مريم عند المنارة البيضاء شرقي دمشق

ليس بيني وبين عيسى نبي ، وإنه نازل ، فإذا رأيتموه فاعرفوه ، رجل مربوع ، إلى الحمرة والبياض ، ينزل بين ممصرتين ، كأن رأسه يقطر ، وإن لم يصبه بلل

«ท่านอีซา บุตรของมัรยัม จะลงมา ณ หออะซานสีขาวทางทิศตะวันออกของเมืองดามัสกัส»⁽¹⁾ และท่านเราะซูล ﷺ ได้บรรยายให้เราทราบถึงลักษณะของท่านอีซาขณะที่ท่านลงมา ในสุนันของอบูดาวูดด้วยสายรายงานที่ศอฮีฮ์ จากอบูฮุรอยเราะฮ์ (ร.ฎ.) ว่า ท่านเราะซูลุลลอฮ์ ﷺ กล่าวว่า «ระหว่างฉันกับเขา คืออีซา ไม่มีนบีคนใดเลย และแท้จริงเขาจะลงมา ดังนั้นเมื่อพวกท่านเห็นเขา ก็จงรู้จักเขาไว้ เขาเป็นชายรูปร่างสันทัด ผิวขาวอมแดง เขาจะลงมาโดยสวมผ้าสองผืนที่ย้อมสีเหลืองอ่อน ศีรษะของเขาราวกับมีหยดน้ำหยดลงมา ทั้งที่มิได้ถูกความเปียกชื้นใด ๆ เลย»⁽²⁾

ประเด็นที่หนึ่ง: เวลาที่ท่านลงมา

وإمامهم ( أي إمام الجيش الإسلامي ) رجل صالح ، فبينما إمامهم قد تقدم يصلي بهم الصبح ، إذ نزل عليهم عيسى بن مريم الصبح ، فرجع ذلك الإمام ينكص ، يمشي القهقري ليتقدم عيسى ، فيضع عيسى يده بين كتفيه ، ثم يقول له : تقدم فصلِّ ، فإنها لك أقيمت ، فيصل بهم إمامهم

การลงมาของท่านจะเกิดขึ้นในช่วงเวลาที่บรรดานักรบมุสลิมยืนเรียงแถวเพื่อละหมาดศุบห์ และอิมามของพวกเขาได้ก้าวออกไปข้างหน้าเพื่อนำละหมาดแล้ว อิมามผู้นั้นจึงถอยกลับมาเพื่อขอให้ท่านอีซาก้าวออกไปนำละหมาดพวกเขา แต่ท่านปฏิเสธ ในหะดีษระบุว่า «และอิมามของพวกเขา (หมายถึงอิมามของกองทัพมุสลิม) เป็นชายที่ศอลิห์ ขณะที่อิมามของพวกเขาก้าวออกไปข้างหน้าเพื่อนำพวกเขาละหมาดศุบห์อยู่นั้น ทันใดนั้นอีซา บุตรของมัรยัม ก็ลงมาหาพวกเขาในยามเช้า อิมามผู้นั้นจึงถอยกลับ โดยเดินถอยหลังเพื่อให้อีซาก้าวออกไปข้างหน้า แล้วอีซาก็วางมือของท่านไว้ระหว่างไหล่ทั้งสองของเขา จากนั้นกล่าวแก่เขาว่า "จงก้าวออกไปและละหมาดเถิด เพราะแท้จริงการอิกอมะฮ์ครั้งนี้ทำขึ้นเพื่อท่าน" แล้วอิมามของพวกเขาก็นำพวกเขาละหมาด»⁽³⁾

فبينما هم يعدون للقتال ، يسوّون الصفوف ، إذ أقيمت الصلاة ،

เหตุการณ์นี้จะเกิดขึ้นในขณะที่บรรดามุสลิมกำลังเตรียมพร้อมทำสงครามกับดัจญาล ในหะดีษของอบูฮุรอยเราะฮ์ (ร.ฎ.) ที่บันทึกโดยมุสลิมระบุว่า «ขณะที่พวกเขากำลังเตรียมพร้อมสำหรับการสู้รบ และกำลังจัดแถวให้ตรงอยู่นั้น ทันใดนั้นก็มีการอิกอมะฮ์ละหมาด

⁽¹⁾ เศาะฮีหุลญามิอิศเศาะฆีร (6/361) หมายเลข (8025) และสายรายงานของหะดีษนี้ศอฮีฮ์ ตามที่เชคนาศิรุดดีน อัล-อัลบานีย์ได้กล่าวไว้

⁽²⁾ เศาะฮีหุลญามิอิศเศาะฆีร (5/90) หะดีษหมายเลข (5265)

⁽³⁾ รายงานโดยอิบนุมาญะฮ์ อิบนุคุซัยมะฮ์ และอัล-หากิม สายรายงานศอฮีฮ์ ดู เศาะฮีหุลญามิอิศเศาะฆีร (6/277)

فينزل عيسى بـن مريم ، فأمهم

كيف أنتم إذا نزل ابن مريم فيكم وأمكم

كيف أنتم إذا نزل بن مريم فيكم وإمامكم منكم

لاتزال طائفة من أمتي يقاتلون على الحق ظاهرين إلى يوم القيامة ، قال : فينزل عيسى بـن مريم ، فيقول أميرهم ، تعال صلّ لنا ، فيقول : لا ، إن بعضكم على بعض أمراء ، تكرمة الله هذه الأمة

ดังนั้นอีซา บุตรของมัรยัม จะลงมาและนำพวกเขา» ส่วนสำนวนในกิตาบุลอีมานคือ «พวกท่านจะเป็นอย่างไร เมื่อบุตรของมัรยัมลงมาท่ามกลางพวกท่านและนำพวกท่าน»⁽¹⁾ ความหมายในหะดีษนี้ไม่ได้หมายความว่าอีซาจะเป็นอิมามนำพวกเขาละหมาด เพราะหะดีษแรกบ่งชี้ว่าอีซาปฏิเสธที่จะออกไปยืนข้างหน้า และท่านให้อิมามที่ได้มีการอิกอมะฮ์ละหมาดไว้ให้แล้วเป็นผู้ออกไปนำ ในทำนองเดียวกันคือหะดีษของอบูฮุร็อยเราะฮ์ (ร.ฎ.) ที่บันทึกโดยอัลบุคอรีย์และมุสลิม เขากล่าวว่า ท่านเราะซูลุลลอฮ์ ﷺ กล่าวว่า «พวกท่านจะเป็นอย่างไร เมื่อบุตรของมัรยัมลงมาท่ามกลางพวกท่าน โดยที่อิมามของพวกท่านเป็นคนหนึ่งจากพวกท่านเอง»⁽²⁾ และในเศาะฮีหฺมุสลิม รายงานจากญาบิร บิน อับดุลลอฮ์ (ร.ฎ.) ว่าเขาได้ยินท่านเราะซูลุลลอฮ์ ﷺ กล่าวว่า «จะยังคงมีกลุ่มหนึ่งจากประชาชาติของฉันต่อสู้บนสัจธรรม เป็นผู้มีชัยไปจนถึงวันกิยามะฮ์» ท่านกล่าวว่า «แล้วอีซา บุตรของมัรยัม จะลงมา ผู้นำของพวกเขาจะกล่าวว่า "เชิญมานำละหมาดให้พวกเราเถิด" ท่านจะตอบว่า "ไม่ แท้จริงบางคนในหมู่พวกท่านเป็นผู้นำแก่อีกบางคน ทั้งนี้เป็นเกียรติที่อัลลอฮ์ทรงมอบแก่ประชาชาตินี้"»⁽³⁾

เรื่องที่สอง: อีซาจะตัดสินด้วยสิ่งใดหลังจากที่ท่านลงมา?

ตัวบทที่ผ่านมาข้างต้นระบุไว้อย่างชัดเจนว่าอิมามนั้นเป็นคนหนึ่งจากประชาชาตินี้ ส่วนรายงานที่ว่า «และนำพวกท่าน» หรือ «และนำพวกเขา» หมายถึงอีซานั้น มิได้หมายความว่าท่านจะเป็นอิมามนำพวกเขาละหมาด แต่หมายความว่าท่านจะนำคัมภีร์ของอัลลอฮ์ ตะบาเราะกะ วะตะอาลา มาใช้ตัดสินในหมู่พวกเขา กล่าวคือ ท่านจะนำพวกเขาด้วยคัมภีร์ของอัลลอฮ์ อัซซะ วะญัลล์ ดังที่ปรากฏในหะดีษ…

⁽¹⁾ บันทึกโดยมุสลิม กิตาบุลฟิตัน บาบฟัตหุลกุสฏ็อนฏีนียะฮ์ (4/2221) หะดีษหมายเลข (2897) และบันทึกไว้ในกิตาบุลอีมาน บาบนุซูลอีซา อิบนุมัรยัม (1/136) หมายเลข (155) ⁽²⁾ บันทึกโดยอัลบุคอรีย์ กิตาบอะหาดีษิลอันบิยาอ์ บาบนุซูลอีซา อิบนุมัรยัม ฟัตหุลบารีย์ (6/491) และบันทึกโดยมุสลิมในเศาะฮีหฺของท่าน กิตาบุลอีมาน (15/136) หะดีษหมายเลข (155) ⁽³⁾ บันทึกโดยมุสลิมในกิตาบุลอีมาน บาบนุซูลอีซา (4/137) หมายเลข (156)

كيف أنتم إذا نزل فيكم ابن مريم فأمّكم منكم

…อบูฮุร็อยเราะฮ์ (ร.ฎ.) ที่บันทึกโดยมุสลิมว่า ท่านเราะซูล ﷺ กล่าวว่า «พวกท่านจะเป็นอย่างไรเมื่อบุตรของมัรยัมลงมาในหมู่พวกท่าน แล้วเขานำพวกท่านโดยมาจากพวกท่านเอง» ผู้รายงานหะดีษคนหนึ่ง คืออิบนุอบีซิอ์บ ได้ถามอัล-วะลีด บิน มุสลิม⁽¹⁾ ว่า «ท่านรู้ไหมว่า "เขานำพวกท่านโดยมาจากพวกท่านเอง" หมายความว่าอย่างไร?» เขาตอบว่า "ท่านบอกฉันเถิด" อิบนุอบีซิอ์บจึงกล่าวว่า "เขาจะนำพวกท่านด้วยคัมภีร์ของพระผู้อภิบาลของพวกท่าน ตะบาร็อกะ วะตะอาลา และด้วยซุนนะฮ์ของนบีของพวกท่าน ﷺ"⁽²⁾

وَإِذْ أَخَذَ ٱللَّهُ مِيثَـٰقَ ٱلنَّبِيِّـۧنَ لَمَآ ءَاتَيْتُكُم مِّن كِتَـٰبٍ وَحِكْمَةٍ ثُمَّ جَآءَكُمْ رَسُولٌ مُّصَدِّقٌ لِّمَا مَعَكُمْ لَتُؤْمِنُنَّ بِهِۦ وَلَتَنصُرُنَّهُۥ ۚ قَالَ ءَأَقْرَرْتُمْ وَأَخَذْتُمْ عَلَىٰ ذَٰلِكُمْ إِصْرِى ۖ قَالُوٓا۟ أَقْرَرْنَا ۚ قَالَ فَٱشْهَدُوا۟ وَأَنَا۠ مَعَكُم مِّنَ ٱلشَّـٰهِدِينَ ﴿٨١﴾ فَمَن تَوَلَّىٰ بَعْدَ ذَٰلِكَ فَأُو۟لَـٰٓئِكَ هُمُ ٱلْفَـٰسِقُونَ ﴿٨٢﴾

เหตุที่อีซา บุตรของมัรยัม ไม่ก้าวออกไปเป็นอิมามนำละหมาด ก็เพื่อแสดงให้เห็นว่าท่านมาในฐานะผู้ปฏิบัติตามนบีท่านนี้ ﷺ และตัดสินด้วยอัลกุรอาน มิใช่ด้วยคัมภีร์อินญีล เพราะบทบัญญัติแห่งอัลกุรอานได้ยกเลิกบทบัญญัติทั้งหลายที่มีมาก่อน อัลลอฮ์ได้ทรงเอาคำมั่นสัญญาจากบรรดานบีทั้งหมดว่า พวกเขาจะต้องศรัทธาต่อท่านมุฮัมมัด ﷺ และปฏิบัติตามท่าน หากท่านถูกส่งมาในขณะที่พวกเขายังมีชีวิตอยู่ อัลลอฮ์ตรัสว่า «และจงรำลึกเมื่ออัลลอฮ์ได้ทรงเอาคำมั่นสัญญาจากบรรดานบีว่า แท้จริงสิ่งที่ข้าได้ให้แก่พวกเจ้า คือคัมภีร์และความรู้ความเข้าใจนั้น ต่อมาเมื่อมีเราะซูลคนหนึ่งมายังพวกเจ้า โดยยืนยันสิ่งที่อยู่กับพวกเจ้า พวกเจ้าจะต้องศรัทธาต่อเขาและจะต้องช่วยเหลือเขาอย่างแน่นอน พระองค์ตรัสว่า พวกเจ้ายอมรับ และรับเอาพันธะของข้าในเรื่องนั้นแล้วหรือ? พวกเขากล่าวว่า พวกเราขอยอมรับ พระองค์ตรัสว่า ถ้าเช่นนั้นพวกเจ้าจงเป็นพยาน และข้าก็อยู่ร่วมกับพวกเจ้าในหมู่ผู้เป็นพยานด้วย ดังนั้นผู้ใดผินหลังให้หลังจากนั้น ชนเหล่านั้นแหละคือผู้ละเมิด» (ซูเราะฮ์อาลิอิมรอน 3:81-82)⁽³⁾

منا الذي يصلي عيسى بن مريم خلفه

ดังนั้น อีซาจะลงมาในฐานะผู้ปฏิบัติตามเราะซูลของเรา ﷺ และตัดสินด้วยบทบัญญัติแห่งอัลกุรอาน ด้วยเหตุนี้ท่านจึงละหมาดตามหลังชายผู้ศอลิหฺคนนั้น นี่คือเกียรติอันยิ่งใหญ่ของประชาชาตินี้ และช่างเป็นเกียรติที่ยิ่งใหญ่เพียงใด ในหะดีษที่ถูกต้องซึ่งอบูสะอีด (ร.ฎ.) รายงานจากท่านนบี ﷺ ว่า ท่านกล่าวว่า «จากพวกเรานี้แหละ คือผู้ที่อีซา บุตรของมัรยัม จะละหมาดตามหลังเขา» บันทึกโดยอบูนุอัยม์ในหนังสือ "อัล-มะฮ์ดีย์"⁽⁴⁾

لا نبي بعدي

อัน-นะวะวีย์กล่าวในการโต้ตอบผู้ปฏิเสธการลงมาของอีซา ซึ่งอ้างว่า หากการลงมาของท่านเป็นความจริง ก็จะขัดแย้งกับคำกล่าวของท่านนบี (อ.) ที่ว่า «ไม่มีนบีใดหลังจากฉัน» และการลงมานั้นจะเป็นการยกเลิกบทบัญญัติของท่านเราะซูล ﷺ ว่า «นี่เป็นการอ้างหลักฐานที่ผิดพลาด เพราะการลงมาของอีซา (อ.) นั้น ไม่ได้หมายความว่าท่านจะลงมาเป็นนบีพร้อมกับบทบัญญัติที่ยกเลิกบทบัญญัติของเรา และไม่มีในหะดีษเหล่านี้ และไม่มีใน…

⁽¹⁾ เขาคือผู้รายงานหะดีษนี้จากอิบนุอบีซิอ์บ ⁽²⁾ เศาะฮีหฺมุสลิม, กิตาบุลอีมาน, บาบนุซูลอีซา: (4/137), หมายเลข: (156) ⁽³⁾ ซูเราะฮ์อาลิอิมรอน: 81-82 ⁽⁴⁾ เศาะฮีหุลญามิอิศเศาะฆีร: (5/219), หะดีษหมายเลข: (5796)

…ในหะดีษอื่น ๆ ว่ามีสิ่งใดเช่นนี้ … แต่ที่ถูกต้อง (เศาะฮีหฺ) คือ ท่านจะลงมาเป็นผู้ตัดสินที่เที่ยงธรรม … ท่านจะตัดสินด้วยบทบัญญัติของเรา และจะฟื้นฟูกิจการต่าง ๆ แห่งบทบัญญัติของเราที่ผู้คนได้ละทิ้งไป»⁽¹⁾

หัวข้อย่อยที่สาม

การที่ท่านอีซาขจัดดัจญาล

فإذا انصرف ، قال عيسى : افتحوا الباب ، فيفتحون ووراءه الدجال ، معه سبعون ألف يهودي ، كلهم ذو سيف محلى وساج ، فإذا نظر إليه الدجّال ذاب كما يذوب الملح في الماء وينطلق هاربا . . . ، فيدركه عند باب لد الشرقي ، فيقتله ، فيهزم الله اليهود . .

ภารกิจแรกที่ท่านอีซาจะกระทำคือการเผชิญหน้ากับดัจญาล หลังจากท่านอีซาลงมาแล้ว ท่านจะมุ่งหน้าไปยังบัยตุลมักดิส ซึ่งขณะนั้นดัจญาลกำลังล้อมกลุ่มชนมุสลิมอยู่ ท่านอีซาจึงสั่งให้พวกเขาเปิดประตู ในสุนันอิบนุมาญะฮ์ เศาะฮีหฺอิบนุคุซัยมะฮ์ และอัลมุสตัดร็อกของอัลหากิม รายงานจากอบูอุมามะฮ์ (ร.ฎ.) ว่า ท่านเราะซูล ﷺ กล่าวว่า «เมื่อเขา (อิมาม) เสร็จจากการละหมาด ท่านอีซาจะกล่าวว่า "จงเปิดประตู" พวกเขาจึงเปิดออก เบื้องหลังประตูนั้นคือดัจญาล พร้อมกับมันมีชาวยิวเจ็ดหมื่นคน ทุกคนถือดาบประดับลวดลายและสวมผ้าคลุมไหล่ เมื่อดัจญาลมองเห็นท่าน มันก็ละลายดังเช่นเกลือละลายในน้ำ และมันออกวิ่งหนี … แล้วท่านก็ตามทันมันที่ประตูลุดด์ด้านทิศตะวันออก แล้วท่านก็สังหารมัน จากนั้นอัลลอฮ์ทรงทำให้ชาวยิวพ่ายแพ้ …»⁽²⁾

فإذا رآه عدو الله ، ذاب كما يذوب الملح في الماء ، فلو تركه لانذاب حتى يهلك ، ولكن يقتله الله بيده ، فيريهم دمه في حربته

ในเศาะฮีหฺมุสลิม รายงานจากอบูฮุร็อยเราะฮ์ (ร.ฎ.) ว่า ท่านเราะซูล ﷺ ได้บอกเล่าถึงการลงมาของท่านอีซาและการที่ท่านละหมาดร่วมกับบรรดาผู้ศรัทธา จากนั้นท่านกล่าวว่า «เมื่อศัตรูของอัลลอฮ์เห็นท่าน มันก็ละลายดังเช่นเกลือละลายในน้ำ หากท่านปล่อยมันไว้ มันก็จะละลายไปจนพินาศเอง แต่อัลลอฮ์จะทรงสังหารมันด้วยมือของท่าน แล้วท่านจะให้พวกเขาเห็นเลือดของมันที่หอกของท่าน»⁽³⁾

فبينما هو كذلك إذ بعث الله المسيح بن مريم ، فينزل

เคล็ดลับของการที่ดัจญาลละลายไปนั้นคือ อัลลอฮ์ได้ทรงประทานให้ลมหายใจของท่านอีซามีกลิ่นเฉพาะ เมื่อผู้ปฏิเสธศรัทธาได้สัมผัสกลิ่นนั้นก็จะตาย ในเศาะฮีหฺมุสลิม รายงานจากอันนัววาส บิน สัมอาน (ร.ฎ.) จากท่านนบี ﷺ ในหะดีษบทยาว ส่วนหนึ่งที่ท่านกล่าวไว้ในหะดีษนั้นคือ «ขณะที่มันเป็นเช่นนั้นอยู่ ทันใดนั้นอัลลอฮ์ก็ทรงส่งอัลมะสีห์ บุตรของมัรยัมมา แล้วท่านก็ลงมา

⁽¹⁾ ชัรหฺอันนะวะวีย์ อะลา มุสลิม (18/76) ⁽²⁾ เศาะฮีหฺอัลญามิอ์ อัศเศาะฆีร (6/275) หมายเลข (7752) ⁽³⁾ เศาะฮีหฺมุสลิม, กิตาบุลฟิตัน, บาบฟัตหิลกุสฏ็อนฏีนียะฮ์ (4/2221) หมายเลข (2897)

عند المنارة البيضاء شرقي دمشق ، بين مهرودتين ، واضعا كفيه على أجنحة ملكين ، إذا طأطأ رأسه قطر ، وإذا رفعه تحدر منه جمان كاللؤلؤ . فلا يحل لكافر يجد ريح نَفَسه إلا مات ، ونفسه ينتهي حيث ينتهي طرفه ، فيطلبه حتى يدركه بباب لدّ ، فيقتله ، ثم يأتي عيسى بن مريم قوم قد عصمهم الله منه ، فيمسح عن وجوههم ، ويحدثهم بدرجاتهم في الجنة »

…ณ หอสีขาวทางทิศตะวันออกของเมืองดิมัชก์ (ดามัสกัส) โดยสวมเสื้อผ้าย้อมสีสองชิ้น⁽¹⁾ วางฝ่ามือทั้งสองไว้บนปีกของมะลาอิกะฮ์สององค์ เมื่อท่านก้มศีรษะลง น้ำก็หยดลงมา และเมื่อท่านเงยศีรษะขึ้น ก็มีหยดน้ำดั่งเม็ดเงิน⁽²⁾ ไหลลงมาราวกับไข่มุก ไม่มีกาฟิรคนใดที่ได้กลิ่นลมหายใจของท่านแล้วจะรอดชีวิต เว้นแต่ต้องตายทั้งสิ้น และลมหายใจของท่านไปถึงไกลเท่าที่สายตาของท่านมองเห็น แล้วท่านก็ตามหาดัจญาลจนกระทั่งพบตัวที่ประตูเมืองลุด แล้วท่านก็สังหารมัน จากนั้นอีซา บุตรของมัรยัม จะมาหากลุ่มชนกลุ่มหนึ่งที่อัลลอฮ์ทรงคุ้มครองพวกเขาให้รอดพ้นจากมัน ท่านจะลูบใบหน้าของพวกเขา และบอกพวกเขาถึงระดับชั้นของพวกเขาในสวรรค์»⁽³⁾

เหตุผลเบื้องลึกที่ท่านนบีอีซา (อ.) ไม่ปล่อยให้ดัจญาลตายไปเองนั้น ก็คือเพื่อยุติตำนานของสิ่งถูกสร้างนี้และฟิตนะฮ์ของมัน เพราะเมื่อผู้คนได้เห็นการถูกสังหารและความตายของมันกับตา พวกเขาก็จะมั่นใจอย่างแน่วแน่ว่ามันเป็นเพียงบ่าวผู้อ่อนแอที่ไม่อาจควบคุมกิจการของตนเองได้ และสิ่งที่มันกล่าวอ้างนั้นเป็นเพียงความเท็จและการโกหกหลอกลวง

หัวข้อที่สี่

ภารกิจของท่านนบีอีซา (อ.) หลังจากการกำจัดดัจญาลและการทำลายล้างยะอ์ญูจและมะอ์ญูจ

ท่านนบีอีซา (อ.) จะกำจัดดัจญาลและฟิตนะฮ์ของมัน และในยุคสมัยของท่าน ยะอ์ญูจและมะอ์ญูจจะออกมา ดังที่จะได้อธิบายต่อไป พวกเขาจะก่อความเสียหายบนแผ่นดินอย่างใหญ่หลวง ท่านนบีอีซา (อ.) จึงวิงวอนขอต่อพระผู้อภิบาลของท่าน แล้วพระองค์ทรงตอบรับคำวิงวอนของท่าน พวกเขาทั้งหมดจึงกลายเป็นศพในยามเช้า ไม่มีผู้ใดในหมู่พวกเขาเหลือรอดเลยแม้แต่คนเดียว เมื่อนั้นท่านนบีอีซา (อ.) ก็จะทุ่มเทให้แก่ภารกิจอันยิ่งใหญ่ที่ท่านถูกส่งลงมาเพื่อมัน นั่นคือการนำบทบัญญัติ (ชะรีอะฮ์) ของอิสลามมาใช้ในการตัดสินปกครอง และการขจัดหลักการที่หลงผิดและศาสนาที่ถูกบิดเบือน ในเศาะฮีหฺอัล-บุคอรีย์และเศาะฮีหฺมุสลิม รายงานจากอบูฮุร็อยเราะฮ์ (ร.ฎ.) กล่าวว่า ท่านเราะซูล ﷺ กล่าวว่า «ขอสาบานด้วยพระองค์ผู้ซึ่งชีวิตของฉันอยู่ในพระหัตถ์ของพระองค์ แน่นอนว่าใกล้แล้วที่จะลงมา…

« والذي نفسي بيده ، ليوشكن أن ينزل

⁽¹⁾ หมายถึง เสื้อผ้าสองชิ้นที่ย้อมด้วยวัรส์ (พืชให้สีเหลือง) แล้วย้อมด้วยหญ้าฝรั่น ⁽²⁾ อัล-ญุมาน คือ เม็ดเงินที่ทำขึ้นให้มีรูปร่างเหมือนไข่มุกเม็ดใหญ่ ความหมายคือ มีน้ำไหลหยดลงมาจากท่านในลักษณะเหมือนเม็ดไข่มุก ⁽³⁾ เศาะฮีหฺมุสลิม, กิตาบอัล-ฟิตัน, บาบซิกรุดดัจญาล: (4/2253), หมายเลข: (2937)

فيكم ابن مريم حكما عدلا ، فيكسر الصليب ، ويقتل الخنزير ، ويضع الحرب ، ويفيض المال ، حتى لا يقبله أحد ، حتى تكون السجدة الواحدة خيرا من الدنيا وما فيها

…ในหมู่พวกท่าน คือบุตรของมัรยัม ในฐานะผู้ตัดสินที่เที่ยงธรรม แล้วท่านจะทำลายไม้กางเขน ฆ่าสุกร ยุติสงคราม และทรัพย์สินจะล้นเหลือจนไม่มีผู้ใดรับ จนกระทั่งการสุญูดเพียงครั้งเดียวดีกว่าดุนยาและสิ่งที่อยู่ในนั้น»⁽¹⁾⁽²⁾

والله لينزلن ابن مريم حكما عدلا ، فليكسرن الصليب ، وليقتلن الخنزير ، وليضعن الجزية ، ولتتركن القلاص ، فلا يسعى عليها ، ولتذهبن الشحناء والتباغض والتحاسد ، وليَدْعَوُنَّ إلى المال فلا يقبله أحد

ในอีกรายงานหนึ่งของมุสลิม จากอบูฮุร็อยเราะฮ์ (ร.ฎ.) ว่า «ขอสาบานต่ออัลลอฮ์ บุตรของมัรยัมจะลงมาอย่างแน่นอนในฐานะผู้ตัดสินที่เที่ยงธรรม ท่านจะทำลายไม้กางเขน ฆ่าสุกร และยกเลิกญิซยะฮ์ อูฐสาวจะถูกปล่อยทิ้งไว้โดยไม่มีผู้ใดสนใจดูแล ความอาฆาตพยาบาท ความเกลียดชังกัน และความอิจฉาริษยากันจะหมดสิ้นไป และผู้คนจะถูกเชิญชวนให้มารับทรัพย์สิน แต่ไม่มีผู้ใดรับ»⁽³⁾

ثم يهبط نبي الله عيسى وأصحابه إلى الأرض ، فلا يجدون في الأرض موضع شبر إلا ملأه زهمهم ، ونتنهم ،فيرغب نبي الله عيسى وأصحابه إلى الله ، فيرسل الله عليهم طيرا كأعناق البخت ، فتحملهم ، فتطرحهم حيث شاء الله ، ثم يرسل مطرا ، لا يُكَنُّ منه بيت مدر ولا وبر ، فيغسل الأرض حتى يتركها كالزلفة ، ثم يقال للأرض : أنبتي

ในเศาะฮีหฺมุสลิม กิตาบอัล-ฟิตัน มีรายงานจากอันนะวาส บินสัมอาน (ร.ฎ.) ในหะดีษยาวของท่านซึ่งกล่าวถึงดัจญาล การลงมาของอีซา และการออกมาของยะอ์ญูจและมะอ์ญูจ ในตอนท้ายของหะดีษ ท่านเราะซูล ﷺ ได้กล่าวถึงการที่อีซาวิงวอนต่อพระเจ้าของท่านเมื่อสถานการณ์ของพวกเขาตกอยู่ในความยากลำบากอย่างหนัก แล้วอัลลอฮ์ทรงตอบรับและทรงทำลายยะอ์ญูจและมะอ์ญูจ จากนั้นท่านกล่าวว่า «แล้วนบีของอัลลอฮ์ อีซา และบรรดาสหายของท่านก็ลงมายังพื้นดิน พวกเขาไม่พบพื้นที่แม้เพียงคืบเดียวบนแผ่นดิน เว้นแต่จะเต็มไปด้วยไขมัน⁽⁴⁾และกลิ่นเหม็นเน่าของพวกมัน นบีของอัลลอฮ์ อีซา และบรรดาสหายของท่านจึงวิงวอนต่ออัลลอฮ์ อัลลอฮ์จึงทรงส่งนกที่มีคอเหมือนคออูฐบุคต์⁽⁵⁾มายังพวกมัน นกเหล่านั้นจะคาบพวกมันไปโยนทิ้ง ณ ที่ที่อัลลอฮ์ทรงประสงค์ จากนั้นพระองค์ทรงส่งฝนลงมา ซึ่งไม่มีบ้านดินเหนียว⁽⁶⁾หรือกระโจมขนสัตว์ใดกำบังจากมันได้ ฝนนั้นจะชำระล้างแผ่นดินจนกระทั่งแผ่นดินสะอาดใสดุจกระจกเงา⁽⁷⁾ แล้วจะมีเสียงกล่าวแก่แผ่นดินว่า จงงอก…

⁽¹⁾ การสุญูดเป็นที่รักแก่พวกเขาแต่ละคนยิ่งกว่าดุนยา เพราะพวกเขามีความปรารถนาในความดีอย่างมาก อันเนื่องมาจากความเชื่อมั่นอย่างแน่วแน่ที่เกิดขึ้นในหัวใจของพวกเขา จากการได้เห็นอีซาและสัญญาณต่าง ๆ ที่เกิดขึ้นก่อนหน้านั้น และจากความมั่นใจของพวกเขาว่าวันกิยามะฮ์ใกล้เข้ามาแล้ว

⁽²⁾ บันทึกโดยอัล-บุคอรีในเศาะฮีหฺของท่าน กิตาบอะหาดีษอัล-อันบิยาอ์ บาบการลงมาของอีซา บินมัรยัม ฟัตหุลบารี (6/460) และอัล-บุคอรียังบันทึกไว้อีกสองแห่ง แห่งแรกในกิตาบอัล-มะซอลิม บาบการทำลายไม้กางเขน ฟัตหุลบารี (5/121) แห่งที่สองในกิตาบอัล-บุยูอ์ บาบการฆ่าสุกร ฟัตหุลบารี (4/414) และบันทึกโดยมุสลิมในกิตาบอัล-อีมาน บาบการลงมาของอีซา (1/135) หมายเลข 155

⁽³⁾ บันทึกโดยมุสลิม กิตาบอัล-อีมาน บาบการลงมาของอีซา (1/135) หมายเลข 155

⁽⁴⁾ หมายถึง ไขมันของพวกมัน

⁽⁵⁾ อัล-บุคต์ คืออูฐพันธุ์คุรอซาน ซึ่งมีคอยาว

⁽⁶⁾ บ้านดินเหนียว (บัยตุลมะดัร) คือบ้านที่สร้างจากดินเหนียวแข็ง

⁽⁷⁾ อัซ-ซะลิฟะฮ์ คือกระจกเงา หมายถึง แผ่นดินจะใสสะอาดบริสุทธิ์ดุจกระจกเงา

ثمرتك ، وردي بركتك ، فيومئذ تأكل العصابة من الرمانة ، ويستظلون بقحفها ، ويبارك في الرسل ، حتى أن اللقحة من الإبل لتكفي الفئام من الناس ، واللقحة من البقر لتكفي القبيلة من الناس ، واللقحة من الغنم لتكفي الفخذ من الناس

...ผลผลิตของเจ้า และจงคืนความจำเริญ (บะเราะกะฮ์) ของเจ้ามาเถิด ในวันนั้นคนกลุ่มหนึ่ง⁽¹⁾จะกินทับทิมเพียงผลเดียว และพวกเขาจะอาศัยร่มเงาใต้เปลือกของมัน และน้ำนม⁽²⁾จะได้รับความจำเริญ จนกระทั่งอูฐแม่ลูกอ่อนเพียงตัวเดียวจะเพียงพอแก่ผู้คนจำนวนมาก⁽³⁾ วัวแม่ลูกอ่อนเพียงตัวเดียวจะเพียงพอแก่ผู้คนทั้งเผ่า และแกะแม่ลูกอ่อนเพียงตัวเดียวจะเพียงพอแก่ผู้คนทั้งตระกูล⁽⁴⁾»⁽⁵⁾

ประเด็นที่ห้า

สิ่งที่สรุปได้จากตัวบทที่กล่าวถึงเรื่องของนบีอีซา

وَإِن مِّنْ أَهْلِ ٱلْكِتَـٰبِ إِلَّا لَيُؤْمِنَنَّ بِهِۦ قَبْلَ مَوْتِهِۦ ۖ وَيَوْمَ ٱلْقِيَـٰمَةِ يَكُونُ عَلَيْهِمْ شَهِيدًا ﴿١٥٩﴾

1 – นบีอีซา อะลัยฮิสสลาม จะลงมาอย่างแน่นอนในยุคสุดท้าย และตัวบทในเรื่องนี้เป็นมุตะวาติรจากท่านเราะซูล ﷺ⁽⁶⁾ ดังนั้นการปฏิเสธการลงมาของท่านจึงเท่ากับเป็นการกล่าวหาว่าท่านเราะซูล ﷺ โกหกในสิ่งที่ท่านแจ้งไว้ ทั้งที่ข่าวที่ท่านเราะซูล ﷺ แจ้งนั้นเป็นความจริงซึ่งไม่มีความเท็จใด ๆ เจือปน อัลกุรอานอันทรงเกียรติยังได้บ่งชี้ถึงการลงมาของอีซา บุตรของมัรยัม ไว้มากกว่าหนึ่งแห่ง ส่วนหนึ่งคือดำรัสของพระองค์ที่ว่า «และไม่มีผู้ใดจากชาวคัมภีร์ เว้นแต่เขาจะต้องศรัทธาต่อเขา (อีซา) ก่อนการตายของเขา และในวันกิยามะฮ์ เขาจะเป็นพยานยืนยันแก่พวกเขา» (ซูเราะฮ์อันนิซาอ์ 4:159)⁽⁷⁾

ด้วยเหตุนี้ เมื่อท่านอบูฮุร็อยเราะฮ์ (ร.ฎ.) ได้รายงานหะดีษเรื่องการลงมาของอีซาในฐานะผู้ตัดสินที่ยุติธรรม...⁽⁸⁾

« من أدرك منكم عيسى بن مريم ، فليقرئه مني السلام »

⁽¹⁾ อัล-อิศอบะฮ์ (العصابة) หมายถึง คนกลุ่มหนึ่ง ⁽²⁾ อัร-ริสล์ (الرسل) หมายถึง น้ำนม ⁽³⁾ อัล-ลิกหะฮ์ (اللقحة) หมายถึง สัตว์ตัวเมียที่เพิ่งตกลูกได้ไม่นาน และมีผู้กล่าวว่าหมายถึง อูฐตัวเมียที่ให้นม ส่วนอัล-ฟิอาม (الفئام) หมายถึง ผู้คนจำนวนมาก ⁽⁴⁾ อัล-ฟัคซ์ (الفخذ) หมายถึง กลุ่มเครือญาติ ซึ่งเล็กกว่าอัล-บัฏน์ และอัล-บัฏน์ก็เล็กกว่าเผ่า ⁽⁵⁾ บันทึกโดยมุสลิมในเศาะฮีหฺของท่าน กิตาบอัล-ฟิตัน บาบซิกรุดดัจญาล (4/2254) หมายเลข 2937 ⁽⁶⁾ ท่านเราะซูล ﷺ ได้มอบหมายให้ผู้ที่ได้ทันพบนบีอีซา นำสลามของท่านไปมอบให้แก่นบีอีซา ดังที่ปรากฏในสุนันอันนะสาอีย์ด้วยสายรายงานที่เศาะฮีหฺ จากท่านอบูฮุร็อยเราะฮ์ (ร.ฎ.) ว่า ท่านเราะซูลุลลอฮ์ ﷺ กล่าวว่า «ผู้ใดในหมู่พวกท่านได้ทันพบอีซา บุตรของมัรยัม ก็จงกล่าวสลามแก่เขาจากฉันด้วย» ⁽⁷⁾ ซูเราะฮ์อันนิซาอ์ : 159 ⁽⁸⁾ หะดีษนี้อยู่ในเศาะฮีหฺอัล-บุคอรีย์และเศาะฮีหฺมุสลิม ดังที่ได้อธิบายไปแล้ว

اقرؤوا إن شئتم

وَإِن مِّنْ أَهْلِ ٱلْكِتَـٰبِ

ท่านกล่าวไว้ในตอนท้ายของหะดีษว่า "พวกท่านจงอ่านเถิด หากพวกท่านประสงค์ว่า «และไม่มีผู้ใดจากชาวคัมภีร์…» จนจบอายะฮ์"⁽¹⁾ (ซูเราะฮ์อัน-นิสาอ์ 4:159)

2 – ท่านนบีอีซา (อ.) จะมาเพื่อตัดสินด้วยบทบัญญัติแห่งอัลกุรอาน

เราได้อธิบายประเด็นนี้พร้อมทั้งหลักฐานไว้แล้วก่อนหน้านี้

3 – ท่านจะยกเลิกศาสนาทั้งปวง และจะไม่ยอมรับสิ่งใดจากผู้ใดนอกจากอิสลาม

« فيقاتل الناس على الإسلام ، فيدق الصليب ، ويقتل الخنزير ، ويضع الجزية ، ويهلك الله في زمانه الملل كلها إلا الإسلام »

ด้วยเหตุนี้ ท่านจะหักไม้กางเขนซึ่งเป็นสัญลักษณ์ของศาสนาคริสต์ที่ถูกบิดเบือน จะฆ่าสุกรที่อิสลามได้ห้ามไว้ และจะยกเลิกญิซยะฮ์ ท่านจะไม่ยอมรับญิซยะฮ์จากชาวยิวและชาวคริสต์ และจะไม่ยอมรับสิ่งใดจากพวกเขานอกจากอิสลาม ในหะดีษของอบูฮุร็อยเราะฮ์ (ร.ฎ.) ซึ่งอบูดาวูดรายงานด้วยสายรายงานที่ศอฮีห์ และสืบไปถึงท่านนบี ﷺ ระบุว่า «ท่านจะต่อสู้กับผู้คนเพื่ออิสลาม จะทุบทำลายไม้กางเขน จะฆ่าสุกร และจะยกเลิกญิซยะฮ์ และในยุคของท่าน อัลลอฮ์จะทรงทำให้ศาสนาทั้งปวงพินาศไป เหลือเพียงอิสลาม»⁽²⁾

การไม่ยอมรับญิซยะฮ์ดังกล่าวไม่ถือเป็นการยกเลิก (นัสค์) บทบัญญัติ เพราะท่านเราะซูล ﷺ ได้แจ้งไว้แล้วว่าญิซยะฮ์จะยังเป็นที่ยอมรับจนกว่าท่านนบีอีซา (อ.) จะลงมา หลังจากนั้นจะไม่เป็นที่ยอมรับอีกต่อไป อันนะวะวีย์กล่าวว่า "(และท่านจะยกเลิกญิซยะฮ์) ความหมายที่ถูกต้องคือ ท่านจะไม่ยอมรับญิซยะฮ์ และจะไม่ยอมรับสิ่งใดจากบรรดาผู้ปฏิเสธศรัทธานอกจากอิสลาม ผู้ใดในหมู่พวกเขาเสนอจ่ายญิซยะฮ์ ท่านก็จะไม่ละเว้นเขาเพราะการจ่ายนั้น ทว่าจะไม่ยอมรับสิ่งใดนอกจากอิสลามหรือการประหาร เช่นนี้คือทัศนะของอิมามอบูสุลัยมาน อัลค็อฏฏอบีย์ และนักวิชาการท่านอื่น ๆ… ด้วยเหตุนี้อาจมีผู้กล่าวว่า สิ่งนี้ขัดกับหุก่มของบทบัญญัติในปัจจุบัน เพราะชาวคัมภีร์นั้น หากเขาจ่ายญิซยะฮ์ก็จำเป็นต้องรับไว้ ไม่อนุญาตให้ฆ่าเขา และไม่อนุญาตให้บังคับเขาให้เข้ารับอิสลาม คำตอบคือ หุก่มนี้มิได้ดำรงอยู่ตลอดไปจนถึงวันกิยามะฮ์ หากแต่จำกัดอยู่เพียงช่วงก่อนการลงมาของท่านนบีอีซา (อ.) และท่าน ﷺ ได้แจ้งแก่เรา…

⁽¹⁾ ศอฮีห์ อัลญามิอ์ อัศเศาะฆีร (5/226) หมายเลข (5877) ⁽²⁾ ศอฮีห์ อัลญามิอ์ (5/90) หมายเลข (5265)

ท่านนบี ﷺ ในบรรดาหะดีษที่ศอฮีหฺเหล่านี้ว่าบทบัญญัตินั้นถูกยกเลิก (นัสค์) ดังนั้น ท่านอีซามิใช่ผู้ยกเลิกบทบัญญัติ หากแต่ท่านนบีของเรา ﷺ คือผู้ที่ชี้แจงถึงการยกเลิกนั้น เพราะท่านอีซาจะตัดสินด้วยบทบัญญัติของเรา»⁽¹⁾

4 – ความอุดมสมบูรณ์อย่างทั่วถึง และสันติภาพกับความปลอดภัยที่แผ่ปกคลุมในยุคสมัยนั้น

ตัวบทต่าง ๆ ที่เราได้ยกมาได้บอกเล่าถึงความบะเราะกะฮ์อันยิ่งใหญ่ที่จะมีขึ้นในเวลานั้น และความปลอดภัยอันยิ่งใหญ่ที่อัลลอฮ์จะทรงให้เกียรติแก่ปวงบ่าวในวันเวลาเหล่านั้น รวมถึงการที่ความบาดหมางและความเกลียดชังระหว่างผู้คนจะถูกยกออกไป และมนุษย์จะรวมเป็นหนึ่งเดียวบนพระดำรัสของอัลลอฮ์ ตะบาเราะกะ วะตะอาลา ในบรรดาตัวบทที่กล่าวถึงเรื่องนี้ คือหะดีษของอบูอุมามะฮ์ (ร.ฎ.) ซึ่งบันทึกโดยอิบนุมาญะฮ์ อิบนุคุซัยมะฮ์ และอัล-หากิม ด้วยสายรายงานที่ศอฮีหฺ เขากล่าวว่า ท่านเราะซูลุลลอฮ์ ﷺ กล่าวว่า

فيكون عيسى بن مريم في أمتي حكما عدلا ، وإماما مقسطا ، يدق الصليب ، ويذبح الخنزير ، ويضع الجزية ، ويترك الصدقة ، فلا يسعى على شاة ولا بعير ، وترفع الشحناء والتباغض ، وتنزع حُمَةُ كلِّ ذات حمة ، حتى يدخل الوليد يده في الحيّة ، فلا تضره ، وتفرُّ الوليدة الأسد ، فلا يضرها ، ويكون الذئب في الغنم كأنه كلبها ، وتملأ الأرض من السلم ، كما يملأ الإناء من الماء ، وتكون الكلمة واحدة ، فلا يعبد إلا الله ، وتضع الحرب أوزارها ، وتسلب قريش ملكها ، وتكون الأرض كفاثور الفضة ، تنبت نباتها بعهد آدم ، حتى يجتمع النفر على القطف من العنب ، فيشبعهم ، ويجتمع النفر على الرمانة ، فتشبعهم ، ويكون الثور بكذا وكذا من المال ، ويكون الفرس بدريهمات . .

«แล้วอีซา บุตรของมัรยัม จะอยู่ในประชาชาติของฉันในฐานะผู้ตัดสินที่เที่ยงธรรม และผู้นำที่ยุติธรรม เขาจะทุบทำลายไม้กางเขน ฆ่าสุกร ยกเลิกญิซยะฮ์ และละทิ้งการเก็บเศาะดะเกาะฮ์ จะไม่มีผู้ใดออกไปเก็บ (ซะกาต) แพะหรืออูฐ⁽²⁾ ความบาดหมางและความเกลียดชังจะถูกยกออกไป พิษของสัตว์มีพิษทุกชนิดจะถูกถอดออกไป⁽³⁾ จนกระทั่งเด็กชายตัวน้อยจะสอดมือเข้าไปในงูโดยที่มันไม่ทำอันตรายเขา และเด็กหญิงตัวน้อยจะไล่สิงโตโดยที่มันไม่ทำอันตรายนาง หมาป่าจะอยู่ในฝูงแพะประหนึ่งเป็นสุนัขเฝ้าฝูง แผ่นดินจะเปี่ยมล้นไปด้วยสันติภาพ ดุจภาชนะที่ถูกเติมจนเต็มด้วยน้ำ ถ้อยคำ (ความเชื่อ) จะเป็นหนึ่งเดียว จะไม่มีสิ่งใดถูกเคารพสักการะนอกจากอัลลอฮ์ สงครามจะวางภาระของมันลง ชาวกุเรชจะถูกริบอำนาจการปกครองของพวกเขา แผ่นดินจะเป็นดั่งถาดเงิน งอกเงยพืชพันธุ์ของมันเหมือนดังในยุคของอาดัม จนกระทั่งคนกลุ่มหนึ่งจะรุมกินองุ่นพวงเดียวแล้วอิ่มกันทั้งหมด และคนกลุ่มหนึ่งจะรุมกินทับทิมผลเดียวแล้วมันทำให้พวกเขาอิ่มทั้งหมด วัวตัวผู้จะมีราคาเท่านั้นเท่านี้ของทรัพย์สิน ส่วนม้าจะมีราคาเพียงไม่กี่ดิรฮัม…»⁽⁴⁾

⁽¹⁾ ชัรหฺ อัน-นะวะวีย์ อะลา มุสลิม (2/190) ⁽²⁾ หมายถึง เพราะไม่มีความจำเป็นต้องดิ้นรนและแสวงหาปัจจัยยังชีพ ⁽³⁾ เช่น พิษของงูพิษ และแมงป่อง ⁽⁴⁾ ศอฮีหฺ อัล-ญามิอ์ อัศ-ศอฆีร (6/276) หมายเลข (7752)

หัวข้อย่อยที่หก

ความผาสุกของชีวิตหลังการมาของอัล-มะสีห์

طوبى لعيش بعد المسيح ، يؤذن للسماء في القطر ، ويؤذن للأرض في النبات ، حتى لو بذرت حبك على الصفا لنبت ، وحتى يمر الرجل على الأسد فلا يضره ، ويطأ على الحيّة فلا تضره ، ولا تشاحَّ ، ولا تحاسدَ ، ولا تباغض

สภาพชีวิตในช่วงเวลานั้นตามที่ตัวบทต่าง ๆ ได้บรรยายไว้ เป็นสภาพที่ไม่เคยมีมาก่อนในประวัติศาสตร์ของมนุษยชาติ ผู้คนจะใช้ชีวิตอยู่ในความดีงาม ความปลอดภัย และสันติสุข มีชีวิตความเป็นอยู่ที่อุดมสมบูรณ์ ด้วยเหตุนี้พวกเขาจึงเป็นที่น่าอิจฉาในความสุขสบายที่พวกเขาได้รับ ในหะดีษมีระบุว่า «ความผาสุกยิ่งแด่ชีวิตหลังการมาของอัล-มะสีห์ ฟากฟ้าจะได้รับอนุญาตให้หลั่งฝน และแผ่นดินจะได้รับอนุญาตให้งอกเงยพืชพันธุ์ จนกระทั่งหากท่านหว่านเมล็ดพืชลงบนหินเรียบ มันก็จะงอกขึ้นมา และจนกระทั่งชายคนหนึ่งเดินผ่านสิงโตโดยที่มันไม่ทำอันตรายเขา และเหยียบงูโดยที่มันไม่ทำอันตรายเขา จะไม่มีความตระหนี่เห็นแก่ตัวต่อกัน ไม่มีความอิจฉาริษยากัน และไม่มีความเกลียดชังกัน»⁽¹⁾

หัวข้อย่อยที่เจ็ด

การพำนักอยู่บนแผ่นดินของนบีอีซา (อ.ล.)

فيمكث في الأرض أربعين سنة ، ثمَّ يتوفى ، ويصلي عليه المسلمون

ระยะเวลาที่นบีอีซา (อ.ล.) พำนักอยู่บนแผ่นดินคือสี่สิบปี ดังที่ปรากฏยืนยันไว้ในหะดีษเศาะฮีหฺในสุนัน อบีดาวูด จากท่านอบูฮุร็อยเราะฮ์ (ร.ฎ.) ว่า «แล้วท่านจะพำนักอยู่บนแผ่นดินเป็นเวลาสี่สิบปี จากนั้นท่านก็จะเสียชีวิต และบรรดามุสลิมจะละหมาดญะนาซะฮ์ให้แก่ท่าน»⁽²⁾

ตลอดช่วงเวลานั้น ท่านจะดำรงไว้ซึ่งบทบัญญัติของอิสลาม ละหมาดโดยหันไปยังกิบลัตของบรรดามุสลิม และเราได้กล่าวถึงหะดีษต่าง ๆ ที่ระบุอย่างชัดเจนถึงการที่ท่านละหมาดตามหลังชายผู้ศอลิหฺคนนั้นเมื่อท่านลงมาแล้ว และยังปรากฏยืนยันด้วยว่าท่านจะประกอบพิธีหัจญ์ที่บัยตุลอะตีก (บัยตุลลอฮ์) ดังที่มีระบุในเศาะฮีหฺมุสลิมและมุสนัดอะหฺมัด จากท่านอบูฮุร็อยเราะฮ์ (ร.ฎ.) ซึ่งท่านกล่าวว่า: ท่านเราะซูลุลลอฮ์ ﷺ กล่าวว่า

⁽¹⁾ หะดีษเศาะฮีหฺ รายงานโดยอบูบักร อัล-อัมบารี, อัด-ดัยละมี และอัฎ-ฎิยาอ์ จากท่านอบูฮุร็อยเราะฮ์ (ร.ฎ.), ซิลซิละตุล อะหาดีษ อัศ-เศาะฮีหะฮ์ (4/559) หมายเลข (1926) ⁽²⁾ เศาะฮีหฺ อัล-ญามิอ์ (5/90) หมายเลข (5265)

والذي نفسي بيده ، ليهلنَّ ابن مريم بفج الروحاء ،حاجاً ومعتمرا ، أو ليثنينهما

ท่านเราะซูลุลลอฮ์ ﷺ (กล่าวว่า): «ขอสาบานต่อผู้ซึ่งชีวิตของฉันอยู่ในพระหัตถ์ของพระองค์ แน่แท้บุตรของมัรยัมจะกล่าวตัลบิยะฮ์ ณ ฟัจญ์อัร-เราหาอ์ ในฐานะผู้ประกอบพิธีหัจญ์ หรือผู้ประกอบพิธีอุมเราะฮ์ หรือเขาจะควบทั้งสองอย่างเข้าด้วยกัน»⁽¹⁾

อัร-เราหาอ์ เป็นสถานที่แห่งหนึ่งระหว่างนครมะดีนะฮ์กับหุบเขาอัศ-ศ็อฟรออ์ บนเส้นทางสู่นครมักกะฮ์ อยู่ห่างจากนครมะดีนะฮ์ประมาณสี่สิบไมล์ หรือสามสิบหกไมล์ หรือสามสิบไมล์⁽²⁾

เรื่องที่แปด

ความประเสริฐของบรรดาผู้ที่ร่วมอยู่กับท่านนบีอีซา อะลัยฮิสสลาม

عصابتان من أمتي أحرزهما الله من النار ، عصابة تغزو الهند ، وعصابة تكون مع عيسى بن مريم

ในมุสนัดของอะห์มัดและสุนันของอันนะสาอีย์ รายงานจากเษาบาน (ร.ฎ.) จากท่านนบี ﷺ ว่า ท่านกล่าวว่า: «สองกลุ่มจากประชาชาติของฉันที่อัลลอฮ์ทรงคุ้มครองพวกเขาให้พ้นจากไฟนรก คือกลุ่มที่ออกทำสงครามกับอินเดีย และกลุ่มที่จะอยู่ร่วมกับอีซาบุตรของมัรยัม»⁽³⁾

⁽¹⁾ เศาะฮีหุลญามิอิศ-เศาะฆีร (6/100) หมายเลข (6955) ⁽²⁾ ละวามิอุล-อันวาริล-บะฮียะฮ์ (2/113) ⁽³⁾ เศาะฮีหุลญามิอ์ (4/35) หมายเลข (3900)

บทที่สี่

การออกมาของยะอ์ญูจและมะอ์ญูจ

อัลลอฮ์ ผู้ทรงจำเริญและสูงส่ง ได้ทรงกล่าวไว้ในซูเราะฮ์อัล-กะฮ์ฟีว่า ซุลก็อรนัยน์ได้เดินทางท่องไปในแผ่นดินจนมาถึงระหว่างภูเขาทั้งสอง เขาได้พบชนกลุ่มหนึ่งอยู่เบื้องหน้าภูเขาทั้งสองนั้น ซึ่งแทบจะไม่เข้าใจคำพูดใด ๆ เลย พวกเขาได้ร้องทุกข์ต่อเขาถึงความเดือดร้อนที่ได้รับจากยะอ์ญูจและมะอ์ญูจ และขอให้เขาสร้างกำแพงกั้นระหว่างพวกเขากับยะอ์ญูจและมะอ์ญูจ เพื่อป้องกันการก่อความเสียหายของพวกนั้น เขาจึงตอบรับคำขอของพวกเขา

إِذَا بَلَغَ بَيْنَ ٱلسَّدَّيْنِ وَجَدَ مِن دُونِهِمَا قَوْمًا لَّا يَكَادُونَ يَفْقَهُونَ قَوْلًا ﴿٩٣﴾ قَالُوا يَا ذَا الْقَرْنَيْنِ إِنَّ يَأْجُوجَ وَمَأْجُوجَ مُفْسِدُونَ فِي الْأَرْضِ فَهَلْ نَجْعَلُ لَكَ خَرْجًا عَلَىٰ أَن تَجْعَلَ بَيْنَنَا وَبَيْنَهُمْ سَدًّا ﴿٩٤﴾ قَالَ مَا مَكَّنِّى فِيهِ رَبِّى خَيْرٌ فَأَعِينُونِى بِقُوَّةٍ أَجْعَلْ بَيْنَكُمْ وَبَيْنَهُمْ رَدْمًا ﴿٩٥﴾ ءَاتُونِى زُبَرَ ٱلْحَدِيدِ ۖ حَتَّىٰٓ إِذَا سَاوَىٰ بَيْنَ ٱلصَّدَفَيْنِ قَالَ ٱنفُخُوا۟ ۖ حَتَّىٰٓ إِذَا جَعَلَهُۥ نَارًا قَالَ ءَاتُونِىٓ أُفْرِغْ عَلَيْهِ قِطْرًا ﴿٩٦﴾ فَمَا ٱسْطَـٰعُوٓا۟ أَن يَظْهَرُوهُ وَمَا ٱسْتَطَـٰعُوا۟ لَهُۥ نَقْبًا ﴿٩٧﴾ قَالَ هَـٰذَا رَحْمَةٌ مِّن رَّبِّى ۖ فَإِذَا جَآءَ وَعْدُ رَبِّى جَعَلَهُۥ دَكَّآءَ ۖ وَكَانَ وَعْدُ رَبِّى حَقًّا ﴿٩٨﴾ وَتَرَكْنَا بَعْضَهُمْ يَوْمَئِذٍ يَمُوجُ فِى بَعْضٍ ۖ وَنُفِخَ فِى ٱلصُّورِ فَجَمَعْنَـٰهُمْ جَمْعًا ﴿٩٩﴾

«จนกระทั่งเมื่อเขาได้ไปถึงระหว่างภูเขาทั้งสอง เขาได้พบชนกลุ่มหนึ่งอยู่เบื้องหน้าภูเขาทั้งสองนั้น ซึ่งแทบจะไม่เข้าใจคำพูดใด ๆ เลย พวกเขากล่าวว่า โอ้ซุลก็อรนัยน์ แท้จริงยะอ์ญูจและมะอ์ญูจเป็นผู้ก่อความเสียหายในแผ่นดิน ดังนั้นเราจะมอบค่าตอบแทนให้แก่ท่าน เพื่อให้ท่านสร้างกำแพงกั้นระหว่างพวกเรากับพวกเขาได้หรือไม่ เขากล่าวว่า สิ่งที่พระเจ้าของฉันได้ทรงประทานอำนาจแก่ฉันนั้นดีกว่า ดังนั้นพวกท่านจงช่วยเหลือฉันด้วยกำลัง แล้วฉันจะสร้างกำแพงกั้นอันแข็งแรงระหว่างพวกท่านกับพวกเขา จงนำแท่งเหล็กมาให้ฉัน จนกระทั่งเมื่อเขาได้ถมจนเสมอระหว่างยอดเขาทั้งสองแล้ว เขากล่าวว่า จงสูบลม จนกระทั่งเมื่อเขาทำให้มันแดงดั่งไฟ เขากล่าวว่า จงนำทองแดงหลอมมาให้ฉัน ฉันจะเทลงบนมัน ดังนั้นพวกเขาจึงไม่สามารถปีนข้ามมันได้ และไม่สามารถเจาะทะลุมันได้ เขากล่าวว่า นี่คือความเมตตาจากพระเจ้าของฉัน ครั้นเมื่อสัญญาของพระเจ้าของฉันมาถึง พระองค์จะทรงทำให้มันพังราบลง และสัญญาของพระเจ้าของฉันนั้นเป็นความจริงเสมอ และในวันนั้น เราจะปล่อยให้ส่วนหนึ่งของพวกเขาโถมทับอีกส่วนหนึ่งดั่งคลื่น และสังข์จะถูกเป่าขึ้น แล้วเราจะรวบรวมพวกเขาไว้ทั้งหมด» (ซูเราะฮ์อัล-กะฮ์ฟี 18:93-99)⁽¹⁾

أن الله تعالى يقول: ياآدم ، فيقول لبيك وسعديك، فيقول: ابعث بعث النار، فيقول: وما بعث النار؟ فيقول: من كل ألف تسعمائة وتسعة وتسعون إلى النار وواحد إلى الجنّة، فحينئذ يشيب الصغير،

ยะอ์ญูจและมะอ์ญูจเป็นสองประชาชาติที่มีจำนวนมากมาย และทั้งสองเป็นลูกหลานของท่านนบีอาดัม (อ.ล.) ได้มีรายงานยืนยันในเศาะฮีหัยน์ (อัล-บุคอรีและมุสลิม) ว่า «อัลลอฮ์ตะอาลาจะตรัสว่า⁽²⁾ โอ้อาดัม! เขาจะตอบว่า ข้าพระองค์พร้อมรับคำสั่งและพร้อมสนองพระองค์แล้ว พระองค์จะตรัสว่า จงแยกส่วนที่จะถูกส่งไปยังนรกออกมา เขาจะทูลถามว่า ส่วนที่จะถูกส่งไปยังนรกนั้นคือเท่าใด? พระองค์จะตรัสว่า จากทุก ๆ หนึ่งพันคน เก้าร้อยเก้าสิบเก้าคนไปยังนรก และหนึ่งคนไปยังสวรรค์ เมื่อนั้นเด็กเล็กก็จะผมหงอกขาว

⁽¹⁾ ซูเราะฮ์อัล-กะฮ์ฟี : 93-99 ⁽²⁾ ในวันกิยามะฮ์

إن فيكم أمتين ما كانتا في شيء إلا كثرتاه ، يأجوج ومأجوج

…และหญิงมีครรภ์ทุกคนจะคลอดสิ่งที่อยู่ในครรภ์ของนาง แล้วท่าน ﷺ กล่าวว่า: «แท้จริงในหมู่พวกท่านมีสองประชาชาติ ซึ่งทั้งสองไม่เคยอยู่ในสิ่งใดเลย เว้นแต่จะทำให้สิ่งนั้นมีจำนวนมาก นั่นคือ ยะอ์ญูจและมะอ์ญูจ»

หลังจากยกหะดีษนี้มา อิบนุกะษีรกล่าวว่า: «อันนะวะวีย์ได้เล่าไว้ในหนังสือชัรห์เศาะฮีหฺมุสลิม จากบางคนว่า ยะอ์ญูจและมะอ์ญูจถูกสร้างมาจากอสุจิที่ออกมาจากอาดัม แล้วไปปะปนกับดิน พวกเขาจึงถูกสร้างขึ้นมาจากสิ่งนั้น ตามทัศนะนี้ พวกเขาจึงถูกสร้างมาจากอาดัม และไม่ได้มาจากเฮาวาอ์» อิบนุกะษีรได้โต้แย้งและปฏิเสธทัศนะนี้ โดยกล่าวว่า: «นี่เป็นทัศนะที่แปลกประหลาดยิ่งนัก อีกทั้งไม่มีหลักฐานใดสนับสนุน ไม่ว่าจะเป็นหลักฐานทางสติปัญญาหรือหลักฐานจากการรายงาน และไม่อนุญาตให้ยึดถือในเรื่องนี้ตามสิ่งที่ชาวคัมภีร์บางคนเล่าไว้ เพราะพวกเขามีเรื่องเล่าที่ถูกกุขึ้นมา»⁽¹⁾

فَمَا ٱسْطَـٰعُوٓا۟ أَن يَظْهَرُوهُ وَمَا ٱسْتَطَـٰعُوا۟ لَهُۥ نَقْبًا ﴿٩٧﴾

فَإِذَا جَآءَ وَعْدُ رَبِّى جَعَلَهُۥ دَكَّآءَ ۖ وَكَانَ وَعْدُ رَبِّى حَقًّا ﴿٩٨﴾

อัลลอฮ์ ตะบาเราะกะ วะตะอาลา ได้ทรงบอกไว้ว่า กำแพงที่ซุลก็อรนัยน์ได้สร้างขึ้นนั้นเป็นสิ่งที่กั้นพวกเขาไว้ไม่ให้ออกมาได้ «ดังนั้นพวกเขาจึงไม่สามารถปีนข้ามมันได้ และพวกเขาก็ไม่สามารถเจาะทะลุมันได้» (ซูเราะฮ์อัล-กะฮ์ฟี 18:97)⁽²⁾ และพระองค์ทรงบอกไว้ว่า สภาพเช่นนั้นจะดำเนินต่อไปจนถึงช่วงสุดท้ายของกาลเวลา เมื่อสัญญาของอัลลอฮ์มาถึง และพระองค์ทรงอนุญาตให้พวกเขาออกมา เมื่อนั้นกำแพงจะถูกทำลายจนราบ และพวกเขาจะออกมาสู่มนุษย์ «ครั้นเมื่อสัญญาของพระเจ้าของฉันมาถึง พระองค์จะทรงทำให้มันพังราบลง และสัญญาของพระเจ้าของฉันนั้นเป็นจริงเสมอ» (ซูเราะฮ์อัล-กะฮ์ฟี 18:98)⁽³⁾

وَتَرَكْنَا بَعْضَهُمْ يَوْمَئِذٍ يَمُوجُ فِى بَعْضٍ

وَنُفِخَ فِى ٱلصُّورِ فَجَمَعْنَـٰهُمْ جَمْعًا ﴿٩٩﴾

เมื่อนั้นพวกเขาจะออกมาเป็นกลุ่ม ๆ ระลอกแล้วระลอกเล่าดุจคลื่นทะเล «และในวันนั้นเราจะปล่อยให้ส่วนหนึ่งของพวกเขาซัดสาดปะปนกับอีกส่วนหนึ่ง» (ซูเราะฮ์อัล-กะฮ์ฟี 18:99)⁽⁴⁾ ซึ่งนั่นจะเกิดขึ้นในช่วงใกล้วันกิยามะฮ์และการเป่าแตรสังข์ «และสังข์ก็จะถูกเป่าขึ้น แล้วเราจะรวบรวมพวกเขาทั้งหมด» (ซูเราะฮ์อัล-กะฮ์ฟี 18:99)⁽⁵⁾

حَتَّىٰٓ إِذَا فُتِحَتْ يَأْجُوجُ وَمَأْجُوجُ وَهُم مِّن كُلِّ حَدَبٍ يَنسِلُونَ ﴿٩٦﴾ وَاقْتَرَبَ الْوَعْدُ الْحَقُّ فَإِذَا هِيَ شَاخِصَةٌ أَبْصَارُ الَّذِينَ كَفَرُوا يَا

อัลลอฮ์ยังได้ทรงบอกไว้ในอีกที่หนึ่งถึงการที่พวกเขาเจาะกำแพงและออกมาว่า «จนกระทั่งเมื่อยะอ์ญูจและมะอ์ญูจถูกปล่อยออกมา และพวกเขาจะกรูกันลงมาจากที่สูงทุกแห่ง และสัญญาอันแท้จริงก็ใกล้เข้ามา ทันใดนั้นสายตาของบรรดาผู้ปฏิเสธศรัทธาก็จ้องเขม็ง (พวกเขากล่าวว่า) โอ้ ความวิบัติแก่พวกเรา…» (ซูเราะฮ์อัล-อันบิยาอ์ 21:96–97)⁽⁶⁾ เหตุการณ์นี้จะเกิดขึ้นในช่วงสุดท้ายของกาลเวลา

مِّن كُلِّ حَدَبٍ يَنسِلُونَ ﴿٩٦﴾

ส่วนดำรัสของพระองค์ที่ว่า «พวกเขาจะกรูกันลงมาจากที่สูงทุกแห่ง» (ซูเราะฮ์อัล-อันบิยาอ์ 21:96)⁽⁷⁾ หมายความว่า พวกเขาจะรีบเร่งก่อความเสียหายบนแผ่นดิน คำว่า "อัล-หะดับ" หมายถึงที่สูงบนแผ่นดิน และนี่คือลักษณะของพวกเขาในขณะที่ออกมา

⁽¹⁾ ตัฟซีรอิบนุกะษีร 4/423 ⁽²⁾ ซูเราะฮ์อัล-กะฮ์ฟี : 97 ⁽³⁾ ซูเราะฮ์อัล-กะฮ์ฟี : 98 ⁽⁴⁾ ซูเราะฮ์อัล-กะฮ์ฟี : 99 ⁽⁵⁾ ซูเราะฮ์อัล-กะฮ์ฟี : 99 ⁽⁶⁾ ซูเราะฮ์อัล-อันบิยาอ์ : 96–97 ⁽⁷⁾ ซูเราะฮ์อัล-อันบิยาอ์ : 96

لا إله إلا الله ، ويل للعرب من شرّ قد اقترب ، فتح من ردم يأجوج ومأجوج مثل هذه ، وحلق بأصبعيه : الإبهام والتي تليها ، قالت زينب : فقلت يا رسول الله ، أنهلك ، وفينا الصالحون ؟ قال : نعم ، إذا كثر الخبث

«ท่านเราะซูล ﷺ ได้บอกไว้ว่า ในยุคสมัยของท่าน กำแพงกั้นยะอ์ญูจและมะอ์ญูจได้ถูกเปิดออกเป็นช่องเล็ก ๆ ขนาดเท่าวงที่เกิดจากนิ้วโป้งกับนิ้วที่อยู่ถัดไป ในเศาะฮีหฺอัล-บุคอรีย์ มีรายงานจากซัยนับ บินตุ ญะห์ช (ร.ฎ.) ว่า วันหนึ่งท่านเราะซูลุลลอฮ์ ﷺ เข้ามาหานางในสภาพตื่นตระหนก และกล่าวว่า «ลาอิลาฮะอิลลัลลอฮ์ ความวิบัติจงประสบแก่ชาวอาหรับจากความชั่วร้ายที่ใกล้เข้ามาแล้ว กำแพงกั้นยะอ์ญูจและมะอ์ญูจได้ถูกเปิดออกเท่านี้» แล้วท่านก็ทำนิ้วทั้งสองเป็นวง คือนิ้วโป้งกับนิ้วที่อยู่ถัดไป ซัยนับกล่าวว่า ฉันจึงถามว่า «โอ้ท่านเราะซูลุลลอฮ์ พวกเราจะถูกทำลายทั้งที่ในหมู่พวกเรายังมีคนดีอยู่กระนั้นหรือ?» ท่านตอบว่า «ใช่ เมื่อความชั่วช้ามีมากขึ้น»⁽¹⁾

ثم يأتي عيسى بن مريم قوم قد عصمهم الله منه ( أي من الدجال ) ، فيمسح عن وجوههم ، ويحدثهم بدرجاتهم في الجنّة ، فبينما هو كذلك إذ أوحى الله إلى عيسى ، إني قد أخرجت عبادا لي ، لا يدان لأحد بقتالهم ، فحرز عبادي إلى الطور ، ويبعث الله يأجوج ومأجوج ، وهم من كل حدب ينسلون ، فيمر أوائلهم على بحيرة طبرية ، فيشربون مافيها ، ويمر آخرهم ، فيقولون : لقد كان بهذه مرة ماء ، ويحصر نبي الله عيسى وأصحابه ، حتى يكون رأس الثور لأحدهم خيرا من مائة دينار لأحدكم اليوم ، فيرغب نبي الله عيسى وأصحابه ، فيرسل الله عليهم النغف في رقابهم ، فيصبحون فرسى كموت نُفس واحدة ، ثم يهبط نبي الله عيسى وأصحابه إلى الأرض ، فلا يجدون في الأرض

การออกมาของพวกเขาจะเกิดขึ้นหลังจากการลงมาของนบีอีซา บุตรของมัรยัม (อ.ล.) และการที่ท่านได้ปราบดัจญาลแล้ว ในเศาะฮีหฺมุสลิม มีรายงานจากอัน-นวาส บิน สัมอาน (ร.ฎ.) ในหะดีษอันยาวของเขา เขากล่าวว่า ท่านเราะซูลุลลอฮ์ ﷺ กล่าวว่า «จากนั้นจะมีกลุ่มชนกลุ่มหนึ่งซึ่งอัลลอฮ์ทรงคุ้มครองพวกเขาให้รอดพ้นจากเขา (หมายถึงจากดัจญาล) มาหาอีซา บุตรของมัรยัม แล้วท่านก็จะลูบใบหน้าของพวกเขา และบอกพวกเขาถึงระดับชั้นของพวกเขาในสวรรค์ ในขณะที่ท่านอยู่ในสภาพเช่นนั้น อัลลอฮ์ก็ทรงประทานวะห์ยูแก่อีซาว่า แท้จริงข้าได้ให้ปวงบ่าวกลุ่มหนึ่งของข้าออกมาแล้ว ซึ่งไม่มีผู้ใดมีความสามารถที่จะต่อสู้กับพวกเขาได้⁽²⁾ ดังนั้นเจ้าจงพาปวงบ่าวของข้าไปหลบภัยที่ภูเขาฏูร⁽³⁾ แล้วอัลลอฮ์ก็จะทรงส่งยะอ์ญูจและมะอ์ญูจออกมา และพวกเขาจะกรูลงมาจากทุกที่สูง พวกแรก ๆ ของพวกเขาจะผ่านทะเลสาบฏ็อบรียะฮ์⁽⁴⁾ แล้วดื่มน้ำที่อยู่ในนั้นจนหมด เมื่อพวกสุดท้ายของพวกเขาผ่านมา ก็จะกล่าวว่า "ที่นี่ครั้งหนึ่งเคยมีน้ำ" นบีของอัลลอฮ์อีซาและสหายของท่านจะถูกล้อมไว้ จนกระทั่งหัววัวหนึ่งหัวสำหรับคนหนึ่งในหมู่พวกเขามีค่ายิ่งกว่าหนึ่งร้อยดีนารสำหรับคนหนึ่งในหมู่พวกท่านในวันนี้ แล้วนบีของอัลลอฮ์อีซาและสหายของท่านก็จะวิงวอนต่ออัลลอฮ์ อัลลอฮ์จึงทรงส่งหนอนนะฆ็อฟมาที่ต้นคอของพวกเขา⁽⁵⁾ แล้วพวกเขาก็กลายเป็นศพ⁽⁶⁾ เหมือนการตายของคนคนเดียว จากนั้นนบีของอัลลอฮ์อีซาและสหายของท่านก็จะลงมายังพื้นดิน แต่พวกเขาจะไม่พบบนพื้นดิน…

⁽¹⁾ เศาะฮีหฺอัล-บุคอรีย์ กิตาบอัล-ฟิตัน บาบยะอ์ญูจและมะอ์ญูจ, ฟัตหุลบารีย์ (13/106) ⁽²⁾ หมายถึง ไม่มีความสามารถและไม่มีกำลังพอ ⁽³⁾ หมายถึง จงพาพวกเขาขึ้นไปบนภูเขา เพื่อให้พวกเขาอยู่ในที่ปลอดภัยและได้รับการคุ้มกัน ⁽⁴⁾ คือทะเลสาบขนาดใหญ่ในปาเลสไตน์ ซึ่งมีน้ำจืด ⁽⁵⁾ คือหนอนชนิดหนึ่งที่อยู่ในจมูกของอูฐและแพะแกะ ส่วนในหะดีษอื่น ๆ ระบุว่าเป็นหนอนที่มีลักษณะเหมือนหนอนนะฆ็อฟ ⁽⁶⁾ คำว่า "ฟัรซา" เป็นพหูพจน์ของ "ฟะรีส" (ผู้ถูกฆ่า) เช่นเดียวกับ "เกาะตีล" ที่มีพหูพจน์ว่า "เกาะตลา" ทั้งในด้านรูปคำและความหมาย

موضع شبر إلا ملأه زهمهم ونتنهم ، فيرغب نبي الله عيسى وأصحابه إلى الله ، فيرسل طيرا كأعناق البخت ، فتحملهم فتطرحهم حيث شاء الله ، ثم يرسل الله مطرا ، لايكن منه بيت مدر ولا وبر ، فيغسل الأرض حتى يتركها كالزلقة

…ไม่มีที่ว่างแม้เพียงหนึ่งคืบเว้นแต่จะเต็มไปด้วยไขมันเหม็นหืน⁽¹⁾และกลิ่นเน่าเหม็นของพวกเขา แล้วนบีของอัลลอฮ์ อีซา และบรรดาสหายของท่านก็จะวิงวอนต่ออัลลอฮ์ พระองค์จึงทรงส่งนกที่มีคอเหมือนคออูฐบุคต์⁽²⁾ มาคาบพวกเขาไปทิ้ง ณ ที่ที่อัลลอฮ์ทรงประสงค์ จากนั้นอัลลอฮ์ทรงส่งฝนลงมา ซึ่งไม่มีบ้านดินหรือกระโจมขนสัตว์ใดจะกั้นมันได้ ฝนนั้นจะชำระล้างแผ่นดินจนกระทั่งทิ้งให้มันเป็นเหมือนกระจกเงา»⁽³⁾⁽⁴⁾

لقد كان بهذه مرة ماء

ثم يسيرون حتى ينتهوا إلى جبل الخمر ، وهو جبل بيت المقدس ، فيقولون : لقد قتلنا من في الأرض ، هلمَّ فلنقتل من في السماء ، فيرمون بنشابهم إلى السماء ، فيرد الله عليهم نشابهم مخضوبة دما

มุสลิมยังได้กล่าวไว้อีกหลังจากที่ท่านได้นำเสนอหะดีษก่อนหน้านี้ว่า อะลี อิบนุหุจญร์ อัส-สะอ์ดี ได้เล่าให้เราฟังว่า อับดุลลอฮ์ อิบนุอับดุรเราะห์มาน อิบนุยะซีด อิบนุญาบิร และอัล-วะลีด อิบนุมุสลิม ได้เล่าให้เราฟัง อิบนุหุจญร์กล่าวว่า หะดีษของคนหนึ่งในสองคนนี้ได้ผสมเข้ากับหะดีษของอีกคนหนึ่ง โดยรายงานจากอับดุรเราะห์มาน อิบนุยะซีด อิบนุญาบิร ด้วยสายรายงานนี้ (คือสายรายงานของหะดีษก่อนหน้า) มีเนื้อหาใกล้เคียงกับที่เราได้กล่าวมาแล้ว และได้เพิ่มเติมหลังจากคำพูดที่ว่า «เคยมีน้ำอยู่ที่นี่ครั้งหนึ่ง» ว่า «จากนั้นพวกเขาจะเดินทางต่อไปจนกระทั่งถึงภูเขาอัล-เคาะมัร⁽⁵⁾ ซึ่งก็คือภูเขาแห่งบัยตุลมักดิส แล้วพวกเขาจะกล่าวว่า "แน่แท้เราได้ฆ่าผู้ที่อยู่บนแผ่นดินหมดแล้ว มาเถิด เรามาฆ่าผู้ที่อยู่บนฟากฟ้ากันเถิด" แล้วพวกเขาก็จะยิงลูกธนู⁽⁶⁾ของพวกเขาขึ้นไปบนฟ้า อัลลอฮ์จึงทรงส่งลูกธนูเหล่านั้นกลับคืนมายังพวกเขาโดยเปื้อนไปด้วยเลือด»

فإني قد أنزلت عبادا لي ، لا يدي لأحد بقتالهم

سيوقد المسلمون من قسي يأجوج ونشابهم

และในรายงานของอิบนุหุจญร์มีว่า «แท้จริงข้าได้ส่งบ่าวกลุ่มหนึ่งของข้าลงมา ซึ่งไม่มีผู้ใดมีความสามารถที่จะต่อสู้กับพวกเขาได้»⁽⁷⁾ สาเหตุที่ไม่มีผู้ใดสามารถยืนหยัดต้านทานพวกเขาได้นั้น ก็เพราะจำนวนอันมากมายของพวกเขา สิ่งที่บ่งชี้ถึงจำนวนอันมากมายของพวกเขาก็คือ บรรดามุสลิมจะใช้อาวุธของพวกเขาเป็นเชื้อไฟหลังจากที่พวกเขาพินาศไปแล้วเป็นเวลาถึงเจ็ดปี ดังที่ปรากฏในสุนันอัต-ติรมิซี ด้วยสายรายงานของมุสลิมในรายงานก่อนหน้านี้ว่า «บรรดามุสลิมจะใช้คันธนูของยะอ์ญูจ และลูกธนูของพวกเขา…

⁽¹⁾ หมายถึง ไขมันของพวกเขา ⁽²⁾ คืออูฐที่มีคอยาว ⁽³⁾ อัล-มะดัร คือ ดินที่แข็ง ส่วนอัซ-ซะละเกาะฮ์ คือ กระจกเงา ⁽⁴⁾ เศาะฮีห์มุสลิม, กิตาบอัล-ฟิตัน, บาบซิกรุดดัจญาล (4/2254) หมายเลข (2937) ⁽⁵⁾ อัล-เคาะมัร คือ ต้นไม้หนาทึบที่ขึ้นปกคลุมสิ่งที่อยู่ข้างใต้ หมายถึงบดบังมันไว้ และในหะดีษได้อธิบายว่าคือบัยตุลมักดิส เนื่องจากมีต้นไม้มากมาย ⁽⁶⁾ อัน-นุชชาบ คือ ลูกธนู ⁽⁷⁾ เศาะฮีห์มุสลิม, กิตาบอัล-ฟิตัน, บาบซิกรุดดัจญาล (4/2555) หมายเลข (2937)

وأسلحتهم وأترستهم سبع سنين

…อาวุธของพวกเขา และโล่ของพวกเขาเป็นเวลาเจ็ดปี» รายงานโดยอิบนุมาญะฮ์ในหนังสือสุนันของท่าน⁽¹⁾

หะดีษเหล่านี้และหะดีษอื่น ๆ ที่มีเนื้อหาคล้ายคลึงกันอีกมากมาย บ่งชี้ว่าอารยธรรมอันยิ่งใหญ่นี้ ซึ่งได้ประดิษฐ์พลังอำนาจอันน่าสะพรึงกลัวอย่างระเบิดและขีปนาวุธ จะเสื่อมสลายและสูญสิ้นไป และเป็นไปได้มากที่สุดว่ามันจะทำลายตัวเอง และมนุษยชาติจะหวนกลับไปทำสงครามบนหลังม้าอีกครั้งหนึ่ง และใช้หอก ธนู และสิ่งอื่น ๆ ทำนองนั้น วัลลอฮุอะอ์ลัม (และอัลลอฮ์ทรงรู้ดียิ่ง)

ในหนังสือสุนันของอัต-ติรมิซีย์และอิบนุมาญะฮ์ เศาะฮีหฺอิบนุหิบบาน อัล-มุสตัดร็อกของอัล-หากิม และมุสนัดของอะหฺมัด รายงานจากอบูฮุร็อยเราะฮ์ (ร.ฎ.) ว่า ท่านเราะซูล ﷺ กล่าวว่า

إن يأجوج ومأجوج يحفرون كل يوم ، حتى إذا كادوا يرون شعاع الشمس ، قال الذي عليهم : ارجعوا فسنحفره غدا ، فيعيده الله أشد ما كان ، حتى إذا بلغت مدتهم ، وأراد الله أن يبعثهم على الناس حفروا ، حتى إذا كادوا يرون شعاع الشمس ، قال الذي عليهم : ارجعوا فستحفره غدا إن شاء الله تعالى ، واستثنوا ، فيعودون إليه ، وهو كهيئته يوم تركوه ، فيحفرونه ، ويخرجون على الناس ، فينشفون الماء ، ويتحصن الناس منهم في حصونهم ، فيرمون بسهامهم إلى السماء ، فترجع عليها الدم الذي اجفظ ، فيقولون : قهرنا أهل الأرض ، وعلونا أهل السماء ، فيبعث الله عليهم نغفا في أقفائهم ، فيقتلون بها

«แท้จริงยะอ์ญูจและมะอ์ญูจขุด (กำแพง) ทุกวัน จนเมื่อพวกเขาเกือบจะมองเห็นแสงอาทิตย์ ผู้ที่เป็นหัวหน้าของพวกเขาก็จะกล่าวว่า "กลับไปเถิด พรุ่งนี้เราจะมาขุดต่อ" แล้วอัลลอฮ์ก็ทรงทำให้มันกลับคืนสภาพแข็งแกร่งยิ่งกว่าเดิม จนกระทั่งเมื่อถึงกำหนดเวลาของพวกเขา และอัลลอฮ์ทรงประสงค์จะส่งพวกเขาออกมาสู่มนุษย์ พวกเขาก็ขุดจนเมื่อเกือบจะมองเห็นแสงอาทิตย์ ผู้ที่เป็นหัวหน้าของพวกเขาก็กล่าวว่า "กลับไปเถิด พรุ่งนี้เราจะมาขุดต่อ อิน ชาอัลลอฮ์ (หากอัลลอฮ์ผู้ทรงสูงส่งทรงประสงค์)" โดยพวกเขากล่าวคำว่าอิน ชาอัลลอฮ์ เมื่อพวกเขากลับมา มันก็ยังคงอยู่ในสภาพเดิมเหมือนวันที่พวกเขาจากไป พวกเขาจึงขุดมันจนทะลุ แล้วออกมาสู่มนุษย์ พวกเขาดื่มน้ำจนเหือดแห้ง ผู้คนต่างหลบซ่อนตัวอยู่ในป้อมปราการของตน แล้วพวกเขาก็ยิงลูกธนูขึ้นไปบนฟ้า ลูกธนูนั้นก็ตกกลับลงมาโดยเปื้อนเลือดเต็มไปหมด⁽²⁾ พวกเขาจึงกล่าวว่า "พวกเราได้พิชิตชาวแผ่นดินแล้ว และได้เหนือกว่าชาวฟ้าแล้ว" แล้วอัลลอฮ์ก็ทรงส่งหนอนชนิดหนึ่งมาที่ต้นคอของพวกเขา⁽³⁾ พวกเขาจึงตายด้วยหนอนนั้น»

والذي نفسي بيده إن دواب الأرض لتسمن ، وتشكر شكرا من لحومهم

ท่านเราะซูล ﷺ กล่าวว่า «ขอสาบานต่อพระองค์ผู้ซึ่งชีวิตของฉันอยู่ในพระหัตถ์ของพระองค์ แท้จริงสัตว์ทั้งหลายบนแผ่นดินจะอ้วนพีและเจริญงอกงามอย่างเต็มที่จากเนื้อของพวกเขา»⁽⁴⁾

⁽¹⁾ สิลสิละตุล อะหาดีษ อัศ-เศาะฮีหะฮ์ (4/579) หมายเลข (1940)

⁽²⁾ "อิจญ์เฟาะซ่อ" หมายถึง เต็มไปหมด คือลูกธนูนั้นกลับลงมาโดยชุ่มไปด้วยเลือด

⁽³⁾ ที่ว่า "อักฟาอิฮิม" หมายถึง ส่วนท้ายของลำคอ (ต้นคอ) ของพวกเขา ดังที่ได้ระบุไว้อย่างชัดเจนในหะดีษอีกบทหนึ่งที่ผ่านมาก่อนหน้านี้

⁽⁴⁾ สายรายงานของหะดีษนี้เศาะฮีหฺ อัล-หากิมกล่าวถึงหะดีษนี้ว่า «เศาะฮีหฺตามเงื่อนไขของท่านเชคทั้งสอง (อัล-บุคอรีย์และมุสลิม)» และอัษ-ษะฮะบีย์ก็เห็นพ้องด้วย ส่วนอัล-อัลบานีย์กล่าวว่า: เป็นไปตามที่ท่านทั้งสองกล่าวไว้ ดู สิลสิละตุล อะหาดีษ อัศ-เศาะฮีหะฮ์ (4/313) หมายเลข (1735)

และในสุนันอิบนุมาญะฮ์ เศาะฮีหฺอิบนุหิบบาน อัล-มุสตัดร็อกของอัล-หากิม และมุสนัดอะห์มัด รายงานจากอบูสะอีด อัล-คุดรีย์ (ร.ฎ.) ว่า ข้าพเจ้าได้ยินท่านเราะซูล ﷺ กล่าวว่า

يفتح يأجوج ومأجوج ، يخرجون على الناس كما قال الله عز وجل : ﴿ مِّن كُلِّ حَدَبٍ يَنسِلُونَ ﴾ ، فيغشون الأرض ، وينحاز المسلمون عنهم إلى مدائنهم وحصونهم ، ويضمون إليهم مواشيهم ، ويشربون مياه الأرض ، حتى أن بعضهم ليمر بالنهر ، فيشربون مافيه حتى يتركوه يبسا ، حتى إن من بعدهم ليمر بذلك النهر ، فيقول : قد كان هنا ماء مرة ، حتى إذا لم يبق من الناس إلا أحد في حصن أو مدينة ، قال قائلهم ، هؤلاء أهل الأرض قد فرغنا منهم ، بقي أهل السماء .

«ยะอ์ญูจและมะอ์ญูจจะถูกปลดปล่อยออกมา แล้วพวกเขาจะออกมาสู่มนุษย์ ดังที่อัลลอฮ์ผู้ทรงเกรียงไกรและสูงส่งตรัสว่า «และพวกเขาจะกรูกันลงมาจากทุกที่สูง» ⁽¹⁾ พวกเขาจะท่วมท้นไปทั่วแผ่นดิน บรรดามุสลิมจะหลบหนีพวกเขาเข้าไปในเมืองและป้อมปราการของตน และต้อนปศุสัตว์ของตนเข้าไปไว้ด้วย พวกเขา (ยะอ์ญูจและมะอ์ญูจ) จะดื่มน้ำบนแผ่นดินจนหมด ถึงขนาดที่บางกลุ่มของพวกเขาเดินผ่านแม่น้ำสายหนึ่ง แล้วดื่มน้ำในนั้นจนแห้งขอด จนกระทั่งกลุ่มที่ตามมาภายหลังเดินผ่านแม่น้ำสายนั้น แล้วกล่าวว่า "ที่นี่เคยมีน้ำอยู่ครั้งหนึ่ง" จนเมื่อไม่มีมนุษย์คนใดหลงเหลืออยู่ นอกจากผู้ที่อยู่ในป้อมปราการหรือในเมือง ผู้พูดของพวกเขาจะกล่าวว่า "ชาวแผ่นดินเหล่านี้ พวกเราจัดการพวกเขาเสร็จสิ้นแล้ว ยังเหลือแต่ชาวฟากฟ้า"

قال : ثم يهز أحدهم حربته ، ثم يرمي بها إلى السماء ، فترجع مخضبة دما للبلاء والفتنة ، فبينما هم على ذلك ، إذ بعث الله دوداً في أعناقهم كنغف الجراد الذي يخرج في أعناقهم ، فيصبحون موتى لا يسمع لهم حس ، فيقول المسلمون : ألا رجل يشري نفسه ، فينظر ما فعل هذا العدو ،

ท่านกล่าวว่า แล้วคนหนึ่งในหมู่พวกเขาจะเขย่าหอกของตน แล้วขว้างมันขึ้นไปยังฟากฟ้า หอกนั้นจะย้อนกลับลงมาโดยเปื้อนเลือด เพื่อเป็นการทดสอบและฟิตนะฮ์ ขณะที่พวกเขากำลังเป็นเช่นนั้นอยู่ อัลลอฮ์ก็ทรงส่งหนอนลงที่คอของพวกเขา ดุจหนอนตัวอ่อนของตั๊กแตนที่ขึ้นที่คอของมัน แล้วพวกเขาก็กลายเป็นศพในยามเช้า ไม่ได้ยินเสียงใด ๆ ของพวกเขาอีก บรรดามุสลิมจะกล่าวว่า "ไม่มีชายคนใดที่ยอมสละชีวิตของตน เพื่อไปดูว่าศัตรูเหล่านี้เป็นอย่างไรบ้างหรือ"

قال : فيتجرد منهم محتسبا لنفسه ، قد أظنها على أنه مقتول ، فينزل فيجدهم موتى ، بعضهم على بعض ، فينادي : يا معشر المسلمين : ألا أبشروا ، فإن الله قد كفاكم عدوكم ، فيخرجون من مدائنهم وحصونهم ، ويسرحون مواشيهم ، فما يكون لها رعى إلا لحومهم ، فتشكر عنه كأحسن ما تشكر عن شيء من النبات أصابته قط

ท่านกล่าวว่า แล้วชายคนหนึ่งในหมู่พวกเขาจะอาสาออกไปโดยหวังผลบุญจากอัลลอฮ์ ทั้งที่เขาคิดว่าตนจะต้องถูกฆ่าตาย เขาลงไปแล้วพบว่าพวกเขาตายกันหมด ศพทับถมกัน เขาจึงร้องประกาศว่า "โอ้ประชาชาติมุสลิมทั้งหลาย จงดีใจเถิด แท้จริงอัลลอฮ์ทรงปกป้องพวกท่านจากศัตรูของพวกท่านแล้ว" พวกเขาจึงออกมาจากเมืองและป้อมปราการของตน และปล่อยปศุสัตว์ของตนออกไปหากิน ปศุสัตว์เหล่านั้นไม่มีอาหารอื่นนอกจากเนื้อของพวกเขา (ยะอ์ญูจและมะอ์ญูจ) แล้วมันก็อ้วนพีขึ้นเพราะเนื้อนั้น ยิ่งกว่าที่มันเคยอ้วนพีจากพืชพันธุ์ใด ๆ ที่มันเคยได้กินมา» ⁽²⁾

ตัวบทเหล่านี้บ่งชี้ถึงจำนวนอันมากมายของยะอ์ญูจและมะอ์ญูจ จนไม่มีผู้ใดสามารถยืนหยัดต้านทานพวกเขาได้

⁽¹⁾ ซูเราะฮ์อัล-อันบิยาอ์ 21:96 ⁽²⁾ สิลสิละฮ์ อัล-อะหาดีษ อัศ-เศาะฮีหะฮ์ (4/402) หะดีษหมายเลข (1793) ชัยค์นาศิรุดดีนได้กล่าวไว้ว่า อัล-หากิมได้กล่าวถึงหะดีษนี้ว่า เศาะฮีหฺตามเงื่อนไขของมุสลิม และอัซ-ซะฮะบีย์ก็เห็นด้วยกับท่าน แต่ทว่าชัยค์ (อัล-อัลบานีย์) ไม่ยอมรับความเห็นนี้ เพราะอิบนุอิสหาก ซึ่งเป็นหนึ่งในผู้รายงานหะดีษนี้ มุสลิมไม่ได้บันทึกรายงานของเขาไว้ นอกจากในฐานะสายรายงานสนับสนุน (มุตาบะอาต) เท่านั้น ดังนั้นหะดีษนี้จึงอยู่ในระดับหะสัน

บทที่ห้า

การเลือนหายของอิสลาม การยกอัลกุรอานขึ้นไป และการสิ้นไปของคนดี

หลังจากการแผ่ขยายอันยิ่งใหญ่ของอิสลามซึ่งครอบคลุมทั่วทั้งตะวันออกและตะวันตก อิสลามจะอ่อนแอลงอีกครั้งหนึ่ง ความชั่วร้ายจะหยั่งรากมั่นคง ศาสนาอันยิ่งใหญ่นี้จะถูกยกขึ้นไป อัลกุรอานจะถูกยกขึ้นไป ความรู้จะหมดไป และอัลลอฮ์จะทรงเอาชีวิตของผู้ที่ยังมีอีมานหลงเหลืออยู่ในตัวเขาแม้เพียงเล็กน้อย หลังจากนั้นจะไม่มีผู้ใดหลงเหลืออยู่นอกจากบรรดาสิ่งถูกสร้างที่เลวร้ายที่สุด และวันกิยามะฮ์จะเกิดขึ้นกับพวกเขาเหล่านั้น

يدرس الإسلام كما يدرس وشي الثوب ، حتى لا يدرى ما صيام ، ولا صلاة ، ولانسك ، ولا صدقة ، وليسرى على كتاب الله في ليلة ، فلا يبقى في الأرض منه آية ، وتبقى طوائف من الناس : الشيخ الكبير والعجوز ، يقولون : أدركنا آباءنا على هذه الكلمة « لا إله إلا الله » فنحن نقولها

อิบนุมาญะฮ์และอัล-หากิมได้บันทึกจากหุซัยฟะฮ์ อิบนุลยะมาน (ร.ฎ.) ว่า ท่านเราะซูลุลลอฮ์ ﷺ กล่าวว่า «อิสลามจะเลือนหายไปดังเช่นลวดลายปักบนเสื้อผ้าเลือนหายไป จนกระทั่งไม่มีผู้ใดรู้ว่าการถือศีลอดคืออะไร การละหมาดคืออะไร การเชือดสัตว์พลีคืออะไร และการบริจาคทานคืออะไร และคัมภีร์ของอัลลอฮ์จะถูกนำไปในคืนเดียว จนไม่มีอายะฮ์ใดจากคัมภีร์นั้นหลงเหลืออยู่บนแผ่นดินเลยแม้แต่อายะฮ์เดียว และจะมีผู้คนบางกลุ่มหลงเหลืออยู่ คือชายชราและหญิงชรา พวกเขาจะกล่าวว่า: เราได้พบบรรพบุรุษของเราอยู่บนถ้อยคำนี้ "ลาอิลาฮะอิลลัลลอฮ์" เราจึงกล่าวมันตาม»⁽¹⁾

لاتقوم الساعة إلا على شرار الخلق

และกลุ่มชนที่หลงเหลืออยู่นี้ ซึ่งไม่รู้จักสิ่งใดจากอิสลามเลยนอกจากถ้อยคำแห่งเตาฮีด ก็จะสิ้นไปและสูญหายไป ในเศาะฮีหฺมุสลิมมีรายงานจากอับดุลลอฮ์ อิบนุมัสอูด (ร.ฎ.) ว่า ท่านเราะซูลุลลอฮ์ ﷺ กล่าวว่า «วันกิยามะฮ์จะไม่เกิดขึ้น นอกจากจะเกิดขึ้นกับบรรดาสิ่งถูกสร้างที่เลวร้ายที่สุดเท่านั้น»⁽²⁾

และในอีกหะดีษหนึ่ง ท่านเราะซูล ﷺ ได้อธิบายให้เราทราบว่า คนดีที่หลงเหลืออยู่จะหมดสิ้นไปอย่างไรในช่วงสุดท้าย

⁽¹⁾ อัล-หากิมกล่าวถึงหะดีษนี้ว่า เศาะฮีหฺตามเงื่อนไขของมุสลิม และอัซ-ซะฮะบีก็เห็นพ้องกับท่าน ส่วนอัล-บูศีรีกล่าวว่า สายรายงานของหะดีษนี้เศาะฮีหฺ ผู้รายงานล้วนเชื่อถือได้ ดู Silsilat al-Ahadith al-Sahihah ของเชคนาศิรุดดีน อัล-อัลบานีย์ หะดีษหมายเลข (87) ⁽²⁾ บันทึกโดยมุสลิม ในกิตาบอัล-ฟิตัน บาบกุรบิสสาอะฮ์ (4/2268) หะดีษหมายเลข (2949)

إن الله يبعث ريحا من اليمن ، ألين من الحرير ، فلا تدع أحدا في قلبه مثقال ذرة من إيمان إلا قبضته

…ยุคสมัย ดังที่ปรากฏในหะดีษซึ่งมุสลิมรายงานจากอบูฮุร็อยเราะฮ์ (ร.ฎ.) ว่า ท่านนบี ﷺ กล่าวว่า «แท้จริงอัลลอฮ์จะทรงส่งลมพัดมาจากเยเมน ซึ่งนุ่มนวลยิ่งกว่าผ้าไหม แล้วมันจะไม่ละเว้นผู้ใดที่ในหัวใจของเขามีอีมานแม้เพียงน้ำหนักเท่าผงธุลี เว้นแต่มันจะเอาชีวิตของเขาไป»

مثقال ذرة

และในอีกรายงานหนึ่งว่า «น้ำหนักเท่าผงธุลี»⁽¹⁾

لا تقوم الساعة حتى لايقال في الأرض : الله الله

และจากอะนัส (ร.ฎ.) ว่า ท่านเราะซูล ﷺ กล่าวว่า «วันกิยามะฮ์จะไม่เกิดขึ้นจนกว่าบนแผ่นดินจะไม่มีผู้ใดกล่าวว่า อัลลอฮ์ อัลลอฮ์ อีกเลย»⁽²⁾

فبينما هم كذلك إذ بعث الله ريحا طيبة فتأخذهم تحت آباطهم ، فتقبض روح كل مؤمن ، وكل مسلم ، ويبقى شرار الناس يتهارجون تهارج الحمر ، فعليهم تقوم الساعة

และในเศาะฮีหฺมุสลิม รายงานจากอันนะวาส บิน สัมอาน (ร.ฎ.) ในรูปแบบมัรฟูอ์ว่า «ขณะที่พวกเขาอยู่ในสภาพเช่นนั้น ทันใดนั้นอัลลอฮ์ก็ทรงส่งลมอันดีงามมา มันจะพัดผ่านใต้รักแร้ของพวกเขา แล้วเอาวิญญาณของมุอ์มินทุกคนและมุสลิมทุกคนไป และจะเหลือเพียงมนุษย์ที่ชั่วร้ายที่สุด พวกเขาจะสมสู่กันอย่างเปิดเผยเยี่ยงลาสมสู่กัน แล้ววันกิยามะฮ์ก็จะเกิดขึ้นกับพวกเขา»⁽³⁾

يذهب الصالحون الأول فالأول ، وتبقى حثالة كحثالة الشعير أو التمر ، لا يباليهم الله بالة

และอัลบุคอรีย์ได้รายงานด้วยสายรายงานของท่านไปถึงมิรดาส อัลอัสละมีย์ (ร.ฎ.) ว่า ท่านนบี ﷺ กล่าวว่า «บรรดาคนดีจะจากไปทีละคน คนแรกแล้วก็คนถัดไป และจะเหลือเพียงกากเดน ดั่งกากข้าวบาร์เลย์หรือกากอินทผลัม ซึ่งอัลลอฮ์จะไม่ทรงแยแสต่อพวกเขาเลยแม้แต่น้อย»⁽⁴⁾

และส่วนหนึ่งของการเลือนหายของอิสลามในวันเวลาเหล่านั้น คือ อิบาดะฮ์ฮัจญ์จะขาดหายไป จะไม่มีทั้งฮัจญ์และอุมเราะฮ์ ดังที่ปรากฏในมุสนัดอบูยะอ์ลาและอัลมุสตัดร็อกของอัลหากิม ด้วยสายรายงานที่เศาะฮีหฺ จากอบูสะอีด (ร.ฎ.)…

⁽¹⁾ รายงานโดยมุสลิมในเศาะฮีหฺของท่าน หะดีษหมายเลข (7915) และดู ญามิอุลอุศูล (10/410) ⁽²⁾ รายงานโดยมุสลิมในเศาะฮีหฺของท่าน, มิชกาตุลมะศอบีหฺ (3/50) หะดีษหมายเลข (5516) ⁽³⁾ รายงานโดยมุสลิมในเศาะฮีหฺของท่าน กิตาบุลฟิตัน บาบซิกรุดดัจญาล หะดีษหมายเลข (2937) ความหมายของคำว่า "ตะฮาอุญุลหุมุร" (การสมสู่เยี่ยงลา) คือ ผู้ชายร่วมประเวณีกับผู้หญิงต่อหน้าผู้คนเหมือนที่ลาทำ โดยไม่ใส่ใจต่อเรื่องนั้นเลย ส่วนคำว่า "อัลฮัรจุ" ซึ่งอ่านโดยให้ตัวรออ์เป็นสุกูน หมายถึงการร่วมประเวณี มีสำนวนกล่าวว่า "ฮะเราะญะ เซาญะตะฮู" หมายถึง เขาร่วมประเวณีกับภรรยาของเขา ดู ชัรหุนนะวะวีย์ อะลา มุสลิม (18/70) ข้าพเจ้าขอกล่าวว่า นี่คือสภาพของผู้คนในปัจจุบันในสังคมตะวันตกจำนวนมาก พวกเขาสมสู่กันเยี่ยงลาในสโมสรของพวกเขาที่เรียกว่าสโมสรเปลือยกาย บนชายหาด ในป่า และในสวนสาธารณะ ⁽⁴⁾ รายงานโดยอัลบุคอรีย์ ดู อันนิฮายะฮ์ ของอิบนุกะษีร (1/186)

لا تقوم الساعة حتى لا يحج البيت

ليحجن هذا البيت وليعتمرن بعد خروج يأجوج ومأجوج

(ร.ฎ.) เล่าว่า ท่านเราะซูล ﷺ กล่าวว่า «วันกิยามะฮ์จะยังไม่เกิดขึ้น จนกว่าจะไม่มีผู้ใดประกอบพิธีหัจญ์ ณ บัยตุลลอฮ์อีก»⁽¹⁾ ไม่ต้องสงสัยเลยว่าเหตุการณ์นี้จะเกิดขึ้นหลังจากที่ลมอันดีงามถูกส่งมาและเอาชีวิตบรรดาผู้ศอลิหฺไปแล้วเท่านั้น ส่วนก่อนหน้านั้น การประกอบอิบาดะฮ์ ณ บัยตุลลอฮ์ยังคงดำเนินต่อไป ดังที่มีรายงานในเศาะฮีหฺอัล-บุคอรี จากอบูสะอีด อัล-คุดรี (ร.ฎ.) ว่า ท่านเราะซูล ﷺ กล่าวว่า «บ้านหลังนี้ (บัยตุลลอฮ์) จะยังคงมีผู้มาประกอบพิธีหัจญ์และอุมเราะฮ์อย่างแน่นอน แม้หลังจากที่ยะอ์ญูจและมะอ์ญูจได้ออกมาแล้วก็ตาม»⁽²⁾

⁽¹⁾ เศาะฮีหฺ อัล-ญามิอ์ อัศ-เศาะฆีร (6/174) หมายเลข 7296 ⁽²⁾ บันทึกโดยอัล-บุคอรี ดู อัน-นิฮายะฮ์ ของอิบนุกะษีร (1/186)

บทที่หก

การหวนคืนของมนุษยชาติสู่ยุคญาฮิลียะฮ์และการเคารพบูชารูปปั้น

เมื่ออิสลามเลือนหายไป อัลกุรอานถูกยกขึ้น และลมได้เอาชีวิตทุกคนที่มีอีมานอยู่ในหัวใจแม้เพียงน้ำหนักเท่าผงธุลี มนุษยชาติก็จะหวนคืนสู่ยุคญาฮิลียะฮ์ดั้งเดิมของตน หรือยิ่งร้ายกว่านั้น พวกเขาจะเชื่อฟังชัยฏอนและเคารพบูชารูปปั้น

ثم يرسل الله ريحا باردة من قبل الشام ، فلا يبقى على وجه الأرض أحد في قلبه مثقال ذرة من خير أو إيمان إلا قبضته ، حتى لو كان أحدكم دخل في كبد جبل لدخلته عليه ، حتى تقبضه

فيبقى شرار الناس في خفة الطير ، وأحلام السباع ، لا يعرفون معروفا ، ولا ينكرون منكرا ، فيتمثل لهم الشيطان فيقول : ألا تستجيبون ؟ فيقولون : ما تأمرنا ؟ فيأمرهم بعبادة الأوثان ، وهم في ذلك دارة أرزاقهم ، حسن عيشهم ، ثم ينفخ في الصور . . .

ท่านเราะซูล ﷺ ได้เล่าแก่เราถึงสิ่งที่จะเกิดขึ้นภายหลังการสิ้นชีวิตของอัล-มะซีห์ (อะลัยฮิสสลาม) ในช่วงสุดท้ายของกาลเวลา ในหะดีษของอับดุลลอฮ์ บินอัมร์ (ร.ฎ.) ที่บันทึกโดยมุสลิมระบุว่า «จากนั้นอัลลอฮ์จะทรงส่งลมเย็นมาจากทางแคว้นชาม ไม่มีผู้ใดบนพื้นแผ่นดินที่มีความดีหรืออีมานอยู่ในหัวใจแม้เพียงน้ำหนักเท่าผงธุลีหลงเหลืออยู่ เว้นแต่ลมนั้นจะเอาชีวิตเขาไป แม้หากคนใดในพวกท่านเข้าไปหลบอยู่ในใจกลางภูเขา ลมนั้นก็จะตามเข้าไปหาเขาจนกระทั่งเอาชีวิตเขาไป» เขากล่าวว่า ฉันได้ยินคำนี้จากท่านเราะซูลุลลอฮ์ ﷺ ท่านกล่าวว่า «แล้วจะเหลือเพียงผู้คนที่เลวร้ายที่สุด มีความเบาหวิวลุกลี้ลุกลนดั่งนก และมีจิตใจดั่งสัตว์ป่าดุร้าย พวกเขาไม่รู้จักความดี และไม่ปฏิเสธความชั่ว แล้วชัยฏอนจะแปลงกายมาปรากฏต่อพวกเขาและกล่าวว่า ‘พวกท่านจะไม่ตอบรับ (คำเรียกร้องของฉัน) หรือ?’ พวกเขาจะกล่าวว่า ‘ท่านจะสั่งให้พวกเราทำอะไร?’ มันก็จะสั่งให้พวกเขาเคารพบูชารูปปั้น ทั้งที่ในขณะนั้นปัจจัยยังชีพของพวกเขาอุดมสมบูรณ์ และความเป็นอยู่ของพวกเขาก็ดี จากนั้นแตรก็จะถูกเป่า...» จนจบหะดีษ⁽¹⁾

لاتقوم الساعة حتى تضطرب أليات نساء دوس على ذي الخلصة

ในบรรดารูปปั้นที่จะถูกเคารพบูชานั้น ได้แก่ (ซุลเคาะละศะฮ์) ซึ่งเป็นเจว็ดของเผ่าเดาส์ รวมทั้งอัลลาตและอัลอุซซา ในเศาะฮีหฺอัลบุคอรีและเศาะฮีหฺมุสลิม รายงานจากอบูฮุร็อยเราะฮ์ (ร.ฎ.) จากท่านนบี ﷺ ท่านกล่าวว่า «วันสิ้นโลกจะยังไม่เกิดขึ้นจนกว่าสะโพกของบรรดาสตรีเผ่าเดาส์จะส่ายไหวรอบซุลเคาะละศะฮ์» ซุลเคาะละศะฮ์คือรูปปั้นที่...

⁽¹⁾ บันทึกโดยมุสลิมในเศาะฮีหฺของท่าน กิตาบอัลฟิตัน บาบคุรูจญ์อัดดัจญาล (4/2258) หมายเลข (2940)

…ซึ่งเผ่าเดาส์เคยเคารพสักการะในยุคญาฮิลียะฮ์⁽¹⁾

لا يذهب الليل والنهار حتى تعبد اللات والعزى ، فقالت عائشة : يا رسول الله ، إنْ كنت لأظنّ حين أنزل الله : ﴿ هُوَ ٱلَّذِىٓ أَرْسَلَ رَسُولَهُۥ بِٱلْهُدَىٰ وَدِينِ ٱلْحَقِّ لِيُظْهِرَهُۥ عَلَى ٱلدِّينِ كُلِّهِۦ وَلَوْ كَرِهَ ٱلْمُشْرِكُونَ ﴾ أن ذلك تامّا ، قال:إنه سيكون من ذلك ما شاء الله ، ثم يبعث الله ريحا طيبة ، فتوفى كل من في قلبه مثقال حبة خردل من إيمان ، فيبقى من لاخير فيه ، فيرجعون إلى دين آبائهم

ในเศาะฮีห์มุสลิม รายงานจากท่านหญิงอาอิชะฮ์ (ร.ฎ.) ว่า นางได้ยินท่านเราะซูลุลลอฮ์ ﷺ กล่าวว่า «กลางคืนและกลางวันจะไม่สิ้นสุดลง จนกว่าอัลลาตและอัลอุซซาจะถูกเคารพสักการะ» ท่านหญิงอาอิชะฮ์กล่าวว่า "โอ้ท่านเราะซูลุลลอฮ์ ตอนที่อัลลอฮ์ประทานอายะฮ์ที่ว่า «พระองค์คือผู้ทรงส่งเราะซูลของพระองค์มาพร้อมกับทางนำและศาสนาแห่งสัจธรรม เพื่อให้ศาสนานั้นอยู่เหนือศาสนาทั้งปวง แม้ว่าบรรดาผู้ตั้งภาคีจะเกลียดชังก็ตาม» (ซูเราะฮ์อัต-เตาบะฮ์ 9:33)⁽²⁾ ลงมา ฉันคิดว่าสิ่งนั้นได้สมบูรณ์แล้ว" ท่านกล่าวว่า «แท้จริงสิ่งนั้นจะเป็นไปตามที่อัลลอฮ์ทรงประสงค์ จากนั้นอัลลอฮ์จะทรงส่งลมอันหอมรื่นมา แล้วทุกคนที่มีอีมานในหัวใจแม้เพียงน้ำหนักเมล็ดผักกาดก็จะเสียชีวิตลง คงเหลือแต่ผู้ที่ไม่มีความดีใด ๆ ในตัวเขา แล้วพวกเขาก็จะหวนกลับไปสู่ศาสนาของบรรพบุรุษของพวกเขา»⁽³⁾

لاتقوم الساعة حتى يتسافدوا في الطريق تسافد الحمير ، قلت : إن ذلك لكائن ؟ قال : نعم ، ليكونن

والذي نفسي بيده لا تفنى هذه الأمة حتى يقوم الرجل إلى المرأة فيفترشها في الطريق ، فيكون خيارهم يومئذٍ من يقول : هلاَّ واريتها وراء هذا الحائط

ในยุคนั้น ระดับศีลธรรมจะตกต่ำลงอย่างน่าตระหนก อัล-บัซซารได้บันทึกไว้ในมุสนัดของท่าน และอิบนุหิบบานได้บันทึกไว้ในเศาะฮีห์ของท่าน จากท่านอับดุลลอฮ์ บิน อัมร์ (ร.ฎ.) ว่า ท่านเราะซูลุลลอฮ์ ﷺ กล่าวว่า «วันกิยามะฮ์จะไม่เกิดขึ้น จนกว่าพวกเขาจะร่วมประเวณีกันกลางถนนเหมือนกับที่ลาร่วมประเวณีกัน» ฉันกล่าวว่า "สิ่งนั้นจะเกิดขึ้นจริงหรือ?" ท่านกล่าวว่า «ใช่ มันจะเกิดขึ้นอย่างแน่นอน» หะดีษนี้มีรายงานสนับสนุน (ชาฮิด) อยู่ในบันทึกของอัล-หากิม จากหะดีษของท่านอบูฮุร็อยเราะฮ์ (ร.ฎ.) ในลักษณะมัรฟูอ์ว่า «ขอสาบานต่อผู้ที่ชีวิตของฉันอยู่ในพระหัตถ์ของพระองค์ ประชาชาตินี้จะไม่สูญสิ้นไป จนกว่าชายคนหนึ่งจะลุกขึ้นไปหาผู้หญิงคนหนึ่งแล้วนอนทับนางกลางถนน และคนที่ดีที่สุดในหมู่พวกเขาในวันนั้น คือผู้ที่กล่าวว่า ทำไมท่านไม่พานางไปซ่อนไว้หลังกำแพงนี้»⁽⁴⁾

⁽¹⁾ บันทึกโดยอัล-บุคอรี ในกิตาบอัล-ฟิตัน บาบ "การเปลี่ยนแปลงของกาลเวลาจนกระทั่งรูปเคารพถูกสักการะ" ฟัตหุลบารี (13/76) และบันทึกโดยมุสลิมในเศาะฮีห์ของท่าน กิตาบอัล-ฟิตัน บาบ "วันกิยามะฮ์จะไม่เกิดขึ้นจนกว่าเผ่าเดาส์จะเคารพสักการะซุลเคาะละเศาะฮ์" (4/2230) หะดีษหมายเลข 2906 สำนวนเป็นของอัล-บุคอรี ส่วนคำอธิบายเกี่ยวกับซุลเคาะละเศาะฮ์มีปรากฏอยู่ในเศาะฮีห์ทั้งสองเล่ม

⁽²⁾ ซูเราะฮ์อัต-เตาบะฮ์ : 33

⁽³⁾ บันทึกโดยมุสลิม ในกิตาบอัล-ฟิตัน บาบ "วันกิยามะฮ์จะไม่เกิดขึ้นจนกว่าเผ่าเดาส์จะเคารพสักการะซุลเคาะละเศาะฮ์" (4/2230) หมายเลข 2906

⁽⁴⁾ สิลสิละตุลอะหาดีษอัศ-เศาะฮีหะฮ์ : 1/245

فبينما هم كذلك إذ بعث الله ريحا طيبة ، فتأخذهم تحت آباطهم ، فتقبض روح كل مؤمن ، وكل مسلم ، ويبقى شرار الناس ، يتهارجون تهارج الحمر ، فعليهم تقوم الساعة

และหะดีษนี้ยังมีหลักฐานสนับสนุน (ชาฮิด) อีกบทหนึ่ง คือหะดีษของอันนะววาส บิน สัมอาน (ร.ฎ.) ซึ่งเป็นหะดีษบทยาวที่ท่านรายงานเกี่ยวกับดัจญาล และยะอ์ญูจและมะอ์ญูจ ตอนท้ายของหะดีษนั้นมีว่า: «ขณะที่พวกเขาอยู่ในสภาพเช่นนั้น อัลลอฮ์ก็ทรงส่งลมอันดีงามมา ลมนั้นจะพัดเข้ามาใต้รักแร้ของพวกเขา แล้วถอดวิญญาณของผู้ศรัทธาทุกคนและมุสลิมทุกคน คงเหลือไว้แต่มนุษย์ที่เลวทรามที่สุด พวกเขาจะสมสู่กันอย่างเปิดเผยเหมือนลาสมสู่กัน⁽¹⁾ และวันกิยามะฮ์จะเกิดขึ้นแก่คนเหล่านั้น» บันทึกโดยมุสลิม อะห์มัด และอัลหากิม

⁽¹⁾ หมายถึง ผู้ชายจะร่วมประเวณีกับผู้หญิงต่อหน้าผู้คน ดังที่ลาทำกัน ความหมายของคำนี้คือ (ยะตะสาฟะดูน) คือสมสู่กันอย่างสัตว์

บทที่เจ็ด

การทำลายกะอ์บะฮ์ด้วยน้ำมือของซุส-สุวัยเกาะตัยน์

يبايع لرجل مابين الركن والمقام ، ولن يستحل البيت إلا أهله ، فإذا استحلوه فلا يسأل عن هلكة العرب ، ثم تأتي الحبشة فيخربونه خرابا لا يعمر بعده أبدا ، وهم الذين يستخرجون كنزه

บางทีช่วงเวลานี้อาจเป็นช่วงเวลาที่ซุส-สุวัยเกาะตัยน์จะทำลายกะอ์บะฮ์ ในหะดีษที่อิมามอะห์มัดรายงานไว้ในหนังสืออัล-มุสนัดของท่านจากหลายสายรายงาน จากอบูฮุร็อยเราะฮ์ (ร.ฎ.) ว่า ท่านเราะซูลุลลอฮ์ ﷺ กล่าวว่า «จะมีการให้สัตยาบันแก่ชายคนหนึ่งระหว่างอัร-รุกน์กับอัล-มะกอม และจะไม่มีผู้ใดละเมิดความศักดิ์สิทธิ์ของบัยตุลลอฮ์ นอกจากชาวของมันเอง เมื่อพวกเขาละเมิดมันแล้ว ก็ไม่ต้องถามถึงความพินาศของชาวอาหรับอีกเลย จากนั้นชาวหะบะชะฮ์จะมาและทำลายมันจนพังพินาศ ไม่มีการบูรณะขึ้นใหม่หลังจากนั้นตลอดไป และพวกเขาคือผู้ที่จะขุดเอาขุมทรัพย์ของมันออกไป»⁽¹⁾

يخرب الكعبة ذو السويقتين في الحبشة ، ويسلبها حليها ، ويجردها من كسوتها ، ولكأني أنظر إليه أصيلعا أفيدعا ، يضرب بمسحاته ومعوله

อิมามอะห์มัดยังได้รายงานไว้ในอัล-มุสนัดอีกว่า จากอับดุลลอฮ์ บิน อัมร์ (ร.ฎ.) ว่า เขาได้ยินท่านเราะซูลุลลอฮ์ ﷺ กล่าวว่า «ซุส-สุวัยเกาะตัยน์จากหะบะชะฮ์จะทำลายกะอ์บะฮ์ เขาจะปล้นเอาเครื่องประดับของมันไป และจะเปลื้องผ้ากิสวะฮ์ออกจากมัน ราวกับว่าฉันกำลังมองเห็นเขาอยู่ เป็นคนศีรษะล้าน ข้อต่อมือและเท้าบิดงอ กำลังทุบมันด้วยพลั่วและจอบของเขา»⁽²⁾

كأني أنظر إليه أسود أفحج ، ينقضها حجرا حجرا

ในเศาะฮีห์อัล-บุคอรีย์และมุสนัดอะห์มัด จากอิบนุอับบาส (ร.ฎ.) ว่า ท่านนบี ﷺ กล่าวว่า «ราวกับว่าฉันกำลังมองเห็นเขาอยู่ เป็นคนผิวดำ ขาโก่ง กำลังรื้อมันออกทีละก้อน ทีละก้อน» หมายถึงกะอ์บะฮ์⁽³⁾

يخرب الكعبة ذو السويقتين من الحبشة

ในเศาะฮีห์มุสลิม จากอบูฮุร็อยเราะฮ์ (ร.ฎ.) จากท่านเราะซูล ﷺ ว่า ท่านกล่าวว่า «ซุส-สุวัยเกาะตัยน์จากหะบะชะฮ์จะทำลายกะอ์บะฮ์»⁽⁴⁾ ที่เขาถูกเรียกว่า ซุส-สุวัยเกาะตัยน์ ก็เพราะหน้าแข้งทั้งสองของเขาเล็ก คำว่า "อัส-สุวัยเกาะตาน" เป็นรูปคำย่อส่วน (ตัศฆีร) ของหน้าแข้งทั้งสองข้างของมนุษย์ เนื่องจากความผอมเรียวของมัน และนี่เป็นลักษณะหน้าแข้งของคนผิวดำโดยส่วนใหญ่

⁽¹⁾ สิลสิละตุล-อะหาดีษ อัศ-เศาะฮีหะฮ์ (1/245) ⁽²⁾ สิลสิละตุล-อะหาดีษ อัศ-เศาะฮีหะฮ์ (2/119) หะดีษหมายเลข 579 ⁽³⁾ อิบนุกะษีรกล่าวไว้ในอัน-นิฮายะฮ์ (1/187) ว่า สายรายงานของมันแข็งแรง ⁽⁴⁾ รายงานโดยมุสลิมในเศาะฮีห์ของท่าน กิตาบุล-ฟิตัน (4/2232) หะดีษหมายเลข 2909; ชัรห์อัน-นะวะวีย์ อะลา มุสลิม (18/35)

อาจมีผู้ถามว่า เขาจะทำลายกะอ์บะฮ์ได้อย่างไร ในเมื่ออัลลอฮ์ทรงทำให้มักกะฮ์เป็นเขตหะรอมที่ปลอดภัย? คำตอบคือ ความหมายของมันคือ ปลอดภัยจนกระทั่งใกล้วันกิยามะฮ์และโลกดุนยาถึงคราวพินาศ อันนะวะวีย์กล่าวไว้เช่นนี้⁽¹⁾ คำอธิบายนี้ถูกต้อง หากการทำลายนั้นเกิดขึ้นในช่วงเวลานั้น มิฉะนั้นแล้ว เรื่องนี้เป็นบทบัญญัติทางศาสนาที่อัลลอฮ์ทรงกำหนดให้ปวงบ่าวของพระองค์ต้องปฏิบัติตาม ดังนั้น หากมีผู้ดื้อดึงคนใดละเมิดความศักดิ์สิทธิ์ของเขตหะรอม อัลลอฮ์อาจทรงยับยั้งเขาไว้ ดังที่พระองค์ทรงกระทำต่ออับเราะฮะฮ์ และพระองค์อาจไม่ทรงยับยั้งเขาไว้ด้วยวิทยปัญญาที่พระองค์ทรงรู้ ดังที่เกิดขึ้นกับพวกเกาะรอมิเฏาะฮ์ ซึ่งบุกเข้ายึดเขตหะรอมและก่อความเลวร้ายต่าง ๆ ณ ที่นั้น และดังที่ชายชั่วผู้มีแข้งเล็กสองข้าง (ซุสสุวัยเกาะตัยน์) ผู้นี้จะกระทำ

⁽¹⁾ แหล่งอ้างอิงเดิม

หัวข้อที่แปด

การขึ้นของดวงอาทิตย์จากทิศตะวันตก

لا تقوم الساعة حتى تطلع الشمس من مغربها ، فإذا طلعت فرآها الناس آمنوا أجمعين ، فذاك حين لا ينفع نفسا إيمانها لم تكن آمنت من قبل أو كسبت في إيمانها خيرا

ส่วนหนึ่งจากสัญญาณอันชัดแจ้งที่บ่งชี้ถึงการเกิดขึ้นของวันกิยามะฮ์ คือการขึ้นของดวงอาทิตย์จากทิศตะวันตก ในเศาะฮีหฺอัล-บุคอรีย์และมุสลิม รายงานจากอบูฮุร็อยเราะฮ์ (ร.ฎ.) ว่า ท่านเราะซูล ﷺ กล่าวว่า «วันกิยามะฮ์จะยังไม่เกิดขึ้นจนกว่าดวงอาทิตย์จะขึ้นจากทิศตะวันตก ครั้นเมื่อมันขึ้นและผู้คนได้เห็นมัน พวกเขาทั้งหมดจะศรัทธา และนั่นคือเวลาที่การศรัทธาของชีวิตใดจะไม่ยังประโยชน์แก่ชีวิตนั้น หากมันไม่เคยศรัทธามาก่อน หรือไม่ได้ขวนขวายความดีใด ๆ ไว้ในการศรัทธาของมัน»⁽¹⁾

⁽¹⁾ เศาะฮีหฺอัล-บุคอรีย์ กิตาบุรริกอก, ฟัตหุลบารี: (11/352) และมุสลิมรายงานไว้ในกิตาบุลอีมาน บทว่าด้วยการอธิบายถึงช่วงเวลาที่อัลลอฮ์จะไม่ทรงรับการศรัทธา: (1/137) หะดีษหมายเลข: (157)

บทที่เก้า

การปรากฏของสัตว์ (อัด-ดาบบะฮ์)

وَإِذَا وَقَعَ ٱلْقَوْلُ عَلَيْهِمْ أَخْرَجْنَا لَهُمْ دَآبَّةً مِّنَ ٱلْأَرْضِ تُكَلِّمُهُمْ أَنَّ ٱلنَّاسَ كَانُوا۟ بِـَٔايَـٰتِنَا لَا يُوقِنُونَ ﴿٨٢﴾

สัตว์ตัวนี้เป็นสัญญาณหนึ่งจากบรรดาสัญญาณของอัลลอฮ์ที่จะปรากฏออกมาในยุคสุดท้าย เมื่อความชั่วมีมากขึ้น ความเสื่อมเสียแพร่ไปทั่ว และความดีมีน้อยลงในยุคนั้น สัตว์ตัวนี้คือสัตว์ที่อัลลอฮ์ผู้ทรงสัจจะได้ตรัสถึงไว้ในพระดำรัสของพระองค์ว่า «และเมื่อพระดำรัส (แห่งการลงโทษ) ได้ประสบแก่พวกเขา เราจะให้สัตว์ตัวหนึ่งออกมาจากแผ่นดินสำหรับพวกเขา มันจะพูดกับพวกเขาว่า แท้จริงมนุษย์นั้นไม่เชื่ออย่างมั่นใจในสัญญาณต่างๆ ของเรา»⁽¹⁾

ไม่ต้องสงสัยเลยว่าสัตว์ตัวนี้แตกต่างจากสัตว์ทั้งหลายที่มนุษย์คุ้นเคย ส่วนหนึ่งของความแตกต่างนั้นคือ มันจะกล่าวกับผู้คนและพูดคุยกับพวกเขา และเราได้กล่าวถึงหะดีษจำนวนหนึ่งไปแล้ว ซึ่งท่านเราะซูล ﷺ ได้นับการปรากฏของสัตว์ตัวนี้เป็นหนึ่งในสัญญาณใหญ่ของวันกิยามะฮ์

อิมามอะห์มัดได้รายงานไว้ในอัล-มุสนัดของท่าน อัล-บุคอรีรายงานไว้ในอัต-ตารีค อัล-กะบีร อัล-บะเฆาะวีรายงานไว้ใน "หะดีษอะลี บิน อัล-ญะอ์ด" และอบูนุอัยม์รายงานไว้ใน "อัคบาร อัศบะฮาน" ด้วยสายรายงานที่ศอฮีห์ จากอบูอุมามะฮ์ (ร.ฎ.) ซึ่งท่านได้อ้างถึงท่านนบี ﷺ ว่า ท่านกล่าวว่า «สัตว์ตัวนั้นจะออกมา แล้วมันจะประทับตราผู้คนที่จมูกของพวกเขา จากนั้นพวกเขาจะมีชีวิตยืนยาวอยู่ในหมู่พวกท่าน จนกระทั่งชายคนหนึ่งซื้ออูฐตัวหนึ่ง แล้วมีผู้ถามว่า ท่านซื้อมันมาจากใคร? เขาก็ตอบว่า ฉันซื้อมันมาจากคนหนึ่งในบรรดาผู้ที่ถูกประทับตราที่จมูก»⁽²⁾

تخرج الدابة ، فتسم الناس على خراطيمهم ، ثم يعمرون فيكم حتى يشتري الرجل البعير ، فيقول : ممن اشتريته ؟ فيقول : اشتريته من أحد المخطمين

⁽¹⁾ ซูเราะฮ์อัน-นัมล์ 27:82 ⁽²⁾ สิลสิละฮ์ อัล-อะหาดีษ อัศ-ศอฮีหะฮ์ (1/31) หมายเลข 322

บทที่สิบ

ไฟที่ต้อนมนุษย์ไปสู่ที่ชุมนุม

وآخر ذلك نار تخرج من اليمن ، تطرد الناس إلى محشرهم

สัญญาณสุดท้ายที่จะเกิดขึ้นก่อนวันกิยามะฮ์คือไฟที่ออกมาจากก้นแผ่นดินอะดัน ไฟนั้นจะต้อนมนุษย์ไปสู่ที่ชุมนุมของพวกเขา เราได้กล่าวถึงหะดีษที่ท่านเราะซูล ﷺ ได้นับสัญญาณของวันกิยามะฮ์ไว้แล้ว ซึ่งท่านกล่าวว่ามีสิบประการ ท่านกล่าวว่า «และประการสุดท้ายคือไฟที่ออกมาจากเยเมน ไฟนั้นจะขับไล่มนุษย์ไปสู่ที่ชุมนุมของพวกเขา»⁽¹⁾

إني سائلك عن ثلاث : ما أول أشراط الساعة ؟

أما أول أشراط الساعة فنار تحشرهم من المشرق إلى المغرب

ในเศาะฮีหฺอัล-บุคอรีย์ รายงานจากอะนัส (ร.ฎ.) ว่า เมื่ออับดุลลอฮ์ บิน สะลาม ได้ทราบข่าวการมาถึงนครมะดีนะฮ์ของท่านนบี ﷺ (คือการอพยพของท่าน) เขาจึงไปหาท่านเพื่อถามเรื่องต่าง ๆ เขากล่าวว่า "ข้าพเจ้าจะถามท่านสามเรื่อง สัญญาณแรกของวันกิยามะฮ์คืออะไร?" ท่านเราะซูล ﷺ ตอบว่า «สำหรับสัญญาณแรกของวันกิยามะฮ์นั้น คือไฟที่จะต้อนพวกเขาจากทิศตะวันออกไปยังทิศตะวันตก»⁽²⁾

ستخرج نار من حضرموت قبل القيامة تحشر الناس ، قالوا : يارسول الله فما تأمرنا ؟ قال : عليكم بالشام

ในสุนันอัต-ติรมิซีย์ รายงานจากอับดุลลอฮ์ บิน อุมัร (ร.ฎ.) ว่า ท่านเราะซูลุลลอฮ์ ﷺ กล่าวว่า «จะมีไฟออกมาจากหะฎเราะเมาต์ก่อนวันกิยามะฮ์ ไฟนั้นจะต้อนมนุษย์» พวกเขาถามว่า "โอ้ท่านเราะซูลุลลอฮ์ แล้วท่านจะสั่งให้พวกเราทำอย่างไร?" ท่านตอบว่า «พวกท่านจงมุ่งไปยังแผ่นดินชาม» อัต-ติรมิซีย์กล่าวว่า หะดีษนี้เป็นหะดีษหะสันเศาะฮีหฺ⁽³⁾

يحشر الناس على ثلاث طرائق راغبين

ท่านเราะซูล ﷺ ได้บอกเล่าแก่เราถึงลักษณะที่ไฟจะต้อนมนุษย์ไปสู่ที่ชุมนุม ในเศาะฮีหฺอัล-บุคอรีย์ รายงานจากอบูฮุร็อยเราะฮ์ (ร.ฎ.) ว่า ท่านกล่าวว่า «มนุษย์จะถูกต้อนไปสู่ที่ชุมนุมในสามลักษณะ คือพวกที่มีความปรารถนา…

⁽¹⁾ เศาะฮีหฺมุสลิม กิตาบุลฟิตัน บาบอัล-อายาต อัลละตี ตะกูนุ ก็อบลัส-สาอะฮ์ (4/2225) หมายเลข (2901) ⁽²⁾ หากท่านต้องการทราบคำถามที่เหลือและคำตอบของท่านเราะซูล ﷺ ให้กลับไปดูเศาะฮีหฺอัล-บุคอรีย์ กิตาบมะนากิบอัล-อันศอร, ฟัตหุลบารีย์ (7/272) ⁽³⁾ ญามิอุลอุศูล (10/368) หมายเลขหะดีษ (7888) และดูเศาะฮีหุลญามิอิศ-เศาะฆีร (3/203) หมายเลขหะดีษ (3603)

راهبين ، وإثنان على بعير ، وثلاثة على بعير ، وأربعة على بعير ، وعشرة على بعير ، ويحشر بقيتهم النار ، تقيل معهم حيث قالوا ، وتبيت معهم حيث باتوا ، وتصبح معهم حيث أصبحوا ، وتمسي معهم حيث أمسوا

…และผู้ที่หวาดกลัว สองคนบนอูฐหนึ่งตัว สามคนบนอูฐหนึ่งตัว สี่คนบนอูฐหนึ่งตัว และสิบคนบนอูฐหนึ่งตัว ส่วนที่เหลือของพวกเขานั้น ไฟจะต้อนรวมพวกเขาไป มันจะพักกลางวันอยู่กับพวกเขาที่ใดก็ตามที่พวกเขาพักกลางวัน มันจะค้างคืนอยู่กับพวกเขาที่ใดก็ตามที่พวกเขาค้างคืน มันจะอยู่กับพวกเขายามเช้าที่ใดก็ตามที่พวกเขาอยู่ยามเช้า และมันจะอยู่กับพวกเขายามเย็นที่ใดก็ตามที่พวกเขาอยู่ยามเย็น»⁽¹⁾

إنكم تحشرون رجالا وركبانا ، وتجرون على وجوهكم ها هنا ، وأومأ بيده نحو الشام

อะหมัดได้รายงานไว้ในอัล-มุสนัดของท่าน อัต-ติรมิซีย์รายงานไว้ในอัส-สุนันของท่าน และอัล-หากิมรายงานไว้ในอัล-มุสตัดร็อกของท่าน ด้วยสายรายงานที่ศอฮีห์ จากมุอาวิยะฮ์ บิน หัยดะฮ์ (ร.ฎ.) ว่า ท่านเราะซูล ﷺ กล่าวว่า «แท้จริงพวกท่านจะถูกต้อนรวม ทั้งเดินเท้าและขี่พาหนะ และพวกท่านจะถูกลากไปบนใบหน้าของพวกท่าน ณ ที่นี่» และท่านได้ชี้มือไปทางแคว้นชาม⁽²⁾

يتركون المدينة على خير ما كانت ، لا يغشاها إلا العوافي ( يريد عوافي السباع والطير )، وآخر من يحشر راعيان من مزينة ، ينعقان بغنمهما ، فيجدانها وحشا ، حتى إذا بلغاثنية الوداع خرّا على وجههما

ผู้ที่ไฟจะต้อนรวมเป็นกลุ่มสุดท้ายคือคนเลี้ยงสัตว์สองคนจากเผ่ามุซัยนะฮ์ ดังที่มีในหะดีษซึ่งอัล-บุคอรีย์ มุสลิม และอะหมัดรายงานจากอบูฮุร็อยเราะฮ์ (ร.ฎ.) ว่า ฉันได้ยินท่านเราะซูล ﷺ กล่าวว่า «พวกเขาจะละทิ้งนครมะดีนะฮ์ไว้ทั้งที่มันอยู่ในสภาพที่ดีที่สุดเท่าที่เคยเป็น ไม่มีสิ่งใดมาเยือนมันนอกจากบรรดาสัตว์ที่ออกหาอาหาร (หมายถึงสัตว์ร้ายและนกที่ออกหาอาหาร) และผู้ที่ถูกต้อนรวมเป็นคนสุดท้ายคือคนเลี้ยงสัตว์สองคนจากเผ่ามุซัยนะฮ์ ทั้งสองส่งเสียงเรียกฝูงแพะของตน แล้วทั้งสองก็พบว่ามันเต็มไปด้วยสัตว์ป่า จนกระทั่งเมื่อทั้งสองมาถึงษะนียะตุลวะดาอ์ ทั้งสองก็ล้มคว่ำหน้าลง»⁽³⁾

الشام أرض المحشر والمنشر

ส่วนแผ่นดินที่ไฟจะต้อนรวมผู้คนไปยังมันนั้นคือแผ่นดินชาม ในหนังสือ "ฟะฎออิล อัช-ชาม" ของอัร-เราะบะอีย์ จากอบูซัร (ร.ฎ.) ด้วยสายรายงานที่ศอฮีห์ว่า ท่านเราะซูล ﷺ กล่าวว่า «ชามคือแผ่นดินแห่งการชุมนุมและการฟื้นคืนชีพ» และอะหมัดได้รายงานไว้ในอัล-มุสนัดของท่าน อิบนุมาญะฮ์รายงานไว้ในอัส-สุนันของท่าน และอัร-เราะบะอีย์รายงานไว้ในฟะฎออิล อัช-ชาม จากมัยมูนะฮ์ บินติ สะอัด (ร.ฎ.)⁽⁴⁾

นักวิชาการบางท่านมีทัศนะว่า การต้อนรวมครั้งนี้จะเกิดขึ้นในอาคิเราะฮ์ และอัล-กุรฏุบีย์ได้ระบุว่าทัศนะนี้เป็นของอัล-หะลีมีย์และอบูหามิด อัล-เฆาะซาลีย์⁽⁵⁾

ส่วนอัล-ค็อฏฏอบีย์ อัฏ-ฏีบีย์ อัล-กอฎีอิยาฎ อัล-กุรฏุบีย์ อิบนุกะษีร และอิบนุหะญัร มีทัศนะว่า…

⁽¹⁾ ศอฮีห์อัล-บุคอรีย์ กิตาบอัร-ริกอก บาบอัล-หัชร์, ฟัตหุลบารีย์ (3/377) ⁽²⁾ ศอฮีห์อัล-ญามิอ์ อัศ-ศ็อฆีร (2/272) หมายเลข 2298 ⁽³⁾ สิลสิละฮ์ อัล-อะหาดีษ อัศ-ศอฮีหะฮ์ (2/302) หมายเลข 683 ⁽⁴⁾ ศอฮีห์อัล-ญามิอ์ อัศ-ศ็อฆีร (3/232) หมายเลข 3620 ⁽⁵⁾ อัต-ตัซกิเราะฮ์ ของอัล-กุรฏุบีย์ หน้า 198–199, ฟัตหุลบารีย์ (11/379)

ว่าการชุมนุม (อัล-หัชร์) ครั้งนี้จะเกิดขึ้นในช่วงสุดท้ายของอายุโลกดุนยา เมื่อไฟปะทุออกมาจากก้นเมืองอะดัน และต้อนมนุษย์ไปยังแผ่นดินชาม⁽¹⁾

อิบนุกะษีรกล่าวถึงหะดีษเหล่านี้ว่า «สายรายงานเหล่านี้บ่งชี้ว่า การชุมนุมนี้คือการชุมนุมผู้คนที่ยังมีชีวิตอยู่ในช่วงสุดท้ายของดุนยา จากทุกสารทิศมายังสถานที่ชุมนุม ซึ่งก็คือแผ่นดินชาม และพวกเขาจะแบ่งออกเป็นสามประเภท

اثنان على بعير، وثلاثة على بعير، وعشرة على بعير

ประเภทแรก ถูกต้อนไปในสภาพที่อิ่มหนำ มีเครื่องนุ่งห่ม และมีพาหนะขี่ ประเภทที่สอง บางครั้งเดินเท้า บางครั้งขี่พาหนะ โดยผลัดกันขี่อูฐตัวเดียวกัน ดังที่ได้กล่าวมาแล้วในเศาะฮีหัยน์ว่า «สองคนบนอูฐหนึ่งตัว สามคนบนอูฐหนึ่งตัว และสิบคนบนอูฐหนึ่งตัว» หมายความว่า พวกเขาผลัดกันขี่เพราะพาหนะมีน้อย ดังที่ได้กล่าวมาแล้ว และดังที่มีคำอธิบายไว้ในอีกหะดีษหนึ่ง ส่วนพวกที่เหลือนั้น ไฟจะเป็นผู้ต้อนพวกเขา ซึ่งก็คือไฟที่ปะทุออกมาจากก้นเมืองอะดัน มันจะล้อมผู้คนไว้จากเบื้องหลัง และต้อนพวกเขาจากทุกด้านไปยังแผ่นดินแห่งการชุมนุม ผู้ใดในหมู่พวกเขาที่ล้าหลัง ไฟก็จะเผาผลาญเขา

ทั้งหมดนี้ล้วนบ่งชี้ว่า เหตุการณ์นี้เกิดขึ้นในช่วงสุดท้ายของดุนยา เพราะยังมีการกิน การดื่ม การขี่พาหนะทั้งที่มีหลังมั่นคงและอื่น ๆ และยังมีการที่ผู้ล้าหลังในหมู่พวกเขาต้องพินาศด้วยไฟ

หากเหตุการณ์นี้เกิดขึ้นหลังการเป่าแตรเพื่อการฟื้นคืนชีพแล้ว ก็จะไม่มีความตายหลงเหลืออยู่อีก ไม่มีพาหนะให้ขี่เดินทาง ไม่มีการกิน การดื่ม และการสวมใส่ในลานแห่งวันกิยามะฮ์ ที่น่าประหลาดใจยิ่งนักคือ อัล-หาฟิซ อบูบักร อัล-บัยฮะกีย์ หลังจากที่ท่านได้รายงานหะดีษเหล่านี้เกือบทั้งหมดแล้ว ท่านกลับตีความการขี่พาหนะนี้ว่าเป็นเหตุการณ์ในวันกิยามะฮ์ ท่านเห็นว่าความเห็นนั้นถูกต้อง และเห็นว่าสิ่งที่เรากล่าวมานั้นอ่อน โดยท่านอ้างหลักฐานจากดำรัสของอัลลอฮ์ ตะอาลา ว่า

يَوْمَ نَحْشُرُ ٱلْمُتَّقِينَ إِلَى ٱلرَّحْمَـٰنِ وَفْدًا ﴿٨٥﴾ وَنَسُوقُ ٱلْمُجْرِمِينَ إِلَىٰ جَهَنَّمَ وِرْدًا ﴿٨٦﴾

«วันที่เราจะชุมนุมบรรดาผู้ยำเกรงไปยังพระผู้ทรงกรุณาปรานีเป็นคณะผู้มาเยือน และเราจะต้อนบรรดาผู้กระทำผิดไปยังนรกญะฮันนัมในสภาพกระหายน้ำ» (ซูเราะฮ์มัรยัม 19:85–86)⁽²⁾

⁽¹⁾ ฟัตหุลบารีย์ (11/389–380), อัต-ตัซกิเราะฮ์ หน้า 200 ⁽²⁾ ซูเราะฮ์มัรยัม: 85

إن منهم اثنين على بعير ، وعشرة على بعير

แล้วจะเป็นการถูกต้องได้อย่างไรตามที่เขาอ้างในการอธิบายอายะฮ์ด้วยหะดีษนี้ ทั้งที่ในหะดีษนั้นระบุว่า «ในหมู่พวกเขามีสองคนบนอูฐหนึ่งตัว และสิบคนบนอูฐหนึ่งตัว» และยังระบุไว้อย่างชัดแจ้งถึงความขาดแคลนพาหนะ? สิ่งนี้ไม่อาจสอดคล้องกับสิ่งนั้นได้ วัลลอฮุอะอ์ลัม (และอัลลอฮ์ทรงรู้ดียิ่ง) แท้จริงสิ่งนั้น (ที่กล่าวถึงในอายะฮ์) คือพาหนะชั้นเลิศจากสวรรค์ ซึ่งบรรดาผู้ศรัทธาจะขี่จากลานแห่งวันกิยามะฮ์ไปยังสวรรค์ทั้งหลาย โดยมีลักษณะที่แตกต่างจากที่กล่าวในหะดีษนี้ ดังที่จะได้อธิบายเรื่องนี้ในที่ของมันต่อไป»⁽¹⁾

⁽¹⁾ อัน-นิฮายะฮ์ ของอิบนุกะษีร (1/259)

บรรณานุกรม

เรียงตามลำดับอักษรอาหรับ

1. อะห์กามุลญะนาอิซ วะบิดะอุฮา (บทบัญญัติว่าด้วยการจัดการศพและบิดอะฮ์ที่เกี่ยวข้อง) โดยเชคนาศิรุดดีน อัล-อัลบานี จัดพิมพ์โดยอัล-มักตับ อัล-อิสลามี เบรุต พิมพ์ครั้งที่ 1 ฮ.ศ. 1388 / ค.ศ. 1969

1. อิรวาอุลเฆาะลีล โดยเชคนาศิรุดดีน อัล-อัลบานี จัดพิมพ์โดยอัล-มักตับ อัล-อิสลามี เบรุต พิมพ์ครั้งที่ 1 ฮ.ศ. 1399 / ค.ศ. 1979

1. อัล-บิดายะฮ์ วัน-นิฮายะฮ์ โดยอิบนุกะษีร ฉบับพิมพ์ของมักตะบะฮ์ อัล-มะอาริฟ เบรุต พิมพ์ครั้งที่ 2 ค.ศ. 1977

1. อัต-ตัซกิเราะฮ์ ฟี อะห์วาลิล-เมาตา วะอุมูริล-อาคิเราะฮ์ (ข้อเตือนใจว่าด้วยสภาพของผู้ตายและเรื่องราวแห่งอาคิเราะฮ์) โดยอัล-กุรฏุบี ฉบับพิมพ์ของอัล-มักตะบะฮ์ อัส-สะละฟิยะฮ์ มะดีนะฮ์ อัล-มุเนาวะเราะฮ์

1. ตัฟซีรอิบนุกะษีร ฉบับพิมพ์ของดารุลอันดะลุส เบรุต พิมพ์ครั้งที่ 1 ฮ.ศ. 1385 / ค.ศ. 1966

1. ตัลคีศ อัล-หะบีร โดยอิบนุหะญัร ฉบับพิมพ์ของบริษัทอัฏ-ฏิบาอะฮ์ อัล-ฟันนิยะฮ์ อัล-มุตตะหิดะฮ์ ไคโร

1. ญามิอุล-อุศูล ฟี อะหาดีษ อัร-เราะซูล โดยอิบนุลอะษีร ตรวจทานโดยอับดุลกอดิร อัล-อัรนาอูฏ จัดพิมพ์โดยมักตะบะฮ์ อัล-หัลวานี และมักตะบะฮ์ อัล-มัลลาห์ พิมพ์ครั้งที่ 1 ฮ.ศ. 1392 / ค.ศ. 1972

1. ญามิอุล-อุลูม วัล-หิกัม โดยอิบนุเราะญับ ฉบับพิมพ์ของดารุลมะอ์ริฟะฮ์ เบรุต

1. อัร-ร็อดดุ อะลา มัน กัษษะบะ บิล-อะหาดีษ อัศ-เศาะฮีหะฮ์ อัล-วาริดะฮ์ ฟิล-มะฮ์ดี (การโต้ตอบผู้ที่ปฏิเสธหะดีษเศาะฮีหฺที่รายงานเกี่ยวกับอัล-มะฮ์ดี) โดยอับดุลมุหสิน อิบนุ หะมัด อัล-อับบาด พิมพ์ครั้งที่หนึ่ง โรงพิมพ์ดารุร-เราะชีด อัล-มะดีนะฮ์ อัล-มุเนาวะเราะฮ์
2. อัร-รูหฺ (วิญญาณ) โดยอิบนุลก็อยยิม สำนักพิมพ์ดารุล-กุตุบ อัล-อิลมิยะฮ์ เบรุต พิมพ์ครั้งที่หนึ่ง ฮ.ศ. 1402 / ค.ศ. 1982
3. อัซ-ซุฮด์ วัร-เราะกออิก โดยอิบนุลมุบาร็อก สำนักพิมพ์มุอัสสะสะฮ์ อัร-ริสาละฮ์ เบรุต
4. สิลสิละฮ์ อัล-อะหาดีษ อัศ-เศาะฮีหะฮ์ โดยเชคนาศิรุดดีน อัล-อัลบานี จัดพิมพ์โดยอัล-มักตับ อัล-อิสลามี เบรุต พิมพ์ครั้งที่หนึ่ง
5. สุนัน อัต-ติรมิซี สำนักพิมพ์มุศเฏาะฟา อัล-บาบี อัล-หะละบี ตรวจทานโดยอะหมัด มุหัมมัด ชากิร พิมพ์ครั้งที่หนึ่ง
6. สุนัน อัน-นะสาอี สำนักพิมพ์ดารุ อิหยาอ์ อัล-กุตุบ อัล-อะเราะบิยะฮ์ ไคโร พิมพ์ครั้งที่หนึ่ง ฮ.ศ. 1372 / ค.ศ. 1952
7. ชัรหุ อัล-อะกีดะฮ์ อัฏ-เฏาะหาวิยะฮ์ โดยมุหัมมัด อิบนุ มุหัมมัด อิบนุ อบิล-อิซ อัล-หะนะฟี จัดพิมพ์โดยอัล-มักตับ อัล-อิสลามี เบรุต พิมพ์ครั้งที่สี่ ฮ.ศ. 1391
8. ชัรหุ อัน-นะวะวี อะลา มุสลิม โดยอัน-นะวะวี สำนักพิมพ์อัล-มักตะบะฮ์ อัล-อัศริยะฮ์ ไคโร
9. เศาะฮีหฺ อัล-บุคอรี เราได้อาศัยตัวบทที่อยู่ใน ฟัตหุล-บารี ฉบับพิมพ์อัส-สะละฟิยะฮ์ ไคโร พิมพ์ครั้งที่หนึ่ง
10. เศาะฮีหฺ อัล-ญามิอ์ อัศ-เศาะฆีร โดยอัส-สุยูฏี ตรวจทานโดยมุหัมมัด นาศิรุดดีน อัล-อัลบานี จัดพิมพ์โดยอัล-มักตับ อัล-อิสลามี เบรุต พิมพ์ครั้งที่หนึ่ง ฮ.ศ. 1388 / ค.ศ. 1969
11. เศาะฮีหฺ มุสลิม ตรวจทานโดยมุหัมมัด ฟุอาด อับดุลบากี สำนักพิมพ์ดารุ อิหยาอ์ อัล-กุตุบ อัล-อะเราะบิยะฮ์ เบรุต พิมพ์ครั้งที่สอง ค.ศ. 1972
12. อัล-อักล์ วัร-รูหฺ (สติปัญญาและวิญญาณ) โดยอิบนุตัยมียะฮ์ เป็นริสาละฮ์ที่ตีพิมพ์รวมอยู่ใน «มัจญ์มูอะฮ์ อัร-เราะสาอิล อัล-มุนีริยะฮ์»

1. อะกีดะฮ์ อะฮ์ลิส-สุนนะฮ์ วัล-อะษัร ฟิล-มะฮ์ดีย์ อัล-มุนตะซ็อร (หลักอะกีดะฮ์ของอะฮ์ลุส-สุนนะฮ์และอะฮ์ลุล-อะษัรเกี่ยวกับอัล-มะฮ์ดีย์ผู้ถูกรอคอย) โดย อับดุลมุห์สิน บิน หะมัด อัล-อับบาด พิมพ์ครั้งที่ 1 โรงพิมพ์อัร-เราะชีด นครมะดีนะฮ์

1. ฟัตหุล-บารี โดย อิบนุหะญัร อัล-อัสเกาะลานี ฉบับพิมพ์ของห้องสมุดอัส-สะละฟียะฮ์ กรุงไคโร พิมพ์ครั้งที่ 1

1. อัล-กะบาอิร (บาปใหญ่) โดย อัซ-ซะฮะบี ฉบับพิมพ์ของห้องสมุดอัษ-ษะกอฟียะฮ์ กรุงเบรุต

1. ลิสานุล-อะร็อบ โดย อิบนุมันซูร จัดเรียงโดย ยูสุฟ ค็อยยาฏ และนะดีม มัรอัชลี สำนักพิมพ์ดารุ ลิสานิล-อะร็อบ

1. เลาะวามิอุล-อันวาร อัล-บะฮียะฮ์ โดย อัส-สะฟารีนี ฉบับพิมพ์ของรัฐกาตาร์ พิมพ์ครั้งที่ 1

1. มัจญ์มูอ์ ฟะตาวา เชคุล-อิสลาม อิบนุตัยมียะฮ์ รวบรวมโดย อิบนุกอสิม ฉบับพิมพ์ของรัฐบาลราชอาณาจักรซาอุดีอาระเบีย พิมพ์ครั้งที่ 1

1. มุคตารุศ-ศิหาห์ ฉบับพิมพ์ของดารุล-มะอาริฟ ประเทศอียิปต์

1. มุสนัด อัล-อิมาม อะห์มัด ฉบับพิมพ์ของอัล-มักตับ อัล-อิสลามี กรุงเบรุต

1. มิชกาตุล-มะศอบีห์ โดย อัล-เคาะฏีบ อัต-ตับรีซี ฉบับพิมพ์ของอัล-มักตับ อัล-อิสลามี กรุงดามัสกัส พิมพ์ครั้งที่ 1 ฮ.ศ. 1381 / ค.ศ. 1961

1. อัล-มุก็อดดิมะฮ์ โดย อิบนุค็อลดูน พิมพ์ครั้งที่ 2 ฉบับพิมพ์ของห้องสมุดอัล-มัดเราะสะฮ์ และดารุล-กิตาบ อัล-ลุบนานี กรุงเบรุต ค.ศ. 1979

1. อัล-มะนาร อัล-มุนีฟ ฟิศ-เศาะฮีห์ วัฎ-เฎาะอีฟ โดย อิบนุล-ก็อยยิม ฉบับพิมพ์ของห้องสมุดอัล-มัฏบูอาต อัล-อิสลามียะฮ์ เมืองอะเลปโป (หะลับ) พิมพ์ครั้งที่ 1 ฮ.ศ. 1390 / ค.ศ. 1970

1. นิฮายะฮ์ อัล-บิดายะฮ์ วัน-นิฮายะฮ์ โดย อิบนุกะษีร จัดพิมพ์โดยห้องสมุดอัน-นัศร์ อัล-หะดีษะฮ์ กรุงริยาด พิมพ์ครั้งที่ 1 ค.ศ. 1968

1. ยะเกาะเซาะฮ์ อุลิล-อิอ์ติบาร มิมมา วะเราะดะ ฟี ซิกริน-นาร วะอัศหาบิน-นาร (การตื่นรู้ของผู้มีสติปัญญา จากสิ่งที่ปรากฏเกี่ยวกับนรกและชาวนรก) โดย ศิดดีก หะสัน ข่าน ฉบับพิมพ์ของดารุล-อันศอร กรุงไคโร พิมพ์ครั้งที่ 1 ฮ.ศ. 1398 / ค.ศ. 1979

1. อัล-เยามุลอาคิร ฟี ซิลาลิลกุรอาน (วันอาคิเราะฮ์ในร่มเงาแห่งอัลกุรอาน) รวบรวมและเรียบเรียงโดย อะห์มัด ฟาอิซ, สำนักพิมพ์มุอัสสะสะฮ์ อัร-ริสาละฮ์, ดามัสกัส, พิมพ์ครั้งที่เจ็ด: ฮ.ศ. 1405 / ค.ศ. 1984

สารบัญ

ภาคที่หนึ่ง: วันกิยามะฮ์เล็ก (อัล-กิยามะฮ์ อัศ-ศุฆรอ)

บทที่หนึ่ง: นิยามและคำอธิบาย

• ประเด็นที่หนึ่ง: นิยามของวันกิยามะฮ์เล็ก ........ 11
• ประเด็นที่สอง: อัล-บัรซัค ........ 13
• ประเด็นที่สาม: ความตาย ........ 14
• หัวข้อที่หนึ่ง: ความตายในทางภาษาและในทางวิชาการ ........ 14
• หัวข้อที่สอง: การเอาชีวิตใหญ่ (ความตาย) และการเอาชีวิตเล็ก (การนอนหลับ) ........ 15
• หัวข้อที่สาม: ความตายเป็นสิ่งที่แน่นอนและหลีกเลี่ยงไม่ได้ ........ 16
• หัวข้อที่สี่: ความตายมีกำหนดเวลาที่แน่นอน ........ 17
• หัวข้อที่ห้า: เวลาแห่งความตายเป็นสิ่งที่เราไม่อาจล่วงรู้ ........ 18

บทที่สอง: ช่วงใกล้สิ้นใจ (อัล-อิห์ติฎอร)

• ประเด็นที่หนึ่ง: การมาปรากฏของมะลาอิกะฮ์แห่งความตาย ........ 19
• ประเด็นที่สอง: ความทุกข์ทรมานขณะสิ้นใจ (สะกะรอตุลเมาต์)
• ผู้ที่ได้รับการผ่อนเบาความทุกข์ทรมานขณะสิ้นใจ ........ 24
• ประเด็นที่สาม: ความปรารถนาของมนุษย์ที่จะได้กลับคืน (สู่โลกดุนยา) ในช่วงใกล้สิ้นใจ ........ 27
• ประเด็นที่สี่: ความยินดีของผู้ศรัทธาต่อการได้พบพระผู้อภิบาลของเขา ........ 28
• ประเด็นที่ห้า: การมาปรากฏของชัยฏอนขณะใกล้ตาย ........ 29

• บทที่หก: สาเหตุของการจบชีวิตอย่างเลวร้าย …… 31
• บทที่เจ็ด: การให้บรรดานบีได้เลือกเมื่อใกล้ตาย …… 36

ภาคที่สาม: การเดินทางของวิญญาณสู่ฟากฟ้า …… 37

ภาคที่สี่: หลุมศพ

• บทที่หนึ่ง: ความน่าสะพรึงกลัวและความน่าหวาดหวั่นของหลุมศพ …… 41
• ความมืดของหลุมศพ
• บทที่สอง: การบีบรัดของหลุมศพ …… 43
• บทที่สาม: การทดสอบในหลุมศพ …… 44
• หัวข้อที่หนึ่ง: การทดสอบในหลุมศพเป็นอย่างไร …… 44
• หัวข้อที่สอง: ผู้ปฏิเสธศรัทธาจะถูกทดสอบหรือไม่ …… 46
• หัวข้อที่สาม: ผู้ที่ยังไม่บรรลุศาสนภาวะจะถูกทดสอบหรือไม่ …… 47
• บทที่สี่: การลงโทษและความสุขในหลุมศพ …… 48
• หัวข้อที่หนึ่ง: หะดีษเรื่องการลงโทษและความสุขในหลุมศพเป็นหะดีษมุตะวาติร …… 48
• การที่ท่านเราะซูล ﷺ ได้ยินเสียงของผู้ถูกลงโทษ …… 52
• การที่ผู้อื่นนอกจากท่านเราะซูล ﷺ ได้ยินเสียงของผู้ถูกลงโทษ …… 53
• หัวข้อที่สอง: ลักษณะของความสุขและการลงโทษในหลุมศพ …… 54
• หัวข้อที่สาม: มุสลิมจะถูกลงโทษในหลุมศพของพวกเขาหรือไม่ …… 56
• หัวข้อที่สี่: สาเหตุของการลงโทษในหลุมศพ …… 57
• 1, 2 – การไม่ระวังตนจากปัสสาวะ และการยุยงส่อเสียด …… 57
• 3 – การยักยอกทรัพย์สงคราม …… 58
• 4–7 – การโกหก การละทิ้งอัลกุรอาน การผิดประเวณี และดอกเบี้ย …… 59
• การที่ผู้มีหนี้สินถูกกักไว้ในหลุมศพเพราะหนี้สินของเขา …… 61
• การที่ผู้ตายถูกลงโทษเพราะการร้องไห้ของคนเป็น …… 62

ประเด็นที่ห้า: สิ่งที่ช่วยให้รอดพ้นจากฟิตนะฮ์แห่งกุบูรและการลงโทษในกุบูร ........ 68

• การขอความคุ้มครองต่ออัลลอฮ์ให้พ้นจากฟิตนะฮ์แห่งกุบูรและการลงโทษในกุบูร ........ 69

ประเด็นที่หก: ผู้ที่ได้รับการคุ้มครองให้พ้นจากฟิตนะฮ์แห่งกุบูรและการลงโทษในกุบูร ........ 71

หัวข้อที่ห้า: ข้อเตือนใจจากความตาย ........ 73

ประเด็นที่หนึ่ง: ความตายคือผู้ตักเตือนที่ยิ่งใหญ่ที่สุด ........ 73

ประเด็นที่สอง: การใคร่ครวญถึงความตาย ........ 73

ประเด็นที่สาม: ตัวอย่างคำตักเตือนของบรรดานักตักเตือน ........ 75

ประเด็นที่สี่: ตัวอย่างคำตักเตือนของบรรดากวี ........ 79

ประเด็นที่ห้า: ผลของการรำลึกถึงความตายต่อการขัดเกลาจิตใจ ........ 81

บทที่ห้า: รูหฺ (วิญญาณ) และนัฟส์ (ชีวาตมัน)

หัวข้อที่หนึ่ง: นิยามและคำอธิบาย ........ 85

หัวข้อที่สอง: รูหฺมีลักษณะที่สามารถล่วงรู้ได้หรือไม่? ........ 87

หัวข้อที่สาม: ความเป็นอิสระของรูหฺจากร่างกาย ........ 88

หัวข้อที่สี่: ที่พำนักของรูหฺในร่างกาย ........ 92

หัวข้อที่ห้า: รูหฺเป็นสิ่งถูกสร้าง ........ 93

หัวข้อที่หก: ข้อคลุมเครือของผู้ที่อ้างว่ารูหฺไม่ใช่สิ่งถูกสร้าง ........ 97

หัวข้อที่เจ็ด: ประเภทของนัฟส์ ........ 100

หัวข้อที่แปด: นัฟส์ตายหรือไม่? ........ 101

หัวข้อที่เก้า: ที่พำนักของบรรดารูหฺในโลกบัรซัค ........ 102

หัวข้อที่สิบ: ข้อสงสัยและคำตอบ ........ 105

หัวข้อที่สิบเอ็ด: การลงโทษในโลกบัรซัคเกิดขึ้นแก่รูหฺ หรือแก่ร่างกาย หรือแก่ทั้งสองอย่าง ........ 107

หัวข้อที่สิบสอง: มนุษย์ล่วงรู้สิ่งใดเกี่ยวกับสภาพการณ์ของโลกดุนยาหลังจากที่เขาตายไปแล้วหรือไม่ ........ 109

ภาคที่สอง: สัญญาณแห่งวันกิยามะฮ์

บทที่หนึ่ง: เวลาของวันกิยามะฮ์

• ประเด็นที่หนึ่ง: วันกิยามะฮ์จะมาถึงอย่างแน่นอน ไม่มีข้อสงสัยใด ๆ ในเรื่องนี้ ........ 113
• ประเด็นที่สอง: วันกิยามะฮ์นั้นใกล้เข้ามาแล้ว ........ 115
• ประเด็นที่สาม: ไม่มีผู้ใดรู้เวลาที่แน่นอนของวันกิยามะฮ์ ........ 118
• ประเด็นที่สี่: วิทยปัญญาเบื้องหลังการปกปิดเวลาที่วันกิยามะฮ์จะเกิดขึ้น ........ 120
• ประเด็นที่ห้า: ไม่อนุญาตให้หมกมุ่นกับการกำหนดเวลาของวันกิยามะฮ์ ........ 121
• ประเด็นที่หก: ข้อคลุมเครือที่เกี่ยวข้องกับการกำหนดเวลาของวันกิยามะฮ์ ........ 124
• ประเด็นที่เจ็ด: นิยามของคำว่า "อัชร็อฏ" (สัญญาณ) และ "อายาต" (สัญลักษณ์) ........ 127
• ประเด็นที่แปด: ประโยชน์ของการศึกษาเรื่องสัญญาณต่าง ๆ และเรื่องเร้นลับในอนาคต ........ 128
• ประเด็นที่เก้า: ประเภทของสัญญาณแห่งวันกิยามะฮ์ ........ 135

บทที่สอง: สัญญาณแห่งวันกิยามะฮ์ที่เกิดขึ้นแล้ว

• ประเด็นที่หนึ่ง: การถูกส่งมาเป็นเราะซูลของท่านเราะซูล ﷺ และการเสียชีวิตของท่าน ........ 139
• ประเด็นที่สอง: การแยกออกของดวงจันทร์ ........ 141
• ประเด็นที่สาม: ไฟแห่งแคว้นหิญาซที่ส่องสว่างจนเห็นคออูฐที่เมืองบุศรอ ........ 143
• ประเด็นที่สี่: การยุติการเก็บญิซยะฮ์และเคาะรอจ ........ 154

บทที่สาม: สัญญาณที่เกิดขึ้นแล้วและยังคงดำเนินอยู่ หรือเกิดขึ้นครั้งหนึ่งแล้วและอาจเกิดขึ้นซ้ำได้อีก

• ประเด็นที่หนึ่ง: การพิชิตดินแดนและสงคราม ........ 157
• ประเด็นที่สอง: การปรากฏของเหล่าจอมมดเท็จผู้อ้างตนเป็นนบี ........ 162
• ประเด็นที่สาม: ฟิตนะฮ์ (ความวุ่นวายและบททดสอบ) ........ 164
• หัวข้อย่อยที่หนึ่ง: การเตือนให้ระวังฟิตนะฮ์ ........ 164

• ประเด็นที่สอง: ตัวอย่างของฟิตนะฮ์ ........ 168
• ประการแรก: การลอบสังหารเคาะลีฟะฮ์ผู้ทรงธรรม อุษมาน (ร.ฎ.) และการแตกแยกของประชาชาติ ........ 168
• ประการที่สอง: ฟิตนะฮ์ของพวกเคาะวาริจญ์ ........ 169
• ประเด็นที่สาม: วิธีรอดพ้นจากฟิตนะฮ์ ........ 171
• มุสลิมควรปฏิบัติตนอย่างไรในสงครามที่ปะทุขึ้นระหว่างมุสลิมด้วยกัน ........ 172
• ประเด็นที่สี่: ศูนย์กลางและแหล่งกำเนิดของฟิตนะฮ์ ........ 175
• หัวข้อที่สี่: การมอบหมายกิจการแก่ผู้ที่ไม่ใช่ผู้เหมาะสม ........ 178
• หัวข้อที่ห้า: ความเสื่อมทรามของมุสลิม ........ 181
• หัวข้อที่หก: ทาสหญิงให้กำเนิดนายของนาง และคนเท้าเปล่า ไร้เสื้อผ้า ผู้เลี้ยงแพะ แข่งขันกันสร้างอาคารสูง ........ 183
• หัวข้อที่เจ็ด: การที่ประชาชาติต่าง ๆ รุมกันโจมตีประชาชาติอิสลาม ........ 185
• เหตุผลเบื้องหลังการรุมโจมตีนี้ ........ 186
• หัวข้อที่แปด: การถูกแผ่นดินสูบ การถูกขว้างด้วยก้อนหิน และการถูกแปลงร่าง ซึ่งอัลลอฮ์ทรงลงโทษกลุ่มชนบางกลุ่มจากประชาชาตินี้ ........ 187
• หัวข้อที่เก้า: ทรัพย์สินล้นเหลือ ........ 190
• หัวข้อที่สิบ: การให้สลามเฉพาะคนที่รู้จัก การค้าแพร่หลาย และการตัดขาดเครือญาติ ........ 192
• หัวข้อที่สิบเอ็ด: ความวิปริตของมาตรฐานการตัดสิน ........ 193
• หัวข้อที่สิบสอง: ตำรวจแห่งยุคสุดท้ายผู้เฆี่ยนตีผู้คน ........ 194

บทที่สี่: สัญญาณที่ยังไม่เกิดขึ้น

• หัวข้อที่หนึ่ง: คาบสมุทรอาหรับกลับคืนเป็นสวนและลำธาร ........ 195
• หัวข้อที่สอง: จันทร์เสี้ยวดูพองโตขึ้น ........ 196
• หัวข้อที่สาม: สัตว์ร้ายและวัตถุไม่มีชีวิตพูดกับมนุษย์ ........ 197
• หัวข้อที่สี่: แม่น้ำยูเฟรติสเหือดแห้งจนเผยให้เห็นภูเขาทองคำ ........ 199

• เรื่องที่ห้า: แผ่นดินจะคายขุมทรัพย์ที่ซ่อนอยู่ออกมา ........ 201
• เรื่องที่หก: การที่มุสลิมถูกปิดล้อมจนต้องถอยร่นไปยังมะดีนะฮ์ ........ 202
• เรื่องที่เจ็ด: การที่อัล-ญะฮ์ญาฮ์ได้ครองอำนาจ ........ 203
• เรื่องที่แปด: ฟิตนะฮ์อัล-อะห์ลาส ฟิตนะฮ์อัด-ดะฮ์มาอ์ และฟิตนะฮ์อัด-ดุฮัยมาอ์ ........ 204
• เรื่องที่เก้า: การปรากฏตัวของอัล-มะฮ์ดี ........ 206
• หัวข้อที่หนึ่ง: ตัวบทที่ระบุลักษณะของอัล-มะฮ์ดี ........ 206
• หัวข้อที่สอง: ระดับความถูกต้องของหะดีษเกี่ยวกับอัล-มะฮ์ดี ........ 208
• หัวข้อที่สาม: อะกีดะฮ์ของกลุ่มต่าง ๆ ในอิสลามเกี่ยวกับอัล-มะฮ์ดี ........ 210
• หัวข้อที่สี่: เวลาที่เขาจะปรากฏตัว ........ 213
• หัวข้อที่ห้า: อัล-มะฮ์ดีคือเคาะลีฟะฮ์ผู้โกยทรัพย์ให้แก่ผู้คนอย่างล้นมือใช่หรือไม่ ........ 215

บทที่ห้า: สัญญาณใหญ่

• บทนำ: ลำดับของสัญญาณใหญ่ตามการเกิดขึ้น ........ 217
• เรื่องที่หนึ่ง: ควัน (อัด-ดุคอน) ........ 221
• เรื่องที่สอง: ฟิตนะฮ์ของดัจญาล ........ 224
• หัวข้อที่หนึ่ง: ฟิตนะฮ์ของเขาเป็นฟิตนะฮ์ที่ใหญ่หลวงที่สุดในประวัติศาสตร์มนุษยชาติ ........ 224
• หัวข้อที่สอง: เหตุผลที่เขาถูกเรียกว่า อัล-มะซีห์ อัด-ดัจญาล ........ 226
• หัวข้อที่สาม: สภาพของมุสลิมในยุคที่ดัจญาลปรากฏตัว ........ 226
• มหาสงคราม (อัล-มัลหะมะฮ์) และการพิชิตกรุงกุสฏ็อนฏีนิยะฮ์ (คอนสแตนติโนเปิล) ........ 227
• หัวข้อที่สี่: ความแห้งแล้งและความอดอยากก่อนการปรากฏตัวของดัจญาล ........ 231
• หัวข้อที่ห้า: ลักษณะและสัญญาณของดัจญาล ........ 231
• ลักษณะทั่วไป ........ 232
• ตาบอดข้างเดียวของดัจญาล ........ 233

• มีคำว่า "กาฟิร" (ผู้ปฏิเสธ) เขียนอยู่ระหว่างดวงตาทั้งสองของเขา …… 235
• หัวข้อย่อยที่หก: ความเท็จของการอ้างตนเป็นพระเจ้าของเขา …… 236
• หัวข้อย่อยที่เจ็ด: ความสามารถของอัด-ดัจญาลที่เป็นเหตุแห่งฟิตนะฮ์ …… 237
• ความรวดเร็วในการเคลื่อนที่ไปบนแผ่นดิน …… 237
• สวรรค์และนรกของเขา …… 238
• การขอความช่วยเหลือจากชัยฏอน …… 239
• การที่สิ่งไม่มีชีวิตและสัตว์ตอบสนองคำสั่งของเขา …… 240
• การที่เขาฆ่าชายหนุ่มคนนั้นแล้วทำให้เขาฟื้นคืนชีพ …… 240
• หัวข้อย่อยที่แปด: สถานที่ปรากฏตัวของเขา …… 242
• หัวข้อย่อยที่เก้า: ระยะเวลาที่เขาอยู่บนแผ่นดิน …… 242
• หัวข้อย่อยที่สิบ: ผู้ติดตามอัด-ดัจญาล …… 243
• หัวข้อย่อยที่สิบเอ็ด: การคุ้มครองนครมะดีนะฮ์และมักกะฮ์จากอัด-ดัจญาล …… 244
• หัวข้อย่อยที่สิบสอง: หนทางรอดพ้นจากเขา …… 245
• หัวข้อย่อยที่สิบสาม: ความพินาศของเขา การขจัดฟิตนะฮ์ของเขา และการทำลายผู้ติดตามของเขาจากชาวยิว …… 248
• หัวข้อย่อยที่สิบสี่: อะกีดะฮ์ของอะฮ์ลุซซุนนะฮ์เกี่ยวกับอัด-ดัจญาล …… 250
• หัวข้อย่อยที่สิบห้า: อิบนุศ็อยยาดกับอัด-ดัจญาล …… 251
• หัวข้อย่อยที่สิบหก: อัด-ดัจญาลในรายงานของตะมีม อัด-ดารีย์ (ร.ฎ.) …… 255

บทที่สาม: การลงมาของนบีอีซา บุตรของมัรยัม (อ.) …… 259

• หัวข้อย่อยที่หนึ่ง: เวลาที่ท่านลงมา …… 260
• หัวข้อย่อยที่สอง: นบีอีซาจะตัดสินด้วยสิ่งใดหลังจากที่ท่านลงมา …… 261
• หัวข้อย่อยที่สาม: การที่นบีอีซากำจัดอัด-ดัจญาล …… 263
• หัวข้อย่อยที่สี่: ภารกิจของนบีอีซาหลังจากกำจัดอัด-ดัจญาล และการทำลายยะอ์ญูจและมะอ์ญูจ …… 264

• หัวข้อย่อยที่ห้า: สิ่งที่สรุปได้จากตัวบทที่กล่าวถึงเรื่องราวของท่านนบีอีซา ..... 266
• หัวข้อย่อยที่หก: ความผาสุกของการดำรงชีวิตหลังจากอัล-มะสีห์ ..... 269
• หัวข้อย่อยที่เจ็ด: การดำรงอยู่ของท่านนบีอีซาบนแผ่นดิน ..... 269
• หัวข้อย่อยที่แปด: ความประเสริฐของบรรดาผู้ที่ได้อยู่ร่วมกับท่านนบีอีซา (อะลัยฮิสสลาม) ..... 270
• บทที่สี่: การออกมาของยะอ์ญูจและมะอ์ญูจ ..... 271
• บทที่ห้า: การเลือนหายของอิสลาม การยกอัลกุรอานขึ้นไป และการสิ้นไปของคนดี ..... 277
• บทที่หก: การหวนกลับของมนุษยชาติสู่ความโง่เขลาแห่งยุคญาฮิลียะฮ์และการบูชาเจว็ด ..... 280
• บทที่เจ็ด: การทำลายกะอ์บะฮ์ด้วยน้ำมือของซุส-สุวัยเกาะตัยน์ ..... 283
• บทที่แปด: การขึ้นของดวงอาทิตย์จากทิศตะวันตก ..... 285
• บทที่เก้า: การออกมาของสัตว์ประหลาด (อัด-ดาบบะฮ์) ..... 286
• บทที่สิบ: ไฟที่ต้อนมนุษย์ไปรวมกัน ..... 287
• แหล่งอ้างอิง ..... 291

หนังสือของผู้เขียนที่ได้รับการตีพิมพ์แล้ว

เลขทะเบียนการฝากเก็บ ณ หอสมุดแห่งชาติ – อัมมาน 726/10/1990