ชุดอะกีดะฮ์ในแสงสว่างแห่งอัลกุรอานและซุนนะฮ์ (1)

อะกีดะฮ์ว่าด้วยอัลลอฮ์

ดร.อุมัร สุลัยมาน อัล-อัชก็อร

ฉบับพิมพ์ใหม่และปรับปรุงแก้ไข

ดารุนนะฟาอิส เพื่อการพิมพ์และการจัดจำหน่าย – จอร์แดน

อะกีดะฮ์ในแสงสว่างแห่งอัลกุรอานและซุนนะฮ์ (1)

อะกีดะฮ์ว่าด้วยอัลลอฮ์

เรียบเรียงโดย

ดร.อุมัร สุลัยมาน อัล-อัชก็อร

ดารุนนะฟาอิส เพื่อการเผยแพร่และจัดจำหน่าย – จอร์แดน

بِسْمِ ٱللَّهِ ٱلرَّحْمَـٰنِ ٱلرَّحِيمِ

ด้วยพระนามของอัลลอฮ์ ผู้ทรงกรุณาปรานี ผู้ทรงเมตตาเสมอ

สงวนลิขสิทธิ์

พิมพ์ครั้งที่สิบสอง

ฮ.ศ. 1419 – ค.ศ. 1999

ดารุนนะฟาอิส เพื่อการพิมพ์และการจัดจำหน่าย

อัล-อับดะลี – ตรงข้ามอาคารเญาฮะเราะตุลกุดส์ ตู้ ป.ณ. 211511 อัมมาน 11121 จอร์แดน โทรศัพท์: 5693940 – โทรสาร: 5693941 อีเมล: ALNAFAES@Hotmall.com

ดารุนนะฟาอิสเพื่อการพิมพ์และการจัดจำหน่าย – จอร์แดน เป็นผู้ถือสิทธิ์แต่เพียงผู้เดียวในการจัดพิมพ์ผลงานของ ดร.อุมัร สุลัยมาน อัล-อัชก็อร ข้ออ้างของสำนักพิมพ์บางแห่งว่าได้รับอนุญาตจากผู้ประพันธ์ให้จัดพิมพ์ผลงานของท่านนั้นไม่เป็นความจริง ดังนั้น จึงไม่อนุญาตให้หน่วยงานใดจัดพิมพ์ แปล หรือถ่ายสำเนาหนังสือของผู้ประพันธ์ท่านนี้ ไม่ว่าทั้งเล่มหรือบางส่วน และเราจะดำเนินการตามกระบวนการทางกฎหมายเพื่อรักษาสิทธิ์ของเรา

บทนำสำหรับการพิมพ์ครั้งใหม่ฉบับปรับปรุงแก้ไข

ของชุดหนังสือ "อะกีดะฮ์ในแสงสว่างแห่งอัลกุรอานและซุนนะฮ์"

การสรรเสริญทั้งมวลเป็นสิทธิ์ของอัลลอฮ์ผู้ทรงเอกะ ผู้ทรงเป็นที่เคารพภักดี ผู้ทรงดำรงและทรงบริหารชั้นฟ้าทั้งหลายและแผ่นดิน ผู้ทรงชี้นำเราสู่ศาสนาอันเที่ยงตรงและแนวทางอันเที่ยงธรรมของพระองค์ ข้าพเจ้าขอเศาะละวาตแด่ผู้ที่ดีเลิศที่สุดในบรรดาสรรพสิ่งที่พระองค์ทรงสร้าง และผู้เป็นนบีและเราะซูลคนสุดท้ายของพระองค์ คือ ท่านนบีมุหัมมัด ﷺ ตลอดจนวงศ์วานผู้มีคุณธรรมและบรรดาศอฮาบะฮ์ผู้ประเสริฐของท่าน และแด่ผู้ที่ปฏิบัติตามพวกเขาด้วยความดีงามจนถึงวันแห่งการตอบแทน ต่อจากนั้น

ข้าพเจ้าได้เริ่มเขียนชุดหนังสือ "อะกีดะฮ์ในแสงสว่างแห่งอัลกุรอานและซุนนะฮ์" มาตั้งแต่ราวสิบห้าปีก่อน และเพิ่งเขียนจนครบสมบูรณ์เมื่อไม่กี่ปีที่ผ่านมา อัลลอฮ์ทรงกำหนดให้ชุดหนังสือนี้แพร่หลายไปยังดินแดนต่าง ๆ ทั่วโลก และบรรดานักศึกษาวิชาความรู้ในหลายประเทศต่างให้ความสนใจศึกษาและได้รับประโยชน์จากมัน ทั้งหมดนี้เป็นความโปรดปรานของอัลลอฮ์เพียงพระองค์เดียว พระองค์คือผู้ทรงชี้นำข้าพเจ้าให้รวบรวมและเรียบเรียงมันขึ้น พระองค์คือผู้ทรงประทานความโปรดปรานแก่ข้าพเจ้าให้เขียนจนสำเร็จลุล่วง และพระองค์คือผู้ทรงทำให้มันเป็นที่ยอมรับในหมู่บ่าวของพระองค์ ดังนั้น การสรรเสริญ ความกตัญญูต่อความโปรดปราน และการยกย่องอันดีงามจึงเป็นสิทธิ์ของพระองค์เพียงผู้เดียว ข้าพเจ้าขอวิงวอนต่อพระองค์ผู้ทรงสูงส่งให้ทรงเก็บรักษาผลบุญและรางวัลตอบแทนของงานนี้ไว้ให้แก่ข้าพเจ้าในวันที่ข้าพเจ้าได้พบพระองค์

นับตั้งแต่ข้าพเจ้าเขียนชุดหนังสือนี้เสร็จสิ้น ข้าพเจ้าก็ปรารถนาที่จะทบทวนเนื้อหาในแต่ละเล่มของชุดหนังสือนี้อีกครั้ง โดยเฉพาะเล่มแรก ๆ แต่สิ่งที่ขัดขวางมิให้ความปรารถนานั้นเป็นจริง…

…ความปรารถนานี้ คือภาระหน้าที่และการงานต่าง ๆ ประกอบกับสุขภาพที่ไม่แข็งแรง ในช่วงหลายเดือนที่ผ่านมา ข้าพเจ้ามีเวลาว่างอยู่บ้าง จึงใช้โอกาสนั้นทบทวนสิ่งที่ข้าพเจ้าได้เรียบเรียงไว้ ผลที่ได้คือฉบับพิมพ์ที่เพิ่มเติมและปรับปรุงแก้ไขนี้สำหรับสามเล่มแรก และหวังว่าข้าพเจ้าจะสามารถทบทวนและปรับปรุงเล่มที่เหลือจนแล้วเสร็จในวันข้างหน้า ด้วยพลังและความสามารถของอัลลอฮ์

ประเด็นและหัวข้อในเล่มที่ได้รับการปรับปรุงนั้นไม่ได้เปลี่ยนแปลงไป แต่ข้าพเจ้าได้ทุ่มเทความพยายามในการตรวจสอบยืนยันตัวบท ระบุแหล่งที่มา และตรวจทานความถูกต้องของตัวบทเหล่านั้น ข้าพเจ้ายังได้สลับลำดับก่อนหลังของบางประเด็น และได้เพิ่มเติมเนื้อหาในบางหัวข้อที่จำเป็นต้องขยายความหรือเสริมด้วยหลักฐาน นอกจากนี้ข้าพเจ้ายังได้ย่อหรือตัดบางประเด็นออก ซึ่งมีอยู่เพียงไม่กี่แห่ง

การเปลี่ยนแปลง การแก้ไข และการปรับปรุงสิ่งที่มนุษย์เขียนขึ้นนั้นเป็นธรรมชาติของมนุษย์ เพราะอัลลอฮ์ไม่ทรงประสงค์ให้ความสมบูรณ์มีแก่สิ่งใด นอกจากคัมภีร์ของพระองค์

มวลการสรรเสริญเป็นสิทธิ์ของอัลลอฮ์ พระผู้อภิบาลแห่งสากลโลก

อุมัร สุลัยมาน อับดุลลอฮ์ อัล-อัชก็อร คณะชะรีอะฮ์ มหาวิทยาลัยจอร์แดน 19 เราะญับ ฮ.ศ. 1414 31 มกราคม ค.ศ. 1994

บทนำการพิมพ์ครั้งที่หนึ่ง

إن الحمدلله ، نحمده ونستعينه ، ونستغفره ونستهديه ، ونتوب إليه ، ونعوذ بالله من شرور أنفسنا وسيئات أعمالنا ، من يَهْدِهِ الله فلا مضلَّ له ، ومن يضلله فلا هادي له ، وأشهد أن لا إله إلا الله وحده لا شريك له ، وأشهد أن محمداً عبده ورسوله

แท้จริงการสรรเสริญทั้งมวลเป็นสิทธิ์ของอัลลอฮ์ เราสรรเสริญพระองค์ ขอความช่วยเหลือจากพระองค์ ขออภัยโทษจากพระองค์ ขอทางนำจากพระองค์ และกลับเนื้อกลับตัวสู่พระองค์ เราขอความคุ้มครองต่ออัลลอฮ์ให้พ้นจากความชั่วร้ายของตัวเราและความชั่วของการงานของเรา ผู้ใดที่อัลลอฮ์ทรงชี้นำ ก็ไม่มีผู้ใดทำให้เขาหลงผิดได้ และผู้ใดที่พระองค์ทรงปล่อยให้หลงผิด ก็ไม่มีผู้ใดชี้นำเขาได้ ข้าพเจ้าขอปฏิญาณว่าไม่มีพระเจ้าอื่นใดนอกจากอัลลอฮ์ผู้ทรงเอกะ ไม่มีภาคีใด ๆ สำหรับพระองค์ และข้าพเจ้าขอปฏิญาณว่ามุหัมมัดเป็นบ่าวและศาสนทูตของพระองค์ ต่อจากนั้น

นี่คือหนังสือว่าด้วยอะกีดะฮ์อิสลาม ข้าพเจ้าวิงวอนขอต่ออัลลอฮ์ผู้ทรงสูงส่งให้หนังสือนี้เกิดประโยชน์แก่ผู้เขียน ผู้อ่าน และผู้จัดพิมพ์ ขอให้พระองค์ทรงทำให้มันเป็นงานที่บริสุทธิ์ใจเพื่อพระพักตร์อันทรงเกียรติของพระองค์ และขอให้มันเป็นเสบียงสะสมสำหรับข้าพเจ้าในวันที่ได้พบพระองค์ แท้จริงพระองค์ทรงได้ยิน ทรงตอบรับ

ชื่อของหนังสือเล่มนี้บอกให้ท่านทราบถึงเนื้อหาของมันอยู่แล้ว มันคือหนังสือว่าด้วยอะกีดะฮ์อิสลามที่นำอะกีดะฮ์กลับไปสู่แหล่งที่มาดั้งเดิมทั้งสองประการ ได้แก่ คัมภีร์ของอัลลอฮ์และซุนนะฮ์ของท่านเราะซูล ﷺ แหล่งที่มาทั้งสองนี้เองที่ได้วางรากฐานอะกีดะฮ์ของคนรุ่นแรกของประชาชาตินี้

ข้าพเจ้าไม่คิดว่าจะมีผู้ใดโต้แย้งว่าอะกีดะฮ์ของบุคคลเหล่านั้นคืออะกีดะฮ์ที่ใสสะอาดดุจน้ำในทะเลสาบยามลมสงบ แข็งแกร่งดุจภูเขาที่ตั้งตระหง่าน และมั่นคงดุจเชือกที่เหนียวแน่นที่สุด อัลลอฮ์ได้ทรงเปลี่ยนแปลงเส้นทางประวัติศาสตร์ของมนุษยชาติด้วยผู้ที่ยึดมั่นในอะกีดะฮ์นั้น แล้วเราจะถูกตำหนิได้อย่างไร หากเรานำอะกีดะฮ์กลับไปสู่ต้นธารของมัน ต้นธารที่บรรดาคนดีผู้ทรงคุณธรรมจากบรรพชนผู้ทรงคุณธรรมของเราได้ดื่มกินจากมัน?!

การอ้างว่ากลับไปสู่อัลกุรอานและซุนนะฮ์นั้น มีหลายกลุ่มชนกล่าวอ้างไว้ด้วยวาจา คำเทศนา และบทความของพวกเขา แต่พวกเขากลับขัดแย้งกับมันในด้านการอ้างหลักฐานและการใช้หลักฐาน ตลอดจนในด้านการปฏิบัติและการยึดเป็นแนวทาง

เราจึงเห็นพวกเขาให้ความสำคัญกับทัศนะของบุคคลเหนือตัวบทจากอัลกุรอานและหะดีษ และเราเห็นพวกเขาดำเนินตามแนวทางอื่นที่มิใช่ทางนำของอิสลามในด้านพฤติกรรมและการปฏิสัมพันธ์... ด้วยเหตุนี้ ข้าพเจ้าจึงได้ใช้ความอุตสาหะอย่างยาวนานใน

บทนำ โดยเน้นย้ำถึงการย้อนกลับไปยังแหล่งที่มาทั้งสองนี้ คือ อัลกุรอานและซุนนะฮ์ที่ถูกต้อง ทั้งในเรื่องอะกีดะฮ์และชะรีอะฮ์ และข้าพเจ้าได้กล่าวถึงข้อคลุมเครือของบางคนที่หันหลังให้กับซุนนะฮ์

ในบทนำยังมีประเด็นอีกมากมายนอกเหนือจากเรื่องนี้ เช่น นิยามของอะกีดะฮ์ การอธิบายถึงสถานะของอะกีดะฮ์ที่มีต่อชะรีอะฮ์และอีมาน และหุก่มของผู้ที่ปฏิเสธอะกีดะฮ์หรือปฏิเสธรากฐานใดรากฐานหนึ่งของอะกีดะฮ์ และข้าพเจ้าได้ขยายความเล็กน้อยเพื่ออธิบายข้อคลุมเครือของกลุ่มชนทั้งในอดีตและปัจจุบันที่ตัดสินว่าผู้คนเป็นกาฟิรเพียงเพราะการทำบาป

ข้าพเจ้าไม่ลืมที่จะอธิบายในบทนำถึงแนวทางแห่งอีมานตามแบบอัลกุรอานที่อิสลามได้นำมา และแนวทางนี้แตกต่างจากแนวทางของปรัชญาและวิชากะลามที่ได้นำภัยพิบัติอันใหญ่หลวงมาสู่ประชาชาติอย่างไร ข้าพเจ้าหวังว่าข้าพเจ้าจะประสบความสำเร็จในการระบุความแตกต่างระหว่างสองแนวทางนี้ ทั้งในด้านต้นธารและแหล่งที่มา ในด้านแนวทางและวิถีทาง ในด้านวิธีการอ้างหลักฐาน และในด้านผลลัพธ์และสิ่งที่ได้รับ...

และจากคำอธิบายดังกล่าว ท่านจะได้เห็นถึงความโดดเด่นเป็นเอกลักษณ์ของแนวทางอัลกุรอานและคุณลักษณะเฉพาะของมัน

ในบทว่าด้วยการศรัทธาต่ออัลลอฮ์ ท่านจะพบหลักฐานต่าง ๆ ที่บ่งชี้ถึงการมีอยู่ของอัลลอฮ์ การวิพากษ์ข้อคลุมเครือของพวกที่ปฏิเสธการมีอยู่ของพระเจ้า และการโต้ตอบผู้ที่กล่าวว่าจักรวาลถูกสร้างขึ้นโดยบังเอิญ หรือเป็นผลงานของธรรมชาติ

หลังจากนั้น เราได้กล่าวถึงสองหนทางที่ทำให้เรารู้จักพระผู้อภิบาลของเรา นั่นคือ สัญญาณต่าง ๆ ของอัลลอฮ์ที่มองเห็นได้ (ในจักรวาล) และสัญญาณต่าง ๆ ของพระองค์ที่ถูกจารึกไว้ (ในคัมภีร์) โดยในเรื่องนี้เราได้ยึดตัวบทอัลกุรอานและหะดีษของท่านนบี ﷺ เป็นแนวทาง และประเด็นต่าง ๆ ในเรื่องนี้คือแก่นและหัวใจของหนังสือเล่มนี้

และเนื่องจากประเด็นนี้มีความสำคัญยิ่ง และเป็นสาเหตุใหญ่ที่สุดของการแตกแยกของประชาชาติ ข้าพเจ้าจึงเห็นว่าไม่อาจหลีกเลี่ยงที่จะกล่าวถึงหลักการพื้นฐานที่ใช้ทำความเข้าใจตัวบทต่าง ๆ ที่พูดถึงพระนามและคุณลักษณะของอัลลอฮ์ ตลอดจนกฎเกณฑ์สำคัญที่อธิบายเรื่องดังกล่าวให้ชัดเจน และโต้ตอบบรรดาผู้ที่หลงผิดไปจากหนทางแห่งอีมานตามแบบอัลกุรอาน

ในตอนท้าย ข้าพเจ้าได้กล่าวถึงเตาฮีดต่ออัลลอฮ์ ทั้งในด้านความหมาย วิธีการทำให้เตาฮีดเกิดขึ้นจริง และถ้อยคำที่เป็นหัวใจของเตาฮีด คือ (ลาอิลาฮะอิลลัลลอฮ์) โดยข้าพเจ้าได้อธิบายความหมายและเงื่อนไขของถ้อยคำนี้ ดังที่ข้าพเจ้าได้อธิบายถึงสิ่งที่ขัดแย้งและทำลายเตาฮีด นั่นคือ (ชิริก)

จากนั้น ข้าพเจ้าได้กล่าวถึงประวัติศาสตร์ของอะกีดะฮ์บางส่วน พร้อมทั้งชี้ให้เห็นถึงความเป็นโมฆะของทฤษฎีวิวัฒนาการของอะกีดะฮ์

ข้าพเจ้าได้อาศัยตำราต่าง ๆ ทั้งเก่าและใหม่ที่อยู่ในมือของข้าพเจ้า และได้กล่าวถึงบางส่วนไว้ในบทส่งท้ายแล้ว ทว่าการคัดเลือกตำราเหล่านี้ของข้าพเจ้านั้นถูกกำหนดโดยแนวทางที่ชื่อของหนังสือได้ประกาศไว้

หนังสือเล่มนี้อาจเป็นที่พอใจของคนกลุ่มหนึ่ง และอาจไม่เป็นที่พอใจของอีกกลุ่มหนึ่ง แต่อัลลอฮ์ทรงรู้ดีว่า ความพอพระทัยของพระผู้อภิบาลของข้าพเจ้าคือสิ่งที่ข้าพเจ้าตั้งเป้าไว้ตรงหน้าในขณะที่เขียนเนื้อหาต่าง ๆ ของหนังสือเล่มนี้ ทั้งนี้มิได้หมายความว่าทุกสิ่งในหนังสือนี้ถูกต้องทั้งหมด เพราะปากกาอาจพลาดพลั้ง สติปัญญาอาจหลงทาง และความคิดอาจสับสนได้ ไม่มีผู้ใดที่ได้รับการคุ้มครองจากความผิดพลาด นอกจากท่านนบีมุศเฏาะฟา ﷺ เท่านั้น และตราบใดที่ชีวิตยังคงเหลืออยู่ ข้าพเจ้าก็พร้อมจะถอนตัวจากทุกความผิดพลาดที่ข้าพเจ้าได้กระทำลงไปซึ่งขัดแย้งกับสิ่งที่มาจากอัลลอฮ์หรือจากท่านเราะซูลของพระองค์ ﷺ หากอัลลอฮ์ทรงเรียกคืนสิ่งที่พระองค์ทรงฝากไว้ (คือชีวิตของข้าพเจ้า) ก่อนที่ข้าพเจ้าจะได้ประกาศเช่นนั้น คำพูดของข้าพเจ้าก็คือคำพูดของอิมามอัชชาฟิอีย์ ขออัลลอฮ์ทรงเมตตาท่าน ที่ว่า: «หากหะดีษใดถูกต้อง นั่นแหละคือมัซฮับของฉัน และหากพวกท่านเห็นคำพูดของฉันขัดแย้งกับคำพูดของท่านเราะซูลุลลอฮ์ ﷺ ก็จงโยนคำพูดของฉันทิ้งไปที่กำแพงเสีย»

และจะมีภาคอื่น ๆ ภายใต้ชื่อนี้ตีพิมพ์ออกมา เพื่ออธิบายหลักอะกีดะฮ์ที่เหลืออยู่ในรูปแบบเดียวกันนี้ อินชาอัลลอฮ์ ข้าพเจ้าวิงวอนขอต่ออัลลอฮ์ผู้ทรงสูงส่งให้ทรงประทานความถูกต้องทั้งในคำพูดและการกระทำ และไม่มีพลังและไม่มีอำนาจใด ๆ นอกจากด้วยอัลลอฮ์

ดร.อุมัร สุลัยมาน อัล-อัชก็อร คูเวต 18 เราะญับ ฮ.ศ. 1398 ตรงกับวันที่ 24 มิถุนายน ค.ศ. 1978

(หน้านี้เป็นหน้าว่าง ไม่มีข้อความภาษาอาหรับที่อ่านได้)

บทนำ

บทที่หนึ่ง

อะกีดะฮ์: นิยามและคำอธิบาย

หัวข้อที่หนึ่ง: อะกีดะฮ์ในทางภาษาและในทางวิชาการ

คำว่า "อะกีดะฮ์" ปรากฏอยู่บนลิ้นของผู้คน และในการสนทนาโต้ตอบของพวกเขาอยู่บ่อยครั้ง เราจะได้ยินพวกเขากล่าวว่า "ฉันเชื่อมั่นเช่นนั้นเช่นนี้" "คนนั้นมีอะกีดะฮ์ที่ดี" "อะกีดะฮ์อิสลามคือสาเหตุที่ทรงพลังที่สุดซึ่งนำไปสู่ชัยชนะอันยิ่งใหญ่ของอิสลามในทุกยุคทุกสมัยและทุกสถานที่" และ "สงครามระหว่างเรากับชาวยิวโดยแท้จริงแล้วคือสงครามทางอะกีดะฮ์..."

แล้วผู้คนหมายถึงอะไรจากคำว่า "อะกีดะฮ์"? คำนี้มีความหมายในทางภาษาว่าอย่างไร? และมีความหมายในทางศาสนบัญญัติว่าอย่างไร?

อะกีดะฮ์ (พหูพจน์: อะกออิด) คือเรื่องต่าง ๆ ที่จิตใจยอมรับเชื่อว่าเป็นจริง หัวใจสงบมั่นต่อสิ่งนั้น และเป็นความเชื่อมั่นที่แน่วแน่ (ยะกีน) สำหรับผู้ที่ยึดถือมัน โดยไม่มีความคลางแคลงใดเจือปน และไม่มีความสงสัยใดปะปนอยู่⁽¹⁾

لَا يُؤَاخِذُكُمُ ٱللَّهُ بِٱللَّغْوِ فِىٓ أَيْمَـٰنِكُمْ وَلَـٰكِن يُؤَاخِذُكُم بِمَا عَقَّدتُّمُ ٱلْأَيْمَـٰنَ

คำว่า "อักดุลหับล์" (การผูกเชือก) หมายถึง การมัดเชือกส่วนหนึ่งเข้ากับอีกส่วนหนึ่ง ซึ่งตรงข้ามกับการแก้ออก และรากศัพท์ "อักด์" ในทางภาษานั้นมีความหมายวนเวียนอยู่ที่การผูกพันอย่างแน่นหนา การยืนยันให้หนักแน่น และการทำให้มั่นคง ดังที่ปรากฏในอัลกุรอานว่า «อัลลอฮ์จะไม่ทรงเอาโทษพวกเจ้าเนื่องด้วยคำสาบานที่ไร้สาระในบรรดาคำสาบานของพวกเจ้า แต่พระองค์จะทรงเอาโทษพวกเจ้าเนื่องด้วยคำสาบานที่พวกเจ้าได้ผูกมัดไว้» (ซูเราะฮ์อัล-มาอิดะฮ์ 5:89)⁽²⁾ การผูกมัดคำสาบานนั้นย่อมเกิดขึ้นด้วยการตั้งเจตนาและความตั้งใจแน่วแน่ของหัวใจเท่านั้น ซึ่งต่างจากคำสาบานที่ไร้สาระที่หลุดออกมาจากลิ้นโดยไม่มี

⁽¹⁾ ริสาละฮ์ อัล-อะกออิด ของชัยค์ฮะซัน อัล-บันนา ดู มัจญ์มูอ์ อัร-เราะซาอิล: 429 และถึงแม้ว่าบรรดาอุละมาอ์มุสลิมทั้งในอดีตและปัจจุบันได้ตั้งชื่อหัวข้อต่าง ๆ ของวิชานี้ว่า "อัล-อะกออิด" แต่คำว่า "อะกีดะฮ์" นั้นไม่ได้ปรากฏอยู่ในคัมภีร์ของอัลลอฮ์และในซุนนะฮ์ของท่านเราะซูล ﷺ แต่อย่างใด

⁽²⁾ ซูเราะฮ์อัล-มาอิดะฮ์: 89

…เจตนา

أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا أَوْفُوا بِالْعُقُودِ

และคำว่า «อัล-อุกูด» (العقود) หมายถึง พันธสัญญาที่มั่นคงที่สุด ดังที่ปรากฏในคำตรัสของอัลลอฮ์ ตะอาลา ว่า «โอ้บรรดาผู้ศรัทธาทั้งหลาย จงปฏิบัติให้ครบถ้วนตามพันธสัญญาทั้งหลาย» (ซูเราะฮ์อัล-มาอิดะฮ์ 5:1)⁽¹⁾ และชาวอาหรับกล่าวว่า «อิอ์ตะเกาะดัชชัยอ์ (اعتقد الشيء) หมายถึง สิ่งนั้นแข็งและมั่นคงขึ้น»⁽²⁾

อะกีดะฮ์ในอิสลามเป็นสิ่งที่คู่กับชะรีอะฮ์ เพราะอิสลามประกอบด้วยอะกีดะฮ์และชะรีอะฮ์ ส่วนชะรีอะฮ์หมายถึง ภาระหน้าที่เชิงปฏิบัติที่อิสลามนำมาทั้งในด้านอิบาดะฮ์และด้านมุอามะลาต

ประเด็นที่สอง: หลักอะกีดะฮ์เป็นเรื่องความรู้ที่อยู่ในหัวใจ

อะกีดะฮ์มิใช่เรื่องการปฏิบัติ แต่เป็นเรื่องความรู้ที่มุสลิมจำเป็นต้องยึดมั่นไว้ในหัวใจ เพราะอัลลอฮ์ได้ทรงแจ้งเรื่องเหล่านี้แก่เขาผ่านทางคัมภีร์ของพระองค์ หรือผ่านทางวะห์ยูที่พระองค์ทรงประทานแก่ท่านเราะซูลของพระองค์ ﷺ

ءَامَنَ ٱلرَّسُولُ بِمَآ أُنزِلَ إِلَيْهِ مِن رَّبِّهِۦ وَٱلْمُؤْمِنُونَ ۚ كُلٌّ ءَامَنَ بِٱللَّهِ وَمَلَـٰٓئِكَتِهِۦ وَكُتُبِهِۦ وَرُسُلِهِۦ لَا نُفَرِّقُ بَيْنَ أَحَدٍ مِّن رُّسُلِهِۦ ۚ وَقَالُوا۟ سَمِعْنَا وَأَطَعْنَا ۖ غُفْرَانَكَ رَبَّنَا وَإِلَيْكَ ٱلْمَصِيرُ ﴿٢٨٥﴾

หลักพื้นฐานของอะกีดะฮ์ที่อัลลอฮ์ทรงบัญชาให้เรายึดมั่นนั้น คือสิ่งที่กล่าวไว้ในคำตรัสของพระองค์ ตะอาลา ว่า «ท่านเราะซูลได้ศรัทธาต่อสิ่งที่ถูกประทานลงมาแก่เขาจากพระผู้อภิบาลของเขา และบรรดาผู้ศรัทธาก็เช่นกัน ทุกคนศรัทธาต่ออัลลอฮ์ ต่อมะลาอิกะฮ์ของพระองค์ ต่อคัมภีร์ทั้งหลายของพระองค์ และต่อบรรดาเราะซูลของพระองค์ (โดยกล่าวว่า) เราจะไม่แยกแยะระหว่างผู้ใดจากบรรดาเราะซูลของพระองค์ และพวกเขากล่าวว่า เราได้ยินแล้วและเราได้ภักดีแล้ว ขอการอภัยโทษจากพระองค์ โอ้พระผู้อภิบาลของเรา และยังพระองค์คือที่กลับไป» (ซูเราะฮ์อัล-บะเกาะเราะฮ์ 2:285)⁽³⁾ และท่านเราะซูล ﷺ ได้กำหนดหลักเหล่านี้ไว้ในหะดีษญิบรีลที่รู้จักกันแพร่หลาย ด้วยคำกล่าวของท่านว่า «อีมานคือ การที่ท่านศรัทธาต่ออัลลอฮ์ ต่อมะลาอิกะฮ์ของพระองค์ ต่อคัมภีร์ของพระองค์ ต่อการพบพระองค์ ต่อบรรดาเราะซูลของพระองค์ และการที่ท่านศรัทธาต่อการฟื้นคืนชีพในวันสุดท้าย»⁽⁴⁾

( الإيمانُ: أنْ تُؤْمِنَ بِاللهِ ، ومَلَائِكَتِهِ وكتابِهِ ، ولقائه ، ورسله ، وتؤمن بالبعث الآخر )

ดังนั้น อะกีดะฮ์ในอิสลามจึงหมายถึง ประเด็นเชิงความรู้ที่มีรายงานถูกต้องยืนยันมาจากอัลลอฮ์และเราะซูลของพระองค์ ซึ่งหัวใจของมุสลิมจำเป็นต้องยึดมั่นผูกพันไว้ เพื่อเป็นการเชื่อและยอมรับต่ออัลลอฮ์และเราะซูลของพระองค์

⁽¹⁾ ซูเราะฮ์อัล-มาอิดะฮ์: 1 ⁽²⁾ ลิซานุลอะร็อบ, คำว่า «อักดุน» (عقد): 2/836 ⁽³⁾ ซูเราะฮ์อัล-บะเกาะเราะฮ์: 285 ⁽⁴⁾ รายงานโดยอัล-บุคอรี ดู เศาะฮีหฺอัล-บุคอรี พร้อมคำอธิบาย ฟัตหุลบารี: 1/114 และมุสลิมในเศาะฮีหฺของท่าน: 1/39 หมายเลข 5 และสำนวนนี้เป็นของมุสลิม

เรื่องที่สาม: อะกีดะฮ์คือความเชื่อมั่นที่ไม่ยอมรับความสงสัย

หลักการเหล่านี้จะเป็นอะกีดะฮ์ได้ก็ต่อเมื่อเราเชื่อมั่นในมันอย่างแน่วแน่ ปราศจากความคลางแคลงใดๆ หากมีความคลางแคลงหรือความสงสัยอยู่ มันก็เป็นเพียงการคาดคะเน หาใช่อะกีดะฮ์ไม่ ผู้เรียบเรียงพจนานุกรมอัล-มุอฺญัม อัล-วะสีฏกล่าวว่า "อะกีดะฮ์ คือ ข้อตัดสินที่ไม่ยอมรับความสงสัยใดๆ ในตัวผู้ที่ยึดถือมัน"⁽¹⁾

إِنَّمَا ٱلْمُؤْمِنُونَ ٱلَّذِينَ ءَامَنُوا۟ بِٱللَّهِ وَرَسُولِهِۦ ثُمَّ لَمْ يَرْتَابُوا۟

الٓمٓ ﴿١﴾ ذَٰلِكَ ٱلْكِتَـٰبُ لَا رَيْبَ ۛ فِيهِ

رَبَّنَآ إِنَّكَ جَامِعُ ٱلنَّاسِ لِيَوْمٍ لَّا رَيْبَ فِيهِ

وَٱرْتَابَتْ قُلُوبُهُمْ فَهُمْ فِى رَيْبِهِمْ يَتَرَدَّدُونَ ﴿٤٥﴾

หลักฐานในเรื่องนี้คือคำตรัสของอัลลอฮ์ ตะอาลา ที่ว่า «แท้จริงบรรดาผู้ศรัทธานั้นคือบรรดาผู้ที่ศรัทธาต่ออัลลอฮ์และเราะซูลของพระองค์ แล้วพวกเขาก็มิได้สงสัยเลย» (ซูเราะฮ์อัล-หุญุรอต 49:15)⁽²⁾ และพระองค์ตรัสว่า «อลิฟ ลาม มีม คัมภีร์นี้ไม่มีความสงสัยใดๆ ในนั้น» (ซูเราะฮ์อัล-บะเกาะเราะฮ์ 2:1-2)⁽³⁾ และตรัสว่า «โอ้พระผู้อภิบาลของเรา แท้จริงพระองค์คือผู้รวบรวมมนุษย์ในวันหนึ่งซึ่งไม่มีความสงสัยใดๆ ในวันนั้น» (ซูเราะฮ์อาลิอิมรอน 3:9)⁽⁴⁾ และพระองค์ทรงตำหนิบรรดามุชริกที่มีความสงสัยไว้ว่า «และหัวใจของพวกเขาเกิดความสงสัย ดังนั้นพวกเขาจึงลังเลอยู่ในความสงสัยของพวกเขา» (ซูเราะฮ์อัต-เตาบะฮ์ 9:45)⁽⁵⁾

เรื่องที่สี่: สิ่งที่ต้องศรัทธาเป็นเรื่องเร้นลับที่มองไม่เห็น

ٱلَّذِينَ يُؤْمِنُونَ بِٱلْغَيْبِ

พึงสังเกตว่า ประเด็นต่างๆ ที่จำเป็นต้องศรัทธานั้นเป็นเรื่องเร้นลับ (อัล-ฆัยบ์) มิใช่สิ่งที่ประจักษ์หรือมองเห็นได้ และนั่นคือสิ่งที่อัลลอฮ์ทรงหมายถึงในคำตรัสของพระองค์ขณะทรงสรรเสริญบรรดาผู้ศรัทธาว่า «บรรดาผู้ที่ศรัทธาต่อสิ่งเร้นลับ» (ซูเราะฮ์อัล-บะเกาะเราะฮ์ 2:3)⁽⁶⁾

อัลลอฮ์ทรงเป็นสิ่งเร้นลับ มะลาอิกะฮ์และวันอาคิเราะฮ์ก็เช่นเดียวกัน ส่วนคัมภีร์และบรรดาเราะซูลนั้น อาจเข้าใจในทันทีว่าเป็นสิ่งที่ประจักษ์และมองเห็นได้ แต่สิ่งที่มุ่งหมายในที่นี้คือการศรัทธาว่าสิ่งเหล่านั้นมีความเชื่อมโยงกับอัลลอฮ์ กล่าวคือ บรรดาเราะซูลถูกส่งมาจากอัลลอฮ์ และคัมภีร์ต่างๆ ถูกประทานลงมาจากอัลลอฮ์ ซึ่งนี่คือเรื่องเร้นลับ

⁽¹⁾ อัล-มุอฺญัม อัล-วะสีฏ 2/614 ⁽²⁾ ซูเราะฮ์อัล-หุญุรอต อายะฮ์ที่ 15 ⁽³⁾ ซูเราะฮ์อัล-บะเกาะเราะฮ์ อายะฮ์ที่ 1-2 ⁽⁴⁾ ซูเราะฮ์อาลิอิมรอน อายะฮ์ที่ 9 ⁽⁵⁾ ซูเราะฮ์อัต-เตาบะฮ์ อายะฮ์ที่ 45 ⁽⁶⁾ ซูเราะฮ์อัล-บะเกาะเราะฮ์ อายะฮ์ที่ 3

หัวข้อย่อยที่ห้า: อะกีดะฮ์ที่ถูกต้องและอะกีดะฮ์ที่เสื่อมเสีย

อะกีดะฮ์มิได้มีเฉพาะในอิสลามเท่านั้น แต่ทุกศาสนาหรือทุกลัทธิ ผู้นับถือย่อมต้องมีอะกีดะฮ์ที่พวกเขาใช้เป็นรากฐานในการวางระบบชีวิตของตน ข้อนี้ใช้ได้กับปัจเจกบุคคลเช่นเดียวกับที่ใช้ได้กับหมู่คณะ อะกีดะฮ์ทั้งหลายนับแต่เริ่มสร้างสรรพสิ่งจนถึงทุกวันนี้ และจนกระทั่งอัลลอฮ์ทรงรับมรดกแผ่นดินและผู้ที่อยู่บนแผ่นดินนั้น แบ่งออกเป็นสองประเภท:

ประเภทแรก: คืออะกีดะฮ์ที่ถูกต้อง ได้แก่อะกีดะฮ์ที่บรรดาเราะซูลผู้ทรงเกียรตินำมา และเป็นอะกีดะฮ์เดียวกัน เพราะถูกประทานลงมาจากพระผู้ทรงรอบรู้ ผู้ทรงตระหนักยิ่ง จึงเป็นไปไม่ได้ที่จะแตกต่างกันไปจากเราะซูลท่านหนึ่งสู่อีกท่านหนึ่ง หรือจากยุคสมัยหนึ่งสู่อีกยุคสมัยหนึ่ง

ประเภทที่สอง: ครอบคลุมอะกีดะฮ์ที่เสื่อมเสียทั้งหลาย ซึ่งมีอยู่มากมายหลากหลาย ความเสื่อมเสียของมันเกิดจากการที่มันเป็นผลผลิตจากความคิดของมนุษย์ และเป็นสิ่งที่ผู้มีปัญญาและนักคิดของพวกเขาบัญญัติขึ้น และไม่ว่ามนุษย์จะมีสถานะยิ่งใหญ่เพียงใดก็ตาม ความรู้ของพวกเขาก็ยังคงจำกัด ถูกผูกมัดด้วยข้อจำกัดต่าง ๆ และได้รับอิทธิพลจากขนบธรรมเนียม ประเพณี และความคิดที่อยู่รอบตัวพวกเขา

ความเสื่อมเสียของอะกีดะฮ์อาจเกิดจากการบิดเบือน การเปลี่ยนแปลง และการสับเปลี่ยนมัน ดังเช่นสภาพของอะกีดะฮ์ของชาวยิวและชาวคริสต์ในปัจจุบัน ทั้งสองถูกบิดเบือนมาตั้งแต่ยุคสมัยอันยาวนาน ความเสื่อมเสียของทั้งสองจึงมาจากการบิดเบือนนี้ แม้ว่าแต่ละอะกีดะฮ์นั้นโดยพื้นฐานเดิมแล้วจะเป็นอะกีดะฮ์ที่ถูกต้องก็ตาม

อะกีดะฮ์ที่ถูกต้องในวันนี้อยู่ที่ใด?

إِنَّا نَحْنُ نَزَّلْنَا ٱلذِّكْرَ وَإِنَّا لَهُۥ لَحَـٰفِظُونَ ﴿٩﴾

อะกีดะฮ์ที่ถูกต้องในวันนี้ไม่มีอยู่ที่ใดนอกจากในอิสลาม เพราะอิสลามคือศาสนาที่ถูกปกปักรักษา ซึ่งอัลลอฮ์ทรงรับประกันที่จะปกปักรักษามันไว้ «แท้จริงเราได้ประทานอัซ-ซิกร์ (อัลกุรอาน) ลงมา และแท้จริงเราเป็นผู้รักษามันอย่างแน่นอน» (ซูเราะฮ์อัล-หิจญ์รฺ 15:9)⁽¹⁾ ส่วนอะกีดะฮ์ต่าง ๆ ที่อยู่นอกอิสลามนั้น แม้บางส่วนจะมีเศษเสี้ยวของความจริงอยู่บ้าง แต่ก็มิได้เป็นตัวแทนของความจริงและมิได้ทำให้ความจริงปรากฏชัด

ดังนั้น ผู้ใดต้องการรู้จักอะกีดะฮ์ที่ถูกต้อง เขาจะไม่พบมันในศาสนายิว ไม่พบในศาสนาคริสต์ และไม่พบในคำพูดของบรรดานักปรัชญา ... แต่เขาจะพบมันในอิสลาม ในแหล่งที่มาหลักทั้งสองของอิสลาม คือ อัลกุรอานและซุนนะฮ์ อย่างสดชื่น สดใหม่ บริสุทธิ์ และเจิดจรัส ทำให้สติปัญญายอมรับด้วยหลักฐาน

⁽¹⁾ ซูเราะฮ์อัล-หิจญ์รฺ: 9

وَكَذَٰلِكَ أَوْحَيْنَآ إِلَيْكَ رُوحًا مِّنْ أَمْرِنَا ۚ مَا كُنتَ تَدْرِى مَا ٱلْكِتَـٰبُ وَلَا ٱلْإِيمَـٰنُ وَلَـٰكِن جَعَلْنَـٰهُ نُورًا نَّهْدِى بِهِۦ مَن نَّشَآءُ مِنْ عِبَادِنَا

…และข้อพิสูจน์ อีกทั้งยังเติมหัวใจให้เปี่ยมด้วยอีมาน ความเชื่อมั่นอันแน่วแน่ รัศมี และชีวิต: «และในทำนองเดียวกันนั้น เราได้วะห์ยูแก่เจ้าซึ่งรูหฺ (อัลกุรอาน) จากกิจการของเรา เจ้าไม่เคยรู้มาก่อนว่าคัมภีร์คืออะไร และอีมานคืออะไร แต่เราได้ทำให้มันเป็นรัศมี ซึ่งเราจะชี้นำด้วยมันแก่ผู้ที่เราประสงค์จากปวงบ่าวของเรา» (ซูเราะฮ์อัช-ชูรอ 42:52)⁽¹⁾

หัวข้อย่อยที่หก: ความสำคัญของอะกีดะฮ์อิสลามและความจำเป็นของมัน

อะกีดะฮ์อิสลามเป็นสิ่งจำเป็นสำหรับมนุษย์ เช่นเดียวกับที่น้ำและอากาศเป็นสิ่งจำเป็น เพราะหากปราศจากอะกีดะฮ์นี้ มนุษย์ก็จะหลงทางและสับสน สูญเสียทั้งตัวตนและความหมายแห่งการมีอยู่ของตน อะกีดะฮ์อิสลามเท่านั้นที่ให้คำตอบแก่คำถามต่าง ๆ ที่เคยครอบงำความคิดของมนุษย์ และยังคงครอบงำอยู่ ทั้งยังทำให้เขาสับสนงุนงง ได้แก่ ฉันมาจากไหน? จักรวาลนี้มาจากไหน? ใครคือผู้ให้บังเกิด? คุณลักษณะของพระองค์คืออะไร? พระนามของพระองค์คืออะไร? เหตุใดพระองค์จึงให้เราและจักรวาลบังเกิดขึ้น? บทบาทของเราในจักรวาลนี้คืออะไร? ความสัมพันธ์ของเรากับพระผู้สร้างผู้ทรงสร้างเราเป็นอย่างไร? มีโลกอื่นที่มองไม่เห็นอยู่เบื้องหลังโลกที่ประจักษ์แก่สายตานี้หรือไม่? มีสิ่งถูกสร้างที่มีปัญญาและรู้จักคิดนอกเหนือจากมนุษย์หรือไม่? หลังจากชีวิตนี้แล้ว มีชีวิตอื่นที่เราจะต้องไปสู่หรือไม่? และหากคำตอบคือ "มี" ชีวิตนั้นจะเป็นเช่นไร?

ในปัจจุบัน ไม่มีหลักความเชื่อใดนอกจากอะกีดะฮ์อิสลามที่ตอบคำถามเหล่านี้ได้อย่างสัจจริงและน่าเชื่อถือ ทุกคนที่ไม่รู้จักอะกีดะฮ์นี้หรือไม่ยึดถือมัน สภาพของเขาย่อมไม่ต่างไปจากสภาพของกวีผู้น่าสงสารผู้นั้น⁽²⁾ ผู้ไม่รู้อะไรเลย:

ฉันมา ไม่รู้ว่ามาจากไหน แต่ฉันก็มาแล้ว และฉันได้เห็นทางทอดอยู่เบื้องหน้า ฉันจึงเดินไป และฉันจะเดินต่อไป ไม่ว่าฉันจะต้องการหรือไม่ก็ตาม ฉันมาได้อย่างไร? ฉันมองเห็นทางของฉันได้อย่างไร? ฉันไม่รู้

⁽¹⁾ ซูเราะฮ์อัช-ชูรอ: 52 ⁽²⁾ คือ อีลียา อบูมาฎี จากบทกวีขนาดยาวของเขาชื่อ «อัฏ-เฏาะลาซิม» ในรวมบทกวีของเขา (อัล-ญะดาวิล) หน้า 106

ฉันเป็นสิ่งใหม่หรือสิ่งเก่าแก่ในการดำรงอยู่นี้? ฉันเป็นอิสระไร้พันธนาการ หรือเป็นเชลยในโซ่ตรวน? ฉันเป็นผู้นำพาตัวเองในชีวิต หรือเป็นผู้ถูกนำพา? ฉันปรารถนาจะรู้ แต่ทว่าฉัน…

ฉันไม่รู้

และหนทางของฉัน หนทางของฉันคืออะไร? ยาวไกลหรือสั้น? ฉันกำลังไต่ขึ้น หรือกำลังดิ่งลงและจมหายไปในมัน? ฉันคือผู้เดินไปบนหนทาง หรือหนทางนั้นเองที่เคลื่อนไป? หรือเราทั้งสองต่างหยุดนิ่ง ขณะที่กาลเวลาไหลผ่านไป?!

ฉันไม่รู้

โอ้ ฉันใคร่รู้นัก ขณะที่ฉันอยู่ในโลกแห่งสิ่งเร้นลับอันสงบปลอดภัย ฉันได้รู้หรือไม่ว่าฉันถูกฝังซ่อนอยู่ในนั้น และว่าฉันจะปรากฏออกมา และว่าฉันจะได้เป็นขึ้นมา หรือว่าฉันไม่ได้รับรู้สิ่งใดเลย?

ฉันไม่รู้

ก่อนที่ฉันจะกลายเป็นมนุษย์ผู้สมบูรณ์ ฉันเคยเป็นความว่างเปล่าหรือเป็นสิ่งที่เป็นไปไม่ได้ หรือฉันเคยเป็นสิ่งหนึ่ง? ปริศนานี้มีคำตอบหรือไม่? หรือมันจะคงอยู่ไปชั่วนิรันดร์? ฉันไม่รู้… และเหตุใดฉันจึงไม่รู้?

ฉันไม่รู้

นี่คือความสับสนงุนงงเพียงใด! และสิ่งที่ไม่อาจหยั่งรู้เหล่านี้นำความกระวนกระวายใจมาสู่จิตวิญญาณของมนุษย์มากมายเพียงใด?! ผู้คนแห่งศตวรรษนี้ที่สูญเสียความรู้เกี่ยวกับสัจธรรมอันยิ่งใหญ่ ซึ่ง […] จะไม่อาจตั้งมั่นอยู่ได้ (หากปราศจากสัจธรรมเหล่านั้น) ไม่สมควรแล้วหรือ…

…ชีวิตของพวกเขาได้ นอกจากต้องแบกความทุกข์กังวลเหล่านี้ที่ท่วมท้นจิตใจ และก่อให้เกิดความเจ็บปวดและปมด้อยทางจิตใจ?!

คนเหล่านี้จะเทียบอะไรได้กับมุสลิมผู้รู้ และรู้ข้อเท็จจริงทั้งหมดนี้อย่างมั่นใจแน่วแน่ เขาจึงได้สัมผัสความเย็นฉ่ำแห่งความเชื่อมั่น และความสงบแห่งจิตใจ เขาเดินอยู่บนหนทางอันเที่ยงตรงไปสู่จุดหมายที่ถูกกำหนดไว้แล้ว เขารู้จักหลักหมายของหนทางนั้น และรู้ถึงจุดหมายปลายทางของมัน

จงฟังกวีผู้สิ้นหวังพูดถึงความตายและบั้นปลายของชีวิต:

หากความตายคือการลงโทษ! แล้วความบริสุทธิ์มีความผิดอันใด?\ และหากมันคือผลบุญ แล้วความเสเพลมีความดีอันใด?\ และหากมันไม่มีทั้งการตอบแทนหรือความขาดทุนใด ๆ\ แล้วเหตุใดจึงมีชื่อเรียกว่าบาปและความดีงาม?

ข้าพเจ้าไม่รู้

หากความตายคือการหลับใหล ที่ตามมาด้วยการตื่นอันยาวนาน\ แล้วเหตุใดการตื่นอันงดงามของเรานี้จึงไม่คงอยู่?\ และเหตุใดมนุษย์จึงไม่รู้ว่าเวลาแห่งการจากไปคือเมื่อใด?\ และเมื่อใดม่านจะถูกเปิดออกเพื่อให้เขาได้รู้?

ข้าพเจ้าไม่รู้

หากความตายคือนิทราที่เติมเต็มจิตใจด้วยความสงบ\ และคือการปลดปล่อย มิใช่การจองจำ คือการเริ่มต้น มิใช่การสิ้นสุด\ แล้วเหตุใดข้าพเจ้าจึงไม่หลงรักการหลับ และไม่ปรารถนาความตาย?\ และเหตุใดดวงวิญญาณทั้งหลายจึงหวาดกลัวมัน?

ข้าพเจ้าไม่รู้

เบื้องหลังหลุมศพภายหลังความตาย จะมีการฟื้นคืนชีพและการลุกขึ้นอีกหรือ?\ แล้วจะมีชีวิต แล้วอยู่ชั่วนิรันดร์ หรือว่าคือความดับสูญและสลายไป?

คำพูดของผู้คนนั้นจริงหรือ หรือคำพูดของผู้คนนั้นเท็จ? จริงหรือที่ว่าผู้คนบางคนนั้นรู้? ข้าพเจ้าไม่รู้ หากข้าพเจ้าจะถูกฟื้นคืนชีพหลังความตาย ทั้งร่างกายและสติปัญญา ข้าพเจ้าจะถูกฟื้นคืนเพียงบางส่วน หรือจะถูกฟื้นคืนทั้งหมด? ข้าพเจ้าจะถูกฟื้นคืนเป็นเด็ก หรือจะถูกฟื้นคืนเป็นผู้ใหญ่วัยกลางคน? แล้วหลังจากการฟื้นคืนชีพ ข้าพเจ้าจะรู้จักตัวตนของข้าพเจ้าหรือไม่? ข้าพเจ้าไม่รู้

เขาไม่รู้ว่าบั้นปลายจะไปสู่ที่ใด ทั้งที่บั้นปลายของมนุษย์เป็นเรื่องที่เขาห่วงใยและเกี่ยวข้องกับเขาโดยตรง เขาต้องการความมั่นใจต่อบั้นปลายนั้น เราจึงเห็นความทุกข์ทรมานและความโศกเศร้าของกวีผู้นี้ เพราะเขาไม่รู้ว่าตนจะไปสู่ที่ใด และจะกลายเป็นอย่างไร? นี่คือการหลงทางจากสัจธรรม เป็นความทุกข์ของหัวใจที่แบกภาระหนักอึ้งและเหนื่อยล้า ซึ่งการเดินทางได้ทำให้มันอ่อนล้า ในชีวิตนี้มีผู้คนมากมายเพียงใดที่เป็นเช่นเดียวกับกวีผู้สิ้นหวังและหลงทางคนนี้ บางคนสามารถเปิดเผยความทุกข์และความสับสนของตนออกมาได้ ส่วนบางคนได้แต่รู้สึกและทนทุกข์ ความคิดของเขายังคงถูกกักขังอยู่ในจิตใจอันทุกข์ระทมของเขา

"ข้าพเจ้าไม่รู้" คือคำตอบต่อคำถามอันเป็นนิรันดร์เหล่านั้น และมันไม่ใช่เพียงคำพูดของกวีคนหนึ่งเท่านั้น "โสเครตีส" นักปรัชญาผู้ได้รับการยกย่องว่าเป็นหนึ่งในยักษ์ใหญ่แห่งวงการปรัชญา ก็กล่าวไว้อย่างชัดแจ้งว่า "สิ่งที่ข้าพเจ้ายังคงไม่รู้อยู่เป็นอย่างดีก็คือ ข้าพเจ้าไม่รู้"⁽¹⁾ ยิ่งไปกว่านั้น "อไญยนิยม" (ลัทธิไม่รู้) ยังเป็นสำนักปรัชญาที่มีมาแต่โบราณ

أَفَمَن يَمْشِى مُكِبًّا عَلَىٰ وَجْهِهِۦٓ أَهْدَىٰٓ أَمَّن يَمْشِى سَوِيًّا عَلَىٰ صِرَٰطٍ مُّسْتَقِيمٍ ﴿٢٢﴾

ด้วยอิสลามเท่านั้นที่มนุษย์จะรู้ว่าตนมาจากที่ใด และบั้นปลายจะไปสู่ที่ใด รู้ว่าตนมีอยู่เพื่ออะไร และบทบาทของตนในการมีอยู่นี้คืออะไร เขาจะรู้สิ่งเหล่านั้นอย่างแท้จริงและถูกต้อง และย่อมมีความแตกต่างระหว่างผู้ที่รู้กับผู้ที่ไม่รู้ «ผู้ที่เดินคว่ำหน้าลงนั้นได้รับทางนำที่ถูกต้องยิ่งกว่า หรือผู้ที่เดินตัวตรงอยู่บนทางอันเที่ยงตรง?» (ซูเราะฮ์อัล-มุลก์ 67:22)⁽²⁾

⁽¹⁾ อัด-ดีน ของดิรอซ หน้า 69 ⁽²⁾ ซูเราะฮ์อัล-มุลก์ อายะฮ์ที่ 22

บทที่สอง

ความสัมพันธ์ของอะกีดะฮ์กับอีมานและชะรีอะฮ์

หัวข้อที่หนึ่ง: ความสัมพันธ์ของอะกีดะฮ์กับอีมาน

قَدْ أَفْلَحَ ٱلْمُؤْمِنُونَ ﴿١﴾

أُو۟لَـٰٓئِكَ عَلَىٰ هُدًى مِّن رَّبِّهِمْ ۖ وَأُو۟لَـٰٓئِكَ هُمُ ٱلْمُفْلِحُونَ ﴿٥﴾

أُو۟لَـٰٓئِكَ هُمُ ٱلْوَٰرِثُونَ ﴿١٠﴾ ٱلَّذِينَ يَرِثُونَ ٱلْفِرْدَوْسَ هُمْ فِيهَا خَـٰلِدُونَ ﴿١١﴾

อัลลอฮ์ทรงยกย่องอีมานและผู้มีอีมานไว้ในคัมภีร์ของพระองค์ เช่น ในพระดำรัสของพระองค์ว่า «แท้จริงบรรดาผู้ศรัทธาได้ประสบความสำเร็จแล้ว» (ซูเราะฮ์อัล-มุอ์มินูน 23:1)⁽¹⁾ และตรัสถึงพวกเขาว่า «ชนเหล่านี้อยู่บนแนวทางที่ถูกต้องจากพระเจ้าของพวกเขา และชนเหล่านี้คือผู้ประสบความสำเร็จ» (ซูเราะฮ์อัล-บะเกาะเราะฮ์ 2:5)⁽²⁾ และพระองค์ทรงสัญญาสวรรค์แก่พวกเขาว่า «ชนเหล่านี้คือผู้ได้รับมรดก ผู้ซึ่งจะได้รับสวนสวรรค์ฟิรเดาส์เป็นมรดก โดยพวกเขาจะพำนักอยู่ในนั้นตลอดกาล» (ซูเราะฮ์อัล-มุอ์มินูน 23:10–11)⁽³⁾

อีมานที่อัลลอฮ์ทรงสรรเสริญผู้มีอีมานนั้น มิใช่เป็นเพียงอะกีดะฮ์เท่านั้น หากแต่อะกีดะฮ์คือฐานรากและรากเหง้าของอีมาน ดังนั้นอีมานคือ อะกีดะฮ์ที่ตั้งมั่นอยู่ในหัวใจอย่างมั่นคงแนบแน่น ไม่แยกออกจากกัน และผู้ที่ยึดถืออะกีดะฮ์นั้นประกาศออกมาด้วยวาจาถึงอะกีดะฮ์ที่ซ่อนอยู่ในหัวใจของเขา และยืนยันความเชื่อและคำพูดนั้นด้วยการปฏิบัติตามสิ่งที่อะกีดะฮ์นี้กำหนด

แท้จริงอะกีดะฮ์ที่ซ่อนอยู่ในหัวใจ โดยไม่ปรากฏให้เห็นในภาคเปิดเผยเลยนั้น เป็นอะกีดะฮ์ที่กลวงเปล่าและเย็นชืด ไม่สมควรที่จะเรียกว่าอะกีดะฮ์ บางครั้งเราจะเห็นผู้คนจำนวนมากรู้จักความจริงตามที่มันเป็น แต่พวกเขากลับไม่ยอมจำนนต่อมัน และไม่ดำเนินชีวิตของพวกเขาตามแนวทางของมัน ซ้ำบางครั้งพวกเขายังต่อต้านสัจธรรมที่พวกเขารู้อย่างมั่นใจและทำสงครามกับมันด้วย ดังเช่นอิบลีส มันรู้จักความจริงอันยิ่งใหญ่อย่างแน่แท้ มันรู้จักอัลลอฮ์ และรู้ถึงความสัจจริงของบรรดาเราะซูลและบรรดาคัมภีร์ แต่มันกลับอุทิศตนเพื่อต่อต้านสัจธรรมที่มันรู้อยู่

وَجَحَدُوا۟ بِهَا وَٱسْتَيْقَنَتْهَآ أَنفُسُهُمْ ظُلْمًا وَعُلُوًّا

และฟิรเอาน์ก็มั่นใจว่าปาฏิหาริย์ที่นบีมูซา (อ.) นำมานั้นแท้จริงแล้วมาจากอัลลอฮ์ แต่เขาก็ปฏิเสธมันด้วยความหยิ่งยโสและอวดอ้างความยิ่งใหญ่ ดังที่อัลลอฮ์ตรัสถึงเขาและบรรดาบริวารของเขาว่า «และพวกเขาปฏิเสธมัน ทั้งที่จิตใจของพวกเขามั่นใจในมัน ด้วยความอธรรมและความหยิ่งผยอง» (ซูเราะฮ์อัน-นัมล์ 27:14)⁽⁴⁾

قَالَ لَقَدْ عَلِمْتَ مَا أَنزَلَ هَـٰؤُلَاءِ إِلَّا رَبُّ

และนบีมูซา (อ.) ได้กล่าวกับฟิรเอาน์ว่า «เขา (มูซา) กล่าวว่า แท้จริงท่านรู้ดีแล้วว่า ไม่มีผู้ใดประทานสิ่งเหล่านี้ลงมา นอกจากพระเจ้า…

⁽¹⁾ ซูเราะฮ์อัล-มุอ์มินูน : 1 ⁽²⁾ ซูเราะฮ์อัล-บะเกาะเราะฮ์ : 5 ⁽³⁾ ซูเราะฮ์อัล-มุอ์มินูน : 10, 11 ⁽⁴⁾ ซูเราะฮ์อัน-นัมล์ : 14

السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ بَصَائِرَ

«...แห่งชั้นฟ้าทั้งหลายและแผ่นดิน เพื่อเป็นหลักฐานอันแจ้งชัด»⁽¹⁾

يَعْرِفُونَهُۥ كَمَا يَعْرِفُونَ أَبْنَآءَهُمْ

ชาวคัมภีร์ก็รู้ดีว่ามุฮัมมัดคือผู้ที่ถูกส่งมาจากพระเจ้าของท่าน: «พวกเขารู้จักเขาเหมือนกับที่พวกเขารู้จักลูก ๆ ของพวกเขา» (ซูเราะฮ์อัล-บะเกาะเราะฮ์ 2:146)⁽²⁾ แต่พวกเขาก็ไม่ยอมรับในสิ่งนั้น

จงฟังคำพูดของอบูฏอลิบที่กล่าวแก่ท่านเราะซูล ﷺ เพื่อขออภัยที่ตนไม่ศรัทธา:

แท้จริงฉันรู้แล้วว่าศาสนาของมุฮัมมัด คือศาสนาที่ดีที่สุดในบรรดาศาสนาของมวลมนุษย์ หากไม่ใช่เพราะกลัวคำตำหนิหรือเกรงคำประณาม เจ้าก็จะพบว่าฉันยอมรับมันอย่างเปิดเผยแจ้งชัด

ดังนั้น อีมานจึงไม่ใช่เพียงการรู้จักอัลลอฮ์อย่างเย็นชา ไม่ใช่ความรู้ที่เจ้าของหยิ่งผยองไม่ยอมรับ และไม่ใช่ความรู้ที่เจ้าของปฏิเสธที่จะยอมจำนนต่อบทบัญญัติของมัน แต่อีมานคืออะกีดะฮ์ที่หัวใจของเจ้าของพึงพอใจ เขาประกาศมันด้วยลิ้น และยอมรับแนวทางที่อัลลอฮ์ทรงวางไว้ซึ่งผูกพันอยู่กับอะกีดะฮ์นั้น

ด้วยเหตุนี้ บรรดาอุละมาอ์สะลัฟจึงกล่าวว่า "อีมาน คือ การเชื่อมั่นด้วยหัวใจ การกล่าวด้วยลิ้น และการปฏิบัติด้วยอวัยวะ"⁽³⁾

ประเด็นที่สอง: ความสัมพันธ์ระหว่างอะกีดะฮ์กับชะรีอะฮ์

อีมานดังที่เราได้กล่าวไปแล้วมีสองส่วน ส่วนแรกคืออะกีดะฮ์อันบริสุทธิ์และมั่นคงที่ฝังแน่นอยู่ในหัวใจ ส่วนที่สองคือการปฏิบัติที่ปรากฏออกมาทางอวัยวะต่าง ๆ หากหลักใดหลักหนึ่งในสองหลักนี้สูญหายไป อีมานก็จะสูญสิ้นหรือบกพร่อง เพราะความเชื่อมโยงระหว่างทั้งสองส่วนนั้นแน่นแฟ้นยิ่งนัก

อุปมาของอีมานเปรียบเสมือนต้นไม้ที่ดี รากของมันหยั่งลึกลงในผืนดินที่ดี ลำต้นสูงตระหง่านขึ้นสู่ฟากฟ้า ผลิดอกออกผลอย่างอุดมสมบูรณ์ ให้ผลของมันทุกฤดูกาลด้วยอนุมัติแห่งพระเจ้าของมัน อีมานคือต้นไม้นั้น รากของมันคืออะกีดะฮ์ที่แทรกซึมอยู่ในหัวใจของเจ้าของ ส่วนลำต้น กิ่งก้าน และผลของมันคือการปฏิบัติ

⁽¹⁾ ซูเราะฮ์อัล-อิสรออ์ 17:102 ⁽²⁾ ซูเราะฮ์อัล-บะเกาะเราะฮ์ 2:146 ⁽³⁾ นี่คือทัศนะของสะลัฟโดยทั่วไป ซึ่งรวมถึงอิมามทั้งสาม คือ อะห์มัด มาลิก และอัช-ชาฟิอี ส่วนอิมามอบูหะนีฟะฮ์มีทัศนะต่างออกไป โดยกล่าวว่า อีมานคือการเชื่อมั่นและการกล่าว ส่วนการปฏิบัตินั้นเป็นผลที่ตามมาของอีมาน และไม่ได้อยู่ในความหมายของคำว่าอีมาน อีกกลุ่มหนึ่งเห็นว่าอีมานเป็นเพียงการยอมรับว่าจริง (ตัศดีก) เท่านั้น แม้จะไม่มีทั้งการกล่าวและการปฏิบัติก็ตาม นี่คือแนวทางของพวกญะฮ์มิยะฮ์และพวกอะชาอิเราะฮ์ ส่วนพวกกัรรอมิยะฮ์เห็นว่าอีมานคือการกล่าวเท่านั้น การหักล้างแนวทางเหล่านี้ย่อมเป็นที่รู้ได้จากสิ่งที่เราได้ชี้ไว้ในเนื้อหาหลัก

ไม่ต้องสงสัยเลยว่า หากรากถูกถอนออกหรือเน่าเปื่อย ต้นไม้ก็จะเสียหาย แห้งเหี่ยว และไม่หลงเหลืออยู่อีกต่อไป ในทำนองเดียวกัน อีมานก็จะไม่หลงเหลืออยู่เลยหากอะกีดะฮ์สูญสิ้นไป ส่วนหากลำต้นและกิ่งก้านถูกตัด หรือถูกตัดออกไปบางส่วน ต้นไม้ก็จะอ่อนแอและซูบเซียว และอาจตายไปทั้งต้น เพราะกิ่งก้านและใบเป็นสิ่งจำเป็นต่อการคงอยู่ของต้นไม้ ในทำนองเดียวกัน หากการงานถูกละทิ้งไปทั้งหมดหรือบางส่วน อีมานก็จะลดน้อยลงหรือสูญสิ้นไป

ประเด็นที่สาม: การให้ความสำคัญกับการปฏิบัติ (อะมัล)

ด้วยเหตุนี้ จึงจำเป็นที่เราต้องเอาใจใส่ในการปฏิบัติการงานที่อัลลอฮ์ทรงกำหนดให้เป็นฟัรฎูแก่เรา หรือที่พระองค์ทรงส่งเสริมให้เราปฏิบัติ และต้องละทิ้งการกระทำที่พระองค์ทรงห้าม เพราะสิ่งเหล่านั้นเป็นส่วนหนึ่งของอีมาน การงานใดที่ถูกละทิ้ง แม้จะเพียงเล็กน้อย ก็จะทำให้อีมานลดลงตามขนาดของการงานนั้น

ด้วยเหตุนี้เช่นกัน จึงจำเป็นต้องเตือนบรรดาผู้ที่ดูแคลนการปฏิบัติตามซุนนะฮ์ของท่านเราะซูล ﷺ และการยึดมั่นในซุนนะฮ์ ให้ตระหนักถึงอันตรายของท่าทีของพวกเขา บางคนในกลุ่มนี้ถึงขั้นล้ำเส้น โดยกล่าวว่าเรื่องบางเรื่องในซุนนะฮ์หรือในศาสนาเป็นเพียง "เปลือก" เราขอวิงวอนต่ออัลลอฮ์ให้ทรงอภัยแก่พวกเขา แท้จริงศาสนาทั้งหมดคือ "แก่น" ไม่มีส่วนใดเป็นเปลือก แม้ว่าเรื่องต่าง ๆ ในศาสนาจะมีความสำคัญแตกต่างกันก็ตาม

คำกล่าวของเรานี้ไม่ได้หมายความว่าเราไม่ใส่ใจในเรื่องลำดับความสำคัญในด้านความรู้ การปฏิบัติ และการเชิญชวนสู่อัลลอฮ์ เพราะเรื่องนี้เป็นสิ่งที่ควรได้รับการยอมรับและเป็นที่รู้กันอยู่แล้ว แต่สิ่งที่เราคัดค้านคือการละทิ้งรายละเอียดปลีกย่อย และการตำหนิผู้ที่ยึดมั่นในเรื่องทั้งเล็กและใหญ่ของศาสนาอิสลามและซุนนะฮ์ของท่านนบีมุศเฏาะฟา ﷺ

يا ابن أخي ، ارفع ثوبك ، فإنّه أنقى لثوبك ، وأتقى لربك

ข้าพเจ้าประทับใจยิ่งนักกับเหตุการณ์ของท่านอุมัร (ร.ฎ.) เมื่อครั้งที่ท่านถูกแทง มีชายหนุ่มคนหนึ่งเข้ามาเยี่ยมท่านและกล่าวถ้อยคำที่ดีงามแก่ท่าน ครั้นเมื่อชายหนุ่มผู้นั้นหันหลังจะออกไป ปรากฏว่าผ้านุ่งของเขาลากถึงพื้น ท่านอุมัรจึงเรียกเขากลับมาและกล่าวแก่เขาว่า «โอ้หลานเอ๋ย จงยกผ้าของเจ้าขึ้นเถิด เพราะมันสะอาดกว่าสำหรับผ้าของเจ้า และเป็นความยำเกรงยิ่งกว่าต่อพระผู้อภิบาลของเจ้า»⁽¹⁾ ความตายที่กำลังมาเยือนท่านมิได้ขัดขวางท่านจากการชี้แนะชายผู้นั้นในเรื่องที่ผู้คนจำนวนมากในปัจจุบันถือว่าเป็นเพียง "เปลือก" ที่ไม่ควรใส่ใจ

⁽¹⁾ บันทึกโดยอัล-บุคอรีย์ในเศาะฮีหฺของท่าน ดู เศาะฮีหฺอัล-บุคอรีย์ พร้อมคำอธิบาย ฟัตหุลบารีย์: 7/60 หะดีษหมายเลข 3700

ประเด็นที่สาม: อีมานและการปฏิเสธศรัทธา (กุฟร์)

หัวข้อที่หนึ่ง: หุก่มของการปฏิเสธอะกีดะฮ์

ผู้ใดที่ปฏิเสธอะกีดะฮ์ทั้งหมด เช่น พวกคอมมิวนิสต์ซึ่งปฏิเสธการมีอยู่ของอัลลอฮ์ ปฏิเสธเหล่าเราะซูลและคัมภีร์ต่าง ๆ และไม่ศรัทธาต่อการกลับคืนและการตอบแทน หรือปฏิเสธส่วนหนึ่งส่วนใดของอะกีดะฮ์ ผู้นั้นคือกาฟิรที่มิใช่มุสลิม และจำเป็นต้องรู้ว่าอะกีดะฮ์อิสลามนั้นไม่อาจแยกเป็นส่วน ๆ ได้เลย เพราะมันเป็นเอกภาพที่ผูกพันเชื่อมโยงกันอย่างแน่นแฟ้นที่สุด

إِنَّ ٱلَّذِينَ يَكْفُرُونَ بِٱللَّهِ وَرُسُلِهِۦ وَيُرِيدُونَ أَن يُفَرِّقُوا۟ بَيْنَ ٱللَّهِ وَرُسُلِهِۦ وَيَقُولُونَ نُؤْمِنُ بِبَعْضٍ وَنَكْفُرُ بِبَعْضٍ وَيُرِيدُونَ أَن يَتَّخِذُوا۟ بَيْنَ ذَٰلِكَ سَبِيلًا ﴿١٥٠﴾ أُو۟لَـٰٓئِكَ هُمُ ٱلْكَـٰفِرُونَ حَقًّا

การศรัทธาต่ออัลลอฮ์นั้นจำเป็นต้องศรัทธาต่อมะลาอิกะฮ์ คัมภีร์ต่าง ๆ เหล่าเราะซูล และวันอาคิเราะฮ์ด้วย การศรัทธาต่อคัมภีร์ต่าง ๆ ก็ครอบคลุมหลักการศรัทธาที่เหลือทั้งหมด และการศรัทธาต่อท่านเราะซูล ﷺ หมายถึงการเชื่อท่านในสิ่งที่ท่านได้แจ้งไว้ ... ด้วยเหตุนี้ อัลลอฮ์จึงถือว่าผู้ที่ศรัทธาต่อหลักการหนึ่งแต่ปฏิเสธอีกหลักการหนึ่งนั้นเป็นกาฟิรอย่างแท้จริง พระองค์ตรัสว่า «แท้จริงบรรดาผู้ที่ปฏิเสธศรัทธาต่ออัลลอฮ์และบรรดาเราะซูลของพระองค์ และพวกเขาต้องการที่จะแยกระหว่างอัลลอฮ์กับบรรดาเราะซูลของพระองค์ และพวกเขากล่าวว่า "เราศรัทธาต่อบางส่วน และเราปฏิเสธต่ออีกบางส่วน" และพวกเขาต้องการที่จะยึดเอาทางหนึ่งระหว่างนั้น ชนเหล่านี้แหละคือผู้ปฏิเสธศรัทธาอย่างแท้จริง» (ซูเราะฮ์อัน-นิสาอ์ 4:150-151)⁽¹⁾ และการปฏิเสธรายละเอียดส่วนหนึ่งส่วนใดของหลักการด้านอะกีดะฮ์ที่ได้รับการยืนยันในอัลกุรอานหรือซุนนะฮ์อย่างเด็ดขาดนั้นถือเป็นกุฟร์ เช่น การปฏิเสธเราะซูลท่านหนึ่งท่านใดในบรรดาเราะซูล หรือมะลักองค์หนึ่งองค์ใดในบรรดามะลาอิกะฮ์

หัวข้อที่สอง: การกระทำและคำพูดที่ถือเป็นกุฟร์

กุฟร์มิได้มีเพียงการปฏิเสธหลักการด้านอะกีดะฮ์เท่านั้น หากแต่ยังมีการกระทำบางอย่างที่การกระทำนั้นเป็นกุฟร์ และสามารถกำหนดขอบเขตได้ด้วยถ้อยคำเดียวคือ (การเคารพภักดีต่อสิ่งอื่นนอกจากอัลลอฮ์) เพราะอิบาดะฮ์เป็นสิทธิของอัลลอฮ์แต่เพียงพระองค์เดียว และการหันอิบาดะฮ์ไปยังสิ่งอื่นนอกจากอัลลอฮ์นั้นเป็นชิริก เช่น การละหมาดให้แก่สิ่งอื่นนอกจากอัลลอฮ์ การเชือดสัตว์เพื่อสิ่งอื่นนอกจากอัลลอฮ์ และการวิงวอนขอดุอาอ์ต่อสิ่งอื่นนอกจากอัลลอฮ์ ...

⁽¹⁾ ซูเราะฮ์อัน-นิสาอ์: 150-151

และบุคคลอาจตกเป็นกาฟิรได้ด้วยคำพูด เช่น ผู้ที่ด่าทอพระผู้สร้าง (ผู้ทรงเกรียงไกรและสูงส่ง) หรือด่าทออิสลาม หรือท่านเราะซูล ﷺ หรือเย้ยหยันอิสลาม หรือยกย่องแนวคิดที่หลงผิดเหนือกว่าอิสลาม เช่น ลัทธิคอมมิวนิสต์หรือศาสนาพุทธ หรือยกย่องศาสนาที่ถูกบิดเบือน เช่น ศาสนายิวและศาสนาคริสต์ หรือกล่าวหาว่าอิสลามบกพร่อง ไม่สมบูรณ์ ล้าหลัง และถอยหลังเข้าคลอง

ประเด็นที่สาม: ท่าทีต่อบรรดากาฟิร

มุสลิมจำเป็นต้องเป็นปฏิปักษ์ต่อบรรดากาฟิร โดยรังเกียจพวกเขาเพราะการปฏิเสธศรัทธาที่พวกเขายึดถืออยู่ ดังที่เขารังเกียจการปฏิเสธศรัทธาของพวกเขา และเขาต้องต่อสู้กับความเท็จนี้และผู้ที่ยึดถือมันด้วยคำพูดและการชี้แจง ด้วยการเชิญชวนพวกเขาสู่สัจธรรม อธิบายให้พวกเขาเห็นถึงความหลงผิดที่พวกเขาเป็นอยู่ และนำเสนอสัจธรรมแก่พวกเขาอย่างหนักแน่นและบริสุทธิ์ แม้เราจะเกลียดชังบรรดากาฟิร แต่เราก็ปรารถนาให้พวกเขาได้รับทางนำ และหวังให้พวกเขาได้รับมัน

บรรดากาฟิรมีบทบัญญัติเฉพาะที่ตำราฟิกฮ์ได้อธิบายไว้ ส่วนหนึ่งได้แก่ เราจะไม่ให้หญิงมุสลิมแต่งงานกับพวกเขา และเราจะไม่แต่งงานกับผู้หญิงของพวกเขา ยกเว้นหญิงชาวคัมภีร์ (อะฮ์ลุลกิตาบ) เราจะไม่อาบน้ำศพให้ผู้ตายของพวกเขา และจะไม่ละหมาดให้แก่พวกเขา...

ประเด็นที่สี่: กาฟิร ณ ที่อัลลอฮ์

ผู้ที่การเผยแผ่อิสลามได้ไปถึงเขาแล้ว และเขาปฏิเสธมันทั้งที่รู้ เขาคือกาฟิรที่จะอยู่ในไฟนรกญะฮันนัมตลอดกาล เขาไม่มีข้ออ้างใด ๆ ในวันกิยามะฮ์

وَمَا كُنَّا مُعَذِّبِينَ حَتَّىٰ نَبْعَثَ رَسُولًا ﴿١٥﴾

ส่วนผู้ที่อิสลามไม่ได้ไปถึงพวกเขาด้วยเหตุใดเหตุหนึ่ง เช่น ถิ่นที่อยู่ของพวกเขาห่างไกล หรือพวกเขาสูญเสียการได้ยินและการมองเห็น หรืออิสลามไปถึงพวกเขาขณะที่พวกเขาชราภาพจนไม่มีสติรับรู้แล้ว คนเหล่านี้จะไม่ถูกลงโทษในวันกิยามะฮ์ จนกว่าพวกเขาจะถูกทดสอบและทดลองเสียก่อน เพราะข้อพิสูจน์ (หุจญะฮ์) ยังไม่ได้ถูกยืนยันแก่พวกเขา และแท้จริงอัลลอฮ์ตะอาลาได้ตรัสว่า «และเรามิได้เป็นผู้ลงโทษ จนกว่าเราจะส่งเราะซูลคนหนึ่งมา» (ซูเราะฮ์อัล-อิสรออ์ 17:15)⁽¹⁾

( أَرْبَعَةٌ يَحْتَجُونَ يَوْمَ القِيَامَةِ: رَجُلٌ أَصَمٌّ لا يَسْمَعُ شَيْئاً ، وَرَجُلٌ أَحْمَقُ ، وَرَجُلٌ هَرِمٌ ، وَرَجُلٌ مَاتَ فِي الفَتْرَةِ ( لَمْ تَبْلُغْهُ دَعْوَةُ رَسُولٍ ). فَأَمَّا الأَصَمُّ فَيَقُولُ: رَبِّ قَدْ جَاءَ الإِسْلامُ وَمَا أَسْمَعُ شَيْئاً، وأما

หลักฐานที่แสดงว่าพวกเขาจะถูกทดสอบ คือหะดีษที่อัล-อัสวัด บิน สะรีอ์ (ร.ฎ.) รายงานว่า ท่านเราะซูลุลลอฮ์ ﷺ กล่าวว่า «สี่จำพวกที่จะยกข้ออ้างในวันกิยามะฮ์ ได้แก่ ชายหูหนวกที่ไม่ได้ยินสิ่งใดเลย ชายที่วิกลจริต ชายที่ชราภาพจนเลอะเลือน และชายที่เสียชีวิตในช่วงว่างเว้นจากศาสนทูต (ซึ่งการเผยแผ่ของเราะซูลคนใดไม่ได้ไปถึงเขา) สำหรับคนหูหนวกนั้น เขาจะกล่าวว่า โอ้พระผู้อภิบาลของข้าพระองค์ อิสลามได้มาแล้ว แต่ข้าพระองค์ไม่ได้ยินสิ่งใดเลย ส่วน…

⁽¹⁾ ซูเราะฮ์อัล-อิสรออ์ : 15

الأحمق فيقول: ربِّ قد جاء الإسلام والصبيان يحذفونني بالبعر ، وأما الهرم فيقول: ربِّ لقد جاء الإسلام وما أعقلُ شيئاً ، وأمّا الذي مات في الفترة فيقول: رب ما أتاني مِن رسول . فيأخذ الله مواثيقه ليطيعنه ، فيرسل إليهم أن ادخلوا النار ، فوالذي نفس محمد بيده لو دخلوها ، لكانت عليهم برداً وسلاماً )

คนโง่เขลานั้นจะกล่าวว่า "โอ้พระผู้อภิบาลของข้า อิสลามได้มาถึงแล้ว ขณะที่พวกเด็ก ๆ เอามูลสัตว์ขว้างใส่ข้า" ส่วนคนชราที่หลงลืมนั้นจะกล่าวว่า "โอ้พระผู้อภิบาลของข้า อิสลามได้มาถึงแล้ว ขณะที่ข้าไม่รู้เรื่องอะไรเลย" และส่วนผู้ที่เสียชีวิตในช่วงว่างเว้นจากศาสนทูตนั้นจะกล่าวว่า "โอ้พระผู้อภิบาลของข้า ไม่มีเราะซูลคนใดมาหาข้าเลย" แล้วอัลลอฮ์จะทรงเอาคำมั่นสัญญาจากพวกเขาว่าพวกเขาจะเชื่อฟังพระองค์อย่างแน่นอน จากนั้นพระองค์จะทรงส่ง (ผู้ประกาศ) ไปยังพวกเขาว่า "จงเข้าไปในไฟนรกเถิด" ขอสาบานต่อผู้ซึ่งชีวิตของมุฮัมมัดอยู่ในพระหัตถ์ของพระองค์ หากพวกเขาเข้าไปในนั้น แน่นอนมันจะกลายเป็นความเย็นและความปลอดภัยแก่พวกเขา»⁽¹⁾

เรื่องที่ห้า: การละทิ้งสิ่งที่เป็นวาญิบและการกระทำสิ่งที่เป็นหะรอม

1. จุดยืนของชาวสะลัฟต่อผู้กระทำบาปใหญ่

ไม่ต้องสงสัยเลยว่า ผู้ที่ละทิ้งการภักดีที่อัลลอฮ์ทรงบังคับให้เขาต้องปฏิบัติ เช่น การจ่ายซะกาต การถือศีลอด การทำหัจญ์ และการทำดีต่อบิดามารดา หรือผู้ที่กระทำสิ่งต้องห้าม เช่น การผิดประเวณี การกินดอกเบี้ย และการกินทรัพย์สินของเด็กกำพร้า ย่อมได้ทำให้โฉมหน้าของอีมานแปดเปื้อน และอีมานของเขาย่อมลดลงตามปริมาณการภักดีที่เขาละทิ้ง และตามปริมาณบาปที่เขากระทำ แต่ทว่า เขาจะตกเป็นกาฟิรเพียงเพราะการละทิ้งสิ่งที่เป็นวาญิบและการกระทำสิ่งที่เป็นหะรอมนี้หรือไม่ หากเขามิได้ปฏิเสธในประการแรก และมิได้ถือว่าประการที่สองเป็นสิ่งที่อนุมัติ?

إِنَّ ٱللَّهَ لَا يَغْفِرُ أَن يُشْرَكَ بِهِۦ وَيَغْفِرُ مَا دُونَ ذَٰلِكَ لِمَن يَشَآءُ

แท้จริงตัวบทต่าง ๆ ที่อยู่ในมือของเรานั้นชี้นำเราไปสู่ข้อสรุปว่า มุสลิมจะไม่ตกเป็นกาฟิรเพราะการกระทำบาป และไม่ใช่เพราะการละทิ้งสิ่งที่เป็นวาญิบ หากแต่สิ่งนั้นจะทำให้อีมานของเขาลดลง และกรณีของเขาจะขึ้นอยู่กับอัลลอฮ์ หากพระองค์ทรงประสงค์ก็จะทรงอภัยให้แก่เขา และหากพระองค์ทรงประสงค์ก็จะทรงลงโทษเขา ในบรรดาตัวบทที่ชัดเจนในเรื่องนี้ ได้แก่ พระดำรัสของพระองค์ผู้ทรงสูงส่งที่ว่า «แท้จริงอัลลอฮ์จะไม่ทรงอภัยให้แก่การที่สิ่งหนึ่งถูกนำมาเป็นภาคีกับพระองค์ และจะทรงอภัยให้แก่สิ่งอื่นจากนั้นสำหรับผู้ที่พระองค์ทรงประสงค์» (ซูเราะฮ์อัน-นิสาอ์ 4:48)⁽²⁾ ดังนั้น สิ่งที่จะไม่ได้รับการอภัยคือชิริก ส่วนสิ่งที่นอกเหนือจากชิริกนั้นขึ้นอยู่กับอัลลอฮ์ หากพระองค์ทรงประสงค์ก็จะทรงอภัยให้แก่เขา และหากพระองค์ทรงประสงค์ก็จะทรงลงโทษเขา

( ابن آدَمَ لوْ أتيتني بقرابِ الأرضِ خطايا ، ثم لقيتني لا تشرك بي شيئاً ، أتيتك بقرابها مغفرة )

และได้มีหะดีษหลายบทที่อธิบายความหมายของอายะฮ์นี้ ดังในหะดีษกุดซีย์ที่ว่า «โอ้ลูกหลานอาดัมเอ๋ย หากเจ้ามาหาข้าพร้อมกับความผิดเกือบเต็มแผ่นดิน⁽³⁾ แล้วเจ้ามาพบข้าโดยที่เจ้ามิได้ตั้งภาคีสิ่งใดกับข้า ข้าก็จะมาหาเจ้าพร้อมกับการอภัยโทษเกือบเต็มแผ่นดินเช่นกัน»⁽⁴⁾

⁽¹⁾ บันทึกโดยอะห์มัดในมุสนัดของท่าน และอัล-บัยฮะกีย์รับรองว่าเศาะฮีห์ ดูอิบนุกะษีร ในการอธิบายอายะฮ์ที่ 15 ของซูเราะฮ์อัล-อิสรออ์ ⁽²⁾ ซูเราะฮ์อัน-นิสาอ์ อายะฮ์ที่ 48 ⁽³⁾ หมายถึง ปริมาณที่เกือบจะเต็มแผ่นดิน ⁽⁴⁾ บันทึกโดยอัต-ติรมิซีย์ในสุนันของท่าน 4/49 หมายเลข 3540 และท่านกล่าวเกี่ยวกับหะดีษนี้ว่า "นี่คือหะดีษเฆาะรีบ เราไม่รู้จักมันนอกจาก…"

ومن لقيني بقراب الأرض خطيئة ، لا يشرك بي شيئاً ، لقيته بمثلها مغفرة

ในหะดีษกุดซีย์อีกบทหนึ่งระบุว่า «และผู้ใดที่มาพบข้าพร้อมกับความผิดเกือบเต็มแผ่นดิน โดยที่เขาไม่ได้ตั้งภาคีสิ่งใดกับข้า ข้าก็จะพบเขาพร้อมกับการอภัยโทษที่มากเท่ากับความผิดนั้น»⁽¹⁾

فإن الله حرّم على النار من قال: لا إله إلا الله يبتغي بذلك وجه الله

รายงานจากอิตบาน บินมาลิก (ร.ฎ.) ว่า ท่านเราะซูลุลลอฮ์ ﷺ กล่าวว่า «แท้จริงอัลลอฮ์ทรงห้ามนรกแก่ผู้ที่กล่าว ลาอิลาฮะอิลลัลลอฮ์ โดยมุ่งหวังพระพักตร์ของอัลลอฮ์ด้วยการกล่าวนั้น»⁽²⁾

من مات لا يشرك بالله شيئاً دخل الجنة

รายงานจากญาบิร (ร.ฎ.) ว่า ท่านเราะซูลุลลอฮ์ ﷺ กล่าวว่า «ผู้ใดที่ตายไปโดยไม่ได้ตั้งภาคีสิ่งใดกับอัลลอฮ์ เขาจะได้เข้าสวรรค์»⁽³⁾

وعزتي وجلالي وكبريائي وعظمتي لأخرجن منها من قال لا إله إلا الله

ในหะดีษว่าด้วยการชะฟาอะฮ์ (การขอความช่วยเหลือ) ระบุว่า อัลลอฮ์ตรัสว่า «ขอสาบานด้วยเกียรติของข้า ความยิ่งใหญ่ของข้า ความเกรียงไกรของข้า และความยิ่งใหญ่อันสูงส่งของข้า แน่นอนข้าจะนำผู้ที่กล่าว ลาอิลาฮะอิลลัลลอฮ์ ออกจากนรก»⁽⁴⁾

يدخل أهل الجنة الجنّة ، وأهل النار النار ، ثم يقول الله تعالى: أخرجوا من كان في قلبه مثقال حبةٍ من خردلٍ من إيمان

รายงานจากอบูสะอีด อัลคุดรีย์ (ร.ฎ.) ว่า ท่านเราะซูลุลลอฮ์ ﷺ กล่าวว่า «ชาวสวรรค์จะได้เข้าสวรรค์ และชาวนรกจะเข้านรก จากนั้นอัลลอฮ์ตะอาลาจะตรัสว่า จงนำผู้ที่มีอีมานในหัวใจของเขาเท่ากับน้ำหนักของเมล็ดผักกาดออกมาเถิด»⁽⁵⁾

جاورت جابر بن عبدالله بمكة ستة أشهر ، فسأله رجل: هل كنتم تسمون أحداً من أهل القبلة كافراً ؟ قال: معاذ الله ! قال: فهل تسمونه مشركاً ؟ قال: لا

อบูสุฟยานกล่าวว่า "ฉันได้พำนักอยู่ใกล้ชิดกับญาบิร บินอับดุลลอฮ์ (ร.ฎ.) ที่มักกะฮ์เป็นเวลาหกเดือน มีชายคนหนึ่งถามท่านว่า 'พวกท่าน (เหล่าศอฮาบะฮ์) เคยเรียกผู้ใดจากชาวกิบลัตว่าเป็นกาฟิรหรือไม่?' ท่านตอบว่า 'ขอความคุ้มครองต่ออัลลอฮ์!' เขาถามอีกว่า 'แล้วพวกท่านเคยเรียกเขาว่าเป็นมุชริกหรือไม่?' ท่านตอบว่า 'ไม่'"⁽⁶⁾

ตัวบทเหล่านี้ทำให้บรรดาอุละมาอ์ผู้ทรงความรู้จากสะลัฟของประชาชาตินี้กล่าวถึงผู้ที่กระทำบาปและละทิ้งสิ่งที่เป็นวาญิบว่า "เขาคือผู้ศรัทธาด้วยอีมานของเขา และเป็นผู้ฝ่าฝืน (ฟาซิก) ด้วยบาปใหญ่ของเขา" พวกท่านยืนยันว่าเขายังมีอีมานอยู่ แต่ไม่ใช่อีมานโดยสมบูรณ์ที่ผู้กระทำการภักดีและละเว้นจากการฝ่าฝืนพึงได้รับ หากแต่เป็นอีมานที่ถูกจำกัดด้วยความเป็นฟาซิกของเขา อันเนื่องมาจากบาปใหญ่ที่เขาได้กระทำลงไป

(ต่อจากเชิงอรรถหน้าก่อน) ...จากสายรายงานนี้" ดู เศาะฮีห์ สุนัน อัตติรมิซีย์ ของอัลอัลบานีย์ 3/175 หมายเลข 2805

⁽¹⁾ รายงานโดยมุสลิมในเศาะฮีห์ของท่าน 4/2068 หมายเลข 2687 ⁽²⁾ เศาะฮีห์ อัลบุคอรีย์ 1/519 หมายเลข 425 ⁽³⁾ เศาะฮีห์ มุสลิม 1/94 หมายเลข 94 ⁽⁴⁾ เศาะฮีห์ อัลบุคอรีย์ 13/474 ⁽⁵⁾ เศาะฮีห์ อัลบุคอรีย์ 1/72 หมายเลข 22 ⁽⁶⁾ รายงานโดยอบูอุบัยด์ อัลกอซิม บินสัลลาม ในหนังสือ "อัลอีมาน" ของท่าน ตรวจสอบโดยชัยค์นาศิรุดดีน อัลอัลบานีย์ หน้า 98 ผู้ตรวจสอบกล่าวว่า สายรายงานของหะดีษนี้เศาะฮีห์ตามเงื่อนไขของมุสลิม และอบูสุฟยานผู้รายงานหะดีษนี้เป็นตาบิอีน

2. พวกเคาะวาริจญ์ผู้ตัดสินว่าผู้อื่นเป็นกาฟิรเพราะบาป

ตรงกันข้ามกับพวกเหล่านั้น มีอีกกลุ่มหนึ่งที่กล่าวหาผู้คนว่าเป็นกาฟิรเมื่อพวกเขาบกพร่องในสิ่งที่เป็นวาญิบ หรือกระทำสิ่งที่ต้องห้าม จนถึงทุกวันนี้เรายังคงเห็นผู้คนจำนวนมากรีบตัดสินผู้อื่นว่าเป็นกาฟิรด้วยเหตุเช่นนั้น กลุ่มแรกที่ยึดถือทัศนะนี้คือ "พวกเคาะวาริจญ์" พวกเขาเป็นกลุ่มที่แยกตัวออกจากกองทัพของท่านอะลี บิน อบีฏอลิบ (ร.ฎ.) หลังจากที่ผู้ตัดสินทั้งสองคือ ท่านอบูมูซา อัล-อัชอะรีย์ (ร.ฎ.) และท่านอัมร์ บิน อัล-อาศ (ร.ฎ.) ไม่สามารถยุติข้อขัดแย้งที่ปะทุขึ้นระหว่างมุสลิมภายใต้การนำของท่านอะลีและท่านมุอาวิยะฮ์ (ร.ฎ.) ได้

พวกเคาะวาริจญ์อ้างว่าการให้มนุษย์เป็นผู้ตัดสินเป็นความผิดตามหลักศาสนา และถือว่าเป็นการปฏิเสธศรัทธา (กุฟร์) พวกเขาตัดสินว่ามุสลิมทุกคนที่ยอมรับการตัดสินนั้นเป็นกาฟิร พวกเขาปฏิญาณตนเองว่าได้ตกเป็นกาฟิร แล้วจึงกลับมาศรัทธาใหม่ และเรียกร้องให้ท่านอะลียอมรับว่าตนเองเป็นกาฟิร เพื่อเป็นเงื่อนไขในการที่พวกเขาจะกลับเข้าสู่แถวทัพของท่าน ท่านอะลีได้โต้แย้งกับพวกเขา และส่งปราชญ์แห่งประชาชาติ ท่านอับดุลลอฮ์ บิน อับบาส (ร.ฎ.) ไปหาพวกเขา ท่านได้ยกหลักฐานหักล้างพวกเขาและล้มล้างแนวทางของพวกเขา จนมีผู้กลับใจราวหลายพันคน ส่วนอีกสองพันคนยังคงยืนกรานในทัศนะนั้น ท่านอะลีจึงทำสงครามกับพวกเขาและปราบปรามพวกเขาลงได้ ทว่าแนวทางของพวกเขาก็ยังแพร่หลายออกไป และมีผู้คนจำนวนมากรับเอาแนวทางนั้นสืบต่อมา แนวคิดการตักฟีร (การตัดสินผู้อื่นว่าเป็นกาฟิร) ยังคงปะทุขึ้นเป็นระยะ ๆ และได้ปะทุขึ้นอีกครั้งในยุคสมัยของเรานี้

หลักฐานของพวกเคาะวาริจญ์ในการตัดสินว่าผู้กระทำบาปใหญ่เป็นกาฟิร

พวกเคาะวาริจญ์⁽¹⁾ อ้างว่าผู้กระทำบาปใหญ่เป็นกาฟิรที่หลุดออกจากอิสลาม เลือดและทรัพย์สินของเขาเป็นที่อนุมัติ และพวกเขากล่าวว่า เขาจะอยู่ในนรกตลอดกาล พวกเขาอ้างหลักฐานต่าง ๆ ที่พวกเขาคิดว่ายืนยันทัศนะของพวกเขาได้ ในจำนวนนั้น ได้แก่

1. พวกเขากล่าวว่า พวกท่านเห็นพ้องกับพวกเราว่าการกระทำ (อะมัล) เป็นส่วนหนึ่งที่รวมอยู่ในความหมายของอีมาน เพราะอีมานคือ ความเชื่อ คำพูด และการกระทำ ดังนั้นเมื่อส่วนหนึ่งของอีมาน เช่น การกระทำ หมดไป อีมานทั้งหมดก็ย่อมหมดไปด้วย

⁽¹⁾ ยังมีอีกกลุ่มหนึ่งคือ (พวกมุอ์ตะซิละฮ์) ผู้ติดตามวาศิล บิน อะฏออ์ พวกเขากล่าวว่า ผู้กระทำบาปใหญ่ไม่ใช่ผู้ศรัทธาและไม่ใช่กาฟิร แต่เขาอยู่ในสถานะกึ่งกลางระหว่างกุฟร์กับอีมาน ส่วนในอาคิเราะฮ์ พวกเขาตัดสินว่าเขาจะอยู่ในนรกตลอดกาล

إِن جَاءَكُمْ فَاسِقٌ بِنَبَإٍ فَتَبَيَّنُوا

1. พวกเขาอ้างหลักฐานว่า อัลลอฮ์ทรงเรียกบาปบางประการว่าเป็น "ฟิสก์" (การฝ่าฝืน) ดังที่พระองค์ตรัสว่า «หากคนฟาสิกนำข่าวใดมาแจ้งแก่พวกเจ้า ก็จงตรวจสอบให้ชัดแจ้งเสียก่อน» (ซูเราะฮ์อัล-หุญุรอต 49:6)⁽¹⁾ ในที่นี้คำว่า "ฟาสิก" ถูกใช้กับผู้ที่พูดเท็จ ซึ่งเห็นได้ชัดเมื่อพิจารณาบริบทของอายะฮ์

سِبَابُ المؤمن فسوق

ท่านนบี ﷺ กล่าวว่า «การด่าทอผู้ศรัทธาเป็นฟุสูก (การฝ่าฝืน)»⁽²⁾

إِنَّ ٱلَّذِينَ يَأْكُلُونَ أَمْوَٰلَ ٱلْيَتَـٰمَىٰ ظُلْمًا إِنَّمَا يَأْكُلُونَ فِى بُطُونِهِمْ نَارًا

وَاتَّقُوا اللَّهَ رَبَّكُمْ ۖ لَا تُخْرِجُوهُنَّ مِن بُيُوتِهِنَّ وَلَا يَخْرُجْنَ إِلَّا أَن يَأْتِينَ بِفَاحِشَةٍ مُّبَيِّنَةٍ ۚ وَتِلْكَ حُدُودُ اللَّهِ ۚ وَمَن يَتَعَدَّ حُدُودَ اللَّهِ فَقَدْ ظَلَمَ نَفْسَهُ

พวกเขายังกล่าวว่า อัลลอฮ์ทรงเรียกบาปบางประการว่าเป็น "ซุลม์" (การอธรรม) เช่น การกินทรัพย์สินของเด็กกำพร้า «แท้จริงบรรดาผู้ที่กินทรัพย์สินของเด็กกำพร้าโดยอธรรมนั้น แท้จริงพวกเขากินไฟเข้าไปในท้องของพวกเขาเท่านั้น» (ซูเราะฮ์อัน-นิสาอ์ 4:10)⁽³⁾ และพระองค์ทรงเรียกผู้ที่ขับไล่หญิงซึ่งสามีเสียชีวิตออกจากบ้านของการครองคู่ภายในระยะเวลาที่กำหนดว่าเป็นผู้อธรรม เพราะเขาได้ละเมิดขอบเขตของอัลลอฮ์ «และพวกเจ้าจงยำเกรงอัลลอฮ์ พระเจ้าของพวกเจ้าเถิด อย่าขับไล่พวกนางออกจากบ้านของพวกนาง และพวกนางก็อย่าออกไป เว้นแต่พวกนางจะกระทำการลามกอย่างชัดแจ้ง และนั่นคือขอบเขตของอัลลอฮ์ และผู้ใดละเมิดขอบเขตของอัลลอฮ์ แน่นอนเขาได้อธรรมต่อตัวเขาเอง» (ซูเราะฮ์อัฏ-ฏอลาก 65:1)⁽⁴⁾

وَالْكَافِرُونَ هُمُ الظَّالِمُونَ ﴿٢٥٤﴾

وَمَن كَفَرَ بَعْدَ ذَٰلِكَ فَأُو۟لَـٰٓئِكَ هُمُ ٱلْفَـٰسِقُونَ ﴿٥٥﴾

พวกเขากล่าวว่า บาปเหล่านี้เป็นฟิสก์และเป็นซุลม์ และบรรดาผู้ฟาสิกและผู้อธรรมนั้นเป็นกาฟิรตามตัวบทของอัลกุรอาน «และบรรดาผู้ปฏิเสธศรัทธานั้น พวกเขาคือผู้อธรรม» (ซูเราะฮ์อัล-บะเกาะเราะฮ์ 2:254)⁽⁵⁾ «และผู้ใดปฏิเสธศรัทธาหลังจากนั้น ชนเหล่านั้นแหละคือผู้ฟาสิก» (ซูเราะฮ์อัน-นูร 24:55)⁽⁶⁾

لا يزني الزاني حين يزني وهو مؤمن، ولا يسرق السارق حين يسرق وهو مؤمن ، ولا يشرب الخمر حين يشربها وهو مؤمن

لا يبغض الأنصار أحدٌ يؤمن بالله ورسوله

والذي نفسي بيده لا تدخلون الجنة حتى تؤمنوا ، ولا تؤمنوا حتى تحابوا

และพวกเขากล่าวว่า มีตัวบทหลายบทที่ปฏิเสธการมีอีมานจากผู้ที่กระทำบาป ในจำนวนนั้นคือหะดีษที่มุสลิมรายงานว่า ท่านนบี ﷺ กล่าวว่า «ผู้ทำซินาจะไม่ทำซินาขณะที่เขาทำซินาในสภาพที่เขาเป็นผู้ศรัทธา ผู้ลักขโมยจะไม่ลักขโมยขณะที่เขาลักขโมยในสภาพที่เขาเป็นผู้ศรัทธา และเขาจะไม่ดื่มสุราขณะที่เขาดื่มมันในสภาพที่เขาเป็นผู้ศรัทธา»⁽⁷⁾ และคำกล่าวของท่าน ﷺ ว่า «จะไม่มีผู้ใดที่ศรัทธาต่ออัลลอฮ์และเราะซูลของพระองค์เกลียดชังชาวอันศอร»⁽⁸⁾ และคำกล่าวของท่าน ﷺ ว่า «ขอสาบานด้วยพระผู้ซึ่งชีวิตของฉันอยู่ในพระหัตถ์ของพระองค์ พวกท่านจะไม่ได้เข้าสวรรค์จนกว่าพวกท่านจะศรัทธา และพวกท่านจะไม่ศรัทธา (อย่างสมบูรณ์) จนกว่าพวกท่านจะรักใคร่กัน»⁽⁹⁾

⁽¹⁾ ซูเราะฮ์อัล-หุญุรอต: 6 ⁽²⁾ เศาะฮีหฺมุสลิม: 1/80 หมายเลข 64 ⁽³⁾ ซูเราะฮ์อัน-นิสาอ์: 10 ⁽⁴⁾ ซูเราะฮ์อัฏ-ฏอลาก: 1 ⁽⁵⁾ ซูเราะฮ์อัล-บะเกาะเราะฮ์: 254 ⁽⁶⁾ ซูเราะฮ์อัน-นูร: 55 ⁽⁷⁾ รายงานโดยมุสลิมในเศาะฮีหฺของท่าน: 1/76 หมายเลข 57 ⁽⁸⁾ เศาะฮีหฺมุสลิม: 1/86 ⁽⁹⁾ เศาะฮีหฺมุสลิม: 1/74 หมายเลข 54

من حمل علينا السلاح فليس منا ، ومن غشنا فليس منا

من غشَّ فليس مني

والله لا يؤمن ، والله لا يؤمن ، والله لا يؤمن ) قيل: مَنْ يا رسول الله ؟ قال: ( الذي لا يأمن جاره بوائقه

3- พวกเขากล่าวว่า: ท่านเราะซูล ﷺ ได้ประกาศตัดความสัมพันธ์กับผู้ที่กระทำบาปบางประการ ดังเช่นคำกล่าวของท่าน ﷺ ว่า «ผู้ใดจับอาวุธขึ้นต่อสู้กับพวกเรา เขาไม่ใช่พวกเรา และผู้ใดคดโกงพวกเรา เขาไม่ใช่พวกเรา»⁽¹⁾ และในอีกหะดีษหนึ่งว่า «ผู้ใดคดโกง เขาไม่ใช่พวกของฉัน»⁽²⁾ และในหะดีษที่อัล-บุคอรีย์และมุสลิมรายงานจากอบูฮุร็อยเราะฮ์ (ร.ฎ.) ว่า ท่านเราะซูลุลลอฮ์ ﷺ กล่าวว่า «ขอสาบานต่ออัลลอฮ์ เขาไม่ได้ศรัทธา ขอสาบานต่ออัลลอฮ์ เขาไม่ได้ศรัทธา ขอสาบานต่ออัลลอฮ์ เขาไม่ได้ศรัทธา» มีผู้ถามว่า: ใครหรือ โอ้ท่านเราะซูลุลลอฮ์? ท่านตอบว่า «ผู้ที่เพื่อนบ้านของเขาไม่ปลอดภัยจากความชั่วร้ายของเขา»⁽³⁾

وَلِلَّهِ عَلَى ٱلنَّاسِ حِجُّ ٱلْبَيْتِ مَنِ ٱسْتَطَاعَ إِلَيْهِ سَبِيلًا ۚ وَمَن كَفَرَ فَإِنَّ ٱللَّهَ غَنِىٌّ عَنِ ٱلْعَـٰلَمِينَ ﴿٩٧﴾

4- พวกเขากล่าวว่า: มีการเรียกบาปบางประการว่าเป็นการกุฟร์ (การปฏิเสธศรัทธา) ดังเช่นคำตรัสของพระองค์ว่า «และเป็นหน้าที่ของมนุษย์ต่ออัลลอฮ์ คือการทำหัจญ์ ณ บัยตุลลอฮ์ สำหรับผู้ที่มีความสามารถหาทางไปยังที่นั้นได้ และผู้ใดปฏิเสธ แท้จริงอัลลอฮ์ทรงมั่งมี ไม่ทรงต้องพึ่งพาประชาชาติทั้งหลาย» (ซูเราะฮ์อาล อิมรอน 3:97)⁽⁴⁾

لا ترجعوا بعدي كفّاراً يضرب بعضكم رقاب بعض

และท่านเราะซูล ﷺ กล่าวว่า «พวกท่านอย่าได้กลับไปเป็นผู้ปฏิเสธศรัทธาภายหลังจากฉัน โดยที่บางคนในหมู่พวกท่านฟันคอของอีกบางคน»⁽⁵⁾

إذا كفَّر الرجل أخاه فقدْ باء بها أحَدُهُما

และท่านกล่าวว่า «เมื่อชายคนหนึ่งกล่าวหาพี่น้องของเขาว่าเป็นกาฟิร แน่นอนว่าคนใดคนหนึ่งในทั้งสองจะต้องแบกรับคำนั้นไป»⁽⁶⁾

การตอบโต้ข้อหลักฐานที่พวกเคาะวาริจใช้อ้าง

เหล่านี้คือข้อหลักฐานที่พวกเขานำมาอ้างในการตัดสินว่าผู้กระทำบาปและความผิดเป็นกาฟิร และเราจะพยายามชี้แจงให้เห็นถึงจุดที่ผิดพลาดในข้อหลักฐานเหล่านี้:

1- สำหรับการที่พวกเขาอ้างหลักฐานว่าการกระทำ (อะอ์มาล) นั้นรวมอยู่ในความหมายของอีมาน เราไม่ได้ปฏิเสธพวกเขาในเรื่องนี้ แต่ความผิดพลาดของพวกเขาคือ การที่พวกเขาถือว่าการกระทำเป็นเงื่อนไข (ชัรฏ์) ของอีมาน ซึ่งที่ถูกต้องนั้นไม่ใช่เช่นนั้น การหมดไปของการกระทำนั้นขัดแย้งกับความสมบูรณ์ของอีมานในระดับที่วาญิบ หมายความว่า เมื่อการกระทำหมดไป ส่วนหนึ่งของอีมานก็หมดไปด้วย และอีมานยังคงอยู่แต่ในสภาพที่บกพร่อง เปรียบได้กับมนุษย์ที่ถูกตัดมือหรือเท้า หรือถูกควักลูกตาหรือตัดหูออก แต่ถึงกระนั้นเขาก็ยังคงเป็นมนุษย์ที่มีชีวิตดำรงอยู่ แต่หากลำตัวของเขาถูกตัดขาดกลาง หรือศีรษะถูกตัด หรือหัวใจถูกควักออก เขาก็จะเป็นเหมือนผู้ที่อีมานได้หมดไปจากตัวเขาแล้ว ดังนั้น การสูญเสียมือ เท้า หรือดวงตา

⁽¹⁾ เศาะฮีห์มุสลิม: 1/99 หมายเลข 101 ⁽²⁾ เศาะฮีห์มุสลิม: 1/101 หมายเลข 102 ⁽³⁾ มิชกาตุลมะศอบีห์: 2/607 หมายเลข 4962 ⁽⁴⁾ ซูเราะฮ์อาล อิมรอน: 97 ⁽⁵⁾ รายงานโดยมุสลิม: 1/82 หมายเลข 65 ⁽⁶⁾ เศาะฮีห์มุสลิม: 1/79 หมายเลข 79

มีลักษณะคล้ายกับการสูญเสียการงานที่เป็นวาญิบบางประการ หรือการกระทำสิ่งต้องห้าม ส่วนการสูญเสียศีรษะหรือหัวใจนั้นเปรียบได้กับการสูญเสียอะกีดะฮ์

1. ส่วนที่พวกเขาอ้างเป็นหลักฐานว่า การฝ่าฝืน (ฟิสก์) และการอธรรม (ซุลม์) เป็นการปฏิเสธศรัทธา (กุฟร์) นั้น พวกเขาเข้าใจผิดในเรื่องนี้ เพราะความหมายของฟิสก์คือการออกจากการเชื่อฟังอัลลอฮ์ และการออกจากการเชื่อฟังอัลลอฮ์นั้นไม่ได้อยู่ในระดับเดียวกันทั้งหมด บางครั้งเป็นการออกที่เป็นกุฟร์ และบางครั้งเป็นการออกที่ไม่ใช่กุฟร์ ผู้ที่ปฏิเสธมะลาอิกะฮ์คือผู้ที่ออกจากการเชื่อฟังอัลลอฮ์ในลักษณะที่เป็นกุฟร์ ส่วนผู้ดื่มสุราคือผู้ที่ออกจากการเชื่อฟังอัลลอฮ์ในลักษณะที่เป็นการทำบาป มิใช่กุฟร์

ในทำนองเดียวกัน การอธรรมก็มีระดับแตกต่างกันในตัวของมันเอง บางครั้งการอธรรมนั้นร้ายแรงจนถึงขั้นกุฟร์ และบางครั้งก็ต่ำกว่านั้น

เราสามารถนึกภาพเรื่องนี้ได้ หากเราวาดวงกลมใหญ่วงหนึ่ง และมีวงกลมเล็กอยู่ตรงกลาง วงกลมใหญ่แทนการอธรรมและการฝ่าฝืน ส่วนวงกลมเล็กแทนกุฟร์ ดังนั้น กุฟร์จึงรวมอยู่ในการอธรรมและการฝ่าฝืน เพราะทั้งสองมีความหมายกว้างกว่ากุฟร์ ขณะที่การอธรรมและการฝ่าฝืนบางประการนั้นไม่ใช่กุฟร์

แผนภาพ กรอบใหญ่ (การอธรรมและการฝ่าฝืน): - ดอกเบี้ย (ริบา) - การกินทรัพย์สินของเด็กกำพร้า - การพูดเท็จ กรอบเล็กภายใน (กุฟร์): - การปฏิเสธพระผู้สร้าง - การปฏิเสธมะลาอิกะฮ์ คัมภีร์ บรรดาเราะซูล และวันอาคิเราะฮ์ - การเคารพภักดีสิ่งอื่นนอกจากอัลลอฮ์ เช่น การวิงวอนขอต่อนบีอีซา

سباب المسلم فسوق ، وقتاله كفر

หลักฐานหนึ่งที่แสดงว่าการฝ่าฝืนอาจไม่ใช่กุฟร์ คือคำกล่าวของท่านนบี ﷺ ที่ว่า «การด่าทอมุสลิมเป็นการฝ่าฝืน (ฟุสูก) และการต่อสู้กับเขาเป็นกุฟร์»⁽¹⁾ ท่านเราะซูล ﷺ ได้แยกความแตกต่างระหว่างทั้งสองประการ แม้ว่ากุฟร์ที่หมายถึงในหะดีษนี้คือกุฟร์ที่ไม่ทำให้ออกจากศาสนาก็ตาม

⁽¹⁾ เศาะฮีหฺมุสลิม 1/80 หมายเลข 64

ส่วนตัวบทต่าง ๆ ที่พวกเขายกมาเป็นหลักฐาน และกล่าวว่าตัวบทเหล่านั้นปฏิเสธอีมานเพราะการทำบาป หรือในตัวบทนั้นท่านเราะซูล ﷺ ประกาศตัดความเกี่ยวข้องกับผู้ที่ทำบาป หรือระบุว่าผู้ที่ทำบาปเป็นกาฟิรนั้น ความหมายของตัวบทเหล่านั้นไม่ได้หมายความว่าอีมานจะหมดสิ้นไปเพราะบาปและการฝ่าฝืน หรือบาปและการฝ่าฝืนทำให้ตกเป็นกาฟิร แต่ตัวบทเหล่านั้นปฏิเสธแก่นแท้และความบริสุทธิ์ใจของอีมาน ซึ่งอัลลอฮ์ทรงใช้บรรยายคุณลักษณะของผู้ศรัทธา และทรงกำหนดให้เป็นเงื่อนไขสำหรับพวกเขาในหลายแห่งในคัมภีร์ของพระองค์ พระองค์ตรัสว่า

إِنَّ ٱللَّهَ ٱشْتَرَىٰ مِنَ ٱلْمُؤْمِنِينَ أَنفُسَهُمْ وَأَمْوَٰلَهُم بِأَنَّ لَهُمُ ٱلْجَنَّةَ ۚ يُقَـٰتِلُونَ فِى سَبِيلِ ٱللَّهِ فَيَقْتُلُونَ وَيُقْتَلُونَ ۖ وَعْدًا عَلَيْهِ حَقًّا فِى ٱلتَّوْرَىٰةِ وَٱلْإِنجِيلِ وَٱلْقُرْءَانِ ۚ وَمَنْ أَوْفَىٰ بِعَهْدِهِۦ مِنَ ٱللَّهِ ۚ فَٱسْتَبْشِرُوا۟ بِبَيْعِكُمُ ٱلَّذِى بَايَعْتُم بِهِۦ ۚ وَذَٰلِكَ هُوَ ٱلْفَوْزُ ٱلْعَظِيمُ ﴿١١١﴾ ٱلتَّـٰٓئِبُونَ ٱلْعَـٰبِدُونَ ٱلْحَـٰمِدُونَ ٱلسَّـٰٓئِحُونَ ٱلرَّٰكِعُونَ ٱلسَّـٰجِدُونَ ٱلْـَٔامِرُونَ بِٱلْمَعْرُوفِ وَٱلنَّاهُونَ عَنِ ٱلْمُنكَرِ وَٱلْحَـٰفِظُونَ لِحُدُودِ ٱللَّهِ ۗ وَبَشِّرِ ٱلْمُؤْمِنِينَ ﴿١١٢﴾

«แท้จริงอัลลอฮ์ได้ทรงซื้อชีวิตและทรัพย์สินของบรรดาผู้ศรัทธาด้วยการที่พวกเขาจะได้สวรรค์ พวกเขาต่อสู้ในหนทางของอัลลอฮ์ แล้วพวกเขาก็ฆ่าและถูกฆ่า เป็นสัญญาที่แท้จริงที่พระองค์ทรงให้ไว้ในอัต-เตารอต อัล-อินญีล และอัลกุรอาน และใครเล่าจะรักษาสัญญาของเขาได้ดียิ่งกว่าอัลลอฮ์ ดังนั้นพวกเจ้าจงยินดีกับการซื้อขายของพวกเจ้าที่พวกเจ้าได้ทำไว้ และนั่นคือชัยชนะอันยิ่งใหญ่ (พวกเขาคือ) บรรดาผู้กลับเนื้อกลับตัว ผู้เคารพภักดี ผู้สรรเสริญ ผู้ถือศีลอด ผู้รุกูอ์ ผู้สุญูด ผู้ใช้ให้ทำความดี ผู้ห้ามปรามความชั่ว และผู้รักษาขอบเขตของอัลลอฮ์ และจงแจ้งข่าวดีแก่บรรดาผู้ศรัทธาเถิด» (ซูเราะฮ์อัต-เตาบะฮ์ 9:111-112)⁽¹⁾

قَدْ أَفْلَحَ ٱلْمُؤْمِنُونَ ﴿١﴾ ٱلَّذِينَ هُمْ فِى صَلَاتِهِمْ خَـٰشِعُونَ ﴿٢﴾ وَٱلَّذِينَ هُمْ عَنِ ٱللَّغْوِ مُعْرِضُونَ ﴿٣﴾ وَٱلَّذِينَ هُمْ لِلزَّكَوٰةِ فَـٰعِلُونَ ﴿٤﴾ وَٱلَّذِينَ هُمْ لِفُرُوجِهِمْ حَـٰفِظُونَ ﴿٥﴾

และพระองค์ตรัสว่า «แน่นอน บรรดาผู้ศรัทธาได้ประสบความสำเร็จแล้ว คือบรรดาผู้ที่นอบน้อมในการละหมาดของพวกเขา และบรรดาผู้ที่ผินหลังให้กับเรื่องไร้สาระ และบรรดาผู้ที่จ่ายซะกาต และบรรดาผู้ที่รักษาอวัยวะเพศของพวกเขา» (ซูเราะฮ์อัล-มุอ์มินูน 23:1-5)⁽²⁾

إِنَّمَا ٱلْمُؤْمِنُونَ ٱلَّذِينَ إِذَا ذُكِرَ ٱللَّهُ وَجِلَتْ قُلُوبُهُمْ وَإِذَا تُلِيَتْ عَلَيْهِمْ ءَايَـٰتُهُۥ زَادَتْهُمْ إِيمَـٰنًا وَعَلَىٰ رَبِّهِمْ يَتَوَكَّلُونَ ﴿٢﴾ ٱلَّذِينَ يُقِيمُونَ ٱلصَّلَوٰةَ وَمِمَّا رَزَقْنَـٰهُمْ يُنفِقُونَ ﴿٣﴾

และพระองค์ตรัสว่า «แท้จริงบรรดาผู้ศรัทธานั้น คือบรรดาผู้ที่เมื่ออัลลอฮ์ถูกกล่าวถึง หัวใจของพวกเขาก็หวั่นเกรง และเมื่อบรรดาอายะฮ์ของพระองค์ถูกอ่านให้พวกเขาฟัง ก็ทำให้พวกเขาเพิ่มพูนอีมาน และพวกเขามอบหมายต่อพระผู้อภิบาลของพวกเขา คือบรรดาผู้ที่ดำรงการละหมาด และบริจาคจากสิ่งที่เราได้ให้เป็นปัจจัยยังชีพแก่พวกเขา» (ซูเราะฮ์อัล-อันฟาล 8:2-3)⁽³⁾

อบูอุบัยด์ อัล-กอซิม บิน สัลลาม⁽⁴⁾ กล่าวหลังจากยกอายะฮ์เหล่านี้ว่า «อายะฮ์เหล่านี้คือสิ่งที่อธิบายและชี้แจงบทบัญญัติของอิสลามที่ถูกกำหนดเป็นข้อบังคับแก่ผู้ที่นับถือ และปฏิเสธการฝ่าฝืนทั้งปวงออกไปจากอีมาน จากนั้นซุนนะฮ์ก็ได้อธิบายอีมานด้วยหะดีษต่าง ๆ ที่กล่าวถึงคุณลักษณะของอีมาน ดังนั้นเมื่อการฝ่าฝืนเหล่านี้เข้ามาปะปนกับอีมานที่ถูกบรรยายไว้ด้วยคุณลักษณะอื่นจากการฝ่าฝืนนั้น จึงมีการกล่าวว่า สิ่งนี้ไม่ใช่เงื่อนไขที่อัลลอฮ์ทรงเอาสัญญาจากบรรดาผู้ศรัทธา และไม่ใช่เครื่องหมายที่ใช้รู้ว่านั่นคืออีมาน ดังนั้นในกรณีนั้นจึงเป็นการปฏิเสธแก่นแท้ของอีมานออกจากพวกเขา แต่ชื่อของอีมานยังไม่หมดไปจากพวกเขา»

จากนั้นท่านได้อภิปรายข้อคลุมเครือของผู้ที่กล่าวว่า: จะกล่าวได้อย่างไรว่าเขาไม่ใช่ผู้ศรัทธา ในขณะที่ชื่อของอีมานยังไม่หมดไปจากเขา? โดยท่านชี้แจงว่า เรื่องนี้เป็นไปตามวิธีการใช้ภาษาของชาวอาหรับในการปฏิเสธการกระทำที่

⁽¹⁾ ซูเราะฮ์อัต-เตาบะฮ์: 111, 112 ⁽²⁾ ซูเราะฮ์อัล-มุอ์มินูน: 1-5 ⁽³⁾ ซูเราะฮ์อัล-อันฟาล: 2-3 ⁽⁴⁾ ตัวบทเหล่านี้จากคำพูดของอบูอุบัยด์ ยกมาจากหนังสือของท่าน (อัล-อีมาน) ซึ่งอยู่ในชุด "เราะซาอิล อัรบะอ์" (สาส์นสี่เรื่อง) ที่ตรวจทานโดยเชคนาศิรุดดีน อัล-อัลบานี หน้า 90-96

…ที่ผู้กระทำมิได้กระทำให้ถูกต้องตามรูปแบบของมัน และอัลกุรอานนั้นถูกประทานลงมาด้วยภาษาของชาวอาหรับและสำนวนลีลาของพวกเขา «และถ้อยคำของชาวอาหรับที่แพร่หลายในหมู่พวกเรา ซึ่งไม่ถือเป็นเรื่องแปลกประหลาด คือการปฏิเสธการกระทำออกจากผู้กระทำ หากการกระทำของเขามิได้เป็นไปตามแก่นแท้ของมัน ท่านไม่เห็นหรือว่า พวกเขากล่าวแก่ช่างฝีมือที่ทำงานของตนไม่ประณีตว่า "ท่านไม่ได้ประดิษฐ์อะไรเลย และไม่ได้ทำอะไรเลย" ความหมายในที่นี้มุ่งถึงการปฏิเสธความประณีตเท่านั้น มิใช่ปฏิเสธการประดิษฐ์ในตัวของมันเอง ดังนั้น ในทัศนะของพวกเขา เขาคือผู้กระทำโดยชื่อเรียก แต่มิใช่ผู้กระทำในแง่ของความประณีต»

และท่านได้อธิบายว่า ชาวอาหรับพูดในลักษณะที่หนักกว่านี้ด้วย «นั่นคือ เช่นชายคนหนึ่งที่เนรคุณต่อบิดาของตนและทำร้ายบิดาอย่างหนัก ก็จะมีผู้กล่าวว่า "เขาไม่ใช่ลูก" ทั้งที่พวกเขารู้ดีว่าเขาเป็นลูกที่เกิดจากเชื้อสายของบิดาโดยแท้ แล้วก็มีการกล่าวเช่นเดียวกันนี้เกี่ยวกับพี่น้อง ภรรยา และทาส แท้จริงแนวทางของพวกเขาในเรื่องนี้ คือการหลุดพ้นออกจากการกระทำที่เป็นหน้าที่ซึ่งจำเป็นต่อพวกเขา อันได้แก่การเชื่อฟังและการทำความดี ส่วนการสมรส ความเป็นทาส และเชื้อสายนั้น ยังคงอยู่ในสถานะและชื่อเรียกดังเดิม»

จากนั้นท่านได้อธิบายว่า ตัวบทต่าง ๆ ที่ปฏิเสธอีมานนั้นมาในลักษณะเดียวกันนี้ โดยกล่าวว่า «ในทำนองเดียวกัน บาปเหล่านี้ที่อีมานถูกปฏิเสธด้วยเหตุของมัน แท้จริงสิ่งที่ถูกทำให้สูญเปล่าคือแก่นแท้ของอีมาน อันได้แก่บทบัญญัติต่าง ๆ ซึ่งเป็นคุณลักษณะของอีมาน ส่วนชื่อเรียกนั้นยังคงเป็นดังที่เคยเป็นมาก่อนหน้านั้น พวกเขาจะไม่ถูกเรียกขานด้วยชื่ออื่นนอกจากผู้ศรัทธา และการตัดสินต่อพวกเขาก็เป็นไปตามนั้น»

และท่านได้ยกอายะฮ์ในซูเราะฮ์อาล อิมรอนเป็นหลักฐาน ซึ่งบอกว่าอัลลอฮ์ได้ทรงเอาคำมั่นสัญญาจากบรรดาผู้ที่ได้รับคัมภีร์ว่า พวกเขาจะต้องอธิบายคัมภีร์นั้นแก่มนุษย์และจะไม่ปกปิดมัน แต่พวกเขากลับโยนมันไว้เบื้องหลัง ถึงกระนั้นก็ตาม พระองค์ก็ยังทรงตัดสินพวกเขาตามสถานะของชาวคัมภีร์ในอายะฮ์อื่น ๆ และทรงอนุญาตให้เรารับประทานสัตว์ที่พวกเขาเชือด และสมรสกับสตรีของพวกเขาได้ จากนั้นท่านกล่าวว่า «ดังนั้น พวกเขาจึงอยู่ในคัมภีร์โดยบทบัญญัติและชื่อเรียก แต่พวกเขาได้แยกตัวออกจากมันในแง่ของแก่นแท้»

ارْجع فصلِّ فإنك لم تصل

และท่านได้ยกหะดีษเรื่องชายผู้ละหมาดไม่ถูกต้อง ซึ่งบันทึกโดยอัช-ชัยคอน (อัล-บุคอรีย์และมุสลิม) ในหะดีษนั้นท่านเราะซูล ﷺ กล่าวว่า «จงกลับไปละหมาดเถิด เพราะแท้จริงท่านยังไม่ได้ละหมาด»⁽¹⁾ มากกว่าหนึ่งครั้ง ทั้งที่ในทุกครั้งเขาก็ได้ละหมาดแล้ว ดังนั้น เขาจึงเป็นผู้ละหมาดโดยชื่อเรียก แต่มิใช่ผู้ละหมาดโดยแก่นแท้

⁽¹⁾ บันทึกโดยอัล-บุคอรีย์ 2/277 หมายเลข 793 และบันทึกโดยมุสลิม 1/298 หมายเลข 397

ความหมายของตัวบทที่ท่านเราะซูล ﷺ ประกาศตัดความเกี่ยวข้องจากผู้กระทำบาป

อบูอุบัยด์ได้วางหลักไว้ว่า «การตัดความเกี่ยวข้อง (อัล-บะรออะฮ์) ในที่นี้ มิได้หมายความว่าเขาหลุดพ้นจากท่านเราะซูลุลลอฮ์ ﷺ หรือหลุดพ้นจากศาสนาของท่าน แท้จริงแล้วความหมายตามทัศนะของเราคือ เขาไม่ใช่ผู้ที่เชื่อฟังเรา ไม่ใช่ผู้ที่ดำเนินตามแบบอย่างของเรา และไม่ใช่ผู้ที่รักษาบทบัญญัติของเรา»

ความหมายของตัวบทที่ระบุว่าการทำบาปเป็นการกุฟร์

อบูอุบัยด์กล่าวว่า «ส่วนบรรดาอะษัรที่รายงานมาโดยกล่าวถึงการกุฟร์และการชิริก และการที่สิ่งเหล่านั้นเกิดขึ้นเพราะการทำบาปนั้น ความหมายตามทัศนะของเราคือ มิได้เป็นการยืนยันว่าผู้กระทำสิ่งเหล่านั้นตกเป็นกาฟิรหรือมุชริกในระดับที่ทำให้อีมานหลุดออกไปจากตัวเขา แท้จริงแล้วแนวทางความเข้าใจของมันคือ สิ่งเหล่านั้นเป็นส่วนหนึ่งของอุปนิสัยและแบบแผนที่บรรดาผู้ปฏิเสธและผู้ตั้งภาคีปฏิบัติอยู่ และได้พบหลักฐานจากอัลกุรอานและซุนนะฮ์สำหรับสองประเภทนี้ ในทำนองเดียวกับที่เราได้พบในสองประเภทแรก»

ท่านได้อธิบายว่า บาปต่าง ๆ ที่ถูกเรียกว่ากุฟร์และชิรินั้น หมายถึง «อุปนิสัยของบรรดามุชริก การเรียกขานของพวกเขา แบบแผนของพวกเขา ถ้อยคำของพวกเขา และการตัดสินของพวกเขา รวมถึงเรื่องอื่น ๆ ทำนองนั้นของพวกเขา»

وَمَن لَّمْ يَحْكُم بِمَآ أَنزَلَ ٱللَّهُ فَأُو۟لَـٰٓئِكَ هُمُ ٱلْكَـٰفِرُونَ ﴿٤٤﴾

«ليس بكفر ينقل عن الملة»

« كفر دون كفر »

ท่านได้ยกหลักฐานยืนยันเรื่องนี้ด้วยคำพูดของอิบนุอับบาส (ร.ฎ.) ในการอธิบายพระดำรัสของอัลลอฮ์ ตะอาลา ที่ว่า «และผู้ใดไม่ตัดสินตามที่อัลลอฮ์ได้ทรงประทานลงมา ชนเหล่านั้นแหละคือผู้ปฏิเสธ»⁽¹⁾ อิบนุอับบาส (ร.ฎ.) กล่าวว่า «มิใช่การกุฟร์ที่ทำให้หลุดออกจากศาสนา» และอะฏออ์กล่าวว่า «เป็นกุฟร์ที่ต่ำกว่ากุฟร์» ส่วนอะษัรของอิบนุอับบาส (ร.ฎ.) นั้น ผู้ตรวจทานหนังสือได้กล่าวไว้ว่า «อัล-หากิมได้บันทึกไว้ในอัล-มุสตัดร็อก จากสายรายงานของฏอวูส จากอิบนุอับบาส และท่านกับอัซ-ซะฮะบีได้ระบุว่าเป็นรายงานที่เศาะฮีห์»⁽²⁾

أَفَحُكْمَ ٱلْجَـٰهِلِيَّةِ يَبْغُونَ

ดังนั้น การตัดสินด้วยสิ่งอื่นจากที่อัลลอฮ์ได้ทรงประทานลงมา แม้จะถูกเรียกว่ากุฟร์ แต่ก็มิได้ทำให้หลุดออกจากศาสนาอิสลาม ศาสนาของเขายังคงอยู่ตามสภาพเดิม แม้บาปนี้จะเข้ามาปะปนก็ตาม ความหมายก็คือ การตัดสินด้วยสิ่งอื่นจากที่อัลลอฮ์ได้ทรงประทานลงมานั้นเป็นส่วนหนึ่งของแบบแผนของบรรดาผู้ปฏิเสธ ท่านไม่ได้ยินพระดำรัสของอัลลอฮ์ ตะอาลา ดอกหรือที่ว่า «การตัดสินแบบญาฮิลียะฮ์กระนั้นหรือที่พวกเขาแสวงหา»⁽³⁾

จากนั้นท่านกล่าวว่า การตีความของบรรดานักอรรถาธิบายอัลกุรอานในเรื่องนี้คือ ผู้ใดตัดสินด้วยสิ่งอื่นจากที่อัลลอฮ์ได้ทรงประทานลงมา ขณะที่เขายังอยู่ในศาสนาอิสลาม เขาก็จะเป็นเหมือนชาวญาฮิลียะฮ์ด้วยการตัดสินนั้น แท้จริงแล้วหมายความว่าชาว […]

⁽¹⁾ ซูเราะฮ์อัล-มาอิดะฮ์ 5:44 ⁽²⁾ กิตาบ อัล-อีมาน ของอบูอุบัยด์ อัล-กอซิม บิน สัลลาม ตีพิมพ์รวมอยู่ใน "อัรบะอ์ เราะซาอิล" หน้า 94 ⁽³⁾ ซูเราะฮ์อัล-มาอิดะฮ์ 5:50

ثلاثة من أمر الجاهلية: الطعن في الأنساب ، والنياحة ، والأنواء

آية المنافق ثلاث: إذا حدث كذب ، وإذا وعد أخلف ، وإذا ائتمن خان

…[ชาวยุค]ญาฮิลียะฮ์ก็ตัดสินกันเช่นนั้น และเรื่องนี้ก็เหมือนกับคำกล่าวของท่าน ﷺ ว่า «สามประการที่เป็นกิจการของยุคญาฮิลียะฮ์ ได้แก่ การกล่าวร้ายในเรื่องเชื้อสาย การร้องไห้คร่ำครวญ (ต่อผู้ตาย) และการ (ขอฝนโดยอาศัย) ดวงดาว» ซึ่งเป็นหะดีษเศาะฮีห์⁽¹⁾ และเช่นเดียวกับหะดีษที่ว่า «สัญลักษณ์ของมุนาฟิก (ผู้กลับกลอก) มีสามประการ คือ เมื่อพูดก็โกหก เมื่อสัญญาก็ผิดสัญญา และเมื่อได้รับความไว้วางใจก็บิดพลิ้ว»⁽²⁾

อบูอุบัยด์กล่าวว่า "ความหมายของรายงานเหล่านี้มิได้หมายความว่า ผู้ที่กระทำสิ่งเหล่านั้นจะเป็นผู้อยู่ในสภาพญาฮิลียะฮ์ เป็นกาฟิร หรือเป็นมุนาฟิก ทั้งที่เขาเป็นผู้ศรัทธาต่ออัลลอฮ์และสิ่งที่มาจากพระองค์ และปฏิบัติสิ่งที่เป็นฟัรฎูของพระองค์ แต่ความหมายของมันคือ สิ่งเหล่านั้นเป็นที่ประจักษ์ชัดว่าเป็นการกระทำของพวกกาฟิรที่ถูกห้ามและเป็นที่ต้องห้ามในอัลกุรอานและซุนนะฮ์ เพื่อให้บรรดามุสลิมระวังและหลีกห่างจากมัน และไม่เลียนแบบพวกเขาในสิ่งใดจากมารยาทและบทบัญญัติของพวกเขา"

إذا استعطرت المرأة ثم مرت بقوم يوجد ريحها أنها زانية

และท่าน (อบูอุบัยด์) ได้ยกหะดีษที่ว่า «เมื่อสตรีประพรมน้ำหอม แล้วเดินผ่านกลุ่มชนที่ได้กลิ่นของนาง แท้จริงนางคือหญิงผู้ทำซินา»⁽³⁾ ดังนั้น สิ่งนี้จะเป็นซินาที่จำเป็นต้องลงโทษตามบทลงโทษ (หุดูด) กระนั้นหรือ?

และบางทีสิ่งที่อบูอุบัยด์ อัลกอซิม บิน สัลลาม มุ่งหมายในคำกล่าวของท่านว่า "การตัดสินด้วยสิ่งอื่นจากที่อัลลอฮ์ได้ทรงประทานลงมานั้น มิใช่การปฏิเสธศรัทธา (กุฟร์) ที่ทำให้หลุดออกจากศาสนา" คือการตัดสินของกอฎี (ผู้พิพากษา) หรือผู้ปกครองมุสลิมในคดีใดคดีหนึ่งตามอารมณ์ใฝ่ต่ำ ในขณะที่เขายังคงตัดสินในกิจการอื่น ๆ ที่เหลือด้วยบทบัญญัติของอัลลอฮ์

فَلَا وَرَبِّكَ لَا يُؤْمِنُونَ حَتَّىٰ يُحَكِّمُوكَ فِيمَا شَجَرَ بَيْنَهُمْ ثُمَّ لَا يَجِدُوا۟ فِىٓ أَنفُسِهِمْ حَرَجًا مِّمَّا قَضَيْتَ وَيُسَلِّمُوا۟ تَسْلِيمًا ﴿٦٥﴾

ส่วนการปกครองด้วยกฎหมายของพวกกาฟิร และการบังคับใช้กฎหมายเหล่านั้นกับประชาชาติมุสลิมด้วยอำนาจของเหล็กและไฟ ตลอดจนการต่อต้านและการทรมานทุกคนที่เรียกร้องให้นำอิสลามมาบังคับใช้นั้น สิ่งนี้ไม่ใช่ส่วนหนึ่งของอิสลามแต่อย่างใดเลย «มิใช่เช่นนั้น ขอสาบานด้วยพระเจ้าของเจ้า พวกเขาจะยังไม่ศรัทธาจนกว่าพวกเขาจะให้เจ้าเป็นผู้ตัดสินในสิ่งที่ขัดแย้งกันระหว่างพวกเขา แล้วพวกเขาไม่พบความคับข้องใจใด ๆ ในตัวของพวกเขาต่อสิ่งที่เจ้าได้ตัดสินไป และพวกเขายอมจำนนอย่างสิ้นเชิง» (ซูเราะฮ์อัน-นิสาอ์ 4:65)⁽⁴⁾

ثلاث من فعل أهل الجاهلية، لا يدعهنّ أهل الإسلام : استسقاء بالكواكب ، وطعن في النسب ، والنياحة على الميت

⁽¹⁾ เศาะฮีห์ อัล-ญามิอ์ อัศ-เศาะฆีร: 1/583 หมายเลข 3039 และสำนวนในนั้นคือ «สามประการที่เป็นการกระทำของชาวญาฮิลียะฮ์ ซึ่งชาวอิสลามจะไม่ละทิ้งมัน ได้แก่ การขอฝนโดยอาศัยดวงดาว การกล่าวร้ายในเรื่องเชื้อสาย และการร้องไห้คร่ำครวญต่อผู้ตาย» และท่าน (ผู้เรียบเรียง) ได้อ้างถึงอัล-บุคอรีในอัต-ตารีค อัฏ-เฏาะบะรอนีในอัล-กะบีร อะห์มัดในมุสนัดของท่าน และอิบนุหิบบานในเศาะฮีห์ของท่าน

⁽²⁾ เศาะฮีห์ อัล-บุคอรี: 1/89 หมายเลข 33 และเศาะฮีห์ มุสลิม: 1/78 หมายเลข 59

أيما امرأة استعطرت فمرت على قوم ليجدوا ريحها فهي زانية ، وكل عين زانية

⁽³⁾ ผู้ตรวจทานหนังสือ "กิตาบ อัล-อีมาน" หน้า 96 กล่าวว่า เป็นหะดีษเศาะฮีห์ บันทึกโดยอิบนุคุซัยมะฮ์ อิบนุหิบบาน และอัล-หากิม ใน "เศาะฮีห์" ของพวกท่าน จากอบูมูซา อัล-อัชอะรีย์ (ร.ฎ.) ในลักษณะมัรฟูอ์ ด้วยสำนวนว่า «สตรีใดก็ตามที่ประพรมน้ำหอม แล้วเดินผ่านกลุ่มชนเพื่อให้พวกเขาได้กลิ่นของนาง นางคือหญิงผู้ทำซินา และทุกดวงตาล้วนทำซินา» และอบูดาวูดกับอัต-ติรมิซีย์ได้บันทึกในทำนองเดียวกัน โดยอัต-ติรมิซีย์ระบุว่าเป็นหะดีษเศาะฮีห์

⁽⁴⁾ ซูเราะฮ์อัน-นิสาอ์: 65

3. ผู้ที่กล่าวว่าผู้กระทำบาปใหญ่มีอีมานสมบูรณ์

พวกเคาะวาริจโน้มเอียงไปยังตัวบทเพียงด้านเดียว คือตัวบทที่ชี้ว่าผู้กระทำบาปใหญ่ได้ทำให้อีมานของตนบกพร่องและลดน้อยลง แต่พวกเขาไม่เข้าใจตัวบทที่บ่งชี้ว่าอีมานไม่ได้หมดไปจากเขาโดยสิ้นเชิง ส่วนอีกฝ่ายหนึ่ง⁽¹⁾ ซึ่งอยู่ตรงข้ามกับพวกเขา อ้างว่าผู้กระทำบาปใหญ่มีอีมานสมบูรณ์ และวางหลักว่า "เมื่อมีอีมานแล้ว บาปใดๆ ย่อมไม่เป็นโทษ" พวกนี้กล่าวว่า อีมานคือความเชื่อในหัวใจและการกล่าวด้วยลิ้น ส่วนการกระทำไม่ใช่ส่วนหนึ่งของอีมาน พวกเขายังกล่าวอีกว่า อีมานในหัวใจเป็นสิ่งเดียวกันที่ผู้คนไม่แตกต่างกันในเรื่องนี้ และพวกเขาอ้างหลักฐานด้วยตัวบทที่บ่งชี้ว่า บรรดาผู้ที่กระทำบาปใหญ่เป็นผู้ศรัทธาที่จะได้เข้าสวรรค์

الإيمان بضع وسبعون أو بضع وستون شعبة ، فأفضلها قول لا إله إلا الله ، وأدناها إماطةُ الأذى عن الطريق ، والحياء شعبة من الإيمان

ข้อโต้แย้งต่อพวกเขาคือ มีตัวบทมากกว่าหนึ่งตัวบทที่ระบุว่าการกระทำเป็นส่วนหนึ่งของอีมาน ดังเช่นคำกล่าวของท่านนบี ﷺ ว่า «อีมานมีเจ็ดสิบกว่าแขนง หรือหกสิบกว่าแขนง แขนงที่ประเสริฐที่สุดคือการกล่าวว่า ลาอิลาฮะอิลลัลลอฮ์ (ไม่มีพระเจ้าอื่นใดนอกจากอัลลอฮ์) และแขนงที่ต่ำที่สุดคือการขจัดสิ่งที่เป็นอันตรายออกจากทาง และความละอายเป็นแขนงหนึ่งของอีมาน»⁽²⁾

لا يزني الزاني حين يزني وهو مؤمن ، ولا يسرق السارق حين يسرق وهو مؤمن ، ولا يشرب الخمر حين يشربها وهو مؤمن

คำกล่าวของพวกเขายังถูกโต้แย้งด้วยตัวบทที่เป็นการขู่สำทับ ดังเช่นคำกล่าวของท่านนบี ﷺ ว่า «ผู้ผิดประเวณีจะไม่ผิดประเวณีในขณะที่เขาผิดประเวณีโดยที่เขาเป็นผู้ศรัทธา ผู้ลักขโมยจะไม่ลักขโมยในขณะที่เขาลักขโมยโดยที่เขาเป็นผู้ศรัทธา และผู้ดื่มสุราจะไม่ดื่มสุราในขณะที่เขาดื่มโดยที่เขาเป็นผู้ศรัทธา»⁽³⁾

ทั้งสองฝ่ายนี้ต่างก่อให้เกิดผลเสีย ฝ่ายแรกซึ่งตัดสินผู้อื่นว่าเป็นกาฟิร ทำให้ผู้คนสิ้นหวังจากความเมตตาของอัลลอฮ์ ส่วนอีกฝ่ายหนึ่งทำให้ผู้คนกล้ากระทำบาปและการฝ่าฝืน ส่วนสะลัฟของประชาชาตินี้อยู่ในทางสายกลางระหว่างทั้งสองฝ่าย โดยพวกท่านยืนยันว่าผู้กระทำบาปใหญ่มีอีมานอย่างมีเงื่อนไขในโลกนี้ ส่วนในอาคิเราะฮ์ เรื่องของพวกเขาขึ้นอยู่กับอัลลอฮ์ หากพระองค์ทรงประสงค์ก็จะทรงลงโทษพวกเขา และหากพระองค์ทรงประสงค์ก็จะทรงอภัยให้แก่พวกเขา

⁽¹⁾ พวกนี้คือผู้ที่ถูกเรียกว่า "อัลมุรญิอะฮ์" เพราะพวกเขา "อัรญะอู" คือ "เลื่อน" (แยก) การกระทำออกจากอีมาน ⁽²⁾ บันทึกโดยอัลบุคอรี 1/51 หมายเลข 9 และมุสลิม 1/63 หมายเลข 35 และสำนวนนี้เป็นของมุสลิม ⁽³⁾ บันทึกโดยอัลบุคอรีและมุสลิม และได้ระบุแหล่งที่มาไปแล้วก่อนหน้านี้

บทที่สี่: อะกีดะฮ์ ปรัชญา และวิชาอิลมุลกะลาม

หัวข้อที่หนึ่ง: ความแตกต่างระหว่างอะกีดะฮ์อิสลาม ปรัชญา และวิชาอิลมุลกะลาม

แม้ว่าประเด็นที่ปรัชญาศึกษาจะเป็นประเด็นเดียวกับที่ศาสนาศึกษา เนื่องจากนักปรัชญาอ้างว่าการศึกษาของพวกเขามุ่งไปสู่การรู้จักต้นกำเนิดของการมีอยู่และเป้าหมายของมัน รวมถึงการรู้จักหนทางที่จะทำให้มนุษย์บรรลุความสุขทั้งในโลกนี้และโลกหน้า ทั้งสองประเด็นนี้คือขอบข่ายของวิชาปรัชญาทั้งภาคทฤษฎีและภาคปฏิบัติ และก็เป็นขอบข่ายของวิชาศาสนาด้วยเช่นกัน⁽¹⁾ ข้าพเจ้าขอกล่าวว่า แม้จะเป็นเช่นนั้น ความแตกต่างระหว่างศาสนากับปรัชญาก็ยังเป็นความแตกต่างที่ใหญ่หลวง ทั้งสองแตกต่างกันในด้านแหล่งที่มาและต้นธาร ด้านแนวทางและวิธีการ ด้านพลังในการโน้มน้าวและการครอบงำ ด้านลีลาและวิธีการอ้างหลักฐาน และด้านผลที่เกิดจากแต่ละฝ่าย เราจะพยายามอธิบายทั้งหมดนี้ เพื่อขจัดความสับสนระหว่างศาสนากับปรัชญา

1. แหล่งที่มาและต้นธาร

ปรัชญาไม่ว่าจะอยู่ในรูปแบบใดก็ตามล้วนเป็น «ผลงานของมนุษย์» ซึ่งถูกกำกับด้วยทุกสิ่งที่อยู่ในธรรมชาติของมนุษย์ ทั้งข้อจำกัดและขอบเขต การค่อย ๆ ก้าวไปอย่างเชื่องช้ากว่าจะเข้าถึงสิ่งที่ยังไม่รู้ ความพร้อมที่จะเปลี่ยนแปลงและแปรผัน การกลับไปกลับมาระหว่างทางนำกับความหลงผิด และการเข้าใกล้หรือห่างไกลจากระดับแห่งความสมบูรณ์

ด้วยเหตุนี้ บรรดาปรมาจารย์ทางปรัชญาจึงไม่อาจหลุดพ้นจากอิทธิพลของสภาพแวดล้อมได้

⁽¹⁾ อัด-ดีน, ของดิรอซ: 59, 60

«ดังนั้น ทัศนะและความเชื่อของพวกเขาจึงสะท้อนสิ่งแวดล้อมรอบตัวพวกเขาอย่างมาก»⁽¹⁾

ลองยกตัวอย่างเพลโต (อัฟลาฏูน) หากเราศึกษาผลงานของเขา เราจะพบว่าเขากล่าวซ้ำถึงตำนานปรัมปราที่แพร่หลายในยุคของเขา มิหนำซ้ำเขายังแต่งตำนานขึ้นเองและสอดแทรกความคิดและความเชื่อของเขาไว้ในตำนานนั้น ยิ่งไปกว่านั้น ความเชื่อและทัศนะของเขาจำนวนมากก็เป็นตำนานปรัมปราในตัวเอง

จงฟังสิ่งที่อัล-อักกอดกล่าวถึงเพลโต: «สภาพแวดล้อมแบบบูชาเจว็ดได้ครอบงำความคิดของเพลโต ด้วยอิทธิพลของความเคยชินและการประจักษ์ทางผัสสะที่เกิดซ้ำต่อเนื่อง เขาจึงนำพระเจ้าหลายองค์และกึ่งเทพเข้ามาไว้ในความเชื่อของเขา ซึ่งสิ่งเหล่านี้ไม่มีที่ทางใด ๆ ในศาสนาแห่งเตาฮีด»⁽²⁾

จากนั้นอัล-อักกอดได้นำเสนอทฤษฎีว่าด้วยการดำรงอยู่ของเพลโต เพื่อเป็นหลักฐานยืนยันสิ่งที่เขากล่าว: «การดำรงอยู่ในแนวคิดของเพลโตประกอบด้วยสองชั้นที่อยู่ตรงข้ามกัน คือชั้นของปัญญาสัมบูรณ์ และชั้นของสสารปฐมภูมิหรือ "ฮะยูลา" อำนาจทั้งปวงมาจากปัญญาสัมบูรณ์ และความอ่อนแอทั้งปวงมาจากฮะยูลา ระหว่างสองชั้นนี้มีสรรพสิ่งที่อยู่ในระดับต่าง ๆ กัน ซึ่งจะสูงขึ้นตามสัดส่วนที่มันได้รับจากปัญญา และจะต่ำลงตามสัดส่วนที่มันได้รับจากฮะยูลา สรรพสิ่งที่อยู่ตรงกลางเหล่านี้ บางส่วนเป็นพระเจ้า บางส่วนเป็นกึ่งเทพ และบางส่วนเป็นวิญญาณของมนุษย์»⁽³⁾

ส่วนเหตุผลที่ทำให้เพลโตยอมรับการมีอยู่ของพระเจ้าชั้นกลางเหล่านั้น ดังที่อัล-อักกอดกล่าวไว้ คือ «เขาต้องการใช้สิ่งเหล่านี้อธิบายถึงความชั่วร้าย ความบกพร่อง และความเจ็บปวดที่มีอยู่ในโลก เพราะปัญญาสัมบูรณ์นั้นคือความสมบูรณ์ที่ไม่ถูกจำกัดด้วยกาลเวลาและสถานที่ และจะไม่มีสิ่งใดเกิดจากมันนอกจากความดีและคุณธรรม ดังนั้น พระเจ้าชั้นกลางเหล่านี้จึงเป็นผู้รับหน้าที่สร้างสรรพสิ่ง เนื่องจากพวกมันอยู่ตรงกลางระหว่างพระเจ้าผู้ทรงอำนาจกับฮะยูลาผู้อ่อนแอ ความบกพร่อง ความชั่วร้าย และความเจ็บปวดจึงเกิดขึ้นจากการอยู่ตรงกลางระหว่างสองขั้วนี้»⁽⁴⁾

เป็นที่รู้กันด้วยว่าเพลโตมีความเชื่อเรื่องการเวียนว่ายตายเกิดของวิญญาณ

นี่คือปรัชญาเมื่อพิจารณาจากแหล่งที่มาของมัน

ส่วนอะกีดะฮ์อิสลามนั้นเป็นวะห์ยู (การประทานโองการ) จากอัลลอฮ์ มีคุณลักษณะครบถ้วนทุกประการของสิ่งที่มาจากพระผู้เป็นเจ้า ทั้งความมั่นคงแห่งสัจธรรมที่ไม่มีการเปลี่ยนแปลงใด ๆ ต่อพจนารถของพระองค์ และความเที่ยงตรงเด็ดขาดแห่งความสัตย์จริงที่ความเท็จไม่อาจเข้ามาได้ ไม่ว่าจากเบื้องหน้า

⁽¹⁾ แหล่งอ้างอิงเดิม: 73 ⁽²⁾ หนังสือ "อัลลอฮ์" ของอัล-อักกอด: 129 ⁽³⁾ หนังสือ "อัลลอฮ์" ของอัล-อักกอด: 129 ⁽⁴⁾ แหล่งอ้างอิงเดิม

…ทั้งจากเบื้องหน้าและจากเบื้องหลังของมัน และยิ่งไปกว่านั้น มันยังเป็น «ของประทานอันทรงเกียรติ» ที่มาถึงผู้แบกรับและผู้เป็นทูตของมันอย่างง่ายดาย โดยไม่ต้องตรากตรำหรือเหน็ดเหนื่อย และท่วมท้นพวกเขาด้วยรัศมีของมันในช่วงเวลาอันฉับพลันดุจชั่วพริบตา หรือเร็วกว่านั้น⁽¹⁾

2. แนวทางและวิถี⁽²⁾

แนวทางของปรัชญาแตกต่างจากแนวทางของอิสลามในเส้นทางการดำเนินของแต่ละฝ่าย ทั้งในจุดเริ่มต้นและจุดสิ้นสุด นักปรัชญาจำนวนมากเริ่มต้นด้วยการศึกษาจิตวิญญาณของมนุษย์ และทำให้มันเป็นรากฐานที่พวกเขาใช้สร้างทุกสิ่งขึ้นบนนั้นและแตกแขนงออกไปจากมัน พวกเขาจึงพูดถึงการรับรู้ความรู้ของพวกเขาว่า บางครั้งเกิดขึ้นด้วยประสาทสัมผัส บางครั้งด้วยสติปัญญา และบางครั้งด้วยทั้งสองอย่าง

พวกเขาถือว่าความรู้ทางประสาทสัมผัส ความรู้ที่ประจักษ์ชัดในตัวเอง และสิ่งที่คล้ายคลึงกัน คือรากฐานที่ความรู้ใด ๆ จะเกิดขึ้นไม่ได้หากปราศจากมัน จากนั้นพวกเขาอ้างว่า พวกเขาสามารถรับรู้ได้เพียงเรื่องที่อยู่ใกล้ตัวพวกเขาเท่านั้นด้วยวิธีดังกล่าว อันได้แก่ เรื่องธรรมชาติ เรื่องการคำนวณ และจริยธรรม พวกเขาจึงทำให้สามสิ่งนี้เป็นรากฐานที่ใช้สร้างความรู้อื่น ๆ ทั้งหมดขึ้นบนนั้น ด้วยเหตุนี้พวกเขาจึงยกตัวอย่างเรื่องดังกล่าวในหลักการของวิชากะลาม เช่น หนึ่งคือครึ่งหนึ่งของสอง วัตถุหนึ่งไม่อาจอยู่ในสองสถานที่พร้อมกันได้ และสิ่งที่ตรงข้ามกันสองสิ่ง เช่น สีดำและสีขาว ไม่อาจรวมอยู่ด้วยกันได้

พวกเขาจำนวนมากไม่ได้ถือว่าจริยธรรม เช่น ความยุติธรรมและการรักษาความบริสุทธิ์ทางเพศ เป็นส่วนหนึ่งของรากฐาน แต่ถือว่าเป็นส่วนปลีกย่อยที่ต้องอาศัยหลักฐานพิสูจน์

นักเขียนตำราด้านปรัชญาจำนวนมากเริ่มต้นด้วยตรรกศาสตร์ จากนั้นจึงเป็นวิชาธรรมชาติและคณิตศาสตร์ แล้วจึงต่อไปยังวิชาว่าด้วยพระเจ้า และท่านจะพบว่านักเขียนตำราด้านกะลามเริ่มต้นด้วยบทนำของวิชากะลาม ว่าด้วยการพิจารณาไตร่ตรอง ความรู้ และหลักฐาน ซึ่งเป็นประเภทเดียวกับตรรกศาสตร์ จากนั้นจึงต่อไปยังเรื่องการเกิดขึ้นใหม่ของโลกและการยืนยันถึงผู้ทำให้มันเกิดขึ้น ในหมู่พวกเขามีบางคนเริ่มจากการแบ่งสิ่งที่ถูกรู้ออกเป็นสิ่งที่มีอยู่และสิ่งที่ไม่มีอยู่ พร้อมทั้งประเภทต่าง ๆ ของมัน ดังที่นักปรัชญาทำไว้ในตอนต้นของวิชาว่าด้วยพระเจ้า

นักปรัชญาส่วนใหญ่ขยายความอย่างกว้างขวางในเรื่องธรรมชาติ จากนั้นจึงขึ้นไปสู่เรื่องวงโคจรของดวงดาวและสภาพต่าง ๆ ของมัน จากนั้นพวกที่มุ่งศึกษาเรื่องพระเจ้าในหมู่พวกเขาก็ขึ้นไปสู่ "ผู้จำเป็นต้องมีอยู่" (วาญิบุลวุญูด) และไปสู่ "ปัญญาทั้งหลาย"…

⁽¹⁾ อัด-ดีน โดย ดิร็อซ หน้า 73 ⁽²⁾ ดูเรื่องนี้ใน มัจญ์มูอ์ อัล-ฟะตาวา ของเชคุลอิสลาม (อิบนุตัยมียะฮ์) 2/1, 25 และสิ่งที่ท่านได้กล่าวไว้ซึ่งเราได้นำมาบันทึกไว้ ณ ที่นี้โดยสรุปนั้น เป็นหลักการอันยิ่งใหญ่ที่บ่งบอกถึงความเข้าใจอันลึกซึ้งของท่าน ขออัลลอฮ์ทรงเมตตาท่าน

และจิตวิญญาณ และในหมู่พวกเขามีผู้ที่ยืนยันการมีอยู่ของผู้ที่จำเป็นต้องมีอยู่ (วาญิบุลวุญูด) ตั้งแต่แรก โดยอาศัยเหตุผลที่ว่าการมีอยู่นั้นจำเป็นต้องมีผู้ที่จำเป็นต้องมีอยู่

ส่วนเป้าหมายที่นักวิชาการสายกะลาม (อัล-มุตะกัลลิมูน) ผู้วางหลักเตาฮีดไว้ในตำรากะลามและการพิจารณาใคร่ครวญมุ่งไปนั้น คือการยืนยันความเป็นหนึ่งเดียวของพระผู้สร้าง และพระองค์ไม่มีภาคีใดๆ และพวกเขาเข้าใจว่านี่คือความหมายของ (ลาอิลาฮะอิลลัลลอฮ์)

แนวทางปรัชญาและกะลามเช่นนี้ทำให้ผู้ค้นคว้าและผู้พิจารณาในแนวทางนี้หมกมุ่นอยู่กับประเด็นต่างๆ จนสิ้นอายุขัย แต่ก็ยังไม่อาจจบสิ้นแม้เพียงบางประเด็น ยิ่งไปกว่านั้น สิ่งที่เขาได้รับจากประเด็นเหล่านั้นยังแฝงไว้ด้วยข้อคลุมเครือ (ชุบฮาต) ที่ทำให้ความแน่ใจ (ยะกีน) ไม่มีอยู่ ผู้ค้นคว้าจึงประสบกับความสับสนและความสงสัย

وَمَآ أَرْسَلْنَا مِن قَبْلِكَ مِن رَّسُولٍ إِلَّا نُوحِىٓ إِلَيْهِ أَنَّهُۥ لَآ إِلَـٰهَ إِلَّآ أَنَا۠ فَٱعْبُدُونِ ﴿٢٥﴾

اعْبُدُوا اللَّهَ مَا لَكُم مِّنْ إِلَـٰهٍ غَيْرُهُ

ส่วนแนวทางของอัลกุรอานนั้น ได้ทำให้จุดเริ่มต้นของการเรียกร้องของท่าน และการเรียกร้องของบรรดาเราะซูลทั้งหมด คือการเรียกร้องสู่การเคารพภักดี (อิบาดะฮ์) ต่ออัลลอฮ์เพียงองค์เดียว «และเรามิได้ส่งเราะซูลคนใดมาก่อนเจ้า นอกจากเราได้วะห์ยูแก่เขาว่า แท้จริงไม่มีพระเจ้าอื่นใดนอกจากข้า ดังนั้นพวกเจ้าจงเคารพภักดีต่อข้าเถิด» (ซูเราะฮ์อัล-อัมบิยาอ์ 21:25)⁽¹⁾ และเราะซูลทุกท่านได้เรียกร้องกลุ่มชนของตนในเบื้องแรกให้เคารพภักดีต่ออัลลอฮ์เพียงองค์เดียว «พวกท่านจงเคารพภักดีต่ออัลลอฮ์เถิด ไม่มีพระเจ้าอื่นใดสำหรับพวกท่านนอกจากพระองค์» (ซูเราะฮ์อัล-มุอ์มินูน 23:23)⁽²⁾ โดยเรียกร้องให้พวกเขาเคารพภักดีต่อพระองค์ด้วยหัวใจ เคารพภักดีต่อพระองค์ด้วยลิ้น และเคารพภักดีต่อพระองค์ด้วยอวัยวะต่างๆ และการเคารพภักดีต่ออัลลอฮ์นั้นครอบคลุมถึงการรู้จักพระองค์และการรำลึกถึงพระองค์

รากฐานของความรู้ในทัศนะของพวกเขา คือความรู้เกี่ยวกับอัลลอฮ์ผู้ทรงมหาบริสุทธิ์ มิใช่ประสาทสัมผัส และมิใช่สิ่งที่ประจักษ์ชัดในตัวเอง (อัล-บะดีฮิยาต) เพราะอัลลอฮ์คือผู้ทรงเป็นปฐม ผู้ทรงสร้างสรรพสิ่ง และทรงเป็นผู้ทรงเป็นบั้นปลาย ผู้ซึ่งสรรพสิ่งที่เกิดขึ้นทั้งหลายจะกลับคืนสู่พระองค์ พระองค์จึงทรงเป็นรากฐานที่ครอบคลุมทั้งหมด ความรู้เกี่ยวกับพระองค์คือรากฐานของทุกความรู้และเป็นที่รวมของมัน การรำลึกถึงพระองค์คือรากฐานของทุกการรำลึกและเป็นที่รวมของมัน และการกระทำเพื่อพระองค์คือรากฐานของทุกการกระทำและเป็นที่รวมของมัน

จากความรู้เกี่ยวกับพระองค์ ความรู้ประเภทต่างๆ จึงแตกแขนงออกไป และจากการเคารพภักดีต่อพระองค์และการมุ่งหวังพระองค์ เป้าหมายที่ดีงามด้านต่างๆ จึงแตกแขนงออกไป หัวใจที่เคารพภักดีต่อพระองค์และขอความช่วยเหลือจากพระองค์นั้น คือหัวใจที่ยึดมั่นและยึดเหนี่ยว ได้พึ่งพิงหลักยึดอันมั่นคง และยึดมั่นอยู่กับหลักฐานที่ชี้นำและข้อพิสูจน์อันหนักแน่น เขาจึงยังคงอยู่ในสภาพที่ความรู้และอีมานเพิ่มพูนขึ้น หรือไม่ก็อยู่ในความปลอดภัยจากความโง่เขลาและการปฏิเสธศรัทธา ดังนั้น ความรู้เกี่ยวกับอัลลอฮ์จึงเป็นหนทางที่ยิ่งใหญ่ที่สุดสู่การรู้จักอัลลอฮ์ การรู้จักชีวิตและสรรพสิ่ง และการรู้จักจิตวิญญาณของมนุษย์

« من طلب دينه بالقياس لم يزل دهره في التباس ،

อิบนุอบีหาติมกล่าวว่า «เรารู้จักทุกสิ่งด้วยอัลลอฮ์» และอิบนุอับบาส (ร.ฎ.) ถูกถามว่า "ท่านรู้จักพระผู้อภิบาลของท่านด้วยสิ่งใด?" ท่านตอบว่า «ผู้ใดแสวงหาศาสนาของเขาด้วยการเทียบเคียง (กิยาส) เขาจะยังคงอยู่ในความคลุมเครือตลอดชีวิตของเขา

⁽¹⁾ ซูเราะฮ์อัล-อัมบิยาอ์ : 25 ⁽²⁾ ซูเราะฮ์อัล-มุอ์มินูน : 23

ผู้ที่ดิ่งลึกไปในความคดเคี้ยว⁽¹⁾ เบี่ยงเบน⁽²⁾ออกจากแนวทาง จงรู้จักพระองค์ด้วยสิ่งที่พระองค์ทรงแนะนำให้รู้จักพระองค์เอง และจงพรรณนาพระองค์ด้วยสิ่งที่พระองค์ทรงพรรณนาพระองค์เอง»

ท่านเราะซูล ﷺ ได้บอกแก่มุอาซ (ร.ฎ.) เมื่อครั้งที่ท่านส่งเขาไปยังเยเมนเพื่อเชิญชวนสู่อัลลอฮ์ว่า เขาจะได้ไปพบกับกลุ่มชนที่เป็นชาวคัมภีร์ ท่านได้สั่งเสียเขาว่า สิ่งแรกที่เขาจะเชิญชวนพวกเขาไปสู่คือการอิบาดะฮ์ต่ออัลลอฮ์ เมื่อพวกเขารู้ในสิ่งนั้นแล้ว ก็ให้เชิญชวนพวกเขาสู่ข้อบังคับต่าง ๆ (ฟะรออิฎ) ท่าน ﷺ มิได้สั่งให้เขาเชิญชวนพวกเขาไปสู่ความสงสัย การพินิจพิจารณา หรือการมุ่งสู่การพินิจพิจารณาเป็นอันดับแรก ดังที่เป็นวิถีทางของนักวิชาการกะลามบางคน

ด้วยเหตุนี้ อัล-บุคอรีจึงเริ่มต้นหนังสือของท่านด้วยรากฐานที่ความรู้และอีมานตั้งอยู่บนนั้น นั่นคือวะห์ยู ท่านได้จัดทำบทหนึ่งขึ้นโดยตั้งชื่อว่า "การเริ่มต้นการประทานวะห์ยู" โดยบอกเล่าถึงลักษณะการประทานความรู้และอีมานลงมายังท่านเราะซูล ﷺ เป็นอันดับแรก จากนั้นจึงตามด้วยบทว่าด้วยอีมาน ซึ่งก็คือการยอมรับในสิ่งที่ท่านนำมา แล้วจึงตามด้วยบทว่าด้วยความรู้ ซึ่งก็คือการรู้จักสิ่งที่ท่านนำมา ท่านได้เรียงลำดับไว้อย่างถูกต้องแท้จริง ซึ่งบ่งบอกถึงความรู้และความปราดเปรื่องของท่าน ขออัลลอฮ์ทรงเมตตาท่าน

เมื่ออัลลอฮ์ทรงฟื้นคืนชีพมนุษย์ พระองค์จะไม่ทรงสอบถามพวกเขาเกี่ยวกับความรู้ที่รับรู้ได้ด้วยประสาทสัมผัส ความรู้ที่ประจักษ์ชัดในตัวเอง หรือตรรกะตามธรรมชาติ แต่พระองค์จะทรงสอบถามพวกเขาเกี่ยวกับการตอบรับหรือไม่ตอบรับต่อบรรดาเราะซูล

كُلَّمَآ أُلْقِىَ فِيهَا فَوْجٌ سَأَلَهُمْ خَزَنَتُهَآ أَلَمْ يَأْتِكُمْ نَذِيرٌ ﴿٨﴾ قَالُوا۟ بَلَىٰ قَدْ جَآءَنَا نَذِيرٌ فَكَذَّبْنَا وَقُلْنَا مَا نَزَّلَ ٱللَّهُ مِن شَىْءٍ إِنْ أَنتُمْ إِلَّا فِى ضَلَـٰلٍ كَبِيرٍ ﴿٩﴾ وَقَالُوا۟ لَوْ كُنَّا نَسْمَعُ أَوْ نَعْقِلُ مَا كُنَّا فِىٓ أَصْحَـٰبِ ٱلسَّعِيرِ ﴿١٠﴾ فَٱعْتَرَفُوا۟ بِذَنۢبِهِمْ فَسُحْقًا لِّأَصْحَـٰبِ ٱلسَّعِيرِ ﴿١١﴾

«ทุกครั้งที่กลุ่มหนึ่งถูกโยนลงไปในนั้น บรรดาผู้เฝ้านรกจะถามพวกเขาว่า "ไม่มีผู้ตักเตือนมายังพวกท่านดอกหรือ?" พวกเขากล่าวว่า "หามิได้ แท้จริงผู้ตักเตือนได้มายังพวกเราแล้ว แต่พวกเรากลับปฏิเสธและกล่าวว่า อัลลอฮ์มิได้ทรงประทานสิ่งใดลงมาเลย พวกท่านมิได้อยู่ในสิ่งใดนอกจากในความหลงผิดอันใหญ่หลวงเท่านั้น" และพวกเขากล่าวว่า "หากพวกเราได้ฟังหรือได้ใช้สติปัญญา พวกเราก็คงไม่อยู่ในหมู่ชาวไฟที่ลุกโชน" แล้วพวกเขาก็ยอมรับความผิดของพวกเขา ดังนั้น ความหายนะจงประสบแก่ชาวไฟที่ลุกโชนเถิด»⁽³⁾

หลักฐานจะไม่ถูกยืนยันต่อมนุษย์ นอกจากด้วยการที่พระองค์ทรงส่งบรรดาเราะซูลมาเท่านั้น

وَمَا كُنَّا مُعَذِّبِينَ حَتَّىٰ نَبْعَثَ رَسُولًا ﴿١٥﴾

«และเรามิเคยลงโทษผู้ใด จนกว่าเราจะส่งเราะซูลคนหนึ่งมา»⁽⁴⁾

การเชิญชวนสู่การอิบาดะฮ์ต่ออัลลอฮ์เป็นจุดเริ่มต้นในแนวทางของอัลกุรอาน และการรู้จักอัลลอฮ์เป็นรากฐานที่ศาสตร์ทั้งหลายแตกแขนงออกมา ในทำนองเดียวกัน จุดสิ้นสุดก็คือการอิบาดะฮ์ต่ออัลลอฮ์ ซึ่งครอบคลุมทั้งการรู้จักพระองค์และการให้เอกภาพแด่พระองค์ (เตาฮีด) ส่วนการเพียงแค่ยอมรับในความเป็นหนึ่งเดียวของพระผู้สร้าง และการยืนยันว่าพระผู้สร้างมีเพียงหนึ่งเดียว ซึ่งเป็นเป้าหมายสูงสุดของนักวิชาการกะลามนั้น แม้จะมีความสำคัญเพียงใดก็ตาม ก็เป็นเพียงส่วนย่อยส่วนหนึ่งในแนวทางของอัลกุรอาน การเพียงแค่ยอมรับในสิ่งนั้นยังไม่เพียงพอ ด้วยเหตุนี้ การยอมรับดังกล่าวจึงไม่ได้ยังประโยชน์ใด ๆ แก่บรรดาผู้ตั้งภาคีที่ท่านเราะซูล ﷺ ได้ทำสงครามด้วย ทั้งที่พวกเขายอมรับในสิ่งนั้นอยู่แล้ว

وَلَئِن سَأَلْتَهُم مَّنْ خَلَقَ ٱلسَّمَـٰوَٰتِ

«และหากเจ้าถามพวกเขาว่า ใครเป็นผู้สร้างชั้นฟ้าทั้งหลาย…

⁽¹⁾ อัซ-ซะอ์นุ หมายถึง การเดินทาง กล่าวคือ ไปไกลในความคดเคี้ยว ⁽²⁾ ซาอิฆ หมายถึง เอนเอียงและหันเหออกไป ⁽³⁾ ซูเราะฮ์อัล-มุลก์ 67:8–11 ⁽⁴⁾ ซูเราะฮ์อัล-อิสรออ์ 17:15

وَٱلْأَرْضَ لَيَقُولُنَّ ٱللَّهُ

قُلْ مَن رَّبُّ ٱلسَّمَـٰوَٰتِ ٱلسَّبْعِ وَرَبُّ ٱلْعَرْشِ ٱلْعَظِيمِ ﴿٨٦﴾ سَيَقُولُونَ لِلَّهِ

«…และแผ่นดิน แน่นอนพวกเขาจะกล่าวว่า อัลลอฮ์»⁽¹⁾ และ «จงกล่าวเถิดว่า ใครคือพระผู้เป็นเจ้าแห่งชั้นฟ้าทั้งเจ็ด และพระผู้เป็นเจ้าแห่งบัลลังก์อันยิ่งใหญ่? พวกเขาจะกล่าวว่า (ทั้งหมดเป็นสิทธิ์) ของอัลลอฮ์»⁽²⁾

ส่วนบรรดานักปรัชญาที่ศึกษาค้นคว้าเรื่องจิตใจและวิญญาณนั้น พวกเขาเดินคลำทางอย่างสะเปะสะปะในเรื่องนี้โดยไม่มีจุดยุติ หลักฐานที่เพียงพอสำหรับท่านก็คือ ความก้าวหน้าทางวิทยาศาสตร์อันมหาศาลในยุคนี้ยังไม่สามารถเปิดเผยให้เราเห็นถึงความจริงแท้ของจิตวิญญาณมนุษย์ได้ «มนุษยชาติได้ทุ่มเทความพยายามอย่างมหาศาลเพื่อที่จะรู้จักตนเอง แต่ถึงแม้ว่าเราจะมีขุมทรัพย์แห่งข้อสังเกตที่บรรดานักปรัชญา นักวิทยาศาสตร์ กวี และผู้ทรงภูมิด้านจิตวิญญาณได้สั่งสมไว้ตลอดทุกยุคสมัย แต่เราก็สามารถเข้าใจได้เพียงบางแง่มุมของตัวเราเท่านั้น เราไม่เข้าใจมนุษย์ในภาพรวมทั้งหมด... เรารู้จักมนุษย์ในฐานะสิ่งที่ประกอบขึ้นจากส่วนต่าง ๆ และแม้แต่ส่วนต่าง ๆ เหล่านี้ก็ยังเป็นสิ่งที่เครื่องมือของเราประดิษฐ์ขึ้นมาเอง! เราแต่ละคนจึงประกอบขึ้นจากขบวนแห่งเงาภาพ ซึ่งท่ามกลางขบวนนั้นมีความจริงอันไม่เป็นที่รู้จักเคลื่อนไปอยู่

ความจริงแล้ว ความไม่รู้ของเรานั้นครอบคลุมอยู่ทุกด้าน คำถามส่วนใหญ่ที่ผู้ศึกษามนุษยชาติตั้งขึ้นถามตนเองยังคงไม่มีคำตอบ เพราะยังมีอาณาบริเวณอันไร้ขอบเขตในโลกภายในของเราที่ยังไม่เป็นที่รู้จัก»⁽³⁾

หากนี่คือระดับความรู้ที่การค้นคว้าวิจัยในศตวรรษที่ยี่สิบไปถึง แล้วจะนำเอาจิตวิญญาณมนุษย์มาเป็นรากฐานที่ศาสตร์ต่าง ๆ แตกแขนงออกมาได้อย่างไร? ส่วนความรู้เกี่ยวกับสิ่งที่อยู่เหนือธรรมชาตินั้น ปรัชญาได้หลงทางในเรื่องนี้อย่างไกลและชัดเจนยิ่งกว่า

๓. พลังในการโน้มน้าวและมีอิทธิพล⁽⁴⁾

อะกีดะฮ์มีความโดดเด่นตรงที่มีอำนาจอันแข็งแกร่งและเหนือกว่าต่อจิตใจของผู้ยึดถือ และปรัชญาไม่อาจหวังที่จะได้รับคุณลักษณะนี้ มิฉะนั้นมันก็จะเกินขอบเขตของตนเองและขัดแย้งกับตัวเอง สาเหตุก็คือ ปรัชญาแสวงหาความรู้และความจริงตามขีดความสามารถของมนุษย์ แล้วนำเสนอสิ่งที่มันค้นพบได้ในแง่มุมต่าง ๆ ของความจริงนั้น และนักปรัชญาคือคนแรกที่

⁽¹⁾ ซูเราะฮ์ลุกมาน 31:25 ⁽²⁾ ซูเราะฮ์อัล-มุอ์มินูน 23:86–87 ⁽³⁾ หนังสือ อัล-อิลมุ ยัดอู อิลัล-อีมาน (วิทยาศาสตร์เรียกร้องสู่อีมาน) ⁽⁴⁾ ดูเพิ่มเติมในหัวข้อนี้ได้จากหนังสือ อัด-ดีน ของดิรอซ หน้า 69 เป็นต้นไป

เขารู้ถึงความบกพร่องของสติปัญญามนุษย์ และรู้ว่าทุกสิ่งที่เป็นของมนุษย์ล้วนยังไปไม่ถึงระดับแห่งความสมบูรณ์ ด้วยเหตุนี้ ความใจกว้างและความถ่อมตนทางวิชาการจึงเป็นคุณลักษณะที่เด่นชัดที่สุดของเขา โสกราตีสซึ่งมีสถานะโดดเด่นในหมู่นักปรัชญาได้กล่าวว่า «สิ่งที่ข้าพเจ้ายังคงรู้ดีอยู่เสมอก็คือ ข้าพเจ้าไม่รู้อะไรเลย»

ส่วนผู้มีอะกีดะฮ์นั้น เขาเห็นว่าอะกีดะฮ์ที่ตนยึดถืออยู่มีที่มาจากพระผู้ทรงรอบรู้ความลับแห่งการดำรงอยู่ ผู้ทรงครอบคลุมทุกสิ่งด้วยความรอบรู้ของพระองค์ อะกีดะฮ์จึงเป็นตัวแทนของสัจธรรมอย่างแจ่มชัดโดยไม่มีความคลุมเครือใด ๆ

โดยธรรมชาติแล้ว อะกีดะฮ์จึงมีลักษณะเป็นข้อผูกพัน ซึ่งเรียกร้องให้ผู้ยึดถือนอบน้อมและยอมจำนน ไม่ยอมรับการโต้เถียงหรือการคัดค้านต่อข้อตัดสินของมัน ยิ่งกว่านั้น มันไม่อนุญาตให้เขาค้นหาหรือลังเลสงสัยในตัวของมันเลย หากเขากระทำเช่นนั้นในประเด็นใด เขาก็จะเป็นนักปรัชญาที่มิใช่ผู้ศรัทธาในประเด็นนั้นโดยเฉพาะ จนกว่าเขาจะยึดมั่นในทัศนะหนึ่งที่เขานับถือเป็นศาสนา เมื่อนั้นเขาจะไม่ยอมต่อรองใด ๆ ในเรื่องนั้น และไม่อาจปลดเปลื้องตนจากมันได้ เพราะมันได้กลายเป็นอะกีดะฮ์ที่เขามอบความภักดีให้อย่างเหนือธรรมดา ถึงขั้นที่เขาไม่สะทกสะท้านที่จะสละชีวิตของตนเพื่อมัน และเราแทบจะไม่พบอำนาจเหนือจิตใจเช่นนี้ในความคิดอื่นใด ไม่ว่าจะเป็นความคิดทางวิทยาศาสตร์ ทางการเมือง หรืออื่น ๆ

ชัยค์มุฮัมมัด อับดุลลอฮ์ ดิรอซ ได้อธิบายถึงความลับของปรากฏการณ์นี้ไว้ว่า «ความลับของปรากฏการณ์นี้ อันได้แก่พลังอำนาจของอะกีดะฮ์และการที่มันแตกต่างจากปรัชญาด้วยพลังนั้น อยู่ที่ความแตกต่างระหว่างแก่นแท้ของความรู้กับแก่นแท้ของอีมาน และอยู่ที่ความแตกต่างระหว่างพลังทางจิตใจที่ทำหน้าที่แห่งการรู้ กับพลังทางจิตใจที่ทำหน้าที่แห่งอีมาน บางคนอาจเข้าใจความหมายของความหิวและความกระหาย ทั้งที่ตนไม่ได้รู้สึกถึงความทรมานของทั้งสองอย่าง บางคนอาจเข้าใจความหมายของความรักและความถวิลหา ทั้งที่ตนไม่ใช่ผู้ที่มีความรักและความถวิลหา และบางคนอาจได้เห็นผลงานศิลปะอันวิจิตร แล้วเข้าใจเคล็ดลับของมัน รู้ถึงรายละเอียดอันประณีตของการสร้างสรรค์ แต่เขากลับไม่ได้ซาบซึ้งในรสของมัน และความชื่นชมต่อมันก็ไม่ได้ครอบครองหัวใจของเขา...

สิ่งเหล่านี้คือความรู้และความเข้าใจประเภทต่าง ๆ ที่ประสาทสัมผัส ความคิด หรือสัญชาตญาณนำมาสู่เรา แล้วจิตใจก็สังเกตมันราวกับว่าเป็นสิ่งแปลกแยกจากตน หรือเพียงผ่านมันไปชั่วครู่ แล้วสัมผัสมันเพียงผิวเผินโดยไม่ลึกลงไปถึงก้นบึ้ง หรือเก็บสะสมมันไว้ แต่ไม่ได้ย่อยมันหรือซึมซับมันเข้าไปเป็นส่วนหนึ่งของตน และสภาวะทางจิตใจใดก็ตามที่หยุดความคิดและหลักการไว้เพียงขั้นตอนเหล่านี้ ย่อมไม่ใช่อีมานแต่อย่างใด ไม่ว่าจะน้อยหรือมาก

อีมานคือความรู้ที่ก้องกังวานอยู่ในส่วนลึกของมโนธรรม และเนื้อแท้ของมันซึมซาบเข้าไปถึงเยื่อหุ้มหัวใจ จนอกไม่รู้สึกคับแคบหรืออึดอัดใจต่อมันแม้แต่น้อย ตรงกันข้าม จิตใจกลับสัมผัสได้ถึงความเย็นฉ่ำของความเชื่อมั่นอันแน่วแน่ อีมานคือการได้ลิ้มรสและความรู้สึกสัมผัสภายในที่นำพาความคิดจากฟากฟ้าแห่งปัญญาลงสู่ก้นบึ้งของหัวใจ ทำให้ความคิดนั้นเป็นน้ำที่ดับกระหายและเป็นอาหารที่หล่อเลี้ยงจิตใจ ซึมเข้าสู่ตัวตนของมัน และกลายเป็นองค์ประกอบหนึ่งแห่งชีวิตของมัน อีมานเปลี่ยนความคิดให้กลายเป็นพลังขับเคลื่อนที่มีประสิทธิผลและสร้างสรรค์ ไม่มีสิ่งใดในจักรวาลที่ขวางกั้นเส้นทางของมัน เว้นแต่มันจะมองข้ามสิ่งนั้นอย่างไม่ใยดี

นี่คือเส้นแบ่งระหว่างศาสนากับปรัชญา เป้าหมายของปรัชญาคือความรู้ ส่วนเป้าหมายของศาสนาคืออีมาน สิ่งที่ปรัชญาแสวงหาคือความคิดอันแห้งแล้งที่ถูกวาดไว้ในรูปลักษณ์ที่แข็งทื่อ ส่วนสิ่งที่ศาสนาแสวงหาคือจิตวิญญาณที่โลดแล่นและพลังที่ขับเคลื่อน

ดัรรอซได้ตั้งข้อสังเกตว่า ปรัชญาทำงานอยู่ในด้านใดด้านหนึ่งเพียงด้านเดียวของจิตใจ ในขณะที่ศาสนาครอบครองจิตใจไว้ทั้งหมด และปรัชญานั้นคือการสังเกต การวิเคราะห์ และการสังเคราะห์ มันจึงเป็นงานประดิษฐ์ที่ตัดแยกข้อต่อของสัจธรรมออกจากกันและพรากเอาวิญญาณของมันไป แล้วจึงนำชิ้นส่วนเหล่านั้นมาประกอบเข้าด้วยกันใหม่ เพื่อนำเสนออีกครั้งในรูปแบบที่ประดิษฐ์ขึ้นบนกระจกแห่งความเฉลียวฉลาด มันจึงประทับอยู่บนพื้นผิวของจิตใจเป็นเพียงเปลือกที่แห้งกรัง ส่วนศาสนานั้นเปรียบดั่งบทเพลงขับกล่อมและบทลำนำที่นำพาสัจธรรมมาทั้งหมดในคราวเดียว แล้วพาสัจธรรมนั้นผ่านเปลือกนอกผิวเผินนั้นไป เพื่อทะลุทะลวงเข้าสู่ส่วนลึกและก้นบึ้งของหัวใจ จิตใจจึงมอบตัวตนทั้งหมดของมันให้แก่ศาสนา และยอมให้ศาสนากุมบังเหียนของมันไว้

ณ จุดนี้ ดัรรอซได้สรุปความแตกต่างอันละเอียดอ่อนระหว่างปรัชญากับศาสนา โดยเขาสังเกตว่า เป้าหมายของปรัชญาเป็นเชิงทฤษฎี แม้แต่ในภาคปฏิบัติของมัน ส่วนเป้าหมายของศาสนาเป็นเชิงปฏิบัติ แม้แต่ในด้านวิชาการของมัน สิ่งสูงสุดที่ปรัชญาแสวงหาคือการทำให้เรารู้ว่าความจริงและความดีคืออะไร และอยู่ที่ใด? หลังจากนั้นปรัชญาก็ไม่ได้ใส่ใจว่าเราจะมีท่าทีอย่างไรต่อความจริงที่มันทำให้เรารู้จัก และต่อความดีที่มันได้กำหนดไว้ ส่วนศาสนานั้นทำให้เรารู้จักความจริง มิใช่เพียงเพื่อให้เรารู้เท่านั้น แต่เพื่อให้เราศรัทธาต่อมัน รักมัน และเทิดทูนมัน และศาสนาทำให้เรารู้จักหน้าที่ เพื่อให้เราปฏิบัติตามและทำให้ครบถ้วน และขัดเกลาจิตใจของเราให้สมบูรณ์ด้วยการทำให้หน้าที่นั้นเป็นจริง

และเพื่อให้เรื่องนี้กระจ่างยิ่งขึ้น เขาได้เปรียบเทียบระหว่างผลเชิงปฏิบัติของศาสนากับของปรัชญา โดยดัรรอซได้อธิบายว่า ศาสนาชี้ชวนให้มนุษย์พิจารณาเพื่อให้รู้จักพระผู้สร้างของเขา มุ่งหน้าสู่พระองค์ รักพระองค์ และเทิดทูนความบริสุทธิ์ของพระองค์ ในขณะที่เป้าหมายของปรัชญาเป็นเพียงความรู้ที่เชื่อมโยงระหว่างเหตุกับผลเท่านั้น

และ[ความแตกต่าง]ประการต่อมาคือ อะกีดะฮ์ทางศาสนานั้นจะหลั่งไหลออกสู่สนามสังคม มันปลุกเร้าผู้ที่ยึดถือให้ลุกขึ้นทำให้เป้าหมายของมันบรรลุผลด้วยการเผยแผ่และการดะอ์วะฮ์ ในขณะที่ปรัชญาไม่ได้ใส่ใจเรื่องการขยายตัวและการแพร่หลาย ทว่าบรรดาผู้ยึดถือปรัชญาอาจหวงแหนมันไว้ไม่ให้แก่ผู้อื่นด้วยซ้ำ พวกเขาจึงผูกขาดมันและเก็บมันไว้เฉพาะตน

4. ลีลาการนำเสนอ⁽¹⁾

ลีลาที่อะกีดะฮ์อิสลามถูกเรียบเรียงขึ้นมานั้นเป็นลีลาเฉพาะ มีความโดดเด่นด้วยความมีชีวิตชีวาและจังหวะท่วงทำนอง การสัมผัสโดยตรงและการสื่อนัย คือการสื่อถึงสัจธรรมอันยิ่งใหญ่ที่ถ้อยคำไม่อาจแสดงออกได้ทั้งหมด แต่ถ้อยคำนั้นชี้นำไปสู่สัจธรรมเหล่านั้น อีกทั้งยังโดดเด่นด้วยการพูดกับความเป็นมนุษย์ในทุกด้าน ทุกศักยภาพ และทุกช่องทางแห่งการรับรู้ของมนุษย์ มิได้พูดกับความคิดเพียงอย่างเดียวในตัวมนุษย์

ส่วนปรัชญานั้นมีลีลาอีกแบบหนึ่ง เพราะปรัชญาพยายามจำกัดสัจธรรมไว้ในถ้อยคำ และเมื่อสัจธรรมประเภทที่ปรัชญาเข้าไปจัดการนั้นเป็นสิ่งที่ไม่อาจถูกจำกัดไว้ในขอบเขตของถ้อยคำได้ ยิ่งไปกว่านั้น แง่มุมพื้นฐานหลายประการของสัจธรรมเหล่านี้ยังใหญ่เกินกว่าขอบเขตที่ความคิดของมนุษย์จะทำงานได้โดยธรรมชาติของมันเอง ปรัชญาจึงต้องจบลงที่ความสลับซับซ้อน ความสับสน และความแห้งแล้งอย่างหลีกเลี่ยงไม่ได้ ด้วยเหตุนี้จึงไม่อนุญาตให้นำเสนออะกีดะฮ์อิสลามด้วยลีลาของปรัชญา เพราะลีลาเช่นนั้นจะฆ่าอะกีดะฮ์ ดับรัศมีและพลังแห่งการสื่อนัยของมัน และจำกัดมันไว้เพียงด้านเดียวจากด้านต่าง ๆ ของความเป็นมนุษย์

จากตรงนี้เองที่ทำให้ปรากฏความสลับซับซ้อน ความแห้งแล้ง ความบกพร่อง และความเบี่ยงเบน ในทุกงานศึกษาที่พยายามนำเสนออะกีดะฮ์ด้วยลีลาที่แปลกแปร่งต่อธรรมชาติของมัน และในกรอบที่คับแคบเกินกว่าจะรองรับมันได้ แนวทางของอัลกุรอานในการอธิบายอะกีดะฮ์อิสลามนั้นมีลักษณะเรียบง่ายและชัดเจน ทำให้การเข้าใจอะกีดะฮ์เป็นเรื่องง่ายดายสำหรับผู้คนทุกระดับ แม้จะมีระดับความเข้าใจและฟิฏเราะฮ์ที่แตกต่างกัน แต่ละคนรับเอาไปตามศักยภาพในการคิดและการยอมรับของตน ซึ่งต่างจากลีลาทางปรัชญาและวิชากะลามที่สลับซับซ้อนและเต็มไปด้วยศัพท์เทคนิค อันเป็นสิ่งที่มีผู้คนเพียงจำนวนน้อยเท่านั้นที่จะเข้าใจเนื้อหาของมันได้

⁽¹⁾ ดู ค็อศออิศ อัต-ตะเศาวุร อัล-อิสลามีย์ (คุณลักษณะเฉพาะของทัศนะแบบอิสลาม) ของสัยยิด กุฏบ์ หน้า 16

5. วิธีการอ้างหลักฐาน (อัล-อิสติดลาล)

ในด้านนี้ อัลกุรอานมีความโดดเด่นแตกต่างจากแนวทางของปรัชญาและวิชากะลามในเรื่องหลักฐานที่นำมาเสนอ เราสามารถอธิบายความแตกต่างเหล่านี้ได้ในประเด็นต่อไปนี้

ก. อัลกุรอานใช้สัญญาณที่ประจักษ์แก่สายตา (สัญญาณในจักรวาล) เป็นหลักฐานยืนยันความเป็นหนึ่งเดียวของพระผู้สร้าง นักปรัชญาและนักกะลามก็ทำเช่นเดียวกัน แต่วิธีการของอัลกุรอานแตกต่างจากวิธีการของปรัชญาและวิชากะลาม อัลกุรอานอ้างหลักฐานด้วยตัวสัญญาณเองซึ่งการรู้จักมันย่อมนำไปสู่การรู้จักผู้สร้างมันโดยอัตโนมัติ เช่นเดียวกับที่การรู้จักแสงอาทิตย์ย่อมนำไปสู่การรู้จักดวงอาทิตย์ โดยไม่จำเป็นต้องตั้งการอนุมานต่าง ๆ ดังที่นักกะลามตั้งขึ้นเพื่อพิสูจน์ว่าโลกเป็นสิ่งที่เกิดขึ้นใหม่

การรู้ว่าโลกทั้งหลายเหล่านี้เป็นสิ่งถูกสร้างและอยู่ภายใต้การบริบาลนั้นเป็นเรื่องของฟิฏเราะฮ์ (สัญชาตญาณดั้งเดิม) ที่ไม่จำเป็นต้องตั้งหลักฐานหรือข้อพิสูจน์ใด ๆ มนุษย์รู้ได้ด้วยฟิฏเราะฮ์ของตนว่า จักรวาลที่เขามองเห็นอยู่นี้ต้องพึ่งพาพระผู้สร้าง อยู่ภายใต้อำนาจและการบริบาลของพระองค์ และเรื่องนี้ไม่จำเป็นต้องอาศัยการอนุมานที่พวกเขาตั้งขึ้น เพื่อให้เรารู้ว่าโลกเป็นสิ่งที่เกิดขึ้นใหม่และมีผู้ทำให้มันเกิดขึ้น

أَوَلَمْ يَرَ ٱلَّذِينَ كَفَرُوٓا۟ أَنَّ ٱلسَّمَـٰوَٰتِ وَٱلْأَرْضَ كَانَتَا رَتْقًا فَفَتَقْنَـٰهُمَا ۖ وَجَعَلْنَا مِنَ ٱلْمَآءِ كُلَّ شَىْءٍ حَىٍّ ۖ أَفَلَا يُؤْمِنُونَ ﴿٣٠﴾ وَجَعَلْنَا فِى ٱلْأَرْضِ رَوَٰسِىَ أَن تَمِيدَ بِهِمْ وَجَعَلْنَا فِيهَا فِجَاجًا سُبُلًا لَّعَلَّهُمْ يَهْتَدُونَ ﴿٣١﴾ وَجَعَلْنَا ٱلسَّمَآءَ سَقْفًا مَّحْفُوظًا ۖ وَهُمْ عَنْ ءَايَـٰتِهَا مُعْرِضُونَ ﴿٣٢﴾ وَهُوَ ٱلَّذِى خَلَقَ ٱلَّيْلَ وَٱلنَّهَارَ وَٱلشَّمْسَ وَٱلْقَمَرَ ۖ كُلٌّ فِى فَلَكٍ يَسْبَحُونَ ﴿٣٣﴾

อัลลอฮ์ตะอาลาตรัสว่า «และบรรดาผู้ปฏิเสธศรัทธามิได้เห็นดอกหรือว่า ชั้นฟ้าทั้งหลายและแผ่นดินนั้นเคยติดกันเป็นชิ้นเดียว แล้วเราได้แยกมันทั้งสองออกจากกัน และเราได้ทำให้ทุกสิ่งที่มีชีวิตมาจากน้ำ แล้วพวกเขาจะไม่ศรัทธากระนั้นหรือ? และเราได้ทำให้มีภูเขาทั้งหลายตั้งมั่นอยู่บนแผ่นดิน เพื่อมิให้มันโคลงเคลงไปพร้อมกับพวกเขา และเราได้ทำให้มีช่องทางเป็นเส้นทางในนั้น เพื่อพวกเขาจะได้รับแนวทาง และเราได้ทำให้ฟากฟ้าเป็นหลังคาที่ได้รับการปกปักรักษา แต่พวกเขาก็ยังผินหลังให้แก่สัญญาณต่าง ๆ ของมัน และพระองค์คือผู้ทรงสร้างกลางคืนและกลางวัน ดวงอาทิตย์และดวงจันทร์ ทั้งหมดต่างโคจรอยู่ในวงโคจรของมัน» (ซูเราะฮ์อัล-อัมบิยาอ์ 21:30-33)⁽¹⁾

ข. หลักฐานทางปัญญา⁽²⁾ ที่อัลกุรอานนำมาเสนอนั้นเหมาะสมกับความยิ่งใหญ่และความสมบูรณ์ของอัลลอฮ์ อัลกุรอานจึงไม่ใช้การอนุมานแบบครอบคลุม (กิยาสอัช-ชุมูล) และการอนุมานแบบเทียบเคียง (กิยาสอัต-ตัมษีล) ซึ่งสมาชิกในนั้นมีฐานะเท่าเทียมกัน กับอัลลอฮ์ตะอาลา เพราะการอนุมานทั้งสองแบบนี้นำไปสู่การทำให้พระผู้สร้างเท่าเทียมกับสิ่งถูกสร้าง

แต่ที่ใช้กับพระองค์ตะอาลานั้นคือการอนุมานแบบ "ยิ่งควรกว่า" (กิยาสอัล-เอาลา) ซึ่งมีสาระว่า ทุกความสมบูรณ์…

وَلَقَدْ صَرَّفْنَا فِى هَـٰذَا ٱلْقُرْءَانِ لِلنَّاسِ مِن كُلِّ مَثَلٍ

⁽¹⁾ ซูเราะฮ์อัล-อัมบิยาอ์ : 30-33 ⁽²⁾ นักกะลามและนักปรัชญาจำนวนมากเข้าใจผิดที่คิดว่า การบ่งชี้ของอัลกุรอานและซุนนะฮ์เป็นเพียงการบอกเล่าข่าวสารล้วน ๆ และไม่ได้กล่าวถึงหลักฐานทางปัญญาเลย ความจริงก็คือ อัลกุรอานได้อธิบายหลักฐานที่จำเป็นต่อการรู้จักอัลลอฮ์และความเป็นหนึ่งเดียวของพระองค์ไว้อย่างที่ไม่มีผู้ใดในหมู่คนเหล่านี้สามารถประเมินคุณค่าของมันได้ และข้อสรุปสูงสุดที่นักกะลามกล่าวถึงนั้น อัลกุรอานก็ได้นำเสนอแก่นสาระของมันไว้ในรูปแบบที่ดีที่สุดแล้ว เช่น บรรดาอุปมาที่อัลลอฮ์ตะอาลาทรงยกไว้ในคัมภีร์ของพระองค์ ซึ่งพระองค์ตรัสถึงว่า «และโดยแน่นอน เราได้แจกแจงทุกอุปมาไว้ในอัลกุรอานนี้แก่มนุษย์» (ซูเราะฮ์อัล-กะฮ์ฟี 18:54) และบรรดาอุปมาที่ถูกยกขึ้นมานั้นก็คือ (การอนุมานทางปัญญา) นั่นเอง

وَلِلَّهِ ٱلْمَثَلُ ٱلْأَعْلَىٰ

…ที่เป็นสิ่งมีอยู่ (วุญูดีย์) ซึ่งไม่นำไปสู่ความไม่มีอยู่หรือความบกพร่องในแง่ใดเลย ทั้งนี้เมื่อสิ่งถูกสร้างมีคุณลักษณะนั้น ผู้ทรงสร้างก็ย่อมสมควรยิ่งกว่าที่จะทรงมีคุณลักษณะนั้น เพราะพระองค์คือผู้ทรงประทานความสมบูรณ์นั้นแก่สิ่งถูกสร้าง และหากพระองค์ไม่ทรงมีความสมบูรณ์นั้นทั้งที่เป็นไปได้ที่พระองค์จะทรงมี ก็ย่อมมีบางสิ่งในบรรดาสิ่งที่เป็นไปได้ซึ่งสมบูรณ์กว่าพระองค์ อันเป็นสิ่งที่เป็นไปไม่ได้ อัลลอฮ์ตะอาลาตรัสว่า «และสำหรับอัลลอฮ์นั้นมีคุณลักษณะอันสูงส่งยิ่ง» (ซูเราะฮ์อัน-นะห์ล 16:60)⁽¹⁾

และความบกพร่องทุกประการที่สิ่งถูกสร้างได้รับการยกเว้นให้พ้นจากมัน ผู้ทรงสร้างย่อมสมควรยิ่งกว่าที่จะทรงบริสุทธิ์จากความบกพร่องนั้น

ค. เรายังสังเกตอีกว่า หลักฐานเชิงเหตุผลในอัลกุรอานบ่งชี้ถึงสัจธรรมด้วยถ้อยคำที่ลึกซึ้งที่สุดและกระชับที่สุด ส่วนหลักฐานเชิงเหตุผลของนักวิชาการกะลามและนักปรัชญานั้น ส่วนใหญ่ไม่มีน้ำหนักพอที่จะใช้เป็นหลักฐาน และความอ่อนแอของหลักฐานที่ใช้อ้างเพื่อพิสูจน์สัจธรรมนั้น นำไปสู่ความสงสัย ความสับสน และความงุนงงอย่างมาก ยิ่งไปกว่านั้นอาจนำไปสู่การปฏิเสธสัจธรรม เพราะฝ่ายตรงข้ามสามารถชี้ข้อบกพร่องของหลักฐานได้โดยง่าย เมื่อเขาปฏิเสธหลักฐานนั้น เขาก็ปฏิเสธสัจธรรมไปด้วย ทั้งที่สัจธรรมนั้นเข้มแข็งในตัวของมันเอง ความอ่อนแอนั้นอยู่ที่หลักฐานที่ใช้นำไปสู่สัจธรรมเท่านั้น ด้วยเหตุนี้เราจึงพบว่า นักวิชาการกะลามเป็นกลุ่มคนที่เปลี่ยนจากทัศนะหนึ่งไปสู่อีกทัศนะหนึ่งมากที่สุด พวกเขายืนยันทัศนะหนึ่งอย่างหนักแน่นในที่หนึ่ง แล้วยืนยันสิ่งที่ขัดแย้งกับทัศนะนั้นในอีกที่หนึ่ง ยิ่งไปกว่านั้น พวกเขายังตัดสินว่าผู้ที่ถือทัศนะหนึ่งเป็นกาฟิร ทั้งที่ตัวพวกเขาเองก็เคยถือทัศนะนั้นในที่อื่น ซึ่งต่างจากหลักฐานจากอัลกุรอานและซุนนะฮ์ เพราะผู้ที่ยึดถือหลักฐานเหล่านั้นมีความมั่นคงอยู่บนหลักฐานนั้น ยึดถือปฏิบัติตาม ไม่ลังเลและไม่สับสน⁽²⁾

ง. เรายังสังเกตอีกว่า หลักฐานบางประการของนักวิชาการกะลามนำไปสู่ผลพวงที่เป็นโมฆะ เพราะหลักฐานบางประการนำไปสู่การปฏิเสธสัจธรรมที่ปรากฏอย่างแน่ชัดในอัลกุรอานและซุนนะฮ์

พวกเขาได้ปฏิเสธตัวบทที่บ่งชี้ว่าอัลลอฮ์ทรงอยู่บนฟากฟ้า โดยอ้างว่าอัลลอฮ์ไม่ทรงอยู่ในทิศทางใด เพราะการทรงอยู่ในทิศทางหนึ่งถือเป็นการถูกจำกัดอยู่ในที่ใดที่หนึ่ง ทั้งที่ตัวบทระบุอย่างชัดแจ้งว่าพระองค์ผู้ทรงสูงส่งทรงอยู่บนฟากฟ้า ความผิดพลาดของพวกเขาคือ พวกเขาเข้าใจว่าความหมายของการที่พระองค์ทรงอยู่บนฟากฟ้าคือ ฟากฟ้าห้อมล้อมพระองค์ไว้ และพวกเขายังผิดพลาดอีกเมื่อนำมาตรวัดของมนุษย์ไปใช้กับซาตของพระผู้เป็นเจ้า

⁽¹⁾ ซูเราะฮ์อัน-นะห์ล: 60 ⁽²⁾ มัจญ์มูอ์ อัล-ฟะตาวา ของอิบนุตัยมียะฮ์: 4/50

6. ผลลัพธ์และสิ่งที่มอบให้

تعلمنا الإيمان ، ثم تعلمنا القرآن ، فازددنا إيماناً

ความแตกต่างอีกประการหนึ่งคือ อัลกุรอานมอบอีมานที่มีรายละเอียดชัดเจน ดังที่ท่านญุนดุบ บิน อับดุลลอฮ์ (ร.ฎ.) กล่าวว่า «พวกเราเรียนรู้อีมานก่อน แล้วจึงเรียนรู้อัลกุรอาน อีมานของพวกเราจึงเพิ่มพูนขึ้น»

อัลกุรอานบอกลักษณะของพระผู้อภิบาลของเราว่า พระองค์ทรงมีพระพักตร์ พระหัตถ์ ทรงได้ยิน และทรงมองเห็น อัลกุรอานแจกแจงพระนามและคุณลักษณะของพระองค์ให้เราทราบว่า พระองค์คืออัร-เราะห์มาน อัร-เราะฮีม (ผู้ทรงกรุณาปรานี ผู้ทรงเมตตาเสมอ) อัล-มะลิก (ผู้ทรงเป็นกษัตริย์) อัล-กุดดูส (ผู้ทรงบริสุทธิ์) อัส-สลาม (ผู้ทรงศานติ) อัล-มุอ์มิน (ผู้ทรงให้ความปลอดภัย) อัล-มุฮัยมิน (ผู้ทรงควบคุมดูแล) อัล-อะซีซ (ผู้ทรงเดชานุภาพ) อัล-ญับบาร (ผู้ทรงอานุภาพ) ... อัลกุรอานยังทำให้เรารู้จักพระองค์ผ่านกิจการและสิ่งที่พระองค์ทรงสร้าง และบรรยายถึงวันกิยามะฮ์ ความน่าสะพรึงกลัวของวันนั้น สวรรค์ และนรก ราวกับว่าเรากำลังมองเห็นมันอยู่

ส่วนแนวทางของนักวิชาการกลุ่มมุตะกัลลิมีนนั้น สิ่งที่พวกเขามีอย่างมากที่สุดคืออีมานแบบกว้างๆ ที่ไม่ได้มอบความรู้ที่สมบูรณ์ และไม่ได้มอบภาพที่ชัดเจน

ไม่มีจุดบรรจบ

ไม่มีจุดบรรจบระหว่างศาสนากับปรัชญา เพราะทั้งสองเป็นแนวทางที่แตกต่างกัน ทั้งในจุดเริ่มต้นและจุดสิ้นสุด ในวิธีการและรูปแบบ ในผลกระทบและสิ่งที่มอบให้ และก่อนสิ่งอื่นใดทั้งหมดนั้น คือแตกต่างกันในต้นธารและแหล่งที่มา

ٱلْيَوْمَ أَكْمَلْتُ لَكُمْ دِينَكُمْ وَأَتْمَمْتُ عَلَيْكُمْ نِعْمَتِى

لَّا يَأْتِيهِ ٱلْبَـٰطِلُ مِنۢ بَيْنِ يَدَيْهِ وَلَا مِنْ خَلْفِهِۦ

อิสลามไม่ต้องการผู้ใดมาทำให้สมบูรณ์ เพราะพระผู้ทรงรอบรู้ ผู้ทรงตระหนักยิ่ง ได้ทรงทำให้อิสลามสมบูรณ์แล้ว ดังที่พระองค์ตรัสว่า «วันนี้ข้าได้ทำให้ศาสนาของพวกเจ้าสมบูรณ์แก่พวกเจ้าแล้ว และข้าได้ให้ความโปรดปรานของข้าครบถ้วนแก่พวกเจ้าแล้ว»⁽¹⁾ และเราไม่จำเป็นต้องประนีประนอมระหว่างอิสลามกับปรัชญา หรือระหว่างอิสลามกับศาสนายิวและศาสนาคริสต์ หรือระหว่างอิสลามกับลัทธิคอมมิวนิสต์และลัทธิสังคมนิยม เพราะอิสลามคือสัจธรรมที่ไม่มีความเท็จเจือปน «ความเท็จจะไม่มาถึงมัน ทั้งจากเบื้องหน้าและจากเบื้องหลัง»⁽²⁾ ส่วนสิ่งอื่นนอกจากอิสลามนั้น หากไม่ใช่ความเท็จ ก็เป็นความจริงที่ปะปนด้วยความเท็จ อิสลามไม่ได้มาเพื่อให้ความคิดของมนุษย์มาตัดสินมัน แต่อิสลามมาเพื่อควบคุมดูแลชีวิตและสรรพชีวิต และเพื่อแก้ไขสิ่งที่คดเคี้ยวบิดเบือนในด้านความเชื่อและความคิดให้เที่ยงตรง

قَد تَّبَيَّنَ ٱلرُّشْدُ مِنَ ٱلْغَىِّ

يَٰٓأَهْلَ ٱلْكِتَٰبِ لِمَ تَلْبِسُونَ ٱلْحَقَّ بِٱلْبَٰطِلِ

จำเป็นที่เราต้องรักษาอะกีดะฮ์และชะรีอะฮ์ของเราให้มีเอกลักษณ์ ใสสะอาด และบริสุทธิ์ ตามที่พระผู้อภิบาลของเราทรงประสงค์ «แท้จริงทางที่ถูกต้องนั้นได้ประจักษ์ชัดแล้วจากทางที่ผิด»⁽³⁾ และการนำอะกีดะฮ์และชะรีอะฮ์ไปปะปนกับสิ่งอื่นย่อมนำไปสู่ความสับสนที่อัลลอฮ์ทรงตำหนิชาวคัมภีร์ไว้ว่า «โอ้ชาวคัมภีร์เอ๋ย ทำไมพวกเจ้าจึงเอาความจริงไปปะปนกับความเท็จ»⁽⁴⁾

⁽¹⁾ (ซูเราะฮ์อัล-มาอิดะฮ์ 5:3) ⁽²⁾ (ซูเราะฮ์ฟุศศิลัต 41:42) ⁽³⁾ (ซูเราะฮ์อัล-บะเกาะเราะฮ์ 2:256) ⁽⁴⁾ (ซูเราะฮ์อาลิ อิมรอน 3:71)

หัวข้อย่อยที่สอง: จุดยืนของบรรดาอุละมาอ์ต่อปรัชญาและวิชากะลาม

บรรดาอุละมาอ์ได้ต่อต้านแนวทางที่เรียกร้องให้นำประเด็นต่าง ๆ ของอะกีดะฮ์ไปปะปนกับปรัชญาและวิชากะลาม ซึ่งเป็นการปะปนที่ริเริ่มขึ้นโดยบุคคลที่รู้จักกันในนาม "นักปรัชญาแห่งอิสลาม" เช่น อิบนุซีนา และพวกท่านได้ต่อสู้กับบรรดาผู้ที่ได้รับอิทธิพลจากปรัชญาเหล่านี้

บรรดาอุละมาอ์ผู้มีชื่อเสียงแบ่งออกเป็นสองกลุ่ม กลุ่มแรกตระหนักถึงอันตรายของแนวทางนี้ตั้งแต่แรกเห็น จึงต่อต้านแนวทางนี้มาตั้งแต่ต้น เช่น อิมามอะห์มัด (ขออัลลอฮ์ทรงเมตตาท่าน) และเช่นเดียวกับอัช-ชาฟิอีย์ ซึ่งกล่าวว่า «คำตัดสินของฉันต่อพวกนักกะลามคือ ให้พวกเขาถูกเฆี่ยนด้วยก้านอินทผลัมและรองเท้า และให้นำพวกเขาแห่ไปตามเผ่าและตระกูลต่าง ๆ แล้วประกาศว่า นี่คือการตอบแทนของผู้ที่ละทิ้งอัลกุรอานและซุนนะฮ์ แล้วหันไปหาวิชากะลาม»

อีกกลุ่มหนึ่งได้ดำดิ่งลงไปในสิ่งที่บรรดานักกะลามดำดิ่งลงไป จนการเดินทางนั้นทำให้พวกเขาอ่อนล้า และพวกเขาไม่รู้สึกตัวจนกระทั่งดวงอาทิตย์แห่งอายุขัยของพวกเขาใกล้จะลับขอบฟ้า พวกเขาจึงสำนึกเสียใจ แต่ในขณะนั้นมิใช่เวลาแห่งการเสียใจแล้ว ไม่มีสิ่งใดเหลือให้แก่พวกเขานอกจากการถอนหายใจและความเศร้าสลด การวิงวอนขอต่ออัลลอฮ์ให้ทรงอภัยแก่พวกเขา และการเตือนผู้ที่มาภายหลังพวกเขาให้ระวังจากการเดินบนหนทางที่ผิดพลาดซึ่งพวกเขาได้เดินมา

ในบรรดาคนเหล่านี้คือ มุหัมมัด บิน อุมัร อัร-รอซีย์ ซึ่งได้กล่าวไว้ในหนังสือของเขา "อักซามุลลัษซาต" ว่า⁽¹⁾

บั้นปลายแห่งการรุกคืบของสติปัญญาคือพันธนาการ ‖ และที่สุดแห่งความพยายามของชาวโลกคือความหลงผิด ดวงวิญญาณของเราเปล่าเปลี่ยวอยู่ในเรือนร่างของเรา ‖ และผลลัพธ์แห่งดุนยาของเราคือความทุกข์และความหายนะ ตลอดชั่วชีวิตแห่งการค้นคว้า เรามิได้รับประโยชน์ใด ‖ นอกจากได้รวบรวม "มีผู้กล่าวว่า" และ "พวกเขากล่าวว่า" กี่มากน้อยแล้วที่เราได้เห็นบุรุษทั้งหลายและอาณาจักร ‖ แล้วพวกเขาก็พินาศไปทั้งหมดอย่างรวดเร็วและสูญสิ้นไป และกี่มากน้อยแล้วที่ภูเขาซึ่งมีบุรุษทั้งหลายขึ้นไปอยู่บนยอด ‖ แล้วพวกเขาก็สูญสิ้นไป ส่วนภูเขาก็ยังคงเป็นภูเขา

ٱلرَّحْمَـٰنُ عَلَى ٱلْعَرْشِ ٱسْتَوَىٰ ﴿٥﴾

อัร-รอซีย์ยังได้กล่าวว่า «แท้จริงฉันได้พินิจพิเคราะห์แนวทางของวิชากะลามและวิธีการของปรัชญาแล้ว ฉันไม่เห็นว่ามันจะรักษาผู้ป่วยให้หายได้ และไม่อาจดับความกระหายได้» แล้วเขาก็กลับไปสู่แนวทางของอัลกุรอาน และยกตัวอย่างถึงวิธีการของอัลกุรอานในเรื่องคุณลักษณะ (ศิฟาต) ว่า «และฉันเห็นว่าหนทางที่ใกล้ที่สุดคือแนวทางของอัลกุรอาน ในเรื่องการยืนยัน (อิษบาต) ฉันอ่านว่า «พระผู้ทรงกรุณาปรานีทรงสถิตเหนือบัลลังก์» (ซูเราะฮ์ฏอฮา 20:5)⁽²⁾ และ «ยังพระองค์นั้นถ้อยคำ…

⁽¹⁾ อัศ-เศาะวาอิก อัล-มุรสะละฮ์ ของอิบนุลก็อยยิม หน้า 7 และหนังสือ อิอ์ติกอดาต ฟิร็อก อัล-มุสลิมีน ของอัร-รอซีย์ หน้า 23 ⁽²⁾ ซูเราะฮ์ฏอฮา: 5

ٱلطَّيِّبُ

«…ถ้อยคำที่ดีงาม»⁽¹⁾

لَيْسَ كَمِثْلِهِۦ شَىْءٌ

وَلَا يُحِيطُونَ بِهِۦ عِلْمًا ﴿١١٠﴾

และจงอ่านในด้านการปฏิเสธ: «ไม่มีสิ่งใดเหมือนพระองค์»⁽²⁾ «และพวกเขาไม่อาจรอบรู้ถึงพระองค์ได้»⁽³⁾ จากนั้นเขากล่าวว่า: «ผู้ใดได้ทดลองอย่างที่ฉันได้ทดลอง เขาย่อมรู้อย่างที่ฉันรู้»⁽⁴⁾

และอัช-ชะฮ์ร็อสตานีย์ก็กล่าวไปในทำนองเดียวกัน เขายืนยันว่า หลังจากการค้นคว้าอันยาวนาน เขาไม่พบสิ่งใดจากบรรดานักปรัชญาและนักวิชาการกะลามเลย นอกจากความสับสนงุนงงและความเสียใจ โดยเขากล่าวว่า⁽⁵⁾:

ขอสาบานด้วยชีวิตของฉัน ฉันได้เวียนไปยังสำนักต่าง ๆ จนทั่ว และได้ทอดสายตาไปทั่วสถานที่เหล่านั้น แต่ฉันไม่เห็นผู้ใดเลย นอกจากผู้ที่เอามือเท้าคางด้วยความงุนงง หรือผู้ที่ขบฟันด้วยความเสียใจ

และอัล-ญุวัยนีย์ ซึ่งเป็นหนึ่งในบรรดาปรมาจารย์ผู้ทุ่มเทให้กับวิชากะลาม ได้กล่าวเตือนให้ระวังการหมกมุ่นกับวิชานี้⁽⁶⁾ ว่า: «โอ้สหายของเราทั้งหลาย อย่าได้หมกมุ่นกับวิชากะลามเลย หากฉันรู้ว่าวิชากะลามจะพาฉันมาถึงจุดที่มันได้พาฉันมาถึง ฉันก็คงไม่หมกมุ่นกับมัน»

และเขากล่าวในยามใกล้สิ้นชีวิตด้วยความเสียใจและอาลัยว่า: «แท้จริงฉันได้ลุยลงไปในทะเลอันกว้างใหญ่ ได้ละทิ้งชาวอิสลามและวิชาความรู้ของพวกเขา และได้ก้าวเข้าไปในสิ่งที่พวกเขาห้ามฉันไว้ บัดนี้ หากอัลลอฮ์ไม่ทรงช่วยเหลือฉันด้วยความเมตตาของพระองค์ ความวิบัติก็จงประสบแด่อิบนุลญุวัยนีย์ และนี่ไงตัวฉัน กำลังจะตายบนอะกีดะฮ์ของแม่ฉัน» หรือเขากล่าวว่า «บนอะกีดะฮ์ของบรรดาหญิงชรา»

และอบูหามิด อัล-เฆาะซาลีย์ ขออัลลอฮ์ทรงเมตตาเขา ก็เป็นหนึ่งในบรรดาผู้ที่ใช้เวลายาวนานในการค้นคว้าและสืบเสาะ และย้ายจากกลุ่มหนึ่งไปสู่อีกกลุ่มหนึ่ง ในบั้นปลายชีวิต เขาได้ลงเอยด้วยการหยุดนิ่ง (ตะวักกุฟ) และความสับสนในประเด็นต่าง ๆ ของวิชากะลาม และได้แต่งหนังสือชื่อ (อิลญามุลเอาวาม อัน อิลมิลกะลาม) ยิ่งไปกว่านั้น เขายังถือว่าการหมกมุ่นกับวิชากะลามเป็นสิ่งหะรอม เว้นแต่ในกรณีเฉพาะ โดยกล่าวว่า: «ความจริงก็คือ วิชากะลามนั้นหะรอม ยกเว้นสำหรับบุคคลสองประเภท»

ในบั้นปลายชีวิต เขาได้หันหลังให้กับการหมกมุ่นในวิชากะลามและแนวทางของกะลาม แล้วหันมาศึกษาหะดีษต่าง ๆ ของท่านเราะซูล ﷺ จนเขาเสียชีวิตลงโดยที่เศาะฮีหฺอัล-บุคอรีย์วางอยู่บนอกของเขา

⁽¹⁾ ซูเราะฮ์ฟาฏิร 35:10 ⁽²⁾ ซูเราะฮ์อัช-ชูรอ 42:11 ⁽³⁾ ซูเราะฮ์ฏอฮา 20:110 ⁽⁴⁾ อัล-ฟัตวา อัล-หะมะวิยะฮ์ อัล-กุบรอ ของเชคุลอิสลามอิบนุตัยมียะฮ์ หน้า 7 ⁽⁵⁾ นิฮายะตุลอิกดาม ฟี อิลมิลกะลาม ของอัช-ชะฮ์ร็อสตานีย์ หน้า 3 ⁽⁶⁾ มัจญ์มูอ์ ฟะตาวา เชคุลอิสลามอิบนุตัยมียะฮ์ และดู อัล-ฟัตวา อัล-หะมะวิยะฮ์ หน้า 7

อบุลหะซัน อัล-อัชอะรีย์ เติบโตมาเป็นมุอ์ตะซิละฮ์ และคงอยู่เช่นนั้นถึงสี่สิบปี จากนั้นท่านก็ถอนตัวจากแนวทางนั้น ประกาศอย่างชัดแจ้งว่ามุอ์ตะซิละฮ์เป็นผู้หลงผิด และโต้ตอบพวกเขาอย่างเข้มข้น⁽¹⁾

ต่อมามีกลุ่มหนึ่งเกิดขึ้น ซึ่งดำเนินตามแนวทางที่ถูกต้อง แต่ก็ศึกษาวิชาความรู้ของคนเหล่านั้นอย่างถ่องแท้และรู้จักทัศนะของพวกเขาเป็นอย่างดี กลุ่มนี้จึงโต้ตอบพวกเขาด้วยแนวทางของอัลกุรอาน และต่อสู้กับพวกเขาด้วยอาวุธของพวกเขาเองด้วย โดยชี้ให้เห็นถึงข้อบกพร่องและความอ่อนแอที่มีอยู่ในนั้น ผู้นำและผู้ถือธงของกลุ่มนี้คือ เชคุลอิสลาม อิบนุตัยมียะฮ์ ขออัลลอฮ์ตะอาลาทรงเมตตาท่าน

ประเด็นที่สาม: การเปรียบเทียบระหว่างผู้มีความเห็นกับผู้มีอะกีดะฮ์

ก่อนที่ข้าพเจ้าจะจบการกล่าวถึงหัวข้อนี้ ข้าพเจ้าขอกล่าวว่า เราต้องการบุรุษแห่งอะกีดะฮ์ มิใช่บุรุษแห่งปรัชญา เราต้องการผู้คนที่จะเยียวยาโรคร้ายและภัยพิบัติของประชาชาตินี้ และผู้ที่ยึดถือปรัชญาและความเห็นจะไม่มีวันทำสิ่งนั้นได้

อาจารย์อะห์มัด อามีน ขออัลลอฮ์ทรงเมตตาท่าน ได้เปรียบเทียบระหว่างผู้มีความเห็นกับผู้มีอะกีดะฮ์ และผลที่แต่ละฝ่ายมีต่อชีวิตไว้ว่า

การที่ท่านเห็นด้วยกับความเห็นหนึ่ง กับการที่ท่านยึดมั่นศรัทธาในความเห็นนั้น มีความแตกต่างกันอย่างมาก

เมื่อท่านเห็นด้วยกับความเห็นหนึ่ง ท่านก็เพียงนำมันเข้าไปอยู่ในขอบเขตความรู้ของท่าน แต่เมื่อท่านยึดมั่นศรัทธาในความเห็นนั้น มันจะไหลเวียนอยู่ในเลือดของท่าน ซึมซาบเข้าไปถึงไขกระดูกของท่าน และหยั่งลึกลงไปถึงก้นบึ้งหัวใจของท่าน

ผู้มีความเห็นเป็นนักปรัชญาที่กล่าวว่า "ข้าพเจ้าเห็นว่าสิ่งนี้ถูกต้อง แต่ในความเป็นจริงมันอาจเป็นสิ่งที่ผิด นี่คือสิ่งที่หลักฐานในวันนี้ยืนยัน และพรุ่งนี้หลักฐานอาจยืนยันในทางตรงกันข้ามก็ได้ ข้าพเจ้าอาจผิดในเรื่องนี้ และข้าพเจ้าอาจถูกก็ได้"

ส่วนผู้มีอะกีดะฮ์นั้นมีความมั่นใจอย่างเด็ดขาดแน่วแน่ ไม่มีความสงสัยหรือการคาดคะเนใด ๆ อะกีดะฮ์ของเขาคือสัจธรรมอย่างไม่ต้องสงสัย และจะยังคงเป็นสัจธรรมในวันพรุ่งนี้ มันอยู่เหนือการเป็นประเด็นให้ถกเถียงด้วยหลักฐาน และสูงส่งเหนือความสงสัยและการคาดคะเนทั้งปวง

ผู้มีความเห็นนั้นเฉื่อยชาหรือเย็นชา หากสิ่งที่เขาเห็นเป็นจริงขึ้นมา เขาก็จะยิ้มอย่างสงบและสุขุม และหากสิ่งที่เขาเห็นไม่เป็นจริง ก็ไม่เป็นไร เพราะเขาได้เผื่อไว้ก่อนแล้วว่าความเห็นของเขาถูกต้องแต่อาจ…

⁽¹⁾ ดูหนังสือของเรา: มุอ์ตะกัด อัล-อิมาม อบี อัล-หะซัน อัล-อัชอะรีย์ วะมันฮะญุฮ์ (อะกีดะฮ์ของอิมามอบุลหะซัน อัล-อัชอะรีย์และแนวทางของท่าน)

…ผิดพลาดได้ และความเห็นของผู้อื่นผิดแต่อาจถูกต้องได้ ส่วนผู้มีอะกีดะฮ์นั้นร้อนแรงและเปี่ยมด้วยความกระตือรือร้น เขาจะไม่สงบนิ่งจนกว่าจะได้ทำให้อะกีดะฮ์ของตนเป็นจริงขึ้นมา

لو وضعوا الشمس في يميني والقمرَ في شمالي ، على أن أدَعَ هذا الذي جئتُ به ما تركته

ผู้ยึดถือความเห็นนั้นเปลี่ยนแปลงและแปรผันได้ง่าย เขาจะเปลี่ยนไปตามหลักฐาน หรือตามผลประโยชน์ที่ปรากฏในรูปของหลักฐาน ส่วนผู้มีอะกีดะฮ์นั้น ภาพสะท้อนที่ดีที่สุดของเขาคือคำกล่าวของท่านเราะซูลุลลอฮ์ ﷺ ที่ว่า «แม้พวกเขาจะวางดวงอาทิตย์ไว้ในมือขวาของฉัน และวางดวงจันทร์ไว้ในมือซ้ายของฉัน เพื่อให้ฉันละทิ้งสิ่งที่ฉันได้นำมานี้ ฉันก็จะไม่ละทิ้งมัน»⁽¹⁾

ความเห็นคือร่างที่ไร้ชีวิต มันจะไม่มีชีวิตตราบใดที่อะกีดะฮ์ยังไม่เป่าวิญญาณของมันเข้าไป ความเห็นคือถ้ำมืดที่ไม่มีวันสว่างจนกว่าอะกีดะฮ์จะสาดแสงของมันลงไป ความเห็นคือบึงน้ำนิ่งที่ยุงวางไข่อยู่เหนือผิวน้ำ ส่วนอะกีดะฮ์คือทะเลที่ปั่นป่วนเชี่ยวกราก ซึ่งไม่ยอมให้แมลงต่ำต้อยแพร่พันธุ์บนผิวน้ำของมัน

ความเห็นคือกลุ่มหมอกเนบิวลาที่กำลังก่อตัว ส่วนอะกีดะฮ์คือดวงดาวที่ส่องประกายเจิดจรัส

ความเห็นสร้างความยากลำบาก ทวีอุปสรรคให้มากขึ้น เงี่ยหูฟังความปรารถนาของร่างกาย ปลุกเร้าข้อคลุมเครือ และก่อให้เกิดความลังเล ส่วนอะกีดะฮ์นั้นบุกฝ่าอันตราย สั่นสะเทือนขุนเขา พลิกโฉมหน้ากาลเวลา เปลี่ยนแปลงเส้นทางประวัติศาสตร์ ถอนรากความสงสัยและความลังเล ปลุกความเด็ดเดี่ยวและความมั่นใจ และไม่ยอมให้สิ่งใดเกิดขึ้นนอกจากสิ่งที่จิตวิญญาณปรารถนา⁽²⁾

⁽¹⁾ หะดีษนี้เป็นหะดีษเฎาะอีฟ บันทึกโดยอัฏ-ฏ็อบรีย์ในตารีคของท่าน 2/326 และอัล-บัยฮะกีย์ในดะลาอิลุนนุบูวะฮ์ 2/187 จากสายรายงานของอิบนุอิสหาก และสายรายงานของมันขาดตอน (มุนเกาะฏิอ์) ดู อัส-สีเราะฮ์ อัน-นะบะวิยะฮ์ ของอิบนุฮิชาม 1/330

⁽²⁾ หนังสือ ฟัยฎุลคอฏิร ของอะห์มัด อะมีน อ้างจากหนังสือ อัล-อีมาน วัล-หะยาฮ์ ของอัล-เกาะเราะฎอวีย์ หน้า 22

บทที่ห้า

แนวทางของบรรดาอุละมาอ์ในการยืนยันหลักอะกีดะฮ์⁽¹⁾

เราศรัทธาต่อการลงโทษในหลุมศพ ต่อสระน้ำ (อัล-เหาฎ์) ตาชั่ง (อัล-มีซาน) และเรื่องทำนองเดียวกันนี้ซึ่งเป็นเรื่องของอะกีดะฮ์หรือไม่? และอะไรเป็นสิ่งที่ทำให้เราศรัทธาต่อเรื่องเหล่านี้หรือปฏิเสธมัน?

1. บรรดาอุละมาอ์ของสะลัฟผู้ทรงคุณธรรมเห็นว่า ทุกสิ่งที่อัลลอฮ์ทรงบอกแก่เรา หรือที่ท่านเราะซูล ﷺ ของพระองค์ได้บอกแก่เรา และมาถึงเราโดยสายรายงานที่ถูกต้อง จำเป็นต้องศรัทธาและเชื่อมั่นต่อสิ่งนั้น พวกเขาไม่แยกแยะระหว่างข่าวมุตะวาติรกับข่าวอาหาด⁽²⁾ หากข่าวนั้นถูกต้อง หากแต่พวกเขายืนยันหลักอะกีดะฮ์ด้วยข่าวทั้งสองประเภทโดยไม่แยกแยะ

وَمَا كَانَ لِمُؤْمِنٍ وَلَا مُؤْمِنَةٍ إِذَا قَضَى ٱللَّهُ وَرَسُولُهُۥٓ أَمْرًا أَن يَكُونَ لَهُمُ ٱلْخِيَرَةُ مِنْ أَمْرِهِمْ

قُلْ أَطِيعُوا۟ ٱللَّهَ وَٱلرَّسُولَ

พวกเขาใช้หลักฐานทั่วไปที่สั่งใช้ให้เราเชื่อมั่นต่ออัลลอฮ์และเราะซูลของพระองค์ในสิ่งที่ทั้งสองได้บอกไว้ และให้เชื่อฟังทั้งสองในสิ่งที่ทั้งสองได้สั่งใช้ เป็นหลักฐานในเรื่องนี้ เช่น คำตรัสของพระองค์ที่ว่า «และไม่เป็นการบังควรแก่ผู้ศรัทธาชายและผู้ศรัทธาหญิง เมื่ออัลลอฮ์และเราะซูลของพระองค์ได้ตัดสินกิจการใดแล้ว ที่พวกเขาจะมีสิทธิ์เลือกในกิจการของพวกเขาอีก»⁽³⁾ และคำตรัสของพระองค์ที่ว่า «จงกล่าวเถิด จงเชื่อฟังอัลลอฮ์และเราะซูลเถิด»⁽⁴⁾

1. มีกลุ่มหนึ่งซึ่งมีความรู้อ่อนในการแยกแยะหะดีษที่ถูกต้องกับหะดีษที่อ่อนจากหะดีษของท่านเราะซูล ﷺ ได้ใช้หะดีษเมาฎูอ์ (ที่ถูกกุขึ้น) และหะดีษเฎาะอีฟ (ที่อ่อน)⁽⁵⁾ เป็นหลักฐานในเรื่องนี้ ตัวอย่างของหะดีษเฎาะอีฟและหะดีษเมาฎูอ์เหล่านี้ได้แก่

انتهيت إلى ربي ليلة أسري بي إلى السماء ، فرأيتُ ربي ، بيني وبينه حجاب بارزٌ ، فرأيت كل شيء منه ، حتى رأيت تاجاً مخوصاً من اللؤلؤ

หะดีษที่ว่า «ฉันได้ไปถึงพระผู้อภิบาลของฉันในคืนที่ฉันถูกพาขึ้นไปยังฟากฟ้า แล้วฉันก็ได้เห็นพระผู้อภิบาลของฉัน ระหว่างฉันกับพระองค์มีม่านกั้นที่ปรากฏชัด ฉันได้เห็นทุกสิ่งของพระองค์ จนกระทั่งฉันได้เห็นมงกุฎที่ฝังประดับด้วยไข่มุก» เป็นหะดีษเมาฎูอ์⁽⁶⁾

⁽¹⁾ ดูหนังสือของเรา (อัศลุลอิอ์ติกอด) ซึ่งข้าพเจ้าได้ตรวจสอบและวิเคราะห์ทัศนะในประเด็นนี้ไว้แล้ว ⁽²⁾ หะดีษมุตะวาติร คือหะดีษที่รายงานโดยคนจำนวนมาก ซึ่งตามปกติแล้วเป็นไปไม่ได้ที่พวกเขาจะร่วมกันและสมรู้ร่วมคิดกันโกหก ตั้งแต่ต้นสายรายงานจนถึงปลายสายรายงาน ส่วนหะดีษอาหาด คือหะดีษที่มีระดับต่ำกว่าระดับมุตะวาติร ⁽³⁾ ซูเราะฮ์อัล-อะห์ซาบ 33:36 ⁽⁴⁾ ซูเราะฮ์อาลิอิมรอน 3:32 ⁽⁵⁾ หะดีษเมาฎูอ์ คือหะดีษที่ถูกกุขึ้น หมายถึงหะดีษที่ในสายรายงานมีผู้รายงานที่เป็นนักโกหก ส่วนหะดีษเฎาะอีฟ คือหะดีษที่ไม่ครบเงื่อนไขของหะดีษเศาะฮีห์ ⁽⁶⁾ อัล-ฟะวาอิด อัล-มัจญ์มูอะฮ์ ฟิล-อะหาดีษ อัล-เมาฎูอะฮ์ ของอัช-เชากานี: 441

( إنَّ اللهَ يَجلِسُ على القَنطرةِ الوسْطى بين الجنة والنار )

หะดีษ: «แท้จริงอัลลอฮ์ทรงประทับบนสะพานโค้งกลางระหว่างสวรรค์กับนรก»⁽¹⁾ เป็นหะดีษเฎาะอีฟ (อ่อน)

จำเป็นต้องตรวจสอบความถูกต้องของหะดีษก่อนนำมาใช้เป็นหลักฐาน ไม่ว่าในเรื่องอะกีดะฮ์หรือบทบัญญัติ มิฉะนั้นผลที่ตามมาคือเราจะนำสิ่งที่ไม่ใช่ส่วนหนึ่งของศาสนาของอัลลอฮ์ไปพาดพิงว่าเป็นศาสนาของพระองค์ และจะกำหนดเรื่องความเชื่อที่เป็นโมฆะขึ้นมา

ผู้ที่ยืนยันหลักอะกีดะฮ์ด้วยหะดีษเฎาะอีฟและหะดีษเมาฎูอ์ (หะดีษปลอม) นั้น ก็เหมือนกับผู้ที่ยืนยันหลักอะกีดะฮ์ด้วยความฝัน เรื่องงมงาย และนิทานปรัมปรา

1. กลุ่มที่สามปฏิเสธการใช้หลักฐานจากตัวบทที่ถ่ายทอดมา (อัล-อะดิลละฮ์ อัน-นักลียะฮ์) คือตัวบทจากอัลกุรอานและหะดีษ ในการยืนยันหลักอะกีดะฮ์ พวกเขาอ้างว่า «หลักฐานจากตัวบทที่ถ่ายทอดมานั้นไม่ได้ให้ความรู้ที่แน่นอน (ยะกีน) ไม่ทำให้เกิดอีมานตามที่ต้องการ และไม่อาจใช้ยืนยันอะกีดะฮ์ใด ๆ ได้»⁽²⁾ พวกเขาให้เหตุผลว่าหลักฐานดังกล่าวไม่ได้ให้ความรู้ที่แน่นอน เพราะ «หลักฐานจากตัวบทที่ถ่ายทอดมาเปิดช่องกว้างให้แก่ความเป็นไปได้หลายประการ ซึ่งขัดขวางการยืนยันดังกล่าว»⁽³⁾

سُبْحَـٰنَكَ هَـٰذَا بُهْتَـٰنٌ عَظِيمٌ ﴿١٦﴾

นี่เป็นทัศนะที่ไร้น้ำหนัก ผู้พิจารณาไม่จำเป็นต้องเหนื่อยยากในการโต้แย้ง เพราะมันขัดแย้งกับอิจญ์มาอ์ (มติเอกฉันท์) ของประชาชาติ หากตัวบททั้งหลายเปิดช่องกว้างให้แก่ความเป็นไปได้ต่าง ๆ แล้ว คำพูดของมนุษย์จะเป็นเช่นไรเล่า? และจะเป็นไปได้อย่างไรที่หลักอะกีดะฮ์ไม่อาจยืนยันได้ด้วยพระดำรัสของอัลลอฮ์และคำพูดของเราะซูลของพระองค์? «มหาบริสุทธิ์ยิ่งแด่พระองค์ นี่คือการใส่ร้ายอันใหญ่หลวง» (ซูเราะฮ์อันนูร 24:16)

1. กลุ่มที่สี่มีทัศนะปฏิเสธการใช้หะดีษอาหาดที่ศอฮีหฺเป็นหลักฐานในเรื่องอะกีดะฮ์ พวกเขาจึงไม่ใช้หลักฐานใดนอกจากอัลกุรอานหรือหะดีษมุตะวาติร และพวกเขาจะไม่ยืนยันหลักอะกีดะฮ์ด้วยอัลกุรอานและหะดีษมุตะวาตินอกจากในกรณีที่ตัวบทนั้นมีความหมายที่ชี้ชัดเด็ดขาด (เกาะฏอีย์ อัด-ดะลาละฮ์)⁽⁴⁾ หากตัวบทไม่ได้มีความหมายที่ชี้ชัดเด็ดขาด พวกเขาถือว่าไม่อนุญาตให้นำมาใช้เป็นหลักฐาน

⁽¹⁾ แหล่งอ้างอิงเดิม: 448 ⁽²⁾ อัล-อิสลาม อะกีดะฮ์ วะ ชะรีอะฮ์ ของชัลตูต หน้า 53 ⁽³⁾ แหล่งอ้างอิงเดิม ⁽⁴⁾ คำว่า "เด็ดขาดในแง่ของการรายงาน" (เกาะฏอีย์ อัษ-ษุบูต) พวกเขาหมายถึงอัลกุรอานและหะดีษมุตะวาติร ส่วนคำว่า "เด็ดขาดในแง่ของความหมาย" (เกาะฏอีย์ อัด-ดะลาละฮ์) หมายถึงตัวบทที่ไม่อาจมีความหมายอื่นได้ กล่าวคือไม่อาจตีความเป็นอย่างอื่น (ตะอ์วีล) ด้วยเหตุนี้พวกเขาจึงปฏิเสธตัวบทที่บ่งชี้ว่าบรรดาผู้ศรัทธาจะได้เห็นพระผู้อภิบาลของพวกเขาในวันกิยามะฮ์ ส่วนหะดีษนั้น แม้จะมีความหมายที่ชี้ชัดเด็ดขาด พวกเขาก็อ้างว่าเป็นหะดีษอาหาด ส่วนตัวบทอัลกุรอาน พวกเขากล่าวว่าไม่ได้มีความหมายที่ชี้ชัดเด็ดขาด และได้ตีความไปเป็นความหมายอื่น (ดูการปฏิเสธของชัยค์ชัลตูตเรื่องการที่บ่าวจะได้เห็นพระผู้อภิบาลของพวกเขา ในหนังสือของเขา อัล-อิสลาม อะกีดะฮ์ วะ ชะรีอะฮ์ หน้า 57)

ความเห็นนี้เป็นของนักวิชาการสายอิลมุลกะลามในสมัยก่อน และนักวิชาการด้านอุศูลบางส่วนก็ได้ดำเนินตามพวกเขา ความเห็นนี้แพร่หลายในยุคของเรา จนกระทั่งความเห็นที่ถูกต้องเกือบจะถูกลืมเลือน และผู้ที่กล่าวความเห็นที่ถูกต้องกลับถูกมองว่าแปลกประหลาด ทั้งที่บรรดาอุละมาอ์ทั้งในอดีตและปัจจุบันได้อธิบายและยังคงอธิบายถึงความผิดพลาดและอันตรายของความเห็นนี้ รวมทั้งเปิดโปงข้อคลุมเครือของผู้ที่ยึดถือความเห็นนี้มาโดยตลอด

คำอธิบายข้อคลุมเครือของคนเหล่านี้⁽¹⁾

إِن يَتَّبِعُونَ إِلَّا ٱلظَّنَّ وَمَا تَهْوَى ٱلْأَنفُسُ

وَإِنَّ ٱلظَّنَّ لَا يُغْنِى مِنَ ٱلْحَقِّ شَيْـًٔا ﴿٢٨﴾

เราได้อธิบายแล้วว่า ข้อคลุมเครือของคนเหล่านี้คือการที่พวกเขาอ้างว่า หลักฐานด้านอะกีดะฮ์จะต้องให้ความรู้ที่แน่นอน (ยะกีน) ส่วนหะดีษอาหาด รวมทั้งตัวบทจากอัลกุรอานและหะดีษมุตะวาติร หากการบ่งชี้ของทั้งสองไม่เด็ดขาด ก็ไม่ให้ความรู้ที่แน่นอน หากแต่เป็นเพียงความรู้ระดับคาดการณ์ (ซ็อนนีย์) และความคาดการณ์นั้นไม่อนุญาตให้นำมาใช้เป็นหลักฐานในเรื่องนี้ ด้วยพระดำรัสของอัลลอฮ์ที่ว่า «พวกเขามิได้ปฏิบัติตามสิ่งใด นอกจากการคาดคะเนและสิ่งที่อารมณ์ใฝ่ปรารถนา»⁽²⁾ และพระดำรัสของพระองค์ที่ว่า «และแท้จริงการคาดคะเนนั้นไม่ได้ช่วยให้พ้นจากความจริงได้แต่อย่างใดเลย»⁽³⁾ รวมถึงอายะฮ์อื่น ๆ ทำนองนี้ที่อัลลอฮ์ทรงตำหนิบรรดาผู้ตั้งภาคีเนื่องจากพวกเขาปฏิบัติตามการคาดคะเน

إِن يَتَّبِعُونَ إِلَّا ٱلظَّنَّ

การที่พวกเขาอ้างอายะฮ์เหล่านี้และอายะฮ์ที่คล้ายคลึงกันนั้นเป็นข้ออ้างที่ถูกปฏิเสธ เพราะ "อัซ-ซ็อนน์" ในอายะฮ์เหล่านั้นไม่ใช่ "อัซ-ซ็อนน์" ตามที่พวกเขาหมายถึง เนื่องจากตัวบทที่พวกเขาปฏิเสธและไม่ยอมรับให้ใช้เป็นหลักฐานในประเด็นอะกีดะฮ์นั้น ให้ความรู้ในระดับคาดการณ์ที่มีน้ำหนักเหนือกว่า (อัซ-ซ็อนน์ อัร-รอญิฮ์) ส่วน "อัซ-ซ็อนน์" ที่อัลลอฮ์ทรงตำหนิในพระดำรัสของพระองค์ที่ว่า «พวกเขามิได้ปฏิบัติตามสิ่งใด นอกจากการคาดคะเน»⁽⁴⁾ นั้น คือความสงสัยซึ่งเป็นการเดาสุ่มและการคาดเดา ดังที่ปรากฏในหนังสือ «อัน-นิฮายะฮ์» และ «อัล-ลิซาน» รวมถึงหนังสือด้านภาษาเล่มอื่น ๆ ว่า «อัซ-ซ็อนน์ คือความสงสัยที่เกิดขึ้นแก่ท่านในเรื่องหนึ่ง แล้วท่านก็ยืนยันมันและตัดสินตามนั้น»

إِن يَتَّبِعُونَ إِلَّا ٱلظَّنَّ وَإِنْ هُمْ إِلَّا يَخْرُصُونَ ﴿١١٦﴾

นี่คือ "อัซ-ซ็อนน์" ที่อัลลอฮ์ทรงตำหนิบรรดาผู้ตั้งภาคี และสิ่งที่สนับสนุนความหมายนี้คือพระดำรัสของอัลลอฮ์ที่ตรัสถึงพวกเขาว่า «พวกเขามิได้ปฏิบัติตามสิ่งใด นอกจากการคาดคะเน และพวกเขามิได้ทำสิ่งใด นอกจากการเดาสุ่ม»⁽⁵⁾ พระองค์ทรงทำให้ "อัซ-ซ็อนน์" คือการเดาสุ่ม ซึ่งเป็นเพียงการคาดเดาและการกะประมาณเท่านั้น เพราะหาก "อัซ-ซ็อนน์" ที่ถูกตำหนิแก่บรรดาผู้ตั้งภาคีนั้นคือการคาดการณ์ที่มีน้ำหนักมากกว่า (อัซ-ซ็อนน์ อัล-ฆอลิบ) ก็ย่อมไม่อนุญาตให้นำมาใช้ในเรื่องบทบัญญัติ (อะห์กาม) ด้วยเช่นกัน เพราะอัลลอฮ์ทรงปฏิเสธ

⁽¹⁾ ดู «อัล-หะดีษ หุจญะตุน บินัฟซิฮี» และ «วุญูบ อัล-อัคซ์ บิอะหาดีษ อัล-อาหาด ฟี อัล-อะกออิด วะ อัล-อะห์กาม» ของเชคนาศิรุดดีน อัล-อัลบานี และหนังสือของเรา «อัศลุ อัล-อิอ์ติก็อด» ⁽²⁾ ซูเราะฮ์อัน-นัจญ์มฺ 53:23 ⁽³⁾ ซูเราะฮ์อัน-นัจญ์มฺ 53:28 ⁽⁴⁾ ซูเราะฮ์อัน-นัจญ์มฺ 53:23 ⁽⁵⁾ ซูเราะฮ์อัล-อันอาม 6:116

…ต่อบรรดามุชริกีนในการยึดถือการคาดคะเน (อัซ-ซ็อน) อย่างเด็ดขาด โดยมิได้จำกัดไว้เฉพาะเรื่องอะกีดะฮ์โดยไม่รวมเรื่องหุก่มต่าง ๆ และเพราะอัลลอฮ์ได้ทรงระบุไว้อย่างชัดแจ้งในบางอายะฮ์ว่า การคาดคะเนที่พระองค์ทรงตำหนิบรรดามุชริกีนนั้น ครอบคลุมถึงการกล่าวด้วยการคาดคะเนในเรื่องหุก่มต่าง ๆ ด้วย จงฟังพระดำรัสของอัลลอฮ์ผู้ทรงสูงส่งที่ชัดแจ้งในเรื่องนี้เถิด: «บรรดาผู้ที่ตั้งภาคีจะกล่าวว่า หากอัลลอฮ์ทรงประสงค์ พวกเราก็จะไม่ตั้งภาคี และบรรพบุรุษของพวกเราก็จะไม่ตั้งภาคีด้วย»⁽¹⁾ นี่คือเรื่องอะกีดะฮ์ «และพวกเราก็จะไม่ห้ามสิ่งใดเลย»⁽²⁾ นี่คือเรื่องหุก่ม «ในทำนองเดียวกันนั้นแหละ บรรดาผู้ที่อยู่ก่อนพวกเขาได้ปฏิเสธ จนกระทั่งพวกเขาได้ลิ้มรสการลงโทษของเรา จงกล่าวเถิดว่า พวกท่านมีความรู้ใด ๆ บ้างไหม แล้วจงนำมันออกมาแสดงแก่พวกเรา พวกท่านมิได้ปฏิบัติตามสิ่งใดนอกจากการคาดคะเน และพวกท่านมิได้เป็นอื่นใดนอกจากผู้ที่เดาเอาเท่านั้น»⁽³⁾

سَيَقُولُ ٱلَّذِينَ أَشْرَكُوا۟ لَوْ شَآءَ ٱللَّهُ مَآ أَشْرَكْنَا وَلَآ ءَابَآؤُنَا

وَلَا حَرَّمْنَا مِن شَىْءٍ

كَذَٰلِكَ كَذَّبَ ٱلَّذِينَ مِن قَبْلِهِمْ حَتَّىٰ ذَاقُوا۟ بَأْسَنَا ۗ قُلْ هَلْ عِندَكُم مِّنْ عِلْمٍ فَتُخْرِجُوهُ لَنَآ ۖ إِن تَتَّبِعُونَ إِلَّا ٱلظَّنَّ وَإِنْ أَنتُمْ إِلَّا تَخْرُصُونَ ﴿١٤٨﴾

นอกจากนี้ เราไม่ยอมรับคำกล่าวของพวกเขาที่ว่าหะดีษอาหาดไม่ให้ความรู้ที่แน่นอน (อัล-อิลม์) หากแต่บางครั้งมันก็ให้ความรู้ที่แน่นอนได้ ศิดดีก หะซัน ข่าน กล่าวว่า: «ข้อขัดแย้งในเรื่องที่ว่าข่าวอาหาดให้การคาดคะเนหรือให้ความรู้ที่แน่นอนนั้น จำกัดอยู่เฉพาะกรณีที่ไม่มีสิ่งใดมาสมทบเพื่อเสริมความหนักแน่นแก่มัน ส่วนกรณีที่มีสิ่งเสริมความหนักแน่นมาสมทบ หรือเป็นข่าวที่มัชฮูรหรือมุสตะฟีฎ ข้อขัดแย้งดังกล่าวก็ไม่เกิดขึ้นในกรณีนั้น

และไม่มีข้อโต้แย้งใด ๆ ว่า ข่าวของผู้รายงานคนเดียว (เคาะบัรอัล-วาหิด) เมื่อมีอิจญ์มาอ์ให้ปฏิบัติตามสิ่งที่มันบ่งชี้ ย่อมให้ความรู้ที่แน่นอน เพราะอิจญ์มาอ์ที่มีต่อมันได้ทำให้มันกลายเป็นสิ่งที่รู้ได้แน่นอนถึงความเป็นจริงของมัน และเช่นเดียวกันกับข่าวของผู้รายงานคนเดียวที่อุมมะฮ์ได้รับมันไว้ด้วยการยอมรับ โดยที่พวกเขามีทั้งผู้ที่ปฏิบัติตามมันและผู้ที่ตีความมัน และหะดีษต่าง ๆ ในเศาะฮีหฺทั้งสองเล่ม คือ อัล-บุคอรีย์และมุสลิม ก็จัดอยู่ในประเภทนี้»

อัล-อัลลามะฮ์ อัส-สะฟารีนีย์ กล่าวไว้ในหนังสือ «ละวามิอุล-อันวาร อัล-บะฮียะฮ์» ว่า:

«ข่าวอาหาดนั้น หากเป็นข่าวที่มุสตะฟีฎและมัชฮูร ก็ให้ความรู้เชิงพิจารณา (อิลม์ นะซ่อรีย์) ดังที่อัล-อัลลามะฮ์ อิบนุมุฟลิห์ และท่านอื่น ๆ ได้รายงานไว้จากอบูอิสหาก อัล-อิสฟะรออีนีย์ และอิบนุฟูร็อก และมีผู้กล่าวว่ามันให้ความแน่นอนอย่างเด็ดขาด (อัล-เกาะฏอ์)»

จากนั้นท่านได้กล่าวถึงทัศนะหนึ่งที่ว่า ข่าวอาหาดที่ไม่ใช่มุสตะฟีฎนั้นให้เพียงการคาดคะเน เนื่องจากมีความเป็นไปได้ที่จะเกิดความหลงลืมและความผิดพลาด แต่ท่านได้รายงานจากอัล-อิมาม อัล-มุวัฟฟัก (อิบนุกุดามะฮ์) อิบนุหัมดาน อัฏ-ฏูฟีย์ และนักวิชาการกลุ่มหนึ่งว่า มันให้ความรู้ที่แน่นอนได้ด้วยข้อบ่งชี้ประกอบ (อัล-เกาะรออิน)

อัล-อัลลามะฮ์ อะลาอุดดีน อะลี บิน สุลัยมาน อัล-มัรดาวีย์ กล่าวไว้ในหนังสือ «ชัรห์ อัต-ตะห์รีร» ว่า: «ทัศนะนี้ชัดเจนกว่าและถูกต้องกว่า» และเกณฑ์ในการกำหนดข้อบ่งชี้ประกอบนั้นคือ (การที่จิตใจรู้สึกสงบมั่นต่อข่าวนั้น…

⁽¹⁾ ซูเราะฮ์อัล-อันอาม 6:148 ⁽²⁾ ซูเราะฮ์อัล-อันอาม 6:148 ⁽³⁾ ซูเราะฮ์อัล-อันอาม 6:148

…เสมือนกับที่จิตใจสงบมั่นต่อหะดีษมุตะวาติรหรือที่ใกล้เคียงกับมัน จนไม่เหลือความเป็นไปได้อื่นใดสำหรับเขาเลยแม้แต่น้อย)

ท่านยังได้ระบุไว้อย่างชัดเจนด้วยว่า ข่าวอาหาด (ข่าวที่รายงานโดยบุคคลจำนวนน้อย) ที่ไม่ถึงระดับมุสตะฟีฎนั้น ก่อให้เกิดความรู้ (อัล-อิลม์) หากผู้ที่รายงานเป็นบรรดาอิมามที่ได้รับการยอมรับร่วมกันถึงความเป็นอิมามและความแม่นยำของพวกเขา

ท่านได้ยกคำกล่าวของอัล-กอฎีอบูยะอ์ลามาว่า «นี่แหละคือมัซฮับ (มัซฮับหะนาบิละฮ์) และอบุลค็อฏฏ็อบกล่าวว่า นี่คือความหมายที่ปรากฏชัดจากคำพูดของบรรดาสหายของเรา (นักวิชาการในมัซฮับของเรา)»

อัส-สะฟารีนีได้กล่าวว่า ทัศนะนี้เป็นทัศนะที่อิบนุซซาฆูนีและอัล-อิมามตะกียุดดีน อิบนุตัยมียะฮ์เลือก จากนั้นท่านได้กล่าวว่า ทัศนะที่ «บรรดานักอุศูลจากสานุศิษย์ของอบูหะนีฟะฮ์ อัช-ชาฟิอีย์ และอะห์มัด - ขออัลลอฮ์ทรงพอพระทัยพวกเขาทั้งหมด - ยึดถือคือ ข่าวของบุคคลเดียว (เคาะบัรวาหิด) นั้น เมื่ออุมมะฮ์ได้รับมันด้วยการยอมรับ ทั้งด้วยการเชื่อถือและการปฏิบัติตาม ย่อมก่อให้เกิดความรู้»

จากนั้นท่านได้กล่าวว่า ผู้ที่เห็นต่างในเรื่องนี้จากบรรดาผู้ตามอิมามทั้งหลายนั้น เป็นเพียงกลุ่มเล็ก ๆ ที่คล้อยตามนักวิชาการสายกะลาม และท่านได้กล่าวว่า ในบรรดาผู้ที่มีทัศนะว่าข่าวอาหาดก่อให้เกิดความรู้นั้น ได้แก่ «อบูอิสหาก และอบุฏฏ็อยยิบ และอับดุลวะฮ์ฮาบกับผู้ที่เหมือนท่านจากมัซฮับมาลิกีย์ ตลอดจนอัส-สะเราะคอซีย์กับผู้ที่เหมือนท่านจากมัซฮับหะนะฟีย์ก็ได้กล่าวถึงทัศนะนี้» และท่านกล่าวว่า «นี่คือทัศนะที่นักฟิกฮ์ส่วนใหญ่ อะฮ์ลุลหะดีษ ชาวสะลัฟ ชาวอัชอะรีย์ส่วนใหญ่ และคนอื่น ๆ ยึดถือ»

อิบนุศศอลาห์กล่าวว่า «สิ่งที่อัล-บุคอรีย์และมุสลิมรายงานพร้อมสายรายงานนั้น ก่อให้เกิดความรู้อันแน่นอนในเชิงการพิจารณาไตร่ตรอง (อัล-อิลม์ อัล-ยะกีนีย์ อัน-นะซ็อรีย์) ซึ่งขัดแย้งกับคำกล่าวของผู้ที่ปฏิเสธเรื่องนี้ โดยอ้างว่าโดยพื้นฐานแล้วมันให้เพียงการคาดคะเน (อัซ-ซ็อนน์) เท่านั้น และการที่อุมมะฮ์รับมันด้วยการยอมรับก็เพียงเพราะพวกเขาจำเป็นต้องปฏิบัติตามการคาดคะเน ผู้นั้นกล่าวว่า และการคาดคะเนนั้นอาจผิดพลาดได้»

อิบนุศศอลาห์กล่าวว่า «แต่ก่อนข้าพเจ้าเคยโน้มเอียงไปทางทัศนะนี้และคิดว่ามันมีน้ำหนัก ต่อมาข้าพเจ้าก็ได้ประจักษ์ว่า ทัศนะที่เราเลือกในตอนแรกนั้นคือทัศนะที่ถูกต้อง เพราะการคาดคะเนของผู้ที่ได้รับการคุ้มครองจากความผิดพลาดย่อมไม่ผิดพลาด และอุมมะฮ์ในการมีมติเอกฉันท์ (อิจญ์มาอ์) ของพวกเขานั้นได้รับการคุ้มครองจากความผิดพลาด» อิบนุศศอลาห์หมายความว่า อุมมะฮ์ได้มีมติเอกฉันท์ถึงความถูกต้องของหะดีษต่าง ๆ ในเศาะฮีหฺอัล-บุคอรีย์และมุสลิม

อัส-สะฟารีนีกล่าวว่า «เมื่ออิบนุกะษีรได้ทราบถึงทัศนะที่อิบนุศศอลาห์เลือกว่า สิ่งที่ถูกรายงานพร้อมสายรายงานในเศาะฮีหฺทั้งสองนั้นเป็นที่แน่นอนเด็ดขาดในความถูกต้องของมัน ท่านก็กล่าวว่า ข้าพเจ้าอยู่ข้างเดียวกับอิบนุศศอลาห์ในสิ่งที่ท่านได้ระบุไว้และชี้แนะไว้»

จากนั้นท่านได้กล่าวว่า อิบนุกะษีรได้พบคำกล่าวหนึ่งของอาจารย์ของท่าน คืออิบนุตัยมียะฮ์ ซึ่งมีใจความว่า ท่านได้ยกมา…

การยืนยันความแน่นอน (อัล-เกาะฏอะฮ์) ของหะดีษที่อุมมะฮ์ได้รับไว้ด้วยการยอมรับนั้น เป็นทัศนะที่รายงานมาจากนักวิชาการหลายกลุ่ม และหลังจากที่ท่าน (คืออิบนุตัยมียะฮ์) ได้กล่าวถึงรายชื่อของพวกเขาบางส่วนแล้ว ท่านได้กล่าวว่า «และนี่คือมัษฮับของอะฮ์ลุลหะดีษทั้งหมด และมัษฮับของสะลัฟโดยทั่วไป»⁽¹⁾

ทัศนะที่ถูกต้องคือ หะดีษอาหาดที่เศาะฮีหฺนั้นให้ผลเป็นความเชื่อมั่นที่แน่นอน (อัล-ยะกีน) เมื่อมีข้อบ่งชี้ (เกาะรออิน) และหลักฐานประกอบแวดล้อมอยู่ ดังที่เราได้ยกมาจากนักวิชาการหลายท่าน ดังนั้นหะดีษต่าง ๆ ที่ปรากฏในตำราซุนนะฮ์ ซึ่งนักวิชาการได้รับรองว่าเศาะฮีหฺ และไม่มีผู้ใดในหมู่พวกเขาตำหนิความถูกต้องของมัน ย่อมให้ผลเป็นความเชื่อมั่นที่แน่นอน เพราะอุมมะฮ์มีมติเป็นเอกฉันท์ (อิจญ์มาอ์) ว่าหะดีษเหล่านั้นถูกต้อง ในจำนวนนี้ได้แก่หะดีษที่เจ้าของตำราเศาะฮีหฺทั้งสองเห็นพ้องต้องกัน หรือที่ปรากฏในตำราเศาะฮีหฺเล่มใดเล่มหนึ่ง โดยไม่มีนักวิชาการคนใดตำหนิความถูกต้องของมัน และในจำนวนนี้ยังรวมถึงหะดีษที่เป็นหะดีษมัชฮูรหรือมุสตะฟีฎ หรือหะดีษที่บรรดาอิมามผู้ยิ่งใหญ่รายงาน เช่น มาลิก รายงานจากนาฟิอ์ จากอิบนุอุมัร (ร.ฎ.)

บทสรุปในประเด็นนี้: บรรดานักวิชาการของอะฮ์ลุสซุนนะฮ์ยอมรับหะดีษอาหาดที่เศาะฮีหฺทั้งในเรื่องอะกีดะฮ์และบทบัญญัติ (อะห์กาม) โดยไม่แยกแยะระหว่างสองเรื่องนี้ สิ่งที่บ่งชี้ถึงเรื่องนี้คือ การที่บรรดาอิมามของอะฮ์ลุสซุนนะฮ์ เช่น มาลิก อะห์มัด อัล-บุคอรี มุสลิม อบูดาวูด อัต-ติรมิซี อัน-นะสาอี อัด-ดาริมี และท่านอื่น ๆ ได้บันทึกหะดีษที่ยืนยันเรื่องอะกีดะฮ์ไว้ในตำราของพวกเขา ทั้งที่หะดีษมุตะวาติรในจำนวนนั้นมีเพียงน้อยนิด หากพวกเขาไม่ยอมรับการใช้หะดีษเหล่านั้นเป็นหลักฐาน พวกเขาคงไม่ทุ่มเทเหน็ดเหนื่อยในการรายงาน ตรวจสอบความแม่นยำ และบันทึกมันไว้ ผู้ใดกล่าวอ้างถึงพวกเขาเป็นอย่างอื่น ผู้นั้นได้กล่าวเท็จใส่ร้ายพวกเขาแล้ว และประเด็นที่ว่าหะดีษอาหาดให้ผลเป็นการคาดคะเนที่มีน้ำหนัก (อัซ-ซ็อนนุร-รอญิหฺ) หรือให้ผลเป็นความเชื่อมั่นที่แน่นอนนั้น ไม่มีส่วนเกี่ยวข้องกับปัญหานี้แต่อย่างใด

เพราะบรรดาผู้ที่กล่าวว่าหะดีษอาหาดไม่ให้ผลเป็นความเชื่อมั่นที่แน่นอนนั้น ต่างก็เห็นว่าต้องยึดถือมันในเรื่องอะกีดะฮ์เมื่อมันเศาะฮีหฺ และไม่มีความเกี่ยวโยงที่จำเป็นระหว่างการที่มันให้ผลเป็นการคาดคะเน กับการปฏิเสธมันในเรื่องหลักความเชื่อ

ดังเช่นท่านอิบนุอับดิลบัร ขออัลลอฮ์ทรงเมตตาท่าน แม้ท่านจะกล่าวว่าข่าวอาหาดไม่ให้ผลเป็นความเชื่อมั่นที่แน่นอน แต่ท่านก็เห็นว่าจำเป็นต้องยึดถือมันในเรื่องอะกีดะฮ์ เช่นเดียวกับที่ยึดถือมันในเรื่องบทบัญญัติ และท่านได้ระบุว่านี่คือทัศนะของญะมาอะฮ์อะฮ์ลุสซุนนะฮ์⁽²⁾

⁽¹⁾ ละวามิอุล-อันวาร อัล-บะฮียะฮ์ หน้า 17 และด้วยคำกล่าวที่ยกมามากมายซึ่งเราได้นำเสนอไว้นี้ จะทำให้ท่านเห็นชัดถึงความอยุติธรรมในคำพูดของเชคชัลตูต ที่กล่าวว่า «เช่นนี้แหละ เราพบว่าตัวบทคำกล่าวของนักวิชาการ ทั้งนักวิชาการสายกะลามและนักวิชาการสายอุศูล ต่างเห็นพ้องกันว่าข่าวอาหาดไม่ให้ผลเป็นความเชื่อมั่นที่แน่นอน ดังนั้นอะกีดะฮ์จึงไม่อาจยืนยันได้ด้วยมัน และเราพบว่าบรรดานักวิชาการผู้ตรวจสอบอย่างถี่ถ้วนต่างพรรณนาเรื่องนี้ว่าเป็นสิ่งที่ชัดแจ้งโดยปริยาย ซึ่งไม่ควรที่ผู้ใดจะโต้แย้งในส่วนใดของมันเลย...» ดู อัล-อิสลาม อะกีดะฮ์ วะ ชะรีอะฮ์ หน้า 75

⁽²⁾ ดู อัต-ตัมฮีด ของอิบนุอับดิลบัร 1/7

ตัวบทที่บ่งชี้ถึงการใช้ข่าวอาหาด (ข่าวที่รายงานโดยบุคคลจำนวนน้อย) เป็นหลักฐาน

มีตัวบทจำนวนมากที่บ่งชี้ว่าจำเป็นต้องยึดถือหะดีษอาหาดและใช้เป็นหลักฐานในการยืนยันเรื่องอะกีดะฮ์ ในจำนวนนั้นได้แก่

وَمَا كَانَ ٱلْمُؤْمِنُونَ لِيَنفِرُوا۟ كَآفَّةً ۚ فَلَوْلَا نَفَرَ مِن كُلِّ فِرْقَةٍ مِّنْهُمْ طَآئِفَةٌ لِّيَتَفَقَّهُوا۟ فِى ٱلدِّينِ وَلِيُنذِرُوا۟ قَوْمَهُمْ إِذَا رَجَعُوٓا۟ إِلَيْهِمْ لَعَلَّهُمْ يَحْذَرُونَ ﴿١٢٢﴾

1. คำตรัสของอัลลอฮ์ ตะอาลา ว่า «และไม่บังควรที่บรรดาผู้ศรัทธาจะออกไปทั้งหมด แต่ทำไมจึงไม่มีกลุ่มหนึ่งจากแต่ละพวกของพวกเขาออกไป เพื่อศึกษาให้เข้าใจลึกซึ้งในเรื่องศาสนา และเพื่อตักเตือนกลุ่มชนของพวกเขาเมื่อพวกเขากลับไปยังกลุ่มชนนั้น หวังว่าพวกเขาจะได้ระมัดระวัง» (ซูเราะฮ์อัต-เตาบะฮ์ 9:122)⁽¹⁾

อายะฮ์นี้มีการกระตุ้นแก่บรรดาเผ่า ตระกูล และชาวถิ่นและดินแดนต่าง ๆ จากหมู่ผู้ศรัทธา ให้แต่ละพวกส่งกลุ่มหนึ่งออกไปเพื่อศึกษาให้เข้าใจลึกซึ้งในศาสนาของพวกเขา แล้วกลับไปยังกลุ่มชนของตนเพื่อตักเตือนพวกเขา คำว่า "ฏออิฟะฮ์" (กลุ่มหนึ่ง) ในภาษาอาหรับนั้นใช้เรียกบุคคลเพียงคนเดียวขึ้นไป ส่วนการศึกษาให้เข้าใจลึกซึ้งในศาสนานั้นครอบคลุมทั้งเรื่องอะกีดะฮ์และบทบัญญัติ (อะห์กาม) ยิ่งไปกว่านั้น การศึกษาให้เข้าใจลึกซึ้งในเรื่องอะกีดะฮ์ยังสำคัญกว่าการศึกษาในเรื่องบทบัญญัติเสียอีก ด้วยเหตุนี้ อิมามอบูหะนีฟะฮ์ (เราะหิมะฮุลลอฮ์) จึงตั้งชื่อหนังสือเล่มเล็กที่ท่านเขียนเกี่ยวกับอะกีดะฮ์ว่า "อัล-ฟิกฮุลอักบัร" ดังนั้น ในอายะฮ์นี้จึงมีหลักฐานที่ชัดแจ้งว่าจำเป็นต้องยึดถือหะดีษอาหาดในเรื่องอะกีดะฮ์ มิฉะนั้นแล้ว ย่อมไม่อนุญาตให้กลุ่มดังกล่าวตักเตือนกลุ่มชนของตน

أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِن جَاءَكُمْ فَاسِقٌ بِنَبَإٍ فَتَبَيَّنُوا

1. คำตรัสของอัลลอฮ์ ตะอาลา ว่า «โอ้บรรดาผู้ศรัทธาเอ๋ย หากคนชั่วผู้ละเมิดนำข่าวใดมาแจ้งแก่พวกเจ้า ก็จงตรวจสอบให้ชัดแจ้งเสียก่อน» (ซูเราะฮ์อัล-หุญุรอต 49:6)⁽²⁾ และในอีกกิรออะฮ์หนึ่งอ่านว่า "ฟะตะษับบะตู" (จงพิสูจน์ให้แน่ชัด) อายะฮ์นี้บ่งชี้ว่า ผู้ที่มิใช่คนชั่วผู้ละเมิด กล่าวคือเป็นผู้มีคุณธรรม (อาดิล) เมื่อเขานำข่าวใดมาแจ้ง ข่าวนั้นย่อมเป็นหลักฐานที่ใช้อ้างอิงได้ และไม่จำเป็นต้องตรวจสอบพิสูจน์ แต่ให้รับเอาได้ทันที

فَلَوْلَا نَفَرَ مِن كُلِّ فِرْقَةٍ مِّنْهُمْ طَآئِفَةٌ

( أتينا إلى النبي ﷺ ،ونحن شَبَبَة متقاربون ، فاقمنا عنده عشرين يوماً وليلة ، وكان رسول الله رحيماً رقيقاً ، فلما ظن أنا قد اشتهينا أهلنا ، أو قد اشتقنا ، سألنا عمن تركنا بعدنا ، فأخبرناه ، قال: ارجعوا إلى أهليكم، فأقيموا فيهم ، وعلموهم ، ومروهم وصلوا كما رأيتموني أصلي )

1. ในซุนนะฮ์มีสิ่งที่อธิบายคำตรัสของอัลลอฮ์ ตะอาลา ที่ว่า «แต่ทำไมจึงไม่มีกลุ่มหนึ่งจากแต่ละพวกของพวกเขาออกไป» (ซูเราะฮ์อัต-เตาบะฮ์ 9:122)⁽³⁾ โดยอัล-บุคอรีย์ได้รายงานไว้ในเศาะหีหของท่าน จากมาลิก บิน อัล-หุวัยริษ (ร.ฎ.) ว่า «พวกเราได้มาหาท่านนบี ﷺ ขณะที่พวกเราเป็นชายหนุ่มที่มีอายุไล่เลี่ยกัน พวกเราพำนักอยู่กับท่านยี่สิบวันยี่สิบคืน ท่านเราะซูลุลลอฮ์ ﷺ เป็นผู้มีเมตตาและอ่อนโยน เมื่อท่านคาดว่าพวกเราคิดถึงครอบครัวของพวกเรา หรือโหยหาพวกเขาแล้ว ท่านก็ถามพวกเราถึงผู้ที่พวกเราทิ้งไว้เบื้องหลัง พวกเราจึงเล่าให้ท่านฟัง ท่านกล่าวว่า "พวกท่านจงกลับไปยังครอบครัวของพวกท่าน แล้วพำนักอยู่ในหมู่พวกเขา จงสอนพวกเขา และใช้พวกเขา (ให้ปฏิบัติ) และจงละหมาดดังที่พวกท่านเห็นฉันละหมาด"»⁽⁴⁾

⁽¹⁾ ซูเราะฮ์อัต-เตาบะฮ์ : 122 ⁽²⁾ ซูเราะฮ์อัล-หุญุรอต : 6 ⁽³⁾ ซูเราะฮ์อัต-เตาบะฮ์ : 122 ⁽⁴⁾ เศาะหีหอัล-บุคอรีย์ : 2/110 หมายเลข 627 และรายงานโดยมุสลิม : 1/465 หมายเลข 674 สำนวนนี้เป็นของอัล-บุคอรีย์

ท่านนบี ﷺ ได้สั่งให้ชายหนุ่มเหล่านี้แต่ละคนสอนครอบครัวของตน และการสอนนั้นครอบคลุมถึงอะกีดะฮ์ด้วย อันที่จริงอะกีดะฮ์เป็นสิ่งแรกที่อยู่ในความครอบคลุมนี้ ดังนั้นหากข่าวอาหาด (ข่าวที่รายงานโดยบุคคลคนเดียวหรือจำนวนน้อย) ไม่ใช่สิ่งที่อะกีดะฮ์จะตั้งอยู่บนมันได้ คำสั่งนี้ก็ย่อมไม่มีความหมายใด ๆ

« ابعث معنا رجلاً يعلمنا السنة والإسلام »

1. ในเศาะฮีหฺทั้งสองของอัลบุคอรีและมุสลิมยังมีรายงานอีกว่า ชาวเยเมนได้มาหาท่านเราะซูลุลลอฮ์ ﷺ แล้วกล่าวว่า «ขอท่านโปรดส่งชายคนหนึ่งไปกับพวกเรา เพื่อสอนซุนนะฮ์และอิสลามแก่พวกเรา» ผู้รายงานกล่าวว่า ท่านจึงจับมือของอบูอุบัยดะฮ์ (ร.ฎ.) แล้วกล่าวว่า «นี่คือผู้ที่ไว้วางใจได้ของประชาชาตินี้»⁽¹⁾

( هذا أمينُ هذه الأمة )

หากหลักฐาน (หุจญะฮ์) ไม่อาจตั้งอยู่ได้ด้วยข่าวของบุคคลคนเดียว ท่านเราะซูล ﷺ ก็คงไม่ส่งอบูอุบัยดะฮ์ (ร.ฎ.) ไปหาพวกเขาเพียงคนเดียว ในทำนองเดียวกันนี้ก็กล่าวได้เกี่ยวกับการที่ท่าน ﷺ ส่งศอฮาบะฮ์ท่านอื่น ๆ ไปในวาระต่าง ๆ หรือไปยังดินแดนต่าง ๆ เช่น อะลี บิน อบีฏอลิบ (ร.ฎ.) มุอาซ บิน ญะบัล (ร.ฎ.) และอบูมูซา อัลอัชอะรี (ร.ฎ.) ซึ่งหะดีษของพวกเขามีอยู่ในเศาะฮีหฺทั้งสองและในตำราอื่น ๆ

ไม่ต้องสงสัยเลยว่าบุคคลเหล่านี้ได้สอนเรื่องอะกีดะฮ์เป็นส่วนหนึ่งในบรรดาสิ่งที่พวกเขาสอน ดังนั้นหากหลักฐานไม่ได้ถูกยืนยันต่อผู้คนเหล่านั้นด้วยการที่พวกเขาเป็นผู้นำมา ท่านเราะซูลุลลอฮ์ ﷺ ก็คงไม่ส่งพวกเขาไปทีละคน

อิมามอัชชาฟิอี ขอให้อัลลอฮ์ทรงเมตตาท่าน ได้กล่าวไว้ในหนังสือของท่าน (อัรริสาละฮ์) ว่า

«และท่าน (นบี ﷺ) จะไม่ส่งผู้ใดไปพร้อมกับคำสั่งของท่าน เว้นแต่หลักฐานได้ถูกยืนยันแล้ว ทั้งเพื่อประโยชน์และเป็นข้อผูกพันต่อผู้ที่ถูกส่งไปหา ในการที่พวกเขาจะต้องรับข่าวที่บุคคลนั้นนำมาจากท่านเราะซูลุลลอฮ์ ﷺ»⁽²⁾

⁽¹⁾ เศาะฮีหฺมุสลิม: 4/1888 หมายเลข 2419 ส่วนที่มีในอัลบุคอรีคือ ท่านได้ส่งเขาไปยังชาวนัจญ์รอน เศาะฮีหฺอัลบุคอรี: 7/93 หมายเลข 3745 และ 13/232 หมายเลข 7254 ⁽²⁾ อัรริสาละฮ์ ของอัชชาฟิอี: 412

การโต้แย้งผู้ที่กล่าวว่าหะดีษอาหาดไม่นำมาใช้ในเรื่องอะกีดะฮ์

บรรดาอุละมาอ์ได้โต้แย้งผู้ที่ไม่ยึดหะดีษอาหาดในเรื่องอะกีดะฮ์ไว้หลายแง่มุม ส่วนหนึ่งได้แก่

1. คำกล่าวที่ว่าหะดีษอาหาดไม่สามารถใช้ยืนยันอะกีดะฮ์ได้นั้น เป็นคำกล่าวที่เป็นบิดอะฮ์และเกิดขึ้นใหม่ ไม่มีรากฐานใด ๆ ในบทบัญญัติศาสนา และทุกสิ่งที่เป็นเช่นนี้ย่อมเป็นคำกล่าวที่ถูกปฏิเสธ

1. คำกล่าวของพวกเขาเช่นนี้ (คือการกล่าวว่าหะดีษอาหาดไม่สามารถนำมาเป็นหลักฐานได้) โดยตัวของมันเองก็เป็นอะกีดะฮ์อย่างหนึ่ง และตามแนวทางของพวกเขาเอง อะกีดะฮ์นี้ย่อมต้องอาศัยหลักฐานที่ชัดเจนเด็ดขาด (เกาะฏอีย์) ซึ่งห้ามมิให้ยึดหะดีษอาหาดในเรื่องอะกีดะฮ์ แต่ไม่มีหลักฐานใดบ่งชี้เช่นนั้นเลย

1. หากมีหลักฐานที่ชัดเจนเด็ดขาดบ่งชี้ว่าหะดีษอาหาดไม่สามารถใช้ยืนยันอะกีดะฮ์ได้จริง บรรดาศอฮาบะฮ์ย่อมต้องรู้และกล่าวไว้อย่างชัดแจ้ง รวมถึงบรรดาสะลัฟผู้ทรงคุณธรรมที่มาหลังจากพวกเขาด้วย

1. คำกล่าวนี้ขัดแย้งกับแนวทางทางวิชาการที่บรรดาศอฮาบะฮ์ยึดถือ เพราะคนหนึ่งในหมู่พวกเขาจะรับข่าวจากผู้ที่เล่าแก่เขาจากท่านเราะซูล ﷺ และเชื่อมั่นอย่างแน่วแน่ในข่าวนั้น โดยไม่ปฏิเสธคำกล่าวของพี่น้องของเขาด้วยข้ออ้างว่าหะดีษที่เขารายงานมานั้นเป็นเพียงหะดีษอาหาด

1. หลักฐานที่บ่งชี้ถึงความจำเป็นต้องยึดหลักฐานจากอัลกุรอานและซุนนะฮ์นั้นครอบคลุมทั้งเรื่องอะกีดะฮ์และบทบัญญัติ (อะห์กาม) ดังนั้นการจำกัดหลักฐานเหล่านี้ไว้เฉพาะเรื่องบทบัญญัติโดยไม่รวมเรื่องอะกีดะฮ์เมื่อหลักฐานนั้นเป็นอาหาด จึงเป็นการจำกัดความโดยไม่มีสิ่งใดมาจำกัด

1. อัลลอฮ์ ตะอาลา ทรงบัญชาให้เราะซูลของพระองค์เผยแผ่อย่างชัดแจ้ง และเป็นที่รู้กันว่าการเผยแผ่อย่างชัดแจ้งคือการเผยแผ่ที่ทำให้หลักฐานเป็นที่ยืนยันต่อผู้ได้รับการเผยแผ่ และทำให้เกิดความรู้ หากข่าวจากผู้รายงานคนเดียวไม่ทำให้เกิดความรู้ การเผยแผ่ก็ย่อมไม่เกิดขึ้นด้วยข่าวนั้น เพราะหลักฐานจะเป็นที่ยืนยันได้ก็ด้วยสิ่งที่ทำให้เกิดความรู้เท่านั้น

1. คำกล่าวนี้ย่อมนำไปสู่การล้มล้างการยึดหะดีษอาหาดในเรื่องอะกีดะฮ์โดยสิ้นเชิงนับตั้งแต่หลังยุคศอฮาบะฮ์ที่ได้ยินหะดีษจากท่านนบี ﷺ โดยตรง เพราะหะดีษต่าง ๆ มิได้ไปถึงผู้คนก่อนการบันทึกรวบรวม เว้นแต่โดยทางอาหาดเท่านั้น และบรรดาผู้ที่หะดีษไปถึงพวกเขาโดยทาง…

ตะวาตุรนั้นมีน้อย หรือน้อยยิ่งกว่าน้อยเสียอีก นอกจากนี้ การที่คนเหล่านั้นบอกผู้อื่นว่าหะดีษบทนั้นบทนี้เป็นหะดีษมุตะวาติร ก็ไม่ได้ให้ความรู้ที่แน่นอน (อัล-อิลม์) เพราะการบอกเล่าของนักวิชาการผู้นั้นก็เป็นเพียงข่าวอาหาดเช่นกัน

1. ทัศนะนี้ย่อมนำไปสู่การละทิ้งการปฏิบัติตามหะดีษอาหาดที่มีทั้งเรื่องอะกีดะฮ์และเรื่องการปฏิบัติ เพราะการไม่ยึดถือหะดีษเหล่านั้นในเรื่องอะกีดะฮ์ก็คือการปฏิเสธหะดีษเหล่านั้น แล้วจะยึดถือหะดีษเหล่านั้นในเรื่องบทบัญญัติ (อัล-อะห์กาม) ได้อย่างไร?!

1. นักวิชาการอุศูลุลฟิกฮ์มิได้มีมติเป็นเอกฉันท์ในทัศนะนี้ ดังที่เชคชัลตูตกล่าวอ้าง ทว่าอิมามมาลิก อัช-ชาฟิอีย์ บรรดาสานุศิษย์ของอบูหะนีฟะฮ์ ดาวูด บิน อะลี และบรรดาสานุศิษย์ของท่าน เช่น อิบนุหัซม์ ได้ระบุไว้อย่างชัดเจนว่า ข่าวเดี่ยว (เคาะบัร อัล-วาหิด) ให้ความรู้ที่แน่นอน และผู้ที่ระบุไว้เช่นนั้นก็ได้แก่ อัล-หุเสน บิน อะลี อัล-กะรอบีสีย์ อัล-หาริษ บิน อะสัด อัล-มุหาสิบีย์ และอัล-กอฎี อบูยะอ์ลา จากสำนักหัมบะลีย์

อะกีดะฮ์ที่ได้รับการยืนยันด้วยหะดีษ

ก่อนที่เราจะจบการกล่าวถึงประเด็นนี้ เราขอนำเสนอแก่ท่านซึ่งบางส่วนของหลักอะกีดะฮ์ที่ได้รับการยืนยันด้วยหะดีษเศาะฮีห์ ดังนี้

1. การเชื่อในความเป็นนบีของท่านนบีอาดัม (อ.ล.) และนบีท่านอื่นๆ ที่อัลกุรอานมิได้ระบุถึงความเป็นนบีของพวกท่านไว้อย่างชัดเจน

1. ความประเสริฐของท่านนบีมุหัมมัด ﷺ ของเรา เหนือบรรดานบีและบรรดาเราะซูลทั้งหมด

1. การให้ความช่วยเหลือ (ชะฟาอะฮ์) อันยิ่งใหญ่ของท่าน ﷺ ณ ทุ่งมะห์ชัร

1. การให้ความช่วยเหลือ (ชะฟาอะฮ์) ของท่าน ﷺ แก่ผู้กระทำบาปใหญ่จากประชาชาติของท่าน

1. ปาฏิหาริย์ (มุอ์ญิซาต) ทั้งหมดของท่าน ﷺ นอกเหนือจากอัลกุรอาน ซึ่งรวมถึงปาฏิหาริย์การแยกตัวของดวงจันทร์ ทั้งนี้ แม้ว่าปาฏิหาริย์นี้จะถูกกล่าวถึงในอัลกุรอานแล้วก็ตาม แต่พวกเขาก็ยังตีความไปในทางที่ขัดแย้งกับหะดีษเศาะฮีห์ที่ระบุอย่างชัดแจ้งถึงการแยกตัวของดวงจันทร์

1. หะดีษต่างๆ ที่กล่าวถึงการเริ่มต้นของการสร้าง คุณลักษณะของมะลาอิกะฮ์และญิน สวรรค์และนรก และว่าทั้งสองนั้นถูกสร้างขึ้นแล้ว ตลอดจนการที่หินดำ (อัล-หะญัร อัล-อัสวัด) นั้นมาจากสวรรค์

1. คุณลักษณะพิเศษมากมายของท่านนบี ﷺ ที่อัส-สุยูฏีย์ได้รวบรวมไว้ในหนังสือ (อัล-เคาะศออิศ อัล-กุบรอ) เช่น การที่ท่านได้เข้าสวรรค์และได้เห็นชาวสวรรค์ ได้เห็นสิ่งที่ถูกเตรียมไว้ในสวรรค์สำหรับผู้ยำเกรง และการที่เกาะรีน (สหายประจำตัว) ของท่านจากหมู่ญินได้เข้ารับอิสลาม

1. การเชื่ออย่างเด็ดขาดว่าศอฮาบะฮ์สิบท่านที่ได้รับข่าวดีว่าจะได้เข้าสวรรค์นั้น เป็นชาวสวรรค์อย่างแน่นอน

1. การมีอีมานต่อการสอบสวนของมุนกัรและนะกีรในหลุมศพ

1. การมีอีมานต่อการลงโทษในหลุมศพ

1. การมีอีมานต่อการบีบรัดของหลุมศพ

1. การมีอีมานต่อตาชั่ง (อัล-มีซาน) ที่มีสองจานในวันกิยามะฮ์

1. การมีอีมานต่อสะพานอัศ-ศิรอฏ

1. การมีอีมานต่อสระน้ำ (อัล-เหาฎ์) ของท่านนบี ﷺ และผู้ใดที่ได้ดื่มจากสระนั้นเพียงครั้งเดียวจะไม่กระหายอีกเลยตลอดไป

1. การที่ผู้คนเจ็ดหมื่นคนจากประชาชาติของท่านนบี ﷺ จะได้เข้าสวรรค์โดยไม่ต้องถูกสอบสวน

1. การมีอีมานต่อทุกสิ่งที่มีรายงานในหะดีษอย่างถูกต้องเกี่ยวกับลักษณะของวันกิยามะฮ์ การรวมตัว (อัล-หัชร์) และการฟื้นคืนชีพ (อัน-นัชร์) ซึ่งไม่มีกล่าวไว้ในอัลกุรอาน

1. การมีอีมานต่อเกาะฎออ์และเกาะดัร ทั้งที่ดีและที่ร้าย และอัลลอฮ์ตะอาลาได้ทรงบันทึกไว้แล้วสำหรับมนุษย์ทุกคนถึงความผาสุกหรือความทุกข์ระทมของเขา ปัจจัยยังชีพของเขา และกำหนดอายุขัยของเขา

1. การมีอีมานต่อปากกา (อัล-เกาะลัม) ที่ได้บันทึกทุกสิ่งทุกอย่างไว้

1. การมีอีมานว่าผู้กระทำบาปใหญ่จะไม่อยู่ในนรกตลอดกาล

1. การมีอีมานว่าวิญญาณของบรรดาผู้ตายชะฮีดนั้นอยู่ในกระเพาะของนกสีเขียวในสวรรค์

1. การมีอีมานว่าอัลลอฮ์ได้ทรงห้ามมิให้แผ่นดินกัดกินร่างของบรรดานบี

1. การมีอีมานว่าอัลลอฮ์ทรงมีมะลาอิกะฮ์ที่ท่องไปทั่ว คอยนำสลามของประชาชาติไปแจ้งแก่ท่านนบี ﷺ

1. การมีอีมานต่อสัญญาณทั้งหลายของวันสิ้นโลก เช่น การปรากฏตัวของอัล-มะฮ์ดีย์ การลงมาของนบีอีซา การปรากฏตัวของดัจญาล … และอื่น ๆ อีก

และหลักฐานของอะกีดะฮ์เหล่านี้ไม่ได้เป็นหะดีษอาหาดทั้งหมด หากแต่บางส่วนมีหลักฐานเป็นหะดีษมุตะวาติร ทว่าการที่คนเหล่านี้ไม่รู้ว่าซุนนะฮ์ใดเป็นมุตะวาติรและซุนนะฮ์ใดเป็นอาหาด ทำให้พวกเขาปฏิเสธซุนนะฮ์เหล่านั้น หรือปฏิเสธส่วนใหญ่ของซุนนะฮ์เหล่านั้น มิฉะนั้นแล้ว หะดีษเรื่องการปรากฏตัวของดัจญาล การปรากฏตัวของอัล-มะฮ์ดี และการลงมาของอีซา บุตรของมัรยัม ล้วนเป็นหะดีษมุตะวาติร ดังที่บรรดาอุละมาอ์ด้านหะดีษได้ระบุไว้อย่างชัดแจ้ง

وُجُوهٌ يَوْمَئِذٍ نَّاضِرَةٌ ﴿٢٢﴾ إِلَىٰ رَبِّهَا نَاظِرَةٌ ﴿٢٣﴾

ที่ร้ายแรงยิ่งกว่านั้นคือ การปฏิเสธอะกีดะฮ์ที่มีระบุไว้ในหะดีษมุตะวาติร หรือแม้กระทั่งที่มีระบุไว้ในอัลกุรอาน โดยอ้างว่าการบ่งชี้ของตัวบทเหล่านี้ไม่ใช่การบ่งชี้ที่เด็ดขาด ดังที่ได้กล่าวมาแล้ว และเราได้นำคำกล่าวของเชคชัลตูตมาแสดงไว้แล้ว ด้วยเหตุนี้พวกเขาจึงไม่ยืนยันเรื่องการที่บ่าวทั้งหลายจะได้เห็นพระผู้อภิบาลของพวกเขาในวันกิยามะฮ์ ทั้งที่อัลกุรอานได้ยืนยันเรื่องนี้ไว้อย่างชัดแจ้งว่า «ใบหน้าทั้งหลายในวันนั้นจะเบิกบานแจ่มใส เฝ้ามองไปยังพระผู้อภิบาลของมัน»⁽¹⁾ และหะดีษก็ได้รายงานยืนยันเรื่องนี้ไว้อย่างมุตะวาติร

อบุลหะสัน อัล-อัชอะรีย์ ได้โจมตีพวกมุอ์ตะซิละฮ์ที่ปฏิเสธตัวบทจากอัลกุรอานและซุนนะฮ์ เพราะการตักลีดตามบรรดาผู้นำของพวกเขาและพวกที่ยึดความเห็นในหมู่พวกเขา ท่าน (ขออัลลอฮ์ตะอาลาทรงเมตตาท่าน) กล่าวว่า «อัมมาบะอ์ดุ แท้จริงบรรดาผู้ที่เบี่ยงเบนออกจากสัจธรรม จากพวกมุอ์ตะซิละฮ์และพวกก็อดะริยะฮ์นั้น อารมณ์ใฝ่ต่ำของพวกเขาได้ชักนำพวกเขาไปสู่การตักลีดตามบรรดาผู้นำของพวกเขาและบรรพบุรุษของพวกเขาที่ล่วงลับไปแล้ว พวกเขาจึงตีความอัลกุรอานตามความเห็นของพวกเขา เป็นการตีความที่อัลลอฮ์มิได้ประทานหลักฐานใด ๆ ลงมา และมิได้ทรงแจกแจงข้อพิสูจน์ใด ๆ ไว้ และพวกเขาก็มิได้รายงานมาจากเราะซูลของพระผู้อภิบาลแห่งสากลโลก หรือจากบรรดาสะลัฟรุ่นก่อน พวกเขาได้ขัดแย้งกับบรรดารายงานของศอฮาบะฮ์ (ขอความสันติจงมีแด่พวกเขา) ที่รายงานจากนบีของอัลลอฮ์ (ขอการสดุดีของอัลลอฮ์จงมีแด่ท่าน) ในเรื่องการเห็นอัลลอฮ์ด้วยสายตา ทั้งที่มีรายงานในเรื่องนี้มาจากหลายทาง อาษารต่าง ๆ ได้รายงานเรื่องนี้อย่างมุตะวาติร และบรรดาค็อบัรก็ได้รายงานเรื่องนี้ต่อเนื่องกันมา และพวกเขาได้ปฏิเสธการให้ความช่วยเหลือ (ชะฟาอะฮ์) ของท่านเราะซูลุลลอฮ์ ﷺ แก่บรรดาผู้กระทำบาป และปัดตกบรรดารายงานในเรื่องนั้นที่มาจากชนรุ่นก่อน และพวกเขาได้ปฏิเสธการลงโทษในหลุมศพ และการที่บรรดาผู้ปฏิเสธศรัทธาจะถูกลงโทษในหลุมศพของพวกเขา»⁽²⁾

และอบุลหะสันได้กล่าวไว้ในอีกที่หนึ่งว่า «พวกมุอ์ตะซิละฮ์ได้ปฏิเสธเรื่องอัล-เหาฎ์ (สระน้ำของท่านนบี ﷺ) และพวกมุอ์ตะซิละฮ์ได้ปฏิเสธเรื่องการลงโทษในหลุมศพ»⁽³⁾

และอบุลหะสันได้กล่าวไว้ในหนังสือ มะกอลาต อัล-อิสลามิยยีน ว่า «พวกเขาขัดแย้งกันในเรื่องการลงโทษในหลุมศพ

⁽¹⁾ ซูเราะฮ์อัล-กิยามะฮ์ 75:22-23 ⁽²⁾ อัล-อิบานะฮ์ อัน อุศูล อัด-ดิยานะฮ์ หน้า 6 ⁽³⁾ แหล่งอ้างอิงเดิม หน้า 75

บางส่วนในหมู่พวกเขาปฏิเสธเรื่องนี้ และบางส่วนยืนยันเรื่องนี้ และพวกเขาคือมุอ์ตะซิละฮ์และเคาะวาริจ»⁽¹⁾

และท่าน (อัล-อัชอะรีย์) กล่าวไว้ในหนังสือ "อัล-มะกอลาต" ของท่านว่า «พวกเขามีความเห็นขัดแย้งกันในเรื่องการให้ความช่วยเหลือ (ชะฟาอะฮ์) ของท่านเราะซูลุลลอฮ์ ﷺ ว่าเป็นสิทธิ์ของผู้กระทำบาปใหญ่หรือไม่ ซึ่งมุอ์ตะซิละฮ์ปฏิเสธเรื่องนี้ และกล่าวว่าเป็นสิ่งที่โมฆะ»⁽²⁾

ท่านยังได้กล่าวไว้ในหลายแห่งของหนังสือ "อัล-มะกอลาต" ของท่านด้วยว่า มุอ์ตะซิละฮ์ปฏิเสธเรื่องพระเนตรและพระหัตถ์ของอัลลอฮ์ อีกทั้งปฏิเสธการเห็นพระองค์ด้วยสายตา การเสด็จมาของพระองค์ในวันกิยามะฮ์ และการเสด็จลงของพระองค์สู่ฟากฟ้าชั้นดุนยา และพวกเขายังยืนยันอย่างเด็ดขาดว่าผู้กระทำความชั่ว (ฟาซิก) จะอยู่ในนรกตลอดกาล นอกจากนี้ยังมีเรื่องอื่น ๆ อีกที่พวกเขาค้านกับหะดีษที่ถูกต้องและหะดีษมุตะวาติร หรือแม้กระทั่งค้านกับตัวบทของอัลกุรอาน⁽³⁾

ดังนั้น ผู้ใดที่ปฏิเสธอะกีดะฮ์เหล่านี้ซึ่งมีหะดีษที่ถูกต้องรายงานไว้ แท้จริงเขากำลังเดินตามแนวทางของมุอ์ตะซิละฮ์ มิใช่แนวทางของอะฮ์ลุซซุนนะฮ์

ข้าพเจ้าได้พบว่ามีบางคนทั้งในอดีตและปัจจุบันที่ยืนยันอย่างเด็ดขาดว่า สัญญาณทั้งหมดของวันกิยามะฮ์เป็นหะดีษอาหาด และปฏิเสธสัญญาณเหล่านั้นด้วยเหตุผลดังกล่าว ส่วนสัญญาณใดที่เขาเห็นว่าเป็นมุตะวาติร เขาก็ตามไปจัดการกับมันด้วยการตีความ (ตะอ์วีล) และการบิดเบือน (ตะห์รีฟ)

ฮุก่มของผู้ที่ปฏิเสธสิ่งที่ได้รับการยืนยันด้วยค็อบัรอาหาด

อัส-สัฟฟารีนีได้อ้างทัศนะของอิสหาก อิบนุ รอฮะวัยฮ์ ว่าผู้ที่ปฏิเสธค็อบัรอาหาดเป็นกาฟิร แต่ทัศนะที่ถูกต้องกว่าคือเขาไม่ตกเป็นกาฟิร ดูเหมือนว่าผู้ที่กล่าวว่าเขาเป็นกาฟิรนั้นพิจารณาถึงหะดีษที่ประชาชาติได้ยอมรับและมีมติเป็นเอกฉันท์ (อิจญ์มาอ์) ว่าถูกต้อง

แม้เราจะไม่กล่าวว่าเขาเป็นกาฟิร แต่เรากล่าวว่า ผู้ที่ปฏิเสธหะดีษที่ถูกต้องของท่านเราะซูล ﷺ ในการนำมาเป็นหลักฐานในเรื่องอะกีดะฮ์นั้น ได้เดินบนแนวทางที่ผิดพลาดอย่างชัดแจ้ง และเป็นที่น่าเกรงว่าเขาจะเบี่ยงเบนออกไปเนื่องจากการปฏิเสธหะดีษเหล่านี้ และอัลลอฮ์จะทรงทดสอบเขาด้วยสิ่งที่ทำให้หลงผิด

فَلْيَحْذَرِ ٱلَّذِينَ يُخَالِفُونَ عَنْ أَمْرِهِۦٓ أَن تُصِيبَهُمْ فِتْنَةٌ أَوْ يُصِيبَهُمْ عَذَابٌ أَلِيمٌ ﴿٦٣﴾

«ดังนั้นบรรดาผู้ที่ฝ่าฝืนคำสั่งของเขาจงระวัง ว่าฟิตนะฮ์ (การทดสอบ) จะประสบแก่พวกเขา หรือการลงโทษอันเจ็บปวดจะประสบแก่พวกเขา» (ซูเราะฮ์อัน-นูร 24:63)⁽⁴⁾

⁽¹⁾ มะกอลาต อัล-อิสลามิยยีน หน้า 340 ⁽²⁾ มะกอลาต อัล-อิสลามิยยีน หน้า 340 ⁽³⁾ ดู มะกอลาต อัล-อิสลามิยยีน หน้า 157, 216, 195, 474 ⁽⁴⁾ ซูเราะฮ์อัน-นูร อายะฮ์ที่ 63

นี่คือแนวทาง

ในการศึกษาที่เรานำเสนอนี้ เรายึดมั่นต่ออัลกุรอานและซุนนะฮ์ ด้วยเหตุนี้ จึงเป็นสิ่งจำเป็นที่เราจะต้องนำเสนอเรื่องอะกีดะฮ์ตามแนวทางที่อัลกุรอานและซุนนะฮ์ได้นำเสนอไว้ และจะไม่ก้าวล่วงเลยแนวทางนี้ เพราะมันคือหนทางที่ได้ชุบชีวิตหัวใจของคนรุ่นแรกแห่งประชาชาตินี้

لن يَصلح آخر هذه الأمة إلا بما صلح به أولها

และมันคือหนทางเดียวที่จะทำให้คนที่เหลือของประชาชาตินี้ดีงามขึ้นได้ ช่างสัจจริงยิ่งนักที่อิมามมาลิก อิมามและนักวิชาการแห่งนครมะดีนะฮ์อัล-มุเนาวะเราะฮ์ ได้กล่าวว่า «คนรุ่นหลังของประชาชาตินี้จะไม่มีวันดีงามได้ เว้นแต่ด้วยสิ่งที่ทำให้คนรุ่นแรกของประชาชาตินี้ดีงาม»

เราได้กล่าวไปแล้วถึงความโดดเด่นของอัลกุรอานที่แตกต่างจากปรัชญาในแนวทางการวางรากฐานศาสนาและหลักความเชื่อ ความโดดเด่นนี้เองที่ทำให้เราจำเป็นต้องยึดถือแนวทางของอัลกุรอานโดยไม่ยึดถือแนวทางอื่น

ข้อคลุมเครือที่ต้องการคำชี้แจง: เราจะใช้อัลกุรอานพูดกับผู้ที่ไม่ศรัทธาต่ออัลกุรอานได้อย่างไร

บางคนที่มีความรู้ทางศาสนาอยู่บ้างกล่าวว่า เราจะนำเสนออัลกุรอานแก่ผู้ที่ไม่ศรัทธาต่ออัลลอฮ์ได้อย่างไร? ในทุกวันนี้เราจะต้องพูดกับผู้คนด้วยตรรกะของวิทยาศาสตร์วัตถุนิยมสมัยใหม่และหลักฐานทางปัญญา เมื่อพวกเขาเชื่อมั่นในอิสลามแล้ว เราจึงค่อยพูดกับพวกเขาด้วยอัลกุรอาน

لِأُنذِرَكُم بِهِۦ وَمَنۢ بَلَغَ

เราขอกล่าวแก่คนเหล่านี้ว่า ขอถามท่านทั้งหลายโดยอัลลอฮ์เถิด อัลลอฮ์ทรงบัญชาเราะซูลของพระองค์ให้ใช้อัลกุรอานตักเตือนบรรดาผู้ปฏิเสธศรัทธาที่ปฏิเสธอัลลอฮ์ ปฏิเสธอัลกุรอาน และปฏิเสธเราะซูลได้อย่างไร? «เพื่อข้าจะได้ใช้อัลกุรอานนี้ตักเตือนพวกท่าน และผู้ที่อัลกุรอานไปถึง»⁽¹⁾ พระองค์ทรงบัญชาให้ท่านอ่านอัลกุรอานนี้แก่พวกเขาได้อย่างไร? ท่านมิได้อ่านอัลกุรอานแก่บรรดาผู้ดื้อรั้นและผู้ปฏิเสธดอกหรือ จนจิตใจของพวกเขาสั่นสะท้านและหัวใจของพวกเขาหวั่นไหว?

อายะฮ์ต่าง ๆ ของอัลกุรอานได้ส่งผลอย่างไรต่ออุมัยยะฮ์ บินเคาะลัฟ อัลวะลีด บินอุตบะฮ์ … และคนอื่น ๆ ทั้งที่การปฏิเสธศรัทธาของพวกเขารุนแรงและความเป็นศัตรูของพวกเขาฝังรากลึก?

อาจมีผู้กล่าวว่า ทุกวันนี้อัลกุรอานถูกอ่านอยู่ทุกหนทุกแห่ง แม้แต่ทางสถานีวิทยุ (ลอนดอนและวอชิงตัน) ถึงกระนั้น ลูกหลานของอิสลามที่อ่านอัลกุรอานก็ยังไม่ศรัทธาต่อสิ่งที่อัลกุรอานนำมา

คำตอบสำหรับคนเหล่านี้คือ ชาวอาหรับในอดีตนั้นเมื่อได้ยินอายะฮ์ต่าง ๆ ถูกอ่านให้ฟัง

⁽¹⁾ ซูเราะฮ์อัล-อันอาม 6:19

ดังนั้นมันจึงซึมลึกเข้าไปถึงส่วนลึกของจิตใจเขา เพราะเขาเป็นชาวอาหรับที่เข้าใจความหมายและเป้าหมายของอายะฮ์ต่างๆ จึงไม่มีสิ่งใดกั้นขวางระหว่างเขากับอายะฮ์เหล่านั้น

ส่วนในปัจจุบันนี้ มีสิ่งกีดขวางและม่านกั้นเกิดขึ้นระหว่างผู้คนกับอัลกุรอาน บางส่วนเกิดจากภาษา และบางส่วนเกิดจากข้อคลุมเครือ (ชุบุฮาต) ที่ฝังแน่นอยู่ในความคิด จนกลายเป็นสิ่งที่ผู้คนยอมรับโดยไม่ตั้งคำถาม

ด้วยเหตุนี้ หน้าที่ของผู้แบกรับอัลกุรอานในปัจจุบันคือการถ่ายทอดอัลกุรอานออกมาเป็นภาษาที่ผู้คนเข้าใจ เขาจะต้องเชื่อมผู้คนเข้ากับอัลกุรอาน และเชื่อมอัลกุรอานเข้ากับผู้คน ด้วยการอธิบายความหมายและเป้าหมายของอัลกุรอานแก่พวกเขา และฟื้นฟูความหมายของคัมภีร์นี้ขึ้นมาใหม่ในจิตใจ เพื่อให้จิตใจกลับมาลิ้มรสและสัมผัสถึงอัลกุรอานได้อีกครั้ง... และด้วยวิธีนี้ ความหมายของอัลกุรอานก็จะไปถึงบรรดาผู้ปฏิเสธและผู้ไม่ยอมรับ การเผยแผ่ (ดะอ์วะฮ์) ที่เป็นหลักฐานยืนยันแก่มนุษย์ทุกคนจึงจะบรรลุผล

เราได้อธิบายไปแล้วก่อนหน้านี้ว่า อัลกุรอานประกอบด้วยหลักฐานต่างๆ ที่สนทนากับสติปัญญา และดับความกระหายของหัวใจ มิใช่เป็นเพียงการบอกเล่าเรื่องราวเท่านั้น

การเรียกร้องที่น่าสงสัย: การประสานศาสนาเข้าหากัน

นี่คือหนทาง นั่นคือ เราต้องทำความเข้าใจให้ชัดแจ้งถึงแนวทางที่อัลลอฮ์ทรงนำมาให้แก่เราเพื่อหยั่งรากอีมานลงในจิตใจ และยึดมั่นในแนวทางนั้นทั้งในตัวของเราเอง ในการเชิญชวนผู้คน และในการอบรมขัดเกลาพวกเขาให้เป็นไปตามแนวทางนั้น

บรรดาศัตรูของอัลลอฮ์ และผู้ที่ถูกหลอกลวงจากลูกหลานของประชาชาตินี้ พยายามบิดเบือนหนทางนี้ ด้วยการเรียกร้องให้มีการประสานศาสนาต่างๆ เข้าหากัน และได้มีการจัดการประชุมและการสัมมนาต่างๆ ขึ้นเพื่อการนั้น

มุสลิมที่ไปเข้าร่วมการประชุมและการสัมมนาเหล่านี้ได้กระทำความผิดพลาดอย่างใหญ่หลวง เมื่อพวกเขายินยอมให้อิสลามกลายเป็นหัวข้อของการพิจารณาถกเถียง เช่นเดียวกับศาสนายิวและศาสนาคริสต์อย่างเท่าเทียมกัน

قُلْ يَا أَهْلَ الْكِتَابِ تَعَالَوْا إِلَىٰ كَلِمَةٍ سَوَاءٍ بَيْنَنَا وَبَيْنَكُمْ أَلَّا نَعْبُدَ إِلَّا اللَّهَ وَلَا نُشْرِكَ

เราอาจจะหาข้อแก้ตัวให้แก่คนเหล่านี้ได้ หากพวกเขาไปที่นั่นเพื่อกล่าวแก่ผู้อื่นตามที่อัลกุรอานได้กล่าวไว้ว่า «จงกล่าวเถิด (มุฮัมมัด) โอ้ชาวคัมภีร์เอ๋ย จงมายังถ้อยคำหนึ่งที่เท่าเทียมกันระหว่างเราและพวกท่าน คือว่าเราจะไม่เคารพภักดีนอกจากอัลลอฮ์ และเราจะไม่ให้สิ่งใดเป็นภาคีกับพระองค์

شَيْئًا وَلَا يَتَّخِذَ بَعْضُنَا بَعْضًا أَرْبَابًا مِّن دُونِ اللَّهِ ۚ فَإِن تَوَلَّوْا فَقُولُوا اشْهَدُوا بِأَنَّا مُسْلِمُونَ ﴿٦٤﴾

…สิ่งใดเลย และพวกเราบางคนจะไม่ยึดถือบางคนเป็นพระเจ้าอื่นจากอัลลอฮ์ แต่หากพวกเขาผินหลังให้ ก็จงกล่าวเถิดว่า พวกท่านจงเป็นพยานเถิดว่า แท้จริงพวกเราเป็นผู้นอบน้อมยอมจำนน (มุสลิม)» (ซูเราะฮ์อาลิอิมรอน 3:64)⁽¹⁾ หน้าที่ของพวกเขาคือการชี้แจงความเท็จของคนเหล่านั้นด้วยวิธีที่ดีที่สุด เสนอศาสนาที่เป็นสัจธรรมแก่พวกเขา และสถาปนาหลักฐานให้ประจักษ์แก่พวกเขา ไม่ใช่การแสวงหาความรักใคร่จากพวกเขา และประจบประแจงพวกเขาในความเท็จของพวกเขา

قَد تَّبَيَّنَ ٱلرُّشْدُ مِنَ ٱلْغَىِّ

ผู้ที่นำอิสลามไปผสมปนเปกับศาสนา ลัทธิ และปรัชญาอื่น ๆ นั้นเป็นผู้ที่ผิดพลาด พวกเขาอ้างว่าพวกเขากำลังประสานระหว่างตัวบทของอัลกุรอานกับคำพูดของชนเหล่านั้น เพื่อไปสู่จุดกึ่งกลางที่อิสลามได้มาบรรจบกับสิ่งอื่น แต่พวกเขาได้โกหกในการกล่าวอ้างของพวกเขา และหลงผิดในแนวทางของพวกเขา เพราะอิสลามคือศาสนาของอัลลอฮ์ที่มีอำนาจครอบคลุมเหนือชีวิตและสรรพชีวิตทั้งหลาย มันไม่จำเป็นต้องให้เรามาประสานระหว่างมันกับสิ่งอื่นแต่อย่างใด สิ่งอื่นนั้นมีทั้งความเท็จและความดีปะปนกัน ส่วนอิสลามนั้นเป็นความดีงามทั้งหมด หน้าที่ของเราคือการรักษาคัมภีร์แห่งพระผู้อภิบาลของเราและศาสนาของพระองค์ให้คงความโดดเด่นแยกเป็นเอกเทศ «แท้จริงแนวทางที่ถูกต้องนั้นได้ประจักษ์ชัดแล้วจากแนวทางที่ผิด» (ซูเราะฮ์อัล-บะเกาะเราะฮ์ 2:256)⁽²⁾ เพื่อที่ผู้คนจะได้หวนกลับมาหามัน แล้วพบว่ามันบริสุทธิ์ ไม่มีสิ่งใดเจือปน

وَإِذَا قِيلَ لَهُمْ تَعَالَوْا۟ إِلَىٰ مَآ أَنزَلَ ٱللَّهُ وَإِلَى ٱلرَّسُولِ رَأَيْتَ ٱلْمُنَـٰفِقِينَ يَصُدُّونَ عَنكَ صُدُودًا ﴿٦١﴾ فَكَيْفَ إِذَآ أَصَـٰبَتْهُم مُّصِيبَةٌۢ بِمَا قَدَّمَتْ أَيْدِيهِمْ ثُمَّ جَآءُوكَ يَحْلِفُونَ بِٱللَّهِ إِنْ أَرَدْنَآ إِلَّآ إِحْسَـٰنًا وَتَوْفِيقًا ﴿٦٢﴾

แท้จริงอัลลอฮ์ได้ทรงตำหนิคนจำพวกนี้ ซึ่งต้องการผสมผสานอิสลามเข้ากับสิ่งอื่น และพบกันครึ่งทางภายใต้ข้ออ้างว่าเป็นการประนีประนอม และพระองค์ทรงบอกว่า นี่คือการกระทำของพวกมุนาฟิกีน (พวกกลับกลอก) «และเมื่อได้มีการกล่าวแก่พวกเขาว่า จงมายังสิ่งที่อัลลอฮ์ได้ทรงประทานลงมา และมายังเราะซูลเถิด เจ้าจะเห็นพวกมุนาฟิกีนผินหลังให้เจ้าอย่างสิ้นเชิง แล้วจะเป็นอย่างไรเล่า เมื่อเคราะห์ร้ายได้ประสบแก่พวกเขา เนื่องด้วยสิ่งที่มือของพวกเขาได้กระทำไว้ แล้วพวกเขาก็มาหาเจ้า โดยสาบานต่ออัลลอฮ์ว่า พวกเรามิได้ต้องการสิ่งใด นอกจากความดีและการประนีประนอมเท่านั้น» (ซูเราะฮ์อัน-นิสาอ์ 4:61-62)⁽³⁾

⁽¹⁾ ซูเราะฮ์อาลิอิมรอน : 64 ⁽²⁾ ซูเราะฮ์อัล-บะเกาะเราะฮ์ : 256 ⁽³⁾ ซูเราะฮ์อัน-นิสาอ์ : 61-62

การศรัทธาต่ออัลลอฮ์

บทนำ: ความสำคัญของหลักการนี้

หลักการแรกในบรรดาหลักการด้านอะกีดะฮ์คือ การศรัทธาต่ออัลลอฮ์ หลักการนี้เป็นหลักการที่สำคัญที่สุด ทั้งในด้านอะกีดะฮ์และด้านการปฏิบัติ อิสลามทั้งหมดตั้งอยู่บนหลักการนี้ และหลักการนี้คือแก่นแท้ของอัลกุรอาน หากเราจะกล่าวว่าอัลกุรอานทั้งเล่มล้วนพูดถึงอีมานประการนี้ ก็ไม่ใช่การกล่าวเกินจริง เพราะอัลกุรอานนั้นมีลักษณะต่าง ๆ ดังนี้

ประการแรก เป็นการกล่าวถึงอัลลอฮ์ ตะอาลา โดยตรง ทั้งซาตของพระองค์ พระนามต่าง ๆ คุณลักษณะต่าง ๆ และการกระทำต่าง ๆ ของพระองค์ เช่น อายะฮ์อัล-กุรซีย์ และซูเราะฮ์อัล-อิคลาศ

ประการที่สอง เป็นการเรียกร้องให้เคารพภักดีต่อพระองค์เพียงองค์เดียวโดยไม่มีภาคีใด ๆ แก่พระองค์ และให้ละทิ้งสิ่งที่ถูกเคารพบูชานอกเหนือจากพระองค์ซึ่งเป็นพระเจ้าจอมปลอม ทั้งหมดนี้คือการทำให้รู้จักอัลลอฮ์ การเรียกร้องให้ปฏิบัติตามสิทธิของพระองค์ และการห้ามมิให้หันเหสิทธินั้นไปยังผู้อื่นนอกจากพระองค์

ประการที่สาม เป็นการใช้ให้เชื่อฟังพระองค์ ผู้ทรงมหาบริสุทธิ์ และห้ามมิให้ฝ่าฝืนพระองค์ ซึ่งเป็นสิ่งที่ผูกพันอยู่กับอีมาน

ประการที่สี่ เป็นการบอกเล่าเรื่องราวของผู้ศรัทธา เกียรติที่พวกเขาได้รับในโลกนี้ และผลตอบแทนที่พระองค์จะประทานแก่พวกเขาในอาคิเราะฮ์ นี่คือผลตอบแทนของผู้ที่ศรัทธาต่ออัลลอฮ์

ประการที่ห้า เป็นการบอกเล่าเรื่องราวของบรรดาผู้ปฏิเสธศรัทธา บทลงโทษอันน่าหวาดหวั่นที่อัลลอฮ์ทรงกระทำต่อพวกเขาในโลกนี้ และสิ่งที่พระองค์จะทรงกระทำต่อพวกเขาในอาคิเราะฮ์ ณ ดินแดนแห่งการลงโทษ นี่คือผลตอบแทนของผู้ที่ผินหลังให้กับอีมาน

ดังนั้น อัลกุรอานทั้งเล่มจึงล้วนพูดถึงการศรัทธาต่ออัลลอฮ์ สิ่งที่ยืนยันข้อนี้ให้ชัดเจนคือ เราพบว่ามีการกล่าวถึงอัลลอฮ์ในอัลกุรอาน ไม่ว่าจะด้วยพระนามใดพระนามหนึ่งหรือคุณลักษณะใดคุณลักษณะหนึ่งของพระองค์ ซ้ำแล้วซ้ำเล่าถึง (10062) ครั้ง กล่าวคือ โดยเฉลี่ยประมาณยี่สิบครั้งในแต่ละหน้า

เราสามารถกล่าวได้ว่า การศรัทธาต่ออัลลอฮ์เมื่อเทียบกับหลักการและรายละเอียดปลีกย่อยอื่น ๆ นั้น เปรียบเสมือนรากของต้นไม้เมื่อเทียบกับลำต้นและกิ่งก้าน มันคือรากฐานของหลักการทั้งปวง และเป็นฐานรากของศาสนา ยิ่งบุคคลใดมีส่วนแห่งการศรัทธาต่ออัลลอฮ์มากเพียงใด ส่วนของเขาในอิสลามก็ยิ่งมากขึ้นเพียงนั้น

ประเด็นต่าง ๆ ว่าด้วยการศรัทธาต่ออัลลอฮ์

ประเด็นต่าง ๆ ของบทนี้ที่ผู้ศึกษาจำเป็นต้องนำเสนอและพิจารณาตรวจสอบอย่างถี่ถ้วน มีดังนี้:

ประการแรก: หลักฐานยืนยันการมีอยู่ของอัลลอฮ์ ตะอาลา และการโต้ตอบข้อคลุมเครือ (ชุบฮะฮ์) ต่าง ๆ ที่ถูกหยิบยกขึ้นมาเกี่ยวกับเรื่องนี้

ประการที่สอง: การทำความรู้จักอัลลอฮ์ ซุบหานะฮู ซึ่งอัลกุรอานได้ดำเนินการผ่านสองแนวทาง ได้แก่:

1. การอธิบายถึงความประณีตในการสร้างสรรค์และความมหัศจรรย์ที่มีอยู่ในสรรพสิ่งทั้งหลาย ซึ่งบ่งบอกถึงความยิ่งใหญ่แห่งเดชานุภาพของอัลลอฮ์และความวิจิตรแห่งการสร้างสรรค์ของพระองค์

1. การศึกษาอายะฮ์อัลกุรอานที่กล่าวถึงอัลลอฮ์โดยตรง ทั้งในด้านซาตของพระองค์ พระนามของพระองค์ คุณลักษณะของพระองค์ และกิจการงานของพระองค์

ประการที่สาม: การให้เอกภาพแด่อัลลอฮ์ด้วยการเคารพภักดีต่อพระองค์องค์เดียว โดยไม่มีภาคีใด ๆ สำหรับพระองค์ และการละทิ้งสิ่งที่ถูกเคารพบูชาอื่นจากพระองค์

ประการที่สี่: การพิจารณาประวัติศาสตร์ของอะกีดะฮ์ว่าด้วยพระผู้เป็นเจ้า และการวิเคราะห์ตรวจสอบทัศนะในเรื่องนั้นอย่างถี่ถ้วน

บทที่หนึ่ง

หลักฐานการมีอยู่ของพระผู้สร้าง ผู้ทรงยิ่งใหญ่และสูงส่ง

ประการแรก: หลักฐานจากฟิฏเราะฮ์ (ธรรมชาติดั้งเดิมของมนุษย์)

ฟิฏเราะฮ์ที่บริสุทธิ์เป็นพยานยืนยันการมีอยู่ของอัลลอฮ์โดยไม่ต้องอาศัยหลักฐาน:

فَأَقِمْ وَجْهَكَ لِلدِّينِ حَنِيفًا ۚ فِطْرَتَ ٱللَّهِ ٱلَّتِى فَطَرَ ٱلنَّاسَ عَلَيْهَا ۚ لَا تَبْدِيلَ لِخَلْقِ ٱللَّهِ ۚ ذَٰلِكَ ٱلدِّينُ ٱلْقَيِّمُ

อัลกุรอานไม่ได้อธิบายยืดยาวในการนำหลักฐานมายืนยันการมีอยู่ของอัลลอฮ์ ตะอาลา เพราะอัลกุรอานยืนยันว่าฟิฏเราะฮ์ที่บริสุทธิ์และจิตใจที่ไม่ถูกแปดเปื้อนด้วยความสกปรกของชิริกนั้น ย่อมยอมรับการมีอยู่ของพระองค์โดยไม่ต้องอาศัยหลักฐานใด ๆ และไม่เพียงเท่านั้น แต่เตาฮีด (การให้เอกภาพ) ต่อพระองค์ ผู้ทรงบริสุทธิ์ ยังเป็นเรื่องที่เป็นฟิฏเราะฮ์และประจักษ์ชัดในตัวเองอีกด้วย «ดังนั้น เจ้าจงมุ่งหน้าของเจ้าสู่ศาสนาอย่างเที่ยงตรง (นี่คือ) ฟิฏเราะฮ์ของอัลลอฮ์ที่พระองค์ทรงสร้างมนุษย์ให้มีอยู่บนนั้น ไม่มีการเปลี่ยนแปลงใด ๆ ในการสร้างของอัลลอฮ์ นั่นคือศาสนาอันเที่ยงธรรม» (ซูเราะฮ์อัร-รูม 30:30)⁽¹⁾

ฟิฏเราะฮ์นี้เองที่อธิบายปรากฏการณ์ซึ่งนักวิจัยด้านประวัติศาสตร์ศาสนาได้สังเกตเห็น นั่นคือ ประชาชาติทั้งหลาย—ที่พวกเขาได้ศึกษาประวัติศาสตร์—ต่างก็ยึดเอาสิ่งที่ถูกเคารพบูชา ซึ่งพวกเขามุ่งหน้าไปหาและยกย่องให้ศักดิ์สิทธิ์⁽²⁾

ณ ตรงนี้ อาจมีผู้กล่าวว่า: หากการมุ่งหน้าไปสู่อัลลอฮ์เป็นเรื่องของฟิฏเราะฮ์จริง มนุษย์ในยุคสมัยต่าง ๆ ก็คงไม่เคารพบูชาพระเจ้าหลากหลายเช่นนี้

คำตอบคือ: ฟิฏเราะฮ์นั้นเรียกร้องให้มนุษย์มุ่งหน้าไปสู่พระผู้สร้าง แต่มนุษย์ถูกห้อมล้อมด้วยปัจจัยที่มีอิทธิพลมากมาย ซึ่งทำให้เขาเบี่ยงเบนในขณะที่เขามุ่งหน้าไปสู่พระเจ้าที่แท้จริงผู้ทรงควรแก่การเคารพภักดี

⁽¹⁾ ซูเราะฮ์อัร-รูม อายะฮ์ที่ 30

⁽²⁾ แม้แต่พวกคอมมิวนิสต์ในปัจจุบัน ซึ่งต้องการปลดปล่อยตนเองจากการเคารพบูชาพระเจ้าตามที่พวกเขาอ้าง ก็ยังเคารพบูชาผู้ก่อตั้งลัทธิของพวกเขา ท่านจะเห็นพวกเขาเดินผ่านหน้าศพที่ถูกอาบน้ำยาของเขาที่จัตุรัสแดงในวันรำลึกการเสียชีวิตของเขา ด้วยท่าทีนอบน้อมและก้มศีรษะ พวกเขาได้ทำให้เขาเป็นพระเจ้า และแทนที่จะเคารพภักดีต่อพระผู้สร้างมนุษย์ พวกเขากลับเคารพบูชามนุษย์ที่ตายไปแล้ว ความพินาศจงประสบแก่พวกเขา นี่คือสิ่งที่ข้าพเจ้าได้บันทึกไว้เมื่อสิบห้าปีก่อน และเมื่อไม่กี่ปีมานี้ บรรดาผู้ดูแลลัทธิคอมมิวนิสต์ได้รื้อทำลายลัทธิของพวกเขาเอง และได้โยนทิ้งศพของบรรดาผู้นำลัทธิ เช่นเดียวกับที่พวกเขาได้โยนทิ้งความเชื่อและแนวคิดของพวกเขา

ดังนั้น สิ่งที่บิดามารดาปลูกฝังไว้ในจิตใจของลูก ๆ และสิ่งที่นักเขียน ครูบาอาจารย์ และนักวิชาการป้อนใส่ความคิดของคนรุ่นใหม่ ย่อมเปลี่ยนแปลงฟิฏเราะฮ์ (ธรรมชาติดั้งเดิม) นี้ ทำให้มันแปดเปื้อน และปกคลุมมันไว้ด้วยม่านบัง จนมันไม่มุ่งไปสู่สัจธรรม

كل مولود يولد على الفطرة ، فأبواه يهودانه ، أو ينصرانه، أو يمجسانه

ท่านเราะซูล ﷺ ได้ระบุไว้อย่างชัดเจนถึงความถูกต้องของสิ่งที่เราได้กล่าวมานี้ ในเศาะฮีหฺอัล-บุคอรีย์และมุสลิม มีรายงานจากอบูฮุร็อยเราะฮ์ (ร.ฎ.) ว่า ท่านเราะซูลุลลอฮ์ ﷺ กล่าวว่า «ทารกทุกคนถือกำเนิดมาบนฟิฏเราะฮ์ แล้วบิดามารดาของเขาก็ทำให้เขาเป็นยิว หรือทำให้เขาเป็นคริสต์ หรือทำให้เขาเป็นมะญูซี (ผู้บูชาไฟ)»⁽¹⁾ ท่านไม่ได้กล่าวว่า "ทำให้เขาเป็นมุสลิม" เพราะอิสลามนั้นสอดคล้องกับฟิฏเราะฮ์อยู่แล้ว

قَالَ فَبِعِزَّتِكَ لَأُغْوِيَنَّهُمْ أَجْمَعِينَ ﴿٨٢﴾ إِلَّا عِبَادَكَ مِنْهُمُ ٱلْمُخْلَصِينَ ﴿٨٣﴾

อาจมีผู้ถามว่า หากเราปล่อยเด็กไว้โดยไม่เข้าไปมีอิทธิพลต่อฟิฏเราะฮ์ของเขา เขาจะเติบโตขึ้นเป็นผู้ศรัทธาในเตาฮีดและรู้จักพระผู้อภิบาลของเขาหรือไม่? เราขอตอบว่า แม้ชัยฏอนในหมู่มนุษย์จะปล่อยมนุษย์ไว้และไม่ทำให้ฟิฏเราะฮ์ของพวกเขาแปดเปื้อน แต่ชัยฏอนในหมู่ญินก็จะไม่ปล่อยพวกเขาไว้ เพราะชัยฏอนได้ให้คำมั่นสัญญาต่อตัวเองแล้วว่าจะทำให้ลูกหลานของอาดัมหลงผิด ดังที่อัลลอฮ์ตรัสว่า «มัน (อิบลีส) กล่าวว่า ด้วยเดชานุภาพของพระองค์ ข้าฯ จะทำให้พวกเขาหลงผิดทั้งหมด เว้นแต่บรรดาบ่าวของพระองค์ในหมู่พวกเขาที่ได้รับการคัดสรรให้บริสุทธิ์» (ซูเราะฮ์ศอด 38:82-83)⁽²⁾

إن الشيطان يجري من الإنسان مجرى الدم ، وإني خشيت أن يقذف في قلوبكما شرًا

และชัยฏอนได้รับความสามารถที่จะเข้าถึงหัวใจของมนุษย์ ดังที่ปรากฏในหะดีษเศาะฮีหฺว่า «แท้จริงชัยฏอนนั้นไหลเวียนอยู่ในตัวมนุษย์ดุจการไหลเวียนของโลหิต และฉันเกรงว่ามันจะโยนความชั่วลงในหัวใจของท่านทั้งสอง» หรือท่านกล่าวว่า «(โยน) สิ่งหนึ่ง»⁽³⁾

يُوَسْوِسُ فِى صُدُورِ ٱلنَّاسِ ﴿٥﴾

قَالَ قَرِينُهُۥ رَبَّنَا مَآ أَطْغَيْتُهُۥ وَلَـٰكِن كَانَ فِى ضَلَـٰلٍۭ بَعِيدٍ ﴿٢٧﴾

อัลกุรอานได้พรรณนาลักษณะของชัยฏอนที่เราถูกสั่งให้ขอความคุ้มครองจากมันว่า «มันกระซิบกระซาบอยู่ในอกของมนุษย์» (ซูเราะฮ์อัน-นาส 114:5)⁽⁴⁾ และยังมีรายงานที่ถูกต้องอีกว่า มนุษย์ทุกคนมีเกาะรีน (สหายคู่กาย) จากหมู่ญิน คอยใช้ให้เขากระทำความชั่วและยุยงเขาไปสู่ความชั่ว และในอัลกุรอานมีว่า «สหายคู่กายของเขากล่าวว่า โอ้พระผู้อภิบาลของเรา ข้าพระองค์มิได้ทำให้เขาละเมิด แต่เขาเองอยู่ในความหลงผิดอันไกลลิบ» (ซูเราะฮ์ก็อฟ 50:27)⁽⁵⁾

قُلْ أَعُوذُ بِرَبِّ ٱلنَّاسِ ﴿١﴾ مَلِكِ ٱلنَّاسِ ﴿٢﴾ إِلَـٰهِ ٱلنَّاسِ ﴿٣﴾ مِن شَرِّ ٱلْوَسْوَاسِ ٱلْخَنَّاسِ ﴿٤﴾ ٱلَّذِى يُوَسْوِسُ فِى صُدُورِ ٱلنَّاسِ ﴿٥﴾ مِنَ ٱلْجِنَّةِ وَٱلنَّاسِ ﴿٦﴾

มนุษย์จะไม่อาจรอดพ้นจากสิ่งนี้ได้ เว้นแต่ด้วยการหันไปพึ่งพิงอัลลอฮ์ «จงกล่าวเถิดว่า ข้าพเจ้าขอความคุ้มครองต่อพระผู้อภิบาลแห่งมนุษย์ ผู้ทรงเป็นราชาแห่งมนุษย์ ผู้ทรงเป็นพระเจ้าแห่งมนุษย์ ให้พ้นจากความชั่วร้ายของผู้กระซิบกระซาบที่หลบซ่อน ผู้ซึ่งกระซิบกระซาบอยู่ในอกของมนุษย์ ทั้งจากญินและมนุษย์» (ซูเราะฮ์อัน-นาส 114:1-6)⁽⁶⁾

⁽¹⁾ เศาะฮีหฺอัล-บุคอรีย์: 3/245 หมายเลข 1385 และรายงานโดยมุสลิมในเศาะฮีหฺของท่าน: 4/2047 หมายเลข 2658 ⁽²⁾ ซูเราะฮ์ศอด: 82-83 ⁽³⁾ รายงานโดยมุสลิมในเศาะฮีหฺของท่าน: 4/1712 หมายเลข 2175 ⁽⁴⁾ ซูเราะฮ์อัน-นาส: 5 ⁽⁵⁾ ซูเราะฮ์ก็อฟ: 27 ⁽⁶⁾ ซูเราะฮ์อัน-นาส: 1-6

ألا إن ربي أمرني أن أعلمكم ما جهلتم مما علمني يومي هذا: كلُّ مال نحلته عبادي حَلالٌ، وإني خلقت عبادي حنفاء كلهم، وإنهم أتتهم الشياطين، فاجتالتهم عن دينهم، وحرمت عليهم ما أحللت لهم، وأمرتهم أن يشركوا بي ما لم أنزل به سلطاناً

ชัยฏอนจากหมู่ญินมีบทบาทอย่างมากในการทำลายฟิฏเราะฮ์ (ธรรมชาติดั้งเดิม) และทำให้มันแปดเปื้อน มีรายงานที่ถูกต้องในเศาะฮีหฺมุสลิม จากอิยาฎ บิน หิมาร (ร.ฎ.) ว่า ท่านเราะซูลุลลอฮ์ ﷺ ได้กล่าวคุฏบะฮ์ในวันหนึ่ง ส่วนหนึ่งจากคุฏบะฮ์ของท่านคือ «พึงทราบเถิด แท้จริงพระผู้อภิบาลของฉันทรงใช้ให้ฉันสอนพวกท่านในสิ่งที่พวกท่านไม่รู้ จากสิ่งที่พระองค์ทรงสอนฉันในวันนี้ว่า: ทรัพย์สินทุกอย่างที่ข้าได้มอบให้⁽¹⁾แก่บ่าวของข้านั้นเป็นที่อนุมัติ และแท้จริงข้าได้สร้างบ่าวของข้าทั้งหมดให้เป็นผู้ใฝ่หาสัจธรรม (หุนะฟาอ์) แต่พวกชัยฏอนได้มาหาพวกเขา แล้วชักนำพวกเขาให้หันเหออกจากศาสนาของพวกเขา และห้ามพวกเขาในสิ่งที่ข้าได้อนุมัติแก่พวกเขา และสั่งใช้พวกเขาให้ตั้งภาคีต่อข้าด้วยสิ่งที่ข้ามิได้ประทานหลักฐานใด ๆ ลงมา»⁽²⁾

ภัยพิบัติชำระแก่นแท้ของฟิฏเราะฮ์ให้บริสุทธิ์

บ่อยครั้งที่ม่านซึ่งปิดบังฟิฏเราะฮ์ถูกเปิดออก และสิ่งที่ห่อหุ้มซึ่งปกคลุมมันอยู่ได้หลุดหายไป เมื่อมันประสบกับเคราะห์กรรมอันเจ็บปวด หรือตกอยู่ในภาวะคับขันที่ไม่พบผู้ใดในหมู่มนุษย์จะช่วยเหลือได้ และหนทางแห่งความรอดพ้นได้หมดสิ้นไป มีผู้ปฏิเสธพระเจ้ามากมายเพียงใดที่ได้รู้จักพระผู้อภิบาลของเขาและหวนกลับไปหาพระองค์เมื่อเขาถูกล้อมไว้จนหมดทางหนี และมีผู้ตั้งภาคีมากมายเพียงใดที่ได้มอบการเคารพภักดีแด่อัลลอฮ์อย่างบริสุทธิ์ใจ เพราะภัยอันตรายที่ประสบแก่เขา «จนกระทั่งเมื่อพวกเจ้าอยู่ในเรือ และเรือได้แล่นพาพวกเขาไปด้วยลมที่ดี และพวกเขาก็ดีใจกับมัน ทันใดนั้นลมพายุก็พัดกระหน่ำมา และคลื่นก็ซัดมายังพวกเขาจากทุกทิศทาง และพวกเขาคิดว่าพวกเขาถูกล้อมไว้แล้ว พวกเขาก็วิงวอนต่ออัลลอฮ์ โดยมอบการเคารพภักดีอย่างบริสุทธิ์ใจแด่พระองค์ (กล่าวว่า) หากพระองค์ทรงช่วยเราให้รอดพ้นจากเหตุการณ์นี้ แน่นอนเราจะเป็นผู้กตัญญู» (ซูเราะฮ์ยูนุส 10:22)⁽³⁾

حَتَّىٰٓ إِذَا كُنتُمْ فِى ٱلْفُلْكِ وَجَرَيْنَ بِهِم بِرِيحٍ طَيِّبَةٍ وَفَرِحُوا۟ بِهَا جَآءَتْهَا رِيحٌ عَاصِفٌ وَجَآءَهُمُ ٱلْمَوْجُ مِن كُلِّ مَكَانٍ وَظَنُّوٓا۟ أَنَّهُمْ أُحِيطَ بِهِمْ ۙ دَعَوُا۟ ٱللَّهَ مُخْلِصِينَ لَهُ ٱلدِّينَ لَئِنْ أَنجَيْتَنَا مِنْ هَـٰذِهِۦ لَنَكُونَنَّ مِنَ ٱلشَّـٰكِرِينَ ﴿٢٢﴾

เราเคยได้ยินมาแล้วว่า ผู้โดยสารเครื่องบินลำหนึ่งได้หวนกลับไปหาพระผู้อภิบาลของพวกเขาอย่างไร เมื่อเครื่องบินของพวกเขาเกิดขัดข้อง จนมันเริ่มสั่นสะเทือนและเอียงไปมา โคลงเคลงอยู่กลางอากาศ โดยที่นักบินเองก็ไม่อาจควบคุมสิ่งใดได้เลย ไม่ต้องพูดถึงผู้โดยสาร ณ ที่นั้นเองความคิดปฏิเสธพระเจ้าได้มลายหายไป ลิ้นทั้งหลายต่างเปล่งเสียงวิงวอนขอดุอาอ์ และหัวใจทั้งหลายต่างมุ่งหาพระผู้อภิบาลของมันด้วยความสัจจริงและบริสุทธิ์ใจ ไม่มีที่เหลือสำหรับชิริกและการปฏิเสธพระเจ้าอีกเลยในสถานการณ์อันน่าสะพรึงกลัวเช่นนี้

บรรดามุชริกที่ท่านเราะซูล ﷺ ถูกส่งมายังพวกเขานั้น ยอมรับในการมีอยู่ของพระผู้สร้าง

ชาวอาหรับที่ท่านเราะซูล ﷺ ได้เผชิญหน้านั้น ยอมรับในการมีอยู่ของอัลลอฮ์ และยอมรับว่าพระองค์เพียงองค์เดียวคือผู้ทรงสร้างจักรวาล อีกทั้งยังยอมรับว่าพระองค์เพียงองค์เดียวคือผู้ทรงประทานปัจจัยยังชีพ ผู้ทรงให้คุณและให้โทษ ... แต่ทว่าพวกเขากลับเคารพสักการะสิ่งอื่นร่วมกับพระองค์ และไม่ได้มอบการเคารพภักดีอย่างบริสุทธิ์ใจแด่อัลลอฮ์เพียงองค์เดียว

⁽¹⁾ คำว่า "นะหัลตุฮู" หมายถึง ข้าได้มอบให้แก่เขา ⁽²⁾ เศาะฮีหฺมุสลิม 4/2197 หมายเลข 2865 ⁽³⁾ ซูเราะฮ์ยูนุส อายะฮ์ที่ 22

وَلَئِن سَأَلْتَهُم مَّنْ خَلَقَ ٱلسَّمَـٰوَٰتِ وَٱلْأَرْضَ لَيَقُولُنَّ ٱللَّهُ

ในบริบทของการยืนยันให้บรรดามุชริกีนต้องยอมรับการเป็นบ่าวต่ออัลลอฮ์เพียงองค์เดียว และการมอบศาสนาอย่างบริสุทธิ์ใจแด่พระองค์ พระองค์ทรงถามพวกเขาถึงผู้ทรงสร้างและผู้ทรงเป็นเจ้าของฟากฟ้าและแผ่นดิน พวกเขาก็ยอมรับและไม่ได้ปฏิเสธ ดังที่ทรงตรัสว่า «และหากเจ้าถามพวกเขาว่า ใครเป็นผู้สร้างชั้นฟ้าทั้งหลายและแผ่นดิน แน่นอนพวกเขาจะตอบว่า อัลลอฮ์» (ซูเราะฮ์ลุกมาน 31:25)⁽¹⁾

قُل لِّمَنِ ٱلْأَرْضُ وَمَن فِيهَآ إِن كُنتُمْ تَعْلَمُونَ ﴿٨٤﴾ سَيَقُولُونَ لِلَّهِ ۚ قُلْ أَفَلَا تَذَكَّرُونَ ﴿٨٥﴾ قُلْ مَن رَّبُّ ٱلسَّمَـٰوَٰتِ ٱلسَّبْعِ وَرَبُّ ٱلْعَرْشِ ٱلْعَظِيمِ ﴿٨٦﴾ سَيَقُولُونَ لِلَّهِ ۚ قُلْ أَفَلَا تَتَّقُونَ ﴿٨٧﴾ قُلْ مَنۢ بِيَدِهِۦ مَلَكُوتُ كُلِّ شَىْءٍ وَهُوَ يُجِيرُ وَلَا يُجَارُ عَلَيْهِ إِن كُنتُمْ تَعْلَمُونَ ﴿٨٨﴾ سَيَقُولُونَ لِلَّهِ ۚ قُلْ فَأَنَّىٰ تُسْحَرُونَ ﴿٨٩﴾

และในซูเราะฮ์อัล-มุอ์มินูน «จงกล่าวเถิดว่า แผ่นดินและผู้ที่อยู่ในแผ่นดินเป็นของผู้ใด หากพวกท่านรู้ (84) พวกเขาจะกล่าวว่า เป็นของอัลลอฮ์ จงกล่าวเถิดว่า แล้วพวกท่านไม่ใคร่ครวญดอกหรือ (85) จงกล่าวเถิดว่า ใครเป็นพระผู้อภิบาลแห่งชั้นฟ้าทั้งเจ็ด และพระผู้อภิบาลแห่งบัลลังก์อันยิ่งใหญ่ (86) พวกเขาจะกล่าวว่า เป็นของอัลลอฮ์ จงกล่าวเถิดว่า แล้วพวกท่านไม่ยำเกรงดอกหรือ (87) จงกล่าวเถิดว่า ใครเล่าที่อำนาจการปกครองทุกสิ่งอยู่ในพระหัตถ์ของพระองค์ และพระองค์ทรงคุ้มครอง แต่ไม่มีผู้ใดคุ้มครองให้พ้นจากพระองค์ได้ หากพวกท่านรู้ (88) พวกเขาจะกล่าวว่า เป็นของอัลลอฮ์ จงกล่าวเถิดว่า แล้วพวกท่านถูกหลอกลวงไปได้อย่างไร» (ซูเราะฮ์อัล-มุอ์มินูน 23:84-89)⁽²⁾ และเป็นที่รู้กันดีว่าชาวอาหรับนั้นให้ความยิ่งใหญ่แก่อัล-กะอ์บะฮ์ ประกอบพิธีฮัจญ์ และพวกเขายังมีอิบาดะฮ์หลงเหลืออยู่บางประการที่พวกเขาปฏิบัติกัน

การปฏิเสธศรัทธาของผู้คนในปัจจุบันนั้นร้ายแรงยิ่งกว่า

แท้จริงแล้ว เราไม่สมควรจะใช้เวลามากนักกับหลักฐานต่าง ๆ ที่แสดงถึงการมีอยู่ของอัลลอฮ์ เพราะฟิฏเราะฮ์ (ธรรมชาติดั้งเดิม) ของมนุษย์เป็นพยานยืนยันในเรื่องนี้อยู่แล้ว และในอดีตแทบจะไม่มีผู้ใดปฏิเสธการมีอยู่ของพระผู้สร้าง นอกจากคนจำนวนน้อยนิด ซึ่งไม่ได้เป็นสัดส่วนที่ควรค่าแก่การกล่าวถึงเลยในหมู่มนุษยชาติ

ทว่าการเบี่ยงเบนในปัจจุบันได้ดิ่งลงถึงจุดต่ำสุด จนเราได้เห็นกลุ่มชนจำนวนหนึ่งกล่าวอ้างว่าไม่มีพระผู้สร้าง และพวกเขายังได้นำคำกล่าวนี้มาเป็นลัทธิที่ใช้เป็นรากฐานของการดำเนินชีวิต อีกทั้งยังมีรัฐต่าง ๆ ที่ตั้งขึ้นบนลัทธินี้ ซึ่งมีประชากรนับร้อย ๆ ล้านคน

คำกล่าวนี้ได้แพร่หลายไปทุกหนแห่ง มีการเขียนหนังสือเกี่ยวกับเรื่องนี้ และกลายเป็นปรัชญาที่ถูกนำมาสอนกัน ผู้ที่ยึดถือแนวคิดนี้ยังพยายามเรียกขานมันว่าเป็นระเบียบวิธีทางวิทยาศาสตร์ และพยายามหาหลักฐานมาสนับสนุน

ด้วยเหตุนี้ เราจึงจำเป็นต้องขยายความในการนำเสนอหลักฐานเกี่ยวกับประเด็นนี้ให้มากขึ้นบ้าง

⁽¹⁾ ซูเราะฮ์ลุกมาน : 25 ⁽²⁾ ซูเราะฮ์อัล-มุอ์มินูน : 84-89

หลักฐานที่สอง: สิ่งที่ถูกสร้างย่อมต้องมีผู้สร้าง

أَمْ خُلِقُوا۟ مِنْ غَيْرِ شَىْءٍ أَمْ هُمُ ٱلْخَـٰلِقُونَ ﴿٣٥﴾ أَمْ خَلَقُوا۟ ٱلسَّمَـٰوَٰتِ وَٱلْأَرْضَ ۚ بَل لَّا يُوقِنُونَ ﴿٣٦﴾

อัลกุรอานได้หักล้างบรรดาผู้ปฏิเสธที่กล่าวหาว่าเป็นเท็จ ด้วยข้อพิสูจน์ที่สติปัญญาจำต้องยอมรับ และตามตรรกะของสติปัญญาที่ถูกต้องแล้วไม่อาจปฏิเสธได้ อัลลอฮ์ตะอาลาตรัสว่า «หรือว่าพวกเขาถูกสร้างขึ้นมาโดยปราศจากสิ่งใด หรือว่าพวกเขาเป็นผู้สร้างเอง หรือว่าพวกเขาได้สร้างชั้นฟ้าทั้งหลายและแผ่นดิน หามิได้ แต่พวกเขาไม่มีความเชื่อมั่นต่างหาก» (ซูเราะฮ์อัฏ-ฏูร 52:35-36)⁽¹⁾

อัลกุรอานกล่าวแก่พวกเขาว่า พวกท่านมีอยู่จริง นี่เป็นข้อเท็จจริงที่พวกท่านไม่ปฏิเสธ และในทำนองเดียวกัน ชั้นฟ้าทั้งหลายและแผ่นดินก็มีอยู่จริงโดยไม่ต้องสงสัย

เป็นที่ยอมรับกันแล้วในสติปัญญาว่า สิ่งที่มีอยู่นั้นจำเป็นต้องมีสาเหตุแห่งการมีอยู่ของมัน สิ่งนี้แม้แต่คนเลี้ยงอูฐในทะเลทรายก็ยังเข้าใจได้ โดยเขากล่าวว่า "มูลอูฐบ่งบอกถึงตัวอูฐ และรอยเท้าบ่งบอกถึงการเดินผ่าน ดังนั้นท้องฟ้าที่มีหมู่ดาว และแผ่นดินที่มีเส้นทางกว้างใหญ่ จะไม่บ่งบอกถึงพระผู้ทรงรอบรู้ ผู้ทรงตระหนักยิ่งดอกหรือ?" และบรรดานักวิชาการผู้ยิ่งใหญ่ที่ศึกษาค้นคว้าเกี่ยวกับชีวิตและสิ่งมีชีวิตก็ตระหนักถึงสิ่งนี้เช่นกัน

สิ่งที่อายะฮ์นี้ชี้ไปถึงนั้น คือสิ่งที่นักวิชาการรู้จักกันในชื่อว่า "กฎแห่งเหตุและผล" (กฎแห่งความเป็นสาเหตุ) กฎนี้กล่าวว่า สิ่งหนึ่งสิ่งใดในบรรดา "สิ่งที่อาจมีหรือไม่มีก็ได้" (อัล-มุมกินาต) นั้น "ย่อมไม่อาจเกิดขึ้นได้ด้วยตัวเองจากความว่างเปล่า" เพราะโดยธรรมชาติของมันแล้ว มันไม่มีสาเหตุที่เพียงพอสำหรับการมีอยู่ของตัวเอง และ "ย่อมไม่อาจก่อให้เกิดสิ่งใดได้ด้วยตัวเองโดยลำพัง" เพราะมันไม่สามารถมอบสิ่งที่ตนเองไม่ได้ครอบครองให้แก่สิ่งอื่นได้

ขอยกตัวอย่างเพื่ออธิบายกฎนี้ให้ชัดเจน

เมื่อหลายปีก่อน ผืนทรายในทะเลทรายอัร-ริบอุลคอลี (ดินแดนว่างเปล่า) ได้เปิดเผยให้เห็นซากของเมืองแห่งหนึ่งที่เคยถูกฝังจมอยู่ใต้ผืนทราย ภายหลังจากพายุที่พัดกระหน่ำบริเวณนั้น บรรดานักวิชาการจึงเริ่มศึกษาค้นคว้าสิ่งต่าง ๆ ที่อยู่ภายในเมืองนั้น และพยายามพิสูจน์ว่าเมืองนั้นถูกสร้างขึ้นในยุคสมัยใด และไม่มีแม้แต่คนเดียวในหมู่นักโบราณคดีหรือผู้อื่นที่จะเกิดความคิดขึ้นมาว่า เมืองนี้เกิดขึ้นจากปัจจัยทางธรรมชาติ เช่น ลม ฝน ความร้อน และความเย็น มิใช่จากการกระทำของมนุษย์

หากมีใครสักคนกล่าวเช่นนั้น ผู้คนก็จะถือว่าเขาเป็นคนเลอะเลือนที่สมควรได้รับความสงสารและความเห็นใจ แล้วจะเป็นอย่างไรหากมีใครกล่าวว่า เมืองนี้ก่อตัวขึ้นในอากาศจากความว่างเปล่าในยุคสมัยอันไกลโพ้น แล้วจึงลงมาตั้งอยู่บนแผ่นดิน? แน่นอนว่าคำกล่าวนี้ไม่น้อยไปกว่า…

⁽¹⁾ ซูเราะฮ์อัฏ-ฏูร: 35-36

ไม่ได้แปลกน้อยไปกว่ากรณีก่อนหน้าเลย ตรงกันข้าม กลับแปลกยิ่งกว่าเสียอีก

เพราะเหตุใด? เพราะความว่างเปล่าไม่อาจทำให้สิ่งใดเกิดขึ้นได้ นี่เป็นเรื่องที่สติปัญญายอมรับโดยประจักษ์ชัดในตัวเอง และเพราะสิ่งหนึ่งสิ่งใดไม่สามารถทำให้ตัวมันเองเกิดขึ้นมาได้

เมืองในสภาพที่เรารู้จักกันนี้จำเป็นต้องมีผู้ทำให้มันเกิดขึ้น การกระทำย่อมบ่งบอกและแนะนำให้รู้จักผู้กระทำ ดังนั้นเมืองย่อมต้องเป็นผลงานของกลุ่มคนผู้มีสติปัญญา ซึ่งมีความชำนาญในการก่อสร้างและการจัดวางอย่างเป็นระเบียบ

หากเราเห็นคนคนหนึ่งเคลื่อนจากชั้นล่างสุดของอาคารขึ้นไปยังชั้นบนสุด เราก็จะไม่ปฏิเสธหรือรู้สึกแปลกใจกับเรื่องนั้น เพราะมนุษย์มีความสามารถที่จะทำเช่นนั้นได้

แต่หากเราเห็นก้อนหินที่เคยอยู่ที่ลานของอาคารได้ไปอยู่ที่ชั้นบนสุดของอาคาร เราย่อมมั่นใจได้อย่างแน่วแน่ว่ามันไม่ได้เคลื่อนขึ้นไปเอง หากแต่จำเป็นต้องมีใครสักคนยกและขนมันขึ้นไป เพราะก้อนหินไม่มีคุณสมบัติในการเคลื่อนที่และการลอยขึ้นสูง

ที่น่าแปลกก็คือ ผู้คนต่างมั่นใจอย่างแน่วแน่ว่าเมืองไม่อาจเกิดขึ้นได้โดยปราศจากผู้ทำให้มันเกิดขึ้น และไม่อาจสร้างตัวเองได้ อีกทั้งยังมั่นใจอย่างแน่วแน่ว่าก้อนหินจำเป็นต้องมีใครสักคนนำมันขึ้นไปข้างบน แต่ในหมู่พวกเขากลับมีบางคนที่ยอมรับว่าจักรวาลถูกสร้างขึ้นได้โดยไม่มีผู้สร้าง และเกิดขึ้นได้โดยไม่มีผู้ทำให้มันเกิด ทั้งที่โครงสร้างของจักรวาลนั้นซับซ้อนยิ่งกว่าและมีการสร้างที่ยิ่งใหญ่กว่า «แน่นอน การสร้างชั้นฟ้าทั้งหลายและแผ่นดินนั้นยิ่งใหญ่กว่าการสร้างมนุษย์»⁽¹⁾

لَخَلْقُ ٱلسَّمَـٰوَٰتِ وَٱلْأَرْضِ أَكْبَرُ مِنْ خَلْقِ ٱلنَّاسِ

ทว่าเมื่อผู้ปฏิเสธเหล่านั้นถูกเผชิญหน้าด้วยเรื่องนี้ด้วยตรรกะทางวิชาการที่พูดกับสติปัญญา พวกเขาก็ไม่อาจทำอะไรได้นอกจากจะยอมรับ หรือไม่ก็ดื้อดึงหยิ่งผยอง

ด้วยหลักฐานนี้เองที่บรรดาอุละมาอ์แห่งอิสลามได้ใช้เผชิญหน้ากับผู้ปฏิเสธมาโดยตลอดและยังคงใช้อยู่จนถึงทุกวันนี้ ดังเช่นอุละมาอ์ท่านหนึ่งซึ่งมีพวกซินดีก (พวกนอกศาสนา) บางคนที่ปฏิเสธพระผู้สร้างมาประจันหน้าท่าน ท่านจึงกล่าวแก่พวกเขาว่า "พวกท่านจะว่าอย่างไรกับชายคนหนึ่งที่กล่าวแก่พวกท่านว่า 'ฉันเห็นเรือลำหนึ่งบรรทุกสินค้าเต็มลำ อัดแน่นไปด้วยข้าวของ ถูกคลื่นที่ซัดสาดกระหน่ำกันและลมที่พัดมาจากหลายทิศรายล้อมอยู่กลางทะเลลึก แต่เรือลำนั้นกลับแล่นไปอย่างราบเรียบท่ามกลางสิ่งเหล่านั้น โดยไม่มีคนเรือคอยบังคับให้มันแล่น และไม่มีผู้ดูแลคอยผลักดันมัน' เรื่องเช่นนี้เป็นไปได้ตามหลักสติปัญญาหรือไม่?"

พวกเขาตอบว่า "นี่เป็นสิ่งที่สติปัญญาไม่อาจยอมรับได้"

⁽¹⁾ ซูเราะฮ์ฆอฟิร 40:57

ปราชญ์ผู้นั้นจึงกล่าวว่า "มหาบริสุทธิ์แด่อัลลอฮ์! หากสติปัญญาไม่อาจยอมรับได้ว่าเรือลำหนึ่งจะแล่นไปในทะเลได้อย่างมั่นคงโดยไม่มีผู้ดูแลและไม่มีผู้บังคับ แล้วจะยอมรับได้อย่างไรว่าโลกนี้ ซึ่งมีสภาพแตกต่างหลากหลาย มีความเปลี่ยนแปลงในกิจการต่าง ๆ มีขอบเขตกว้างไพศาล และมีพื้นที่แตกต่างกัน จะดำรงอยู่ได้โดยไม่มีผู้สร้างและไม่มีผู้พิทักษ์รักษา?!" พวกเขาทั้งหมดจึงร้องไห้และกล่าวว่า "ท่านพูดจริง" แล้วพวกเขาก็กลับเนื้อกลับตัว (เตาบะฮ์)

أَمْ خُلِقُوا۟ مِنْ غَيْرِ شَىْءٍ أَمْ هُمُ ٱلْخَـٰلِقُونَ ﴿٣٥﴾

กฎเกณฑ์นี้ ซึ่งสติปัญญาทั้งหลายยอมรับและยอมจำนนต่อมัน คือสิ่งที่อายะฮ์อันทรงเกียรติได้ชี้ถึง ความว่า «หรือว่าพวกเขาถูกสร้างขึ้นมาโดยปราศจากสิ่งใด หรือว่าพวกเขาเป็นผู้สร้างเอง» ⁽¹⁾ นี่คือหลักฐานที่บังคับให้ผู้มีสติปัญญาต้องยอมรับว่ามีพระผู้สร้างผู้ทรงสมควรได้รับการเคารพภักดี เพียงแต่อายะฮ์นี้ได้เรียบเรียงหลักฐานดังกล่าวด้วยถ้อยคำที่มีวาทศิลป์และทรงพลังยิ่ง จนอายะฮ์แทบจะยังไม่ทันกระทบโสตประสาท ก็สั่นสะเทือนและเขย่าจิตใจแล้ว

« سمعت رسول الله ﷺ يقرأ في المغرب بالطور، فلما بلغ هذه الآية ﴿ أَمْ خُلِقُوا۟ مِنْ غَيْرِ شَىْءٍ أَمْ هُمُ ٱلْخَٰلِقُونَ ۝ أَمْ خَلَقُوا۟ ٱلسَّمَٰوَٰتِ وَٱلْأَرْضَ بَل لَّا يُوقِنُونَ ۝ أَمْ عِندَهُمْ خَزَآئِنُ رَبِّكَ أَمْ هُمُ ٱلْمُصَيْطِرُونَ ﴾ كاد قلبي أن يطير»

อัล-บุคอรีย์ได้รายงานไว้ในเศาะฮีหฺของท่าน จากญุบัยร์ บินมุฏอิม (ร.ฎ.) ว่า «ฉันได้ยินท่านเราะซูลุลลอฮ์ ﷺ อ่านซูเราะฮ์อัฏ-ฏูรในละหมาดมัฆริบ เมื่อท่านอ่านมาถึงอายะฮ์นี้ ความว่า "หรือว่าพวกเขาถูกสร้างขึ้นมาโดยปราศจากสิ่งใด หรือว่าพวกเขาเป็นผู้สร้างเอง หรือว่าพวกเขาได้สร้างชั้นฟ้าทั้งหลายและแผ่นดิน หามิได้ แต่พวกเขาไม่มีความเชื่อมั่นต่างหาก หรือว่าพวกเขามีคลังแห่งพระเจ้าของเจ้าอยู่ในครอบครอง หรือว่าพวกเขาเป็นผู้มีอำนาจควบคุม" ⁽²⁾ หัวใจของฉันแทบจะเหาะลอยออกไป» ⁽³⁾

อัล-บัยฮะกีย์⁽⁴⁾ กล่าวว่า อบูสุลัยมาน อัล-คอฏฏอบีย์ กล่าวว่า «แท้จริงการที่ท่าน (ญุบัยร์) หวั่นไหวเมื่อได้ยินอายะฮ์นี้ ก็เพราะท่านรับรู้ความหมายของอายะฮ์ได้เป็นอย่างดี และเข้าใจหลักฐานอันลึกซึ้งที่อายะฮ์นั้นบรรจุไว้ ท่านจึงเข้าถึงมันด้วยอุปนิสัยอันละเอียดอ่อน และมองทะลุถึงความหมายของมันด้วยความเข้าใจอันเฉียบแหลมของท่าน ...»

أَمْ خُلِقُوا۟ مِنْ غَيْرِ شَىْءٍ

อัล-คอฏฏอบีย์เลือกอธิบายความหมายของ «หรือว่าพวกเขาถูกสร้างขึ้นมาโดยปราศจากสิ่งใด» ⁽⁵⁾ ว่า «คือพวกเขาเกิดขึ้นมาโดยไม่มีผู้สร้างกระนั้นหรือ? นั่นคือสิ่งที่เป็นไปไม่ได้ เพราะการที่สิ่งถูกสร้างต้องผูกพันกับผู้สร้างนั้นเป็นความจำเป็นโดยธรรมชาติ ดังนั้นมันจำเป็นต้องมีผู้สร้าง เมื่อพวกเขาปฏิเสธพระเจ้าผู้ทรงสร้าง และเป็นไปไม่ได้ที่พวกเขาจะเกิดขึ้นมาโดยไม่มีผู้สร้างที่สร้างพวกเขา แล้วพวกเขาเป็นผู้สร้างตัวของพวกเขาเองกระนั้นหรือ? ซึ่งนั่นยิ่งเสื่อมเสียมากกว่า และยิ่งเป็นความเท็จหนักกว่า เพราะสิ่งที่ยังไม่มีอยู่ จะถูกพรรณนาว่ามีความสามารถได้อย่างไร? และจะสร้างได้อย่างไร? และการกระทำจะเกิดขึ้นจากมันได้อย่างไร? เมื่อทั้งสองกรณีเป็นโมฆะไปพร้อมกัน หลักฐานก็เป็นที่ประจักษ์แก่พวกเขาแล้วว่าพวกเขามีผู้สร้าง ดังนั้นพวกเขาก็จงศรัทธาต่อพระองค์เถิด»

⁽¹⁾ ซูเราะฮ์อัฏ-ฏูร 52:35 ⁽²⁾ ซูเราะฮ์อัฏ-ฏูร 52:35–37 ⁽³⁾ เศาะฮีหฺ อัล-บุคอรีย์ 8/603 หมายเลข 4854 ⁽⁴⁾ อัล-อัสมาอ์ วัศ-ศิฟาต ของอัล-บัยฮะกีย์ 1/391 ⁽⁵⁾ ซูเราะฮ์อัฏ-ฏูร 52:35

أَمْ خَلَقُوا۟ ٱلسَّمَـٰوَٰتِ وَٱلْأَرْضَ ۚ بَل لَّا يُوقِنُونَ ﴿٣٦﴾

แล้วท่านกล่าวว่า: «หรือว่าพวกเขาได้สร้างชั้นฟ้าทั้งหลายและแผ่นดิน? หามิได้ แต่พวกเขาไม่มีความเชื่อมั่นต่างหาก» (ซูเราะฮ์อัฏ-ฏูร 52:36)⁽¹⁾ และนั่นเป็นสิ่งที่พวกเขาไม่อาจกล่าวอ้างได้ไม่ว่าในทางใด ดังนั้นพวกเขาจึงหมดหนทางโต้แย้ง และหลักฐานก็ได้ยืนยันเหนือพวกเขาแล้ว»

أَلَمْ تَرَ إِلَى ٱلَّذِى حَآجَّ إِبْرَٰهِـۧمَ فِى رَبِّهِۦٓ أَنْ ءَاتَىٰهُ ٱللَّهُ ٱلْمُلْكَ إِذْ قَالَ إِبْرَٰهِـۧمُ رَبِّىَ ٱلَّذِى يُحْىِۦ وَيُمِيتُ قَالَ أَنَا۠ أُحْىِۦ وَأُمِيتُ

สิ่งที่อัล-เคาะฏฏอบีย์ได้วางหลักไว้ว่า บรรดาผู้ปฏิเสธศรัทธาไม่อาจกล่าวอ้างได้นี้ ประโยชน์ของการกล่าวถึงและการตั้งคำถามถึงมันก็คือ การตัดการโต้เถียงและการวิวาท เพราะอาจมีผู้ปฏิเสธที่ดื้อรั้นยโสกล่าวว่า «ฉันสร้างตัวฉันเอง» ดังที่ผู้ที่เป็นเช่นเดียวกับเขาในอดีตได้อ้างว่าตนเองให้ชีวิตและให้ตายได้ «เจ้าไม่เห็นดอกหรือถึงผู้ที่โต้แย้งกับอิบรอฮีมในเรื่องพระผู้อภิบาลของเขา เพราะการที่อัลลอฮ์ได้ทรงประทานอำนาจการปกครองแก่เขา ขณะที่อิบรอฮีมกล่าวว่า "พระผู้อภิบาลของฉันคือผู้ทรงให้ชีวิตและทรงให้ตาย" เขากล่าวว่า "ฉันก็ให้ชีวิตและให้ตายได้"» (ซูเราะฮ์อัล-บะเกาะเราะฮ์ 2:258)⁽²⁾

قَالَ إِبْرَٰهِـۧمُ فَإِنَّ ٱللَّهَ يَأْتِى بِٱلشَّمْسِ مِنَ ٱلْمَشْرِقِ فَأْتِ بِهَا مِنَ ٱلْمَغْرِبِ

فَبُهِتَ ٱلَّذِى كَفَرَ ۗ وَٱللَّهُ لَا يَهْدِى ٱلْقَوْمَ ٱلظَّـٰلِمِينَ ﴿٢٥٨﴾

แล้วคำตอบคืออะไรเล่า? คือคำถามอีกข้อหนึ่งที่เปิดเผยถึงความไร้ความสามารถของเขา และพิสูจน์ว่าการกล่าวอ้างครั้งแรกของเขานั้นเป็นเท็จ «อิบรอฮีมกล่าวว่า "แท้จริงอัลลอฮ์ทรงนำดวงอาทิตย์ขึ้นมาจากทิศตะวันออก ดังนั้นท่านจงนำมันขึ้นมาจากทิศตะวันตกเถิด"» (ซูเราะฮ์อัล-บะเกาะเราะฮ์ 2:258)⁽³⁾ ผลลัพธ์จึงเป็นว่า «แล้วผู้ที่ปฏิเสธศรัทธาก็ตะลึงงันไป และอัลลอฮ์จะไม่ทรงชี้ทางแก่กลุ่มชนผู้อธรรม» (ซูเราะฮ์อัล-บะเกาะเราะฮ์ 2:258)⁽⁴⁾

ณ ตรงนี้ สมมติว่ามีบุคคลหนึ่งกล่าวว่า «ฉันสร้างตัวฉันเอง» แล้วเขาจะสามารถอ้างได้หรือไม่ว่าเขาได้สร้างชั้นฟ้าทั้งหลายและแผ่นดิน?! เมื่อความว่างเปล่าไม่อาจทำให้เกิดฟ้าหรือแผ่นดินได้ และเมื่อฟ้าและแผ่นดินก็มิได้ทำให้ตัวมันเองเกิดขึ้น และเมื่อคนเหล่านี้ก็ไม่สามารถกล่าวอ้างได้ว่าพวกเขาเป็นผู้ทำให้สิ่งทั้งหมดนั้นเกิดขึ้น ดังนั้นสิ่งทั้งหมดนี้จำเป็นต้องมีผู้ทำให้เกิดขึ้น และผู้ทำให้เกิดขึ้นนั้นก็คืออัลลอฮ์ ผู้ทรงมหาบริสุทธิ์และสูงส่งยิ่ง

จุดยืนของวิทยาศาสตร์เชิงทดลองต่อกฎข้อนี้

แท้จริงขีดความสามารถของมนุษย์และธรรมชาติของสิ่งถูกสร้างนั้น ไร้ความสามารถเกินกว่าที่จะนับไล่ลำดับขั้นของเหตุปัจจัยทีละขั้น และติดตามสายโซ่ของมันทีละห่วง จนกระทั่งได้ประจักษ์ถึงจุดเริ่มต้นของจักรวาล ด้วยเหตุนี้วิทยาศาสตร์เชิงทดลองจึงหมดหวังที่จะรู้ถึงต้นกำเนิดของสรรพสิ่ง และได้ประกาศถอนตัวจากความพยายามนี้ อย่างมากที่สุดที่มันทำได้ก็คือการก้าวถอยหลังไปเพียงไม่กี่ก้าว แล้วปล่อยสิ่งที่อยู่เลยจากนั้นไว้ให้แก่ขอบเขตของสิ่งเร้นลับ (อัล-ฆ็อยบ์) ซึ่งทั้งผู้รู้และผู้ไม่รู้ต่างก็หยุดอยู่ ณ เบื้องหน้าของมันอย่างเท่าเทียมกัน

⁽¹⁾ ซูเราะฮ์อัฏ-ฏูร: 36 ⁽²⁾ ซูเราะฮ์อัล-บะเกาะเราะฮ์: 258 ⁽³⁾ ซูเราะฮ์อัล-บะเกาะเราะฮ์: 258 ⁽⁴⁾ ซูเราะฮ์อัล-บะเกาะเราะฮ์: 258

สติปัญญาจำต้องยอมรับ

แต่ความสิ้นหวังของมนุษย์ในการที่จะรู้ถึงลำดับขั้นของสรรพสิ่งอย่างละเอียด ทั้งในอดีตและอนาคตของมันนั้น ก็มีความเชื่อมั่นโดยรวมประการหนึ่งที่สติปัญญาทุกดวงยอมรับไม่ว่าจะเต็มใจหรือไม่เต็มใจก็ตาม นั่นคือ ไม่ว่าสายของเหตุปัจจัยที่เป็นสิ่งพึงเป็นได้ (มุมกิน) จะยาวไกลเพียงใด และไม่ว่าจะสมมุติให้มันมีที่สิ้นสุดหรือไม่มีที่สิ้นสุดก็ตาม การจะอธิบาย ทำความเข้าใจ และทำให้การมีอยู่ของมันเป็นที่เข้าใจได้ด้วยเหตุผลนั้น จำเป็นต้องยืนยันถึงการมีอยู่ของสิ่งอื่นอีกสิ่งหนึ่งที่มีเหตุแห่งการมีอยู่และการดำรงอยู่ในตัวของมันเอง โดยที่สิ่งนั้นคือผู้เป็นปฐมที่แท้จริง ซึ่งไม่มีสิ่งใดมาก่อนพระองค์ มิฉะนั้นแล้ว สิ่งพึงเป็นได้ทั้งหมดเหล่านี้ก็จะยังคงอยู่ในความไม่ปรากฏตลอดไป (หากมันไม่มีปฐมเหตุที่มีการมีอยู่อย่างเป็นอิสระ)

ข้อคลุมเครือเกี่ยวกับการกำเนิดของจักรวาล

เราได้ยินและได้อ่านข้อคลุมเครือ (ชุบุฮาต) ต่าง ๆ ที่เคยถูกกล่าวไว้ในอดีตและยังถูกกล่าวกันอยู่ในปัจจุบัน ซึ่งผู้ที่ยกข้อคลุมเครือเหล่านั้นพยายามใช้มันอธิบายการมีอยู่ของจักรวาล เราจะพยายามนำเสนอข้อคลุมเครือบางประการเหล่านี้ แล้วชี้แจงถึงความเท็จที่มีอยู่ในนั้น

1. ทัศนะว่าด้วยความบังเอิญ

หลังจากที่ได้อธิบายหลักฐานจากอัลกุรอานซึ่งกล่าวแก่สติปัญญา และบังคับให้สติปัญญาต้องยอมรับถึงการมีอยู่ของพระผู้สร้างผู้ทรงควรแก่การเคารพภักดีแล้ว คำกล่าวที่ว่าจักรวาลนี้ถูกสร้างขึ้นโดยบังเอิญโดยปราศจากผู้สร้างนั้น ก็ปรากฏว่าไม่เพียงแต่เป็นคำกล่าวที่ห่างไกลจากความถูกต้องเท่านั้น หากแต่ยังเป็นคำกล่าวที่ห่างไกลจากสิ่งที่สติปัญญาจะรับได้ ซึ่งทำให้ผู้กล่าวตกอยู่ในจำพวกคนเลอะเลือนที่สูญเสียสติปัญญาไปแล้วหรือเกือบจะสูญเสีย เพราะพวกเขาดื้อดึงปฏิเสธหลักฐานที่สติปัญญาไม่อาจหลีกเลี่ยงที่จะยอมรับได้

มีบางคนกล่าวว่า «หากให้ลิงหกตัวนั่งอยู่หน้าเครื่องพิมพ์ดีด และกดแป้นตัวอักษรของมันไปเรื่อย ๆ เป็นเวลาหลายพันล้านปี ก็ไม่ใช่เรื่องเหลือเชื่อที่เราจะพบว่าในกระดาษแผ่นท้าย ๆ บางแผ่นที่มันพิมพ์ออกมานั้น มีบทกวีบทหนึ่งของเชกสเปียร์อยู่ด้วย ฉันใดก็ฉันนั้น จักรวาลที่มีอยู่ในขณะนี้ ก็เกิดขึ้นเป็นผลจากกระบวนการอันมืดบอดที่ดำเนินไปใน "สสาร" เป็นเวลาหลายพันล้านปี»

วะฮีดุดดีน ข่าน⁽¹⁾ กล่าวไว้หลังจากยกข้อความตอนนี้จากคำพูดของ (ฮักซ์ลีย์)⁽²⁾ ว่า «คำพูดใด ๆ ในทำนองนี้เป็นเพียงคำพูดเหลวไหลที่ชวนให้ตื่นตกใจ ในทุกความหมายที่คำนี้ครอบคลุม เพราะศาสตร์ความรู้ทั้งหมดของเรา จวบจนทุกวันนี้ ไม่เคยรู้จักความบังเอิญใดเลยที่ก่อให้เกิดความเป็นจริงอันยิ่งใหญ่ ซึ่งมีจิตวิญญาณอันน่าอัศจรรย์ ดังเช่นความงดงามตระการตาของจักรวาล»

ท่านยังได้ยกคำพูดของนักวิทยาศาสตร์อีกท่านหนึ่งที่ปฏิเสธทัศนะนี้ว่า «การกล่าวว่าชีวิตเกิดขึ้นจากอุบัติเหตุโดยบังเอิญนั้น มีนัยไม่ต่างจากการที่เราคาดหวังว่าพจนานุกรมเล่มมหึมาจะถูกจัดทำขึ้น อันเป็นผลจากการระเบิดโดยบังเอิญที่เกิดขึ้นในโรงพิมพ์แห่งหนึ่ง»

วะฮีดุดดีน ข่าน ยังได้ยืนยันว่า «คณิตศาสตร์ซึ่งให้แนวคิดเรื่องความบังเอิญแก่เรานั้น คือสิ่งเดียวกันกับที่ปฏิเสธความเป็นไปได้ทางคณิตศาสตร์ใด ๆ ที่จักรวาลในปัจจุบันจะเกิดขึ้นด้วยกฎแห่งความบังเอิญ»

ลองพิจารณาตัวอย่างนี้ ซึ่งวะฮีดุดดีน ข่าน ยกมาจากนักวิทยาศาสตร์ชาวอเมริกัน (เครสซี มอร์ริสัน) โดยเขาได้อธิบายถึงความเป็นไปไม่ได้ของการกล่าวว่าจักรวาลเกิดขึ้นโดยบังเอิญ

เขากล่าวว่า «หากท่านหยิบเหรียญสิบเหรียญ แล้วเขียนตัวเลขตั้งแต่หนึ่งถึงสิบลงบนเหรียญเหล่านั้น จากนั้นใส่ลงในกระเป๋าของท่าน แล้วเขย่าคละให้ทั่ว ต่อมาท่านพยายามหยิบเหรียญออกมาตั้งแต่เหรียญที่หนึ่งถึงเหรียญที่สิบตามลำดับตัวเลข โดยที่ทุกครั้งหลังจากหยิบออกมาแล้วท่านจะใส่เหรียญนั้นกลับลงในกระเป๋าอีกครั้ง โอกาสที่เราจะหยิบได้เหรียญที่เขียนเลขหนึ่งในครั้งแรกคือหนึ่งในสิบ และโอกาสที่เราจะหยิบเหรียญ (1, 2, 3, 4) ออกมาตามลำดับ จนครบ (1-10) ตามลำดับ คือหนึ่งในหมื่นล้าน»⁽³⁾

ด้วยเหตุนี้ การสร้างจักรวาลนี้จะต้องใช้เวลานานเพียงใด หากมันเกิดขึ้นโดยความบังเอิญและการประจวบเหมาะ? การคำนวณเรื่องนี้ด้วยวิธีเดียวกัน ทำให้ความเป็นไปได้นี้กลายเป็นเรื่องเพ้อฝัน ซึ่งยากเกินกว่าจะคำนวณได้ ไม่ต้องกล่าวถึงการจะนึกภาพมัน

⁽¹⁾ อัล-อิสลาม ยะตะหัดดา (อิสลามท้าทาย) หน้า 66 ⁽²⁾ (ฮักซ์ลีย์) คือนักเขียนผู้ปฏิเสธพระเจ้า ซึ่งเขียนหนังสือที่มีชื่อเสียงของเขาคือ (มนุษย์ยืนหยัดได้ด้วยตนเอง) แล้วอัลลอฮ์ทรงทำให้มีนักวิทยาศาสตร์คนหนึ่งจากศาสนิกเดียวกันกับเขาลุกขึ้นมาโต้แย้ง นั่นคือ (เอ. เครสซี มอร์ริสัน ประธานสถาบันวิทยาศาสตร์แห่งนิวยอร์ก และอดีตสมาชิกคณะกรรมการบริหารของสภาวิจัยแห่งชาติสหรัฐอเมริกา) เขาได้เขียนหนังสืออันทรงคุณค่าของเขาคือ (มนุษย์ไม่ได้ยืนหยัดอยู่โดยลำพัง) เพื่อตอบโต้ (ฮักซ์ลีย์) และหนังสือเล่มนี้ได้รับการแปลภายใต้ชื่อ (อัล-อิลมุ ยัดอู อิลัล-อีมาน – วิทยาศาสตร์เรียกร้องสู่อีมาน) ⁽³⁾ ดู: อัล-อิลมุ ยัดอู อิลัล-อีมาน หน้า 51

قُتِلَ ٱلْإِنسَـٰنُ مَآ أَكْفَرَهُۥ ﴿١٧﴾ مِنْ أَىِّ شَىْءٍ خَلَقَهُۥ ﴿١٨﴾ مِن نُّطْفَةٍ خَلَقَهُۥ فَقَدَّرَهُۥ ﴿١٩﴾ ثُمَّ ٱلسَّبِيلَ يَسَّرَهُۥ ﴿٢٠﴾ ثُمَّ أَمَاتَهُۥ فَأَقْبَرَهُۥ ﴿٢١﴾ ثُمَّ إِذَا شَآءَ أَنشَرَهُۥ ﴿٢٢﴾ كَلَّا لَمَّا يَقْضِ مَآ أَمَرَهُۥ ﴿٢٣﴾ فَلْيَنظُرِ ٱلْإِنسَـٰنُ إِلَىٰ طَعَامِهِۦٓ ﴿٢٤﴾ أَنَّا صَبَبْنَا ٱلْمَآءَ صَبًّا ﴿٢٥﴾ ثُمَّ شَقَقْنَا ٱلْأَرْضَ شَقًّا ﴿٢٦﴾ فَأَنۢبَتْنَا فِيهَا حَبًّا ﴿٢٧﴾ وَعِنَبًا وَقَضْبًا ﴿٢٨﴾ وَزَيْتُونًا وَنَخْلًا ﴿٢٩﴾

แท้จริงแล้ว ทุกสิ่งที่อยู่ในจักรวาลล้วนบ่งบอกว่ามันคือการทำให้บังเกิดขึ้นโดยผู้ทรงทำให้บังเกิด ผู้ทรงปรีชาญาณ ผู้ทรงรอบรู้ ผู้ทรงตระหนักยิ่ง แต่มนุษย์นั้นอธรรมและโง่เขลายิ่งนัก «มนุษย์ถูกสาปแช่ง เขาช่างเนรคุณเสียนี่กระไร พระองค์ทรงสร้างเขามาจากสิ่งใด? จากน้ำอสุจิหยดหนึ่ง พระองค์ทรงสร้างเขาแล้วทรงกำหนดสัดส่วนให้แก่เขา แล้วทรงทำให้หนทางของเขาง่ายดาย แล้วทรงให้เขาตาย และทรงให้เขาถูกฝังอยู่ในหลุมศพ แล้วเมื่อพระองค์ทรงประสงค์ พระองค์จะทรงให้เขาฟื้นคืนชีพ มิใช่เช่นนั้น เขายังมิได้ปฏิบัติตามสิ่งที่พระองค์ทรงบัญชาแก่เขา ดังนั้นมนุษย์จงพิจารณาดูอาหารของเขาเถิด แท้จริงเราได้หลั่งน้ำลงมาอย่างมากมาย แล้วเราได้แยกแผ่นดินออกเป็นร่อง แล้วเราได้ให้ธัญพืชงอกเงยขึ้นในนั้น และองุ่น และพืชผัก และมะกอก และอินทผลัม» (ซูเราะฮ์อะบะซะ 80:17–29)⁽¹⁾

إِنَّهُۥ كَانَ ظَلُومًا جَهُولًا ﴿٧٢﴾

เป็นไปได้อย่างไรที่ความบังเอิญจะเกิดขึ้นในการสร้างมนุษย์และการก่อรูปร่างของเขา และในการจัดเตรียมอาหารของเขาตามรูปแบบที่ถูกกำหนดไว้อย่างแม่นยำเช่นนี้ ซึ่งทั้งแผ่นดินและฟากฟ้าต่างมีส่วนร่วมกัน อัลลอฮ์ทรงสัจจริงแล้วในการที่พระองค์ทรงพรรณนาถึงมนุษย์ว่า «แท้จริงเขาเป็นผู้อธรรมยิ่ง และโง่เขลายิ่ง» (ซูเราะฮ์อัล-อะห์ซาบ 33:72)⁽²⁾⁽³⁾

2. พวกเขากล่าวว่า ธรรมชาติคือผู้สร้าง

นี่คือคำเท็จที่แพร่หลายในยุคสมัยของเรา มันแพร่หลายแม้กระทั่งในหมู่ผู้ที่มีความเชี่ยวชาญโดดเด่นในวิทยาศาสตร์ด้านวัตถุ คนจำนวนมากอธิบายการมีอยู่และการเกิดขึ้นของสรรพสิ่งด้วยธรรมชาติ โดยกล่าวว่า ธรรมชาตินี่แหละที่ทำให้สิ่งต่าง ๆ บังเกิดขึ้นและก่อเกิดขึ้น

เราขอตั้งคำถามนี้แก่คนเหล่านี้ว่า พวกท่านหมายถึงอะไรด้วยคำว่า "ธรรมชาติ"? พวกท่านหมายถึงตัวตนของสรรพสิ่งเองหรือ? หรือพวกท่านหมายถึงแบบแผน กฎเกณฑ์ และหลักบังคับที่ควบคุมจักรวาล? หรือพวกท่านหมายถึงพลังอื่นที่อยู่เบื้องหลังจักรวาลนี้ ซึ่งได้ทำให้มันบังเกิดขึ้นและสร้างสรรค์มันขึ้นมา?

หากพวกเขากล่าวว่า: เราหมายถึงจักรวาลนั่นเอง เราก็ไม่จำเป็นต้องโต้แย้งพวกเขา เพราะความเสื่อมเสียของคำกล่าวของพวกเขาเป็นที่ทราบแล้วจากสิ่งที่ได้กล่าวมาก่อนหน้านี้ คำกล่าวนี้ก็เป็นเพียงการกล่าวซ้ำคำกล่าวก่อนหน้าที่ว่า สิ่งหนึ่งทำให้ตัวเองบังเกิดขึ้น กล่าวคือ พวกเขากล่าวว่า จักรวาลสร้างจักรวาล ฟากฟ้าสร้างฟากฟ้า แผ่นดินสร้างแผ่นดิน และจักรวาลสร้างมนุษย์และสัตว์ และเราได้อธิบายไปแล้วว่าสติปัญญาของมนุษย์ปฏิเสธที่จะยอมรับว่าสิ่งหนึ่งจะทำให้ตัวเองบังเกิดขึ้นได้ และเราขอเพิ่มเติมให้ชัดเจนยิ่งขึ้นว่า สิ่งหนึ่งย่อมไม่อาจสร้างสิ่งที่สูงส่งกว่าตัวมันได้ ธรรมชาติอันได้แก่ฟากฟ้า แผ่นดิน ดวงดาว ดวงอาทิตย์ และดวงจันทร์นั้น ไม่มีสติปัญญา ไม่มีการได้ยิน และไม่มีการมองเห็น แล้วมันจะสร้างมนุษย์ที่ได้ยิน รอบรู้ และมองเห็นได้อย่างไรกัน! สิ่งนี้ย่อมเป็นไปไม่ได้

⁽¹⁾ ซูเราะฮ์อะบะซะ: 17–29 ⁽²⁾ ซูเราะฮ์อัล-อะห์ซาบ: 72 ⁽³⁾ จะมีการอภิปรายประเด็นนี้เพิ่มเติมเมื่อกล่าวถึงสัญญาณต่าง ๆ ในจักรวาล อินชาอัลลอฮ์ตะอาลา

หากพวกเขากล่าวว่า สิ่งทั้งหมดนั้นถูกสร้างขึ้นโดยบังเอิญ เราก็จะกล่าวว่า เป็นที่ประจักษ์แก่เราอย่างแน่ชัดแล้วว่า ไม่มีความบังเอิญใด ๆ ในการสร้างจักรวาล และเราได้อธิบายเรื่องนี้ไว้แล้วก่อนหน้านี้

ทฤษฎีการเกิดขึ้นเอง (ข้อคลุมเครือที่ได้รับการพิสูจน์แล้วว่าเป็นโมฆะ)

สิ่งหนึ่งที่ช่วยให้ลัทธิบูชาเจว็ดรูปแบบใหม่ (คือคำกล่าวที่ว่าธรรมชาติคือผู้สร้าง) แพร่หลายออกไป ก็คือสิ่งที่นักวิทยาศาสตร์ธรรมชาติได้สังเกตเห็น ได้แก่ การเกิดขึ้นของ (หนอน) บนอุจจาระของมนุษย์หรือสัตว์ และการเกิดขึ้นของแบคทีเรียที่กัดกินอาหารจนเน่าเสีย พวกเขาจึงกล่าวว่า นี่ไงเล่า สิ่งมีชีวิตที่เกิดขึ้นจากธรรมชาติเพียงลำพัง

ทฤษฎีนี้ได้แพร่หลายไป และทำให้เจว็ดใหม่ (คือธรรมชาติ) ฝังรากมั่นคงอยู่ในหัวใจของบรรดาผู้หลงผิดที่เตลิดห่างไกลจากทางนำอันแท้จริงของอัลลอฮ์ แต่ไม่นานนักความจริงก็ได้เปิดโปงความเท็จของทฤษฎีนี้ โดยฝีมือของนักวิทยาศาสตร์ชาวฝรั่งเศสผู้มีชื่อเสียง (ปาสเตอร์) ผู้ซึ่งพิสูจน์ได้ว่า หนอนและแบคทีเรียที่เกิดขึ้นดังกล่าวนั้น มิได้เกิดขึ้นเองจากธรรมชาติ หากแต่เกิดจากต้นกำเนิดขนาดเล็กที่มีอยู่ก่อนแล้ว ซึ่งดวงตาไม่สามารถมองเห็นได้ และเขาได้นำเสนอหลักฐานที่ทำให้บรรดานักวิทยาศาสตร์ยอมรับในความถูกต้องของคำกล่าวของเขา โดยเขาได้นำอาหารมาแยกไว้ไม่ให้สัมผัสกับอากาศ และฆ่าแบคทีเรียด้วยการต้มให้เดือด ปรากฏว่าไม่มีแบคทีเรียใหม่เกิดขึ้น และอาหารก็ไม่เน่าเสีย และนี่คือทฤษฎีที่อุตสาหกรรมอาหารถนอม (อาหารกระป๋อง) ตั้งอยู่บนพื้นฐานของมัน⁽¹⁾

ธรรมชาติคือกฎเกณฑ์ที่ควบคุมจักรวาล

อีกกลุ่มหนึ่งเห็นว่า ธรรมชาติคือกฎเกณฑ์ที่ควบคุมจักรวาล นี่คือคำอธิบายของบรรดาผู้ที่อ้างว่าตนมีความรู้และวิทยาการ จากกลุ่มที่กล่าวว่าธรรมชาติคือผู้สร้าง พวกเขากล่าวว่า จักรวาลนี้ดำเนินไปตามแบบแผนและกฎเกณฑ์ที่ขับเคลื่อนมันและจัดระเบียบกิจการของมันในทุกรายละเอียด และเหตุการณ์ต่าง ๆ ที่เกิดขึ้นในจักรวาลก็เกิดขึ้นตามกฎเกณฑ์เหล่านี้ เปรียบเสมือนนาฬิกาที่เดินอย่างแม่นยำและเป็นระเบียบเป็นเวลายาวนาน มันเดินไปได้ด้วยตัวของมันเองโดยไม่มีผู้ขับเคลื่อน

แท้จริงแล้วคนเหล่านี้มิได้ตอบคำถามที่ถูกตั้งขึ้นว่า ใครเป็นผู้สร้างจักรวาล? แต่พวกเขาเพียงเปิดเผยให้เราเห็นถึงวิธีการที่จักรวาลทำงาน พวกเขาเปิดเผยให้เราเห็น

⁽¹⁾ กิตาบ อัต-เตาฮีด ของอัซ-ซินดานี: 2/74

เรื่องที่ว่ากฎต่าง ๆ ทำงานอย่างไรในสรรพสิ่ง แต่สิ่งที่เราต้องการคือคำตอบเกี่ยวกับผู้ทรงให้บังเกิดจักรวาล และผู้ทรงให้บังเกิดกฎต่าง ๆ ที่ควบคุมจักรวาลนั้น

วะฮีดุดดีน ข่าน กล่าวว่า: «มนุษย์ในยุคโบราณรู้ว่าฟ้าทำให้ฝนตก แต่ในปัจจุบันเรารู้ทุกอย่างเกี่ยวกับกระบวนการระเหยของน้ำในทะเล จนถึงการตกลงมาของหยดน้ำบนพื้นดิน ทว่าข้อสังเกตทั้งหมดนี้เป็นเพียงภาพของเหตุการณ์ที่เกิดขึ้น มิใช่คำอธิบายถึงเหตุการณ์เหล่านั้นในตัวมันเอง วิทยาศาสตร์มิได้เปิดเผยแก่เราว่า เหตุการณ์เหล่านี้กลายเป็นกฎขึ้นมาได้อย่างไร และมันดำรงอยู่ระหว่างแผ่นดินกับฟากฟ้าในรูปแบบที่ทั้งเป็นประโยชน์และน่าอัศจรรย์เช่นนี้ได้อย่างไร จนถึงขนาดที่นักวิทยาศาสตร์สามารถสกัดกฎทางวิทยาศาสตร์ออกมาจากมันได้

การที่มนุษย์อ้างหลังจากค้นพบระบบของธรรมชาติแล้วว่า ตนได้ค้นพบคำอธิบายของจักรวาลแล้วนั้น ไม่ใช่อะไรอื่นนอกจากการหลอกตัวเอง เพราะด้วยการอ้างเช่นนี้ เขาได้นำห่วงโซ่ข้อหนึ่งที่อยู่ตรงกลางของสายโซ่ ไปวางไว้ในตำแหน่งของห่วงโซ่ข้อสุดท้าย

แท้จริงธรรมชาติมิได้อธิบายสิ่งใดเลย (ในจักรวาล) หากแต่ตัวมันเองต่างหากที่จำเป็นต้องได้รับการอธิบาย ลองอ่านบทสนทนาต่อไปนี้ ซึ่งอาจเกิดขึ้นระหว่างชายผู้เฉลียวฉลาดคนหนึ่ง กับแพทย์ผู้เป็นเลิศในวิชาการของตนคนหนึ่ง:

ผู้ถาม: อะไรคือสาเหตุที่ทำให้เลือดมีสีแดง?

แพทย์: เพราะในเลือดมีเซลล์สีแดง ซึ่งแต่ละเซลล์มีขนาด 1/700 นิ้ว

ผู้ถาม: ดีแล้ว แต่ทำไมเซลล์เหล่านี้จึงมีสีแดงเล่า?

แพทย์: ในเซลล์เหล่านี้มีสารชนิดหนึ่งที่เรียกว่า (ฮีโมโกลบิน) ซึ่งเป็นสารที่จะเกิดสีแดงขึ้นเมื่อมันผสมกับออกซิเจนในหัวใจ

ผู้ถาม: นี่ช่างดีจริง ๆ แต่เซลล์เหล่านี้ที่บรรจุ (ฮีโมโกลบิน) มาจากไหนเล่า?

แพทย์: มันถูกผลิตขึ้นในตับของท่าน

ผู้ถาม: น่าอัศจรรย์! แต่สิ่งต่าง ๆ มากมายเหล่านี้ ทั้งเลือด เซลล์ ตับ และอื่น ๆ เชื่อมโยงกันอย่างสมบูรณ์ได้อย่างไร และดำเนินไปสู่การทำหน้าที่ที่ถูกกำหนดไว้ด้วยความแม่นยำอันยอดเยี่ยมเช่นนี้ได้อย่างไร?

แพทย์: นี่คือสิ่งที่เราเรียกว่ากฎธรรมชาติ

ผู้ถาม: แต่กฎธรรมชาตินี้หมายถึงอะไรหรือครับ ท่านแพทย์?

แพทย์: กฎนี้หมายถึงการเคลื่อนไหวภายในอันมืดบอดของพลังทางธรรมชาติและทางเคมี

ผู้ถาม: แต่เหตุใดพลังเหล่านี้จึงมุ่งไปสู่ผลลัพธ์ที่แน่นอนอยู่เสมอ? และมันจัดระเบียบการทำงานของมันอย่างไร จนนกบินอยู่ในอากาศได้ ปลาดำรงชีวิตอยู่ในน้ำได้ และมนุษย์ถือกำเนิดขึ้นในโลกนี้พร้อมด้วยศักยภาพและความสามารถอันน่าอัศจรรย์และน่าทึ่งทั้งหมดที่เขามี?

แพทย์: อย่าถามผมเรื่องนี้เลย เพราะวิทยาศาสตร์ของผมพูดได้เพียงว่าอะไรเกิดขึ้น และไม่อาจตอบได้ว่ามันเกิดขึ้นเพราะเหตุใด

จากคำถามเหล่านี้ ทำให้เห็นได้ชัดว่าวิทยาศาสตร์สมัยใหม่มีขีดความสามารถเพียงใดในการอธิบายเหตุและมูลเหตุที่อยู่เบื้องหลังจักรวาลนี้ อุปมาของจักรวาลนั้นเปรียบเสมือนเครื่องจักรที่หมุนอยู่ภายใต้ฝาครอบของมัน เราไม่รู้อะไรเกี่ยวกับมันเลยนอกจากว่ามันกำลังหมุนอยู่ แต่หากเราเปิดฝาครอบของมันออก เราก็จะเห็นว่าเครื่องจักรนี้เชื่อมโยงกับวงจรและฟันเฟืองมากมายอย่างไร ซึ่งต่างหมุนขับเคลื่อนกันและกัน และเราจะเห็นการเคลื่อนไหวทั้งหมดของมัน เช่นนี้หมายความว่าเรารู้จักผู้สร้างเครื่องจักรนี้แล้ว เพียงเพราะเราได้เห็นสิ่งที่หมุนอยู่ภายในมันกระนั้นหรือ? จะเข้าใจอย่างมีตรรกะได้อย่างไรว่า การที่เราได้เห็นเช่นนี้ได้พิสูจน์แล้วว่าเครื่องจักรนั้นเกิดขึ้นมาเอง และทำหน้าที่ของมันได้ด้วยตัวของมันเอง?!»⁽¹⁾

⁽¹⁾ อัล-อิสลาม ยะตะหัดดา (อิสลามท้าทาย) โดยวะฮีดุดดีน ข่าน หน้า 29–31 ซึ่งผู้เขียนได้นำคำกล่าวของนักวิชาการชาวตะวันตกคนอื่น ๆ มาอ้างอิงไว้ในข้อเขียนของเขา

ธรรมชาติคือพลังอำนาจ

หากมีผู้กล่าวว่า ธรรมชาติคือพลังที่ทำให้จักรวาลบังเกิดขึ้น และเป็นพลังที่มีชีวิต ได้ยิน มองเห็น ปรีชาญาณ และมีความสามารถ... เราจะกล่าวแก่พวกเขาว่า นี่ถูกต้องและเป็นความจริง แต่ความผิดพลาดของพวกท่านคือการที่พวกท่านเรียกพลังนี้ว่า "ธรรมชาติ" ทั้งที่พลังผู้ริเริ่มสร้างสรรค์และผู้ให้กำเนิดนี้ได้ชี้นำเราไปสู่นามที่คู่ควรกับพลังนั้นแล้ว นั่นคือ "อัลลอฮ์" อัลลอฮ์ทรงให้เรารู้จักพระองค์ด้วยพระนามอันงดงามและคุณลักษณะอันสูงส่งของพระองค์ ดังนั้นเราจึงจำเป็นต้องเรียกพระองค์ด้วยนามที่พระองค์ทรงเรียกพระองค์เอง มหาบริสุทธิ์และสูงส่งยิ่งแด่พระองค์

ในทำนองเดียวกันนั้น บรรดาผู้ที่อยู่ก่อนพวกเขาก็เคยกล่าวเช่นเดียวกับคำพูดของพวกเขา

وَقَالُوا۟ مَا هِىَ إِلَّا حَيَاتُنَا ٱلدُّنْيَا نَمُوتُ وَنَحْيَا وَمَا يُهْلِكُنَآ إِلَّا ٱلدَّهْرُ ۚ وَمَا لَهُم بِذَٰلِكَ مِنْ عِلْمٍ ۖ إِنْ هُمْ إِلَّا يَظُنُّونَ ﴿٢٤﴾

คนเหล่านี้ที่อ้างการสร้างไปยังธรรมชาติ มีบรรพชนที่เคยกล่าวสิ่งที่ใกล้เคียงกับคำพูดของพวกเขา นั่นคือพวกดะฮ์รียะฮ์ ผู้อ้างเหตุการณ์ต่าง ๆ ไปยังกาลเวลา (อัด-ดะฮ์ร) พวกเขาได้เห็นว่าเด็กเล็กเติบใหญ่ ผู้ใหญ่แก่ชรา และคนชราก็ตายไปตามการผ่านไปของกาลเวลาและการสลับหมุนเวียนของกลางคืนและกลางวัน พวกเขาจึงอ้างการมีชีวิตและความตายไปยังกาลเวลา «และพวกเขากล่าวว่า ไม่มีสิ่งใดนอกจากชีวิตในโลกนี้ของเราเท่านั้น เราตายและเรามีชีวิต และไม่มีสิ่งใดทำให้เราพินาศนอกจากกาลเวลา แต่พวกเขาหาได้มีความรู้ในเรื่องนั้นไม่ พวกเขามิได้ทำสิ่งใดนอกจากคาดคะเนเอาเท่านั้น» (ซูเราะฮ์อัล-ญาษิยะฮ์ 45:24)⁽¹⁾

พวกนั้นอ้างเหตุการณ์ต่าง ๆ ไปยังกาลเวลา ส่วนพวกนี้อ้างไปยังตัวตนของสิ่งต่าง ๆ เอง ทั้งสองพวกจึงเปรียบเสมือนกิ่งก้านที่แตกออกจากรากเดียวกันในความหลงผิด

3. ทฤษฎีดาร์วิน⁽²⁾

บรรดาผู้ยึดถือทฤษฎีนี้พยายามใช้มันอธิบายการกำเนิดของสิ่งมีชีวิต ทฤษฎีนี้ได้แพร่หลายออกไป มีคนจำนวนมากพยายามเผยแพร่มันด้วยเจตนาดี เพราะพวกเขาคิดว่ามันเป็นข้อเท็จจริงทางวิทยาศาสตร์ และอีกพวกหนึ่งพยายามเผยแพร่มันด้วยเจตนาร้าย เพราะมันสอดคล้องกับอารมณ์ความใคร่ของพวกเขา เนื่องจากทฤษฎีนี้ขัดแย้งกับบรรดาศาสนาที่ได้บรรยายถึงการสร้างมนุษย์ไว้ ด้วยเหตุนี้ บรรดาผู้ที่โจมตีศาสนาจึงพบหลักฐานจากวิทยาศาสตร์ที่พวกเขาใช้เป็นที่พึ่งพิง และใช้มันหลอกลวงผู้คน

⁽¹⁾ ซูเราะฮ์อัล-ญาษิยะฮ์: 24 ⁽²⁾ กิตาบ อัต-เตาฮีด ของอัซ-ซินดานี: 3/81

ทฤษฎีนี้กล่าวไว้อย่างไร?

ทฤษฎีนี้อ้างว่า ต้นกำเนิดของสิ่งมีชีวิตทั้งหลายคือสัตว์ตัวเล็ก ๆ ที่ถือกำเนิดขึ้นจากน้ำ ต่อมาสิ่งแวดล้อมได้บีบบังคับให้เกิดการเปลี่ยนแปลงในโครงสร้างของมัน จนนำไปสู่การเกิดคุณลักษณะใหม่ ๆ ในสิ่งมีชีวิตนั้น คุณลักษณะที่ได้มาภายหลังเหล่านี้ถูกถ่ายทอดไปสู่ลูกหลาน จนกระทั่งผลรวมของคุณลักษณะเล็ก ๆ ที่เกิดจากสิ่งแวดล้อมตลอดระยะเวลาหลายล้านปี ได้แปรเปลี่ยนเป็นคุณลักษณะชั้นสูงมากมาย ซึ่งทำให้สิ่งมีชีวิตดั้งเดิมนั้นกลายเป็นสิ่งมีชีวิตที่สูงขึ้น การเกิดคุณลักษณะต่าง ๆ ด้วยอิทธิพลของสิ่งแวดล้อม และการพัฒนาขึ้นสู่ขั้นที่สูงกว่าในหมู่สิ่งมีชีวิตยังคงดำเนินต่อไป จนกระทั่งมาถึงสิ่งมีชีวิตในปัจจุบันซึ่งไปสิ้นสุดที่มนุษย์

รากฐานของทฤษฎี:

1. ทฤษฎีนี้อาศัยสิ่งที่พบเห็นในสมัยของ "ดาร์วิน" จากการขุดค้นทางธรณีวิทยา โดยพวกเขาพบว่าชั้นหินที่เก่าแก่มีสิ่งมีชีวิตดึกดำบรรพ์อยู่ และชั้นหินที่ถัดขึ้นมามีสิ่งมีชีวิตที่สูงขึ้นไปตามลำดับ "ดาร์วิน" จึงกล่าวว่า "สัตว์ชั้นสูงเหล่านั้นเกิดขึ้นจากการกำเนิดและการพัฒนาต่อยอดมาจากสัตว์และสิ่งมีชีวิตยุคแรก"

1. ทฤษฎีนี้ยังอาศัยสิ่งที่เป็นที่รู้กันในสมัยของ "ดาร์วิน" คือความคล้ายคลึงกันของตัวอ่อนของสัตว์ทุกชนิดในระยะแรกของการเจริญเติบโต ซึ่งบ่งชี้ว่าต้นกำเนิดของสิ่งมีชีวิตทั้งหลายเป็นหนึ่งเดียว เช่นเดียวกับที่ตัวอ่อนมีลักษณะเป็นแบบเดียวกัน และวิวัฒนาการได้เกิดขึ้นบนโลกเช่นเดียวกับที่เกิดขึ้นในครรภ์ของสิ่งมีชีวิต

1. ทฤษฎีนี้ยังอาศัยการมีอยู่ของไส้ติ่งในมนุษย์ ซึ่งเป็นอวัยวะที่ช่วยในการย่อยพืช และปัจจุบันไม่มีหน้าที่ใด ๆ ในร่างกายมนุษย์ อันบ่งชี้ว่ามันเป็นร่องรอยที่หลงเหลือมาจากลิงซึ่งไม่ได้วิวัฒนาการไป เพราะมันยังคงทำหน้าที่อยู่ในการดำรงชีวิตของลิง

คำอธิบายของ "ดาร์วิน" เกี่ยวกับกระบวนการวิวัฒนาการและวิธีที่มันเกิดขึ้น

1. การคัดเลือกโดยธรรมชาติ: ปัจจัยแห่งการสูญสลายจะทำลายสิ่งมีชีวิตที่อ่อนแอและผอมโซ และคงไว้ซึ่งสิ่งมีชีวิตที่แข็งแรง ซึ่งพวกเขาอ้างว่าเป็นสิ่งที่เรียกว่า "กฎการอยู่รอดของผู้ที่เหมาะสมที่สุด" สิ่งมีชีวิตที่แข็งแรงและสมบูรณ์จึงอยู่รอดและถ่ายทอดลักษณะที่แข็งแรงของมันไปยังลูกหลาน ลักษณะที่แข็งแรงเหล่านี้จะสะสมรวมกันเมื่อเวลาผ่านไป จนก่อให้เกิดลักษณะใหม่ขึ้นในสิ่งมีชีวิตนั้น และนั่นคือ "การอุบัติขึ้น" ที่ทำให้สิ่งมีชีวิตยกระดับตนเองด้วยลักษณะที่เกิดขึ้นใหม่เหล่านั้นไปสู่สิ่งมีชีวิตที่สูงกว่า และวิวัฒนาการก็ดำเนินต่อไปเช่นนี้ และนั่นคือการยกระดับ (การวิวัฒน์ไปสู่สิ่งที่สูงกว่า)

2. การคัดเลือกทางเพศ: เกิดขึ้นโดยอาศัยความโน้มเอียงของเพศผู้และเพศเมียที่จะผสมพันธุ์กับตัวที่แข็งแรงกว่าและเหมาะสมกว่า ด้วยเหตุนี้ลักษณะของตัวที่เหมาะสมที่สุดจึงถูกถ่ายทอดต่อไป ส่วนลักษณะของสัตว์ที่อ่อนแอจะสูญหายไป เนื่องจากไม่มีความโน้มเอียงที่จะผสมพันธุ์ระหว่างมันกับตัวอื่น

3. ทุกครั้งที่มีลักษณะใหม่เกิดขึ้น ลักษณะนั้นก็จะถูกถ่ายทอดไปในลูกหลาน

การหักล้างรากฐานที่ทฤษฎีนี้ตั้งอยู่

1. วิชาบรรพชีวินวิทยา (การขุดค้นซากดึกดำบรรพ์) ยังคงไม่สมบูรณ์: ไม่มีผู้ใดอ้างได้ว่าตนได้ขุดค้นจนครบถ้วนทุกชั้นของแผ่นดิน รวมทั้งใต้ภูเขาและใต้ท้องทะเลแล้ว และไม่พบสิ่งใหม่ที่จะมาล้มล้างข้อสรุปเดิม

และหากสมมติว่าข้อสรุปของวิชานี้ถูกต้องแน่นอน การที่สิ่งมีชีวิตยุคแรกที่เป็นแบบดั้งเดิมปรากฏขึ้นก่อน แล้วจึงตามมาด้วยสิ่งมีชีวิตที่สูงกว่า ก็ไม่ใช่หลักฐานว่าสิ่งมีชีวิตชั้นสูงได้วิวัฒนาการมาจากสิ่งมีชีวิตชั้นต่ำ หากแต่เป็นเพียงหลักฐานว่าสิ่งมีชีวิตเหล่านี้ปรากฏขึ้นตามลำดับ ในเวลาที่สภาพแวดล้อมเอื้ออำนวยต่อการมีอยู่ของพวกมัน ไม่ว่าการมีอยู่นั้นจะเป็นไปในรูปแบบใดก็ตาม และหากการขุดค้นในสมัยของ "ดาร์วิน" ระบุว่า อายุที่เก่าแก่ที่สุดของมนุษย์คือหกแสนปี การค้นพบใหม่ ๆ ในวิชาบรรพชีวินวิทยาก็ได้ประมาณการว่าอายุของมนุษย์นั้นยาวนานถึงสิบล้านปี

นี่มิใช่หลักฐานที่ใหญ่ที่สุดหรอกหรือว่า วิชาบรรพชีวินวิทยานั้นเปลี่ยนแปลงอยู่เสมอ ไม่อาจใช้เป็นฐานของหลักฐานที่เด็ดขาดได้ และในวันพรุ่งนี้อาจมีการค้นพบข้อเท็จจริงที่ตรงกันข้ามกับสิ่งที่เราเคยคาดหวังไว้ก็เป็นได้?

ดร.มุศเฏาะฟา ชากิร สะลีม ได้เขียนอรรถาธิบายไว้ในหนังสือ "มนุษย์ในกระจก" ของผู้เขียน (ไคลด์ คลักฮอห์น) เกี่ยวกับมนุษย์ (นีแอนเดอร์ทัล) ซึ่งบรรดาผู้สนับสนุนทฤษฎีของ (ดาร์วิน) อ้างว่าเป็นมนุษย์คนแรกที่วิวัฒนาการมาจากลิงหรือกอริลลา ดร.มุศเฏาะฟากล่าวว่า "(มนุษย์นีแอนเดอร์ทัล) มีลักษณะทางกายภาพหลักดังต่อไปนี้ คือ มีสมองขนาดใหญ่กว่าสมองของมนุษย์ยุคปัจจุบัน และมีกะโหลกศีรษะใหญ่และกว้าง" จนกระทั่งเขากล่าวว่า "นอกจากนี้ สายลำดับที่ซากฟอสซิลครอบคลุมอยู่นั้นยังขาดตอน ไม่ต่อเนื่องกัน โดยขาดสิ่งที่เรียกว่า (ข้อต่อที่ขาดหายไป)"

ดร.(ซูรียาล) กล่าวไว้ในหนังสือของเขา «การร้าวฉานของลัทธิดาร์วิน» ว่า

1. ข้อต่อที่ขาดหายไปนั้นขาดหายอยู่ระหว่างชั้นต่าง ๆ ของสิ่งมีชีวิตทั้งหมด มิได้ขาดหายเฉพาะระหว่างมนุษย์กับสิ่งมีชีวิตที่ต่ำกว่าเท่านั้น ไม่มีข้อต่อระหว่างสัตว์ชั้นต้นที่มีเซลล์เดียวกับสัตว์หลายเซลล์ ไม่มีระหว่างสัตว์ลำตัวอ่อนกับสัตว์ขาปล้อง ไม่มีระหว่างสัตว์ไม่มีกระดูกสันหลังกับปลาและสัตว์สะเทินน้ำสะเทินบก ไม่มีระหว่างกลุ่มหลังนี้กับสัตว์เลื้อยคลานและนก และไม่มีระหว่างสัตว์เลื้อยคลานกับสัตว์จำพวกมนุษย์ ข้าพเจ้าได้กล่าวถึงสิ่งเหล่านี้ตามลำดับการปรากฏในยุคทางธรณีวิทยา

1. ความคล้ายคลึงกันของตัวอ่อนสัตว์ นั่นคือความผิดพลาดครั้งใหญ่ที่นักวิทยาศาสตร์บางคนตกอยู่ในนั้น อันเป็นผลมาจากความไม่ก้าวหน้าของเครื่องมือขยายที่จะแสดงให้เห็นรายละเอียดอันประณีตซึ่งทำให้ตัวอ่อนของสัตว์แต่ละชนิดแตกต่างกันในด้านการก่อตัว โครงสร้าง และการจัดเรียง นอกจากนี้ยังมีการปลอมแปลงที่กระทำโดยผู้จัดทำภาพตัวอ่อนที่คล้ายคลึงกัน คือ นักวิทยาศาสตร์ชาวเยอรมัน (แอร์นสท์ เฮคเคิล) ซึ่งภายหลังจากที่ถูกนักวิทยาตัวอ่อนวิพากษ์วิจารณ์ เขาได้ประกาศว่าตนจำเป็นต้องเติมแต่งความคล้ายคลึงในภาพตัวอ่อนประมาณร้อยละแปด เนื่องจากภาพที่คัดลอกมานั้นไม่สมบูรณ์

1. ส่วนการมีไส้ติ่งในมนุษย์ในฐานะอวัยวะร่องรอยของวิวัฒนาการจากลิงนั้น หาใช่หลักฐานเด็ดขาดว่ามนุษย์วิวัฒนาการมาจากลิงไม่ ทว่าสาเหตุของการมีอยู่ของมันอาจเป็นเพราะได้รับการถ่ายทอดทางพันธุกรรมมาจากมนุษย์บรรพบุรุษซึ่งพึ่งพาพืชเป็นอาหาร มันจึงถูกสร้างขึ้นมาเพื่อช่วยในการย่อยพืชเหล่านั้น อีกทั้งวิทยาศาสตร์อาจค้นพบว่ามันมีความจริงบางอย่างที่ยังคงซ่อนเร้นจากเรามาจนถึงทุกวันนี้

ความรู้นั้นเพิ่มพูนขึ้นทุกวัน และหากการมีสองเพศในตัวเดียว (กะเทย) เป็นลักษณะของสิ่งมีชีวิตชั้นต่ำในยุคแรกเริ่ม ส่วนการแยกเป็นคู่ (เพศผู้และเพศเมีย) เป็นคุณลักษณะเฉพาะของสิ่งมีชีวิตชั้นสูง ก็ต้องรู้ว่าเต้านมเป็นสัญลักษณ์อย่างหนึ่งของความเป็นเพศหญิง เราพบว่าช้างเพศผู้มีเต้านมเช่นเดียวกับมนุษย์ ขณะที่สัตว์กีบเพศผู้ เช่น ม้าและลา ไม่มีเต้านมเลย เว้นแต่ตัวที่มีลักษณะคล้ายแม่ของมัน แล้วเหตุใดร่องรอยของการมีสองเพศจึงยังหลงเหลืออยู่ในมนุษย์ แต่ไม่หลงเหลือในสิ่งที่ต่ำกว่ามนุษย์? ทั้งที่ (ดาร์วิน) อ้างว่ามนุษย์วิวัฒนาการมาจากสิ่งที่ต่ำกว่าตน

การหักล้างคำอธิบายของดาร์วินเกี่ยวกับกระบวนการวิวัฒนาการ

1. «ดาร์วิน» กล่าวว่า มีกฎหรือหลักเกณฑ์หนึ่งที่ทำหน้าที่ทำลายล้างสิ่งมีชีวิต จนไม่มีสิ่งใดเหลืออยู่นอกจากผู้ที่เหมาะสมที่สุด ซึ่งจะถ่ายทอดคุณลักษณะของตนไปยังลูกหลาน คุณลักษณะที่แข็งแกร่งจึงสะสมกันจนกลายเป็นสัตว์ชนิดใหม่

จริงอยู่ มีระบบ กฎ และหลักเกณฑ์ที่ทำหน้าที่ทำลายล้างสิ่งมีชีวิตทั้งหมด ทั้งที่แข็งแรงและอ่อนแอ เพราะอัลลอฮ์ทรงกำหนดความตายไว้แก่ทุกชีวิต แต่ก็มีระบบและกฎอีกชุดหนึ่งที่ทำงานคู่ขนานกับระบบนี้ นั่นคือกฎแห่งการเกื้อหนุนกันเพื่อชีวิตระหว่างสิ่งแวดล้อมกับสิ่งมีชีวิต เพราะอัลลอฮ์ทรงกำหนดชีวิตไว้ แล้วทรงจัดเตรียมปัจจัยต่าง ๆ ของชีวิตไว้ให้ เราจึงพบว่าดวงอาทิตย์ ท้องทะเล สายลม สายฝน พืชพรรณ และแรงโน้มถ่วง ทั้งหมดนี้และสิ่งอื่น ๆ ล้วนร่วมมือกันเพื่อธำรงชีวิตของมนุษย์และสัตว์อื่น ๆ ไว้

การมองเฉพาะปัจจัยแห่งการดับสูญ โดยมองข้ามปัจจัยแห่งการดำรงอยู่ ย่อมทำให้เกิดความบกพร่องในการคิด หากมีกฎเกณฑ์ (ซุนนะฮ์) แห่งความพินาศ ก็ย่อมมีกฎเกณฑ์แห่งชีวิตด้วย และแต่ละอย่างล้วนมีบทบาทในชีวิต หากสภาพธรรมชาติ เช่น ลม ฟ้าร้อง ความร้อน น้ำ พายุ และอื่น ๆ สามารถทำให้สิ่งถูกสร้างผิดรูป หรือทำลายสิ่งที่ถูกประดิษฐ์ขึ้น เช่น ทำให้ดวงตาบอด หรือทำให้สิ่งปลูกสร้างพังทลายได้ ก็เป็นเรื่องที่ไม่สมเหตุสมผลที่สภาพธรรมชาติอันไร้ชีวิต แข็งทื่อ และไร้ความรู้สึกนี้ จะสามารถสร้างดวงตาให้แก่ผู้ที่ไม่มีดวงตา หรือซ่อมแซมสิ่งปลูกสร้างที่มีส่วนบกพร่องได้

สติปัญญายอมรับได้ว่าสภาพธรรมชาติสามารถก่อให้เกิดความเสียหายและความพินาศได้ แต่เป็นเรื่องที่ไม่สมเหตุสมผลที่สภาพเหล่านี้จะนำมาใช้อธิบายการสร้างอันวิจิตร การให้รูปลักษณ์ และการก่อกำเนิดอันเป็นระเบียบและประณีตได้ อวัยวะใดก็ตามของสิ่งมีชีวิตล้วนถูกออกแบบไว้อย่างประณีต ถูกก่อร่างขึ้นอย่างเป็นระบบ ส่วนประกอบต่าง ๆ ถูกจัดเรียงด้วยวิทยปัญญาอันลึกซึ้งน่าทึ่ง และการทำงานของมันถูกประสานกับอวัยวะอื่นอย่างวิจิตรยิ่ง และเป็นไปไม่ได้เลยที่จะอ้างว่าความประณีตนั้น

และระบบอันวิจิตรงดงาม ไปยังความสะเปะสะปะไร้ทิศทางของสภาพแวดล้อมทางธรรมชาติ

«ญะมาลุดดีน อัล-อัฟฆอนี» กล่าวไว้ในหนังสือของเขา «อัร-ร็อดดุ อะลัด-ดะฮ์ริยีน» (การโต้ตอบพวกวัตถุนิยม) หลังจากได้อภิปรายทฤษฎีนี้แล้วว่า “หลังจากนั้น ข้าพเจ้าขอถามพวกเขาว่า แต่ละส่วนของสสารซึ่งแยกขาดจากกัน ได้ล่วงรู้ถึงเป้าหมายของส่วนอื่น ๆ ทั้งหมดได้อย่างไร? และแต่ละส่วนใช้เครื่องมือใดในการทำให้ส่วนที่เหลือเข้าใจถึงสิ่งที่มันตั้งใจและต้องการ? แล้ว (รัฐสภา หรือซีเนต) คือวุฒิสภาใดเล่าที่ได้จัดประชุมขึ้นเพื่อสร้างสรรค์สิ่งเหล่านี้ ซึ่งมีโครงสร้างอันสูงส่งและการประกอบอันวิจิตรงดงาม? และส่วนต่าง ๆ เหล่านี้จะรู้ได้อย่างไร ขณะที่มันยังอยู่ในไข่ของนกกระจอก ว่ามันจำเป็นต้องปรากฏออกมาในรูปของนกที่กินเมล็ดพืช ดังนั้นจึงจำเป็นต้องมีจะงอยปากและกระเพาะพักอาหารเพื่อสนองความต้องการในการดำรงชีวิตของมัน?”

แท้จริงหลักการที่ (ดาร์วิน) ได้ประกาศไว้ คือ (การอยู่รอดของผู้ที่เหมาะสมที่สุด) นั้น ได้ทำลายชีวิตของมนุษยชาติ เพราะมันได้มอบข้ออ้างความชอบธรรมให้แก่ผู้อธรรมทุกคน ไม่ว่าจะเป็นบุคคลหรือรัฐบาลก็ตาม เนื่องจากผู้อธรรม ในขณะที่เขาแสดงความโกรธเกรี้ยว การกดขี่ การทำสงคราม และเล่ห์เหลี่ยมของเขานั้น เขาไม่ได้กำลังกระทำความชั่วทางศีลธรรมแต่อย่างใด หากแต่เขากำลังปฏิบัติตามกฎข้อหนึ่งของกฎแห่งธรรมชาติ ตามที่ (ดาร์วิน) อ้าง กล่าวคือ เขากำลังปฏิบัติตามกฎ (การอยู่รอดของผู้ที่เหมาะสมที่สุด) และคำกล่าวอ้างนี้เองที่ได้มอบความโหดร้ายทั้งปวงให้แก่ขบวนการล่าอาณานิคม

2- ส่วนการคัดเลือกโดยธรรมชาติ ซึ่งทำให้เกิดความโน้มเอียงในการสืบพันธุ์ระหว่างปัจเจกที่แข็งแรง อันเป็นเหตุให้ปัจเจกที่อ่อนแอสูญพันธุ์ไป และผู้ที่แข็งแรงกว่าอยู่รอดนั้น ไม่ได้เป็นหลักฐานว่าเกิดวิวัฒนาการขึ้นในชนิดพันธุ์ หากแต่สิ่งที่เข้าใจได้จากมันก็คือ การอยู่รอดของสายพันธุ์ที่แข็งแรงจากชนิดพันธุ์เดียวกัน และการสูญพันธุ์ของสายพันธุ์ที่อ่อนแอ

ส่วนหากมีผู้กล่าวว่า เมื่อเกิดวิวัฒนาการขึ้นกับสิ่งมีชีวิตใดก็ตาม มันจะก่อให้เกิดความอ่อนแรงทางเพศขึ้นในสิ่งมีชีวิตนั้น เพราะความผูกพันระหว่างเพศผู้และเพศเมียจะลดลงตามระดับของความห่างเหินและความแตกต่างระหว่างกันในด้านรูปร่าง นั่นคือสิ่งที่ (ดอบซานสกี) ผู้เชี่ยวชาญที่มีชื่อเสียงที่สุดด้านธรณีวิทยาเชิงชนิดพันธุ์ ได้กล่าวไว้ในปี ค.ศ. 1958 หนึ่งศตวรรษหลังจาก (ดาร์วิน) ส่วนหนึ่งจากคำกล่าวของเขาในเรื่องนี้คือ «ความแตกต่างในด้านรูปร่างทำให้ความโน้มเอียงในการสืบพันธุ์อ่อนลง ดังนั้นความโน้มเอียงในการสืบพันธุ์ระหว่างรูปร่างและชนิดพันธุ์ที่แตกต่างกันจะอ่อนลงตามระดับของความแตกต่างนั้น และไม่เป็นความจริงที่ว่าคุณลักษณะที่ได้รับการพัฒนาให้ดีขึ้นในปัจเจกคนหนึ่งจะถ่ายทอดไปได้โดยผ่านทางพันธุกรรม

ตัวอย่างเช่น ช่างตีเหล็กผู้มีกล้ามเนื้อแข็งแรงคนนี้ ความแข็งแรงของกล้ามเนื้อของเขาจะไม่ถ่ายทอดไปยังลูกหลานของเขา เช่นเดียวกับนักวิชาการผู้มีความรู้มากมาย ความรู้ของเขาจะไม่ถ่ายทอดไปยังลูก ๆ ของเขาโดยทางพันธุกรรม»

3- ส่วนคำกล่าวที่ว่าคุณลักษณะและคุณสมบัติชั่วคราวบางอย่างเกิดขึ้นโดยวิวัฒนาการ แล้วถูกถ่ายทอดไปยังลูกหลานนั้น เป็นสิ่งที่พันธุศาสตร์สมัยใหม่ปฏิเสธ เพราะคุณลักษณะใดก็ตามที่ไม่ได้แฝงอยู่ในยีน และไม่ได้บรรจุอยู่ในโครโมโซมใดเลย ถือเป็นคุณลักษณะชั่วคราว ซึ่งไม่ได้ถ่ายทอดทางพันธุกรรมไปสู่ลูกหลาน

ศาสตราจารย์ (นะบีล ญอร์จ) ผู้ทรงความน่าเชื่อถือคนหนึ่งในศาสตร์นี้กล่าวว่า «ด้วยเหตุนี้ การคัดเลือกโดยธรรมชาติจึงไม่อาจใช้อธิบายทฤษฎีการกำเนิด (ทฤษฎีนุชูอ์) หรือทฤษฎีวิวัฒนาการได้ เพราะมันอธิบายได้เพียงการสูญหายไปของสิ่งที่ไม่เหมาะสม และการเกิดขึ้นของคุณลักษณะเด่นที่สืบทอดกันในหมู่ปัจเจกเท่านั้น ส่วนผู้ที่กล่าวถึงการกลายพันธุ์ หมายความว่าสัตว์ที่ไม่เคยมีตามาก่อนนั้น จะเกิดมีตาขึ้นมาอย่างฉับพลันโดยอาศัยรังสีบางชนิด

แท้จริงเป็นที่ยืนยันแล้วในหมู่ผู้เชี่ยวชาญว่า รังสีเอกซ์สามารถเปลี่ยนแปลงจำนวนของยีนได้ แต่ผลของรังสีนั้นคือการเปลี่ยนแปลงสิ่งที่มีอยู่แล้ว มิใช่การสร้างสิ่งที่ไม่เคยมีอยู่ จำนวนยีนของลิงนั้นต่างจากจำนวนยีนของมนุษย์ และรังสีก็มีผลเฉพาะต่อยีนที่มีอยู่แล้วเท่านั้น ยิ่งไปกว่านั้น เป็นไปไม่ได้ที่รังสีเหล่านี้ซึ่งไม่มีสติปัญญาและไม่มีการรับรู้ใด ๆ จะสร้างสติปัญญาให้แก่มนุษย์ อันเป็นสิ่งที่ทำให้มนุษย์แตกต่างจากลิงและสัตว์อื่น ๆ ทั้งปวง»

แท้จริง รังสีส่งผลต่อยีนในลักษณะที่ใกล้เคียงกับการทำให้ผิดรูปมากกว่าการทำให้ดีขึ้น ดังที่เกิดขึ้นจากรังสีปรมาณู นอกจากพันธุศาสตร์จะขัดแย้งกับ (ทฤษฎีของดาร์วิน) แล้ว การทดลองก็ยังหักล้างทฤษฎีนี้ด้วย ดูเถิด ชาวยิวและมุสลิมหลังจากพวกเขาต่างก็ให้ลูกหลานของตนเข้าพิธีขลิบ (คิตาน) แต่ทั้งหมดนั้นก็มิได้เป็นเหตุให้ลูก ๆ ของพวกเขาถือกำเนิดมาโดยถูกขลิบแล้ว แม้เวลาจะผ่านไปหลายปีก็ตาม เป็นเช่นนี้เสมอ ยิ่งวิทยาศาสตร์ก้าวหน้ามากขึ้นเท่าใด ก็ยิ่งพิสูจน์ความเป็นโมฆะของทฤษฎี (ดาร์วิน) มากขึ้นเท่านั้น

ทฤษฎีนี้ไม่ได้รับการสนับสนุนจากความเป็นจริงที่ประจักษ์

1. หากทฤษฎีนี้เป็นความจริง เราก็คงได้เห็นสัตว์และมนุษย์จำนวนมากถือกำเนิดขึ้นด้วยวิธีการวิวัฒนาการ ไม่ใช่ด้วยการสืบพันธุ์เพียงอย่างเดียว แม้วิวัฒนาการจะต้องใช้เวลายาวนาน แต่ก็ไม่ได้ขัดขวางที่เราจะได้เห็นลิงกลายเป็นมนุษย์เป็นระลอกต่อเนื่องกันไป

1. สมมติว่าเรายอมรับว่าสภาพแวดล้อมทางธรรมชาติและการคัดเลือกโดยธรรมชาติได้ทำให้ลิงตัวหนึ่งวิวัฒนาการกลายเป็นชายคนหนึ่ง (ยกตัวอย่าง) เราก็จะไม่มีวันยอมรับเด็ดขาดว่าสภาพแวดล้อมเหล่านั้นได้กำหนดให้มีหญิงคนหนึ่งสำหรับชายผู้นั้นด้วย เพื่อให้ทั้งสองสืบพันธุ์และดำรงเผ่าพันธุ์ต่อไปได้ โดยมีความสมดุลระหว่างกัน

1. ความสามารถในการปรับตัวที่เราเห็นในสิ่งถูกสร้าง เช่น กิ้งก่าคาเมเลียนที่เปลี่ยนสีไปตามสถานที่ เป็นความสามารถที่มีอยู่แล้วในการก่อกำเนิดของสิ่งถูกสร้าง ติดตัวมาตั้งแต่เกิด บางชนิดมีความสามารถนี้มาก บางชนิดแทบจะไม่มีเลย และในสิ่งถูกสร้างทั้งปวงความสามารถนี้มีขอบเขตจำกัดที่ไม่อาจก้าวล่วงได้ ดังนั้น ความสามารถในการปรับตัวจึงเป็นคุณลักษณะที่แฝงอยู่ภายใน ไม่ใช่คุณลักษณะที่วิวัฒนาการขึ้นโดยสิ่งแวดล้อมเป็นผู้สร้างดังที่บรรดาเจ้าของทฤษฎีกล่าวอ้าง มิเช่นนั้นสิ่งแวดล้อมก็คงบังคับให้ก้อนหิน ดิน และวัตถุไร้ชีวิตอื่น ๆ ต้องปรับตัวด้วย

1. กบมีข้อเด่นเหนือมนุษย์ตรงที่สามารถใช้ชีวิตได้ทั้งบนบกและในน้ำ นกก็มีข้อเด่นเหนือมนุษย์ตรงที่สามารถบินและเคลื่อนที่ได้อย่างรวดเร็วโดยไม่ต้องอาศัยเครื่องมือใด ๆ เช่นเดียวกับจมูกของสุนัขที่มีความไวในการรับกลิ่นมากกว่าจมูกของมนุษย์ ถ้าเช่นนั้น จมูกของสุนัขเจริญก้าวหน้ากว่าจมูกของมนุษย์กระนั้นหรือ?

แล้วกบและนกเจริญก้าวหน้ากว่ามนุษย์ในบางด้านกระนั้นหรือ?

ในทำนองเดียวกัน ตาของอูฐ ม้า หรือลา สามารถมองเห็นได้ทั้งในเวลากลางวันและกลางคืนเท่าเทียมกัน ขณะที่ตาของมนุษย์ไม่สามารถมองเห็นในความมืดได้ และตาของเหยี่ยวก็คมกว่าตาของมนุษย์ ถ้าเช่นนั้น เหยี่ยวหรือลาเจริญก้าวหน้ากว่ามนุษย์กระนั้นหรือ? และหากเราถือเอาการพึ่งพาตนเองได้เป็นเกณฑ์ของความเจริญก้าวหน้า ดังที่ใช้วัดสภาพของรัฐต่าง ๆ พืชก็ย่อมเหนือกว่ามนุษย์และสัตว์ทั้งปวง เพราะพืชสร้างอาหารให้ตนเองและให้สิ่งอื่นได้ โดยไม่ต้องพึ่งอาหารจากสิ่งอื่นเลย

และหากเราถือเอาความใหญ่โตของร่างกายเป็นเกณฑ์ของความเจริญก้าวหน้า เมื่อนั้นอูฐ ช้าง และสัตว์ขนาดมหึมาในยุคก่อนประวัติศาสตร์ก็ย่อมต้องเจริญก้าวหน้ากว่ามนุษย์

จุดยืนของนักวิทยาศาสตร์ธรรมชาติต่อทฤษฎีนี้

1. ฝ่ายที่สนับสนุนทฤษฎี การสนับสนุนของพวกเขาส่วนใหญ่มีเจตนาเพื่อปกป้องเสรีภาพทางความคิดที่ศาสนจักรเคยต่อต้านและปราบปราม นักวิทยาศาสตร์ธรรมชาติจึงเปิดศึกกับนักบวชของศาสนจักรและแนวคิดของพวกเขา หลังจากเกิดสงครามอันดุเดือดระหว่างทั้งสองฝ่าย

1. ฝ่ายที่คัดค้าน คือผู้ที่เรียกร้องหลักฐานเชิงประจักษ์ที่ยืนยันบทบาทของ (การคัดเลือกโดยธรรมชาติ) ในการเปลี่ยนแปลงสปีชีส์ โดยเฉพาะอย่างยิ่งสปีชีส์มนุษย์ ฝ่ายที่คัดค้านทฤษฎีนี้เพราะต้องการหลักฐานทางธรรมชาติ มีจำนวนและน้ำหนักของการคัดค้านไม่น้อยไปกว่าฝ่ายที่คัดค้านในทางเทววิทยาในยุโรป

ต่อไปนี้คือทัศนะบางส่วนของนักวิทยาศาสตร์ฝ่ายคัดค้าน ตามที่อาจารย์อิบรอฮีม เฮารอนีได้ถ่ายทอดไว้ว่า «นักวิทยาศาสตร์ไม่ได้ยืนยันแนวคิดของ "ดาร์วิน" แต่กลับปฏิเสธและวิพากษ์วิจารณ์มัน ทั้งที่พวกเขารู้ดีว่าเขาได้ศึกษาค้นคว้าเรื่องนี้มายี่สิบปี» ในบรรดาพวกเขามีนักวิชาการ "เนเกลี" และนักวิชาการ "ดัลลาส" ซึ่งกล่าวโดยสรุปว่า «วิวัฒนาการโดยการคัดเลือกโดยธรรมชาตินั้นใช้ไม่ได้กับมนุษย์ และจำเป็นต้องยอมรับว่ามนุษย์ถูกสร้างขึ้นโดยตรง»

ในบรรดาพวกเขามี "เฟอร์โชว์" ซึ่งกล่าวว่า «ข้อเท็จจริงปรากฏชัดแก่เราว่า ระหว่างมนุษย์กับลิงนั้นมีความแตกต่างกันอย่างมาก เราจึงไม่อาจตัดสินได้ว่ามนุษย์สืบเชื้อสายมาจากลิงหรือสัตว์อื่น ๆ และไม่สมควรที่เราจะเอ่ยเช่นนั้นด้วย»

ในบรรดาพวกเขามี "ไมวาร์ต" ซึ่งกล่าวหลังจากได้พิจารณาข้อเท็จจริงทางชีววิทยามากมายว่า «แนวคิดของ "ดาร์วิน" ไม่อาจสนับสนุนได้ และมันเป็นเพียงความคิดเห็นแบบเด็ก ๆ»

ในบรรดาพวกเขามีนักวิชาการ "ฟอน บิสคอน" ซึ่งกล่าวหลังจากที่เขาและ "เฟอร์โชว์" ได้ศึกษากายวิภาคเปรียบเทียบระหว่างมนุษย์กับลิงว่า «ความแตกต่างระหว่างทั้งสองนั้นเป็นความแตกต่างโดยพื้นฐานและห่างไกลกันอย่างยิ่ง...»

ในบรรดาพวกเขามีนักวิชาการ "อากัสซิส" ซึ่งกล่าวไว้ในบทความว่าด้วยกำเนิดของมนุษย์ที่อ่านในที่ประชุมวิชาการวิกตอเรีย มีใจความโดยสรุปว่า แนวคิดของ (ดาร์วิน) เป็นความผิดพลาดทางวิทยาศาสตร์ เป็นสิ่งเท็จในความเป็นจริง วิธีการของมันไม่ใช่วิทยาศาสตร์แต่อย่างใด และไม่มีประโยชน์อันใดจากมันเลย

ในบรรดาพวกเขามีนักวิชาการ "ฮักซ์ลีย์" ซึ่งเป็นผู้หนึ่งในกลุ่ม (อไญยนิยม) และเป็นสหายของ (ดาร์วิน) เขากล่าวว่า ตามหลักฐานที่เรามีอยู่ ยังไม่เคยมีการยืนยันได้เลยว่าพืชหรือ […]

...สัตว์ได้กำเนิดขึ้นมาโดยการคัดเลือกโดยธรรมชาติหรือการคัดเลือกโดยมนุษย์

ในหมู่พวกเขายังมีนักปราชญ์ «ทินดอลล์» ซึ่งมีแนวคิดเช่นเดียวกับ «เฮคเคิล» เขากล่าวว่า «ไม่ต้องสงสัยเลยว่า บรรดาผู้ที่เชื่อในทฤษฎีวิวัฒนาการนั้นไม่รู้ว่ามันเป็นผลลัพธ์ที่มาจากข้อตั้งต้นซึ่งยังไม่มีใครรู้จัก และสำหรับข้าพเจ้าแล้ว เป็นที่แน่ชัดว่าแนวคิดของ (ดาร์วิน) จำเป็นต้องได้รับการเปลี่ยนแปลง»

ทฤษฎี มิใช่ข้อเท็จจริง

ด้วยเหตุทั้งหมดนี้ สิ่งที่ (ดาร์วิน) กล่าวไว้เกี่ยวกับวิวัฒนาการจึงถูกเรียกว่า (ทฤษฎีวิวัฒนาการ) และในหมู่นักวิชาการนั้น ทฤษฎีกับข้อเท็จจริงหรือกฎมีความแตกต่างกันอย่างมาก ตามนิยามของพวกเขา ทฤษฎีคือสิ่งที่อาจเป็นจริงหรือเป็นเท็จก็ได้ ส่วนข้อเท็จจริงหรือกฎนั้น ไม่มีความเป็นไปได้ที่จะผิดพลาดในแง่มุมใดเลย

ถ้าเช่นนั้น เหตุใดทฤษฎีนี้จึงแพร่หลาย?

สาเหตุที่ทฤษฎีนี้แพร่หลายก็คือ มันได้ปรากฏขึ้นในช่วงเวลาที่อัลลอฮ์ทรงอนุญาตให้ความเท็จของศาสนาที่ถูกบิดเบือนและถูกเปลี่ยนแปลงนั้น (คือศาสนาคริสต์) ถูกเปิดเผยออกมาโดยน้ำมือของกลุ่มชนจากลูกหลานของศาสนานั้นเอง ความก้าวหน้าทางวิทยาศาสตร์มีบทบาทอย่างมากในการเปิดโปงความจอมปลอมของศาสนานั้น จนนำไปสู่การปะทุของสงครามอันดุเดือด ซึ่งมีนักวิทยาศาสตร์ธรรมชาติตกเป็นเหยื่อนับพันคน และในสมรภูมิอันร้อนระอุนั้น แต่ละฝ่ายต่างก็ใช้อาวุธทุกชนิดที่มีเพื่อต่อสู้กับคู่ปรปักษ์ของตน ทฤษฎีนี้จึงแพร่หลายออกไปในฐานะอาวุธที่นักวิทยาศาสตร์ธรรมชาติชูขึ้นต่อต้านศาสนาของพวกเขา แล้วต่อมาก็ใช้ต่อต้านทุกศาสนาที่เท้าของนักล่าอาณานิคมได้เหยียบย่ำลงบนแผ่นดินของมัน เนื่องจากพวกเขาเชื่อในความถูกต้องของทฤษฎีนี้ และเพื่อเป็นการแก้แค้นศาสนาอันเป็นเท็จที่ได้ขวางกั้นการค้นคว้าในแวดวงวิทยาศาสตร์ธรรมชาติ ต่อมาจึงกลายเป็นเครื่องมือสำหรับทำลายศาสนาของประชาชาติที่ตกเป็นอาณานิคม เพื่อให้นักล่าอาณานิคมสามารถครอบงำประชาชาติเหล่านั้นได้โดยง่าย

ด้วยเหตุนี้ ระบบการศึกษาของนักล่าอาณานิคมจึงบังคับให้ทฤษฎีนี้อยู่ในหลักสูตรการศึกษา หลังจากที่ได้ทำลายศาสนาของตนเองไปแล้ว และนำเสนอมันในคราบของ (วิทยาศาสตร์) เพื่อจะได้โน้มน้าวให้นักเรียนเชื่อในความถูกต้องของทฤษฎีนี้ และเพื่อตอกย้ำสิ่งที่ได้ปลูกฝังไว้ในความคิดของนักเรียนว่า วิทยาศาสตร์ซึ่งพวกเขาบิดเบือนขึ้นนั้นขัดแย้งกับศาสนา แล้วผู้คนก็จะปฏิเสธศาสนาของตน

และเพียงพอแล้วที่ผู้อ่านจะได้รู้ว่า ด้วยทฤษฎีนี้เองที่ทำให้ลูกหลานของอิสลามจำนวนมากหันเหออกจากศาสนาของพวกเขา ด้วยเหตุนี้ ลัทธิล่าอาณานิคมจึงพยายามอย่างยิ่งที่จะสอนทฤษฎีนี้แก่ลูกหลานของมุสลิมในโรงเรียนของเรา ในขณะที่กฎหมายอเมริกันห้ามสอนทฤษฎีนี้ในโรงเรียนมาตั้งแต่ปี ค.ศ. 1935

แต่เมื่อยุโรปได้กำจัดศาสนาที่ถูกบิดเบือนของตนเสร็จสิ้นแล้ว ก็กลับมาประกาศว่า ทฤษฎีของดาร์วินที่ตนใช้ในการต่อสู้เพื่อสนับสนุนจุดยืนของตนนั้น หาใช่ข้อเท็จจริงทางวิทยาศาสตร์ไม่ หากเป็นเพียงทฤษฎีหนึ่งที่ยิ่งวิทยาการก้าวหน้าไปมากเท่าใด ความเท็จของมันก็ยิ่งถูกเปิดเผยมากขึ้นเท่านั้น

อัลกุรอานกับทฤษฎีของดาร์วิน

وَإِذَا قُرِئَ ٱلْقُرْءَانُ فَٱسْتَمِعُوا۟ لَهُۥ وَأَنصِتُوا۟

เมื่ออัลกุรอานกล่าวถึงสัจธรรมอันเป็นนิรันดร์ มนุษย์ก็จำเป็นต้องตั้งใจฟังและสงบนิ่ง «และเมื่ออัลกุรอานถูกอ่าน ก็จงตั้งใจฟังมันและจงสงบนิ่ง» (ซูเราะฮ์อัล-อะอ์รอฟ 7:204)⁽¹⁾

وَٱللَّهُ يَعْلَمُ وَأَنتُمْ لَا تَعْلَمُونَ ﴿٢١٦﴾

เพราะอัลกุรอานมาจากพระผู้ทรงรอบรู้ ผู้ทรงตระหนักยิ่ง ผู้ทรงครอบคลุมทุกสิ่งด้วยความรู้ และความรู้ของมนุษย์จะมีค่าอะไรเล่า! มันไม่มีความหมายใด ๆ เลยเมื่อเทียบกับความรู้ของอัลลอฮ์ «และอัลลอฮ์ทรงรู้ แต่พวกเจ้าไม่รู้» (ซูเราะฮ์อัล-บะเกาะเราะฮ์ 2:216)⁽²⁾

أَلَا يَعْلَمُ مَنْ خَلَقَ وَهُوَ ٱللَّطِيفُ ٱلْخَبِيرُ ﴿١٤﴾

แล้วพระองค์จะไม่ทรงรู้เรื่องราวของสิ่งที่พระองค์ทรงสร้างได้อย่างไร ในเมื่อพระองค์คือผู้ทรงสร้างพวกเขา «พระองค์ผู้ทรงสร้างจะไม่ทรงรู้กระนั้นหรือ? และพระองค์คือผู้ทรงละเอียดอ่อน ผู้ทรงตระหนักยิ่ง» (ซูเราะฮ์อัล-มุลก์ 67:14)⁽³⁾

مَّآ أَشْهَدتُّهُمْ خَلْقَ ٱلسَّمَـٰوَٰتِ وَٱلْأَرْضِ وَلَا خَلْقَ أَنفُسِهِمْ

และมนุษย์จะยอมให้ตนเองพูดถึงต้นกำเนิดอันไกลโพ้นของพวกเขาได้อย่างไร ในเมื่อพวกเขาไม่ได้เป็นพยานรู้เห็นการสร้างนั้นเลย «ข้ามิได้ให้พวกเขาเป็นพยานรู้เห็นการสร้างชั้นฟ้าทั้งหลายและแผ่นดิน และมิได้ให้รู้เห็นการสร้างตัวของพวกเขาเองด้วย» (ซูเราะฮ์อัล-กะฮ์ฟี 18:51)⁽⁴⁾

และตราบใดที่พวกเขาไม่ได้เป็นพยานรู้เห็น ความถูกต้องของพวกเขาในเรื่องนี้ย่อมมีน้อย และความผิดพลาดของพวกเขาย่อมมีมาก

⁽¹⁾ ซูเราะฮ์อัล-อะอ์รอฟ : 204 ⁽²⁾ ซูเราะฮ์อัล-บะเกาะเราะฮ์ : 216 ⁽³⁾ ซูเราะฮ์อัล-มุลก์ : 14 ⁽⁴⁾ ซูเราะฮ์อัล-กะฮ์ฟี : 51

สิ่งที่ตรงข้ามกับทฤษฎีนี้คือสิ่งที่ถูกต้อง

وَإِذْ قَالَ رَبُّكَ لِلْمَلَـٰٓئِكَةِ إِنِّى جَاعِلٌ فِى ٱلْأَرْضِ خَلِيفَةً

สิ่งที่พระผู้ทรงรอบรู้ ผู้ทรงตระหนักยิ่ง ผู้ทรงสร้างมนุษย์ได้ทรงกำหนดไว้นั้น ขัดแย้งโดยสิ้นเชิงกับสิ่งที่คนโง่เขลาเหล่านี้ได้กำหนดไว้ อัลลอฮ์ทรงบอกเราว่า พระองค์ทรงสร้างมนุษย์ขึ้นเป็นการสร้างที่เป็นเอกเทศและสมบูรณ์ และพระองค์ได้ทรงแจ้งแก่มะลาอิกะฮ์ของพระองค์ถึงเรื่องการสร้างเขาก่อนที่พระองค์จะทรงให้เขาบังเกิดขึ้น «และจงรำลึกเมื่อพระผู้อภิบาลของเจ้าตรัสแก่มะลาอิกะฮ์ว่า แท้จริงข้าจะให้มีผู้แทนคนหนึ่งขึ้นในแผ่นดิน» (ซูเราะฮ์อัล-บะเกาะเราะฮ์ 2:30)⁽¹⁾

فَإِنَّا خَلَقْنَاكُم مِّن تُرَابٍ

และพระองค์ทรงบอกเราถึงวัตถุที่พระองค์ทรงใช้สร้างเขา โดยพระองค์ทรงสร้างเขาจากดิน «แท้จริงเราได้สร้างพวกเจ้ามาจากดิน» (ซูเราะฮ์อัล-หัจญ์ 22:5)⁽²⁾

( إنَّ الله خلق آدم من قبضة قبضها من جميع الأرض ، فجاء بنو آدم على قدر الأرض ، منهم الأحمر والأبيض والأسود ، وبين ذلك ، والسهل والحزْنُ ، والخبيثُ والطيبُ )

ในหะดีษจากอบูมูซา อัล-อัชอะรีย์ (ร.ฎ.) เล่าว่า ฉันได้ยินท่านเราะซูลุลลอฮ์ ﷺ กล่าวว่า «แท้จริงอัลลอฮ์ทรงสร้างอาดัมจากดินกำมือหนึ่งที่พระองค์ทรงกำมาจากทั่วทั้งแผ่นดิน ลูกหลานของอาดัมจึงออกมาตามลักษณะของแผ่นดินนั้น ในหมู่พวกเขามีทั้งผิวแดง ผิวขาว ผิวดำ และที่อยู่ระหว่างนั้น มีทั้งผู้ที่อ่อนโยนและผู้ที่แข็งกระด้าง ผู้ที่เลวและผู้ที่ดี»⁽³⁾

وَٱللَّهُ خَلَقَ كُلَّ دَآبَّةٍ مِّن مَّآءٍ

هُوَ ٱلَّذِى خَلَقَكُم مِّن طِينٍ

และน้ำก็เป็นองค์ประกอบหนึ่งในการสร้างมนุษย์ «และอัลลอฮ์ทรงสร้างสัตว์ทุกชนิดจากน้ำ» (ซูเราะฮ์อัน-นูร 24:45)⁽⁴⁾ ดังนั้นมนุษย์จึงถูกสร้างมาจากน้ำและดิน «พระองค์คือผู้ทรงสร้างพวกเจ้าจากดินเหนียว» (ซูเราะฮ์อัล-อันอาม 6:2)⁽⁵⁾

خَلَقَ ٱلْإِنسَـٰنَ مِن صَلْصَـٰلٍ كَٱلْفَخَّارِ ﴿١٤﴾

ดินเหนียวนี้ได้เปลี่ยนสภาพเป็นดินแห้งที่มีเสียงดังกังวานเหมือนดินเผา «พระองค์ทรงสร้างมนุษย์จากดินแห้งที่มีเสียงดังกังวานเหมือนดินเผา» (ซูเราะฮ์อัร-เราะห์มาน 55:14)⁽⁶⁾

قَالَ يَا إِبْلِيسُ مَا مَنَعَكَ أَن تَسْجُدَ لِمَا خَلَقْتُ

และอัลลอฮ์ได้ทรงสร้างเขาด้วยพระหัตถ์ทั้งสองของพระองค์ «พระองค์ตรัสว่า โอ้อิบลีส อะไรเล่าที่ขัดขวางเจ้ามิให้สุญูดต่อสิ่งที่ข้าได้สร้างขึ้นด้วยมือทั้งสองของข้า» (ซูเราะฮ์ศ็อด 38:75)⁽⁷⁾

( لما صَوَّرَ الله آدَمَ في الجَنَّةِ تركَهُ مَا شَاءَ اللهُ أنْ يَتْرُكَهُ ، فَجعَلَ إبليسُ يَطيفُ بِهِ يَنْظرُ ، فلَمَّا رآهُ أجْوفَ عَرَفَ أنَّه خُلِقَ خلقاً لا يتمالك )

และพระองค์ได้ทรงสร้างเขาให้มีช่องกลวงภายในตั้งแต่แรกเริ่ม ดังในหะดีษจากอะนัส (ร.ฎ.) ว่า ท่านเราะซูลุลลอฮ์ ﷺ กล่าวว่า «เมื่ออัลลอฮ์ทรงปั้นรูปอาดัมขึ้นในสวรรค์ พระองค์ทรงปล่อยเขาไว้ตามระยะเวลาที่อัลลอฮ์ทรงประสงค์จะปล่อยไว้ แล้วอิบลีสก็เดินวนรอบตัวเขาเพื่อพิจารณาดู ครั้นเมื่อมันเห็นว่าเขามีช่องกลวงภายใน มันก็รู้ว่าเขาถูกสร้างมาเป็นสิ่งที่ไม่อาจควบคุมตนเองได้»⁽⁸⁾

ดินเหนียวนี้ อัลลอฮ์ได้ทรงเป่าวิญญาณจากพระองค์เข้าไป แล้วชีวิตก็เริ่มเคลื่อนไหวขึ้นในนั้น จนเขากลายเป็นผู้ที่ได้ยิน…

⁽¹⁾ ซูเราะฮ์อัล-บะเกาะเราะฮ์ : 30 ⁽²⁾ ซูเราะฮ์อัล-หัจญ์ : 5 ⁽³⁾ รายงานโดยอะห์มัด อัต-ติรมิซีย์ และอบูดาวูด (มิชกาตุลมะศอบีห์ 1/36 หมายเลข 100) ⁽⁴⁾ ซูเราะฮ์อัน-นูร : 45 ⁽⁵⁾ ซูเราะฮ์อัล-อันอาม : 2 ⁽⁶⁾ ซูเราะฮ์อัร-เราะห์มาน : 14 ⁽⁷⁾ ซูเราะฮ์ศ็อด : 75 ⁽⁸⁾ เศาะฮีห์มุสลิม 4/2016 หมายเลข 2611

فَإِذَا سَوَّيْتُهُۥ وَنَفَخْتُ فِيهِ مِن رُّوحِى فَقَعُوا۟ لَهُۥ سَـٰجِدِينَ ﴿٧٢﴾

มองเห็น พูดได้ มีสติปัญญา และมีความรู้สำนึก อัลลอฮ์ทรงบัญชาให้มะลาอิกะฮ์สุญูดต่ออาดัมเมื่อพระองค์ทรงเป่ารูหฺเข้าไปในตัวเขา และชีวิตเริ่มเคลื่อนไหวอยู่ในร่างของเขา «ดังนั้น เมื่อข้าได้ทำให้เขาสมบูรณ์ และได้เป่ารูหฺของข้าเข้าไปในตัวเขาแล้ว พวกเจ้าจงก้มลงสุญูดต่อเขาเถิด» (ซูเราะฮ์ศอด 38:72)⁽¹⁾

وَقُلْنَا يَا آدَمُ اسْكُنْ أَنتَ وَزَوْجُكَ

อัลลอฮ์ทรงบอกเราถึงสถานที่ที่พระองค์ทรงให้เขาพำนักอยู่หลังจากทรงสร้างเขาแล้วว่า «และเราได้กล่าวว่า โอ้อาดัมเอ๋ย จงพำนักอยู่ในสวรรค์ ทั้งเจ้าและคู่ครองของเจ้า» (ซูเราะฮ์อัล-บะเกาะเราะฮ์ 2:35)⁽²⁾

ءَادَمَ ٱلْأَسْمَآءَ كُلَّهَا ثُمَّ عَرَضَهُمْ عَلَى ٱلْمَلَـٰٓئِكَةِ فَقَالَ أَنۢبِـُٔونِى بِأَسْمَآءِ هَـٰٓؤُلَآءِ إِن كُنتُمْ صَـٰدِقِينَ ﴿٣١﴾ قَالُوا۟ سُبْحَـٰنَكَ لَا عِلْمَ لَنَآ إِلَّا مَا عَلَّمْتَنَآ ۖ إِنَّكَ أَنتَ ٱلْعَلِيمُ ٱلْحَكِيمُ ﴿٣٢﴾ قَالَ يَا آدَمُ أَنبِئْهُم بِأَسْمَائِهِمْ

ทันทีที่การสร้างเขาเสร็จสมบูรณ์ เขาก็เริ่มพูดได้และเข้าใจสิ่งที่ถูกกล่าวแก่เขา ในอัลกุรอานมีว่า «และพระองค์ได้ทรงสอนอาดัมถึงชื่อต่าง ๆ ทั้งหมด แล้วทรงนำสิ่งเหล่านั้นเสนอต่อมะลาอิกะฮ์ แล้วตรัสว่า จงบอกแก่ข้าถึงชื่อของสิ่งเหล่านี้ หากพวกเจ้าเป็นผู้สัตย์จริง พวกเขากล่าวว่า มหาบริสุทธิ์แด่พระองค์ เราไม่มีความรู้ใด ๆ นอกจากสิ่งที่พระองค์ได้ทรงสอนแก่เราเท่านั้น แท้จริงพระองค์คือผู้ทรงรอบรู้ ผู้ทรงปรีชาญาณ พระองค์ตรัสว่า โอ้อาดัมเอ๋ย จงบอกพวกเขาถึงชื่อของสิ่งเหล่านั้นเถิด» (ซูเราะฮ์อัล-บะเกาะเราะฮ์ 2:31–33)⁽³⁾

لـمَّا خَلَقَ اللهُ آدَمَ وَنَفَخَ فِـيهِ الـرُّوحَ عَطَسَ ، فَقَالَ: الحَمْدُ لله ، فَحَمِدَ اللهَ بِإِذْنِهِ ، فَقَالَ لَهُ رَبُّهُ: يَرحَمُكَ اللهُ يَا آدَم ، اذْهَبْ إلـى أولـئكَ الـملائكـةِ - إلـى مَلأٍ مِنْهُمْ جُلوسٍ - فَقُلْ: السَّلامُ عَلَيْكُمْ. قَالوا: عَلَيْكَ السَّلامُ وَرَحْمَةُ اللهِ..

ในหะดีษของอบูฮุร็อยเราะฮ์ (ร.ฎ.) เล่าว่า ท่านเราะซูล ﷺ กล่าวว่า «เมื่ออัลลอฮ์ทรงสร้างอาดัมและทรงเป่ารูหฺเข้าไปในตัวเขา เขาก็จาม แล้วกล่าวว่า "อัลหัมดุลิลลาฮ์" เขาจึงได้สรรเสริญอัลลอฮ์ด้วยการอนุมัติของพระองค์ พระผู้อภิบาลของเขาจึงตรัสแก่เขาว่า "ยัรหะมุกัลลอฮ์ (ขออัลลอฮ์ทรงเมตตาเจ้า) โอ้อาดัม จงไปหามะลาอิกะฮ์เหล่านั้น คือกลุ่มหนึ่งในหมู่พวกเขาที่นั่งอยู่ แล้วจงกล่าวว่า อัสสลามุอะลัยกุม" พวกเขากล่าวตอบว่า "อะลัยกัสสลาม วะเราะห์มะตุลลอฮ์…"»⁽⁴⁾

أَيُّهَا النَّاسُ اتَّقُوا رَبَّكُمُ الَّذِي خَلَقَكُم مِّن نَّفْسٍ وَاحِدَةٍ وَخَلَقَ مِنْهَا زَوْجَهَا

มนุษย์คนแรกนี้คืออาดัม และเขาคือบิดาของมนุษย์ทั้งมวล อัลลอฮ์ทรงสร้างคู่ครองของเขาคือหะวาอ์จากอาดัม «โอ้มนุษย์ทั้งหลาย จงยำเกรงพระผู้อภิบาลของพวกเจ้า ผู้ทรงสร้างพวกเจ้าจากชีวิตเดียว และทรงสร้างคู่ครองของชีวิตนั้นจากชีวิตนั้น» (ซูเราะฮ์อัน-นิซาอ์ 4:1)⁽⁵⁾

خلق الله آدَمَ وَطولُهُ: ستُّونَ ذِراعاً

การสร้างมนุษย์นั้นมิได้เริ่มต้นอย่างบกพร่องแล้วจึงค่อย ๆ สมบูรณ์ ดังที่บรรดาผู้ยึดถือทฤษฎีวิวัฒนาการกล่าวอ้าง แต่มนุษย์ถูกสร้างมาอย่างสมบูรณ์ แล้วรูปร่างจึงค่อย ๆ ลดลง ในหะดีษที่อัล-บุคอรีย์และมุสลิมรายงานไว้ในเศาะฮีหฺของทั้งสองจากอบูฮุร็อยเราะฮ์ (ร.ฎ.) ว่า ท่านนบี ﷺ กล่าวว่า «อัลลอฮ์ทรงสร้างอาดัมโดยมีความสูงหกสิบศอก»⁽⁶⁾

⁽¹⁾ ซูเราะฮ์ศอด: 72 ⁽²⁾ ซูเราะฮ์อัล-บะเกาะเราะฮ์: 35 ⁽³⁾ ซูเราะฮ์อัล-บะเกาะเราะฮ์: 31–33 ⁽⁴⁾ รายงานโดยอัต-ติรมิซีย์: มิชกาตุลมะศอบีหฺ 2/542 หมายเลข 4662 ผู้ตรวจสอบตัวบทของอัล-มิชกาตกล่าวว่า อัล-หากิมรับรองว่าเศาะฮีหฺ และอัษ-ษะฮะบีย์เห็นพ้องด้วย และเป็นดังที่ทั้งสองกล่าวไว้ ⁽⁵⁾ ซูเราะฮ์อัน-นิซาอ์: 1 ⁽⁶⁾ เศาะฮีหฺอัล-บุคอรีย์ 6/362 หมายเลข 3326 และมุสลิมรายงานไว้ในเศาะฮีหฺของท่าน 4/2183 หมายเลข 2841 สำนวนนี้เป็นของอัล-บุคอรีย์

فَكُلُّ مَنْ يَدخُلِ الجنّةَ عَلى صُورةِ آدَمَ وطوله ستون ذراعا

فلم يَزَل الخلقُ يَنْقُصُ بعده حتّى الآن

ด้วยเหตุนี้ บรรดาผู้ศรัทธาจึงจะได้เข้าสวรรค์ในสภาพที่สมบูรณ์ตามรูปลักษณ์ของอาดัม ดังที่ปรากฏในส่วนที่เหลือของหะดีษที่ผ่านมาว่า «ดังนั้น ทุกคนที่ได้เข้าสวรรค์จะอยู่ในรูปลักษณ์ของอาดัม โดยมีความสูงหกสิบศอก» จากนั้นท่านนบี ﷺ กล่าวว่า «แล้วมนุษย์ก็ลดขนาดลงเรื่อย ๆ หลังจากท่าน จนถึงบัดนี้»⁽¹⁾

อัลลอฮ์ผู้ทรงสัจธรรมได้ทรงบอกแก่เราว่า พระองค์ทรงสาปให้มนุษย์บางกลุ่มที่หลงผิดกลายร่างเป็นลิงและสุกร ดังนั้น สิ่งถูกสร้างในระดับที่สูงส่งจึงอาจตกต่ำลงสู่ระดับที่ต่ำกว่าได้ ส่วนการที่ลิงและสุกรจะกลายเป็นมนุษย์นั้น เป็นความเชื่อที่ไม่มีอยู่ที่ใดนอกจากในหมู่ผู้ที่มีสติปัญญาอ่อนแอเท่านั้น

นี่คือภาพสังเขปจากสิ่งที่อัลกุรอานได้เล่าไว้และบรรดาหะดีษได้บอกไว้เกี่ยวกับการสร้างมนุษย์คนแรก เรามิได้รวบรวมตัวบทจากอัลกุรอานและซุนนะฮ์ในเรื่องนี้ไว้อย่างครบถ้วน มิฉะนั้นแล้ว การกล่าวถึงเรื่องนี้ย่อมกว้างขวางและยืดยาว ตัวบทเหล่านี้ให้ภาพที่ชัดเจนเกี่ยวกับต้นกำเนิดของมนุษย์ ซึ่งไม่มีความคลุมเครือหรือจินตนาการใด ๆ ปะปนอยู่ และสิ่งที่อิสลามได้อธิบายไว้นี้เป็นต้นกำเนิดอันมีเกียรติที่มนุษย์ภาคภูมิใจที่จะสืบเชื้อสายมาจากมัน ส่วนมนุษย์ตามที่บรรดานักทฤษฎีวิวัฒนาการวาดภาพไว้ ซึ่งก็คือลิงที่วิวัฒนาการมาจากหนูหรือแมลงสาบนั้น เป็นต้นกำเนิดที่มนุษย์ย่อมละอายที่จะสืบเชื้อสายมาจากมัน

และมนุษย์ตามที่นักประวัติศาสตร์สอนแก่เด็ก ๆ คือ มนุษย์ป่าเถื่อนที่ไม่เข้าใจภาษาพูด ไม่สามารถประดิษฐ์สิ่งใดได้อย่างดี และเรียนรู้จากสัตว์... ภาพเช่นนี้มีการใส่ร้ายต้นกำเนิดอันมีเกียรติของมนุษย์อยู่มากมาย

บทส่งท้าย

فيه نبأ ما قبلكم ، وخبر ما بعدكم ، وحكم ما بينكم ، هو الفصل ليس بالهزل ، من ابتغى الهدى من غيره أضله الله

ถึงเวลาแล้วที่เราจะต้องตื่นขึ้น และกลับคืนสู่ศาสนาของเราที่คัมภีร์แห่งพระผู้อภิบาลของเราได้นำมา เพราะในนั้นมีความดีงาม «ในนั้นมีข่าวคราวของผู้ที่อยู่ก่อนพวกท่าน ข่าวคราวของสิ่งที่จะเกิดขึ้นหลังจากพวกท่าน และข้อตัดสินในเรื่องที่เกิดขึ้นระหว่างพวกท่าน มันคือถ้อยคำชี้ขาด มิใช่เรื่องล้อเล่น ผู้ใดแสวงหาทางนำจากสิ่งอื่นนอกจากมัน อัลลอฮ์จะทรงให้เขาหลงผิด...»

ถึงเวลาแล้วที่เราจะต้องละเว้นจากผลผลิตของสติปัญญาที่เน่าเหม็นและบูดเน่าในเรื่องเช่นนี้ หมายถึงเรื่องที่อัลลอฮ์ได้ตรัสถ้อยคำชี้ขาดไว้แล้ว และมิได้ทรงเหลือที่ว่างให้ผู้ใดออกความเห็นในเรื่องนั้นอีก

ความพ่ายแพ้ทางความคิดนี้จะต้องยุติลง ความพ่ายแพ้ที่ทำให้เรารีบเร่งรับทุกสิ่งใหม่ ๆ โดยปราศจากการไตร่ตรองและการใคร่ครวญ แล้วเราก็ไม่รู้สึกตัวถึงความผิดพลาดของสิ่งที่เรารับมา จนกว่าผู้ที่สร้างมันขึ้นมาจะเป็นผู้ทำลายมันเสียเอง

⁽¹⁾ แหล่งอ้างอิงทั้งสองที่ผ่านมา เพียงแต่ถ้อยคำในที่นี้เป็นของมุสลิม

บทที่สอง

การแนะนำให้รู้จักอัลลอฮ์ และการผูกพันหัวใจไว้กับพระองค์

บทนำ:

เราคงไม่อธิบายประเด็นแรกอย่างยืดยาวเช่นนั้น หากไม่มีข้อสงสัยและข้อคลุมเครือที่ถูกหยิบยกขึ้นมาเกี่ยวกับประเด็นนั้น ซึ่งทำให้ผู้ศึกษาจำเป็นต้องชี้ให้เห็นถึงจุดบกพร่องของมัน

บัดนี้ถึงเวลาที่เราจะอธิบายประเด็นที่สองอย่างละเอียด ซึ่งเป็นประเด็นที่สำคัญที่สุดของภาคนี้ และเป็นแก่นแท้ของการศึกษาเหล่านี้

เราได้ยืนยันไว้แล้วก่อนหน้านี้ว่า อัลกุรอานได้ใช้สองแนวทางในการยืนยันสัจธรรมอันยิ่งใหญ่นี้ คือ

แนวทางที่หนึ่ง: การกล่าวถึงความวิจิตรแห่งการสร้างสรรค์ของอัลลอฮ์ในสิ่งที่พระองค์ทรงสร้าง และการแสดงให้เห็นถึงความมหัศจรรย์ที่มีอยู่ในจักรวาลนี้ ซึ่งบ่งบอกถึงความยิ่งใหญ่ของพระผู้ทรงสร้าง มหาบริสุทธิ์ยิ่งแด่พระองค์

แนวทางที่สอง: การกล่าวถึงอัลลอฮ์โดยตรง ได้แก่ ซาตของพระองค์ พระนามของพระองค์ คุณลักษณะของพระองค์ ความโปรดปรานของพระองค์ และสิ่งที่พระองค์ทรงสร้าง และเราจะพยายาม — อินชาอัลลอฮ์ — อธิบายเรื่องนี้โดยละเอียด และอัลลอฮ์คือผู้ทรงเป็นที่พึ่งขอความช่วยเหลือ

บทวิเคราะห์ที่หนึ่ง

การบ่งชี้ของสัญญาณแห่งจักรวาลถึงพระผู้สร้างและพระผู้ริเริ่มมัน

หัวข้อที่หนึ่ง: แนวทางของอัลกุรอานในการใช้สัญญาณแห่งจักรวาลเป็นหลักฐาน

1. การสำรวจจักรวาลผ่านอายะฮ์ต่าง ๆ ของอัลกุรอาน

อัลกุรอานพาเราท่องไปในการเดินทางครั้งแล้วครั้งเล่า เราได้สำรวจขอบฟ้าแห่งชั้นฟ้า และท่องไปตามซอกมุมต่าง ๆ ของแผ่นดิน อัลกุรอานพาเราหยุดอยู่ ณ ดอกไม้แห่งทุ่งนา และพาเราขึ้นไปสู่ดวงดาวในวงโคจรของมัน และในทุกสิ่งเหล่านั้น อัลกุรอานได้เปิดดวงตาและการหยั่งรู้ของเรา แล้วแสดงให้เราเห็นว่าเดชานุภาพของอัลลอฮ์และการกำหนดของพระองค์ดำเนินไปในบรรดามัคลูกอย่างไร อัลกุรอานเปิดเผยแก่เราถึงความลับแห่งการสร้างและการก่อกำเนิด ชี้นำเราไปสู่วิทยปัญญาที่อยู่เบื้องหลังการสร้าง การให้มีขึ้น และการบันดาล และแจกแจงถึงความโปรดปรานอันยิ่งใหญ่ที่พระองค์ทรงประทานแก่เราทั้งในตัวของเราเองและในจักรวาลรอบตัวเรา

นี่คือเรื่องราวอันยาวเหยียดในคัมภีร์ของอัลลอฮ์ ซึ่งท่านจะได้พบทั้งในซูเราะฮ์ที่ยาวและซูเราะฮ์ที่สั้น มันเป็นเรื่องราวที่น่าติดตาม จิตใจเงี่ยฟังมัน หูรู้สึกรื่นรมย์กับมัน และมันปลุกเร้าความรู้สึกและอารมณ์

แท้จริง ข้าพเจ้าได้ศึกษาสิ่งต่าง ๆ มากมายที่วิทยาศาสตร์และนักวิชาการได้ค้นพบในด้านต่าง ๆ ของชีวิต ซึ่งพวกเขาอธิบายถึงความลับแห่งการสร้าง และการบ่งชี้ของการสร้างถึงพระผู้สร้าง แต่ข้าพเจ้าไม่พบในสิ่งเหล่านั้นทั้งหมดเลยแม้แต่น้อย ถึงสิ่งที่ข้าพเจ้าพบในอัลกุรอาน ไม่ว่าจะเป็นความงดงามของการพรรณนา ความอุดมแห่งความรู้ การปลุกเร้าความรู้สึก ความงดงามของการชี้นำ และความละเอียดแม่นยำของการอนุมาน และจะไม่เป็นเช่นนั้นได้อย่างไร ในเมื่อมันคือสิ่งที่ถูกประทานลงมาจากพระผู้ทรงปรีชาญาณ ผู้ทรงได้รับการสรรเสริญ!!

การกระทำของอัลลอฮ์ในจักรวาล

إِنَّ ٱللَّهَ فَالِقُ ٱلْحَبِّ وَٱلنَّوَىٰ ۖ يُخْرِجُ ٱلْحَىَّ مِنَ ٱلْمَيِّتِ وَمُخْرِجُ ٱلْمَيِّتِ مِنَ ٱلْحَىِّ ۚ ذَٰلِكُمُ ٱللَّهُ ۖ فَأَنَّىٰ تُؤْفَكُونَ ﴿٩٥﴾ فَالِقُ ٱلْإِصْبَاحِ وَجَعَلَ ٱلَّيْلَ سَكَنًا وَٱلشَّمْسَ وَٱلْقَمَرَ حُسْبَانًا ۚ ذَٰلِكَ تَقْدِيرُ ٱلْعَزِيزِ ٱلْعَلِيمِ ﴿٩٦﴾

มาร่วมเดินทางไปกับข้าพเจ้าพร้อมกับอายะฮ์ต่าง ๆ ของอัลกุรอาน เพื่อสำรวจจักรวาลนี้ และให้อัลกุรอานแสดงให้เราเห็นว่าพลานุภาพของอัลลอฮ์ทำงานอย่างไรในทุกมุมของจักรวาล ทั้งในเมล็ดพืชที่ถูกฝังลงในดินแล้วแตกออก หยั่งรากลงในดิน แล้วจากเมล็ดที่ไร้ชีวิตนั้นก็มีชีวิตงอกออกมา เป็นลำต้น ใบ ดอกที่ส่งกลิ่นหอมฟุ้ง และผลที่มนุษย์และสัตว์ใช้เป็นอาหาร ทั้งในยามรุ่งอรุณที่สาดแสง… ในความสงบนิ่งของยามค่ำคืน… และในการโคจรของดวงอาทิตย์และดวงจันทร์… «แท้จริงอัลลอฮ์คือผู้ทรงทำให้เมล็ดพืชและเมล็ดอินทผลัมแตกออก พระองค์ทรงให้สิ่งมีชีวิตออกมาจากสิ่งที่ไม่มีชีวิต และทรงเป็นผู้ให้สิ่งที่ไม่มีชีวิตออกมาจากสิ่งมีชีวิต นั่นแหละคืออัลลอฮ์ แล้วพวกเจ้าจะถูกหันเหไปได้อย่างไรเล่า (95) พระองค์คือผู้ทรงทำให้รุ่งอรุณแตกแสงขึ้น และทรงทำให้กลางคืนเป็นเวลาพักผ่อน และทรงให้ดวงอาทิตย์และดวงจันทร์เป็นเครื่องคำนวณ นั่นคือการกำหนดของพระผู้ทรงเดชานุภาพ ผู้ทรงรอบรู้» ⁽¹⁾

أَلَمْ تَرَ أَنَّ ٱللَّهَ يُزْجِى سَحَابًا ثُمَّ يُؤَلِّفُ بَيْنَهُۥ ثُمَّ يَجْعَلُهُۥ رُكَامًا فَتَرَى ٱلْوَدْقَ يَخْرُجُ مِنْ خِلَـٰلِهِۦ وَيُنَزِّلُ مِنَ ٱلسَّمَآءِ مِن جِبَالٍ فِيهَا مِنۢ بَرَدٍ فَيُصِيبُ بِهِۦ مَن يَشَآءُ وَيَصْرِفُهُۥ عَن مَّن يَشَآءُ ۖ يَكَادُ سَنَا بَرْقِهِۦ يَذْهَبُ بِٱلْأَبْصَـٰرِ ﴿٤٣﴾

และจงดูภาพของเมฆว่าอัลลอฮ์ทรงสร้างมันขึ้นอย่างไร และดูลูกเห็บว่าพระองค์ทรงก่อตัวมันและทรงผันมันไปอย่างไร «เจ้าไม่เห็นดอกหรือว่า อัลลอฮ์ทรงผลักดันเมฆให้เคลื่อนไป แล้วทรงรวมมันเข้าด้วยกัน แล้วทรงทำให้มันซ้อนกันเป็นกลุ่มก้อน แล้วเจ้าจะเห็นฝนออกมาจากระหว่างมัน และพระองค์ทรงให้ลูกเห็บหล่นลงมาจากฟากฟ้า จากก้อนเมฆดุจภูเขาที่อยู่ในนั้น แล้วพระองค์ทรงให้มันตกลงแก่ผู้ที่พระองค์ทรงประสงค์ และทรงหันมันออกไปจากผู้ที่พระองค์ทรงประสงค์ แสงแปลบปลาบของฟ้าแลบนั้นแทบจะพรากสายตาไปเสีย» ⁽²⁾

أَلَمْ تَرَ إِلَىٰ رَبِّكَ كَيْفَ مَدَّ ٱلظِّلَّ وَلَوْ شَآءَ لَجَعَلَهُۥ سَاكِنًا ثُمَّ جَعَلْنَا ٱلشَّمْسَ عَلَيْهِ دَلِيلًا ﴿٤٥﴾ ثُمَّ قَبَضْنَـٰهُ إِلَيْنَا قَبْضًا يَسِيرًا ﴿٤٦﴾

และอัลลอฮ์ทรงเล่าแก่เราถึงการกระทำของพระองค์ในเรื่องเงา: «เจ้าไม่เห็นพระเจ้าของเจ้าดอกหรือว่า พระองค์ทรงแผ่เงาออกไปอย่างไร และหากพระองค์ทรงประสงค์ ก็จะทรงทำให้มันหยุดนิ่งอยู่กับที่ แล้วเราได้ทำให้ดวงอาทิตย์เป็นเครื่องชี้บอกถึงมัน (45) แล้วเราได้ดึงมันกลับมายังเราทีละน้อยอย่างง่ายดาย» ⁽³⁾

قُلِ ٱللَّهُمَّ مَـٰلِكَ ٱلْمُلْكِ تُؤْتِى ٱلْمُلْكَ مَن تَشَآءُ وَتَنزِعُ ٱلْمُلْكَ مِمَّن تَشَآءُ وَتُعِزُّ مَن تَشَآءُ وَتُذِلُّ مَن تَشَآءُ ۖ بِيَدِكَ ٱلْخَيْرُ ۖ إِنَّكَ عَلَىٰ كُلِّ شَىْءٍ قَدِيرٌ ﴿٢٦﴾ تُولِجُ ٱلَّيْلَ فِى ٱلنَّهَارِ وَتُولِجُ ٱلنَّهَارَ فِى ٱلَّيْلِ ۖ وَتُخْرِجُ ٱلْحَىَّ مِنَ ٱلْمَيِّتِ وَتُخْرِجُ ٱلْمَيِّتَ مِنَ ٱلْحَىِّ ۖ وَتَرْزُقُ مَن تَشَآءُ بِغَيْرِ حِسَابٍ ﴿٢٧﴾

และจงดูการที่พระองค์ทรงบริหารกิจการของชีวิต สิ่งมีชีวิตทั้งหลาย ตลอดจนกลางคืนและกลางวัน: «จงกล่าวเถิด (มุฮัมมัด) ว่า โอ้อัลลอฮ์ ผู้ทรงเป็นเจ้าแห่งอำนาจ พระองค์ทรงประทานอำนาจแก่ผู้ที่พระองค์ทรงประสงค์ และทรงถอดถอนอำนาจจากผู้ที่พระองค์ทรงประสงค์ และทรงให้เกียรติแก่ผู้ที่พระองค์ทรงประสงค์ และทรงให้ความต่ำต้อยแก่ผู้ที่พระองค์ทรงประสงค์ ความดีทั้งหลายอยู่ในพระหัตถ์ของพระองค์ แท้จริงพระองค์ทรงมีอานุภาพเหนือทุกสิ่ง (26) พระองค์ทรงให้กลางคืนเข้าไปในกลางวัน และทรงให้กลางวันเข้าไปในกลางคืน และทรงให้สิ่งมีชีวิตออกมาจากสิ่งที่ไม่มีชีวิต และทรงให้สิ่งที่ไม่มีชีวิตออกมาจากสิ่งมีชีวิต และทรงประทานปัจจัยยังชีพแก่ผู้ที่พระองค์ทรงประสงค์โดยไม่มีการคำนวณ» ⁽⁴⁾

อัลกุรอานมิได้เพียงแสดงให้เราเห็นพลานุภาพของอัลลอฮ์ขณะที่มันทำงานอยู่ในจักรวาลเท่านั้น และความรู้ของพระองค์ที่ครอบคลุม…

⁽¹⁾ ซูเราะฮ์อัล-อันอาม 6:95–96 ⁽²⁾ ซูเราะฮ์อัน-นูร 24:43 ⁽³⁾ ซูเราะฮ์อัล-ฟุรกอน 25:45–46 ⁽⁴⁾ ซูเราะฮ์อาล อิมรอน 3:26–27

…ต่อสรรพสิ่งที่ถูกสร้าง และการที่พระองค์ทรงบริหารจัดการกิจการต่าง ๆ … แต่ถึงกระนั้น พระองค์ก็ทรงให้เรารู้ถึงเป้าหมายที่จักรวาลถูกสร้างขึ้นมาเพื่อมัน

هُوَ ٱلَّذِى خَلَقَ لَكُم مَّا فِى ٱلْأَرْضِ جَمِيعًا

อัลลอฮ์ทรงสร้างแผ่นดินนี้ขึ้นมาเพื่อมนุษย์ «พระองค์คือผู้ทรงสร้างสิ่งทั้งหลายที่อยู่ในแผ่นดินทั้งหมดไว้เพื่อพวกเจ้า»⁽¹⁾ พระองค์ทรงสร้างมันขึ้นมาเพื่อเราในลักษณะที่สอดคล้องกับธรรมชาติและโครงสร้างการสร้างของเรา และทำให้เกิดความดีงามแก่เรา และนี่คือสิ่งที่อัลกุรอานเรียกว่า “อัต-ตัสคีร” (การทำให้สิ่งต่าง ๆ อยู่ในบังคับเพื่อรับใช้มนุษย์)

أَلَمْ تَرَوْا۟ أَنَّ ٱللَّهَ سَخَّرَ لَكُم مَّا فِى ٱلسَّمَـٰوَٰتِ وَمَا فِى ٱلْأَرْضِ

وَهُوَ ٱلَّذِى جَعَلَ لَكُمُ ٱلنُّجُومَ لِتَهْتَدُوا۟ بِهَا فِى ظُلُمَـٰتِ ٱلْبَرِّ وَٱلْبَحْرِ ۗ قَدْ فَصَّلْنَا ٱلْـَٔايَـٰتِ لِقَوْمٍ يَعْلَمُونَ ﴿٩٧﴾

พระองค์มิได้เพียงแต่บอกเราถึงเรื่องนั้นเป็นการบอกเล่าเท่านั้น แต่ทรงให้เราได้ประจักษ์ถึงการทำให้สิ่งต่าง ๆ อยู่ในบังคับที่อัลลอฮ์ทรงบันดาลไว้ในจักรวาล «พวกเจ้าไม่เห็นดอกหรือว่า อัลลอฮ์ทรงทำให้สิ่งที่อยู่ในชั้นฟ้าทั้งหลายและสิ่งที่อยู่ในแผ่นดินอยู่ในบังคับเพื่อพวกเจ้า»⁽²⁾ ดังนั้น ดวงดาวทั้งหลายจึงถูกสร้างขึ้นมาเพื่อให้เราใช้นำทางในความมืดของแผ่นดินและท้องทะเล «และพระองค์คือผู้ทรงทำให้มีดวงดาวทั้งหลายสำหรับพวกเจ้า เพื่อพวกเจ้าจะได้ใช้มันนำทางในความมืดของแผ่นดินและท้องทะเล แท้จริงเราได้แจกแจงสัญญาณทั้งหลายแล้วสำหรับกลุ่มชนที่รู้»⁽³⁾

ٱللَّهُ ٱلَّذِى خَلَقَ ٱلسَّمَـٰوَٰتِ وَٱلْأَرْضَ وَأَنزَلَ مِنَ ٱلسَّمَآءِ مَآءً فَأَخْرَجَ بِهِۦ مِنَ ٱلثَّمَرَٰتِ رِزْقًا لَّكُمْ ۖ وَسَخَّرَ لَكُمُ ٱلْفُلْكَ لِتَجْرِىَ فِى ٱلْبَحْرِ بِأَمْرِهِۦ ۖ وَسَخَّرَ لَكُمُ ٱلْأَنْهَـٰرَ ﴿٣٢﴾ وَسَخَّرَ لَكُمُ ٱلشَّمْسَ وَٱلْقَمَرَ دَآئِبَيْنِ ۖ وَسَخَّرَ لَكُمُ ٱلَّيْلَ وَٱلنَّهَارَ ﴿٣٣﴾ وَءَاتَىٰكُم مِّن كُلِّ مَا سَأَلْتُمُوهُ

แผ่นดินและฟากฟ้า การหลั่งน้ำลงมาจากฟากฟ้า เรือที่แล่นอยู่ในท้องทะเล แม่น้ำที่ไหลไปตามที่ต่าง ๆ ของแผ่นดิน ดวงอาทิตย์และดวงจันทร์ และการสลับหมุนเวียนของกลางคืนและกลางวัน … ทั้งหมดนั้นถูกสร้างขึ้นมาเพื่อเรา เพื่อประโยชน์ของเรา และเพื่อความดีงามของเรา «อัลลอฮ์คือผู้ทรงสร้างชั้นฟ้าทั้งหลายและแผ่นดิน และทรงหลั่งน้ำลงมาจากฟากฟ้า แล้วทรงให้ผลไม้ต่าง ๆ งอกเงยออกมาด้วยน้ำนั้นเป็นปัจจัยยังชีพแก่พวกเจ้า และทรงทำให้เรืออยู่ในบังคับเพื่อพวกเจ้า เพื่อให้มันแล่นไปในท้องทะเลด้วยพระบัญชาของพระองค์ และทรงทำให้แม่น้ำทั้งหลายอยู่ในบังคับเพื่อพวกเจ้า (32) และทรงทำให้ดวงอาทิตย์และดวงจันทร์ที่โคจรอยู่เป็นนิจอยู่ในบังคับเพื่อพวกเจ้า และทรงทำให้กลางคืนและกลางวันอยู่ในบังคับเพื่อพวกเจ้า (33) และพระองค์ทรงประทานแก่พวกเจ้าจากทุกสิ่งที่พวกเจ้าได้ขอจากพระองค์»⁽⁴⁾

⁽¹⁾ ซูเราะฮ์อัล-บะเกาะเราะฮ์ 2:29 ⁽²⁾ ซูเราะฮ์ลุกมาน 31:20 ⁽³⁾ ซูเราะฮ์อัล-อันอาม 6:97 ⁽⁴⁾ ซูเราะฮ์อิบรอฮีม 14:32–34

2. ความโปรดปรานของอัลลอฮ์ในจักรวาล

هَلْ جَزَآءُ ٱلْإِحْسَـٰنِ إِلَّا ٱلْإِحْسَـٰنُ ﴿٦٠﴾

อัลกุรอานได้ให้เราได้รู้ว่า อัลลอฮ์ทรงสร้างจักรวาลนี้และทรงทำให้มันเอื้อประโยชน์แก่เรา พระองค์ทรงทำให้มันสอดคล้องกับธรรมชาติของเรา และทรงกำหนดมันไว้อย่างพอเหมาะ ซึ่งทำให้ชีวิตของมนุษย์ดำเนินไปได้ด้วยดี อัลกุรอานใช้การกล่าวถึงและการอธิบายเรื่องนี้เป็นหนทางให้มนุษย์ขอบคุณพระผู้อภิบาลของเขา เพราะมนุษย์ถูกสร้างมาโดยกำเนิดให้รักผู้ที่ทำดีต่อเขา «การตอบแทนความดี จะมีอะไรอื่นเล่านอกจากความดี» (ซูเราะฮ์อัร-เราะห์มาน 55:60)⁽¹⁾

قُلْ هُوَ ٱلَّذِىٓ أَنشَأَكُمْ وَجَعَلَ لَكُمُ ٱلسَّمْعَ وَٱلْأَبْصَـٰرَ وَٱلْأَفْـِٔدَةَ ۖ قَلِيلًا مَّا تَشْكُرُونَ ﴿٢٣﴾

ٱلَّذِى جَعَلَ لَكُمُ ٱلْأَرْضَ مَهْدًا وَجَعَلَ لَكُمْ فِيهَا سُبُلًا لَّعَلَّكُمْ تَهْتَدُونَ ﴿١٠﴾ وَٱلَّذِى نَزَّلَ مِنَ ٱلسَّمَآءِ مَآءًۢ بِقَدَرٍ فَأَنشَرْنَا بِهِۦ بَلْدَةً مَّيْتًا ۚ كَذَٰلِكَ تُخْرَجُونَ ﴿١١﴾ وَٱلَّذِى خَلَقَ ٱلْأَزْوَٰجَ كُلَّهَا وَجَعَلَ لَكُم مِّنَ ٱلْفُلْكِ وَٱلْأَنْعَـٰمِ مَا تَرْكَبُونَ ﴿١٢﴾ لِتَسْتَوُۥا۟ عَلَىٰ ظُهُورِهِۦ ثُمَّ تَذْكُرُوا۟ نِعْمَةَ رَبِّكُمْ إِذَا ٱسْتَوَيْتُمْ عَلَيْهِ

ด้วยเหตุนี้ อัลกุรอานจึงกล่าวถึงความโปรดปรานที่อัลลอฮ์ทรงมอบแก่บ่าวของพระองค์ไว้อย่างกว้างขวาง ทั้งในตัวของพวกเขาเอง «จงกล่าวเถิด พระองค์คือผู้ทรงให้พวกเจ้าบังเกิดขึ้น และทรงให้พวกเจ้ามีหู มีตา และมีหัวใจ แต่น้อยนักที่พวกเจ้าจะขอบคุณ» (ซูเราะฮ์อัล-มุลก์ 67:23)⁽²⁾ และในจักรวาลรอบตัวพวกเขา «ผู้ทรงทำให้แผ่นดินเป็นที่พำนักแก่พวกเจ้า และทรงทำให้มีทางต่าง ๆ บนแผ่นดินนั้นสำหรับพวกเจ้า เพื่อพวกเจ้าจะได้รับแนวทาง (10) และผู้ทรงหลั่งน้ำลงมาจากฟากฟ้าตามปริมาณที่กำหนด แล้วเราได้ให้แผ่นดินที่ตายแล้วมีชีวิตขึ้นด้วยน้ำนั้น ในทำนองเดียวกันนั้นแหละพวกเจ้าจะถูกให้ออกมา (จากหลุมศพ) (11) และผู้ทรงสร้างสรรพสิ่งทั้งหลายให้เป็นคู่ ๆ และทรงทำให้มีเรือและปศุสัตว์สำหรับพวกเจ้าขับขี่ (12) เพื่อพวกเจ้าจะได้นั่งอย่างมั่นคงบนหลังของมัน แล้วพวกเจ้าจะได้รำลึกถึงความโปรดปรานของพระผู้อภิบาลของพวกเจ้าเมื่อพวกเจ้านั่งอยู่บนมันอย่างมั่นคง» (ซูเราะฮ์อัซ-ซุครุฟ 43:10-13)⁽³⁾

هُوَ ٱلَّذِى جَعَلَ ٱلشَّمْسَ ضِيَآءً وَٱلْقَمَرَ نُورًا وَقَدَّرَهُۥ مَنَازِلَ لِتَعْلَمُوا۟ عَدَدَ ٱلسِّنِينَ وَٱلْحِسَابَ

พระองค์ทรงสร้างดวงอาทิตย์และดวงจันทร์ให้แก่เราในลักษณะที่ก่อให้เกิดประโยชน์และความดีงาม «พระองค์คือผู้ทรงทำให้ดวงอาทิตย์มีแสงจ้า และดวงจันทร์มีแสงนวล และทรงกำหนดให้ดวงจันทร์มีตำแหน่งต่าง ๆ เพื่อพวกเจ้าจะได้รู้จำนวนปีและการคำนวณ» (ซูเราะฮ์ยูนุส 10:5)⁽⁴⁾

وَٱلْأَنْعَـٰمَ خَلَقَهَا ۗ لَكُمْ فِيهَا دِفْءٌ وَمَنَـٰفِعُ وَمِنْهَا تَأْكُلُونَ ﴿٥﴾ وَلَكُمْ فِيهَا جَمَالٌ حِينَ تُرِيحُونَ وَحِينَ تَسْرَحُونَ ﴿٦﴾ وَتَحْمِلُ أَثْقَالَكُمْ إِلَىٰ بَلَدٍ لَّمْ تَكُونُوا۟ بَـٰلِغِيهِ إِلَّا بِشِقِّ ٱلْأَنفُسِ ۚ إِنَّ رَبَّكُمْ لَرَءُوفٌ رَّحِيمٌ ﴿٧﴾ وَٱلْخَيْلَ وَٱلْبِغَالَ وَٱلْحَمِيرَ لِتَرْكَبُوهَا وَزِينَةً ۚ وَيَخْلُقُ مَا لَا تَعْلَمُونَ ﴿٨﴾

ปศุสัตว์ อันได้แก่ อูฐ วัว และแพะแกะ ตลอดจนม้า ล่อ และลา พระองค์ทรงสร้างมันขึ้นสำหรับเราในลักษณะที่อำนวยประโยชน์แก่เรา และเหมาะสมกับธรรมชาติและโครงสร้างของเรา «และปศุสัตว์นั้น พระองค์ทรงสร้างมันขึ้นสำหรับพวกเจ้า ในมันมีความอบอุ่นและประโยชน์ต่าง ๆ และส่วนหนึ่งจากมันพวกเจ้าได้บริโภค (5) และสำหรับพวกเจ้า ในมันมีความสวยงามขณะที่พวกเจ้าต้อนมันกลับในยามเย็น และขณะที่พวกเจ้าปล่อยมันออกไปในยามเช้า (6) และมันแบกสัมภาระของพวกเจ้าไปยังเมืองที่พวกเจ้าจะไปไม่ถึงนอกจากด้วยความยากลำบากแก่ตัวเอง แท้จริงพระผู้อภิบาลของพวกเจ้านั้นทรงเมตตาสงสาร ทรงเอ็นดูยิ่ง (7) และม้า ล่อ และลา เพื่อพวกเจ้าจะได้ขับขี่มัน และเป็นเครื่องประดับ และพระองค์ทรงสร้างสิ่งที่พวกเจ้าไม่รู้» (ซูเราะฮ์อัน-นะห์ล์ 16:5-8)⁽⁵⁾

وَهُوَ ٱلَّذِى سَخَّرَ ٱلْبَحْرَ لِتَأْكُلُوا۟ مِنْهُ لَحْمًا طَرِيًّا وَتَسْتَخْرِجُوا۟ مِنْهُ حِلْيَةً تَلْبَسُونَهَا وَتَرَى

ทะเลก็ถูกสร้างขึ้นมาเพื่อเราเช่นกัน และในการที่มันถูกสร้างขึ้นตามสภาพที่เป็นอยู่นั้น มีสิ่งที่อำนวยประโยชน์แก่เรามากมาย «และพระองค์คือผู้ทรงทำให้ทะเลเอื้อประโยชน์ เพื่อพวกเจ้าจะได้บริโภคเนื้อสดจากมัน และนำเครื่องประดับออกมาจากมันเพื่อพวกเจ้าสวมใส่ และเจ้าจะเห็น…

⁽¹⁾ ซูเราะฮ์อัร-เราะห์มาน : 60 ⁽²⁾ ซูเราะฮ์อัล-มุลก์ : 23 ⁽³⁾ ซูเราะฮ์อัซ-ซุครุฟ : 10-13 ⁽⁴⁾ ซูเราะฮ์ยูนุส : 5 ⁽⁵⁾ ซูเราะฮ์อัน-นะห์ล์ : 5-8

ٱلْفُلْكَ مَوَاخِرَ فِيهِ وَلِتَبْتَغُوا۟ مِن فَضْلِهِۦ وَلَعَلَّكُمْ تَشْكُرُونَ ﴿١٤﴾

«…และเจ้าจะเห็นเรือแล่นฝ่าไปในนั้น และเพื่อพวกเจ้าจะได้แสวงหาจากความโปรดปรานของพระองค์ และเพื่อพวกเจ้าจะได้ขอบคุณ»⁽¹⁾

وَأَوْحَىٰ رَبُّكَ إِلَى ٱلنَّحْلِ أَنِ ٱتَّخِذِى مِنَ ٱلْجِبَالِ بُيُوتًا وَمِنَ ٱلشَّجَرِ وَمِمَّا يَعْرِشُونَ ﴿٦٨﴾ ثُمَّ كُلِى مِن كُلِّ ٱلثَّمَرَٰتِ فَٱسْلُكِى سُبُلَ رَبِّكِ ذُلُلًا ۚ يَخْرُجُ مِنۢ بُطُونِهَا شَرَابٌ مُّخْتَلِفٌ أَلْوَٰنُهُۥ فِيهِ شِفَآءٌ لِّلنَّاسِ ۗ إِنَّ فِى ذَٰلِكَ لَـَٔايَةً لِّقَوْمٍ يَتَفَكَّرُونَ ﴿٦٩﴾

และผึ้งนั้น อัลลอฮ์ทรงสร้างมันขึ้นมาเพื่อทำงานอันน่าอัศจรรย์นั้น เพื่อผลิตเครื่องดื่มที่มีสีสันต่าง ๆ กันนั้นให้แก่เรา เพื่อให้มนุษย์ได้ใช้เป็นอาหาร และเป็นการบำบัดรักษาสำหรับพวกเขา «และพระเจ้าของเจ้าได้ทรงดลใจแก่ผึ้งว่า จงสร้างรังตามภูเขา ตามต้นไม้ และตามที่พวกเขา (มนุษย์) สร้างขึ้น แล้วจงกินจากผลไม้ทุกชนิด แล้วจงดำเนินไปตามทางของพระเจ้าของเจ้าที่ถูกทำให้ง่ายดายแล้ว มีเครื่องดื่มที่มีสีสันต่าง ๆ กันออกมาจากท้องของมัน ในนั้นมีการบำบัดรักษาสำหรับมนุษย์ แท้จริงในการนั้นย่อมเป็นสัญญาณแก่กลุ่มชนที่ใคร่ครวญ»⁽²⁾

การรู้จักอัลลอฮ์ผ่านสัญญาณต่าง ๆ ของพระองค์ในจักรวาล คือแนวทางที่อัลกุรอานกระตุ้นให้ปฏิบัติ

อัลกุรอานได้กระตุ้นปวงบ่าวของอัลลอฮ์ให้พินิจพิจารณาสัญญาณต่าง ๆ ของอัลลอฮ์ในจักรวาล ได้แก่ แผ่นดิน ชั้นฟ้า สิ่งที่อยู่ในทั้งสอง และสิ่งที่อยู่ระหว่างทั้งสอง และได้ทำให้การพินิจพิจารณาและการใคร่ครวญในสิ่งเหล่านั้นเป็นส่วนหนึ่งของการตักเตือนที่ยังประโยชน์แก่บรรดาผู้ศรัทธา

ข้าพเจ้าชื่นชอบการที่นักวิชาการร่วมสมัยบางท่านเรียกแนวทางนี้ว่า (กฎแห่งการเดินทางและการพินิจพิจารณา) เนื่องจากมีอายะฮ์อัลกุรอานจำนวนมากที่กระตุ้นในเรื่องนี้ การเดินทางและการพินิจพิจารณานั้นอาจเป็นในเชิงกายภาพ คือบุคคลเดินทางด้วยเท้าทั้งสองของเขา และเคลื่อนย้ายจากเมืองหนึ่งไปยังอีกเมืองหนึ่ง เช่นเดียวกับที่การพินิจพิจารณาอาจเป็นด้วยสายตา และทั้งสองอย่างนี้อาจเป็นด้วยความคิดและสติปัญญาก็ได้

قُلِ ٱنظُرُوا۟ مَاذَا فِى ٱلسَّمَـٰوَٰتِ وَٱلْأَرْضِ

فَلْيَنظُرِ ٱلْإِنسَـٰنُ مِمَّ خُلِقَ ﴿٥﴾

فَلْيَنظُرِ ٱلْإِنسَـٰنُ إِلَىٰ طَعَامِهِۦٓ ﴿٢٤﴾

คำสั่งในอัลกุรอานได้มาในลักษณะคำสั่งทั่วไป «จงกล่าวเถิดว่า จงพินิจดูสิ่งที่อยู่ในชั้นฟ้าทั้งหลายและแผ่นดิน»⁽³⁾ และบางครั้งก็มาในลักษณะคำสั่งเฉพาะ «ดังนั้นมนุษย์จงพินิจดูเถิดว่าเขาถูกสร้างมาจากอะไร»⁽⁴⁾ «ดังนั้นมนุษย์จงพินิจดูอาหารของเขาเถิด»⁽⁵⁾

⁽¹⁾ ซูเราะฮ์อัน-นะห์ล 16:14 ⁽²⁾ ซูเราะฮ์อัน-นะห์ล 16:68–69 ⁽³⁾ ซูเราะฮ์ยูนุส 10:101 ⁽⁴⁾ ซูเราะฮ์อัฏ-ฏอริก 86:5 ⁽⁵⁾ ซูเราะฮ์อะบะซะ 80:24

3. การที่อัลกุรอานใช้อายะฮ์อัลกุรอานเป็นหลักฐานยืนยันว่าพระผู้สร้างเท่านั้นทรงคู่ควรแก่ความเป็นพระผู้อภิบาลและความเป็นพระเจ้า และสิ่งที่ถูกเคารพสักการะนอกจากอัลลอฮ์นั้นเป็นโมฆะ

أَوَلَمْ يَرَ ٱلَّذِينَ كَفَرُوٓا۟ أَنَّ ٱلسَّمَـٰوَٰتِ وَٱلْأَرْضَ كَانَتَا رَتْقًا فَفَتَقْنَـٰهُمَا ۖ وَجَعَلْنَا مِنَ ٱلْمَآءِ كُلَّ شَىْءٍ حَىٍّ ۖ أَفَلَا يُؤْمِنُونَ ﴿٣٠﴾ وَجَعَلْنَا فِى ٱلْأَرْضِ رَوَٰسِىَ أَن تَمِيدَ بِهِمْ وَجَعَلْنَا فِيهَا فِجَاجًا سُبُلًا لَّعَلَّهُمْ يَهْتَدُونَ ﴿٣١﴾ وَجَعَلْنَا ٱلسَّمَآءَ سَقْفًا مَّحْفُوظًا ۖ وَهُمْ عَنْ ءَايَـٰتِهَا مُعْرِضُونَ ﴿٣٢﴾ وَهُوَ ٱلَّذِى خَلَقَ ٱلَّيْلَ وَٱلنَّهَارَ وَٱلشَّمْسَ وَٱلْقَمَرَ ۖ كُلٌّ فِى فَلَكٍ يَسْبَحُونَ ﴿٣٣﴾

อัลกุรอานหยิบยกสัญญาณต่าง ๆ ในจักรวาลมาใช้โต้แย้งกับบรรดามุชริกีน และใช้เป็นข้อพิสูจน์ต่อพวกเขา: «และบรรดาผู้ปฏิเสธศรัทธามิได้เห็นดอกหรือว่า ชั้นฟ้าทั้งหลายและแผ่นดินนั้นแต่เดิมติดเป็นเนื้อเดียวกัน แล้วเราได้แยกมันทั้งสองออกจากกัน และเราได้ทำให้ทุกสิ่งที่มีชีวิตมาจากน้ำ แล้วพวกเขาจะไม่ศรัทธากระนั้นหรือ? และเราได้ทำให้มีภูเขาที่ตั้งตระหง่านอยู่บนแผ่นดิน เพื่อมิให้มันโคลงเคลงไปพร้อมกับพวกเขา และเราได้ทำให้มีช่องทางกว้างเป็นหนทางบนนั้น เพื่อพวกเขาจะได้รับแนวทาง และเราได้ทำให้ฟากฟ้าเป็นหลังคาที่ได้รับการคุ้มครอง แต่พวกเขาก็ยังผินหลังให้กับสัญญาณต่าง ๆ ของมัน และพระองค์คือผู้ทรงสร้างกลางคืนและกลางวัน ดวงอาทิตย์และดวงจันทร์ ทั้งหมดต่างโคจรอยู่ในวงโคจรของมัน» (ซูเราะฮ์อัล-อัมบิยาอ์ 21:30-33)⁽¹⁾

قُلِ ٱلْحَمْدُ لِلَّهِ وَسَلَـٰمٌ عَلَىٰ عِبَادِهِ ٱلَّذِينَ ٱصْطَفَىٰٓ ۗ ءَآللَّهُ خَيْرٌ أَمَّا يُشْرِكُونَ ﴿٥٩﴾ أَمَّنْ خَلَقَ ٱلسَّمَـٰوَٰتِ وَٱلْأَرْضَ وَأَنزَلَ لَكُم مِّنَ ٱلسَّمَآءِ مَآءً فَأَنۢبَتْنَا بِهِۦ حَدَآئِقَ ذَاتَ بَهْجَةٍ مَّا كَانَ لَكُمْ أَن تُنۢبِتُوا۟ شَجَرَهَآ ۗ أَءِلَـٰهٌ مَّعَ ٱللَّهِ ۚ بَلْ هُمْ قَوْمٌ يَعْدِلُونَ ﴿٦٠﴾ أَمَّن جَعَلَ ٱلْأَرْضَ قَرَارًا وَجَعَلَ خِلَـٰلَهَآ أَنْهَـٰرًا وَجَعَلَ لَهَا رَوَٰسِىَ وَجَعَلَ بَيْنَ ٱلْبَحْرَيْنِ حَاجِزًا ۗ أَءِلَـٰهٌ مَّعَ ٱللَّهِ ۚ بَلْ أَكْثَرُهُمْ لَا يَعْلَمُونَ ﴿٦١﴾ أَمَّن يُجِيبُ ٱلْمُضْطَرَّ إِذَا دَعَاهُ وَيَكْشِفُ ٱلسُّوٓءَ وَيَجْعَلُكُمْ خُلَفَآءَ ٱلْأَرْضِ ۗ أَءِلَـٰهٌ مَّعَ ٱللَّهِ ۚ قَلِيلًا مَّا تَذَكَّرُونَ ﴿٦٢﴾ أَمَّن يَهْدِيكُمْ فِى ظُلُمَـٰتِ ٱلْبَرِّ وَٱلْبَحْرِ وَمَن يُرْسِلُ ٱلرِّيَـٰحَ بُشْرًۢا بَيْنَ يَدَىْ رَحْمَتِهِۦٓ ۗ أَءِلَـٰهٌ مَّعَ ٱللَّهِ ۚ تَعَـٰلَى ٱللَّهُ عَمَّا يُشْرِكُونَ ﴿٦٣﴾ أَمَّن يَبْدَؤُا۟ ٱلْخَلْقَ ثُمَّ يُعِيدُهُۥ وَمَن يَرْزُقُكُم مِّنَ ٱلسَّمَآءِ وَٱلْأَرْضِ ۗ أَءِلَـٰهٌ مَّعَ ٱللَّهِ ۚ قُلْ هَاتُوا۟ بُرْهَـٰنَكُمْ إِن كُنتُمْ صَـٰدِقِينَ ﴿٦٤﴾

และอัลกุรอานยังชี้แจงแก่พวกเขาถึงความเสื่อมเสียของความเชื่อที่พวกเขามีต่อสิ่งที่พวกเขาเคารพสักการะ เพราะสิ่งเหล่านั้นไม่มีคุณลักษณะแห่งความเป็นพระผู้อภิบาลและความเป็นพระเจ้า อันจะทำให้มันคู่ควรแก่การถูกเคารพสักการะและถูกยึดถือเป็นพระเจ้านอกจากอัลลอฮ์: «จงกล่าวเถิด (มุฮัมมัด) ว่า การสรรเสริญทั้งมวลเป็นสิทธิของอัลลอฮ์ และขอความสันติจงมีแด่บรรดาบ่าวของพระองค์ผู้ที่พระองค์ทรงคัดเลือกไว้ อัลลอฮ์ทรงดีกว่า หรือสิ่งที่พวกเขานำมาตั้งภาคีกับพระองค์? หรือใครเล่าที่ทรงสร้างชั้นฟ้าทั้งหลายและแผ่นดิน และทรงหลั่งน้ำลงมาจากฟากฟ้าให้แก่พวกเจ้า แล้วเราได้ให้สวนอันสวยงามน่ารื่นรมย์งอกเงยขึ้นด้วยน้ำนั้น พวกเจ้าไม่สามารถทำให้ต้นไม้ของมันงอกเงยขึ้นได้เลย มีพระเจ้าอื่นใดร่วมกับอัลลอฮ์อีกหรือ? หามิได้ แต่พวกเขาเป็นกลุ่มชนที่ตั้งสิ่งอื่นให้เทียบเท่า (พระองค์) หรือใครเล่าที่ทรงทำให้แผ่นดินเป็นที่พำนักอันมั่นคง และทรงให้มีแม่น้ำไหลผ่านท่ามกลางมัน และทรงให้มีภูเขาตั้งตระหง่านบนมัน และทรงทำให้มีสิ่งกั้นขวางระหว่างทะเลทั้งสอง มีพระเจ้าอื่นใดร่วมกับอัลลอฮ์อีกหรือ? หามิได้ แต่ส่วนใหญ่ของพวกเขาไม่รู้ หรือใครเล่าที่ทรงตอบรับผู้ตกอยู่ในความคับขันเมื่อเขาวิงวอนต่อพระองค์ และทรงปัดเป่าความทุกข์ร้าย และทรงทำให้พวกเจ้าเป็นผู้สืบทอดแผ่นดิน มีพระเจ้าอื่นใดร่วมกับอัลลอฮ์อีกหรือ? พวกเจ้ารำลึกกันน้อยยิ่งนัก หรือใครเล่าที่ทรงชี้ทางแก่พวกเจ้าในความมืดทั้งหลายบนบกและในทะเล และใครเล่าที่ทรงส่งลมมาเป็นข่าวดีล่วงหน้าก่อนความเมตตาของพระองค์ มีพระเจ้าอื่นใดร่วมกับอัลลอฮ์อีกหรือ? อัลลอฮ์ทรงสูงส่งเหนือสิ่งที่พวกเขานำมาตั้งภาคี หรือใครเล่าที่ทรงริเริ่มการสร้าง แล้วทรงให้มันกลับคืนมาอีก และใครเล่าที่ทรงประทานปัจจัยยังชีพแก่พวกเจ้าจากฟากฟ้าและแผ่นดิน มีพระเจ้าอื่นใดร่วมกับอัลลอฮ์อีกหรือ? จงกล่าวเถิด (มุฮัมมัด) ว่า จงนำหลักฐานของพวกท่านมา หากพวกท่านเป็นผู้สัตย์จริง» (ซูเราะฮ์อัน-นัมล์ 27:59-64)⁽²⁾

อายะฮ์เหล่านี้แสดงให้เห็นว่าบรรดาพระเจ้าที่ถูกกล่าวอ้างนั้นไม่คู่ควรแก่การเคารพสักการะ เพราะอัลลอฮ์แต่เพียงพระองค์เดียวเท่านั้นคือผู้ทรงสร้างฟากฟ้าและแผ่นดิน ผู้ทรงหลั่งน้ำลงมาจากฟากฟ้า และทรงให้สวนต่าง ๆ งอกเงยขึ้นด้วยน้ำนั้น ซึ่งทำให้จิตใจเบิกบานและสายตาเพลิดเพลิน และพระองค์คือผู้ทรงทำให้แผ่นดินเป็นที่พำนักอันมั่นคง และทรงให้แม่น้ำทั้งหลายไหลผ่านท่ามกลางมัน

⁽¹⁾ ซูเราะฮ์อัล-อัมบิยาอ์: 30-33 ⁽²⁾ ซูเราะฮ์อัน-นัมล์: 59-64

ทรงทำให้มันมั่นคงด้วยภูเขาทั้งหลาย ... ดังนั้นพระองค์คือผู้ที่ถูกเคารพสักการะอันเที่ยงแท้ ส่วนสิ่งอื่นจากพระองค์มิได้กระทำสิ่งใดเลย จึงไม่สมควรที่จะถูกเคารพสักการะแทนอัลลอฮ์

أَلَمْ تَرَ إِلَى ٱلَّذِى حَآجَّ إِبْرَٰهِـۧمَ فِى رَبِّهِۦٓ أَنْ ءَاتَىٰهُ ٱللَّهُ ٱلْمُلْكَ إِذْ قَالَ إِبْرَٰهِـۧمُ رَبِّىَ ٱلَّذِى يُحْىِۦ وَيُمِيتُ قَالَ أَنَا۠ أُحْىِۦ وَأُمِيتُ ۖ قَالَ إِبْرَٰهِـۧمُ فَإِنَّ ٱللَّهَ يَأْتِى بِٱلشَّمْسِ مِنَ ٱلْمَشْرِقِ فَأْتِ بِهَا مِنَ ٱلْمَغْرِبِ فَبُهِتَ ٱلَّذِى كَفَرَ ۗ وَٱللَّهُ لَا يَهْدِى ٱلْقَوْمَ ٱلظَّـٰلِمِينَ ﴿٢٥٨﴾

และเป็นหน้าที่ของเราที่จะต้องใช้การอ้างหลักฐานประเภทนี้ในการเผชิญหน้ากับบรรดาผู้ปฏิเสธศรัทธาและพวกที่ไม่เชื่อในพระเจ้า เพราะบรรดาเราะซูลได้เคยใช้วิธีนี้มาก่อนแล้ว และได้ใช้มันเป็นข้อโต้แย้งอยู่บ่อยครั้ง ดูเถิด อิบรอฮีม ผู้เป็นมิตรสนิทของพระผู้ทรงกรุณาปรานี ได้โต้แย้งกับผู้ปฏิเสธพระเจ้า และได้ยืนยันหลักฐานแก่เขาด้วยการอ้างหลักฐานประเภทนี้ จนกระทั่งลิ้นของเขาเป็นใบ้และความคิดของเขางุนงงไปหมด «เจ้ามิได้เห็นผู้ที่โต้แย้งกับอิบรอฮีมในเรื่องพระเจ้าของเขาดอกหรือ เนื่องจากอัลลอฮ์ได้ประทานอำนาจการปกครองแก่เขา ขณะที่อิบรอฮีมกล่าวว่า "พระเจ้าของฉันคือผู้ที่ทรงให้ชีวิตและทรงให้ตาย" เขากล่าวว่า "ฉันก็ให้ชีวิตและให้ตายได้" อิบรอฮีมกล่าวว่า "แท้จริงอัลลอฮ์ทรงนำดวงอาทิตย์ขึ้นมาจากทิศตะวันออก ดังนั้นท่านจงนำมันขึ้นมาจากทิศตะวันตกเถิด" แล้วผู้ปฏิเสธศรัทธานั้นก็นิ่งงันไป และอัลลอฮ์จะไม่ทรงชี้นำกลุ่มชนผู้อธรรม»⁽¹⁾

قَالَ فِرْعَوْنُ وَمَا رَبُّ ٱلْعَـٰلَمِينَ ﴿٢٣﴾ قَالَ رَبُّ ٱلسَّمَـٰوَٰتِ وَٱلْأَرْضِ وَمَا بَيْنَهُمَآ ۖ إِن كُنتُم مُّوقِنِينَ ﴿٢٤﴾ قَالَ لِمَنْ حَوْلَهُۥٓ أَلَا تَسْتَمِعُونَ ﴿٢٥﴾ قَالَ رَبُّكُمْ وَرَبُّ ءَابَآئِكُمُ ٱلْأَوَّلِينَ ﴿٢٦﴾ قَالَ إِنَّ رَسُولَكُمُ ٱلَّذِىٓ أُرْسِلَ إِلَيْكُمْ لَمَجْنُونٌ ﴿٢٧﴾ قَالَ رَبُّ ٱلْمَشْرِقِ وَٱلْمَغْرِبِ وَمَا بَيْنَهُمَآ ۖ إِن كُنتُمْ تَعْقِلُونَ ﴿٢٨﴾ قَالَ لَئِنِ ٱتَّخَذْتَ إِلَـٰهًا غَيْرِى لَأَجْعَلَنَّكَ مِنَ ٱلْمَسْجُونِينَ ﴿٢٩﴾

และดูเถิด มูซา ผู้ที่อัลลอฮ์ทรงพูดด้วย ได้ใช้การอ้างหลักฐานแบบเดียวกันนี้ในการเผชิญหน้ากับทรราชแห่งยุคของเขา คือฟิรเอาน์ และท่านยังคงนำหลักฐานมาเสนอแก่เขาครั้งแล้วครั้งเล่า จนกระทั่งเขาจนปัญญา แล้วเขาก็หันไปใช้การข่มขู่และคุกคาม: «ฟิรเอาน์กล่าวว่า "แล้วพระเจ้าแห่งสากลโลกนั้นคืออะไรเล่า?" (23) มูซากล่าวว่า "คือพระเจ้าแห่งชั้นฟ้าทั้งหลายและแผ่นดิน และสิ่งที่อยู่ระหว่างทั้งสอง หากพวกท่านเป็นผู้มีความเชื่อมั่น" (24) ฟิรเอาน์กล่าวแก่ผู้ที่อยู่รอบข้างเขาว่า "พวกท่านไม่ได้ยินหรือ?" (25) มูซากล่าวว่า "คือพระเจ้าของพวกท่าน และพระเจ้าของบรรพบุรุษรุ่นก่อน ๆ ของพวกท่าน" (26) ฟิรเอาน์กล่าวว่า "แท้จริงเราะซูลของพวกท่านที่ถูกส่งมายังพวกท่านนั้นเป็นคนบ้าแน่ ๆ" (27) มูซากล่าวว่า "คือพระเจ้าแห่งทิศตะวันออกและทิศตะวันตก และสิ่งที่อยู่ระหว่างทั้งสอง หากพวกท่านใช้สติปัญญา" (28) ฟิรเอาน์กล่าวว่า "หากเจ้ายึดถือพระเจ้าอื่นจากข้า แน่นอนข้าจะทำให้เจ้าเป็นหนึ่งในบรรดาผู้ถูกจองจำ" (29)»⁽²⁾

ยิ่งไปกว่านั้น การอ้างหลักฐานประเภทนี้คือแนวทางของบรรดาเราะซูลทั้งหมด จงย้อนกลับไปดูซูเราะฮ์อิบรอฮีม (อายะฮ์ที่ 9 และ 10) และจงอ่านสิ่งที่บรรดาประชาชาติผู้ปฏิเสธได้กล่าวไว้ ได้แก่ กลุ่มชนของนูห์ อ๊าด ษะมูด และบรรดาผู้ที่มาหลังจากพวกเขา จากนั้นก็ดูคำตอบของบรรดาเราะซูล โดยที่พวกท่านกล่าวว่า: «มีความสงสัยใด ๆ ในอัลลอฮ์อีกหรือ ผู้ทรงบังเกิดชั้นฟ้าทั้งหลายและแผ่นดิน พระองค์ทรงเรียกร้องพวกท่านเพื่อที่จะทรงอภัยโทษให้แก่พวกท่าน»⁽³⁾

أَفِى ٱللَّهِ شَكٌّ فَاطِرِ ٱلسَّمَـٰوَٰتِ وَٱلْأَرْضِ ۖ يَدْعُوكُمْ لِيَغْفِرَ لَكُم

ดังนั้นพวกท่านจึงอ้างหลักฐานยืนยันถึงความสัจจริงของการเรียกร้องเชิญชวนของพวกท่าน ด้วยการที่อัลลอฮ์ ผู้ทรงมหาบริสุทธิ์ ทรงเป็น "ฟาฏิร" แห่งชั้นฟ้าทั้งหลายและแผ่นดิน หมายถึง ผู้ทรงทำให้ทั้งสองบังเกิดขึ้นและทรงสร้างทั้งสอง

⁽¹⁾ ซูเราะฮ์อัล-บะเกาะเราะฮ์ 2:258 ⁽²⁾ ซูเราะฮ์อัช-ชุอะรออ์ 26:23–29 ⁽³⁾ ซูเราะฮ์อิบรอฮีม 14:10

การปฏิเสธศรัทธาเป็นสิ่งที่น่าตำหนิและน่าประหลาดใจ ทั้งที่หลักฐานต่าง ๆ ชัดเจนยิ่ง

كَيْفَ تَكْفُرُونَ بِٱللَّهِ وَكُنتُمْ أَمْوَٰتًا فَأَحْيَـٰكُمْ ۖ ثُمَّ يُمِيتُكُمْ ثُمَّ يُحْيِيكُمْ ثُمَّ إِلَيْهِ تُرْجَعُونَ ﴿٢٨﴾

ด้วยเหตุนี้ อัลกุรอานจึงตั้งคำถามที่แฝงไว้ด้วยความประหลาดใจต่อการปฏิเสธศรัทธาของบรรดาผู้ปฏิเสธ ทั้งที่หลักฐานและข้อพิสูจน์ต่าง ๆ ชัดเจนยิ่ง: «พวกเจ้าจะปฏิเสธศรัทธาต่ออัลลอฮ์ได้อย่างไร ในเมื่อพวกเจ้าเคยเป็นผู้ที่ตายมาก่อน แล้วพระองค์ทรงให้พวกเจ้ามีชีวิตขึ้น แต่นั้นพระองค์จะทรงให้พวกเจ้าตาย แล้วพระองค์จะทรงให้พวกเจ้ามีชีวิตขึ้นอีก แล้วยังพระองค์นั้นพวกเจ้าจะถูกนำกลับไป»⁽¹⁾

يَا أَيُّهَا الْإِنسَانُ مَا غَرَّكَ بِرَبِّكَ الْكَرِيمِ ﴿٦﴾ ٱلَّذِى خَلَقَكَ فَسَوَّىٰكَ فَعَدَلَكَ ﴿٧﴾ فِىٓ أَىِّ صُورَةٍ مَّا شَآءَ رَكَّبَكَ ﴿٨﴾

และในอีกอายะฮ์หนึ่ง อัลกุรอานตั้งคำถามว่า «โอ้มนุษย์เอ๋ย อะไรเล่าที่ทำให้เจ้าหลงลืมพระผู้อภิบาลของเจ้าผู้ทรงกรุณา ผู้ทรงสร้างเจ้า แล้วทรงทำให้เจ้าสมบูรณ์ แล้วทรงทำให้เจ้าได้สัดส่วน ในรูปร่างใดก็ตามที่พระองค์ทรงประสงค์ พระองค์ทรงประกอบเจ้าขึ้นมา»⁽²⁾

مَّا لَكُمْ لَا تَرْجُونَ لِلَّهِ وَقَارًا ﴿١٣﴾ وَقَدْ خَلَقَكُمْ أَطْوَارًا ﴿١٤﴾ أَلَمْ تَرَوْا۟ كَيْفَ خَلَقَ ٱللَّهُ سَبْعَ سَمَـٰوَٰتٍ طِبَاقًا ﴿١٥﴾ وَجَعَلَ ٱلْقَمَرَ فِيهِنَّ نُورًا وَجَعَلَ ٱلشَّمْسَ سِرَاجًا ﴿١٦﴾ وَٱللَّهُ أَنۢبَتَكُم مِّنَ ٱلْأَرْضِ نَبَاتًا ﴿١٧﴾ ثُمَّ يُعِيدُكُمْ فِيهَا وَيُخْرِجُكُمْ إِخْرَاجًا ﴿١٨﴾

แท้จริงแล้ว ผลอันพึงเกิดจากการที่มนุษย์พินิจพิจารณาตนเองและจักรวาลที่อยู่รอบตัว ย่อมทำให้เขาจำเป็นต้องมุ่งหน้าสู่พระผู้สร้างของเขาและเทิดทูนพระองค์ ด้วยเหตุนี้ การปฏิเสธศรัทธาของบรรดาผู้ปฏิเสธ และการปฏิเสธของบรรดาผู้ไม่ยอมรับ จึงเป็นสิ่งที่แปลกประหลาด «เหตุใดพวกท่านจึงไม่คาดหวังความยิ่งใหญ่ต่ออัลลอฮ์ ทั้ง ๆ ที่พระองค์ทรงสร้างพวกท่านเป็นขั้นตอน พวกท่านไม่เห็นดอกหรือว่า อัลลอฮ์ทรงสร้างชั้นฟ้าทั้งเจ็ดเป็นชั้น ๆ อย่างไร และทรงทำให้ดวงจันทร์ในนั้นเป็นแสงสว่าง และทรงทำให้ดวงอาทิตย์เป็นประทีป และอัลลอฮ์ทรงให้พวกท่านงอกเงยขึ้นจากแผ่นดินอย่างงอกเงย แล้วพระองค์จะทรงให้พวกท่านกลับเข้าไปในนั้น และจะทรงนำพวกท่านออกมาอย่างแท้จริง»⁽³⁾

4- ผู้ที่ได้รับประโยชน์จากสัญญาณต่าง ๆ ในจักรวาล คือบรรดาผู้มีปัญญา

إِنَّ فِى خَلْقِ ٱلسَّمَـٰوَٰتِ وَٱلْأَرْضِ وَٱخْتِلَـٰفِ ٱلَّيْلِ وَٱلنَّهَارِ لَـَٔايَـٰتٍ لِّأُو۟لِى ٱلْأَلْبَـٰبِ ﴿١٩٠﴾ ٱلَّذِينَ يَذْكُرُونَ ٱللَّهَ قِيَـٰمًا وَقُعُودًا وَعَلَىٰ جُنُوبِهِمْ وَيَتَفَكَّرُونَ فِى خَلْقِ ٱلسَّمَـٰوَٰتِ وَٱلْأَرْضِ رَبَّنَا مَا خَلَقْتَ هَـٰذَا بَـٰطِلًا سُبْحَـٰنَكَ فَقِنَا عَذَابَ ٱلنَّارِ ﴿١٩١﴾

แท้จริง สัญญาณต่าง ๆ ของอัลลอฮ์ในจักรวาลจะไม่ปรากฏแจ้งตามความเป็นจริงที่สื่อความหมายของมัน เว้นแต่แก่หัวใจที่รำลึกถึงพระองค์และเคารพภักดีต่อพระองค์เท่านั้น เพราะหัวใจเหล่านี้ได้ถูกเปิดม่านที่บดบังออก ได้เปิดกว้าง และได้เชื่อมโยงกับจักรวาลอันน่าอัศจรรย์ อัลกุรอานได้สร้างความเชื่อมโยงระหว่างหัวใจของมนุษย์กับจังหวะลีลาของจักรวาลอันยิ่งใหญ่และงดงามนี้ และความเชื่อมโยงนี้เองที่ทำให้การพินิจพิจารณาคัมภีร์แห่งจักรวาลและการทำความรู้จักกับมัน มีผลต่อหัวใจของมนุษย์ และมีคุณค่าในชีวิตของมนุษย์ นี่คือความเชื่อมโยงที่อัลกุรอานได้สร้างขึ้นระหว่างความรู้และวิชาการกับมนุษย์ผู้ที่รู้และเข้าใจ ด้วยเหตุนี้ อัลกุรอานจึงระบุไว้อย่างชัดเจนว่า ผู้ที่ได้รับทางนำจากสัญญาณต่าง ๆ ในจักรวาล คือมนุษย์กลุ่มหนึ่งโดยเฉพาะ «แท้จริง ในการสร้างชั้นฟ้าทั้งหลายและแผ่นดิน และการสับเปลี่ยนกลางคืนและกลางวันนั้น ย่อมเป็นสัญญาณมากมายแก่บรรดาผู้มีปัญญา คือบรรดาผู้ที่รำลึกถึงอัลลอฮ์ ทั้งในสภาพยืน นั่ง และนอนตะแคง และพวกเขาใคร่ครวญในการสร้างชั้นฟ้าทั้งหลายและแผ่นดิน (พลางกล่าวว่า) โอ้พระผู้อภิบาลของเรา พระองค์มิได้ทรงสร้างสิ่งนี้มาโดยไร้ประโยชน์ มหาบริสุทธิ์แด่พระองค์ ขอพระองค์ทรงคุ้มครองพวกเราให้พ้นจากการลงโทษแห่งไฟนรกด้วยเถิด»⁽⁴⁾

⁽¹⁾ ซูเราะฮ์อัล-บะเกาะเราะฮ์ 2:28 ⁽²⁾ ซูเราะฮ์อัล-อินฟิฏอร 82:6-8 ⁽³⁾ ซูเราะฮ์นูห์ 71:13-18 ⁽⁴⁾ ซูเราะฮ์อาลิ อิมรอน 3:190-191

คนเหล่านี้คือผู้ที่ได้รับประโยชน์จากสัญญาณต่าง ๆ ในจักรวาล เพราะพวกเขาไม่ได้หยุดอยู่แค่ภาพที่ปรากฏต่อสายตา แต่พวกเขามองไปถึงพระหัตถ์ที่ทรงบริหารมัน และพลานุภาพที่ทรงสร้างมันขึ้นมา พวกเขาใช้สายตา การได้ยิน สติปัญญา และความคิดของพวกเขาในทางที่ดีที่สุดในเรื่องนี้ โดยยึดอายะฮ์ต่าง ๆ ของคัมภีร์เป็นแนวทาง อายะฮ์เหล่านั้นช่วยให้การได้ยิน การมองเห็น ความคิด และสติปัญญา ไปถึงสิ่งที่ดีที่สุดที่มนุษย์จะไปถึงได้

وَمِنْ ءَايَـٰتِهِۦٓ أَنْ خَلَقَ لَكُم مِّنْ أَنفُسِكُمْ أَزْوَٰجًا لِّتَسْكُنُوٓا۟ إِلَيْهَا وَجَعَلَ بَيْنَكُم مَّوَدَّةً وَرَحْمَةً ۚ إِنَّ فِى ذَٰلِكَ لَـَٔايَـٰتٍ لِّقَوْمٍ يَتَفَكَّرُونَ ﴿٢١﴾ وَمِنْ ءَايَـٰتِهِۦ خَلْقُ ٱلسَّمَـٰوَٰتِ وَٱلْأَرْضِ وَٱخْتِلَـٰفُ أَلْسِنَتِكُمْ وَأَلْوَٰنِكُمْ ۚ إِنَّ فِى ذَٰلِكَ لَـَٔايَـٰتٍ لِّلْعَـٰلِمِينَ ﴿٢٢﴾ وَمِنْ ءَايَـٰتِهِۦ مَنَامُكُم بِٱلَّيْلِ وَٱلنَّهَارِ وَٱبْتِغَآؤُكُم مِّن فَضْلِهِۦٓ ۚ إِنَّ فِى ذَٰلِكَ لَـَٔايَـٰتٍ لِّقَوْمٍ يَسْمَعُونَ ﴿٢٣﴾ وَمِنْ ءَايَـٰتِهِۦ يُرِيكُمُ ٱلْبَرْقَ خَوْفًا وَطَمَعًا وَيُنَزِّلُ مِنَ ٱلسَّمَآءِ مَآءً فَيُحْىِۦ بِهِ ٱلْأَرْضَ بَعْدَ مَوْتِهَآ ۚ إِنَّ فِى ذَٰلِكَ لَـَٔايَـٰتٍ لِّقَوْمٍ يَعْقِلُونَ ﴿٢٤﴾

«และส่วนหนึ่งจากสัญญาณทั้งหลายของพระองค์ คือพระองค์ทรงสร้างคู่ครองให้แก่พวกเจ้าจากตัวของพวกเจ้าเอง เพื่อพวกเจ้าจะได้มีความสงบสุขกับนาง และพระองค์ทรงให้มีความรักใคร่และความเมตตาระหว่างพวกเจ้า แท้จริงในการนั้นย่อมมีสัญญาณมากมายสำหรับกลุ่มชนที่ใคร่ครวญ และส่วนหนึ่งจากสัญญาณทั้งหลายของพระองค์ คือการสร้างชั้นฟ้าทั้งหลายและแผ่นดิน และความแตกต่างของภาษาและสีผิวของพวกเจ้า แท้จริงในการนั้นย่อมมีสัญญาณมากมายสำหรับผู้มีความรู้ และส่วนหนึ่งจากสัญญาณทั้งหลายของพระองค์ คือการนอนหลับของพวกเจ้าในเวลากลางคืนและกลางวัน และการแสวงหาความโปรดปรานของพระองค์ แท้จริงในการนั้นย่อมมีสัญญาณมากมายสำหรับกลุ่มชนที่รับฟัง และส่วนหนึ่งจากสัญญาณทั้งหลายของพระองค์ คือพระองค์ทรงให้พวกเจ้าเห็นฟ้าแลบ ทั้งด้วยความกลัวและความหวัง และพระองค์ทรงหลั่งน้ำลงมาจากฟากฟ้า แล้วทรงให้แผ่นดินมีชีวิตขึ้นด้วยน้ำนั้นหลังจากที่มันตายไปแล้ว แท้จริงในการนั้นย่อมมีสัญญาณมากมายสำหรับกลุ่มชนที่ใช้สติปัญญา»⁽¹⁾

ดังนั้น สัญญาณต่าง ๆ จะเปิดเผยแก่ผู้ที่ใคร่ครวญ รับฟัง และใช้สติปัญญา กล่าวคือ เปิดเผยในลักษณะที่เป็นความจริงซึ่งนำไปสู่เป้าหมายที่พึงประสงค์

ส่วนบรรดาผู้ปฏิเสธศรัทธานั้น พวกเขาเห็นเหตุการณ์ที่เกิดขึ้น แต่สติปัญญาและความคิดของพวกเขาไม่ได้ก้าวข้ามไปถึงผู้ทรงทำให้มันเกิดขึ้นและผู้ทรงสร้างมัน และพวกเขาไม่เข้าใจถึงวิทยปัญญาที่อยู่เบื้องหลังการสร้าง

يَعْلَمُونَ ظَـٰهِرًا مِّنَ ٱلْحَيَوٰةِ ٱلدُّنْيَا

«พวกเขารู้เพียงสิ่งที่ปรากฏภายนอกจากชีวิตแห่งโลกนี้»⁽²⁾

ด้วยเหตุนี้ พวกเขาจึงไม่ได้รับประโยชน์จากสัญญาณต่าง ๆ ในจักรวาล เพราะพวกเขาไม่ได้มองมันผ่านมุมมองของอัลกุรอาน

قُلِ ٱنظُرُوا۟ مَاذَا فِى ٱلسَّمَـٰوَٰتِ وَٱلْأَرْضِ ۚ وَمَا تُغْنِى ٱلْـَٔايَـٰتُ وَٱلنُّذُرُ عَن قَوْمٍ لَّا يُؤْمِنُونَ ﴿١٠١﴾

«จงกล่าวเถิด (มุฮัมมัด) ว่า จงพิจารณาดูสิ่งที่อยู่ในชั้นฟ้าทั้งหลายและแผ่นดิน และสัญญาณต่าง ๆ กับคำตักเตือนทั้งหลายย่อมไม่อำนวยประโยชน์ใด ๆ แก่กลุ่มชนที่ไม่ศรัทธา»⁽³⁾

ด้วยเหตุนี้ อัลกุรอานจึงตำหนิบรรดาผู้ปฏิเสธศรัทธาและผู้ปฏิเสธความจริงที่ละทิ้งการพิจารณาไตร่ตรองและการรับบทเรียน

أَوَلَمْ يَنظُرُوا۟ فِى مَلَكُوتِ ٱلسَّمَـٰوَٰتِ وَٱلْأَرْضِ وَمَا خَلَقَ ٱللَّهُ مِن شَىْءٍ وَأَنْ عَسَىٰٓ أَن يَكُونَ قَدِ ٱقْتَرَبَ أَجَلُهُمْ ۖ فَبِأَىِّ حَدِيثٍۭ بَعْدَهُۥ يُؤْمِنُونَ ﴿١٨٥﴾

«พวกเขามิได้พิจารณาดูอำนาจการปกครองแห่งชั้นฟ้าทั้งหลายและแผ่นดิน และสิ่งใด ๆ ที่อัลลอฮ์ทรงสร้างขึ้นดอกหรือ และ (มิได้พิจารณาดูหรือว่า) บางทีกำหนดเวลาของพวกเขาอาจใกล้เข้ามาแล้ว แล้วพวกเขาจะศรัทธาต่อถ้อยคำใดอีกเล่าหลังจากนั้น»⁽⁴⁾

⁽¹⁾ ซูเราะฮ์อัร-รูม 30:21-24 ⁽²⁾ ซูเราะฮ์อัร-รูม 30:7 ⁽³⁾ ซูเราะฮ์ยูนุส 10:101 ⁽⁴⁾ ซูเราะฮ์อัล-อะอ์รอฟ 7:185

5. วิทยาศาสตร์สมัยใหม่ตัดสายสัมพันธ์ระหว่างมนุษย์กับจักรวาล

ซัยยิด กุฏบ์ (ขออัลลอฮ์ทรงเมตตาท่าน) กล่าวว่า "แท้จริง ระเบียบวิธีการวิจัยที่ผู้คนในยุคนี้เรียกว่า «วิทยาศาสตร์» นั้น ได้ตัดสายสัมพันธ์ที่อัลลอฮ์ทรงเชื่อมโยงไว้ระหว่างมนุษย์กับจักรวาลที่พวกเขาอาศัยอยู่

มนุษย์เป็นส่วนหนึ่งของจักรวาลนี้ ชีวิตของพวกเขาจะถูกต้องและเที่ยงตรงได้ก็ต่อเมื่อหัวใจของพวกเขาเต้นไปตามจังหวะชีพจรของจักรวาลนี้ และเมื่อมีความผูกพันอันแน่นแฟ้นระหว่างหัวใจของพวกเขากับท่วงทำนองของจักรวาลอันยิ่งใหญ่นี้เท่านั้น ความรู้ทุกอย่างก็ต้องเป็นเช่นนั้น ไม่ว่าจะเป็นความรู้เกี่ยวกับดวงดาวดวงหนึ่ง วงโคจรหนึ่ง คุณสมบัติเฉพาะของพืชหรือสัตว์ คุณสมบัติของจักรวาลทั้งมวลโดยรวม และโลกทั้งที่มีชีวิตและไร้ชีวิตในนั้น (หากมีโลกที่ไร้ชีวิตอยู่จริง) หรือสิ่งใดสิ่งหนึ่งที่ไร้ชีวิตในการดำรงอยู่นี้!

ความรู้ «เชิงวิทยาศาสตร์» ทุกอย่างจะต้องแปรเปลี่ยนในทันทีเป็นท่วงทำนองในหัวใจมนุษย์ เป็นความคุ้นเคยที่อบอุ่นใจกับจักรวาลนี้ และเป็นการทำความรู้จักกันที่ผูกสายใยมิตรภาพระหว่างมนุษย์ สรรพสิ่ง และสิ่งมีชีวิตให้แน่นแฟ้น ความรู้ วิชา หรือการวิจัยใดก็ตามที่หยุดอยู่ก่อนถึงเป้าหมายอันมีชีวิตชีวา ให้แรงบันดาลใจ และส่งผลต่อชีวิตมนุษย์นี้ ย่อมเป็นความรู้ที่บกพร่อง วิชาที่จอมปลอม หรือการวิจัยที่ไร้ผล

تَبْصِرَةً وَذِكْرَىٰ لِكُلِّ عَبْدٍ مُّنِيبٍ ﴿٨﴾

แท้จริง จักรวาลนี้คือคัมภีร์แห่งสัจธรรมที่เปิดกว้าง อ่านได้ด้วยทุกภาษาและเข้าใจได้ด้วยทุกวิถีทาง ทั้งชาวบ้านผู้เรียบง่ายที่อาศัยในกระโจมและกระท่อม และผู้เจริญที่อาศัยในอาคารและปราสาท ล้วนอ่านมันได้ แต่ละคนอ่านตามขีดความสามารถในการรับรู้และความพร้อมของตน แล้วเขาจะพบเสบียงแห่งสัจธรรมในนั้น เมื่อเขาอ่านมันด้วยความรู้สึกใฝ่หาสัจธรรม และมันก็ตั้งเปิดรออยู่ทุกขณะ «เพื่อเป็นข้อพิจารณาและเป็นข้อเตือนใจแก่บ่าวทุกคนที่หวนกลับ (สู่อัลลอฮ์)»⁽¹⁾

แต่วิทยาศาสตร์สมัยใหม่ได้ลบเลือนการพิจารณาเห็นนี้ หรือตัดสายสัมพันธ์ระหว่างหัวใจมนุษย์กับจักรวาลที่สื่อสารอย่างชัดแจ้ง เพราะมันอยู่ในหัวที่ถูกปิดบัง ซึ่งความเชื่องมงายเรื่อง (ระเบียบวิธีทางวิทยาศาสตร์) ได้ครอบงำไว้ อันเป็นระเบียบวิธีที่ตัดขาดสิ่งที่เชื่อมระหว่างจักรวาลกับสรรพสิ่งที่อาศัยอยู่ในนั้น

ระเบียบวิธีแห่งอีมานนั้นไม่ได้ทำให้ผลใดๆ ของ «ระเบียบวิธีทางวิทยาศาสตร์» ลดน้อยลงในการรับรู้...

⁽¹⁾ (ซูเราะฮ์ก็อฟ 50:8)

ข้อเท็จจริงแต่ละเรื่อง ทว่ามันยังเพิ่มเติมด้วยการเชื่อมโยงข้อเท็จจริงแต่ละเรื่องเหล่านี้เข้าด้วยกัน และนำมันกลับไปสู่ความจริงอันยิ่งใหญ่ อีกทั้งเชื่อมหัวใจของมนุษย์เข้ากับความจริงเหล่านั้น กล่าวคือ เชื่อมหัวใจเข้ากับกฎเกณฑ์แห่งจักรวาลและความจริงแห่งการมีอยู่ และเปลี่ยนกฎเกณฑ์และความจริงเหล่านี้ให้กลายเป็นจังหวะที่สั่นสะเทือนความรู้สึกและชีวิตของผู้คน มิใช่เป็นเพียงข้อมูลที่แข็งทื่อแห้งแล้ง ถูกจำกัดอยู่ในสมอง โดยไม่เผยความลับอันงดงามของมันออกมาแม้แต่น้อย แนวทางแห่งอีมานคือสิ่งที่ควรมีบทบาทนำในแวดวงการวิจัยและการศึกษา เพื่อเชื่อมโยงข้อเท็จจริงทางวิทยาศาสตร์ที่ค้นพบเข้ากับสายสัมพันธ์อันมั่นคงนี้...»⁽¹⁾

6. การสร้างบ่งชี้ถึงคุณลักษณะของผู้สร้าง

เมื่อเรามองดูเครื่องจักรที่ถูกประดิษฐ์อย่างประณีต มีโครงสร้างอันวิจิตร แข็งแรงและทนทานอย่างยิ่ง และทำงานได้อย่างดีเยี่ยม เราย่อมตระหนักได้โดยไม่ต้องใช้ความคิดมากนักว่า ผู้ประดิษฐ์มันมีคุณลักษณะแห่งการมีชีวิตและความรู้ มีความสามารถและความประสงค์... ไปจนถึงคุณลักษณะอื่น ๆ ที่เครื่องจักรนั้นบอกให้เรารับรู้

จักรวาลนี้ก็เปิดเผยและบอกให้รู้ถึงคุณลักษณะมากมายของผู้สร้าง ส่วนหนึ่งได้แก่:

ٱللَّهُ ٱلَّذِى خَلَقَ سَبْعَ سَمَـٰوَٰتٍ وَمِنَ ٱلْأَرْضِ مِثْلَهُنَّ يَتَنَزَّلُ ٱلْأَمْرُ بَيْنَهُنَّ لِتَعْلَمُوٓا۟ أَنَّ ٱللَّهَ عَلَىٰ كُلِّ شَىْءٍ قَدِيرٌ وَأَنَّ ٱللَّهَ قَدْ أَحَاطَ بِكُلِّ شَىْءٍ عِلْمًۢا ﴿١٢﴾

ความสามารถและความรู้ของพระองค์: จักรวาลอันมหึมา ใหญ่โต กว้างใหญ่ไพศาล ซึ่งดำเนินไปตามระบบอันละเอียดแม่นยำนี้ ผู้สร้างมันย่อมต้องเป็นผู้ทรงอานุภาพและผู้ทรงรอบรู้ อัลลอฮ์ทรงสร้างสรรพสิ่งด้วยโครงสร้างอันมหึมาและระบบอันสมบูรณ์นี้ เพื่อให้เรารู้จักความสามารถและความรู้ของพระองค์ «อัลลอฮ์คือผู้ทรงสร้างชั้นฟ้าทั้งเจ็ด และแผ่นดินก็เช่นเดียวกัน พระบัญชาได้ลงมาระหว่างพวกมัน เพื่อพวกเจ้าจะได้รู้ว่าอัลลอฮ์ทรงมีอำนาจเหนือทุกสิ่ง และอัลลอฮ์ทรงรอบรู้ครอบคลุมทุกสิ่ง» (ซูเราะฮ์อัฏ-เฏาะลาก 65:12)⁽²⁾

وَيَعْلَمُ مَا فِى ٱلْبَرِّ وَٱلْبَحْرِ ۚ وَمَا تَسْقُطُ مِن وَرَقَةٍ إِلَّا يَعْلَمُهَا وَلَا حَبَّةٍ فِى ظُلُمَـٰتِ ٱلْأَرْضِ وَلَا رَطْبٍ وَلَا يَابِسٍ إِلَّا فِى كِتَـٰبٍ مُّبِينٍ ﴿٥٩﴾

และความรู้ที่ควบคุมจักรวาลนี้ย่อมต้องครอบคลุมและสมบูรณ์ «และพระองค์ทรงรู้สิ่งที่อยู่ในแผ่นดินและในทะเล ไม่มีใบไม้ใดร่วงหล่นลงมาเว้นแต่พระองค์ทรงรู้ และไม่มีเมล็ดพืชใดในความมืดของแผ่นดิน ไม่มีสิ่งสดหรือสิ่งแห้งใด เว้นแต่อยู่ในบันทึกอันชัดแจ้ง» (ซูเราะฮ์อัล-อันอาม 6:59)⁽³⁾

พระองค์ทรงเป็นผู้ทรงปรีชาญาณ: การพินิจพิจารณาจักรวาลนี้เผยให้เห็นว่ามันถูกสร้างอย่างรัดกุมและประณีต โดยได้วางทุก…

⁽¹⁾ ฟี ซิลาลิลกุรอาน: ตัฟซีรซูเราะฮ์ก็อฟ อายะฮ์ «เพื่อเป็นการเปิดตาและเป็นข้อเตือนใจแก่บ่าวทุกคนที่หวนกลับ (สู่อัลลอฮ์)» ⁽²⁾ ซูเราะฮ์อัฏ-เฏาะลาก: 12 ⁽³⁾ ซูเราะฮ์อัล-อันอาม: 59

وَتَرَى ٱلْجِبَالَ تَحْسَبُهَا جَامِدَةً وَهِىَ تَمُرُّ مَرَّ ٱلسَّحَابِ ۚ صُنْعَ ٱللَّهِ ٱلَّذِىٓ أَتْقَنَ كُلَّ شَىْءٍ

ٱلَّذِىٓ أَحْسَنَ كُلَّ شَىْءٍ خَلَقَهُۥ ۖ وَبَدَأَ خَلْقَ ٱلْإِنسَـٰنِ مِن طِينٍ ﴿٧﴾

…ทุกสิ่งถูกจัดวางไว้ในตำแหน่งที่เหมาะสม และถูกสร้างขึ้นในปริมาณที่พอเหมาะ ด้วยความประณีตและความสมบูรณ์แบบอย่างถึงที่สุด «และเจ้าจะเห็นภูเขาทั้งหลาย เจ้าคิดว่ามันตั้งอยู่นิ่ง ๆ แต่มันเคลื่อนไปดั่งการเคลื่อนไปของเมฆ นั่นคือการประดิษฐ์ของอัลลอฮ์ผู้ทรงทำให้ทุกสิ่งสมบูรณ์แบบ»⁽¹⁾ และ «ผู้ทรงทำให้ทุกสิ่งที่พระองค์ทรงสร้างนั้นดีงาม และทรงเริ่มการสร้างมนุษย์จากดิน»⁽²⁾

ٱلَّذِى خَلَقَ سَبْعَ سَمَـٰوَٰتٍ طِبَاقًا ۖ مَّا تَرَىٰ فِى خَلْقِ ٱلرَّحْمَـٰنِ مِن تَفَـٰوُتٍ ۖ فَٱرْجِعِ ٱلْبَصَرَ هَلْ تَرَىٰ مِن فُطُورٍ ﴿٣﴾ ثُمَّ ٱرْجِعِ ٱلْبَصَرَ كَرَّتَيْنِ يَنقَلِبْ إِلَيْكَ ٱلْبَصَرُ خَاسِئًا وَهُوَ حَسِيرٌ ﴿٤﴾

ด้วยเหตุนี้ ผู้ที่พินิจพิจารณาการสร้างของอัลลอฮ์อย่างใคร่ครวญจะไม่เห็นสิ่งใดนอกจากความสมบูรณ์และความประณีต และหากเขาพยายามค้นหาข้อบกพร่องในการสร้าง เขาก็จะไม่สามารถหาพบได้เลย «ผู้ทรงสร้างชั้นฟ้าทั้งเจ็ดเป็นชั้น ๆ เจ้าจะไม่เห็นความไม่สมดุลใด ๆ ในการสร้างของพระผู้ทรงกรุณาปรานี ดังนั้นจงเพ่งมองอีกครั้ง เจ้าเห็นรอยร้าวใด ๆ บ้างไหม? แล้วจงเพ่งมองอีกสองครั้ง สายตาของเจ้าจะกลับมาหาเจ้าอย่างผิดหวังและอ่อนล้า»⁽³⁾

أَلَمْ تَرَ أَنَّ ٱللَّهَ أَنزَلَ مِنَ ٱلسَّمَآءِ مَآءً فَتُصْبِحُ ٱلْأَرْضُ مُخْضَرَّةً ۗ إِنَّ ٱللَّهَ لَطِيفٌ خَبِيرٌ ﴿٦٣﴾ لَّهُۥ مَا فِى ٱلسَّمَـٰوَٰتِ وَمَا فِى ٱلْأَرْضِ ۗ وَإِنَّ ٱللَّهَ لَهُوَ ٱلْغَنِىُّ ٱلْحَمِيدُ ﴿٦٤﴾ أَلَمْ تَرَ أَنَّ ٱللَّهَ سَخَّرَ لَكُم مَّا فِى ٱلْأَرْضِ وَٱلْفُلْكَ تَجْرِى فِى ٱلْبَحْرِ بِأَمْرِهِۦ وَيُمْسِكُ ٱلسَّمَآءَ أَن تَقَعَ عَلَى ٱلْأَرْضِ إِلَّا بِإِذْنِهِۦٓ ۗ إِنَّ ٱللَّهَ بِٱلنَّاسِ لَرَءُوفٌ رَّحِيمٌ ﴿٦٥﴾

คุณลักษณะอื่น ๆ: สิ่งที่เราได้กล่าวมาเกี่ยวกับการที่สิ่งถูกสร้างบ่งชี้ถึงคุณลักษณะบางประการของพระผู้สร้างนั้น เราประสงค์เพียงยกตัวอย่าง มิใช่เพื่อจำกัดหรือแจกแจงให้ครบถ้วน และเป็นการยกตัวอย่างที่เปิดประตูสู่การใช้หลักฐานและการค้นคว้า มิฉะนั้นแล้ว ในจักรวาลยังมีสัญญาณอีกมากมายที่บ่งชี้ถึงความยิ่งใหญ่ของอัลลอฮ์ ความเดชานุภาพของพระองค์ และความละเอียดอ่อนเมตตาของพระองค์ จงฟังคุณลักษณะแห่งพระเจ้าที่อัลลอฮ์ทรงกล่าวไว้ในตอนท้ายของแต่ละอายะฮ์ต่อไปนี้ «เจ้าไม่เห็นดอกหรือว่า อัลลอฮ์ทรงหลั่งน้ำลงมาจากฟากฟ้า แล้วแผ่นดินก็กลับเขียวขจี แท้จริงอัลลอฮ์นั้นเป็นผู้ทรงละเอียดอ่อน ผู้ทรงรอบรู้ยิ่ง สิ่งที่อยู่ในชั้นฟ้าทั้งหลายและสิ่งที่อยู่ในแผ่นดินเป็นของพระองค์ และแท้จริงอัลลอฮ์นั้น พระองค์คือผู้ทรงมั่งมี ผู้ทรงได้รับการสรรเสริญ เจ้าไม่เห็นดอกหรือว่า อัลลอฮ์ทรงให้สิ่งที่อยู่ในแผ่นดินเป็นประโยชน์แก่พวกเจ้า และเรือที่แล่นไปในทะเลด้วยพระบัญชาของพระองค์ และพระองค์ทรงยึดฟากฟ้าไว้มิให้ตกลงมาบนแผ่นดิน เว้นแต่ด้วยการอนุมัติของพระองค์ แท้จริงอัลลอฮ์นั้นทรงเอ็นดู ทรงเมตตาต่อมนุษย์ยิ่ง»⁽⁴⁾

⁽¹⁾ ซูเราะฮ์อัน-นัมล์ 27:88 ⁽²⁾ ซูเราะฮ์อัส-สัจญ์ดะฮ์ 32:7 ⁽³⁾ ซูเราะฮ์อัล-มุลก์ 67:3–4 ⁽⁴⁾ ซูเราะฮ์อัล-หัจญ์ 22:63–65

7. อัลลอฮ์เพียงองค์เดียวเท่านั้นที่ทรงคู่ควรแก่การอิบาดะฮ์

ทางนำที่เกิดจากการพินิจพิจารณาและใคร่ครวญสัญญาณต่าง ๆ ในจักรวาล ย่อมชี้นำไปสู่การอิบาดะฮ์ต่ออัลลอฮ์เพียงองค์เดียว เพราะอัลลอฮ์เพียงองค์เดียวเท่านั้นที่ทรงเป็นผู้สร้าง ผู้บริหารจัดการ ผู้ทรงค้ำจุนชั้นฟ้าทั้งหลายและแผ่นดิน ผู้ประทานปัจจัยยังชีพ ผู้ทรงให้มีชีวิตและผู้ทรงให้ตาย... ดังนั้น พระองค์จึงเป็นผู้ทรงคู่ควรแก่การอิบาดะฮ์ โดยไม่มีผู้ใดอื่นนอกจากพระองค์:

أَيُّهَا النَّاسُ اعْبُدُوا رَبَّكُمُ الَّذِي خَلَقَكُمْ وَالَّذِينَ مِن قَبْلِكُمْ لَعَلَّكُمْ تَتَّقُونَ ﴿٢١﴾ ٱلَّذِى جَعَلَ لَكُمُ ٱلْأَرْضَ فِرَٰشًا وَٱلسَّمَآءَ بِنَآءً وَأَنزَلَ مِنَ ٱلسَّمَآءِ مَآءً فَأَخْرَجَ بِهِۦ مِنَ ٱلثَّمَرَٰتِ رِزْقًا لَّكُمْ ۖ فَلَا تَجْعَلُوا۟ لِلَّهِ أَندَادًا وَأَنتُمْ تَعْلَمُونَ ﴿٢٢﴾

«โอ้มนุษย์ทั้งหลาย จงเคารพภักดีต่อพระเจ้าของพวกเจ้า ผู้ทรงสร้างพวกเจ้าและบรรดาผู้ที่อยู่ก่อนพวกเจ้า เพื่อว่าพวกเจ้าจะได้ยำเกรง (21) พระผู้ทรงทำให้แผ่นดินเป็นที่ปูลาดแก่พวกเจ้า และทำให้ฟากฟ้าเป็นหลังคา และทรงหลั่งน้ำลงมาจากฟากฟ้า แล้วทรงให้พืชผลต่าง ๆ งอกเงยออกมาด้วยน้ำนั้น เพื่อเป็นปัจจัยยังชีพแก่พวกเจ้า ดังนั้น พวกเจ้าจงอย่าตั้งภาคีใด ๆ ให้เทียบเท่าอัลลอฮ์ ทั้ง ๆ ที่พวกเจ้ารู้อยู่» (ซูเราะฮ์อัล-บะเกาะเราะฮ์ 2:21-22)⁽¹⁾

أَيُّهَا النَّاسُ اذْكُرُوا نِعْمَتَ اللَّهِ عَلَيْكُمْ ۚ هَلْ مِنْ خَالِقٍ غَيْرُ اللَّهِ يَرْزُقُكُم مِّنَ السَّمَاءِ وَالْأَرْضِ ۚ لَا إِلَـٰهَ إِلَّا هُوَ ۖ فَأَنَّىٰ تُؤْفَكُونَ ﴿٣﴾

«โอ้มนุษย์ทั้งหลาย จงรำลึกถึงความโปรดปรานของอัลลอฮ์ที่มีต่อพวกเจ้า มีผู้สร้างอื่นใดนอกจากอัลลอฮ์ที่ประทานปัจจัยยังชีพแก่พวกเจ้าจากฟากฟ้าและแผ่นดินหรือ? ไม่มีพระเจ้าอื่นใดนอกจากพระองค์ แล้วพวกเจ้าจะถูกหันเหไปทางไหนเล่า?» (ซูเราะฮ์ฟาฏิร 35:3)⁽²⁾

และด้วยวิธีการนี้ ดังที่ได้กล่าวมาแล้ว อัลกุรอานได้ยืนยันถึงความเป็นโมฆะของบรรดาพระเจ้าที่ถูกกล่าวอ้าง และยืนยันว่าพวกมันไม่คู่ควรแก่การอิบาดะฮ์แม้แต่น้อย:

خَلَقَ ٱلسَّمَـٰوَٰتِ بِغَيْرِ عَمَدٍ تَرَوْنَهَا ۖ وَأَلْقَىٰ فِى ٱلْأَرْضِ رَوَٰسِىَ أَن تَمِيدَ بِكُمْ وَبَثَّ فِيهَا مِن كُلِّ دَآبَّةٍ ۚ وَأَنزَلْنَا مِنَ ٱلسَّمَآءِ مَآءً فَأَنۢبَتْنَا فِيهَا مِن كُلِّ زَوْجٍ كَرِيمٍ ﴿١٠﴾ هَـٰذَا خَلْقُ ٱللَّهِ فَأَرُونِى مَاذَا خَلَقَ ٱلَّذِينَ مِن دُونِهِۦ ۚ بَلِ ٱلظَّـٰلِمُونَ فِى ضَلَـٰلٍ مُّبِينٍ ﴿١١﴾

«พระองค์ทรงสร้างชั้นฟ้าทั้งหลายโดยไม่มีเสาค้ำที่พวกเจ้ามองเห็น และทรงวางขุนเขาที่มั่นคงไว้บนแผ่นดินเพื่อมิให้มันสั่นสะเทือนพาพวกเจ้าไป และทรงแพร่สัตว์ทุกชนิดไว้ในแผ่นดิน และเราได้หลั่งน้ำลงมาจากฟากฟ้า แล้วเราได้ให้พืชทุกชนิดที่ดีงามงอกเงยขึ้นมาในแผ่นดิน (10) นี่คือการสร้างของอัลลอฮ์ ดังนั้น พวกเจ้าจงแสดงให้ข้าเห็นซิว่า บรรดาผู้ที่อยู่นอกเหนือจากพระองค์นั้นได้สร้างอะไรไว้บ้าง? หามิได้ บรรดาผู้อธรรมนั้นอยู่ในการหลงผิดอย่างชัดแจ้ง» (ซูเราะฮ์ลุกมาน 31:10-11)⁽³⁾

ذَٰلِكُمُ ٱللَّهُ رَبُّكُمْ

ด้วยเหตุนี้ พระองค์จึงทรงกล่าวถึงการสร้างของพระองค์ผ่านสัญญาณต่าง ๆ ในจักรวาล การที่พระองค์ทรงผันแปรกิจการทั้งหลาย และการที่พระองค์ทรงบริหารจัดการเรื่องราวต่าง ๆ จากนั้นพระองค์ทรงกล่าวตามท้ายสิ่งเหล่านั้นในหลายอายะฮ์ของอัลกุรอานด้วยดำรัสของพระองค์ที่ว่า «นั่นแหละคืออัลลอฮ์ พระเจ้าของพวกเจ้า» (ซูเราะฮ์อัซ-ซุมัร 39:6)⁽⁴⁾ หมายความว่า นั่นแหละคือพระเจ้าผู้ทรงคู่ควรแก่การอิบาดะฮ์ โดยไม่มีผู้ใดอื่นนอกจากพระองค์

จงฟังอายะฮ์เหล่านี้ และพินิจพิจารณาถ้อยคำที่ตามท้ายอายะฮ์เหล่านั้นเถิด:

خَلَقَ ٱلسَّمَـٰوَٰتِ وَٱلْأَرْضَ بِٱلْحَقِّ ۖ يُكَوِّرُ ٱلَّيْلَ عَلَى ٱلنَّهَارِ وَيُكَوِّرُ ٱلنَّهَارَ عَلَى ٱلَّيْلِ ۖ وَسَخَّرَ ٱلشَّمْسَ وَٱلْقَمَرَ ۖ كُلٌّ يَجْرِى لِأَجَلٍ مُّسَمًّى ۗ أَلَا هُوَ ٱلْعَزِيزُ ٱلْغَفَّـٰرُ ﴿٥﴾ خَلَقَكُم مِّن نَّفْسٍ وَٰحِدَةٍ ثُمَّ جَعَلَ مِنْهَا زَوْجَهَا وَأَنزَلَ لَكُم مِّنَ ٱلْأَنْعَـٰمِ ثَمَـٰنِيَةَ أَزْوَٰجٍ ۚ يَخْلُقُكُمْ فِى بُطُونِ أُمَّهَـٰتِكُمْ خَلْقًا مِّنۢ بَعْدِ خَلْقٍ فِى ظُلُمَـٰتٍ ثَلَـٰثٍ ۚ ذَٰلِكُمُ ٱللَّهُ رَبُّكُمْ لَهُ ٱلْمُلْكُ ۖ لَآ إِلَـٰهَ إِلَّا هُوَ ۖ فَأَنَّىٰ تُصْرَفُونَ ﴿٦﴾

«พระองค์ทรงสร้างชั้นฟ้าทั้งหลายและแผ่นดินด้วยสัจธรรม ทรงให้กลางคืนห่อหุ้มกลางวัน และทรงให้กลางวันห่อหุ้มกลางคืน และทรงให้ดวงอาทิตย์และดวงจันทร์อยู่ภายใต้บัญชา ทั้งหมดโคจรไปจนถึงกำหนดเวลาที่ถูกกำหนดไว้ พึงทราบเถิดว่า พระองค์คือผู้ทรงเดชานุภาพ ผู้ทรงอภัยยิ่ง (5) พระองค์ทรงสร้างพวกเจ้าจากชีวิตเดียว แล้วทรงทำให้คู่ของมันมาจากชีวิตนั้น และทรงประทานปศุสัตว์แปดชนิดเป็นคู่ ๆ แก่พวกเจ้า พระองค์ทรงสร้างพวกเจ้าในครรภ์มารดาของพวกเจ้า เป็นการสร้างครั้งแล้วครั้งเล่าในความมืดสามชั้น นั่นแหละคืออัลลอฮ์ พระเจ้าของพวกเจ้า อำนาจการปกครองเป็นของพระองค์ ไม่มีพระเจ้าอื่นใดนอกจากพระองค์ แล้วพวกเจ้าจะถูกหันเหไปทางไหนเล่า?» (ซูเราะฮ์อัซ-ซุมัร 39:5-6)⁽⁵⁾

⁽¹⁾ ซูเราะฮ์อัล-บะเกาะเราะฮ์ : 21-22 ⁽²⁾ ซูเราะฮ์ฟาฏิร : 3 ⁽³⁾ ซูเราะฮ์ลุกมาน : 10-11 ⁽⁴⁾ ซูเราะฮ์อัซ-ซุมัร : 6 ⁽⁵⁾ ซูเราะฮ์อัซ-ซุมัร : 5-6

ประเด็นที่สอง: บรรดานักวิชาการอธิบายความมหัศจรรย์แห่งการสร้างสรรค์ของอัลลอฮ์ในมัคลูกของพระองค์

บรรดานักวิชาการได้อธิบายและยังคงอธิบายความมหัศจรรย์แห่งการสร้างสรรค์ของอัลลอฮ์ในมัคลูกของพระองค์อยู่เสมอ พวกเขาใช้สิ่งนั้นตักเตือนตนเอง เช่นเดียวกับที่ตักเตือนผู้อื่น เราจะนำเสนอบางส่วนของสิ่งที่นักวิชาการได้ค้นพบในด้านนี้ ทั้งในอดีตและปัจจุบัน

قَالَ رَبُّنَا ٱلَّذِىٓ أَعْطَىٰ كُلَّ شَىْءٍ خَلْقَهُۥ ثُمَّ هَدَىٰ ﴿٥٠﴾

ข้าพเจ้าปรารถนาให้ผู้อ่านตั้งไว้ในใจ ขณะที่อ่านข้อความที่คัดมาเหล่านี้ ถึงคำกล่าวของมูซาที่ตอบฟิรเอาน์ว่า «พระผู้อภิบาลของเราคือผู้ทรงประทานรูปลักษณ์แก่ทุกสิ่ง แล้วทรงชี้แนะทาง» (ซูเราะฮ์ฏอฮา 20:50)⁽¹⁾ อัลลอฮ์ทรงประทานรูปลักษณ์ที่เหมาะสมแก่ทุกสิ่ง และทรงชี้แนะมันไปสู่สิ่งที่เป็นประโยชน์แก่มัน... และเราจะได้เห็นตัวอย่างของการประทานและการชี้แนะนั้น

1. การประกอบขึ้นของร่างกายจากเซลล์และการแบ่งตัวของเซลล์

ก. ร่างกายของสิ่งมีชีวิตประกอบขึ้นจากอะไร และอย่างไร?

นักวิจัยร่วมสมัยท่านหนึ่ง คือ ดร.ยูซุฟ อิซซุดดีน ได้กล่าวอธิบายเรื่องนี้ไว้อย่างชัดเจนว่า "สัตว์และพืชส่วนใหญ่ประกอบขึ้นจากหน่วยขนาดเล็กจิ๋วจำนวนมหาศาล ซึ่งเราเรียกว่า (เซลล์) เช่นเดียวกับที่อาคารประกอบขึ้นจากก้อนหินจำนวนมากที่เรียงต่อกัน"

ข. เหตุใดเซลล์จึงแบ่งตัวอยู่ตลอดเวลา?

ดร.ยูซุฟ อิซซุดดีน กล่าวต่อไป โดยอธิบายถึงความลับของการแบ่งตัวของเซลล์ว่า "เซลล์ในร่างกายของเราและร่างกายของสัตว์อื่น ๆ มีการแบ่งตัวอยู่ตลอดเวลา การแบ่งตัวนั้นอาจเป็นไปเพื่อการเจริญเติบโตของร่างกาย หรือเพื่อทดแทนเซลล์ที่สูญเสียไปหรือตายไปด้วยสาเหตุต่าง ๆ มากมาย และเซลล์แต่ละเซลล์เหล่านี้ประกอบขึ้นโดยพื้นฐานจากสสารอันน่าอัศจรรย์ ซึ่งเราเรียกว่า 'โปรโตพลาสซึม'"

ภายในเซลล์แต่ละเซลล์มีองค์ประกอบมากมายซึ่งมีหน้าที่เฉพาะ และในบรรดาองค์ประกอบเหล่านี้ มีวัตถุขนาดเล็กจิ๋วที่บรรจุปัจจัยทางพันธุกรรม ซึ่งเราเรียกว่า "โครโมโซม"

⁽¹⁾ ซูเราะฮ์ฏอฮา: 50

และจำนวนของ "โครโมโซม" เหล่านี้คงที่ในเซลล์ของสัตว์และพืชแต่ละชนิด เช่น จำนวนโครโมโซมในเซลล์ของแมวย่อมแตกต่างจากจำนวนในเซลล์ของสุนัข ช้าง ต้นแครอท หรือถั่ว

ในแต่ละเซลล์ที่ประกอบเป็นร่างกายมนุษย์มี (โครโมโซม) เหล่านี้อยู่สี่สิบหกแท่ง

เมื่อเซลล์ในร่างกายของเราแบ่งตัวออกเป็นสองเซลล์ เซลล์ใหม่แต่ละเซลล์จะต้องมี (โครโมโซม) จำนวนเท่าเดิม คือสี่สิบหกแท่ง เพราะหากจำนวนนี้คลาดเคลื่อนไป มนุษย์ก็จะไม่เป็นมนุษย์ ดังที่ได้กล่าวไปแล้ว เซลล์มีการแบ่งตัวอยู่ตลอดเวลา ซึ่งเกิดขึ้นทุกชั่วโมงของวัน แม้ในขณะที่เรานอนหลับ และจนถึงบัดนี้เราก็ยังไม่เข้าใจถึงแก่นแท้ของพลังที่ควบคุมกระบวนการอันน่าอัศจรรย์นี้ คือกระบวนการแบ่งเซลล์ วิทยาศาสตร์ทำได้เพียงบรรยายขั้นตอนต่าง ๆ ที่สามารถสังเกตได้ภายใต้เลนส์ของ (กล้องจุลทรรศน์) ธรรมดา หรือผ่าน (กล้องจุลทรรศน์อิเล็กตรอน) ซึ่งขยายวัตถุได้มากกว่ากำลังขยายของกล้องจุลทรรศน์ธรรมดาหลายเท่า"

ค. เหตุใดเซลล์สืบพันธุ์จึงแตกต่างจากเซลล์อื่น?

ดร.ยูซุฟกล่าวว่า "เซลล์ทั้งหมดที่เกิดจากกระบวนการแบ่งตัวในร่างกายมนุษย์จะต้องมีสี่สิบหก (โครโมโซม) ยกเว้นเซลล์สองชนิด คือเซลล์สืบพันธุ์ ได้แก่ อสุจิในเพศชายและไข่ในเพศหญิง เมื่อเซลล์ของเนื้อเยื่อแบ่งตัวเพื่อสร้างเซลล์สืบพันธุ์เหล่านี้ มันจะผลิตเซลล์ที่ไม่มีสี่สิบหก (โครโมโซม) แต่จะมีเพียงครึ่งหนึ่งของจำนวนนี้ กล่าวคือ ในเซลล์สืบพันธุ์เพศชายหรือเพศหญิงแต่ละเซลล์จะมีเพียงยี่สิบสาม (โครโมโซม) เท่านั้น"

จากนั้นท่านได้อธิบายว่าเหตุใดจึงเป็นเช่นนั้น โดยกล่าวว่า "สิ่งนี้เกิดขึ้นด้วยวิทยปัญญาอันลึกซึ้งและเพื่อเป้าหมายอันยิ่งใหญ่ เพราะเซลล์เพศชาย (อสุจิ) จะต้องรวมตัวกับเซลล์เพศหญิง (ไข่) เพื่อสร้างเซลล์แรกในร่างกายของทารกในครรภ์ ซึ่งเราเรียก

…ซึ่งเรียกว่า (เซลล์ที่ได้รับการปฏิสนธิ) โดยโครโมโซมยี่สิบสามแท่งในเซลล์เพศผู้จะรวมเข้ากับโครโมโซมยี่สิบสามแท่งในเซลล์เพศเมีย เพื่อให้จำนวนโครโมโซมในเซลล์ใหม่กลับคืนสู่จำนวนเดิม คือสี่สิบหกแท่ง

เซลล์ที่ได้รับการปฏิสนธิซึ่งบัดนี้มีโครโมโซมสี่สิบหกแท่งนี้จะแบ่งตัวต่อเนื่องกันไป กลายเป็นสองเซลล์ แล้วเป็นสี่เซลล์ แล้วเป็นแปดเซลล์ และเป็นเช่นนี้เรื่อยไป จนกระทั่งการก่อตัวของทารกในครรภ์เสร็จสมบูรณ์และคลอดออกจากครรภ์มารดา จากนั้นการเจริญเติบโตก็ดำเนินต่อไปด้วยการแบ่งเซลล์ จนกระทั่งเขากลายเป็นมนุษย์ที่เติบโตเต็มที่ โดยในทุกเซลล์ของเขามีโครโมโซมสี่สิบหกแท่ง เช่นเดียวกับในเซลล์ร่างกายของบิดามารดา บรรพบุรุษ และมนุษย์ทุกคน»

«การลดจำนวนโครโมโซมลงครึ่งหนึ่งเฉพาะในขณะสร้างเซลล์สืบพันธุ์ เพื่อที่เซลล์เหล่านั้นจะรวมตัวกันแล้วจำนวนโครโมโซมเดิมจะกลับคืนมาในเซลล์นั้น ไม่มีทางเลยที่จะเป็นผลจากความบังเอิญอันมืดบอด แต่จำเป็นต้องเป็นผลจากการกำหนดอย่างละเอียดแม่นยำโดยพลังอันสูงส่งที่รู้ว่าตนกระทำสิ่งใด

ขณะเดียวกัน สิ่งนี้ก็ไม่อาจอยู่ภายใต้การลองผิดลองถูกและความเป็นไปได้ที่จะผิดพลาด เพราะหากเกิดความผิดพลาดขึ้นเพียงครั้งเดียวในตอนเริ่มต้นการสร้าง ก็จะทำให้สิ่งมีชีวิตนั้นสูญสิ้นไปก่อนที่รุ่นที่สองจะก่อกำเนิดขึ้น กล่าวคือ ระบบระเบียบนี้จะต้องมีมาแล้วนับตั้งแต่การก่อตัวของตัวอ่อนตัวแรกที่ปรากฏขึ้นในโลก เพียงเท่านี้ไม่เพียงพอหรือที่จะเป็นหลักฐานยืนยันถึงการมีอยู่ของพลังอันสูงส่ง ผู้ทรงบริหารจัดการ ผู้ทรงกำหนด และผู้ทรงปรีชาญาณ?»

ง. เหตุใดเซลล์สมองจึงไม่แบ่งตัว?

ส่วนเซลล์อีกประเภทหนึ่งที่แตกต่างจากเซลล์อื่น ๆ ของร่างกาย คือเซลล์สมอง เซลล์เหล่านี้ต่างจากเซลล์อื่นตรงที่ไม่แบ่งตัว ดร.ยูซุฟ อิซซุดดีน กล่าวถึงความลับที่เซลล์สมองไม่แบ่งตัวไว้ว่า

«สิ่งนี้ไม่อาจเกิดขึ้นได้ด้วยการลองผิดลองถูก ความจริงคือเซลล์เพียงชนิดเดียวที่ไม่แบ่งตัวคือเซลล์ประสาท ซึ่งประกอบกันเป็นสมองและระบบประสาทส่วนอื่น ๆ หากเซลล์เหล่านี้แบ่งตัวเหมือนเซลล์อื่น ๆ ก็จะเกิดหายนะอันน่าสะพรึงกลัว เพราะในกรณีนั้นเซลล์สมองจะไม่สามารถรักษาบุคลิกภาพของมนุษย์ไว้ได้ และร่องรอยทั้งหมดของความทรงจำจะเลือนหายไปภายในเวลาเพียงไม่กี่ชั่วโมง

จำนวนเซลล์สมองของมนุษย์หรือสัตว์อื่นใดที่มีอยู่ตั้งแต่แรกเกิดจะไม่เพิ่มขึ้นแม้แต่เซลล์เดียวจนกระทั่งเสียชีวิต ในขณะที่เราพบว่าเม็ดเลือดแดงที่ไหลเวียนอยู่ในกระแสเลือดนั้นเป็นเซลล์ที่ตายไป และมีเซลล์ใหม่มาแทนที่ราวทุก ๆ หนึ่งร้อยวัน เซลล์สีแดง (เม็ดเลือดแดง) ถูกสร้างขึ้นในไขกระดูก แล้วจึงออกเดินทางไหลเวียนไปในกระแสเลือด เพื่อแทนที่เซลล์ที่เสื่อมสลายไปแล้ว»

จ. ความลับของความแตกต่างด้านกำลังของกล้ามเนื้อในร่างกาย

ดร.ยูซุฟ อิซซุดดีน กล่าวถึงเรื่องนี้ว่า «กล้ามเนื้อที่แข็งแรงที่สุดในร่างกายของมนุษย์หรือสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนม คือกล้ามเนื้อมดลูกของเพศหญิง ซึ่งทำหน้าที่ผลักดันทารกให้ออกจากครรภ์มารดา หากกล้ามเนื้อเหล่านี้ไม่มีพละกำลังเช่นนี้มาตั้งแต่เริ่มแรกของการสร้างมนุษย์หรือสัตว์อื่น ๆ ทารกคนแรกก็คงไม่อาจออกจากครรภ์มารดามาสู่โลกได้

รองลงมาจากกล้ามเนื้อมดลูกในด้านความแข็งแรง คือกล้ามเนื้อหัวใจและกล้ามเนื้อขากรรไกร กล้ามเนื้อหัวใจจำเป็นต้องแข็งแรงเพื่อให้ทนทานต่อการทำงานทั้งกลางวันและกลางคืนในการสูบฉีดเลือดไปยังหลอดเลือด เป็นระยะเวลาที่อาจยาวนานกว่าหนึ่งร้อยปี เช่นเดียวกับกล้ามเนื้อขากรรไกร ซึ่งจะต้องสามารถดันฟันให้ขบประกบกันได้อยู่เสมอ เพื่อบดเคี้ยวอาหารนับตัน ๆ ตลอดชีวิตของมนุษย์»

2. การต่อต้านปัจจัยแห่งความดับสูญของสิ่งมีชีวิต

ดร.ยูซุฟได้ยืนยันไว้ว่า «มีคุณลักษณะสำคัญประการหนึ่งที่สิ่งมีชีวิตทั้งปวงมีร่วมกัน ตั้งแต่ชนิดที่ต่ำที่สุดไปจนถึงชนิดที่สูงที่สุด คุณลักษณะนั้นคือการต่อต้านปัจจัยแห่งความดับสูญ เพราะพระผู้ทรงสร้างสรรพสิ่งเหล่านี้ทั้งหมดทรงประสงค์ให้พวกมันดำรงอยู่ต่อไป

(ไวรัสไข้หวัดใหญ่) เปลี่ยนรูปแบบไปเป็นรูปร่างต่าง ๆ อยู่เป็นระยะ เพื่อให้ยากต่อการต่อต้านและกำจัดมัน ส่วนแมลงเมื่อผ่านไปหลายชั่วรุ่นก็จะเกิดภูมิต้านทานต่อยาฆ่าแมลงที่เป็นสารเคมี เพื่อต่อต้านปัจจัยแห่งความดับสูญและการสูญพันธุ์

แม้แต่ในตัวมนุษย์เองก็มีการสังเกตพบว่า ในช่วงสงครามมีการให้กำเนิดบุตรมากขึ้น และยังสังเกตพบอีกว่า สตรีคนใดก็ตามที่รับประทานยาคุมกำเนิดอย่างสม่ำเสมอเป็นเวลานาน แล้วเผลอลืมรับประทานไปบางวัน ผลที่เกิดขึ้นโดยส่วนใหญ่คือการให้กำเนิดลูกแฝดหลายคน เพื่อชดเชยการขาดหายของลูกหลานที่เกิดขึ้นในช่วงที่งดเว้นการตั้งครรภ์ และหากมนุษย์ถูกตัดไตออกไปข้างหนึ่งด้วยสาเหตุใดก็ตาม ไตข้างที่เหลืออยู่จะขยายขนาดขึ้นและทำหน้าที่แทนไตทั้งสองข้าง ราวกับว่าในร่างกายมีสติปัญญาที่รับรู้ถึงการขาดหายที่เกิดขึ้น แล้วรีบเร่งชดเชยมัน

อัลลอฮ์เพียงพระองค์เดียวเท่านั้นที่ทรงประทานความสามารถอันน่าอัศจรรย์ในการรักษาสมดุลนี้แก่สิ่งถูกสร้างเหล่านี้ เพื่อมิให้พวกมันสูญพันธุ์และประสบกับความดับสูญ ดังที่พระองค์ทรงประทานวิธีการป้องกันตนเองแก่สัตว์จำนวนมาก ซึ่งในเรื่องนี้มนุษย์ก็ไม่ได้แตกต่างไปจากแมงป่อง งู ตะขาบ หรือสัตว์อื่น ๆ

เป็นไปไม่ได้ที่หลักการหรือกฎเกณฑ์ซึ่งครอบคลุมสิ่งมีชีวิตทั้งปวงนี้ จะเป็นผลงานของความบังเอิญอันมืดบอดที่ระเหระหนอยู่ในความมืด เพราะความบังเอิญไม่อาจมีลักษณะเป็นกฎเกณฑ์ทั่วไปที่สรรพสิ่งทั้งหลายต้องยอมจำนนต่อมันได้»

3. การชี้นำของอัลลอฮ์แก่ผึ้ง และส่วนหนึ่งจากความมหัศจรรย์แห่งการสร้างของอัลลอฮ์ในตัวมัน

อิบนุลก็อยยิม⁽¹⁾ ขออัลลอฮ์ตะอาลาทรงเมตตาท่าน ได้เล่าถึงความวิจิตรแห่งการสร้างของอัลลอฮ์ในบรรดามัคลูกของพระองค์ และอธิบายถึงการที่อัลลอฮ์ทรงชี้นำผึ้งในเรื่องการดำรงชีวิตของมันว่า «เรื่องราวของผึ้งในด้านการได้รับการชี้นำนั้นเป็นสิ่งที่น่าอัศจรรย์ยิ่ง เพราะผึ้งมีผู้นำและผู้บริหารจัดการ คือ ยะอ์ซูบ (ผึ้งนาย) ซึ่งมีลำตัวใหญ่กว่าผึ้งทั้งหมด และมีสีสันกับรูปร่างที่งดงามที่สุด

ผึ้งตัวเมียจะออกลูกในช่วงต้นฤดูใบไม้ผลิ⁽²⁾ ลูกส่วนใหญ่ของมันเป็นตัวเมีย และหากมีตัวผู้เกิดขึ้นในหมู่พวกมัน พวกมันจะไม่ปล่อยให้อยู่ร่วมด้วย แต่จะขับไล่หรือไม่ก็ฆ่ามันเสีย เว้นแต่เพียงจำนวนเล็กน้อยเท่านั้น ทั้งนี้เพราะตัวผู้ไม่ทำงานใด ๆ และไม่หาเลี้ยงชีพ

ผึ้งแบ่งออกเป็นกลุ่ม ๆ บางกลุ่มคอยติดตามกษัตริย์โดยไม่ยอมจากไปไหน บางกลุ่มเตรียมและผลิตขี้ผึ้ง ซึ่งขี้ผึ้งนั้นคือกากของน้ำผึ้ง มีความหวานเหมือนความหวานของมะเดื่อ ผึ้งให้ความเอาใจใส่ต่อขี้ผึ้งอย่างมากยิ่งกว่าที่ให้ต่อน้ำผึ้ง ผึ้งจะทำความสะอาด กลั่นกรอง และขจัดสิ่งที่ปะปนอยู่ในนั้น เช่น ปัสสาวะของมันและอื่น ๆ บางกลุ่มสร้างรัง บางกลุ่มขนน้ำโดยแบกไว้บนหลังของมัน และบางกลุ่มกวาดรังและทำความสะอาดจากสิ่งสกปรก ซากศพ และมูล หากพวกมันเห็นผึ้งตัวใดในหมู่พวกมันที่ต่ำต้อยและเกียจคร้าน พวกมันจะกัดมันให้ขาดและฆ่ามันเสีย เพื่อไม่ให้มันทำให้ผึ้งงานที่เหลือเสียหาย และแพร่ความเกียจคร้านกับความต่ำต้อยของมันไปสู่ตัวอื่น

สิ่งแรกที่ถูกสร้างขึ้นในรังคือที่นั่งและที่พำนักของกษัตริย์ โดยสร้างห้องสี่เหลี่ยมคล้ายเตียงและบัลลังก์ให้แก่มัน แล้วมันก็นั่งอยู่บนนั้น มีผึ้งกลุ่มหนึ่งล้อมรอบมันอยู่ คล้ายกับเหล่าเจ้านาย ข้ารับใช้ และคนสนิท ซึ่งไม่ยอมจากมันไป ผึ้งจะทำสิ่งที่คล้ายอ่างไว้ตรงหน้ามัน แล้วเทน้ำผึ้งที่บริสุทธิ์ที่สุดเท่าที่จะหาได้ลงไปจนเต็มอ่าง เพื่อเป็นอาหารสำหรับกษัตริย์และคนสนิทของมัน

จากนั้นพวกมันก็เริ่มสร้างห้องต่าง ๆ เรียงตามแนวเส้นที่เท่ากัน ราวกับเป็นถนนและตรอกซอกซอย และสร้างห้องของมันเป็นรูปหกเหลี่ยมด้านเท่า ราวกับว่ามันได้อ่านตำราของยูคลิด (อุกลีดิส) มาแล้ว จนรู้ว่ารูปทรงใดเหมาะสมที่สุดสำหรับห้องของมัน เพราะสิ่งที่ต้องการจากการสร้างที่พักอาศัยคือความแข็งแรง…

⁽¹⁾ ชิฟาอุลอะลีล หน้า 101 สิ่งที่เรายกมาจากอิบนุลก็อยยิมนี้แสดงให้เห็นว่า บรรพชนผู้ทรงคุณธรรม (อัสสะลัฟ อัศศอลิห์) ให้ความสำคัญกับการพินิจพิจารณาการสร้างของอัลลอฮ์ และแสดงให้เห็นว่าการสังเกตของนักวิชาการมุสลิมนั้นไปถึงระดับที่สูงมาก แต่ก็ไม่ปราศจากข้อผิดพลาด เพราะผึ้งไม่มีกษัตริย์ หากแต่มีราชินี

⁽²⁾ ผึ้งที่วางไข่นั้นมีเพียงราชินีผึ้งเท่านั้น

และความกว้างขวาง ส่วนรูปหกเหลี่ยมนั้นต่างจากรูปทรงอื่น ๆ ทั้งหมด คือเมื่อนำรูปทรงของมันมาประกบเข้าด้วยกัน ก็จะกลายเป็นรูปทรงกลมดุจความกลมของหินโม่ ไม่มีช่องว่างหรือรอยโหว่หลงเหลืออยู่ แต่ละช่องยึดเหนี่ยวกันไว้จนกลายเป็นแผ่นเดียวที่แน่นหนามั่นคง แม้แต่ปลายเข็มก็ไม่อาจแทรกเข้าไประหว่างช่องรังของมันได้

มหาบริสุทธิ์และจำเริญยิ่งแด่พระผู้ทรงดลใจให้มันสร้างรังด้วยสิ่งก่อสร้างที่แน่นหนามั่นคงเช่นนี้ ซึ่งมนุษย์ไม่สามารถสร้างสิ่งที่เหมือนกันได้ มันรู้ว่าตนจำเป็นต้องสร้างรังจากรูปทรงที่มีคุณลักษณะสองประการ ประการแรก มุมของมันต้องไม่แคบ เพื่อมิให้พื้นที่แคบ ๆ ถูกทิ้งไว้โดยใช้ประโยชน์ไม่ได้ ประการที่สอง รังเหล่านั้นต้องมีรูปทรงที่เมื่อนำมาประกบเข้าด้วยกันแล้วเต็มพื้นที่ จนไม่มีส่วนใดสูญเปล่า แล้วมันก็รู้ว่ารูปทรงที่มีคุณลักษณะทั้งสองประการนี้มีเพียงรูปหกเหลี่ยมเท่านั้น เพราะรูปสามเหลี่ยมและรูปสี่เหลี่ยม แม้จะสามารถเรียงให้เต็มพื้นที่ได้ แต่มุมของมันแคบ ส่วนรูปทรงอื่น ๆ แม้มุมจะกว้าง แต่ก็ไม่อาจเรียงให้เต็มพื้นที่ได้ หากจะเหลือช่องว่างอันสูญเปล่าอยู่ระหว่างกัน ส่วนรูปหกเหลี่ยมนั้นมีคุณลักษณะทั้งสองประการ ดังนั้นพระองค์ผู้ทรงมหาบริสุทธิ์จึงทรงชี้นำมันให้สร้างรังในรูปทรงนี้ โดยไม่ต้องใช้ไม้บรรทัด ไม่ต้องใช้เครื่องมือ และไม่มีแบบอย่างให้ลอกเลียน ในขณะที่ช่างฝีมือที่เก่งที่สุดในหมู่ลูกหลานอาดัมไม่สามารถสร้างช่องหกเหลี่ยมได้ เว้นแต่ด้วยเครื่องมือขนาดใหญ่

شراباً مـختلفاً الوانـه، فيه شـفاء للناس ، إن في ذلك لآيات لقوم يتفكرون

มหาบริสุทธิ์และจำเริญยิ่งแด่พระผู้ทรงชี้นำมันให้ «ดำเนินไปตามทางแห่งพระเจ้าของเจ้าที่ถูกทำให้ราบรื่น» (ซูเราะฮ์อัน-นะห์ลฺ 16:69) สู่แหล่งอาหารของมัน โดยทางเหล่านั้นไม่เป็นอุปสรรคแก่มัน และมันไม่หลงทางไปจากทางเหล่านั้น ทรงชี้นำมันให้เก็บสิ่งที่ดีที่สุดและละเอียดอ่อนที่สุดในแหล่งอาหาร แล้วกลับสู่รังที่ว่างเปล่าของมัน เพื่อหลั่ง «เครื่องดื่มที่มีสีสันแตกต่างกัน ในนั้นมีการบำบัดรักษาสำหรับมนุษย์ แท้จริงในการนั้นย่อมเป็นสัญญาณแห่งความยิ่งใหญ่สำหรับกลุ่มชนที่ใคร่ครวญ» (ซูเราะฮ์อัน-นะห์ลฺ 16:69) ลงไปในรังนั้น

เมื่อมันสร้างรังเสร็จแล้ว มันก็ออกไปในสภาพท้องว่าง ท่องไปทั้งที่ราบและภูเขา กินน้ำหวานที่อยู่บนยอดดอกไม้และใบไม้ แล้วกลับมาในสภาพท้องอิ่ม

และพระองค์ผู้ทรงมหาบริสุทธิ์ทรงบันดาลให้ในปากของมันมีความร้อนที่ทำให้สุกงอม ซึ่งจะทำให้สิ่งที่มันเก็บมาสุกงอม แล้วเปลี่ยนให้กลายเป็นความหวานและความสุกงอม จากนั้นมันก็คายสิ่งนั้นลงในช่องรัง จนเมื่อช่องรังเต็มแล้ว มันก็ปิดผนึกและปิดปากช่องด้วยขี้ผึ้งที่บริสุทธิ์ เมื่อรังเหล่านั้นเต็มแล้ว มันก็มุ่งไปยังที่อื่นหากพบ แล้วสร้างรังขึ้นที่นั่น และทำเช่นเดียวกับที่ได้ทำในรังแรก

เมื่ออากาศหนาวเย็นลง ทุ่งหญ้าเลี้ยงสัตว์ไม่ให้ผล และพวกมันถูกขัดขวางไม่ให้ออกไปหาอาหาร พวกมันก็จะอยู่แต่ในรังของตน และกินน้ำผึ้งที่ได้สะสมไว้ ส่วนในวันเวลาแห่งการหาอาหารและการออกแสวงหา พวกมันจะออกไปแต่เช้าตรู่และท่องไปตามทุ่งหญ้า แต่ละกลุ่มของพวกมันจะทำงานตามหน้าที่เฉพาะของตน ครั้นเมื่อถึงเวลาเย็น พวกมันก็กลับสู่รังของตน

ส่วนราชาผึ้งนั้นไม่ค่อยออกจากรัง นอกจากในบางครั้งที่มันต้องการออกไปเที่ยวพักผ่อน มันก็จะออกไปพร้อมกับเหล่าผู้นำผึ้งและบรรดาผึ้งรับใช้ แล้วบินวนไปตามทุ่งหญ้า สวนดอกไม้ และสวนผลไม้อยู่ชั่วขณะหนึ่งของเวลากลางวัน จากนั้นก็กลับสู่ที่อยู่ของมัน

และในบรรดาเรื่องน่าอัศจรรย์ของมันก็คือ บางครั้งเมื่อมันได้รับความเดือดร้อนจากผึ้งด้วยกัน หรือจากเจ้าของรัง หรือจากผึ้งรับใช้ของมัน มันก็จะโกรธและออกจากรังไป แล้วบินห่างออกไปจากรัง ผึ้งทั้งหมดก็จะติดตามมันไป และรังก็จะถูกทิ้งไว้ว่างเปล่า

เมื่อเจ้าของรังเห็นเช่นนั้น และเกรงว่ามันจะพาผึ้งไปยังที่อื่น เขาก็จะหาวิธีนำมันกลับมาและง้อให้มันพอใจ โดยเขาจะสืบหาที่ที่มันพาผึ้งไปอยู่ ซึ่งเขาจะรู้ได้จากการที่ผึ้งมารวมตัวกันอยู่รอบมัน เพราะพวกมันจะไม่ยอมแยกจากราชาของมัน และจะเกาะรวมกันอยู่บนตัวมันจนกลายเป็นพวงเหมือนพวงองุ่น และเมื่อราชาผึ้งออกไปด้วยความโกรธ มันจะเกาะอยู่บนที่สูงของต้นไม้ แล้วผึ้งทั้งหลายก็จะบินวนรอบมันและเข้ามาเกาะรวมกับมันจนกลายเป็นเหมือนลูกบอล จากนั้นเจ้าของผึ้งก็จะนำหอกหรือไม้ไผ่ยาวมาอันหนึ่ง แล้วมัดกำพืชที่มีกลิ่นหอม สะอาด และมีกลิ่นอบอวลไว้ที่ปลายไม้ แล้วยื่นเข้าไปใกล้ที่ที่ราชาผึ้งอยู่ โดยที่เขามีพิณ หรือขลุ่ย หรือเครื่องดนตรีบางอย่างติดตัวไปด้วย แล้วเขาก็บรรเลงมัน ขณะที่ยื่นกำหญ้านั้นเข้าไปใกล้มัน เขาจะทำเช่นนั้นอยู่เรื่อยไปจนกว่าราชาผึ้งจะพอใจ ครั้นเมื่อมันพอใจและหายโกรธแล้ว มันก็จะกระโดดลงมาเกาะบนกำหญ้านั้น แล้วบรรดาผึ้งรับใช้และผึ้งทั้งหลายก็จะติดตามมันมา เจ้าของก็จะนำมันกลับไปยังรัง แล้วมันก็จะลงและเข้าไปในรังพร้อมกับไพร่พลของมัน และผึ้งจะไม่เกาะบนซากศพ บนสัตว์ หรือบนอาหาร

และในบรรดาเรื่องน่าอัศจรรย์ของพวกมันก็คือ พวกมันจะฆ่าราชาผึ้งที่อธรรมและก่อความเสียหาย และจะไม่ยอมจำนนเชื่อฟังมัน ผึ้งตัวเล็กที่มีร่างกายกะทัดรัดคือผึ้งที่ผลิตน้ำผึ้ง และพวกมันจะพยายามต่อสู้กับผึ้งตัวยาวที่มีประโยชน์น้อย และขับไล่มันออกไปจากรัง เมื่อพวกมันทำเช่นนั้นแล้ว น้ำผึ้งก็จะมีคุณภาพดี และพวกมันจะพยายามฆ่าตัวที่มันต้องการฆ่านอกรัง เพื่อรักษารังให้พ้นจากซากของมัน

และในหมู่พวกมันมีอีกจำพวกหนึ่งที่ให้ประโยชน์น้อยแต่มีลำตัวใหญ่ ระหว่างพวกมันกับผึ้งที่ผลิตน้ำผึ้งนั้นมีสงครามต่อกัน พวกมันจะมุ่งโจมตีผึ้งน้ำผึ้ง ลอบสังหาร บุกเข้าไปในรังของมัน และมุ่งหมายจะทำลายมันให้สิ้นซาก ส่วนผึ้งน้ำผึ้งนั้นตื่นตัวระวังภัยจากพวกมันเป็นอย่างยิ่ง เมื่อพวกมันบุกเข้าโจมตีถึงในรัง ผึ้งน้ำผึ้งก็จะต่อสู้และต้อนพวกมันไปจนถึงปากทางเข้ารัง แล้วพวกมันก็จะเปรอะเปื้อนไปด้วยน้ำผึ้งจนไม่สามารถบินได้ และจะไม่มีตัวใดรอดพ้นไปได้นอกจากตัวที่อายุยืนเท่านั้น ครั้นเมื่อสงครามยุติลงและการต่อสู้สงบลงแล้ว ผึ้งน้ำผึ้งก็จะกลับไปยังซากศพที่ถูกฆ่า แล้วแบกมันไปทิ้งไว้นอกรัง

ในหมู่ผึ้งนั้นมีผึ้งที่ดีงาม เป็นผู้ทำงาน มีความเพียรพยายาม มีความมุ่งมั่นและความวิริยะ และในหมู่พวกมันก็มีผึ้งที่ต่ำช้าเกียจคร้าน ให้ประโยชน์น้อย ชอบอยู่เฉยไม่ทำงาน ผึ้งที่ดีงามจึงขับไล่และเนรเทศพวกมันออกจากรังอยู่เสมอ และไม่ยอมอยู่ร่วมกับพวกมัน เพราะเกรงว่าพวกมันจะแพร่นิสัยไปสู่ผึ้งที่ดีงามและทำให้เสียไป

ผึ้งเป็นสัตว์ที่ประณีตและสะอาดที่สุดชนิดหนึ่ง ด้วยเหตุนี้มันจึงไม่ถ่ายมูลนอกจากในขณะที่บินอยู่เท่านั้น มันรังเกียจกลิ่นเหม็นและกลิ่นที่น่ารังเกียจ ผึ้งที่ยังสาวและลูกผึ้งของมันนั้นเฝ้าระวังได้ดีกว่าและขยันขันแข็งยิ่งกว่าผึ้งที่มีอายุมาก ต่อยน้อยกว่า และให้น้ำผึ้งที่ดีกว่า และเมื่อมันต่อย การต่อยของมันก็เป็นอันตรายน้อยกว่าการต่อยของผึ้งที่มีอายุมาก

และเนื่องจากผึ้งเป็นสัตว์ที่ให้ประโยชน์และมีบะเราะกะฮ์มากที่สุดชนิดหนึ่ง มันจึงได้รับการดลใจ (วะห์ยุ) และการชี้นำจากพระผู้อภิบาลผู้ทรงสูงส่งเป็นการเฉพาะ ซึ่งไม่มีสัตว์อื่นใดได้รับร่วมกับมัน และสิ่งที่ออกมาจากท้องของมันก็เป็นแหล่งของการเยียวยาจากโรคภัยทั้งหลาย และเป็นแสงสว่างที่ส่องในความมืด เปรียบดั่งผู้ชี้นำทางในหมู่มนุษย์ มันจึงเป็นสัตว์ที่มีศัตรูมากที่สุด และบรรดาศัตรูของมันก็คือสัตว์ที่ให้ประโยชน์และมีบะเราะกะฮ์น้อยที่สุด นี่คือแนวทาง (ซุนนะฮ์) ของอัลลอฮ์ในหมู่สิ่งถูกสร้างของพระองค์ และพระองค์คือผู้ทรงเดชานุภาพ ผู้ทรงปรีชาญาณ»⁽¹⁾

⁽¹⁾ ชิฟาอ์ อัล-อะลีล หน้า 101

นักวิจัยร่วมสมัยกล่าวถึงโลกของผึ้ง⁽¹⁾

ทุกวันนี้วิทยาการได้ก้าวหน้าไปมาก และด้วยความก้าวหน้านั้น เราได้รู้จักความมหัศจรรย์ของการสร้างและความลี้ลับของจักรวาลอีกมากมาย นักวิทยาศาสตร์ได้ยืนยันสิ่งที่เรารู้มาก่อนแล้วว่า โลกของผึ้งแบ่งออกเป็นสามประเภท ได้แก่ ผึ้งนางพญา ผึ้งตัวผู้ และผึ้งงาน

ผึ้งนางพญาเป็นมารดาของทั้งรัง ผึ้งทุกตัวในรังล้วนเป็นลูกของมัน เพียงแค่ท่านรู้ว่าในแต่ละวันที่ดวงอาทิตย์ขึ้น นางพญาจะวางไข่ราว 1,500 ถึง 2,000 ฟอง และบางครั้งอาจมากถึง 3,500 ฟอง ก็เพียงพอแล้ว การวางไข่เช่นนี้ดำเนินไปตลอดฤดูขยายพันธุ์ ซึ่งเริ่มตั้งแต่ฤดูใบไม้ผลิมาเยือนและสิ้นสุดเมื่อฤดูร้อนผ่านพ้นไป

ไข่จำนวนมหาศาลนี้มีไว้เพื่อรับมือกับการลดจำนวนลงอย่างต่อเนื่องของประชากรในรังผึ้ง เพราะผึ้งมีอายุสั้น คือราวห้าถึงเจ็ดสัปดาห์ ด้วยเหตุนี้รังจึงต้องการรุ่นใหม่ ๆ ที่มาเติมจำนวนอย่างมากมายเพื่อชดเชยการสูญเสียที่เกิดขึ้น ทั้งนี้เพื่อให้รังสามารถทำหน้าที่ต่าง ๆ ที่โลกของผึ้งต้องการได้อย่างต่อเนื่อง และสามารถปกป้องตนเองจากศัตรูและภยันตรายได้ หากไม่เป็นเช่นนั้น รังผึ้งก็คงสูญพันธุ์และล่มสลายไปแล้ว

ส่วนหนึ่งจากความวิจิตรในการสร้างของอัลลอฮ์ในผึ้งนางพญา คือมันจะวางไข่ในหลอดรวงที่ผึ้งงานสร้างขึ้นด้วยขนาดที่แตกต่างกัน หลอดขนาดใหญ่ผึ้งจะเตรียมไว้สำหรับนางพญาในอนาคต ไข่ที่นางพญาวางไว้ในหลอดนั้นจะกลายเป็นนางพญา ไข่ที่นางพญาวางไว้ในหลอดที่เล็กกว่าซึ่งมีขนาดหนึ่งในสี่นิ้วจะกลายเป็นผึ้งตัวผู้ ส่วนไข่ที่มันวางไว้ในหลอดขนาดเล็กซึ่งมีขนาดหนึ่งในห้านิ้วจะกลายเป็นผึ้งงาน และสิ่งที่ควรรู้เพิ่มเติมคือ นางพญาจะใส่อสุจิสามถึงสี่ตัวไปพร้อมกับไข่ของผึ้งงานเพื่อผสมพันธุ์ จนกลายเป็นผึ้งงาน ในขณะที่มันจะวางไข่ที่ไม่ได้รับการผสมไว้ในหลอดของผึ้งตัวผู้

และส่วนหนึ่งจากความมหัศจรรย์ในการสร้างของอัลลอฮ์ในผึ้งนางพญา คือมันจะได้รับการผสมพันธุ์เฉพาะในอากาศขณะที่กำลังบินอยู่เท่านั้น ซึ่งในเรื่องนี้มีความลับที่น่าอัศจรรย์ คือผึ้งตัวผู้ไม่สามารถผสมพันธุ์กับนางพญาได้ขณะที่มัน

⁽¹⁾ ข้อมูลที่เรานำเสนอในบทนี้นำมาจากหนังสือ «النحلة تسبح الله» (ผึ้งกล่าวสดุดีอัลลอฮ์) ของมุฮัมมัด หะสัน หิมศี แต่มีการปรับเปลี่ยนสำนวน การสลับลำดับก่อนหลัง และการย่อความเป็นอย่างมาก

…ขณะที่อยู่บนพื้นดิน ทั้งนี้เพราะอวัยวะเพศของมันซ่อนอยู่ภายใน และจะไม่ปรากฏออกมา เว้นแต่เมื่อมันบินขึ้นไปในอากาศ เมื่อนั้นถุงต่าง ๆ ที่อยู่ในตัวผึ้งตัวผู้จะเต็มไปด้วยอากาศ และพองออกในระหว่างการบิน การพองตัวของถุงเหล่านั้นจะกดดันอวัยวะเพศ ทำให้มันโผล่ออกมาจากที่ซ่อนของมัน

ในบรรดาความมหัศจรรย์แห่งการสร้างสรรค์ของอัลลอฮ์ในนางพญาผึ้งพรหมจารี คือความสามารถของมันในการเรียกผึ้งตัวผู้มาผสมพันธุ์ โดยการส่งเสียงเรียกผึ้งตัวผู้ให้มาหามัน มันจะออกจากรังแล้วบินวนรอบรังพร้อมส่งเสียงเหล่านั้น ผึ้งตัวผู้จะรับการเรียกนี้ ไม่เพียงแต่ในรังของมันเท่านั้น แต่รวมถึงรังข้างเคียงทั้งหมดด้วย ฝูงผึ้งตัวผู้จะพุ่งตามนางพญาซึ่งเร่งบินทะยานไปในท้องฟ้าอันกว้างไกล ผู้ที่ได้รับชัยชนะในการผสมพันธุ์กับนางพญาคือผึ้งตัวผู้ที่แข็งแรงที่สุด ทรหดที่สุด และรวดเร็วที่สุด แต่หลังจากนั้นมันจะต้องสูญเสียชีวิต เพราะหลังจากผสมพันธุ์กับนางพญาแล้ว มันจะสูญเสียอวัยวะเพศของมัน เนื่องจากอวัยวะนั้นจะติดค้างอยู่ในตัวนางพญา ทำให้เกิดการตกเลือดจนมันสูญเสียชีวิต

ผู้อ่านอาจถามว่าผึ้งตัวผู้ได้ยินเสียงเรียกของนางพญาได้อย่างไร คำตอบคือ อัลลอฮ์ได้ประทานหนวดรับสัมผัสหนึ่งคู่แก่ผึ้งทุกตัว หนวดทั้งสองนี้ประกอบด้วยปล้องที่เชื่อมต่อกัน บนปล้องเหล่านั้นมีรูจำนวนมาก จำนวนปล้องในผึ้งตัวผู้มีสิบสองปล้อง ในขณะที่ผึ้งงานหรือนางพญามีสิบเอ็ดปล้อง

จำนวนรูประสาทสัมผัสที่อยู่บนหนวดของผึ้งตัวผู้มีถึง (2800) รู ในผึ้งงานมี (2400) รู และในนางพญามี (1600) รู

อันที่จริง หนวดรับสัมผัสทั้งสองของผึ้งนั้นเปรียบเสมือนเสาอากาศวิทยุ ซึ่งผึ้งใช้รับเสียงที่ส่งมาจากนางพญาและเสียงอื่น ๆ นอกจากนั้น อีกทั้งยังใช้ในการดมกลิ่น การได้ยิน และการสัมผัสด้วย

หากผึ้งงาน ผึ้งตัวผู้ หรือนางพญาสูญเสียหนวดรับสัมผัสทั้งสองไป มันจะไม่สามารถทำหน้าที่ของมันได้ เพราะประสาทสัมผัสส่วนใหญ่ของมันรวมอยู่ที่หนวดนี้ ได้แก่ การได้ยิน การดมกลิ่น และการสัมผัส ดังที่กล่าวมาแล้ว

โครงสร้างร่างกายของผึ้งตัวผู้นั้นสอดคล้องกับภารกิจที่มันถูกสร้างขึ้นมาเพื่อทำ มันมีขนาดใหญ่…

…ที่แข็งแรง กินมาก แต่ไม่ทำงานอะไรเลย มันไม่เก็บน้ำหวาน ไม่ผลิตน้ำผึ้ง ไม่สร้างรัง และไม่เฝ้ารัง แม้แต่อาหารของมัน ผึ้งงานก็ต้องป้อนใส่ปากให้ สิ่งเดียวที่มันทำได้คือการผสมพันธุ์กับนางพญา ด้วยเหตุนี้ เมื่อมันทำหน้าที่เสร็จสิ้นแล้ว ผึ้งงานจึงเลิกป้อนอาหารให้ ยิ่งไปกว่านั้น ผึ้งงานยังเข้าโจมตีผึ้งตัวผู้แล้วฆ่าหรือขับไล่ออกไป

สิ่งที่เราควรรู้อีกประการหนึ่งคือ ผึ้งตัวผู้มีจำนวนน้อยเมื่อเทียบกับจำนวนผึ้งทั้งหมด ในรังหนึ่ง ๆ มีผึ้งตัวผู้ไม่เกินสองร้อยตัว

ส่วนผึ้งงานนั้นมีจำนวนมากที่สุดในรัง และยังเป็นกำลังหลักที่ขับเคลื่อนรัง ผึ้งงานคือผู้ทำงานต่าง ๆ และรับภาระหน้าที่อันยากลำบาก

ผึ้งงานเป็นผู้เก็บน้ำหวานดอกไม้ รวบรวมละอองเกสร ผลิตน้ำผึ้ง และป้อนอาหารพิเศษให้แก่นางพญา ผึ้งงานสร้างรวงสำหรับเก็บน้ำผึ้ง และใช้รวงเหล่านั้นเลี้ยงดูผึ้งรุ่นใหม่ ผึ้งงานยังเฝ้ารัง ทำความสะอาดรัง และดูแลรักษารัง ยิ่งไปกว่านั้น ผึ้งงานยังทำหน้าที่ระบายอากาศและให้ความอบอุ่นแก่รังอีกด้วย

หน้าที่ต่าง ๆ ในรังถูกแบ่งออกตามความชำนาญเฉพาะด้าน และความชำนาญเหล่านี้สัมพันธ์กับอายุของผึ้ง ผึ้งแต่ละช่วงวัยมีงานที่ต้องทำ และเมื่อผึ้งมีอายุมากขึ้นก็จะเปลี่ยนไปทำงานอื่น ด้วยเหตุนี้ เมื่อผึ้งตัวหนึ่งมีชีวิตจนครบอายุขัย มันก็ได้ผ่านการทำงานและหน้าที่ทุกอย่างที่รังต้องการมาแล้ว จะสังเกตได้ว่าผึ้งเริ่มต้นจากงานง่าย ๆ ที่ไม่ต้องใช้ความพยายามมาก แล้วไปจบที่งานที่หนักและยากที่สุด คือการบินออกไปตามทุ่ง เก็บน้ำหวาน ละอองเกสร และน้ำ จากนั้นจึงผลิตน้ำผึ้งและเก็บสะสมไว้ เรายังสังเกตได้อีกว่า ผึ้งเลื่อนขั้นหน้าที่ไปตามระดับความสมบูรณ์ของคุณลักษณะที่อัลลอฮ์ทรงประทานให้แก่มัน ทุกหน้าที่ที่มันเปลี่ยนไปทำล้วนสอดคล้องกับความสมบูรณ์ของอวัยวะในร่างกาย ซึ่งทำให้มันสามารถรับบทบาทใหม่และหน้าที่ใหม่ได้

ผึ้งงานในวันแรกและวันที่สองของชีวิตทำหน้าที่ทำความสะอาดหลอดรวงที่ผึ้งรุ่นก่อนซึ่งเติบโตสมบูรณ์แล้วได้ออกมา มันจะทำความสะอาดหลอดรวงเหล่านี้และเตรียมไว้สำหรับผึ้งรุ่นต่อไป และนางพญาจะไม่วางไข่ในหลอดรวงเหล่านี้ จนกว่า…

มันจะตรวจดูช่องเหล่านั้นและพบว่าสะอาดหมดจด

ในวันที่สามและวันที่สี่ของชีวิต มันจะทำหน้าที่เป็นพี่เลี้ยงให้แก่ตัวอ่อนของผึ้งงานและผึ้งตัวผู้ที่มีอายุเกินสามวัน โดยป้อนสิ่งที่นักวิทยาศาสตร์เรียกว่า "ขนมปังผึ้ง" ให้แก่พวกมัน ซึ่งเป็นส่วนผสมของน้ำผึ้งกับละอองเกสร มันนำสิ่งนี้มาจากที่ผึ้งเก็บสะสมไว้ในช่องรวงรูปหกเหลี่ยม

ตั้งแต่วันที่ห้าจนถึงวันที่สิบสองของอายุผึ้ง มันจะป้อนนมผึ้ง (รอยัลเยลลี) ให้แก่ผึ้งนางพญา ซึ่งนางพญากินอาหารนี้ตลอดชีวิตของมัน นอกจากนี้มันยังป้อนอาหารชั้นเลิศนี้ให้แก่ตัวอ่อนของผึ้งงานและผึ้งตัวผู้ในวันแรก วันที่สอง และวันที่สามของพวกมันด้วย ผึ้งทำหน้าที่นี้ในช่วงอายุดังกล่าว (5–12 วัน) เพราะในช่วงนี้จะมีต่อมพิเศษเจริญขึ้นที่ทั้งสองข้างของคอหอย ซึ่งทำให้ผึ้งสามารถผลิตนมผึ้งได้

หลังจากวันที่สิบสอง ผึ้งจะเริ่มบินได้ แต่ยังไม่บินไปไกล สิ่งที่มันทำมีเพียงการเรียนรู้และฝึกฝน ภารกิจหลักของมันตั้งแต่วันที่สิบสองถึงวันที่สิบแปดคือการสร้างรวงขี้ผึ้งซึ่งเตรียมไว้สำหรับเก็บน้ำผึ้ง และสำหรับเลี้ยงดูผึ้งรุ่นใหม่

สาเหตุที่มันได้รับหน้าที่เฉพาะนี้ในช่วงอายุดังกล่าว ก็เพราะมีต่อมสี่คู่ที่อยู่บนปล้องท้องเจริญขึ้น ผึ้งในวัยนี้ใช้ขี้ผึ้งที่ได้จากต่อมเหล่านี้ โดยอาศัยขากรรไกรทั้งสองข้าง สร้างบ้านเหล่านั้นขึ้นมาด้วยความละเอียดและความประณีตถึงขีดสุด มีขนาดที่กำหนดแน่นอนและรูปทรงเรขาคณิตที่งดงามและเป็นระเบียบอย่างยิ่ง

ในวันที่สิบเก้าและวันที่ยี่สิบ ผึ้งจะทำความสะอาดรังและเฝ้ารักษารัง และหลังจากวันที่ยี่สิบ ผึ้งจะออกไปยังทุ่งนา เก็บน้ำหวานดอกไม้และละอองเกสร ผลิตน้ำผึ้ง และนำน้ำมายังรัง ช่วงสุดท้ายนี้กินเวลาส่วนใหญ่ของชีวิตผึ้ง

ผึ้งรุ่นหนึ่งจากไป และอีกรุ่นหนึ่งก็มาแทนที่ ผึ้งจะเลื่อนขั้นไปตามลำดับงานที่ต่อเนื่องกัน ซึ่งเป็นหลักประกันว่างานทั้งหมดจะได้รับการดำเนินไปอย่างต่อเนื่อง โดยไม่มีผึ้งกลุ่มใดทำงานเฉพาะอย่างเดียวตลอดชีวิต แต่ความชำนาญเฉพาะด้านจะเกิดขึ้นในแต่ละช่วงวัยของชีวิต

มหาบริสุทธิ์แด่พระผู้ทรงเป็นหนึ่งเดียว ผู้ทรงเอกะ ผู้ทรงเป็นที่พึ่ง ผู้ทรงสร้างสิ่งมีชีวิตตัวเล็ก ๆ เหล่านี้ และทรงสอนให้พวกมันทำงานเหล่านี้ได้อย่างละเอียดและประณีตถึงเพียงนี้ นี่คือการสร้างสรรค์อันมหัศจรรย์ที่บ่งบอกถึงพระผู้ทรงรอบรู้ ผู้ทรงตระหนักยิ่ง

ส่วนหนึ่งของการสร้างสรรค์อันวิเศษของพระผู้เป็นเจ้าในตัวผึ้ง คือโครงสร้างร่างกายที่อัลลอฮ์ทรงประทานให้แก่มัน พระผู้ทรงสร้าง (ผู้ทรงมหาบริสุทธิ์) ทรงให้ผึ้งมีกระเพาะสองกระเพาะ กระเพาะหนึ่งใช้เก็บวัตถุดิบที่มันสกัดจากน้ำหวานของดอกไม้ หรือใช้บรรทุกน้ำ แล้วนำไปยังรัง ส่วนอีกกระเพาะหนึ่งใช้สำหรับอาหารที่มันย่อยและใช้หล่อเลี้ยงร่างกาย

สิ่งที่น่าอัศจรรย์คือ เมื่อผึ้งเก็บน้ำหวานที่มันเก็บเกี่ยวมาไว้ในกระเพาะแรกนั้น มันไม่ได้เพียงแค่ขนส่งเท่านั้น แต่ในระหว่างที่มันบรรทุกและนำไปส่งยังรัง มันยังทำกระบวนการขั้นต้นเพื่อเปลี่ยนน้ำหวานให้เป็นน้ำผึ้ง โดยการหลั่งเอนไซม์ที่จำเป็นเพื่อให้กระบวนการนั้นเกิดขึ้น

ผึ้งต้องการละอองเกสรเพื่อใช้ในกิจการต่าง ๆ ภายในรัง พระผู้สร้างของมันจึงทรงประทานโพรงพิเศษสำหรับเก็บเม็ดเกสรเหล่านี้ไว้ที่ด้านนอกของแข้งขาหลัง เรียกว่า "ตะกร้าเกสร" และทรงประทานสิ่งที่คล้ายแปรงไว้ที่ด้านในของข้อขาหลัง ซึ่งผึ้งงานใช้หวีละอองเกสรและรวบรวมให้เป็นก้อน เพื่อเตรียมนำไปเก็บไว้ในตะกร้าเกสร

ส่วนหนึ่งของความมหัศจรรย์อันน่าทึ่งที่นักวิทยาศาสตร์ค้นพบในตัวผึ้ง คือต่อมที่อยู่บริเวณส่วนท้ายของท้อง ซึ่งนักวิทยาศาสตร์เรียกว่า "ต่อมนาซานอฟ" ต่อมนี้หลั่งกลิ่นเฉพาะออกมา และที่น่าอัศจรรย์คือ ผึ้งในแต่ละรังจะจดจำกลิ่นที่ทำให้ผึ้งในรังของตนแตกต่างจากผึ้งรังอื่น ผึ้งสามารถบินกลับรังของมันจากที่ไกล ๆ ได้ โดยมีกลิ่นเฉพาะที่แตกต่างจากกลิ่นของผึ้งอื่นนั้นเป็นสิ่งนำทาง และผึ้งเฝ้าประตูรังกับผึ้งยามก็รู้จักผึ้งที่เป็นสมาชิกของรังได้ด้วยกลิ่นเฉพาะที่ฟุ้งออกมาจากตัวผึ้งนั้น

และที่น่าอัศจรรย์คือ ผึ้งสามารถจดจำกลิ่นใหม่ได้เมื่อเกิดเหตุที่จำเป็นต้องเป็นเช่นนั้น ตัวอย่างเช่น เมื่อผึ้งกลุ่มหนึ่งแยกตัวออกไปเพื่อตั้งรังใหม่ รังใหม่นั้นก็จะจดจำกลิ่นใหม่ร่วมกัน และเมื่อนักวิทยาศาสตร์นำผึ้งกลุ่มหนึ่งไปผสมกับผึ้งอีกกลุ่มหนึ่งด้วยวิธีการทางวิทยาศาสตร์ พวกเขาพบว่าผึ้งหลังจากถูกรวมกันแล้วได้จดจำ

…ให้มีกลิ่นใหม่เพียงกลิ่นเดียวที่ทำให้มันแตกต่างจากรังอื่น

ความมหัศจรรย์ประการหนึ่งของการชี้นำที่ผึ้งได้รับ คือ มันสร้างผนังรังหกเหลี่ยมจากขี้ผึ้งบริสุทธิ์ที่อากาศไม่อาจผ่านเข้าไปได้ แต่เมื่อมันปิดปากรังที่มีตัวอ่อนของผึ้งอยู่ มันจะผสมขี้ผึ้งเข้ากับเกสรดอกไม้ ด้วยเหตุนี้อากาศจึงสามารถซึมผ่านเข้าไปทางเม็ดเกสรได้ ตัวอ่อนจึงมีชีวิตรอดอยู่ได้ หากพระผู้อภิบาลของมันไม่ทรงชี้นำมันให้ทำเช่นนั้น ตัวอ่อนก็คงตายหมด และผึ้งก็คงสูญสิ้นไปจากหน้าแผ่นดิน

وَأَوْحَىٰ رَبُّكَ إِلَى ٱلنَّحْلِ أَنِ ٱتَّخِذِى مِنَ ٱلْجِبَالِ بُيُوتًا وَمِنَ ٱلشَّجَرِ وَمِمَّا يَعْرِشُونَ ﴿٦٨﴾ ثُمَّ كُلِى مِن كُلِّ ٱلثَّمَرَٰتِ فَٱسْلُكِى سُبُلَ رَبِّكِ ذُلُلًا ۚ يَخْرُجُ مِنۢ بُطُونِهَا شَرَابٌ مُّخْتَلِفٌ أَلْوَٰنُهُۥ فِيهِ شِفَآءٌ لِّلنَّاسِ ۗ إِنَّ فِى ذَٰلِكَ لَـَٔايَةً لِّقَوْمٍ يَتَفَكَّرُونَ ﴿٦٩﴾

พระผู้อภิบาลของเราได้ทรงบอกเล่าแก่เราเกี่ยวกับผึ้ง ในฐานะที่เป็นหนึ่งในสัญญาณอันน่าทึ่งของพระองค์ ซึ่งเรียกร้องให้พินิจพิจารณาและใคร่ครวญถึงการชี้นำอันน่าอัศจรรย์ที่พระองค์ทรงประทานแก่ผึ้ง ว่า «และพระผู้อภิบาลของเจ้าได้ทรงดลใจแก่ผึ้งว่า จงทำรังตามภูเขา ตามต้นไม้ และตามสิ่งที่พวกเขาสร้างขึ้น แล้วจงกินจากผลไม้ทุกชนิด และจงดำเนินไปตามทางของพระผู้อภิบาลของเจ้าที่ถูกทำให้ราบรื่นแล้ว จะมีเครื่องดื่มที่มีสีสันแตกต่างกันออกมาจากท้องของมัน ในนั้นมีการบำบัดรักษาสำหรับมนุษย์ แท้จริงในการนั้นย่อมเป็นสัญญาณแก่กลุ่มชนที่ใคร่ครวญ» (ซูเราะฮ์อัน-นะห์ลฺ 16:68-69)⁽¹⁾

บรรดามุสลิมได้รับการชี้นำให้รู้ถึงคุณประโยชน์อันยิ่งใหญ่ที่มีอยู่ในน้ำผึ้ง แต่บรรดาผู้หลงผิดไปจากทางนำของอัลลอฮ์นั้น เพิ่งค้นพบคุณประโยชน์ที่มีอยู่ในน้ำผึ้งในยุคสมัยนี้เท่านั้น นักวิจัยได้ค้นพบข้อเท็จจริงอันน่าตื่นตะลึง พวกเขาพบว่าน้ำผึ้งเป็นทั้งอาหารและยา เป็นอาหารชั้นเลิศที่มีคุณสมบัติเฉพาะซึ่งแทบจะไม่พบในอาหารอื่น และพวกเขาพบว่ามันเป็นยารักษาที่แทบจะใช้ได้กับโรคทุกชนิด และวิทยาศาสตร์ก็ยังคงค้นพบคุณประโยชน์ใหม่ ๆ ในน้ำผึ้งอยู่ทุกวัน

⁽¹⁾ ซูเราะฮ์อัน-นะห์ลฺ : 68-69

ผึ้งบอกตำแหน่งอาหารแก่กันและกันได้อย่างไร?

สิ่งหนึ่งที่นักวิทยาศาสตร์ร่วมสมัยได้สังเกตเห็น คือวิธีการที่ผึ้งใช้บอกตำแหน่งของอาหารแก่กันและกัน ดร.ยูซุฟ อิซซุดดีน กล่าวว่า «หากผึ้งงานตัวหนึ่งค้นพบทุ่งหรือพืชจำนวนหนึ่งที่เป็นแหล่งอาหาร มันจะกลับไปยังรังเพื่อบอกผึ้งงานตัวอื่น ๆ ถึงขุมทรัพย์ที่มันค้นพบนี้ โดยผ่านพิธีการเต้นรำอันน่าอัศจรรย์ ซึ่งผึ้งทำไปตามสัญชาตญาณโดยไม่รู้ว่าเหตุใดมันจึงทำเช่นนั้น

มันเต้นรำอย่างแปลกประหลาดซึ่งมีความหมายเฉพาะ เพราะในระหว่างการเต้นรำ ลำตัวของมันจะทำมุมที่บ่งบอกถึงมุมของดวงอาทิตย์ และหากทุ่งที่มันค้นพบอยู่ใกล้รัง การเต้นรำในกรณีนี้ก็จะแตกต่างจากการเต้นรำในกรณีที่ทุ่งนั้นอยู่ห่างออกไปไกลกว่า

จากการเต้นรำเหล่านี้ ผึ้งจะเข้าใจว่า ทุ่งโคลเวอร์หรือพืชมีดอกชนิดอื่น ๆ ที่ผึ้งนำอาหารมาจากที่นั่น ตั้งอยู่ในระยะทางที่แน่นอน และเส้นทางไปสู่ทุ่งนั้นจำเป็นต้องบินไปในมุมที่แน่นอนเมื่อเทียบกับตำแหน่งของดวงอาทิตย์

จากนั้นผึ้งงานบางตัวก็จะเต้นรำแบบเดียวกันนั้น เมื่อนั้นผึ้งที่ค้นพบทุ่งก็จะมั่นใจว่าผึ้งตัวอื่น ๆ ได้เข้าใจสิ่งที่มันต้องการจะสื่อแล้ว ผึ้งตัวอื่น ๆ ก็จะบินออกไปและไปถึงทุ่งนั้นโดยตรง เพื่อนำอาหารกลับมาเพิ่มเติม

แท้จริงผึ้งผู้ค้นพบได้ถ่ายทอดข้อมูลจำนวนหนึ่งไปยังผึ้งในรังผ่านการเต้นรำของมัน และหากเราซึ่งเป็นมนุษย์พยายามจะเข้าใจรหัสลับเหล่านี้ให้ได้อย่างที่ผึ้งเข้าใจ โดยใช้การวาดแผนภาพ ก็จะต้องใช้เวลาไม่น้อยกว่ายี่สิบนาที หากเรามีความรู้ทางคณิตศาสตร์อย่างเพียงพอ แต่ผึ้งกลับเข้าใจทั้งหมดนั้นได้ในทันที และบินตรงไปยังทุ่งนั้นเป็นเส้นตรง เพื่อนำอาหารที่มันต้องการกลับมา

นี่เป็นสิ่งที่น่าอัศจรรย์ ซึ่งไม่อาจอธิบายได้ เว้นแต่เราจะศรัทธาว่ามีลมหายใจแห่งพระเจ้า ซึ่งพระผู้สร้างจักรวาลได้ประทานไว้ในสิ่งมีชีวิตตัวเล็ก ๆ เหล่านี้ ที่ไม่มีสติปัญญาหรือความสามารถในการคิดในระดับที่จะทำให้มันปฏิบัติสิ่งที่จำเป็นสำหรับมันได้ด้วยตัวเอง»

การที่ผึ้งมองเห็นสีที่เรามองไม่เห็น

ดร.ยูซุฟได้กล่าวไว้ว่า ในบรรดาสิ่งมหัศจรรย์ของผึ้งคือการที่มันมองเห็น «สีที่พวกเรามนุษย์มองไม่เห็น และไม่อาจจินตนาการได้ นั่นคือสีอัลตราไวโอเลต ซึ่งพวกเรามองเห็นเป็นสีดำ ผึ้งนั้นมองเห็นรังสีอัลตราไวโอเลต» จากนั้นท่านได้อธิบายถึงวิทยปัญญาเบื้องหลังการที่ผึ้งมองเห็นสีดังกล่าวว่า «วิทยปัญญาในเรื่องนี้คือ รังสีดังกล่าวเป็นรังสีเพียงชนิดเดียวที่สามารถทะลุผ่านเมฆได้

ผึ้งอาจอาศัยอยู่ในพื้นที่ที่มีเมฆปกคลุมเกือบตลอดทั้งปี ขณะที่การมองเห็นดวงอาทิตย์เป็นสิ่งจำเป็นต่อการรู้ตำแหน่งของทุ่งที่มีอาหาร ตรงนี้เองคือวิทยปัญญาที่ผึ้งมองเห็นสีอัลตราไวโอเลต เพราะด้วยเหตุนี้มันจึงสามารถมองเห็นดวงอาทิตย์ผ่านเมฆได้ ผึ้งจึงไม่อดตายในยามที่ดวงอาทิตย์ถูกเมฆบดบัง นี่คือข้อเท็จจริงอันน่าทึ่งที่บ่งชี้ถึงการมีอยู่ของพระผู้สร้างผู้ทรงบริหารจัดการ ผู้ทรงกำหนด และทรงรู้ในสิ่งที่พระองค์ทรงกระทำ เพราะความสามารถในการมองเห็นสีดังกล่าวไม่อาจเป็นสิ่งที่ผึ้งได้รับมาเมื่อเวลาผ่านไป แต่จำเป็นต้องมีมาตั้งแต่วินาทีแรกที่อัลลอฮ์ทรงสร้างผึ้งขึ้นมา เพราะหากไม่มีมาตั้งแต่แรกแล้ว ผึ้งก็คงสูญพันธุ์ไปจากพื้นที่เหล่านั้นนานมาแล้ว»

4. การชี้นำของมดและความมหัศจรรย์แห่งการสร้างของอัลลอฮ์ในตัวมัน

อิบนุลก็อยยิมได้เล่าถึงสิ่งถูกสร้างอีกประเภทหนึ่งของอัลลอฮ์ และอธิบายถึงการชี้นำของอัลลอฮ์ที่มีต่อมันในการดำรงชีวิต โดยกล่าวว่า

«มดนี้เป็นสัตว์ที่ได้รับการชี้นำมากที่สุดชนิดหนึ่ง และการชี้นำของมันเป็นสิ่งที่น่าอัศจรรย์ยิ่ง มดตัวเล็ก ๆ ออกจากรังของมันเพื่อแสวงหาอาหาร แม้ว่าเส้นทางจะไกลเพียงใดก็ตาม เมื่อมันได้อาหารมาแล้ว มันก็จะแบกและลากอาหารนั้นไปตามเส้นทางที่คดเคี้ยว ยาวไกล มีทั้งขึ้นและลง และขรุขระยิ่งนัก จนกระทั่งถึงรังของมัน แล้วมันก็จะเก็บสะสมอาหารไว้ในรังในช่วงเวลาที่สามารถหาได้

เมื่อมันเก็บสะสมอาหารแล้ว มันจะจัดการกับเมล็ดที่สามารถงอกได้ โดยผ่าเมล็ดนั้นออกเป็นสองซีกเพื่อไม่ให้มันงอก หากเมล็ดนั้นยังงอกได้แม้จะผ่าเป็นสองซีกแล้ว มันก็จะผ่าออกเป็นสี่ซีก เมื่อเมล็ดถูกความชื้นและมันเกรงว่าจะขึ้นราและเน่าเสีย มันจะรอจนถึงวันที่มีแดด แล้วนำเมล็ดนั้นออกมาตากไว้ที่ปากทางเข้ารังของมัน

แล้วนำกลับคืนไปไว้ในนั้น และไม่มีมดตัวใดกินจากสิ่งที่มดตัวอื่นสะสมไว้

أَيُّهَا النَّمْلُ ادْخُلُوا مَسَاكِنَكُمْ لَا يَحْطِمَنَّكُمْ سُلَيْمَانُ وَجُنُودُهُ وَهُمْ لَا يَشْعُرُونَ ﴿١٨﴾

เพียงพอแล้วสำหรับการชี้นำ (ฮิดายะฮ์) ที่มีอยู่ในมด คือสิ่งที่อัลลอฮ์ผู้ทรงมหาบริสุทธิ์ทรงเล่าไว้ในอัลกุรอานเกี่ยวกับมดตัวหนึ่ง ซึ่งนบีสุลัยมาน (อ.) ได้ยินคำพูดของมันขณะที่มันกล่าวแก่พวกพ้องของมันว่า «โอ้พวกมดเอ๋ย! จงเข้าไปในรังของพวกเจ้าเถิด สุลัยมานและไพร่พลของเขาจะได้ไม่เหยียบย่ำพวกเจ้า โดยที่พวกเขาไม่รู้สึกตัว» (ซูเราะฮ์อัน-นัมล์ 27:18)⁽¹⁾

มดตัวนั้นเริ่มคำพูดด้วยการร้องเรียก เพื่อให้ผู้ที่มันพูดด้วยได้ยิน จากนั้นจึงใช้คำนามที่มีความหมายคลุมเครือ (อัยยุฮา) แล้วตามด้วยคำนามบ่งชนิด (อัน-นัมล์) เพื่อยืนยันและให้ครอบคลุมมดทั้งหมด ต่อมามันสั่งให้พวกมดเข้าไปในรังของตน เพื่อจะได้ปลอดภัยจากกองทัพ แล้วจึงบอกเหตุผลของการเข้าไปนั้น คือความกลัวว่าความเสียหายจากกองทัพจะประสบแก่พวกมัน โดยถูกสุลัยมานและไพร่พลของท่านเหยียบย่ำ หลังจากนั้นมันยังแก้ต่างแทนนบีของอัลลอฮ์และไพร่พลของท่านว่า พวกเขาไม่รู้สึกตัวในเรื่องนั้น นี่คือการชี้นำที่น่าอัศจรรย์ที่สุดประการหนึ่ง

وَحُشِرَ لِسُلَيْمَـٰنَ جُنُودُهُۥ مِنَ ٱلْجِنِّ وَٱلْإِنسِ وَٱلطَّيْرِ فَهُمْ يُوزَعُونَ ﴿١٧﴾

حَتَّىٰ إِذَا أَتَوْا عَلَىٰ وَادِ النَّمْلِ

จงใคร่ครวญดูเถิดว่า อัลลอฮ์ผู้ทรงมหาบริสุทธิ์ทรงยกย่องเรื่องราวของมดไว้อย่างไร ด้วยดำรัสของพระองค์ที่ว่า «และไพร่พลของสุลัยมานอันประกอบด้วยญิน มนุษย์ และนก ได้ถูกรวบรวมไว้ให้แก่เขา โดยพวกเขาถูกจัดเป็นแถวเป็นแนว» (ซูเราะฮ์อัน-นัมล์ 27:17)⁽²⁾ แล้วพระองค์ตรัสว่า «จนกระทั่งเมื่อพวกเขามาถึงหุบเขาแห่งมด» (ซูเราะฮ์อัน-นัมล์ 27:18)⁽³⁾

พระองค์ทรงบอกว่าพวกเขาทั้งหมดเดินผ่านหุบเขานั้น และทรงบ่งชี้ว่าหุบเขานั้นขึ้นชื่อในเรื่องมด เช่นเดียวกับที่มีหุบเขาที่ขึ้นชื่อเรื่องสัตว์ร้ายเป็นต้น จากนั้นพระองค์ทรงบอกถึงสิ่งที่แสดงว่ามดตัวนี้ฉลาดหลักแหลมยิ่งนักและมีความรู้อันละเอียดลึกซึ้ง เพราะมันสั่งให้พวกมดเข้าไปในรังเฉพาะของพวกมันเอง มันและพวกมดย่อมรู้ว่ามดแต่ละกลุ่มมีที่อยู่ของตน ซึ่งไม่มีกลุ่มอื่นเข้าไปปะปน

لَا يَحْطِمَنَّكُمْ سُلَيْمَانُ وَجُنُودُهُ

ต่อมามันกล่าวว่า «สุลัยมานและไพร่พลของเขาจะได้ไม่เหยียบย่ำพวกเจ้า» (ซูเราะฮ์อัน-นัมล์ 27:18)⁽⁴⁾ ในคำพูดนี้มันกล่าวทั้งชื่อของท่านและระบุตัวท่านด้วย จึงบ่งชี้ถึงท่านได้ด้วยทั้งสองประการ และมันยังรู้จักไพร่พลของท่านกับผู้นำของไพร่พลนั้นด้วย

وَهُمْ لَا يَشْعُرُونَ ﴿١٨﴾

แล้วมันกล่าวต่อว่า «โดยที่พวกเขาไม่รู้สึกตัว» (ซูเราะฮ์อัน-นัมล์ 27:18)⁽⁵⁾ ราวกับว่ามันได้รวมสองประการไว้ด้วยกัน ประการแรกคือการแก้ต่างแทนกองทัพในความเสียหายที่อาจเกิดขึ้น ด้วยเหตุที่พวกเขาไม่รู้สึกตัว ประการที่สองคือการตำหนิประชาชาติแห่งมด ที่ไม่ระมัดระวังตัวและไม่เข้าไปในรังของตน ด้วยเหตุนี้นบีของอัลลอฮ์จึงยิ้มและหัวเราะต่อคำพูดของมัน และแท้จริงคำพูดนั้นก็สมควรแก่ความประหลาดใจและการยิ้มอย่างยิ่ง

«نَهى عن قتلِ النمل والنحلة والهدهد والصرد»

อัซ-ซุฮรีย์ได้รายงานจากอับดุลลอฮ์ บิน อับดุลลอฮ์ บิน อุยัยนะฮ์ จากอิบนุอับบาส (ร.ฎ.) ว่า ท่านเราะซูลุลลอฮ์ ﷺ «ได้ห้ามฆ่ามด ผึ้ง นกฮูดฮูด และนกเศาะร็อด»⁽⁶⁾ และใน…

نهى رسول الله ﷺ عن قتل أربع: «النملة، والنحلة، والهدهد، والصرد»

⁽¹⁾ ซูเราะฮ์อัน-นัมล์: 18 ⁽²⁾ ซูเราะฮ์อัน-นัมล์: 17 ⁽³⁾ ซูเราะฮ์อัน-นัมล์: 18 ⁽⁴⁾ ซูเราะฮ์อัน-นัมล์: 18 ⁽⁵⁾ ซูเราะฮ์อัน-นัมล์: 18 ⁽⁶⁾ อัล-มัจญ์ด์ อิบนุตัยมียะฮ์ อ้างอิงไว้ใน อัล-มุนตะกอ หน้า 759 ว่ามาจากอะห์มัด อบูดาวูด และอิบนุมาญะฮ์ ด้วยถ้อยคำว่า «ท่านเราะซูลุลลอฮ์ ﷺ ได้ห้ามฆ่าสัตว์สี่ชนิด ได้แก่ มด ผึ้ง นกฮูดฮูด และนกเศาะร็อด»

نزل نبي من الأنبياء تحت شجرة ، فلدغته نملة، فأمر بجهازه فأخرج ، وأمر بقرية النمل فأحرقت ، فأوحى الله إليه: أنْ قرصتْك نملة أحرقت أمة من الأمم تُسبحُ! فهلا نملة واحدة !

…ในอัศ-เศาะฮีหฺ จากอบูฮุร็อยเราะฮ์ (ร.ฎ.) จากท่านนบี ﷺ ว่า «นบีท่านหนึ่งในบรรดานบีได้แวะพักใต้ต้นไม้ต้นหนึ่ง แล้วมดตัวหนึ่งก็กัดท่าน ท่านจึงสั่งให้ขนสัมภาระของท่านออกไป และสั่งให้เผารังมดนั้น ครั้นแล้วอัลลอฮ์ทรงมีวะห์ยูแก่ท่านว่า เพราะมดตัวหนึ่งกัดเจ้า เจ้าจึงเผาประชาชาติหนึ่งในบรรดาประชาชาติที่สดุดีสรรเสริญ (อัลลอฮ์)! ทำไมเจ้าไม่ (ลงโทษ) เพียงมดตัวเดียวเล่า!»⁽¹⁾

إن لكل شيء سادة حتى للنمل سادة

เอาฟ์ บิน อบีญะมีละฮ์ ได้รายงานจากเกาะสามะฮ์ บิน ซุฮัยร์ ว่า อบูมูซา อัล-อัชอะรีย์ (ร.ฎ.) กล่าวว่า "แท้จริงทุกสิ่งล้วนมีผู้นำ แม้แต่มดก็มีผู้นำ"

خَرج نَبيٌّ من الأنبياء بالناس يَسْتَسْقُون ، فإذا هم بنملة رافعة قوائِمها إلى السماء تدعو مُستلقية على ظهرها ، فقال: ارجعوا فقد كفيتم أو سقيتم بغيركم

และในบรรดาความน่าอัศจรรย์ของการชี้นำที่มดได้รับ คือมันรู้จักพระผู้อภิบาลของมันว่า พระองค์ทรงอยู่เหนือชั้นฟ้าทั้งหลายของพระองค์ บนอะรัชของพระองค์ ดังที่อิมามอะห์มัดได้รายงานไว้ในหนังสือ "อัซ-ซุฮด์" จากหะดีษของอบูฮุร็อยเราะฮ์ (ร.ฎ.) ซึ่งท่านรายงานโยงถึงท่านนบี ﷺ ว่า «นบีท่านหนึ่งในบรรดานบีได้พาผู้คนออกไปขอฝน แล้วพวกเขาก็พบมดตัวหนึ่งนอนหงายยกขาทั้งหลายของมันขึ้นสู่ฟ้าพลางวิงวอนขอ ท่านจึงกล่าวว่า จงกลับไปเถิด แท้จริงพวกท่านได้รับการปลดเปลื้องแล้ว หรือ (กล่าวว่า) พวกท่านได้รับฝนแล้วเพราะผู้อื่น» รายงานอะษัรบทนี้มีหลายสายรายงาน และอัฏ-เฏาะหาวีย์ได้รายงานไว้ในหนังสือ "อัต-ตะฮ์ซีบ" และผู้อื่นก็รายงานไว้เช่นกัน

أن سليمان بن داود خرج يستسقي ، فرأى نملة مُستلقية على ظهرها رافعة قوائمها إلى السماء وهي تقولُ: اللهم إنا خلق من خلقك ، ليس بنا غنى عن سقياك ورزقك ، فإما أن تُسقينا وترزقنا ، وإما أن تهلكنا ، فقال ارجعوا فقد سُقيتُمْ بدعوة غَيركم

และในมุสนัดของอิมามอะห์มัดมีว่า «ท่านนบีสุลัยมาน บิน ดาวูด ได้ออกไปขอฝน แล้วท่านเห็นมดตัวหนึ่งนอนหงายยกขาทั้งหลายของมันขึ้นสู่ฟ้า โดยมันกล่าวว่า โอ้อัลลอฮ์ แท้จริงพวกเราเป็นสิ่งถูกสร้างหนึ่งในบรรดาสิ่งถูกสร้างของพระองค์ พวกเราไม่อาจขาดการประทานน้ำและริซกีของพระองค์ได้ ดังนั้น พระองค์จะทรงประทานน้ำและริซกีแก่พวกเรา หรือไม่ก็ทรงทำลายพวกเราเสีย ท่านจึงกล่าวว่า จงกลับไปเถิด แท้จริงพวกท่านได้รับฝนแล้วด้วยการวิงวอนของผู้อื่น»

และมีผู้เล่าให้ข้าพเจ้าฟังว่า มดตัวหนึ่งออกจากรังของมัน แล้วไปพบซีกหนึ่งของตั๊กแตน มันพยายามจะแบกมันไปแต่ก็ไม่สามารถ มันจึงจากไปแล้วกลับมาพร้อมกับผู้ช่วยหลายตัวเพื่อช่วยกันแบก ผู้เล่ากล่าวว่า ข้าพเจ้าจึงหยิบชิ้นตั๊กแตนนั้นขึ้นจากพื้น มดตัวนั้นก็เดินวนหาในที่ตรงนั้นแต่ไม่พบ มดเหล่านั้นจึงจากไปและทิ้งมันไว้

เขากล่าวว่า แล้วข้าพเจ้าก็วางมันลงไว้ที่เดิม มดตัวนั้นก็กลับมาพยายามแบกมันอีกแต่ก็ไม่สามารถ มันจึงจากไปแล้วพาพวกนั้นมาอีก ข้าพเจ้าก็หยิบมันขึ้นอีก มันเดินวนหาแต่ไม่พบ พวกนั้นจึงจากไป เขากล่าวว่า ข้าพเจ้าทำเช่นนั้นหลายครั้ง ครั้นถึงครั้งสุดท้าย บรรดามดได้ล้อมวงกันเป็นวงกลมแล้ววางมดตัวนั้นไว้ตรงกลาง แล้วก็กัดฉีกมันออกเป็นชิ้นๆ ทีละส่วน ชัยค์ของเรากล่าวเมื่อข้าพเจ้าเล่าเรื่องนี้ให้ท่านฟังว่า "มดเหล่านี้ อัลลอฮ์ผู้ทรงมหาบริสุทธิ์ได้ทรงสร้างฟิฏเราะฮ์ของมันให้รู้ถึงความน่ารังเกียจของการโกหก และการลงโทษผู้โกหก"

และมดเป็นสัตว์ที่ขยันหมั่นเพียรและสะสมมากที่สุดชนิดหนึ่ง จนความหมั่นเพียรของมันถูกนำมายกเป็นอุทาหรณ์ มีการกล่าวไว้ว่า ท่านนบีสุลัยมาน (ขอการสดุดีและความสันติจากอัลลอฮ์จงมีแด่ท่าน) เมื่อท่านเห็นความหมั่นเพียรของมด และการที่มันสะสมอาหารอย่างมาก…

⁽¹⁾ เศาะฮีหฺอัล-บุคอรีย์ 6/154 หมายเลข 3019 และดู 6/356 หมายเลข 3318 และมุสลิมรายงานไว้ 4/1759 หมายเลข 2241 ตัวบทหะดีษนี้ประมวลมาจากรายงานต่างๆ ที่มีมาในเรื่องนี้

ท่าน[สุลัยมาน]ได้เรียกมดตัวหนึ่งมาและถามมันว่า "มดกินอาหารปีละเท่าใด" มันตอบว่า "ข้าวสาลีสามเมล็ด" ท่านจึงสั่งให้ใส่มดตัวนั้นลงในขวดแก้ว ปิดปากขวด แล้วใส่ข้าวสาลีสามเมล็ดไว้กับมัน ปล่อยไว้เช่นนั้นหนึ่งปีหลังจากที่มันพูด เมื่อครบปีท่านก็สั่งให้เปิดขวด แล้วพบว่ายังเหลือข้าวสาลีอยู่หนึ่งเมล็ดครึ่ง ท่านจึงกล่าวว่า "คำอ้างของเจ้าอยู่ที่ไหน เจ้าอ้างว่าอาหารของเจ้าในแต่ละปีคือสามเมล็ด"

มันตอบว่า "ใช่ แต่เมื่อข้าพเจ้าเห็นว่าท่านมีภารกิจมากมายกับกิจการของเผ่าพันธุ์ของท่าน ข้าพเจ้าจึงคำนวณอายุที่ยังเหลืออยู่ของข้าพเจ้า แล้วพบว่ามันยาวนานกว่าระยะเวลาที่กำหนดไว้ ข้าพเจ้าจึงกินเพียงครึ่งหนึ่งของอาหาร และเก็บอีกครึ่งหนึ่งไว้เพื่อความอยู่รอดของตัวเอง" สุลัยมานจึงประหลาดใจในความรอบคอบระมัดระวังอย่างยิ่งของมัน และนี่คือหนึ่งในการชี้นำและการประทานที่น่าอัศจรรย์ที่สุด

ส่วนหนึ่งจากความรอบคอบระมัดระวังของมันคือ มันจะทำงานหนักตลอดฤดูร้อน และสะสมอาหารไว้สำหรับฤดูหนาว เพราะมันรู้ว่าในฤดูหนาวการหาอาหารนั้นขาดแคลน และการแสวงหาปัจจัยยังชีพเป็นไปได้ยาก ทั้งที่มันอ่อนแอ แต่มันก็มีพละกำลังมหาศาล เพราะมันสามารถแบกของที่หนักกว่าน้ำหนักตัวของมันหลายเท่าต่อหลายเท่า และลากมันไปยังรังของมัน

มดไม่มีผู้นำหรือหัวหน้าที่คอยบริหารจัดการเหมือนอย่างที่ผึ้งมี เพียงแต่มันมีผู้สอดแนมที่ออกไปหาอาหาร เมื่อมันพบอาหารแล้ว มันก็จะไปบอกพวกพ้องของมัน แล้วพวกมันก็จะพากันออกไปเป็นกลุ่ม มดทุกตัวต่างก็ทุ่มเทเพื่อประโยชน์ส่วนรวมของพวกมัน โดยไม่แอบยักยอกเมล็ดพืชใด ๆ ไว้เป็นของตัวเองเพียงลำพังโดยไม่แบ่งปันให้เพื่อนพ้อง

ส่วนหนึ่งจากเรื่องอันน่าพิศวงของมันคือ เมื่อคนผู้หนึ่งต้องการป้องกันไม่ให้มดตกลงไปในน้ำผึ้งหรือสิ่งอื่นทำนองนั้น เขาจะขุดหลุมแล้วล้อมรอบด้วยน้ำ หรือใช้ภาชนะขนาดใหญ่ใส่น้ำจนเต็ม แล้ววางสิ่งนั้นไว้ในนั้น มดที่เดินวนเวียนอยู่รอบ ๆ ก็ไม่สามารถเข้าถึงมันได้ มันจึงไต่ขึ้นไปบนกำแพง และเดินไปบนเพดาน จนกระทั่งอยู่ตรงกับสิ่งนั้น แล้วมันก็ปล่อยตัวเองลงไปบนสิ่งนั้น และพวกเราเองก็ได้ทดลองเรื่องนี้แล้ว

ครั้งหนึ่ง ช่างคนหนึ่งได้เผาห่วงโลหะวงหนึ่งด้วยไฟจนร้อน แล้วโยนลงบนพื้นเพื่อให้มันเย็นลง บังเอิญห่วงนั้นได้ล้อมมดไว้ตัวหนึ่ง มันจึงพยายามมุ่งหน้าไปในทิศทางต่าง ๆ เพื่อหาทางออก แต่ไอร้อนของไฟก็ปะทะมัน มันจึงอยู่นิ่งที่จุดศูนย์กลางและตรงกลางของห่วง และนั่นคือจุดศูนย์กลางของห่วง ซึ่งเป็นตำแหน่งที่อยู่ห่างจากเส้นรอบวงมากที่สุด»⁽¹⁾

⁽¹⁾ ชิฟาอุลอะลีล ของอิบนุลก็อยยิม หน้า 104

ปลวก: อาหารและที่อยู่อาศัยของมัน

ท่านอาจารย์ยูซุฟ อิซซุดดีน ได้เล่าให้เราฟังถึงสิ่งที่วิทยาศาสตร์ได้ค้นพบเกี่ยวกับความลับของสิ่งมีชีวิตชนิดนี้ว่า «ในบรรดาสัญชาตญาณที่อัลลอฮ์ทรงประทานแก่สิ่งมีชีวิตตัวเล็ก ๆ เช่นนี้ มีสิ่งที่น่าอัศจรรย์อย่างยิ่ง จนทำให้มนุษย์ทุกคนที่มีสติปัญญาต้องก้มลงสุญูดต่อพระผู้สร้างผู้ยิ่งใหญ่

ตัวอย่างเช่น สิ่งที่เราเห็นในอาณานิคมของแมลงชนิดหนึ่งที่เราเรียกว่า "ปลวก" แมลงเหล่านี้อาศัยอยู่รวมกันเป็นอาณานิคมเช่นกัน เมื่อจำนวนสมาชิกในอาณานิคมเพิ่มขึ้นเกินขอบเขตที่เหมาะสมเมื่อเทียบกับปริมาณอาหารที่มีอยู่ แมลงเหล่านี้จะรับรู้ข้อเท็จจริงนี้ได้ด้วยสัญชาตญาณ สมาชิกในอาณานิคมจึงเริ่มกินไข่จำนวนมาก ด้วยเหตุนี้จึงช่วยแก้ปัญหาทั้งเรื่องจำนวนสมาชิกที่เพิ่มขึ้นและปัญหาเรื่องอาหาร เพราะการกินไข่ถือเป็นการได้รับสารอาหาร และในขณะเดียวกันก็ช่วยลดจำนวนลูกหลานลงด้วย

แมลงเหล่านี้ไม่รู้ว่าเหตุใดพวกมันจึงทำเช่นนั้น แต่เป็นการดลใจจากพระผู้เป็นเจ้าที่ชี้นำให้พวกมันกระทำสิ่งที่พวกมันไม่อาจรับรู้ได้เอง อันเป็นสิ่งที่ก่อประโยชน์แก่พวกมันและช่วยให้พวกมันพ้นจากการสูญพันธุ์

แมลงชนิดเดียวกันนี้กินไม้เป็นอาหาร และกัดกินไม้อย่างตะกละตะกลาม ในบางพื้นที่ที่มีปลวกระบาด สมาชิกในครอบครัวอาจรับประทานอาหารบนโต๊ะอาหาร แล้วเมื่อพวกเขาไปรับประทานอาหารเช้าในตอนเช้า ก็พบว่าโต๊ะตัวนั้นเสาค้ำได้ผุพังและพังทลายลงภายในคืนเดียว

ในบางพื้นที่ของออสเตรเลียที่มีแมลงทำลายล้างเหล่านี้ระบาด นักท่องเที่ยวคนหนึ่งซึ่งมองออกไปทางหน้าต่างรถไฟอาจถามถึงชื่อหมู่บ้านที่เขาเห็นอยู่ไกลสุดสายตา แล้วเขาก็ต้องตกตะลึงเมื่อได้รับคำบอกว่าหมู่บ้านนั้นไม่มีมนุษย์อาศัยอยู่เลย หากแต่เป็นที่อยู่อาศัยที่ปลวกสร้างขึ้นเพื่อใช้อยู่อาศัย

ที่อยู่อาศัยเหล่านี้สูงจากพื้นดินหลายเมตร แมลงเหล่านี้สร้างมันขึ้นจากวัสดุแปลกประหลาด ซึ่งเป็นส่วนผสมระหว่างน้ำลายของพวกมันกับวัสดุอื่น ๆ บางอย่าง มันแข็งแรงยิ่งกว่าคอนกรีตเสริมเหล็ก แมลงอื่นไม่สามารถเจาะทะลุเข้าไปได้ และน้ำก็ไม่สามารถซึมผ่านผนังของมันเข้าไปได้ ภายในมีอุโมงค์แตกแขนงมากมายซึ่งเป็นที่อาศัยของปลวก

และแมลงเหล่านี้ใช้รหัสชนิดหนึ่งซึ่งคล้ายกับรหัสโทรเลขในการสื่อสารกันจากระยะไกล โดยมันจะใช้ศีรษะเคาะผนังอุโมงค์หลายครั้ง แล้วปลวกตัวอื่น ๆ ก็จะเข้าใจสิ่งที่มันต้องการผ่านการเคาะที่เป็นรหัสนั้น มันทำเช่นนั้นโดยไม่รู้ว่าตนกำลังทำอะไร เพราะมันกระทำไปโดยการดลใจจากพระผู้เป็นเจ้า ซึ่งเรียกว่าสัญชาตญาณ

นักวิทยาศาสตร์ฉงนสนเท่ห์อยู่เป็นเวลานานในการอธิบายว่า แมลงเช่นนี้สามารถมีชีวิตอยู่ได้อย่างไรโดยกินไม้เป็นอาหาร ทั้งที่ไม้ไม่มีสารอินทรีย์ใด ๆ ที่สามารถย่อยได้เลย และในที่สุดพวกเขาก็ค้นพบความลับนั้น

พวกเขาพบว่าภายในระบบย่อยอาหารของแมลงเหล่านี้แต่ละตัวมีสัตว์เซลล์เดียวขนาดเล็กจิ๋ว (โปรโตซัว) ซึ่งร่างกายประกอบด้วยเซลล์เพียงเซลล์เดียว และร่างกายของโปรโตซัวเหล่านี้จะหลั่งสารที่เปลี่ยนไม้ให้กลายเป็นสารอาหารที่สามารถย่อยได้ ซึ่งสารอาหารนี้เองที่หล่อเลี้ยงปลวก

และสิ่งที่น่าอัศจรรย์ก็คือ ไม่เคยปรากฏเลยว่ามีการค้นพบปลวกแม้เพียงตัวเดียวที่ลำไส้ของมันปราศจากโปรโตซัวเหล่านี้ และหากสัตว์เหล่านี้ไม่ได้มีอยู่ภายในลำไส้ของปลวกมาตั้งแต่เริ่มแรกที่มันถูกสร้างขึ้น ปลวกก็คงไม่อาจมีชีวิตอยู่ได้ และคงสูญพันธุ์ไปตั้งแต่รุ่นแรกของมันแล้ว เป็นไปได้หรือที่สิ่งนี้จะเกิดขึ้นโดยบังเอิญ หรือว่ามันเป็นสิ่งที่ถูกกำหนด ถูกวางแผน และถูกออกแบบไว้แล้ว?»

มดเลี้ยงปศุสัตว์และไถพรวนดิน

ความมหัศจรรย์ประการหนึ่งของมดคือสิ่งที่ดร.ยูซุฟ อิซซุดดีน ได้กล่าวไว้ ท่านกล่าวว่า มดได้นำสัตว์ที่ด้อยกว่ามันหลายร้อยชนิดมาเลี้ยงให้เชื่อง ขณะที่มนุษย์เลี้ยงสัตว์ป่าให้เชื่องได้เพียงประมาณยี่สิบชนิด เพื่อใช้เป็นประโยชน์และเพื่อความเพลิดเพลินของตน มดรู้จักการเพาะปลูกและการเลี้ยงสัตว์ด้วยสัญชาตญาณ

เพลี้ยอ่อน ซึ่งบางครั้งเรียกกันว่า (เหาพืช) ที่เราเห็นอยู่บนใบของพืชบางชนิดนั้น มดจะเลี้ยงดูมันไว้เพื่อหาประโยชน์จากมัน ในช่วงต้นฤดูใบไม้ผลิ มดจะส่งผู้นำสารออกไปรวบรวมไข่ของเพลี้ยอ่อนเหล่านี้มาให้ เมื่อนำไข่มาแล้วก็จะวางไว้ในรังของพวกมัน ณ ที่ที่พวกมันวางไข่ของตนเอง และดูแลไข่ของแมลงเหล่านี้เช่นเดียวกับที่ดูแลไข่ของตนเอง เมื่อไข่ของเพลี้ยอ่อนฟักออกเป็นตัวอ่อนแล้ว มดก็จะให้อาหารและเอาใจใส่ดูแลเป็นอย่างดี ครั้นผ่านไปไม่นาน เพลี้ยอ่อนก็จะเริ่มหลั่งของเหลวรสหวานคล้ายน้ำผึ้ง ดุจดังที่วัวหลั่งน้ำนม แล้วมดก็จะทำหน้าที่รีดเพลี้ยอ่อนเหล่านี้เพื่อให้ได้ของเหลวนั้นมา ราวกับว่าพวกมันเป็นฝูงวัว

มดมิได้ใส่ใจเพียงการเลี้ยง «ปศุสัตว์» เหล่านี้เท่านั้น แต่ยังใส่ใจในการเพาะปลูกและการไถพรวนดินอีกด้วย นักวิทยาศาสตร์ท่านหนึ่งได้พบเห็นที่ดินแปลงหนึ่งในป่าแห่งหนึ่ง ซึ่งมีข้าวต้นเตี้ยพันธุ์กึ่งป่างอกขึ้นอยู่ ที่ดินแปลงนั้นมีขนาดยาวห้าฟุต กว้างสามฟุต และต้นข้าวสูงประมาณหก «เซนติเมตร» ผู้ที่มองดูที่ดินผืนนี้จะรู้สึกได้ว่าจะต้องมีผู้ใดผู้หนึ่งดูแลมันอยู่เป็นแน่ เพราะดินรอบ ๆ รากถูกพรวนจนแตกระแหง และวัชพืชแปลกปลอมก็ถูกถอนออกจนหมด ที่น่าแปลกก็คือ บริเวณใกล้เคียงสถานที่แห่งนี้ไม่มีต้นข้าวอื่นอีกเลยแม้แต่ต้นเดียว ดังนั้น ข้าวนี้จึงมิได้งอกขึ้นมาเอง หากแต่มีผู้ปลูกมันขึ้น

มีการสังเกตเห็นว่าฝูงมดเดินไปมาที่แปลงเพาะปลูกนี้ นักวิทยาศาสตร์ผู้นั้นจึงนอนคว่ำลงกับพื้นเพื่อเฝ้าสังเกตสิ่งที่มันทำ ไม่นานนักเขาก็รู้ว่ามดเหล่านี้เองที่เป็นผู้ปลูกข้าวในที่ดินผืนนั้น และมันได้ยึดการเพาะปลูกเป็นอาชีพที่ใช้เวลาทั้งหมดของมัน บางตัวทำหน้าที่ขุดดินและไถพรวน บางตัวทำหน้าที่กำจัดวัชพืชที่เป็นอันตราย เมื่อใดที่มีต้นหญ้าแปลกปลอมงอกขึ้นมา มดบางตัวก็จะเข้าไปกัดแทะมัน แล้วแบกมันไปทิ้งให้ห่างจากแปลงเพาะปลูก

ต้นข้าวเติบโตจนสูงถึงหกสิบเซนติเมตร และเมล็ดข้าวก็ได้ […]

ที่สุกแล้ว เมื่อฤดูเก็บเกี่ยวเริ่มต้นขึ้น เขาก็ได้เห็นแถวของมดงานที่เดินต่อกันไม่ขาดสาย มุ่งหน้าไปยังต้นข้าว แล้วไต่ขึ้นไปจนถึงเมล็ดข้าว มดงานแต่ละตัวจะดึงเมล็ดข้าวออกมาหนึ่งเมล็ด แล้วรีบไต่ลงสู่พื้นดิน จากนั้นก็นำมันไปยังคลังเก็บใต้ดิน

ที่น่าอัศจรรย์ยิ่งกว่านั้นคือ มดกลุ่มหนึ่งไต่ขึ้นไปบนต้นข้าว เก็บเมล็ดข้าว แล้วโยนลงมา ขณะที่มดอีกกลุ่มหนึ่งคอยรับไว้ และนำไปยังคลังเก็บ..

มดชนิดนี้ใช้ชีวิตแบบชาวเมืองอยู่ในบ้านเรือนคล้ายบ้านของเรา ซึ่งมีห้องหับและชั้นต่าง ๆ บางส่วนอยู่ใต้ดิน และบางส่วนอยู่บนดิน ในเมืองเหล่านี้เราจะพบทั้งคนรับใช้และทาส

ที่น่าอัศจรรย์ยิ่งกว่านั้น เราจะพบพยาบาลที่คอยดูแลผู้ป่วยทั้งกลางวันและกลางคืน และเราจะพบมดบางตัวที่คอยขนซากของมดที่ตายไป...

มดชนิดนี้ทำสิ่งทั้งหมดนี้โดยไม่ต้องใช้ความคิด เพราะมันเกิดขึ้นด้วยสัญชาตญาณที่อัลลอฮ์ทรงบรรจุไว้ในร่างกายอันเล็กจ้อยของพวกมัน

5. การชี้นำแก่นกฮุดฮุด และความมหัศจรรย์แห่งการสร้างของอัลลอฮ์ในตัวมัน

อิบนุลก็อยยิมได้เล่าให้เราฟังด้วยสำนวนอันเรียบง่ายและจับใจ ถึงสิ่งถูกสร้างอีกชนิดหนึ่งของอัลลอฮ์ที่มีการกล่าวถึงในคัมภีร์ของอัลลอฮ์ นั่นคือนกฮุดฮุด (นกกะรางหัวขวาน) โดยท่านกล่าวถึงการชี้นำของอัลลอฮ์ที่มีต่อมันว่า

أَحَطتُ بِمَا لَمْ تُحِطْ بِهِۦ

وَجِئْتُكَ مِن سَبَإٍۭ بِنَبَإٍ يَقِينٍ ﴿٢٢﴾

«นกฮุดฮุดนี้เป็นสัตว์ที่ได้รับการชี้นำมากที่สุดชนิดหนึ่ง และมองเห็นแหล่งน้ำใต้ดินได้ดีที่สุด ซึ่งสัตว์อื่นมองไม่เห็น ส่วนหนึ่งของการชี้นำที่มันได้รับ คือสิ่งที่อัลลอฮ์ทรงเล่าถึงมันไว้ในคัมภีร์ของพระองค์ว่า มันได้กล่าวแก่นบีของอัลลอฮ์ คือท่านนบีสุลัยมาน (อ.) ในขณะที่ท่านพบว่ามันหายไปและได้ขู่ลงโทษมัน ครั้นเมื่อมันกลับมาหาท่าน มันก็รีบชิงแก้ตัวก่อนที่ท่านสุลัยมานจะประกาศลงโทษมัน และได้กล่าวกับท่านด้วยถ้อยคำที่กระตุ้นให้ท่านตั้งใจฟังและยอมรับสิ่งที่มันกล่าว โดยมันกล่าวว่า «ข้าพเจ้ารอบรู้ในสิ่งที่ท่านไม่รอบรู้»⁽¹⁾ ซึ่งในถ้อยคำนี้แฝงความหมายว่า ข้าพเจ้าได้นำเรื่องที่ข้าพเจ้ารู้จักอย่างถ่องแท้จนรอบรู้มันมาแจ้งแก่ท่าน และมันเป็นข่าวสำคัญยิ่งที่มีความหมาย ด้วยเหตุนี้มันจึงกล่าวว่า «และข้าพเจ้าได้นำข่าวที่แน่นอนจากเมืองซะบะอ์มาให้ท่าน»⁽²⁾ คำว่า "อัน-นะบะอ์" หมายถึงข่าวที่มีความสำคัญ และจิตใจย่อมใฝ่รู้ใคร่ฟัง

⁽¹⁾ ซูเราะฮ์อัน-นัมล์ 27:22 ⁽²⁾ ซูเราะฮ์อัน-นัมล์ 27:22

การรู้ถึงข่าวนั้น จากนั้นมันได้บรรยายว่าข่าวนั้นเป็นข่าวที่แน่นอน ไม่มีข้อสงสัยและไม่มีความคลางแคลงใด ๆ ทั้งหมดนี้คือบทนำก่อนที่มันจะแจ้งข่าวนั้นแก่นบีของอัลลอฮ์ บทนำนี้ทำให้หัวใจของผู้รับข่าวว่างพร้อมที่จะรับฟังข่าว และทำให้เขาเกิดความกระหายอย่างเต็มที่ที่จะได้ยินและรู้ถึงข่าวนั้น นี่คือรูปแบบหนึ่งของศิลปะการเปิดเรื่องอย่างงดงาม (บะรออะตุลอิสติฮลาล) และการพูดเพื่อปลุกเร้าความสนใจ

จากนั้นมันได้เปิดเผยความจริงของข่าวนั้นอย่างหนักแน่นด้วยถ้อยคำที่ใช้ยืนยัน โดยกล่าวว่า «แท้จริงข้าพเจ้าได้พบหญิงคนหนึ่งปกครองพวกเขาอยู่» (ซูเราะฮ์อัน-นัมล์ 27:23)⁽¹⁾ แล้วมันก็แจ้งถึงสภาพของราชินีผู้นั้นว่า นางเป็นกษัตริย์ที่ยิ่งใหญ่ที่สุดองค์หนึ่ง ถึงขนาดที่นางได้รับทุกสิ่งที่สมควรแก่บรรดากษัตริย์จะได้รับ จากนั้นมันได้เพิ่มเติมถึงความยิ่งใหญ่ของนางด้วยการกล่าวถึงบัลลังก์ที่นางนั่ง และบัลลังก์นั้นเป็นบัลลังก์ที่ยิ่งใหญ่ ต่อมามันได้แจ้งแก่ท่านถึงสิ่งที่เป็นเหตุให้ท่านมุ่งไปยังพวกเขา และยกทัพไปถึงใจกลางถิ่นฐานของพวกเขาหลังจากได้เชิญชวนพวกเขาสู่อัลลอฮ์แล้ว โดยกล่าวว่า «ข้าพเจ้าได้พบนางและกลุ่มชนของนางกราบสุญูดต่อดวงอาทิตย์อื่นจากอัลลอฮ์» (ซูเราะฮ์อัน-นัมล์ 27:24)⁽²⁾

มันได้ละคำเชื่อมออกจากประโยคนี้ และนำประโยคนี้มากล่าวโดยแยกเป็นอิสระ ไม่เชื่อมกับประโยคก่อนหน้า เพื่อบ่งบอกว่าประโยคนี้คือเป้าหมายที่แท้จริง ส่วนประโยคก่อนหน้านั้นเป็นเพียงการปูทางไปสู่ประโยคนี้ จากนั้นมันได้แจ้งถึงสิ่งที่ทำให้พวกเขาหลงผิดและผลักดันพวกเขาให้กระทำเช่นนั้น นั่นคือการที่ชัยฏอนได้ทำให้การกระทำของพวกเขาดูสวยงามในสายตาของพวกเขา จนกระทั่งมันขัดขวางพวกเขาออกจากหนทางอันเที่ยงตรง ซึ่งก็คือการสุญูดต่ออัลลอฮ์แต่เพียงพระองค์เดียว แล้วมันก็แจ้งว่าการขัดขวางนั้นได้กั้นพวกเขาไว้จากทางนำ และจากการสุญูดต่ออัลลอฮ์ผู้ซึ่งไม่สมควรที่จะสุญูดต่อผู้ใดนอกจากพระองค์

จากนั้นมันได้กล่าวถึงพระราชกิจประการหนึ่งของพระองค์ (มหาบริสุทธิ์ยิ่งแด่พระองค์) คือการนำสิ่งที่ถูกซ่อนเร้นในชั้นฟ้าทั้งหลายและแผ่นดินออกมา อันได้แก่สิ่งที่ถูกซ่อนไว้ในทั้งสองนั้น เช่น ฝน พืชพันธุ์ แร่ธาตุ และสิ่งต่าง ๆ ที่ลงมาจากฟากฟ้าและที่ออกมาจากแผ่นดิน การที่นกฮูดฮุดกล่าวถึงพระราชกิจของพระผู้อภิบาลผู้ทรงสูงส่งในเรื่องนี้โดยเฉพาะ เป็นการบ่งบอกถึงสิ่งที่อัลลอฮ์ทรงให้มันมีความพิเศษ นั่นคือความสามารถในการนำน้ำที่ซ่อนอยู่ใต้แผ่นดินขึ้นมา

ผู้แต่งหนังสืออัล-กัชชาฟกล่าวว่า "ในการกล่าวถึงการนำสิ่งที่ถูกซ่อนเร้นออกมานั้น มีสัญญาณบ่งชี้ว่าเป็นคำพูดของนกฮูดฮุด เพราะมันมีความชำนาญในการสำรวจและรู้ตำแหน่งของน้ำใต้แผ่นดิน ทั้งนี้ด้วยการดลใจจากพระผู้ทรงนำสิ่งที่ถูกซ่อนเร้นในชั้นฟ้าทั้งหลายและแผ่นดินออกมา ผู้ทรงยิ่งใหญ่ในอานุภาพและละเอียดอ่อนในความรู้ของพระองค์ ร่องรอยแห่งอาชีพหรือศาสตร์ความรู้ของแต่ละคนที่ปรากฏในรูปลักษณ์ คำพูด และบุคลิกของเขานั้น แทบจะไม่อาจซ่อนเร้นจากผู้มีญาณหยั่งรู้ (ฟิรอสะฮ์) ที่มองด้วยรัศมีของอัลลอฮ์ได้เลย ดังนั้นไม่มีมนุษย์คนใดกระทำการงานใด เว้นแต่อัลลอฮ์จะทรงสวมอาภรณ์แห่งการงานนั้นให้แก่เขา"

⁽¹⁾ ซูเราะฮ์อัน-นัมล์ : 23 ⁽²⁾ ซูเราะฮ์อัน-นัมล์ : 24

6. การชี้นำของนกพิราบและความมหัศจรรย์แห่งการสร้างสรรค์ของอัลลอฮ์ในตัวมัน

ส่วนคำอธิบายของอิบนุลก็อยยิมเกี่ยวกับนกพิราบ ความวิจิตรแห่งการสร้างสรรค์ของอัลลอฮ์ในตัวมัน และความน่าอัศจรรย์แห่งการที่พระองค์ทรงชี้นำมันไปสู่สิ่งที่พระองค์ทรงชี้นำนั้น เป็นคำอธิบายที่ยาวและน่าเพลิดเพลิน ซึ่งชี้ให้เห็นว่าการใคร่ครวญถึงการสร้างของอัลลอฮ์เป็นแนวทางที่บรรดาผู้มีความรู้ยึดถือเป็นหน้าที่ของตน เพื่อปฏิบัติตามคำสั่งของอัลลอฮ์ที่มีต่อบ่าวของพระองค์ ในเรื่องนี้อิบนุลก็อยยิมกล่าวว่า

“นกพิราบนี้เป็นสัตว์ที่น่าอัศจรรย์ที่สุดชนิดหนึ่งในด้านการรู้ทิศทาง ถึงขนาดที่อัชชาฟิอีย์กล่าวว่า ‘นกที่ฉลาดที่สุดคือนกพิราบ’ นกพิราบสื่อสารคือนกที่ใช้นำส่งจดหมายและหนังสือ บางครั้งราคาของนกชนิดนี้ตัวหนึ่งสูงยิ่งกว่าราคาของทาส เพราะจุดประสงค์ที่บรรลุได้ด้วยมันนั้นไม่อาจบรรลุได้ด้วยทาสหรือสัตว์อื่นใด เนื่องจากมันบินไปและกลับมายังที่อยู่ของมันได้จากระยะทางหนึ่งพันฟัรสัคหรือน้อยกว่านั้น และนำส่งข่าวสาร จุดประสงค์ และเป้าหมายต่าง ๆ ที่เกี่ยวข้องกับภารกิจสำคัญของอาณาจักรและรัฐทั้งหลาย

บรรดาผู้ดูแลนกเหล่านี้ให้ความสำคัญอย่างยิ่งกับสายพันธุ์ของมัน พวกเขาแยกตัวผู้ออกจากตัวเมียในช่วงผสมพันธุ์ ย้ายตัวผู้จากตัวเมียของมันไปยังตัวอื่น และย้ายตัวเมียจากตัวผู้ของมัน โดยเกรงว่าสายพันธุ์ของมันจะเสื่อมเสียและมันจะตั้งท้องจากตัวอื่น พวกเขาตรวจสอบความถูกต้องของเส้นทางและแหล่งที่อยู่ของมัน และไม่วางใจว่าตัวเมียจะถูกตัวผู้จากนกพิราบสามัญทำให้เสียพันธุ์จนเกิดเป็นพันธุ์ผสม ผู้ดูแลนกเหล่านี้มิได้ระแวดระวังและปกป้องครรภ์ของภรรยาตนเองเหมือนกับที่พวกเขาระแวดระวังและปกป้องครรภ์ของนกพิราบของพวกเขาเลย

ผู้ดูแลเหล่านี้มีหลักเกณฑ์และวิธีการในเรื่องนี้ซึ่งพวกเขาให้ความสำคัญอย่างที่สุด จนถึงขนาดว่าเมื่อพวกเขาเห็นนกพิราบที่พลัดหลงตกลงมา พวกเขาย่อมรู้ถึงพันธุ์ประวัติ สายพันธุ์ และถิ่นกำเนิดของมันได้ทันที พวกเขายกย่องผู้มีประสบการณ์และความรู้ในเรื่องนี้ และยินดีมอบค่าตอบแทนอย่างงามให้แก่เขา

พวกเขาเลือกตัวผู้สำหรับนำส่งหนังสือและจดหมาย และกล่าวว่า ‘มันโหยหารังของมันมากกว่าเพราะมีคู่ตัวเมียอยู่ที่นั่น มันทรหดกว่า ร่างกายแข็งแรงกว่า และรู้ทิศทางได้ดีกว่า’ แต่อีกกลุ่มหนึ่งเลือกตัวเมียสำหรับงานนี้ และกล่าวว่า ‘ตัวผู้นั้นเมื่อเดินทางไกลและห่างหายไปนาน ย่อมคิดถึงตัวเมียและจิตใจของมันจะโหยหาพวกมัน บางทีมันอาจเห็นตัวเมียระหว่างทางไปหรือทางกลับแล้วไม่อาจอดกลั้นต่อมันได้ จึงละทิ้งการเดินทางและหันไปสนองความต้องการของมันกับตัวเมียนั้น’

การรู้ทิศทางของมันขึ้นอยู่กับระดับของการฝึกฝนและการทำให้มันคุ้นเคยกับถิ่นที่อยู่ และนกพิราบนั้นได้รับการยกย่องว่าเป็นสัญลักษณ์แห่งความเป็นสิริมงคลและความผูกพัน…

...ต่อผู้คน มันรักผู้คนและผู้คนก็รักมัน มันผูกพันกับถิ่นที่อยู่ มั่นคงในพันธะและความซื่อสัตย์ต่อเจ้าของ แม้เจ้าของจะทำไม่ดีต่อมันก็ตาม มันจะบินกลับมาหาเจ้าของจากระยะทางที่ไกลแสนไกล บางครั้งมันถูกกักไว้จนต้องจากถิ่นที่อยู่ไปนานถึงสิบปี แต่ก็ยังคงมั่นคงในความซื่อสัตย์ ครั้นเมื่อมีโอกาสและมีความสามารถ มันก็จะบินกลับมายังถิ่นเดิม

นกพิราบนั้น เมื่อต้องการผสมพันธุ์ ตัวผู้จะเอาใจตัวเมียอย่างอ่อนโยนที่สุด และเมื่อตัวผู้รู้ว่าได้ฝากสิ่งที่จะเกิดเป็นลูกไว้ในมดลูกของตัวเมียแล้ว มันกับตัวเมียก็จะช่วยกันหากิ่งอ้อ หญ้าแห้ง และกิ่งไม้เล็ก ๆ มาทำเป็นรัง สานขัดกันไปมาในที่ที่มีขนาดพอดีกับลำตัวของนกพิราบ และทำขอบรังให้ตั้งสูงขึ้น เพื่อไม่ให้ไข่กลิ้งตกออกไป และให้เป็นที่คุ้มกันสำหรับตัวที่กกไข่ จากนั้นทั้งสองก็ผลัดกันกลับมายังที่นั้นอยู่เสมอ ผลัดกันนอนในรังเพื่อทำให้มันอบอุ่น ทำให้มันน่าอยู่ และขจัดสภาพเดิมของมันออกไป แล้วสร้างสภาพใหม่ขึ้นมาแทน ซึ่งได้มาจากธรรมชาติแห่งร่างกายและกลิ่นของทั้งสอง เพื่อว่าเมื่อไข่ถูกวางลงก็จะตกอยู่ในที่ที่คล้ายคลึงกับมดลูกของนกพิราบมากที่สุด และอยู่ในระดับความร้อน ความเย็น ความนุ่ม และความแข็งที่พอเหมาะ

ต่อมาเมื่อตัวเมียเจ็บท้องจะวางไข่ มันจะรีบไปยังที่นั้นและวางไข่ไว้ในนั้น แต่หากมีฟ้าร้องเสียงดังกึกก้องทำให้มันตกใจ มันก็จะปล่อยไข่ตกลงในที่อื่นนอกจากที่ที่มันได้เตรียมไว้ เหมือนกับหญิงที่แท้งลูกเพราะความตกใจ

เมื่อมันวางไข่ไว้ในที่นั้นแล้ว ทั้งสองก็ผลัดกันกกไข่อยู่เรื่อยไป จนเมื่อการกกครบกำหนดและสิ้นสุดวันเวลาของมัน ไข่ก็แตกออกเป็นลูกนก ทั้งสองจะช่วยลูกนกให้ออกมาจากไข่ จากนั้นเริ่มแรกทั้งสองจะเป่าลมเข้าไปในลำคอของลูกนกจนกระเพาะพักอาหารของมันขยายออก เพราะรู้ว่ากระเพาะพักอาหารนั้นยังแคบเกินกว่าจะรับอาหารได้ กระเพาะพักอาหารจึงขยายออกหลังจากที่เคยแนบติดกัน และเปิดออกหลังจากที่เคยปิดสนิท

ต่อมาทั้งสองก็รู้ว่า แม้กระเพาะพักอาหารจะขยายออกบ้างแล้ว แต่ในระยะแรกมันก็ยังไม่สามารถรับอาหารได้ ทั้งสองจึงป้อนลูกนกด้วยน้ำลายของมันที่ผสมกับอาหาร ซึ่งมีคุณค่าทางอาหารอยู่ในนั้น

ต่อมาทั้งสองก็รู้ว่า สภาพของกระเพาะพักอาหารยังอ่อนแอเกินกว่าจะรับอาหารอย่างต่อเนื่อง และมันจำเป็นต้องได้รับการกระตุ้นและเสริมสร้างให้แข็งแรง เพื่อให้มันมีความทนทานขึ้นบ้าง ทั้งสองจึงจิกเก็บเมล็ดพืชที่นิ่มและอ่อนจากทุ่งนามาป้อนลูกนก หลังจากนั้นจึงป้อนเมล็ดพืชที่แข็งกว่าและแกร่งกว่า

ทั้งสองยังคงป้อนเมล็ดพืชและน้ำให้แก่ลูกนกอย่างค่อยเป็นค่อยไปตามความแข็งแรงของลูกนก โดยที่ลูกนกนั้นก็เรียกร้อง...

สิ่งนั้นจากพ่อแม่ของมัน จนเมื่อทั้งสองรู้ว่าลูกสามารถจิกกินเองได้แล้ว ก็จะเริ่มงดป้อนลงบ้าง เพื่อให้ลูกต้องจิกกินเองจนเคยชิน และเมื่อทั้งสองรู้ว่าปอดของลูกแข็งแรงและเจริญเติบโตแล้ว และหากหย่านมมันอย่างเด็ดขาดมันก็สามารถจิกกินและหาอาหารเลี้ยงตัวเองได้ เมื่อลูกมาขอให้ป้อน ทั้งสองก็จะตีมันและไม่ยอมป้อนให้

จากนั้นความเมตตาอันน่าอัศจรรย์นั้นก็ถูกถอดออกไปจากทั้งสอง และทั้งสองก็ลืมความรักใคร่ผูกพันที่เคยมั่นคงนั้นไป เมื่อรู้ว่าลูกสามารถหาเลี้ยงตัวเองได้แล้ว จากนั้นทั้งสองก็เริ่มต้นวงจรนั้นใหม่อีกครั้ง

และส่วนหนึ่งจากความน่าอัศจรรย์ในการชี้นำของมันคือ เมื่อมันนำสาส์นไป มันจะใช้เส้นทางที่ห่างไกลจากหมู่บ้านและถิ่นที่อยู่ของผู้คน เพื่อไม่ให้มีผู้ใดมาขัดขวางมัน และมันจะไม่ลงกินน้ำจากแหล่งน้ำของผู้คน แต่จะลงกินน้ำจากแหล่งน้ำที่ผู้คนไม่ไปใช้

และส่วนหนึ่งจากการชี้นำของนกพิราบคือ ตัวผู้และตัวเมียจะแบ่งหน้าที่กันในการดูแลลูก โดยการกกไข่ การเลี้ยงดู และการดูแลเป็นหน้าที่ของตัวเมีย ส่วนการหาอาหารและการป้อนเป็นหน้าที่ของตัวผู้ เพราะพ่อคือผู้รับผิดชอบครอบครัวและผู้หาเลี้ยงพวกเขา ส่วนแม่คือผู้ที่ตั้งครรภ์ คลอด และให้นม

และส่วนหนึ่งจากเรื่องราวอันน่าอัศจรรย์ของมันคือสิ่งที่อัล-ญาฮิซได้เล่าไว้ว่า มีชายคนหนึ่งมีนกพิราบคู่หนึ่งที่ถูกตัดปีก และอีกคู่หนึ่งที่บินได้ และคู่ที่บินได้นั้นมีลูกอยู่สองตัว เขาเล่าว่า ฉันจึงเจาะช่องไว้ที่ส่วนบนของห้องให้แก่คู่ที่บินได้ เพื่อใช้เข้าออกและป้อนอาหารลูกของมัน เขาเล่าว่า แล้วผู้ปกครองก็จับฉันไปคุมขังอย่างกะทันหัน ฉันจึงกังวลถึงเรื่องของคู่ที่ถูกตัดปีกเป็นอย่างยิ่ง และไม่สงสัยเลยว่ามันทั้งสองคงตายแล้ว เพราะทั้งสองไม่สามารถออกทางช่องนั้นได้ และไม่มีสิ่งใดให้กินและดื่ม

เขาเล่าว่า ครั้นเมื่อฉันได้รับการปล่อยตัว ฉันก็ไม่มีความห่วงใยในสิ่งใดนอกจากมันทั้งสอง ฉันจึงเปิดห้องออก แล้วพบว่าลูกนกโตขึ้นแล้ว และพบว่าคู่ที่ถูกตัดปีกนั้นอยู่ในสภาพที่ดีที่สุด ฉันจึงรู้สึกประหลาดใจ ไม่นานนักคู่ที่บินได้ก็มาถึง แล้วคู่ที่ถูกตัดปีกก็เข้าไปใกล้ปากของทั้งสอง ขออาหารจากทั้งสองเหมือนกับที่ลูกนกขออาหาร ทั้งสองจึงป้อนอาหารให้

ดังนั้นจงพิจารณาการชี้นำนี้เถิด คือเมื่อคู่ที่ถูกตัดปีกได้เห็นลูกนกออดอ้อนพ่อแม่ และเห็นว่าลูกนกขออาหารจากพ่อแม่อย่างไรเมื่อหิวและกระหายจัด มันทั้งสองก็ทำเช่นเดียวกับลูกนกทั้งสอง ความเมตตาของคู่ที่บินได้จึงแผ่ไปถึงทั้งสอง และป้อนอาหารให้ทั้งสองเหมือนกับที่ป้อนลูกของตน

และส่วนหนึ่งจากการชี้นำของมันอีกประการหนึ่งคือ เมื่อมันเห็นพวกนกล่าเหยื่อในอากาศ มันจะรู้ว่าพวกใดที่ต้องการจับมัน และพวกใดที่เป็นศัตรูของมัน แล้วมันก็จะเคลื่อนไหวในทางตรงกันข้ามเพื่อให้รอดพ้นจากมัน และส่วนหนึ่งจากการชี้นำของมันคือ ในขณะ…

ในช่วงแรกที่มันเริ่มบินนั้นมันยังไม่รู้ประสา แต่แล้วมันก็แยกแยะได้ระหว่างนกแร้งกับนกอินทรี ระหว่างนกแร้งอียิปต์กับเหยี่ยวบาซ และระหว่างอีกากับเหยี่ยว มันจึงรู้ว่าตัวใดหมายจะเล่นงานมัน และตัวใดไม่หมายจะเล่นงานมัน หากมันเห็นเหยี่ยวชาฮีน ก็ราวกับว่ามันเห็นยาพิษร้ายแรง และมันจะเกิดอาการตื่นตระหนกจนทำอะไรไม่ถูก เหมือนแพะเมื่อเห็นหมาป่า และเหมือนลาเมื่อเห็นสิงโต

เพิ่มเติมจากความมหัศจรรย์แห่งการชี้นำของอัลลอฮ์ต่อสิ่งที่พระองค์ทรงสร้าง

อิบนุลก็อยยิมได้นำเสนอความมหัศจรรย์แห่งการชี้นำของอัลลอฮ์ในสิ่งที่พระองค์ทรงสร้างไว้หลายประการ ซึ่งเป็นสิ่งที่บรรดาผู้รู้ในยุคของท่านค้นพบ และเป็นเหตุการณ์ที่พวกเขาได้สังเกตเห็นในสมัยของพวกเขา ส่วนหนึ่งจากเรื่องเหล่านั้นได้แก่

7. สุนัขตัวเมียให้นมทารกที่ครอบครัวเสียชีวิตหมด

อัล-ญาฮิซกล่าวว่า เมื่อเกิดโรคระบาดอัล-ญาริฟ (โรคระบาดครั้งใหญ่ที่กวาดล้างผู้คน) โรคนั้นได้คร่าชีวิตคนในบ้านหลังหนึ่งจนหมด ชาวละแวกนั้นไม่มีข้อสงสัยเลยว่าไม่มีใครในบ้านนั้นเหลือรอดชีวิตอยู่ พวกเขาจึงไปปิดประตูบ้านนั้นเสีย แต่ที่จริงยังมีเด็กเล็กคนหนึ่งซึ่งยังกินนมอยู่รอดชีวิตอยู่ โดยที่พวกเขาไม่ทันสังเกต ครั้นเวลาผ่านไประยะหนึ่ง ทายาทบางคนของครอบครัวนั้นได้ย้ายเข้ามาอยู่ในบ้านหลังนั้น เขาจึงเปิดประตูออก เมื่อเขาเดินเข้าไปถึงลานบ้าน ทันใดนั้นเขาก็พบเด็กคนหนึ่งกำลังเล่นอยู่กับลูกสุนัขของสุนัขตัวเมียที่ครอบครัวนั้นเคยเลี้ยงไว้ เขาตกใจกับภาพนั้นยิ่งนัก ไม่นานนักสุนัขตัวเมียซึ่งเป็นของครอบครัวนั้นก็เดินเข้ามา เมื่อเด็กเห็นมัน เด็กก็คลานเข้าไปหา แล้วมันก็ยอมให้เด็กดูดนมจากเต้าของมัน เด็กจึงดูดนมมัน ทั้งนี้เพราะเมื่อเด็กหิวจัดและเห็นลูกสุนัขดูดนมจากเต้าของแม่สุนัข เด็กจึงคลานเข้าไปหามัน แล้วแม่สุนัขก็เกิดความเอ็นดูสงสารเด็ก เมื่อมันให้นมเด็กครั้งหนึ่งแล้ว มันก็ให้นมเด็กเรื่อยมา และเด็กก็คอยขอนมจากมันเรื่อยมาเช่นกัน

8. นกมุกาอ์ฆ่างูพิษ

อิบนุลอะอ์รอบีย์เล่าว่า งูตัวหนึ่งได้กินไข่ของนกมุกาอ์ (นกตัวเล็กชนิดหนึ่ง) นกมุกาอ์จึงส่งเสียงร้องและบินวนอยู่เหนือหัวของงู และบินเข้าไปใกล้มัน จนเมื่องูอ้าปากจะฉกมัน นกก็ทิ้งหนามแหลมลงไปในปากงู หนามนั้นติดอยู่ที่คอของงูจนมันตาย และอบูอัมร์ อัช-ชัยบานีย์ได้ยกบทกวีของอัล-อะสะดีย์ในเรื่องนี้ว่า

หากท่านเห็นฉันยากไร้และถูกถอนรากถอนโคน ก็บ่อยครั้งที่นกมุกาอ์ได้ฆ่างูใหญ่มาแล้ว

9. สัญชาตญาณและเล่ห์กลของสุนัขจิ้งจอก

ในบรรดาสัญชาตญาณอันน่าอัศจรรย์ของสุนัขจิ้งจอกก็คือ เมื่อตัวของมันเต็มไปด้วยหมัด มันจะคาบขนสัตว์ไว้ปากหนึ่งกระจุก แล้วเดินไปยังน้ำตื้น ๆ และค่อย ๆ ลงไปในน้ำทีละน้อย จนหมัดทั้งหลายพากันไต่ขึ้นไปบนกระจุกขนสัตว์นั้น แล้วมันก็ปล่อยกระจุกขนนั้นทิ้งไว้ในน้ำและขึ้นจากน้ำไป

และในบรรดาเรื่องราวอันน่าอัศจรรย์ของมันก็คือ หมาป่าตัวหนึ่งได้กินลูก ๆ ของมัน ขณะนั้นหมาป่าเองก็มีลูก ๆ อยู่ และที่ตรงนั้นมีหลุมดักสัตว์อยู่หลุมหนึ่ง สุนัขจิ้งจอกจึงลงไปในหลุมนั้น แล้วขุดอุโมงค์ไว้ในหลุมเป็นทางออก จากนั้นมันก็ไปฆ่าลูก ๆ ของหมาป่า แล้วนั่งรอหมาป่าอยู่ ณ มุมหนึ่ง เมื่อหมาป่ากลับมาและรู้ว่าเป็นฝีมือของมัน สุนัขจิ้งจอกก็วิ่งหนีไปข้างหน้าโดยมีหมาป่าไล่ตามมา แล้วมันก็กระโจนลงไปในหลุมดักสัตว์ จากนั้นก็ออกไปทางอุโมงค์ หมาป่ากระโจนตามลงไปแต่ก็หามันไม่พบ และไม่สามารถปีนออกมาได้ ชาวบ้านในละแวกนั้นจึงฆ่ามันเสีย

และในบรรดาเรื่องราวอันน่าอัศจรรย์ของมันก็คือ มีชายคนหนึ่งมีไก่อยู่สองตัว สุนัขจิ้งจอกจึงซุ่มคอยเขาอยู่ แล้วฉวยไก่ไปตัวหนึ่งและวิ่งหนีไป จากนั้นมันก็ใช้ความคิดหาทางเอาไก่อีกตัวหนึ่ง มันจึงปรากฏตัวให้เจ้าของไก่เห็นจากที่ไกล ๆ โดยในปากของมันคาบสิ่งหนึ่งที่ดูคล้ายนก และทำให้เขาเกิดความหวังว่าจะได้ไก่คืน ด้วยการทิ้งสิ่งนั้นไว้แล้ววิ่งหนีไป ชายผู้นั้นคิดว่ามันคือไก่ของตน จึงรีบรุดไปยังสิ่งนั้น ส่วนสุนัขจิ้งจอกก็อ้อมสวนทางเขาไปยังไก่อีกตัวหนึ่ง แล้วคาบมันไป

และในบรรดาเรื่องราวอันน่าอัศจรรย์ของมันก็คือ มันได้มายังเกาะแห่งหนึ่งซึ่งมีนกอาศัยอยู่ มันพยายามคิดหาเล่ห์กลว่าจะจับนกเหล่านั้นสักตัวได้อย่างไร แต่ก็ทำไม่สำเร็จ มันจึงไปนำหญ้ามาฟ่อนหนึ่ง แล้วปล่อยลงไปในสายน้ำที่ไหลไปทางฝูงนก นกทั้งหลายตกใจกลัว ครั้นเมื่อพวกมันรู้ว่าเป็นเพียงฟ่อนหญ้า ก็พากันกลับไปยังที่ของมัน สุนัขจิ้งจอกทำเช่นนั้นซ้ำเป็นครั้งที่สอง ครั้งที่สาม และครั้งที่สี่ จนฝูงนกคุ้นชินและเคยชินกับสิ่งนั้น แล้วมันก็นำหญ้าฟ่อนที่ใหญ่กว่าเดิมมา มุดเข้าไปซ่อนอยู่ข้างใน และลอยข้ามไปยังฝูงนก นกทั้งหลายไม่สงสัยเลยว่ามันเป็นฟ่อนหญ้าเหมือนอย่างที่เคยมาก่อนหน้านี้ จึงไม่ตื่นหนีจากมัน แล้วมันก็กระโจนตะครุบนกตัวหนึ่งและวิ่งหนีไปพร้อมกับนกตัวนั้น

และในบรรดาเรื่องราวอันน่าอัศจรรย์ของมันก็คือ เมื่อมันหิวจัด มันจะทำตัวพองขึ้น แล้วนอนแผ่อยู่กลางทะเลทรายราวกับเป็นซากศพ บรรดานกก็จะผลัดกันเข้ามารุมตอม โดยที่มันไม่แสดงการเคลื่อนไหวและไม่แม้แต่จะหายใจให้เห็น นกเหล่านั้นจึงไม่สงสัยเลยว่ามันตายแล้ว ครั้นเมื่อนกตัวใดใช้จะงอยปากจิกมัน มันก็จะกระโจนใส่นกตัวนั้น แล้วรัดมันไว้แน่นจนตาย

เรื่องน่าประหลาดอย่างหนึ่งของมันคือ เมื่อมันจับเม่นได้ มันจะพลิกเม่นให้หงายหลังเพราะหนามของเม่น เม่นจะขดตัวจนกลายเป็นก้อนหนามกลม ๆ แล้วสุนัขจิ้งจอกก็จะปัสสาวะรดลงบนท้องของเม่น ตั้งแต่โคนหางจนถึงขากรรไกร เมื่อปัสสาวะถูกตัวเม่น เม่นจะเกิดอาการเกร็งแล้วคลายตัวออก สุนัขจิ้งจอกจึงลอกหนังเม่นทางด้านท้องแล้วกินเนื้อของมัน

10. เรื่องน่าประหลาดของหมาป่า

เรื่องน่าประหลาดอย่างหนึ่งของหมาป่าคือ มีหมาป่าตัวหนึ่งดักเผชิญหน้ากับชายคนหนึ่งเพื่อจะฆ่าเขา มันเห็นว่าชายผู้นั้นมีคันธนูและลูกธนูอยู่ด้วย มันจึงจากไปแล้วคาบกะโหลกศีรษะอูฐกลับมา จากนั้นก็มุ่งตรงเข้าหาชายผู้นั้น ทุกครั้งที่ชายผู้นั้นยิงลูกธนูใส่ มันจะใช้กระดูกนั้นป้องกันตัวไว้ จนชายผู้นั้นหมดหนทาง และเห็นว่าลูกธนูของตนหมดลง เขาจึงได้พบคนผู้หนึ่งและขอให้ช่วยไล่หมาป่าตัวนั้นไป

11. เรื่องน่าประหลาดของลิง

رأيت في الجاهلية قرداً وقردة زنيا ، فاجتمع عليهما القرود فرجموهما حتى ماتا

เรื่องน่าประหลาดของลิงคือสิ่งที่อัล-บุคอรีย์ได้บันทึกไว้ในเศาะฮีหฺของท่าน จากอัมร์ อิบนุ มัยมูน อัล-เอาดีย์ ว่า เขากล่าวว่า «ข้าพเจ้าเห็นลิงตัวผู้ตัวหนึ่งกับลิงตัวเมียตัวหนึ่งในสมัยญาฮิลียะฮ์ ซึ่งทั้งสองได้ทำซินา บรรดาลิงจึงมารุมล้อมทั้งสองแล้วขว้างด้วยก้อนหินจนทั้งสองตาย» ลิงเหล่านี้ได้ดำเนินการลงโทษตามบทลงโทษ (หัด) ของอัลลอฮ์ ในยามที่ลูกหลานของอาดัมละทิ้งมัน

12. เรื่องน่าประหลาดของวัว

( أنّ رجلاً بينما هو يسُوق بقرة إذ ركبها فقالت: لم أخلق لهذا ) فقال الناس: سبحان الله بقرة تتكلم ؟! فقال: ( فإني أومن بهذا أنا وأبو بكر وعمر، وما هما ثم).

วัวนี้ถูกยกเป็นตัวอย่างในเรื่องความทึ่มทื่อของมัน ท่านนบี ﷺ ได้บอกเล่าไว้ว่า «มีชายคนหนึ่งกำลังต้อนวัวตัวหนึ่ง แล้วเขาก็ขึ้นขี่มัน วัวตัวนั้นจึงกล่าวว่า ฉันไม่ได้ถูกสร้างมาเพื่อสิ่งนี้» ผู้คนกล่าวว่า "สุบหานัลลอฮ์ วัวพูดได้หรือ?!" ท่านกล่าวว่า «แท้จริงฉันศรัทธาต่อเรื่องนี้ ทั้งฉัน อบูบักร (ร.ฎ.) และอุมัร (ร.ฎ.)» ทั้งที่ทั้งสองไม่ได้อยู่ ณ ที่นั้น

( وبينما رجل يرعى غنماً له إذ عدا الذئبُ على شاة منها فاستنقذها منه ، فقال الذئب: هذه استنقذتها مني ، فمن لها يوم السبُع يوم لا راعي لها غيري ) ، فقال الناس: سبحان الله ذئب يتكلم؟! فقال رسول الله ﷺ ( إني أومنُ بهذا أنا وأبو بكر وعمر وما هما ثمَّ ) .

ท่านกล่าวว่า «และขณะที่ชายคนหนึ่งกำลังเลี้ยงแกะของเขาอยู่ หมาป่าก็โจมตีแกะตัวหนึ่ง เขาจึงช่วยแกะตัวนั้นไว้ได้ หมาป่าจึงกล่าวว่า ท่านช่วยมันไว้จากฉันได้ แต่ใครเล่าจะดูแลมันในวันแห่งสัตว์ร้าย วันที่มันไม่มีผู้เลี้ยงใดนอกจากฉัน» ผู้คนกล่าวว่า "สุบหานัลลอฮ์ หมาป่าพูดได้หรือ?!" ท่านเราะซูลุลลอฮ์ ﷺ จึงกล่าวว่า «แท้จริงฉันศรัทธาต่อเรื่องนี้ ทั้งฉัน อบูบักร (ร.ฎ.) และอุมัร (ร.ฎ.)» ทั้งที่ทั้งสองไม่ได้อยู่ ณ ที่นั้น

13. ความมหัศจรรย์ของหนู

ความมหัศจรรย์ประการหนึ่งของหนูคือ เมื่อมันดื่มน้ำมันที่อยู่ส่วนบนของไหจนน้ำมันพร่องลงและมันเอื้อมไปไม่ถึง มันจะออกไปคาบน้ำมาในปากแล้วเทลงในไห จนน้ำมันลอยสูงขึ้น แล้วมันก็ดื่มน้ำมันนั้นได้

14. ความมหัศจรรย์ของสัตว์ในการใช้ยารักษาตัว

บรรดาแพทย์อ้างว่า การสวนทวาร (ฮุกนะฮ์) นั้นได้แบบอย่างมาจากนกจะงอยปากยาวชนิดหนึ่ง เมื่อมันถ่ายมูลไม่ออก มันจะไปที่ทะเลน้ำเค็ม ใช้จะงอยปากตักน้ำทะเลแล้วสวนทวารตัวเอง มูลก็จะออกมาอย่างรวดเร็ว

ตัวเพียงพอนและเม่น เมื่อกินงูพิษและงูทั้งหลายเข้าไป ทั้งสองจะตรงไปยังต้นไทม์ริมแม่น้ำ แล้วกินมันเพื่อเป็นยาถอนพิษ

สุนัขจิ้งจอกเมื่อได้รับบาดเจ็บหรือมีบาดแผล ก็จะไปหาสีย้อมชนิดหนึ่งที่เป็นที่รู้จัก แล้วนำมาทาบาดแผลของมันเหมือนเป็นขี้ผึ้งทาแผล ส่วนหมีเมื่อได้รับบาดแผล ก็จะไปหาพืชชนิดหนึ่งที่มันรู้จัก ซึ่งแม้แต่ผู้เชี่ยวชาญด้านสมุนไพรก็ยังไม่รู้จัก แล้วมันก็ใช้พืชนั้นรักษาตัวจนหายเป็นปกติ!

15. มนุษย์เรียนรู้จากสัตว์

أَمْ تَحْسَبُ أَنَّ أَكْثَرَهُمْ يَسْمَعُونَ أَوْ يَعْقِلُونَ ۚ إِنْ هُمْ إِلَّا كَٱلْأَنْعَـٰمِ ۖ بَلْ هُمْ أَضَلُّ سَبِيلًا ﴿٤٤﴾

ผู้มีปัญญาจำนวนมากได้เรียนรู้จากสัตว์ที่พูดไม่ได้ในหลายเรื่องที่เป็นประโยชน์ต่อการดำรงชีพ จริยธรรม การประกอบอาชีพ การทำศึก ความรอบคอบ และความอดทนของเขา และการรู้จักแนวทางของสัตว์นั้นเหนือกว่าการรู้จักแนวทางของมนุษย์ส่วนใหญ่เสียอีก อัลลอฮ์ตะอาลาตรัสว่า «หรือเจ้าคิดว่าส่วนมากของพวกเขาได้ยินหรือใช้ปัญญากระนั้นหรือ? พวกเขามิใช่อื่นใดนอกจากเป็นเช่นปศุสัตว์เท่านั้น ยิ่งกว่านั้นพวกเขายังหลงทางยิ่งกว่า» (ซูเราะฮ์อัล-ฟุรกอน 25:44)⁽¹⁾

อบูญะอ์ฟัร อัล-บากิร กล่าวว่า "ขอสาบานต่ออัลลอฮ์ พระองค์มิได้ทรงหยุดอยู่เพียงการเปรียบพวกเขาเหมือนปศุสัตว์เท่านั้น แต่ยังทรงทำให้พวกเขาหลงทางยิ่งกว่าปศุสัตว์เสียอีก" ในบรรดาการชี้นำที่สัตว์ได้รับคือ สัตว์ร้ายตัวเมียเมื่อคลอดลูกออกมา มันจะยกลูกขึ้นในอากาศเป็นเวลาหลายวัน เพื่อหนีให้พ้นจากมดตัวเล็กและมดทั้งหลาย เพราะลูกที่คลอดออกมานั้นมีสภาพเหมือนก้อนเนื้อก้อนหนึ่ง มันจึงกลัวว่ามดตัวเล็กและมดทั้งหลายจะมาทำร้ายลูก มันจึงยกลูกขึ้นแล้ววางลง และย้ายลูกจากที่หนึ่งไปยังอีกที่หนึ่งอยู่เรื่อยไป จนกระทั่งลูกแข็งแรง

อิบนุลอะอ์รอบีย์กล่าวว่า มีผู้ถามชัยค์ท่านหนึ่งจากเผ่ากุร็อยช์ว่า "ใครสอนท่านทั้งหมดนี้ ทั้งที่แท้จริงแล้ว…

⁽¹⁾ ซูเราะฮ์อัล-ฟุรกอน: 44

…ที่บรรดาผู้มีประสบการณ์และผู้ทำมาหากินจะรู้ได้เช่นนั้น?” เขาตอบว่า “อัลลอฮ์ทรงสอนฉันเหมือนที่พระองค์ทรงสอนนกพิราบ ให้มันพลิกไข่ของมันจนทั้งสองด้านได้รับความอบอุ่นจากการกกของมันอย่างทั่วถึง เพราะเกรงว่าสภาพของพื้นดินจะส่งผลเสียต่อไข่ หากไข่ถูกวางอยู่ด้านเดียวตลอดเวลา”

มีคนถามอีกคนหนึ่งว่า “ใครสอนท่านให้มุ่งมั่นไม่ลดละในการทำสิ่งที่ต้องการ และอดทนต่อมัน แม้ว่ามันจะยากลำบากเพียงใด จนกระทั่งท่านได้มันมา?” เขาตอบว่า “ผู้ที่สอนด้วงดำ เมื่อมันไต่ขึ้นกำแพงแล้วตกลงมา มันก็ไต่ขึ้นไปใหม่ แล้วก็ตกลงมาอีกหลายครั้งหลายหน จนในที่สุดมันก็ไต่ขึ้นไปได้ตลอดรอดฝั่ง”

มีคนถามอีกคนหนึ่งว่า “ใครสอนท่านให้ออกไปทำธุระของท่านตั้งแต่เช้าตรู่ในช่วงต้นของวัน โดยท่านไม่เคยละเลยเลย?” เขาตอบว่า “ผู้ที่สอนนกให้ออกไปด้วยท้องที่หิวโหยในทุกเช้าตรู่ เพื่อแสวงหาอาหารของมัน ไม่ว่าจะอยู่ใกล้หรือไกล มันไม่เคยเบื่อหน่ายในการนั้น และไม่หวั่นเกรงต่อสิ่งที่อาจเผชิญทั้งในอากาศและบนพื้นดิน”

มีคนถามอีกคนหนึ่งว่า “ใครสอนท่านให้นิ่งสงบ ระมัดระวังตัว และทำทีเหมือนตาย จนกว่าท่านจะได้สิ่งที่ท่านต้องการ ครั้นเมื่อได้โอกาสแล้ว ท่านก็กระโจนเข้าใส่มันเหมือนการกระโจนของสิงโตใส่เหยื่อ?” เขาตอบว่า “ผู้ที่สอนแมวให้เฝ้าซุ่มรอที่ปากรูหนู โดยไม่ขยับเขยื้อน ไม่บิดตัว และไม่กระตุกแม้แต่น้อย ราวกับว่ามันตายแล้ว จนเมื่อหนูโผล่ออกมา มันก็กระโจนเข้าใส่เหมือนสิงโต”

มีคนถามอีกคนหนึ่งว่า “ใครสอนท่านให้มีความอดทน ความแข็งแกร่ง ความสามารถในการแบกรับ และไม่หยุดนิ่ง?” เขาตอบว่า “ผู้ที่สอนอบูอัยยูบ (คืออูฐ) ให้อดทนต่อการแบกสัมภาระและสิ่งของอันหนักอึ้ง อดทนต่อการเดินทาง ความเหนื่อยล้า ความหยาบกระด้างและการทุบตีของคนเลี้ยงอูฐ ทั้งที่ความหนักและภาระอยู่บนหลังของมัน ความขมขื่นแห่งความหิวและความกระหายอยู่ในท้องของมัน และความเหนื่อยยากลำบากเต็มอยู่ทั่วอวัยวะของมัน แต่ทั้งหมดนั้นก็ไม่ได้ทำให้มันหันเหออกจากความอดทนเลย”

มีคนถามอีกคนหนึ่งว่า “ใครสอนท่านให้มีความเสียสละอันงดงามและความใจกว้างในการให้?” เขาตอบว่า “ผู้ที่สอนไก่ตัวผู้ เมื่อมันพบเมล็ดพืชบนพื้นดิน ทั้งที่มันเองก็ต้องการ แต่มันกลับไม่กิน หากแต่ร้องเรียกไก่ตัวเมียและเรียกหาพวกมันอย่างเร่งเร้า จนกระทั่งตัวหนึ่งในพวกมันมาจิกกินไป โดยที่มันรู้สึกยินดีและเต็มใจในการนั้น และเมื่อมีเมล็ดพืชจำนวนมากวางไว้ให้มัน มันก็คุ้ยเขี่ยกระจายไปทางนั้นทีทางนี้ที แม้ว่าจะไม่มีไก่ตัวเมียอยู่ที่นั่นก็ตาม เพราะธรรมชาติของมันคุ้นเคยกับการให้และความใจบุญ มันจึงเห็นว่าการกินอาหารอยู่ตัวเดียวโดยไม่แบ่งใครนั้นเป็นความตระหนี่อันน่ารังเกียจ”

มีคนถามอีกคนหนึ่งว่า “ใครสอนท่านให้มีชั้นเชิงในการแสวงหาริซกี (ปัจจัยยังชีพ) และหาช่องทางต่าง ๆ ในการได้มาซึ่งมันเช่นนี้?” เขาตอบว่า “ผู้ที่สอนสุนัขจิ้งจอกให้รู้เล่ห์กลต่าง ๆ ซึ่งแม้แต่ผู้มีสติปัญญาก็ยังไม่สามารถรู้และนำมาใช้ได้ และเล่ห์กลเหล่านั้นก็มีมากมายเกินกว่าจะกล่าวได้หมด”

และใครเล่าที่สอนสิงโตว่า เมื่อมันเดินแล้วเกรงว่าจะถูกสะกดรอยตามและถูกไล่ล่า มันก็จะใช้หางลบรอยเท้าของมัน? และใครเล่าที่สอนมันให้ไปหาลูกของมันในวันที่สามหลังคลอด แล้วเป่าลมเข้าไปในรูจมูกของลูก? เพราะแม่สิงโตคลอดลูกออกมาในสภาพเหมือนลูกที่ตายแล้ว นางจึงเฝ้าดูแลลูกไว้ตลอด จนกระทั่งพ่อของมันมาทำเช่นนั้น!

และใครเล่าที่ดลใจให้สิงโตผู้สูงศักดิ์และมีเกียรติไม่กินสิ่งใดนอกจากเหยื่อที่มันล่าได้เอง และเมื่อมันผ่านเหยื่อที่ตัวอื่นล่าไว้ มันก็จะไม่เข้าใกล้ แม้ความหิวจะบีบคั้นมันเพียงใดก็ตาม!

และใครเล่าที่สอนช้างเพศเมียว่า เมื่อใกล้เวลาคลอด ให้ไปยังแหล่งน้ำแล้วคลอดลูกในน้ำ? เพราะช้างต่างจากสัตว์อื่น คือมันจะคลอดลูกในท่ายืนเท่านั้น เนื่องจากข้อต่อของมันมีลักษณะแตกต่างจากข้อต่อของสัตว์อื่น และตัวมันก็สูง มันจึงเกรงว่าลูกจะตกลงสู่พื้นดินแล้วร้าวหรือแตก มันจึงไปยังน้ำที่มีความลึกพอประมาณ แล้วคลอดลูกลงในน้ำนั้น ซึ่งน้ำจะเปรียบเสมือนที่นอนอันอ่อนนุ่มและฟูกที่นิ่มนวล

และใครเล่าที่สอนแมลงวันว่า เมื่อมันตกลงในของเหลว ให้มันใช้ปีกข้างที่มีโรคป้องกันตัว ไม่ใช่ปีกอีกข้างหนึ่ง!

และใครเล่าที่สอนสุนัขว่า เมื่อมันเห็นฝูงกวาง ให้มันรู้ว่าตัวใดป่วยและตัวใดไม่ป่วย ตัวใดเป็นตัวผู้และตัวใดเป็นตัวเมีย? แล้วมันก็มุ่งไล่ตัวผู้ ทั้งที่มันรู้ว่าตัวผู้วิ่งได้เร็วกว่าและกระโดดได้ไกลกว่า และปล่อยตัวเมียไป ทั้งที่ตัวเมียวิ่งได้ช้ากว่า เพราะมันรู้ว่าเมื่อตัวผู้วิ่งไปได้หนึ่งหรือสองช่วง ปัสสาวะก็จะคั่งอยู่ภายใน และสัตว์ทุกชนิดเมื่อมีความตื่นตระหนกอย่างรุนแรง ปัสสาวะก็จะคั่ง และเมื่อปัสสาวะของตัวผู้คั่งอยู่ มันก็ไม่สามารถปัสสาวะได้ขณะที่กำลังวิ่งอย่างหนัก การวิ่งของมันจึงช้าลง สุนัขจึงไล่ทันมัน ส่วนตัวเมียนั้น มันสามารถขับปัสสาวะออกได้ เพราะช่องคลอดกว้างและทางออกสะดวก มันจึงวิ่งได้อย่างต่อเนื่อง!

และใครเล่าที่สอนมัน (สุนัข) ว่า เมื่อหิมะปกคลุมพื้นดิน ให้มันพิจารณาดูบริเวณที่บางและยุบตัวลง แล้วมันก็รู้ว่าข้างใต้นั้นคือโพรงของกระต่าย มันจึงขุดลงไปและจับกระต่ายได้ ด้วยความรู้ของมันว่า ความอุ่นจากลมหายใจของกระต่ายทำให้หิมะบางส่วนละลายจนบางลง!

และใครเล่าที่สอนหมาป่าว่า เมื่อมันนอน ให้มันแบ่งการนอนสลับกันระหว่างดวงตาทั้งสองข้าง มันจึงหลับด้วยตาข้างหนึ่ง จนเมื่อตาอีกข้างหนึ่งง่วง มันก็หลับด้วยตาข้างนั้น แล้วลืมตาข้างที่หลับอยู่ขึ้นมา! จนกระทั่งชาวอาหรับบางคนกล่าวว่า:

มันหลับด้วยดวงตาข้างหนึ่ง และระวังภัยถึงชีวิต ด้วยดวงตาอีกข้างหนึ่ง มันจึงทั้งตื่นและทั้งหลับ

และใครเล่าที่สอนนกกระจอกเพศเมียว่า เมื่อลูกของมันตกลงมา ให้มันร้องขอความช่วยเหลือ แล้วนกกระจอกทั้งหลายก็ไม่เหลือสักตัว…

อยู่ใกล้ ๆ มันจนกระทั่งมันออกมา แล้วพวกมันก็บินวนรอบลูกนก ปลุกเร้ามันด้วยการกระทำของพวกมัน และสร้างพละกำลัง ความมุ่งมั่น และความกระตือรือร้นให้แก่มัน จนกระทั่งมันบินไปพร้อมกับพวกมันได้!

นายพรานบางคนกล่าวว่า บางครั้งฉันเห็นนกกระจอกเกาะอยู่บนกำแพง ฉันจึงทำมือเหมือนจะขว้างใส่มัน แต่มันก็ไม่บินหนี และบางครั้งฉันก้มลงไปที่พื้นราวกับจะหยิบสิ่งใดขึ้นมา มันก็ไม่ขยับ แต่ถ้าฉันเอามือแตะก้อนกรวดเล็กที่สุด หรือก้อนหิน หรือเมล็ดอินทผลัมเมื่อใด มันจะบินหนีไปก่อนที่มือของฉันจะหยิบมันขึ้นมาได้เสียอีก

และส่วนหนึ่งจากความรู้ของ "อัล-ละบับ" ซึ่งเป็นแมงมุมชนิดหนึ่ง คือ มันจะหมอบแนบติดกับพื้นและขดตัวเข้าหากัน จนแมลงวันเห็นว่ามันไม่ได้สนใจตน จากนั้นมันก็กระโจนเข้าใส่แมลงวันดุจการกระโจนของเสือดาว!

และส่วนหนึ่งจากความรู้ของแมงมุม คือ มันจะถักทอใยอันบางละเอียดและแน่นหนานั้น แล้วทำเส้นใยไว้ที่ส่วนบนสุดของใย จากนั้นก็ห้อยตัวเกาะอยู่กับเส้นใยนั้น เมื่อยุงติดอยู่ในใย มันก็หย่อนตัวลงไปหาแล้วจับยุงนั้นเป็นอาหาร!

และส่วนหนึ่งจากความรู้ของละมั่ง คือ มันจะไม่เข้าที่หลบซ่อนของมันนอกจากจะถอยหลังเข้าไป เพื่อให้สายตาของมันหันเผชิญกับสิ่งที่มันหวาดกลัวว่าจะเป็นอันตรายต่อตัวมันเองและลูกของมัน!

และส่วนหนึ่งจากความรู้ของแมว คือ เมื่อมันเห็นหนูอยู่บนเพดาน มันจะยกหัวขึ้นราวกับส่งสัญญาณให้หนูกลับมา แล้วก็ส่งสัญญาณให้มันถอยกลับไป ที่จริงแล้วมันเพียงต้องการทำให้หนูตกใจจนลื่นพลัดตกลงมา!

และส่วนหนึ่งจากความรู้ของหนูกระโดด (ยัรบูอ์) คือ มันจะขุดรังของมันที่เชิงลาดของหุบเขาในตำแหน่งที่สูงกว่าทางไหลของน้ำหลาก เพื่อให้ปลอดภัยจากการถูกกีบเท้าเหยียบย่ำและจากกระแสน้ำ มันขุดรังให้ลึก แล้วทำทางออกหลายทางไว้ตามมุมต่าง ๆ ของรัง โดยเหลือผนังบาง ๆ กั้นไว้ระหว่างทางออกเหล่านั้นกับผิวดิน เมื่อมันรู้สึกถึงภัยอันตราย มันก็เปิดทางออกบางทางได้อย่างง่ายดายที่สุดแล้วหนีออกไป และเนื่องจากมันเป็นสัตว์ขี้ลืมมาก มันจึงไม่ขุดรังของมันนอกจากใกล้เนินดินหรือก้อนหินใหญ่ เพื่อใช้เป็นเครื่องหมายบอกตำแหน่งรังเมื่อมันหลงทาง!

และส่วนหนึ่งจากความรู้ของเสือดาว คือ เมื่อมันอ้วนขึ้น มันจะหลบซ่อนตัว เพราะการเคลื่อนไหวเป็นเรื่องหนักสำหรับมัน จนกระทั่งความอ้วนนั้นหายไป แล้วมันจึงปรากฏตัวออกมา!

และส่วนหนึ่งจากความรู้ของกวางเขา คือ เมื่อเขาของมันหลุดร่วง มันจะหลบซ่อนตัว เพราะอาวุธของมันได้หมดไปแล้ว มันจึงอ้วนขึ้นในช่วงนั้น ครั้นเมื่อเขาของมันงอกขึ้นมาสมบูรณ์แล้ว มันก็จะออกไปตากแดดตากลม และเคลื่อนไหวให้มาก เพื่อให้เนื้อของมันแน่นกระชับ และให้ความอ้วนที่ขัดขวางมันจากการวิ่งหายไป

นี่เป็นเรื่องที่กว้างขวางมาก และเพียงพอแล้วในเรื่องนี้คือพระดำรัสของพระองค์ผู้ทรงมหาบริสุทธิ์ที่ว่า «และไม่มีสัตว์ตัวใดในแผ่นดิน…

وَلَا طَـٰٓئِرٍ يَطِيرُ بِجَنَاحَيْهِ إِلَّآ أُمَمٌ أَمْثَالُكُم ۚ مَّا فَرَّطْنَا فِى ٱلْكِتَـٰبِ مِن شَىْءٍ ۚ ثُمَّ إِلَىٰ رَبِّهِمْ يُحْشَرُونَ ﴿٣٨﴾ وَٱلَّذِينَ كَذَّبُوا۟ بِـَٔايَـٰتِنَا صُمٌّ وَبُكْمٌ فِى ٱلظُّلُمَـٰتِ ۗ مَن يَشَإِ ٱللَّهُ يُضْلِلْهُ وَمَن يَشَأْ يَجْعَلْهُ عَلَىٰ صِرَٰطٍ مُّسْتَقِيمٍ ﴿٣٩﴾

«…และไม่มีนกตัวใดที่บินด้วยสองปีกของมัน เว้นแต่เป็นประชาชาติเช่นเดียวกับพวกเจ้า เรามิได้ละเลยสิ่งใดไว้ในคัมภีร์เลย แล้วพวกมันจะถูกนำไปชุมนุมยังพระเจ้าของพวกมัน และบรรดาผู้ที่ปฏิเสธอายาตทั้งหลายของเรานั้น เป็นคนหูหนวกและเป็นใบ้อยู่ในความมืดทั้งหลาย ผู้ใดที่อัลลอฮ์ทรงประสงค์ พระองค์ก็จะทรงปล่อยให้เขาหลงทาง และผู้ใดที่พระองค์ทรงประสงค์ พระองค์ก็จะทรงให้เขาอยู่บนทางที่เที่ยงตรง»⁽¹⁾

ลักษณะความคล้ายคลึงระหว่างสัตว์กับมนุษย์

إِلَّآ أُمَمٌ أَمْثَالُكُم

وَإِن مِّن شَىْءٍ إِلَّا يُسَبِّحُ بِحَمْدِهِۦ

أَلَمْ تَرَ أَنَّ ٱللَّهَ يُسَبِّحُ لَهُۥ مَن فِى ٱلسَّمَـٰوَٰتِ وَٱلْأَرْضِ وَٱلطَّيْرُ صَـٰٓفَّـٰتٍ ۖ كُلٌّ قَدْ عَلِمَ صَلَاتَهُۥ وَتَسْبِيحَهُۥ

อิบนุอับบาส (ร.ฎ.) กล่าวไว้ในสายรายงานของอะฏออ์ถึงอายะฮ์ «เว้นแต่เป็นประชาชาติเช่นเดียวกับพวกเจ้า»⁽²⁾ ว่า อัลลอฮ์ทรงหมายความว่า พวกมันรู้จักข้า ยืนยันในความเป็นหนึ่งเดียวของข้า แซ่ซ้องสดุดีข้า และสรรเสริญข้า ดังที่พระองค์ตรัสว่า «และไม่มีสิ่งใดเลย เว้นแต่มันจะแซ่ซ้องสดุดีพร้อมด้วยการสรรเสริญพระองค์»⁽³⁾ และดังที่พระองค์ตรัสว่า «เจ้ามิได้เห็นดอกหรือว่า แท้จริงผู้ที่อยู่ในชั้นฟ้าทั้งหลายและแผ่นดิน ตลอดจนนกที่กางปีกบินอยู่ ต่างแซ่ซ้องสดุดีอัลลอฮ์ ทุกสิ่งล้วนรู้ถึงการละหมาดและการแซ่ซ้องสดุดีของมัน»⁽⁴⁾

أَلَمْ تَرَ أَنَّ ٱللَّهَ يَسْجُدُ لَهُۥ مَن فِى ٱلسَّمَـٰوَٰتِ وَمَن فِى ٱلْأَرْضِ وَٱلشَّمْسُ وَٱلْقَمَرُ وَٱلنُّجُومُ وَٱلْجِبَالُ وَٱلشَّجَرُ وَٱلدَّوَآبُّ

وَلِلَّهِ يَسْجُدُ مَا فِى ٱلسَّمَـٰوَٰتِ وَمَا فِى ٱلْأَرْضِ مِن دَآبَّةٍ وَٱلْمَلَـٰٓئِكَةُ وَهُمْ لَا يَسْتَكْبِرُونَ ﴿٤٩﴾

جِبَالُ أَوِّبِي مَعَهُ وَالطَّيْرَ

وَأَوْحَىٰ رَبُّكَ إِلَى ٱلنَّحْلِ

قَالَتْ نَمْلَةٌ يَٰٓأَيُّهَا ٱلنَّمْلُ

عُلِّمْنَا مَنطِقَ الطَّيْرِ

สิ่งที่บ่งชี้ถึงความหมายนี้คือดำรัสของพระองค์ที่ว่า «เจ้ามิได้เห็นดอกหรือว่า แท้จริงผู้ที่อยู่ในชั้นฟ้าทั้งหลายและผู้ที่อยู่ในแผ่นดิน ดวงอาทิตย์ ดวงจันทร์ ดวงดาว ภูเขา ต้นไม้ และสัตว์ทั้งหลาย ต่างสุญูดต่ออัลลอฮ์»⁽⁵⁾ และดำรัสของพระองค์ที่ว่า «และสิ่งที่อยู่ในชั้นฟ้าทั้งหลาย และสัตว์ทั้งหลายที่อยู่ในแผ่นดิน ตลอดจนมะลาอิกะฮ์ ต่างสุญูดต่ออัลลอฮ์ และพวกเขาไม่หยิ่งผยอง»⁽⁶⁾ สิ่งที่บ่งชี้ถึงความหมายนี้อีกคือดำรัสของพระองค์ที่ว่า «โอ้ภูเขาทั้งหลาย จงแซ่ซ้องสดุดีพร้อมกับเขาเถิด และนกทั้งหลายด้วย»⁽⁷⁾ และดำรัสของพระองค์ที่ว่า «และพระเจ้าของเจ้าทรงดลใจแก่ผึ้ง»⁽⁸⁾ ดำรัสของพระองค์ที่ว่า «มดตัวหนึ่งกล่าวว่า โอ้มดทั้งหลาย»⁽⁹⁾ รวมถึงคำกล่าวของสุลัยมานที่ว่า «พวกเราได้รับการสอนให้รู้ภาษาของนก»⁽¹⁰⁾

มุญาฮิดกล่าวว่า "ประชาชาติเช่นเดียวกับพวกเจ้า" หมายถึง เป็นจำพวกต่าง ๆ ที่ถูกจัดแบ่งประเภทไว้ และเป็นที่รู้จักด้วยชื่อของมัน ส่วนอัซ-ซัจญาจญ์กล่าวว่า เป็นประชาชาติเช่นเดียวกับพวกเจ้าในแง่ที่ว่าพวกมันจะถูกฟื้นคืนชีพ

อิบนุกุตัยบะฮ์กล่าวว่า เป็นประชาชาติเช่นเดียวกับพวกเจ้าในด้านการแสวงหาอาหาร การแสวงหาปัจจัยยังชีพ และการหลีกเลี่ยงภยันตรายทั้งหลาย

⁽¹⁾ ซูเราะฮ์อัล-อันอาม 6:38–39 ⁽²⁾ ซูเราะฮ์อัล-อันอาม 6:38 ⁽³⁾ ซูเราะฮ์อัล-อิสรออ์ 17:44 ⁽⁴⁾ ซูเราะฮ์อัน-นูร 24:41 ⁽⁵⁾ ซูเราะฮ์อัล-หัจญ์ 22:18 ⁽⁶⁾ ซูเราะฮ์อัน-นะห์ล 16:49 ⁽⁷⁾ ซูเราะฮ์สะบะอ์ 34:10 ⁽⁸⁾ ซูเราะฮ์อัน-นะห์ล 16:68 ⁽⁹⁾ ซูเราะฮ์อัน-นัมล์ 27:18 ⁽¹⁰⁾ ซูเราะฮ์อัน-นัมล์ 27:16

ซุฟยาน บิน อุยัยนะฮ์ กล่าวว่า “ไม่มีมนุษย์คนใดบนแผ่นดินเว้นแต่จะมีส่วนคล้ายคลึงกับสัตว์ บางคนจู่โจมฉีกกระชากเหมือนสิงโต บางคนวิ่งเตลิดเหมือนหมาป่า บางคนเห่าเหมือนสุนัข บางคนวางท่าอวดโอ่เหมือนนกยูง และบางคนเหมือนสุกร ซึ่งหากโยนอาหารดีๆ ให้ มันจะรังเกียจไม่แตะต้อง แต่เมื่อคนลุกออกไปจากที่ถ่ายของเขา มันกลับเข้าไปกินอุจจาระนั้น ด้วยเหตุนี้ท่านจึงพบว่าในหมู่มนุษย์มีบางคนที่แม้ได้ยินถ้อยคำแห่งปัญญาถึงห้าสิบประการ ก็จำไว้ไม่ได้แม้สักประการเดียว แต่หากมีใครพูดผิดพลาด เขากลับนำไปเล่าต่อและจดจำไว้”

อัล-ค็อฏฏอบีย์กล่าวว่า “ช่างงดงามยิ่งนักที่ซุฟยานตีความอายะฮ์นี้และสกัดปัญญาข้อนี้ออกมาจากอายะฮ์ ทั้งนี้เพราะถ้อยคำใดที่ความหมายตามตัวอักษรใช้ไม่ได้ ก็จำเป็นต้องหันไปหาความหมายเชิงนัย อัลลอฮ์ทรงแจ้งว่ามีความเหมือนกันระหว่างมนุษย์กับนกและสัตว์ทุกชนิด ความเหมือนนั้นเป็นไปไม่ได้ในแง่รูปร่างและรูปลักษณ์ และไม่มีอยู่ในแง่การพูดและความรู้ ดังนั้นจึงจำเป็นต้องเข้าใจว่าหมายถึงความเหมือนกันในด้านนิสัยและอุปนิสัย”

อัลลอฮ์ผู้ทรงบริสุทธิ์ทรงทำให้สัตว์บางชนิดขยันแสวงหาปัจจัยยังชีพและมีเล่ห์เหลี่ยม บางชนิดมอบหมายตนโดยไม่ใช้เล่ห์ แมลงบางชนิดสะสมเสบียงไว้สำหรับตนเองตลอดทั้งปี บางชนิดพึ่งพาด้วยความมั่นใจว่าในแต่ละวันจะได้รับปัจจัยยังชีพเพียงพอแก่ความต้องการ เป็นริซกีที่ได้รับการประกันและเป็นเรื่องที่แน่นอน บางชนิดไม่รู้จักลูกของตนเลย ตัวเมียบางชนิดเลี้ยงดูลูกของตนโดยไม่ไปเลี้ยงตัวอื่น บางชนิดทอดทิ้งลูกของตนแต่ไปเลี้ยงดูลูกของตัวอื่น บางชนิดจำลูกของตนไม่ได้เมื่อลูกพึ่งตนเองได้แล้ว บางชนิดสะสมอาหาร บางชนิดไม่หาอาหารให้ลูก ตัวผู้บางชนิดเลี้ยงดูลูกของตน และบางชนิดยังคงจำลูกได้และมีความเมตตาต่อลูกอยู่ตลอดไป

พระองค์ทรงทำให้สัตว์บางชนิดถือว่ากำพร้าเมื่อขาดแม่ บางชนิดถือว่ากำพร้าเมื่อขาดพ่อ บางชนิดไม่แสวงหาการมีลูก บางชนิดทุ่มเทความสนใจทั้งหมดเพื่อให้มีลูก บางชนิดรู้คุณความดีและสำนึกในบุญคุณ บางชนิดไม่ใส่ใจในเรื่องนี้เลย บางชนิดเสียสละให้ผู้อื่นก่อนตนเอง และบางชนิดเมื่อได้อาหารที่เพียงพอสำหรับพวกพ้องทั้งฝูง ก็ไม่ยอมให้ตัวใดเข้าใกล้

บางชนิดคุ้นเคยและสนิทสนมกับมนุษย์ บางชนิดหวาดกลัวและหนีห่างจากมนุษย์อย่างที่สุด บางชนิดไม่กินสิ่งใดนอกจากสิ่งที่ดี บางชนิดไม่กินสิ่งใดนอกจากสิ่งที่สกปรกน่ารังเกียจ และบางชนิดกินทั้งสองอย่าง

บางชนิดไม่ทำร้ายผู้ใดนอกจากผู้ที่ทำร้ายมันอย่างหนัก บางชนิดทำร้ายแม้ผู้ที่ไม่ได้ทำร้ายมัน

บางตัวมีความอาฆาตแค้น ไม่ลืมการถูกทำร้าย บางตัวไม่จดจำมันเลยแม้แต่น้อย บางตัวไม่โกรธ บางตัวโกรธรุนแรง ต้องเอาใจอยู่ตลอดจนกว่าจะพอใจ บางตัวมีความรู้และความเข้าใจในเรื่องที่ละเอียดอ่อน ซึ่งคนส่วนใหญ่ยังเข้าไม่ถึง บางตัวไม่รู้อะไรในเรื่องเหล่านั้นเลย บางตัวรังเกียจสิ่งที่น่ารังเกียจและหลีกหนีจากมัน บางตัวมองว่าสิ่งดีและสิ่งเลวไม่ต่างกัน บางตัวรับการฝึกสอนได้รวดเร็ว บางตัวต้องใช้เวลานาน และบางตัวไม่อาจรับการฝึกสอนได้เลย

ทั้งหมดนี้เป็นหลักฐานที่ชัดเจนที่สุดประการหนึ่งที่บ่งชี้ถึงพระผู้สร้างสัตว์เหล่านั้น ผู้ทรงบริสุทธิ์ยิ่ง และบ่งชี้ถึงความประณีตในการสร้างของพระองค์ ความน่าอัศจรรย์ในการบริหารจัดการของพระองค์ และความละเอียดอ่อนแห่งวิทยปัญญาของพระองค์ เพราะสิ่งที่พระองค์ทรงบรรจุไว้ในสัตว์เหล่านั้น ทั้งความรู้อันแปลกประหลาด กลวิธีอันลึกซึ้ง การจัดการอันดีเยี่ยม และความอดทนรอคอยเพื่อให้บรรลุสิ่งที่มันต้องการ ล้วนเป็นสิ่งที่ทำให้ปากต้องเปล่งคำสดุดีความบริสุทธิ์ของพระองค์ (ตัสบีห์) ทำให้หัวใจเปี่ยมด้วยการรู้จักพระองค์ รู้จักวิทยปัญญาและเดชานุภาพของพระองค์ และทำให้ผู้มีสติปัญญาทุกคนรู้ว่า พระองค์มิได้ทรงสร้างมาอย่างไร้สาระ และมิได้ทรงปล่อยทิ้งไว้อย่างไร้จุดหมาย และในสิ่งถูกสร้างทุกชนิด พระองค์ผู้ทรงบริสุทธิ์ยิ่งทรงมีวิทยปัญญาอันน่าทึ่ง สัญญาณอันประจักษ์ชัด และหลักฐานอันเด็ดขาด ซึ่งบ่งชี้ว่าพระองค์คือพระผู้อภิบาลของทุกสิ่งและทรงเป็นเจ้าของทุกสิ่ง ทรงเป็นผู้เดียวที่ทรงไว้ซึ่งความสมบูรณ์ทุกประการโดยไม่มีสิ่งถูกสร้างใดเสมอเหมือน ทรงเดชานุภาพเหนือทุกสิ่ง และทรงรอบรู้ทุกสิ่ง

16. การชี้นำของพระผู้สร้างแก่สิ่งมีชีวิตสู่วิธีการสืบพันธุ์

ดร.ยูสุฟ อิซซุดดีน ได้อธิบายเรื่องนี้ไว้ว่า: «สิ่งน่าอัศจรรย์ประการหนึ่งที่สิ่งมีชีวิตทั้งหลายมีร่วมกัน คือความสามารถในการสืบพันธุ์ เพื่อให้กำเนิดลูกหลานที่จะสืบต่อชีวิต และทำให้เผ่าพันธุ์ยังคงอยู่ต่อไปโดยไม่สูญพันธุ์

กระบวนการให้กำเนิดลูกหลานในสิ่งมีชีวิตต่าง ๆ เกิดขึ้นด้วยวิธีการที่หลากหลาย แต่ล้วนบรรลุเป้าหมายที่มุ่งหวังเดียวกัน (แบคทีเรีย) (ซึ่งจัดอยู่ในพวกพืช) ก็สืบพันธุ์ และพืชกับสัตว์อื่น ๆ ก็เป็นเช่นเดียวกัน ไม่ว่าจะมีระดับวิวัฒนาการสูงต่ำแตกต่างกันเพียงใด ในมุมมองของวิชาคณิตศาสตร์ เป็นไปไม่ได้ที่ความบังเอิญจะก่อให้เกิดเพศผู้หรือเพศเมียในพืชและสัตว์นับพันชนิด เพื่อเป้าหมายที่ถูกวางไว้และกำหนดไว้อย่างแน่ชัด นั่นคือการให้กำเนิดลูกหลานที่ยังคงอยู่ต่อไปหลังจากการล้มตาย

ในบรรดาสัตว์และพืชนั้น มีบางชนิดที่ไม่มีการแบ่งแยกเพศผู้และเพศเมีย ถึงกระนั้นก็ยังสืบพันธุ์และให้กำเนิดลูกหลานได้ เช่น สัตว์เซลล์เดียวขนาดเล็กอย่าง (อะมีบา) ซึ่ง

…ที่อาศัยอยู่ในน้ำและมีร่างกายประกอบด้วยเซลล์เดียวนั้น สืบพันธุ์ด้วยวิธีการที่น่าอัศจรรย์ กล่าวคือ สัตว์ตัวหนึ่งจะแบ่งตัวออกเป็นสองส่วน แต่ละส่วนจะกลายเป็นสัตว์หนึ่งตัว และสัตว์ที่เกิดจากการแบ่งตัวนั้นก็จะแบ่งตัวต่อไปเป็นสัตว์สองตัวอีก เป็นเช่นนี้เรื่อยไป... สิ่งนี้เกิดขึ้นเมื่อสภาพแวดล้อมของการดำรงชีวิตเหมาะสมและเป็นปกติ

แต่หากสัตว์ชนิดนี้รับรู้ถึงสิ่งที่บ่งบอกว่ามีอันตราย มันจะสร้างซีสต์ กล่าวคือ มันจะขับสารออกมาห่อหุ้มร่างกายเป็นถุงซีสต์ แล้วแบ่งตัวออกเป็นสองตัว หรือแม้กระทั่งหลายสิบตัวภายในซีสต์นั้น เพื่อชดเชยเวลาที่อาจสูญเปล่าไปขณะอยู่ภายในซีสต์ จนกว่าสภาพแวดล้อมที่เหมาะสมต่อการดำรงชีวิตของมันจะกลับคืนมา

การสืบพันธุ์ด้วยวิธีการแบ่งตัวยังเกิดขึ้นในสัตว์เซลล์เดียวอีกหลายชนิดนอกเหนือจาก "อะมีบา" เช่น สัตว์ที่เรียกว่า "พารามีเซียม" ซึ่งอาศัยอยู่ในน้ำ มันก็สืบพันธุ์ด้วยการแบ่งตัวออกเป็นสอง (การแบ่งตัวแบบทวิภาค) ในสภาพแวดล้อมที่เหมาะสมเช่นเดียวกับการแบ่งตัวของอะมีบา แต่เป็นครั้งคราวที่มันจำเป็นต้องฟื้นฟูความกระปรี้กระเปร่าและความมีชีวิตชีวาของมัน มันจึงหันไปใช้วิธีการสืบพันธุ์อีกแบบหนึ่งที่ซับซ้อนอย่างยิ่ง ซึ่งเป็นการระดมนิวเคลียสมาใช้ (ดังที่ทราบกันดีว่าทุกเซลล์มีนิวเคลียส) โดยในกรณีนี้ ลูกแต่ละตัวจะให้กำเนิดลูกหลานถึงสี่ตัว แทนที่สัตว์ตัวหนึ่งจะแบ่งออกเป็นเพียงสองตัวเท่านั้น

ส่วนในสัตว์ที่มีวิวัฒนาการสูงกว่าสัตว์เซลล์เดียวเหล่านี้ หากสภาพแวดล้อมของการดำรงชีวิตเป็นอุปสรรคขัดขวางมิให้ตัวเมียพบกับตัวผู้ได้โดยง่ายเพื่อให้กำเนิดลูกหลาน ในกรณีนี้สัตว์ตัวนั้นจะกลายเป็นทั้งตัวเมียและตัวผู้ในเวลาเดียวกัน กล่าวคือ มันจะกลายเป็นกะเทย (สัตว์สองเพศ) โดยร่างกายของมันจะมีอวัยวะสืบพันธุ์เพศเมียและเพศผู้อยู่เคียงข้างกัน ด้วยเหตุนี้มันจึงสามารถให้กำเนิดลูกหลานได้โดยไม่จำเป็นต้องรอโอกาสที่ทั้งสองเพศจะได้พบกัน ตัวอย่างเช่น สิ่งนี้เกิดขึ้นในพยาธิใบไม้ตับ ซึ่งอาศัยอยู่ในท่อน้ำดีของสัตว์บางชนิด อันเป็นที่ซึ่งยากต่อเพศใดเพศหนึ่งที่จะเคลื่อนย้ายและเที่ยวไปในสถานที่คับแคบเช่นนี้เพื่อค้นหาอีกเพศหนึ่ง และในขณะเดียวกัน หากเกิดกรณีที่พยาธิเหล่านี้สองตัวมาพบกัน ตัวหนึ่งก็อาจผสมพันธุ์ให้อีกตัวหนึ่งได้ โดยตัวหนึ่งจะทำหน้าที่เสมือนเป็นตัวเมีย และอีกตัวหนึ่งจะทำหน้าที่เสมือนเป็นตัวผู้

การที่ความบังเอิญนับล้าน ๆ ครั้งจะเกิดขึ้นพร้อมกันในเวลาเดียว เพื่อเป้าหมายหนึ่งที่เฉพาะเจาะจงร่วมกัน ในสัตว์ต่างชนิดกัน และด้วยวิธีการที่แตกต่างกันนั้น เป็นสิ่งที่วิทยาศาสตร์ไม่ยอมรับ และศาสตร์…

…คณิตศาสตร์ และในกรณีนี้ เขาย่อมต้องยอมรับว่ามีพลังผู้สร้างที่ทำงานอยู่เบื้องหลังสิ่งทั้งหมดนี้

นับตั้งแต่มีสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนมตัวแรกบนแผ่นดินนี้ เพศเมียก็ได้รับการติดตั้ง "โรงงาน" สำหรับผลิตน้ำนม เพื่อให้ลูกอ่อนได้รับอาหารทันทีที่ออกจากท้องแม่ หากไม่มีเต้านมที่ยื่นออกมาจากร่างกายของแม่นี้ตั้งแต่สัตว์เลี้ยงลูกด้วยนมตัวแรก ลูกที่เกิดมาตัวแรกก็คงไม่มีโอกาสเติบโตและมีชีวิตรอด นั่นหมายความว่า นี่คือกระบวนการที่ได้รับการวางแผนและกำหนดไว้แล้วตั้งแต่เริ่มแรก มิใช่สิ่งที่เกิดจากการลองผิดลองถูก เพราะมันไม่อาจยอมให้เกิดความผิดพลาดได้แม้แต่ครั้งเดียว

แล้วมนุษย์ผู้มีสติปัญญาคนใดเล่าจะนึกคิดได้ว่า การที่แม่ได้รับการเตรียมอาหารสำหรับลูกที่เพิ่งเกิดนั้น เป็นผลมาจากความบังเอิญอันมืดบอด? น้ำนมของสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนมเพศเมียนั้น นอกจากจะมีคุณค่าทางอาหารแล้ว เรายังพบว่ามันประกอบด้วยสารต่าง ๆ ที่มอบภูมิคุ้มกันโรคให้แก่ทารก จนกว่าเขาจะเติบโตพ้นวัยเยาว์ และร่างกายสามารถป้องกันตนเองได้ ความพยายามทั้งปวงที่ร่วมมือกันเพื่อผลิตน้ำนมที่จำเป็นต่อการเลี้ยงดูทารก ล้วนล้มเหลวในการผลิตน้ำนมที่มีคุณสมบัติเช่นเดียวกับน้ำนมที่อัลลอฮ์ทรงประทานให้แก่เพศเมีย»

ความสำคัญของสัญชาตญาณทางเพศ

ดร.ยูซุฟได้กล่าวกับเราถึงสัญชาตญาณทางเพศ ความสำคัญ และผลอันยิ่งใหญ่ของมัน โดยกล่าวว่า «สิ่งหนึ่งที่ทำให้นักวิทยาศาสตร์ฉงนสนเท่ห์ คือแก่นแท้ของสัญชาตญาณทางเพศ สัญชาตญาณที่ทำให้เพศผู้ถูกดึงดูดเข้าหาเพศเมีย และเพศเมียถูกดึงดูดเข้าหาเพศผู้

สัญชาตญาณทางเพศเป็นสัญชาตญาณที่ทรงพลังที่สุด เพราะเป็นสัญชาตญาณที่สำคัญที่สุดต่อการดำรงอยู่ของเผ่าพันธุ์และการไม่สูญพันธุ์ และเป้าหมายหลักของการมีชีวิตอยู่ของสัตว์บางชนิด ก็คือการผสมพันธุ์ให้สำเร็จ แล้วหลังจากนั้นมันก็ตายไป

ระยะตัวเต็มวัยของแมลงที่เรียกว่า "แมลงชีปะขาว" (เมย์ฟลาย) นั้นมีไม่เกินเพียงไม่กี่วัน และในระยะตัวเต็มวัยนี้มันจะไม่กินอาหารเลย เพราะไม่มีส่วนของปากที่เหมาะสำหรับการกินอาหารแต่อย่างใด หน้าที่หลักของมันในช่วงชีวิตอันสั้นนี้คือการที่เพศผู้ผสมพันธุ์กับเพศเมียเพื่อให้กำเนิดลูกหลาน โดยแม่จะตายลงทันทีหลังจากนั้น เมื่อได้ปฏิบัติภารกิจของมันเสร็จสิ้นแล้ว และพ่อก็ตายเช่นเดียวกัน»

17. การชี้นำของพระผู้สร้างแก่สัตว์ให้ทดแทนส่วนต่างๆ ของร่างกายที่สูญเสียไป

ดร.ยูซุฟได้กล่าวถึงในบทความของเขาในหนังสือพิมพ์อัล-อะฮ์รอม เกี่ยวกับสิ่งที่อัลลอฮ์ทรงประทานแก่บรรดามัคลูกของพระองค์ นั่นคือคุณสมบัติที่ทำให้สัตว์สามารถทดแทนส่วนต่างๆ ของร่างกายที่สูญเสียไป โดยเขากล่าวว่า: «คุณลักษณะอันน่าทึ่งอีกประการหนึ่งที่เราพบในสัตว์และพืชทุกชนิด คือความสามารถในการทดแทนส่วนที่สูญเสียไป ซึ่งมีอยู่ในสิ่งมีชีวิตในระดับที่แตกต่างกัน

ในสัตว์หลายชนิด เช่น สัตว์ที่เรียกว่า "ไฮดรา" เราพบสิ่งที่น่าอัศจรรย์ซึ่งวิทยาศาสตร์ทำได้เพียงบรรยายลักษณะของมัน แต่ไม่สามารถอธิบายได้ สัตว์ชนิดนี้อาศัยอยู่ในน้ำ มีรูปร่างเป็นท่อ ความยาวไม่เกินไม่กี่มิลลิเมตร มีฐานที่ปิดสนิทและมีช่องเปิดด้านหน้าซึ่งใช้เป็นปากสำหรับรับอาหารเข้าไป และในขณะเดียวกันก็ใช้เป็นช่อง "ทวารหนัก" สำหรับขับของเสียออกมา รอบช่องเปิดนั้นเราพบส่วนยื่นที่เป็นโพรงจำนวนหนึ่ง ซึ่งโพรงของมันเชื่อมต่อกับโพรงลำตัว

หากเราตัดสัตว์ชนิดนี้ออกเป็นสองท่อน คือท่อนบนและท่อนล่าง เราจะพบว่าเซลล์บางส่วนในแต่ละท่อนจะแบ่งตัวเพิ่มจำนวน จนกระทั่งสร้างส่วนที่ขาดหายไปได้ครบถ้วน ผลที่ได้คือเกิดเป็นสัตว์สองตัวที่เหมือนกับสัตว์ตัวเดิม และไม่เพียงเท่านั้น หากเราตัดสัตว์ชนิดนั้นออกเป็นหลายท่อน แต่ละท่อนก็จะเจริญเติบโตและทดแทนส่วนที่สูญเสียไปทั้งหมด จนกลายเป็นสัตว์ที่มีโครงสร้างสมบูรณ์

ผนังลำตัวของสัตว์ชนิดนี้ประกอบด้วยเซลล์สองชั้น คือชั้นนอก และชั้นในซึ่งล้อมรอบโพรงภายในลำตัว ในแต่ละชั้นมีเซลล์หลากหลายชนิด แต่ละชนิดมีหน้าที่เฉพาะของมัน เซลล์ส่วนใหญ่ในชั้นนอกมีหน้าที่หลักในการปกป้องร่างกายของสัตว์ ส่วนชั้นในมีหน้าที่หลักในการย่อยอาหารที่สัตว์กลืนเข้าไปทางช่องปาก

หากเราพลิกสัตว์ชนิดนั้นกลับด้านเหมือนกับการพลิกถุงเท้า เซลล์ที่เคยอยู่ด้านนอกก็จะกลายเป็นอยู่ด้านใน คือล้อมรอบโพรงลำตัว ขณะที่เซลล์ที่เคยอยู่ด้านในก็จะกลายเป็นอยู่ด้านนอก แล้วจะเกิดอะไรขึ้นในกรณีนี้? นักวิทยาศาสตร์ที่ทำการทดลองเหล่านี้พบว่า เซลล์ที่บัดนี้กลายเป็นอยู่ด้านนอกจะเคลื่อนย้ายเข้าสู่ด้านใน ขณะที่เซลล์ที่กลายเป็นอยู่ด้านในจะเคลื่อนย้ายออกสู่ด้านนอก เพื่อที่จะกลับคืน…

โครงสร้างของสัตว์จะกลับคืนสู่สภาพเดิม และหากสิ่งนั้นไม่เกิดขึ้น สัตว์ก็จะตาย เพราะเซลล์ที่ล้อมรอบช่องว่างภายในร่างกายจำเป็นต้องเป็นเซลล์ย่อยอาหาร เพื่อให้กระบวนการย่อยสารอาหารที่อยู่ในช่องว่างภายในร่างกายดำเนินไปได้อย่างสมบูรณ์ ส่วนเซลล์ด้านนอกจำเป็นต้องเป็นเซลล์ป้องกันที่คอยรักษาร่างกายและปกป้องมันจากความเสียหาย

หากเราตัดไส้เดือนออกเป็นสองท่อน แต่ละท่อนก็จะเจริญเติบโตและสร้างส่วนที่ขาดหายไปขึ้นมาทดแทน

ในสัตว์อื่น ๆ (เช่น กุ้ง หรือปู) และสัตว์อื่นนอกจากนี้ หากขาข้างใดข้างหนึ่งขาดหายไป ขาใหม่ก็จะงอกขึ้นมาแทนขาที่ขาดไปนั้น

ส่วนจิ้งจก เมื่อรู้สึกถึงอันตราย หรือเมื่อถูกมนุษย์หรือสัตว์จับไว้ที่หาง มันจะสลัดหางนั้นออกจากตัว แล้วรอดพ้นจากอันตรายไปได้ และหางใหม่ก็จะงอกขึ้นมาแทน

ส่วนตัวเราเอง หากเกิดบาดแผลขณะโกนหนวดหรือด้วยสาเหตุอื่นใดก็ตาม เซลล์ใหม่ก็จะก่อตัวขึ้นมาแทนเซลล์ที่ถูกบาดแผลทำลายไป และหากสิ่งนั้นไม่เกิดขึ้น ก็คงเป็นไปไม่ได้เลยที่จะทำการผ่าตัดใด ๆ

และหากกระดูกของเราหัก เซลล์ใหม่ก็จะก่อตัวขึ้น และรอยหักนั้นก็จะประสานติดกัน

สิ่งเหล่านี้ไม่อาจเกิดขึ้นโดยบังเอิญได้ ทว่ามันจะต้องเป็นผลจากการวางแผนจัดการที่มุ่งสู่เป้าหมายที่แน่นอน นั่นคือการรักษาชีวิตของสิ่งมีชีวิตแต่ละตัวไว้ และถูกควบคุมโดยพลังที่แฝงอยู่ในตัวสัตว์ ซึ่งวิทยาศาสตร์ยังไม่อาจเข้าถึงแก่นแท้ของมันได้ แท้จริงมันคือพลังที่อัลลอฮ์ทรงฝากไว้ในตัวสัตว์ โดยที่สัตว์เองไม่รู้อะไรเกี่ยวกับมันเลย และไม่ตระหนักด้วยซ้ำว่าตนกำลังทำอะไรอยู่»

18. สิ่งมีชีวิตทั้งปวงเหมือนกันในเรื่องการหายใจ แม้วิธีการจะแตกต่างกัน

ดร.ยูซุฟได้นำเสนอเรื่องนี้ไว้ในบทความอันทรงคุณค่าของเขา โดยกล่าวว่า:

«กระบวนการหายใจที่เราพบในสิ่งมีชีวิตทั้งหลาย ตั้งแต่ชนิดที่ต่ำที่สุดจนถึงชนิดที่สูงที่สุด เป็นกระบวนการที่น่าอัศจรรย์ ในทุกกรณีมันคือกระบวนการออกซิเดชันเท่านั้น กล่าวคือ ออกซิเจนรวมตัวกับสารอาหารที่อยู่ในเซลล์ของร่างกาย ผลของออกซิเดชันนี้คือการปลดปล่อยพลังงานที่สิ่งมีชีวิตจำเป็นต้องใช้ หากไม่มีพลังงานนี้ มันก็ไม่สามารถทำกิจกรรมใด ๆ ได้เลย

ออกซิเดชันนี้เกิดขึ้นในสัตว์ชนิดต่าง ๆ ด้วยวิธีที่แตกต่างกัน แต่ผลลัพธ์ในทุกกรณีเป็นอย่างเดียวกัน คือการปลดปล่อยพลังงาน ในขณะเดียวกันกระบวนการนี้ก็ทำให้เกิดน้ำและคาร์บอนไดออกไซด์ขึ้นด้วย ด้วยเหตุนี้ ลักษณะที่เห็นได้ชัดของการหายใจจึงได้แก่ การรับออกซิเจนเข้าไปเพื่อใช้ออกซิไดซ์สารอาหาร และการขับคาร์บอนไดออกไซด์และน้ำที่เกิดจากกระบวนการนี้ออกมา

ในสัตว์ชั้นต่ำ (เช่น อะมีบา) ซึ่งร่างกายประกอบด้วยเซลล์เพียงเซลล์เดียว การหายใจเกิดขึ้นด้วยวิธีที่เรียบง่ายอย่างยิ่ง สัตว์ชนิดนี้มีลักษณะคล้ายเจลาตินอ่อนนุ่มชิ้นเล็ก ๆ อาศัยอยู่ในน้ำ และน้ำที่ล้อมรอบมันมีออกซิเจนละลายอยู่จำนวนหนึ่ง ออกซิเจนที่ละลายในน้ำนี้จะซึมเข้าสู่ร่างกายของอะมีบา แล้วออกซิไดซ์สารอาหารภายในร่างกายของมัน ทำให้เกิดพลังงานที่จำเป็นสำหรับการเคลื่อนไหว การเจริญเติบโต และกระบวนการอื่น ๆ ที่จำเป็นต่อการมีชีวิต

นอกจากการปลดปล่อยพลังงานแล้ว กระบวนการออกซิเดชันยังทำให้เกิดคาร์บอนไดออกไซด์และน้ำขึ้นอีกด้วย

อะมีบากำจัดน้ำส่วนเกินออกด้วยวิธีที่น่าทึ่ง หยดน้ำเล็ก ๆ จะรวมตัวกันจนกลายเป็นช่องว่างที่เต็มไปด้วยน้ำ ช่องว่างนี้จะเคลื่อนไปยังขอบร่างกายของสัตว์ แล้วแตกออกเพื่อปล่อยน้ำออกนอกร่างกาย จากนั้นก็ก่อตัวขึ้นใหม่อีก... เป็นเช่นนี้เรื่อยไป

ส่วนคาร์บอนไดออกไซด์นั้นจะซึมผ่านจากภายในร่างกายออกสู่น้ำที่ล้อมรอบมัน

การหายใจในแมลงเกิดขึ้นผ่านช่องเปิดที่อยู่ทั้งสองข้างของลำตัว ช่องเหล่านี้เชื่อมต่อกับเครือข่ายท่อขนาดเล็กที่แตกแขนงอยู่ภายในตัวแมลงออกเป็นท่อที่เล็กลงไปเรื่อย ๆ จนในที่สุดก็ไปถึงเซลล์เกือบทั้งหมด ด้วยระบบนี้ (ออกซิเจน) จะเข้าทางช่องเปิดภายนอก แล้วไปถึงเซลล์ของร่างกายโดยตรง

ส่วนในมนุษย์และสัตว์อื่นอีกหลายชนิด (ออกซิเจน) จะไปถึงเนื้อเยื่อของร่างกายโดยอาศัยเซลล์เม็ดเลือดแดงที่ล่องลอยอยู่ในกระแสเลือด ภายในเซลล์เม็ดเลือดเหล่านี้มีสารที่เรียกว่า (ฮีโมโกลบิน)

คุณสมบัติอันน่าอัศจรรย์ประการหนึ่งของสารนี้คือ มันรวมตัวกับ (ออกซิเจนและคาร์บอนไดออกไซด์) ได้อย่างรวดเร็ว และแยกตัวออกจากทั้งสองได้อย่างง่ายดาย เมื่อเซลล์เม็ดเลือดเหล่านี้ไปถึงปอด มันจะรับออกซิเจนเข้ามา แล้วเคลื่อนไปตามระบบไหลเวียนเลือดจนถึงหลอดเลือดฝอยขนาดเล็กในเนื้อเยื่อ จากนั้นออกซิเจนจะแยกตัวออกจากเซลล์เม็ดเลือดและซึมผ่านผนังบาง ๆ ของหลอดเลือดฝอยเข้าสู่เนื้อเยื่อ เพื่อนำไปใช้ใน (การออกซิไดซ์) สารอาหาร ขณะเดียวกัน (คาร์บอนไดออกไซด์) ที่เกิดจากกระบวนการ (ออกซิเดชัน) ก็จะซึมจากเนื้อเยื่อเข้าสู่เซลล์เม็ดเลือด เซลล์เม็ดเลือดจะนำคาร์บอนไดออกไซด์ไปยังปอด ณ ที่นั้นมันจะแยกตัวออกจาก (ฮีโมโกลบิน) และร่างกายจะขับออกไปทางลมหายใจออก จากนั้นเซลล์เม็ดเลือดก็จะรับ (ออกซิเจน) ขึ้นมาใหม่ ... เป็นเช่นนี้เรื่อยไป

การหายใจในสัตว์ต่างชนิดกันเกิดขึ้นด้วยวิธีการที่หลากหลาย แต่ผลลัพธ์ในทุกกรณีล้วนเป็นอย่างเดียวกัน คือ การนำ (ออกซิเจน) ไปสู่เซลล์ของร่างกาย และการกำจัด (คาร์บอนไดออกไซด์) ออกไป

สิ่งนี้บ่งชี้อย่างเด็ดขาดถึงสองประการ:

ประการแรก: การกำหนดอันละเอียดถี่ถ้วนนี้ย่อมต้องเป็นการกระทำของพระผู้สร้างผู้ทรงบริหารจัดการและทรงกำหนด เพราะเป็นไปไม่ได้ที่สิ่งหนึ่งจะเกิดขึ้นด้วยวิธีการที่แตกต่างกัน แล้วนำไปสู่ผลลัพธ์เดียวกันโดยบังเอิญ

ประการที่สอง: พระผู้สร้างทรงเป็นหนึ่งเดียว ทรงเอกะ เพราะรูปแบบการสร้างตั้งอยู่บนรากฐานเดียวกัน และนำไปสู่ผลลัพธ์เดียวกันที่ไม่เปลี่ยนแปลง»

19. การได้รับอาหารของสิ่งมีชีวิตด้วยวิธีการที่แตกต่างกัน

ดร.ยูซุฟได้เล่าให้เราฟังเกี่ยวกับเรื่องนี้ว่า “สิ่งมีชีวิตทั้งหลาย ทั้งพืชและสัตว์ ล้วนจำเป็นต้องได้รับอาหาร พืชได้รับอาหารด้วยวิธีการที่แตกต่างจากวิธีการได้รับอาหารของสัตว์อย่างสิ้นเชิง พืชนั้นอยู่กับที่ ไม่สามารถเคลื่อนที่ไปหาอาหารได้เหมือนอย่างที่สัตว์ทำ ด้วยเหตุนี้พืชจึงสร้างอาหารของมันเองในขณะที่ยังปักหลักอยู่กับที่ โดยใช้พลังงานแสงอาทิตย์ในการนั้น

ส่วนสัตว์นั้นได้รับอาหารสำเร็จรูปจากวัตถุที่มาจากพืชหรือสัตว์ และอาหารที่สัตว์บริโภคเข้าไปนั้นจำเป็นต้องถูกย่อยเพื่อให้ร่างกายดูดซึมและได้รับประโยชน์จากมัน กระบวนการย่อยอาหารเป็นกระบวนการที่ซับซ้อนอย่างยิ่ง ซึ่งทำหน้าที่เปลี่ยนสารที่มีโครงสร้างซับซ้อนให้เป็นสารที่มีโครงสร้างเรียบง่ายที่ร่างกายสามารถดูดซึมและได้รับประโยชน์จากมันได้

สารอาหารนั้นอาจเป็นไขมัน โปรตีน หรือแป้ง … เป็นต้น

อาหารแต่ละประเภทจะถูกย่อยโดยเอนไซม์เฉพาะชนิดหนึ่ง ซึ่งออกฤทธิ์ต่อสารชนิดใดชนิดหนึ่งโดยเฉพาะ และไม่ออกฤทธิ์ต่อสารอื่น ๆ ที่อยู่เคียงข้างกันกับมัน เอนไซม์ชนิดหนึ่งออกฤทธิ์ต่อสารประเภทไขมัน แต่ไม่ออกฤทธิ์ต่อสารประเภทโปรตีน และอีกชนิดหนึ่งออกฤทธิ์ต่อสารประเภทโปรตีน แต่ไม่ออกฤทธิ์ต่อสารประเภทไขมัน

เป็นไปได้หรือที่ทั้งหมดนี้จะเกิดขึ้นจากการสุ่มอย่างไร้ทิศทาง หรือจากความบังเอิญอย่างมืดบอด หรือเป็นผลจากการทดลองหลายต่อหลายครั้งที่มีทั้งผิดและถูก?

แท้จริงแล้ว สติปัญญาใดก็ตามที่สามารถใช้ความคิดได้ ย่อมต้องตระหนักว่าสิ่งนี้เป็นไปไม่ได้ ดังที่ทฤษฎีความน่าจะเป็นในวิชาคณิตศาสตร์ก็ปฏิเสธเรื่องนี้อย่างเด็ดขาด

ในสัตว์ (อะมีบา) ซึ่งมีขนาดเล็กจิ๋วและประกอบด้วยเซลล์เพียงเซลล์เดียว กระบวนการรับอาหารเกิดขึ้นด้วยวิธีการที่แปลกประหลาด กล่าวคือ จะมีแขนยื่นออกมาจากตัวมันแล้วโอบล้อมสารอาหารที่อยู่รอบตัวมันในน้ำ ซึ่งอาจเป็นสัตว์ขนาดเล็กจิ๋ว หรือพืชเซลล์เดียวที่มีขนาดเล็กกว่าอะมีบา สารอาหารในกรณีนี้อาจเคลื่อนที่ได้หากเป็นสัตว์ขนาดเล็ก และอาจอยู่กับที่หากเป็นพืชชั้นต่ำเซลล์เดียว เช่น สาหร่ายบางชนิด

และสิ่งที่น่าอัศจรรย์ก็คือ สัตว์ (อะมีบา) ซึ่งมีโครงสร้างเรียบง่าย ไม่มีสมองหรือระบบประสาทเลย กลับสามารถแยกแยะระหว่างอาหารที่อยู่นิ่งกับอาหารที่เคลื่อนไหวได้ หากอาหารนั้นเป็นสัตว์ที่เคลื่อนไหว แขนเทียมของ (อะมีบา) จะยื่นออกไปอย่างระมัดระวังโดยเว้นระยะห่างจากสัตว์นั้นเพื่อไม่ให้มันหนีไปได้ แต่หากอาหารนั้นอยู่นิ่งไม่เคลื่อนไหว แขนเทียมจะยื่นออกไปโอบรอบและแนบชิดกับอาหารนั้นโดยไม่ต้องระมัดระวังหรือป้องกันใด ๆ เพราะในกรณีนี้อาหารจะไม่สามารถหนีไปได้ แล้วสัตว์ตัวจิ๋ว (อย่างอะมีบา) ซึ่งแทบมองไม่เห็นด้วยตาเปล่า นอกจากจะมองผ่านเลนส์กล้องจุลทรรศน์ ไม่มีสมอง ไม่มีเส้นประสาท ไม่มีดวงตา หรืออวัยวะรับความรู้สึกใด ๆ เลย จะรับรู้สิ่งเหล่านี้ได้อย่างไร!

เมื่อแขนเทียมโอบหุ้มอาหารไว้แล้ว อาหารนั้นก็จะเข้าไปอยู่ภายในร่างกายโดยมีหยดน้ำห่อหุ้มอยู่ เมื่อนั้นร่างกายของ (อะมีบา) จะเริ่มหลั่งเอนไซม์ย่อยอาหารที่เป็นกรด เพื่อฆ่าเหยื่อที่ (อะมีบา) กลืนเข้าไปหากมันยังมีชีวิตอยู่ จากนั้นจึงหลั่ง (เอนไซม์ที่เป็นด่าง) ซึ่งในเรื่องนี้มีวิทยปัญญาอยู่ เพราะ (เอนไซม์) ที่สำคัญที่สุด คือ (เอนไซม์) ที่ย่อยสาร (โปรตีน) นั้น จะทำงานได้ในสภาวะที่เป็นด่างเท่านั้น»

20. การไหลเวียนของเลือดไปทั่วทุกส่วนของร่างกายสิ่งมีชีวิต

ดร.ยูซุฟได้กล่าวถึงระบบไหลเวียนโลหิตแก่เราไว้ว่า

«ระบบไหลเวียนโลหิตในไฟลัมและกลุ่มต่าง ๆ ของสัตว์นั้นดำเนินไปด้วยวิธีการที่หลากหลาย เช่นเดียวกับที่โครงสร้างของหัวใจในสัตว์กลุ่มต่าง ๆ ก็แตกต่างกันไป แต่ทั้งหมดล้วนนำไปสู่ผลลัพธ์เดียวกัน นั่นคือการไหลเวียนของเลือดไปทั่วทุกส่วนของร่างกาย

หากเราพินิจพิจารณาโครงสร้างของหัวใจและระบบไหลเวียนโลหิตในมนุษย์และในสัตว์อีกหลายชนิด เราจะพบว่าหัวใจ ซึ่งเป็นอวัยวะที่ได้รับการออกแบบไว้อย่างน่าทึ่ง ประกอบด้วยห้องต่าง ๆ ที่เชื่อมต่อถึงกันด้วยช่องเปิดที่มีลิ้นหัวใจ หน้าที่ของลิ้นเหล่านี้คือเปิดให้เลือดไหลผ่านไปในทิศทางเดียว และป้องกันไม่ให้เลือดไหลย้อนกลับในทิศทางตรงกันข้าม

และเรายังพบลิ้นในลักษณะเดียวกันนี้ในหลอดเลือดขนาดใหญ่ เพื่อจุดประสงค์เดียวกัน

ส่วนเครือข่ายของหลอดเลือด ทั้งหลอดเลือดดำ หลอดเลือดแดง และหลอดเลือดฝอย ก็เป็นการออกแบบ

…น่าทึ่ง กล่าวคือ หลอดเลือดแดงจะแตกแขนงออกเป็นท่อที่เล็กลงและเล็กลงเรื่อย ๆ จนกลายเป็นหลอดเลือดฝอยที่มีผนังบาง วิทยปัญญาของผนังหลอดเลือดฝอยที่บางนี้คือทำให้สามารถแลกเปลี่ยนก๊าซได้ ก๊าซ (ออกซิเจน) จาก (ฮีโมโกลบิน) ในเม็ดเลือดแดงจะซึมผ่านเข้าสู่เนื้อเยื่อของร่างกาย ในขณะเดียวกัน (ก๊าซคาร์บอนไดออกไซด์) ก็จะซึมผ่านจากเนื้อเยื่อเข้าสู่หลอดเลือดฝอย แล้วเม็ดเลือดแดงก็จะจับมันไว้ จากนั้นหลอดเลือดฝอยจะมารวมกันเป็นหลอดเลือดดำที่นำเลือดไปสู่ปอด ซึ่งที่นั่นเม็ดเลือดจะปลดปล่อย (ก๊าซคาร์บอนไดออกไซด์) ออกไป และรับ (ออกซิเจน) ใหม่เข้ามา เป็นเช่นนี้เรื่อยไป

หัวใจเต้นเป็นจังหวะตลอดชีวิต โดยห้องบางห้องของหัวใจจะขยายตัว และอีกบางห้องจะบีบตัว เพื่อสูบฉีดเลือดบริสุทธิ์ที่นำพา (ออกซิเจน) เข้าสู่หลอดเลือด และรับเลือดกลับคืนมาหลังจากที่มันไหลเวียนไปทั่วร่างกายแล้วโดยบรรทุก (ก๊าซคาร์บอนไดออกไซด์) มาด้วย เพื่อส่งมันไปยังปอด ซึ่งที่นั่นมันจะรับ (ออกซิเจน) และปลดปล่อย (ก๊าซคาร์บอนไดออกไซด์) ออกไป

ภายในร่างกายของมนุษย์และสัตว์อื่น ๆ อีกมากมาย มีของเหลวที่มีหน้าที่เฉพาะไหลเวียนอยู่ เช่น เลือดและน้ำเหลือง โดย (น้ำเหลือง) เป็นตัวกลางระหว่างเลือดกับเนื้อเยื่อ เลือดมีหน้าที่มากมาย หนึ่งในนั้นคือการนำสารอาหารไปส่งยังทุกส่วนของร่างกาย และหากในร่างกายของสัตว์บางชนิดไม่มีเลือด เช่น พยาธิใบไม้ในตับ เป็นต้น เราก็จะพบว่าโครงสร้างร่างกายของสัตว์เหล่านั้นได้ถูกออกแบบมาให้กระบวนการลำเลียงอาหารและสิ่งอื่น ๆ ดำเนินไปด้วยวิธีการอื่น

เลือดในร่างกายของเราและในร่างกายของสัตว์อื่น ๆ อีกมากมาย ประกอบด้วยของเหลวที่มีเซลล์จำนวนมหาศาลซึ่งมีรูปร่างและหน้าที่แตกต่างกันล่องลอยอยู่ บางครั้งเราเรียกเซลล์เหล่านี้ว่าเม็ดเลือดแดงและเม็ดเลือดขาว

เม็ดเลือดแดง – ดังที่ได้กล่าวไปแล้ว – มีหน้าที่เกี่ยวกับการหายใจ ส่วนเม็ดเลือดขาวนั้นมีรูปร่างและหน้าที่หลากหลาย บางชนิดเป็นเซลล์กลืนกิน ซึ่งมีหน้าที่กลืนกินเชื้อโรคใด ๆ ที่แทรกซึมเข้าสู่ร่างกายของมนุษย์หรือสัตว์ โดยมันจะกลืนกินเชื้อโรคนั้นด้วยวิธีการที่คล้ายกับการที่อะมีบากลืนกินอาหารของมัน และเราสูดเชื้อโรคนับล้าน ๆ ตัวจากอากาศเข้าไปตลอดทั้งกลางวันและกลางคืน

แต่เราก็ไม่ได้เจ็บป่วยทุกวัน เพราะเซลล์อันน่าอัศจรรย์ที่ล่องลอยอยู่ในกระแสเลือดเหล่านี้ ซึ่งสามารถแทรกผ่านกระแสเลือดและซึมเข้าไปในเนื้อเยื่อได้ในยามฉุกเฉิน จะกลืนกินเชื้อโรคเหล่านี้และกำจัดมันเสีย เราจะไม่เจ็บป่วยเว้นแต่เมื่อภูมิต้านทานของร่างกายอ่อนแอลงด้วยสาเหตุใดก็ตาม กล่าวคือ เมื่อจำนวนเชื้อโรคเพิ่มขึ้นเกินระดับปกติ»

21. โครงสร้างของประสาทสัมผัสในสิ่งมีชีวิต

ดร.ยูซุฟได้อธิบายให้เราทราบว่า «สัตว์ส่วนใหญ่มีอวัยวะรับความรู้สึก เช่น ประสาทการมองเห็น การดมกลิ่น การสัมผัส และการได้ยิน โครงสร้างพื้นฐานของดวงตามีความคล้ายคลึงกันในสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนมทุกชนิดและสัตว์อื่น ๆ และเป็นโครงสร้างที่น่าทึ่งและซับซ้อนอย่างยิ่ง ดวงตามีเลนส์สำหรับรับแสง และมีช่องเปิดที่แสงผ่านเข้ามาเพื่อทะลุผ่านเลนส์ ช่องเปิดที่แสงผ่านเข้าสู่ดวงตานี้จะขยายกว้างขึ้นเองโดยอัตโนมัติเมื่ออยู่ในที่แสงสลัว และจะหดแคบลงเองโดยอัตโนมัติเมื่อแสงจ้า วิทยปัญญาของสิ่งนี้ก็ชัดเจน กล่าวคือ ในสภาพที่แสงสลัว กระบวนการมองเห็นต้องการแสงปริมาณมาก ส่วนในสภาพที่แสงจ้า แสงเพียงปริมาณเล็กน้อยก็เพียงพอที่จะทำให้มองเห็นสิ่งต่าง ๆ ได้อย่างชัดเจน

ดวงตาสามารถมองเห็นสิ่งต่าง ๆ ได้ในที่แสงสลัว และสติปัญญาของมนุษย์ก็ยังไม่สามารถประดิษฐ์กล้องถ่ายภาพที่สามารถจับภาพสิ่งที่มองเห็นในแสงเช่นนี้ได้

และเช่นเดียวกับที่ผึ้งสามารถมองเห็นรังสีอัลตราไวโอเลต นกฮูกก็สามารถมองเห็นรังสีอินฟราเรดที่เรามองไม่เห็น ซึ่งเป็นรังสีความร้อน ด้วยเหตุนี้นกฮูกจึงสามารถมองเห็นหนูในความมืดสนิทได้ โดยอาศัยรังสีความร้อนอินฟราเรดที่แผ่ออกมาจากร่างกายอันอบอุ่นของมัน

ลำแสงจะผ่านเลนส์ไปตกกระทบที่จอตาซึ่งอยู่ที่ก้นของดวงตา จอตาประกอบด้วยชั้นต่าง ๆ เก้าชั้น ซึ่งเมื่อรวมกันแล้วหนาไม่เกินความหนาของกระดาษบาง ๆ แผ่นหนึ่ง ชั้นที่อยู่ลึกสุดของก้นดวงตาประกอบด้วยเซลล์รูปแท่งและเซลล์รูปกรวยนับล้าน ๆ เซลล์ เรียงตัวกันอย่างเป็นระเบียบในสัดส่วนที่แม่นยำ ซึ่งทำให้สามารถแยกแยะสีได้ จากนั้นเส้นประสาทตาจะทำหน้าที่ส่งความรู้สึกนี้ไปยังศูนย์เฉพาะแห่งหนึ่งในสมอง ซึ่งจะแปลความรู้สึกนั้นให้เป็น

เป็นภาพที่ตามองเห็นได้อย่างชัดเจน

การจัดเรียงอันน่าอัศจรรย์ของเลนส์ เซลล์รูปแท่ง เซลล์รูปกรวย และเส้นประสาทเหล่านั้น จะต้องเกิดขึ้นพร้อมกันในเวลาเดียว เพราะหากสิ่งเหล่านี้ไม่ได้มีอยู่ครบทั้งหมดในเวลาเดียวกัน การมองเห็นก็จะเป็นไปไม่ได้ แล้วปัจจัยทั้งหมดเหล่านี้จะเติมเต็มซึ่งกันและกันได้พร้อมกันในเวลาเดียวได้อย่างไร?

วิชาคณิตศาสตร์บอกเราว่า การที่สิ่งเหล่านี้จะเกิดขึ้นพร้อมกันในคราวเดียวโดยบังเอิญนั้นเป็นเรื่องที่เป็นไปไม่ได้ กล้องถ่ายภาพโทรทัศน์เป็นเพียงการเลียนแบบอย่างหยาบ ๆ ต่อกระบวนการมองเห็นที่เกิดขึ้นผ่านดวงตาเท่านั้น ยิ่งไปกว่านั้น สิ่งประดิษฐ์ทั้งปวงที่สติปัญญาของมนุษย์คิดค้นขึ้นมา ล้วนเป็นเพียงการเลียนแบบอย่างหยาบ ๆ ต่อสิ่งที่มีอยู่แล้วในการสร้างสรรค์ของพระองค์ และหากกล้องถ่ายภาพธรรมดา ๆ ยังต้องอาศัยความคิดและสติปัญญาในการประดิษฐ์ขึ้นมา แล้วจะเป็นเรื่องที่สมเหตุสมผลหรือที่ดวงตาของมนุษย์และสัตว์อื่น ๆ จะก่อกำเนิดขึ้นโดยบังเอิญ?

สิ่งที่น่าอัศจรรย์ก็คือ สัตว์ทุกชนิดที่จำเป็นต้องใช้การมองเห็น อัลลอฮ์ได้ทรงสร้างดวงตาให้แก่มันเพื่อใช้มองเห็น แม้ว่าดวงตาเหล่านั้นอาจมีโครงสร้างแตกต่างจากดวงตาของเราอย่างมาก แต่ก็นำไปสู่เป้าหมายเดียวกัน นั่นคือการมองเห็น ตัวอย่างเช่น เราพบว่าไส้เดือนดินมีเซลล์ที่ผิวหนังซึ่งไวต่อแสงสว่างและความมืด และนั่นคือทั้งหมดที่หนอนเช่นนี้ต้องการ เพราะมันอาศัยอยู่ในอุโมงค์ดินโคลนภายในพื้นดิน

แมลงมีดวงตาที่โครงสร้างแตกต่างจากดวงตาของมนุษย์ ลิง วัว เต่า หรือปลา แต่ถึงแม้จะมีความแตกต่างเช่นนี้ แมลงก็ยังมองเห็นสิ่งต่าง ๆ ที่มันมองได้ ความแตกต่างของวิธีการทั้งที่มีเป้าหมายเหมือนกันนั้น ไม่อาจเกิดขึ้นโดยบังเอิญได้ หากแต่เป็นผลมาจากการวางแผนที่มุ่งหมายให้บรรลุถึงเป้าหมายอันเฉพาะเจาะจง

แท้จริงอัลลอฮ์ได้ทรงประทานประสาทสัมผัสและการรับรู้แก่สิ่งมีชีวิตทุกชนิดตามขนาดความจำเป็นของมัน ตัวอย่างเช่น แมลงวันบ้านจำเป็นต้องมีดวงตาเพื่อใช้มองเห็นอาหาร และรับรู้ถึงการเคลื่อนไหวใด ๆ ที่มุ่งจะทำร้ายชีวิตของมัน ด้วยเหตุนี้พระผู้สร้างจึงทรงประทานดวงตารวมหนึ่งคู่ให้แก่มัน ดังเช่นที่เป็นอยู่ในแมลงส่วนใหญ่ เพราะดวงตาแต่ละข้างเหล่านี้ประกอบด้วยหน่วยที่คล้ายคลึงกันนับร้อย ๆ หน่วยเรียงชิดติดกัน แต่ละหน่วย

…แต่ละหน่วยเหล่านี้มองเห็นจุดหนึ่งของวัตถุที่ถูกมองเห็น แล้วจุดเหล่านี้ก็มารวมกัน แมลงวันจึงมองเห็นวัตถุนั้นได้อย่างสมบูรณ์ นอกจากนี้ พระผู้สร้างของมันยังทรงประทานดวงตาอีกชนิดหนึ่งเพิ่มเติมให้แก่มัน ซึ่งเราเรียกว่า "ตาเดี่ยว" (ตาธรรมดา) โดยมีตาเดี่ยวเช่นนี้อยู่สามดวงที่บริเวณยอดศีรษะของมัน ทำหน้าที่รับรู้การเคลื่อนไหวใด ๆ ก็ตาม และดวงตาเหล่านี้เองที่ทำให้การจับแมลงวันแทบจะเป็นเรื่องที่เป็นไปไม่ได้»

22. การออกแบบกระดูกและข้อต่อ

กระดูกในร่างกายของเราและร่างกายของสัตว์จำนวนมากนั้น เราเคลื่อนไหวมันได้ที่บริเวณข้อต่อ โดยกล้ามเนื้อบางส่วนจะหดตัว ขณะที่กล้ามเนื้ออีกส่วนหนึ่งคลายตัวในเวลาเดียวกันอย่างสอดประสานกันอย่างน่าอัศจรรย์ มือ ขา นิ้ว หรืออวัยวะอื่น ๆ จึงเคลื่อนไปในทิศทางที่มนุษย์หรือสัตว์ต้องการ โครงสร้างของข้อต่อก็ถูกออกแบบมาในลักษณะที่เอื้อให้เกิดการเลื่อนไถลได้ สัตว์จึงไม่รู้สึกถึงการเสียดสีใด ๆ เลย

ในทำนองเดียวกัน การออกแบบข้อกระดูกสันหลังในกระดูกสันหลังนั้นทำให้มันสามารถรับแรงกดได้ หลีกเลี่ยงการเสียดสี และทำให้ข้อกระดูกสันหลังยึดโยงเข้าด้วยกัน มันจึงถูกออกแบบมาอย่างน่าทึ่ง กระดูกสันหลังยังห่อหุ้มไขสันหลังไว้เพื่อปกป้องมัน เช่นเดียวกับที่กะโหลกศีรษะปกป้องสมองที่อยู่ภายใน และเส้นประสาทก็แยกออกจากไขสันหลังผ่านทางรูต่าง ๆ ของข้อกระดูกสันหลัง การออกแบบทั้งหมดนี้จำเป็นต้องเกิดขึ้นพร้อมกันในเวลาเดียว เพราะหากส่วนใดส่วนหนึ่งบกพร่องไป การเคลื่อนไหวของสัตว์ก็จะเป็นไปไม่ได้ แล้วเป็นไปได้หรือที่การจัดวางทั้งหมดนี้จะเกิดขึ้นพร้อมกันในเวลาเดียวโดยเป็นผลจากความบังเอิญ?

23. วิทยปัญญาในการแข็งตัวของเลือด

เป็นที่รู้กันดีว่า เมื่อเกิดบาดแผลขึ้นในร่างกายของเรา เลือดที่ไหลออกมาจากหลอดเลือดที่ได้รับบาดเจ็บนั้นจะแข็งตัวที่บริเวณบาดแผลในเวลาไม่นาน นี่คือการออกแบบที่มีเจตนาและมีวิทยปัญญาของมัน เพราะเลือดที่แข็งตัวนั้นจะปิดหลอดเลือดที่ได้รับบาดเจ็บ จึงหยุดการไหลของเลือดจากบาดแผลไม่ให้ไหลต่อไป และหากการแข็งตัวนี้ไม่เกิดขึ้น เลือดก็จะไหลออกไม่หยุดจนถึงแก่ความตาย

สิ่งที่บ่งชี้ว่านี่คือการจัดการที่มีเจตนาจากพระผู้สร้างเพื่อปกปักรักษาสิ่งมีชีวิต ก็คือเราพบว่ามันเกิดขึ้นด้วยวิธีการที่แตกต่างกันในสัตว์ต่างชนิดกัน แต่ผลลัพธ์ในทุก…

…ในทุกกรณีนั้นเหมือนกัน กล่าวคือ ในแมลงส่วนใหญ่ เมื่อร่างกายของแมลง เช่น แมลงสาบ ได้รับบาดเจ็บ เซลล์จำนวนหนึ่งจะมารวมตัวกันจนกลายเป็นจุกอุดปิดบาดแผลไว้ เพื่อไม่ให้เลือดไหลออก ในขณะที่เราพบว่าในแมลงบางชนิด เลือดจะแข็งตัวเหมือนกับที่เลือดของเราแข็งตัว

การบรรลุสู่เป้าหมายหนึ่งด้วยวิธีการที่แตกต่างกันนั้น ดังที่ข้าพเจ้าได้กล่าวไว้แล้ว… เป็นหลักฐานอันเด็ดขาดถึงการมีอยู่ของพระผู้สร้างผู้ทรงบริหารจัดการและทรงกำหนดด้วยวิธีการต่าง ๆ นานา เพื่อให้บรรลุถึงผลลัพธ์หนึ่งที่จะช่วยรักษาชีวิตของสิ่งมีชีวิตไว้

24. หนวดของยุง

เป็นไปไม่ได้ที่จะเกิดขึ้นโดยบังเอิญ ที่หนวดของยุงตัวผู้มีขนเส้นเล็ก ๆ ยาวกว่าขนบนหนวดของยุงตัวเมีย ในอดีตเคยเชื่อกันว่าขนเส้นยาวเหล่านี้เป็นเพียงเครื่องประดับอย่างหนึ่ง เพื่อให้ตัวผู้ดูสวยงามในสายตาของตัวเมีย แต่ต่อมาเป็นที่ประจักษ์ว่า ขนเส้นเล็ก ๆ บนหนวดของตัวผู้นั้นสามารถรับเสียงพิเศษที่ยุงตัวเมียส่งออกมา ขณะที่มันอยู่ห่างไกลจากตัวผู้เป็นระยะทางไกลมาก และเสียงของตัวเมียนี้มีคลื่นเฉพาะที่คล้ายคลึงกับคลื่นวิทยุเป็นอย่างมาก

ยุงตัวผู้จะขยับหนวดของมันไปในทิศทางต่าง ๆ เหมือนกับที่เราขยับเสาอากาศโทรทัศน์เพื่อให้ภาพที่รับได้มีความคมชัดยิ่งขึ้น และเมื่ออยู่ในตำแหน่งเฉพาะ หนวดทั้งสองจะรับเสียงของตัวเมียได้อย่างชัดเจน และด้วยมุมของหนวดนั้นเอง ตัวผู้ก็จะรับรู้ได้โดยสัญชาตญาณถึงตำแหน่งของตัวเมียที่ส่งเสียงนั้น แล้วมันก็จะบินตรงไปหาด้วยความเร็วสูงสุด จนกระทั่งเกิดการผสมพันธุ์ระหว่างกัน

ดังนี้เราจึงเห็นว่า พระผู้สร้างได้ประทานความสามารถอันน่าอัศจรรย์นี้แก่ยุง ซึ่งทำให้มันสามารถรับรู้เสียงของตัวเมียที่อยู่ห่างออกไปหลายสิบ "เมตร" ได้ ทั้ง ๆ ที่มีเสียงอื่น ๆ อีกมากมายดังอื้ออึงอยู่ในอากาศ และหากสิ่งนี้ไม่เกิดขึ้น ตัวผู้ก็คงไม่สามารถหาตัวเมียพบได้โดยง่าย และยุงก็คงไม่สามารถดำรงเผ่าพันธุ์อยู่ได้จากรุ่นสู่รุ่น

มันคือสถานีรับสัญญาณวิทยุที่อยู่ในหนวดของยุง ซึ่งยุงได้ใช้มันมาก่อนที่มนุษย์จะค้นพบความลับของการส่งสัญญาณแบบไร้สายเป็นเวลาหลายล้านปี แล้วสิ่งเช่นนี้จะเกิดขึ้นได้ด้วยความบังเอิญอันมืดบอดกระนั้นหรือ?

25. สัตว์ที่เปล่งแสงวาบในความมืด

แมลงบางชนิดนั้น ตัวเมียของมันจะเปล่งแสงวาบออกมาในความมืด เป็นแสงวาบที่มีความถี่เฉพาะ ซึ่งตัวผู้ของแมลงชนิดนั้นโดยเฉพาะสามารถแยกแยะได้ และจะไม่สับสนกับแสงวาบของแมลงชนิดอื่นที่มีความถี่แตกต่างออกไป เมื่อตัวผู้เห็นแสงวาบเหล่านี้ ซึ่งดวงตาของเราแทบจะมองไม่เห็น มันก็จะบินไปหาตัวเมียของมัน แล้วการผสมพันธุ์ก็เกิดขึ้น เพื่อให้เผ่าพันธุ์ของมันดำรงอยู่ต่อไป

แท้จริงวิชาคณิตศาสตร์ได้พิสูจน์ว่า การจัดระบบและการจัดลำดับเช่นนี้ ไม่มีทางเลยที่จะเป็นผลงานของ "ธรรมชาติ" ซึ่งไร้สติปัญญา หากแต่เป็นการวางแผนที่สร้างขึ้นโดยพระผู้สร้าง ผู้ทรงรู้ว่าพระองค์ทรงสร้างสิ่งใด ทรงจัดลำดับ และทรงกำหนดไว้อย่างงดงามที่สุด เพื่อบรรลุเป้าหมายที่แน่นอน

26. กระบวนการย่อยอาหารในสัตว์

เรารู้ว่าการตัดอาหารให้เป็นชิ้นเล็ก ๆ เป็นสิ่งจำเป็นเพื่ออำนวยความสะดวกแก่กระบวนการย่อยอาหาร ฟันของสัตว์ต่างชนิดกันมีโครงสร้างและการจัดเรียงที่แตกต่างกัน แต่ทั้งหมดทำหน้าที่อย่างเดียวกัน นั่นคือการตัดอาหาร

การจัดเรียงฟันในมนุษย์นั้นเป็นการจัดเรียงที่น่าอัศจรรย์ เพราะมีทั้งฟันหน้า ฟันเขี้ยว และฟันกราม ซึ่งจัดเรียงไว้อย่างเฉพาะเจาะจง ทำให้ฟันแต่ละชนิดมีหน้าที่เฉพาะของมัน และสัตว์ที่ไม่มีความจำเป็นต้องใช้ฟันก็จะไม่มีฟัน เช่น สัตว์ที่กินของเหลวเป็นอาหาร โดยพวกมันได้รับอวัยวะพิเศษสำหรับดูดอาหารที่เป็นของเหลวและส่งไปยังทางเดินอาหาร และในระหว่างการเคี้ยวในสัตว์ที่มีฟัน ต่อมน้ำลายจะหลั่งน้ำลายออกมาเพื่อผสมกับอาหาร ซึ่งเป็นจุดเริ่มต้นของกระบวนการย่อยอาหารนั้น

ในกระเพาะอาหารและลำไส้ — ดังที่ข้าพเจ้าได้กล่าวไว้ก่อนหน้านี้ — สัตว์จะหลั่ง (เอนไซม์) ออกมา ซึ่งเอนไซม์แต่ละชนิดจะมีผลต่ออาหารประเภทหนึ่งโดยเฉพาะ และไม่มีผลต่ออาหารประเภทอื่น ๆ

27. การก่อตัวของตัวอ่อนในครรภ์

กระบวนการสร้างตัวอ่อนในสัตว์ทุกชนิดเป็นกระบวนการที่น่าอัศจรรย์ วิทยาศาสตร์ทำได้เพียงสังเกตและอธิบายขั้นตอนต่าง ๆ ของมันเท่านั้น แต่ไม่อาจล่วงรู้ถึงแก่นแท้ของมัน รวมทั้งพลังที่ผลักดันกระบวนการนี้ไปสู่เป้าหมายที่กำหนดไว้แน่นอน คือการก่อตัวเป็นตัวอ่อนของสัตว์ชนิดหนึ่งชนิดใดโดยเฉพาะ

กระบวนการนี้เริ่มต้นเมื่อเซลล์เพศผู้ (ตัวอสุจิของเพศผู้) ถูกดึงดูดเข้าหาเซลล์เพศเมีย (ไข่ของเพศเมีย) แล้วเกิดเป็นเซลล์ที่ได้รับการปฏิสนธิ จากนั้นเซลล์ที่ได้รับการปฏิสนธิจะเริ่มแบ่งตัวด้วยพลังอันน่าพิศวงที่แฝงอยู่ภายในตัวมัน เซลล์หนึ่งจึงกลายเป็นสองเซลล์ แล้วเป็นสี่เซลล์ แล้วเป็นแปดเซลล์ เป็นเช่นนี้เรื่อยไป จนกระทั่งจำนวนเซลล์ถึงระดับหนึ่ง มันก็จะมีรูปร่างเป็นลูกกลมกลวงที่มีผนังประกอบด้วยเซลล์เพียงชั้นเดียว ต่อมาครึ่งหนึ่งของลูกกลมนั้นจะเว้าบุ๋มเข้าไปในอีกครึ่งหนึ่ง จึงกลายเป็นมีผนังเซลล์สองชั้น

ในสัตว์ส่วนใหญ่ ซึ่งรวมถึงมนุษย์ด้วย จะมีเซลล์ชั้นที่สามก่อตัวขึ้นระหว่างสองชั้นนั้น และเซลล์ต่าง ๆ ยังคงแบ่งตัวต่อไป จากนั้นเซลล์แต่ละชั้นในสามชั้นนี้ก็จะพัฒนาไปเป็นอวัยวะที่เฉพาะเจาะจง

จากชั้นนอกจะเกิดเป็นผิวหนังและระบบประสาท รวมทั้งส่วนอื่น ๆ บางส่วน จากชั้นกลางจะเกิดเป็นกล้ามเนื้อและกระดูก และจากชั้นในจะเกิดเป็นบางส่วนของระบบย่อยอาหาร เซลล์ยังคงแบ่งตัวต่อไปจนกระทั่งตัวอ่อนก่อตัวสมบูรณ์ภายในมดลูกในสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนม หรือภายในไข่ในสัตว์ที่ออกลูกเป็นไข่ เมื่อการสร้างตัวอ่อนเสร็จสมบูรณ์ มดลูกก็จะขับตัวอ่อนนั้นออกมานอกร่างกายในสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนม ส่วนในสัตว์ที่ออกลูกเป็นไข่ ตัวอ่อนจะเจาะเปลือกไข่และออกมาจากไข่นั้น

28. โครงสร้างของหู

โครงสร้างของหูในมนุษย์และในสัตว์อื่นอีกหลายชนิดนั้น ไม่มีผู้มีสติปัญญาคนใดจะนึกคิดได้เลยว่ามันเกิดขึ้นโดยบังเอิญ หูมีแก้วหูซึ่งรับคลื่นเสียงแล้วสั่นสะเทือน การสั่นสะเทือนนี้ส่งผลต่อกระดูกเล็ก ๆ สามชิ้นที่เรียงตัวกันอย่างน่าอัศจรรย์ แรงดันที่ทั้งสองด้านของแก้วหูจะต้องเท่ากัน ด้วยเหตุนี้จึงมีท่อทอดยาวจากด้านหลังแก้วหูไปเชื่อมกับโพรงจมูก และในส่วนในของหูมีกระดูกที่มีรูปร่างคล้ายหอยโข่ง ทำหน้าที่วิเคราะห์เสียงและแยกแยะท่วงทำนองต่าง ๆ อีกทั้งยังมีหน้าที่สร้างความสมดุลด้วย หากไม่มีมันแล้ว เราจะไม่สามารถก้าวเดินได้แม้เพียงก้าวเดียวโดยไม่โซเซและล้มลง

หลังจากนั้นการสั่นสะเทือนจะถูกส่งผ่านเส้นประสาทไปยังศูนย์การได้ยินในสมอง เพื่อให้มนุษย์หรือสัตว์รับรู้การได้ยินเสียงต่าง ๆ และแยกแยะเสียงเหล่านั้นออกจากกันได้ เป็นไปได้หรือที่ทั้งหมดนี้จะเกิดขึ้นในเวลาเดียวกันโดยบังเอิญ? แท้จริงทฤษฎีความน่าจะเป็นในวิชาคณิตศาสตร์ได้ปฏิเสธความเป็นไปได้ดังกล่าวอย่างเด็ดขาด

29. พยาธิฟิลาเรีย

ในบรรดาสิ่งมีชีวิตนั้นมีสิ่งน่าอัศจรรย์เกิดขึ้นมากมายนับไม่ถ้วน ซึ่งบ่งชี้ถึงการมีอยู่ของพลังอันสูงสุดที่จัดวางและกำหนดเพื่อให้สิ่งมีชีวิตทั้งหลายดำรงอยู่ต่อไปได้ เป็นสิ่งที่ไม่อาจเกิดขึ้นได้โดยบังเอิญ ตัวอย่างหนึ่งคือ สิ่งที่เกิดขึ้นในวงจรชีวิตของพยาธิที่เป็นสาเหตุของโรคที่เรียกว่าโรคเท้าช้าง ซึ่งเราเรียกพยาธินี้ว่า พยาธิฟิลาเรีย

พยาธิเหล่านี้เมื่ออยู่ในระยะตัวเต็มวัยจะฝังตัวอยู่ในท่อน้ำเหลืองและต่อมน้ำเหลืองของมนุษย์ และอุดตันท่อน้ำเหลือง ทำให้อวัยวะบางส่วนบวมโต โดยเฉพาะขาทั้งสองข้างหรือข้างใดข้างหนึ่ง จนขาของมนุษย์มีขนาดใหญ่เท่าขาช้าง

พยาธิเหล่านี้ผสมพันธุ์กันในขณะที่อาศัยอยู่ภายในท่อน้ำเหลืองของมนุษย์

และให้กำเนิดหนอนตัวเล็ก ๆ ซึ่งเคลื่อนย้ายจากท่อน้ำเหลืองเข้าสู่หลอดเลือด หากหนอนเหล่านี้ยังคงอยู่ในหลอดเลือดของมนุษย์ พวกมันจะไม่สามารถดำเนินวงจรชีวิตให้ครบสมบูรณ์ได้ เพราะพวกมันจำเป็นต้องย้ายเข้าสู่ร่างกายของยุงบางชนิด เพื่อให้วงจรนั้นครบสมบูรณ์และกลายเป็นตัวที่สามารถแพร่เชื้อสู่มนุษย์ได้ เมื่อยุงดูดเลือดของคนที่ติดเชื้อ มันก็จะดูดหนอนตัวเล็ก ๆ เหล่านี้จำนวนหนึ่งเข้าไปพร้อมกับเลือดด้วย หนอนเหล่านั้นจะเจริญเติบโตอยู่ภายในร่างกายของยุงจนโตเต็มที่ และกลายเป็นตัวที่สามารถแพร่เชื้อสู่มนุษย์ได้ เมื่อยุงปล่อยพวกมันเข้าสู่กระแสเลือดของมนุษย์ระหว่างที่มันดูดเลือดของมนุษย์ซึ่งมันใช้เป็นอาหาร

บรรดานักวิทยาศาสตร์ได้พยายามเก็บหนอนเหล่านี้จากเลือดของผู้ป่วยด้วยโรคนี้ แต่ความพยายามทั้งหมดของพวกเขาล้วนประสบความล้มเหลว จนกระทั่งได้เกิดเรื่องที่น่าอัศจรรย์ขึ้น

ในคืนหนึ่ง มีนักวิทยาศาสตร์คนหนึ่งทำงานอยู่ในห้องปฏิบัติการของเขาจนดึกดื่น เขาได้เก็บตัวอย่างเลือดจากผู้ป่วยคนหนึ่งแล้วนำไปตรวจดูใต้กล้องจุลทรรศน์ และเขาต้องประหลาดใจที่พบหนอนเหล่านี้จำนวนมหาศาลในตัวอย่างที่เขาเก็บมา ครั้นในช่วงกลางวันของวันรุ่งขึ้น เขาได้เก็บตัวอย่างเลือดจากผู้ป่วยคนเดิม แต่กลับไม่พบร่องรอยของหนอนเลย เขารู้สึกงุนงงในการอธิบายปรากฏการณ์อันน่าอัศจรรย์นี้ ว่าเหตุใดหนอนเหล่านี้จึงปรากฏอยู่ในตัวอย่างเลือดเมื่อเขาเก็บจากผู้ป่วยในเวลากลางคืน แต่ไม่ปรากฏเมื่อเขาเก็บในเวลากลางวัน?

ต่อมาก็เป็นที่กระจ่างว่า หนอนตัวเล็ก ๆ เหล่านั้นจะหลบหนีเข้าไปอยู่ในหลอดเลือดส่วนในของร่างกายในช่วงเวลากลางวัน แล้วจึงกลับมายังหลอดเลือดที่อยู่ใกล้ผิวหนังในช่วงเวลากลางคืน และวิทยปัญญา (หิกมะฮ์) ของเรื่องนี้ก็คือ ยุงที่ดูดเลือดมนุษย์เป็นอาหารในพื้นที่เหล่านี้จะออกหากินเฉพาะในช่วงเวลากลางคืนเท่านั้น ด้วยเหตุนี้หนอนจึงย้ายไปยังหลอดเลือดที่อยู่ใกล้ผิวหนัง เพื่อให้ยุงสามารถดูดพวกมันเข้าไปพร้อมกับเลือดได้ เพื่อที่วงจรชีวิตของพวกมันจะได้ครบสมบูรณ์ภายในร่างกายของยุง และเป็นเรื่องธรรมดาที่หนอนเหล่านี้ย่อมไม่ได้รับรู้และไม่ได้มีความรู้ใด ๆ เกี่ยวกับยุงที่วงจรชีวิตของพวกมันจะดำเนินจนครบสมบูรณ์ภายในร่างกายของมัน แต่พวกมันทำเช่นนี้ด้วยสัญชาตญาณ กล่าวคือ มีพลังอำนาจอันสูงส่งที่กำหนดพฤติกรรมนี้ให้แก่พวกมัน เพื่อให้ชีวิตของพวกมันดำรงอยู่ต่อไปได้

และที่น่าอัศจรรย์ก็คือ ในพื้นที่ซึ่งยุงชนิดที่ดูดเลือดออกหากิน…

กลางวันและไม่ออกหากินในเวลากลางคืน เราจะพบว่าตัวพยาธิกลับทำสิ่งที่ตรงกันข้าม คือมันจะอยู่ในหลอดเลือดภายในร่างกายในเวลากลางคืน และอพยพไปยังหลอดเลือดในเวลากลางวัน เพื่อให้ยุงในกรณีนี้สามารถดูดมันเข้าไปพร้อมกับเลือดได้เช่นกัน แล้วเป็นไปได้หรือที่สิ่งนี้จะเกิดขึ้นโดยบังเอิญ?

30. แม่เหล็กของโลก

หากเราละเรื่องโครงสร้างของสิ่งมีชีวิตและความมหัศจรรย์ในนั้นที่ทำให้สติปัญญาต้องงุนงงไว้ก่อน แล้วพิจารณาจักรวาลอันกว้างใหญ่ เราจะพบสิ่งที่น่าอัศจรรย์ สิ่งมหัศจรรย์ประการแรกคือแรงแม่เหล็กที่แฝงอยู่ในลูกโลก ซึ่งเป็นสิ่งที่ยึดเราไว้กับพื้นโลก และป้องกันไม่ให้เรากระจัดกระจายไปในอวกาศขณะที่โลกหมุน

แรงแม่เหล็กนี้แตกต่างจากแรงแม่เหล็กที่เราพบในแท่งแม่เหล็ก... เรารู้ว่าแท่งแม่เหล็กสามารถดึงดูดสิ่งของบางอย่างได้ แต่ไม่สามารถดึงดูดสิ่งอื่น ๆ เช่น เนื้อ กระดาษ แก้ว ก้อนหิน ทราย น้ำ และอื่น ๆ ได้... แต่แรงแม่เหล็กของโลกดึงดูดทุกสิ่ง มันดึงดูดร่างกายของเรา ดึงดูดแก้ว ทราย น้ำ ก้อนหิน และกระดาษ เพราะหากโลกไม่ดึงดูดสิ่งเหล่านี้เข้าหาตัวเอง ก็จะไม่มีสิ่งใดหลงเหลืออยู่บนพื้นผิวของมันเลย

31. ขนาดของเทห์ฟากฟ้า ระยะห่าง และวงโคจรของมัน

เฟรด ฮอยล์ (Fred Hoyle) อาจารย์ด้านดาราศาสตร์แห่งมหาวิทยาลัยลอนดอน กล่าวไว้ในหนังสือของเขา "ธรรมชาติของจักรวาล" ว่า ดวงดาวบางดวงมีขนาดใหญ่โตมหึมาจนสติปัญญาแทบไม่อาจนึกภาพได้ เมื่อเทียบกับดาวยักษ์ดวงหนึ่งในจำนวนนั้น โลกของเราก็ดูเหมือนเม็ดทรายเพียงเม็ดเดียว

นักวิทยาศาสตร์ชาวอเมริกันผู้ยิ่งใหญ่ เครสซี มอร์ริสัน (Cressy Morrison) อดีตประธานสถาบันวิทยาศาสตร์แห่งนิวยอร์ก กล่าวว่า: "แท้จริงแล้ว การจัดวางตำแหน่งของเทห์ฟากฟ้าไม่ใช่เพียงความบังเอิญแบบสุ่ม แต่มันถูกจัดวางไว้ในอวกาศอย่างมีการคำนวณ ตัวอย่างเช่น หากดวงจันทร์อยู่ใกล้โลกมากขึ้นเท่ากับหนึ่งในสี่ของระยะทางที่คั่นระหว่างเรากับมัน น้ำขึ้นน้ำลงก็จะรุนแรงจนน้ำขึ้นท่วมแผ่นดินทั้งหมด สัตว์บกทั้งปวงจะจมน้ำตายเพราะเหตุนั้น ในทำนองเดียวกัน หากแกนโลกไม่เอียงประมาณยี่สิบสามองศา ขั้วโลกทั้งสองก็จะตกอยู่ในความมืดของกลางคืนตลอดกาล ไอน้ำจากมหาสมุทรจะก่อตัวเป็นน้ำแข็งปริมาณมหาศาลกดทับขั้วโลกทั้งสอง จนเส้นศูนย์สูตรแบนราบลง และปริมาณน้ำฝนจะลดลงถึงขั้นที่ทำให้ชีวิตบนโลกเป็นไปไม่ได้

โลกหมุนรอบตัวเองด้วยความเร็วประมาณหนึ่งพันไมล์ต่อชั่วโมง หากเราสมมติว่ามันหมุนด้วยความเร็วเพียงหนึ่งร้อยไมล์ต่อชั่วโมง ทั้งกลางคืนและกลางวันก็จะยาวนานขึ้น ผลที่ตามมาคือพืชและสัตว์ทั้งหมดจะไหม้เกรียมในเวลากลางวันเพราะความร้อนจัด และแข็งตัวในเวลากลางคืนเพราะความหนาวจัด"

ในหนังสือเล่มใหญ่ของ ดร.โจด (Joad) อาจารย์ด้านปรัชญาแห่งมหาวิทยาลัยลอนดอน เขาได้ศึกษาความเป็นไปได้ต่าง ๆ ของการกำเนิดจักรวาลและการกำเนิดชีวิต ทั้งในแง่วิทยาศาสตร์และปรัชญา และได้ข้อสรุปจากการศึกษาอย่างละเอียดนี้ว่า จักรวาลจะต้องเกิดขึ้นจากกระบวนการสร้างอันน่าอัศจรรย์อย่างแน่นอน อัลลอฮ์ทรงตรัสจริงยิ่งเมื่อพระองค์ตรัสว่า: «เราจะให้พวกเขาเห็นสัญญาณต่าง ๆ ของเราในขอบฟ้าทั้งหลายและในตัวของพวกเขาเอง จนกระทั่งเป็นที่ชัดแจ้งแก่พวกเขาว่ามันคือสัจธรรม» (ซูเราะฮ์ฟุศศิลัต 41:53)⁽¹⁾

سَنُرِيهِمْ ءَايَـٰتِنَا فِى ٱلْـَٔافَاقِ وَفِىٓ أَنفُسِهِمْ حَتَّىٰ يَتَبَيَّنَ لَهُمْ أَنَّهُ ٱلْحَقُّ

⁽¹⁾ ซูเราะฮ์ฟุศศิลัต อายะฮ์ที่ 53

บทที่สอง

การรู้จักอัลลอฮ์ผ่านตัวบท

(ว่าด้วยเรื่องคุณลักษณะและพระนาม)

เราได้กล่าวไปแล้วว่า หนทางที่สองที่ทำให้เรารู้จักอัลลอฮ์ คือตัวบทจากอัลกุรอานและหะดีษที่กล่าวถึงอัลลอฮ์โดยตรง ซึ่งอธิบายถึงคุณลักษณะ พระนาม และกิจการต่าง ๆ ของพระองค์

หนทางนี้เป็นหนทางที่สว่างไสวและปลอดภัยในบั้นปลาย เพราะการรู้จักอัลลอฮ์ผ่านพระดำรัสของพระองค์และคำพูดของเราะซูลของพระองค์ ไม่เหลือช่องว่างให้แก่ความสงสัยและความคลุมเครือ

เราได้พยายามนำตัวบทมาอ้างโดยตรงในหัวข้อส่วนใหญ่ เพราะตัวบทเหล่านั้นสามารถสื่อความหมายและให้ความกระจ่างได้ดีกว่าถ้อยคำและคำพูดของมนุษย์ และข้าพเจ้ายังได้พยายามที่จะไม่บิดเบือนตัวบทด้วยการตีความ (ตะอ์วีล) และการบิดเบือนความหมาย (ตะห์รีฟ) ดังที่คนรุ่นก่อนจำนวนมากได้กระทำ เพื่อให้สอดคล้องกับทัศนะและมาตรวัดของมนุษย์ ทั้งที่สิ่งที่จำเป็นคือ มนุษย์จะต้องปรับเปลี่ยนทัศนะและมาตรวัดของตนให้สอดคล้องกับตัวบท

หัวข้อที่หนึ่ง: ขอบเขตการรับรู้ของสติปัญญาต่อคุณลักษณะของอัลลอฮ์

คุณลักษณะของอัลลอฮ์ที่อัลกุรอานได้นำมา และซุนนะฮ์ของท่านนบี ﷺ ได้กล่าวถึงนั้น แบ่งออกเป็นสองประเภท:

ประเภทที่หนึ่ง: สิ่งที่สติปัญญาของมนุษย์ไม่สามารถรู้จักและรับรู้ได้ด้วยตัวเอง กล่าวคือ ไม่สามารถรู้ได้หากไม่ใช่โดยทางตัวบท เช่น การยืนยันว่าอัลลอฮ์ทรงมีพระหัตถ์และพระพักตร์

ประเภทที่สอง: สิ่งที่สามารถใช้สติปัญญาเป็นหลักฐานบ่งชี้ได้ เช่น การที่พระองค์ทรงมีคุณลักษณะแห่งพระเดชานุภาพและความรอบรู้อันลึกซึ้ง (อัล-หิกมะฮ์) ทั้งนี้ เราจะไม่กล่าวถึงคุณลักษณะของอัลลอฮ์อย่างครบถ้วนทั้งหมด แต่เราจะกล่าวถึงส่วนหนึ่งที่จะช่วยอธิบายสิ่งที่ต้องการสื่อ ทำให้เป้าหมายชัดเจน และให้ภาพที่ครอบคลุมสมบูรณ์ อินชาอัลลอฮ์ตะอาลา

ประเด็นที่สอง

คุณลักษณะส่วนหนึ่งที่ตัวบทได้ระบุไว้

1. อัลลอฮ์ทรงมีซาต (พระองค์ที่แท้จริง)

ٱللَّهُ لَآ إِلَـٰهَ إِلَّا هُوَ ٱلْحَىُّ ٱلْقَيُّومُ ۚ لَا تَأْخُذُهُۥ سِنَةٌ وَلَا نَوْمٌ

อัลลอฮ์ผู้ทรงมหาบริสุทธิ์ทรงมีซาต ซึ่งมีคุณลักษณะแห่งความสมบูรณ์ และบริสุทธิ์จากคุณลักษณะแห่งความบกพร่อง ผู้ที่อ่านถ้อยคำของอัลกุรอานที่กล่าวถึงอัลลอฮ์ย่อมรู้อย่างเด็ดขาดว่าพระองค์ทรงมีซาต «อัลลอฮ์นั้น ไม่มีพระเจ้าอื่นใดนอกจากพระองค์ ผู้ทรงมีชีวิต ผู้ทรงดำรงอยู่ด้วยพระองค์เองและทรงบริหารกิจการทั้งปวง การง่วงนอนและการนอนหลับจะไม่ครอบงำพระองค์» (ซูเราะฮ์อัล-บะเกาะเราะฮ์ 2:255)⁽¹⁾

قُلْ هُوَ ٱللَّهُ أَحَدٌ ﴿١﴾ ٱللَّهُ ٱلصَّمَدُ ﴿٢﴾ لَمْ يَلِدْ وَلَمْ يُولَدْ ﴿٣﴾ وَلَمْ يَكُن لَّهُۥ كُفُوًا أَحَدٌۢ ﴿٤﴾

«จงกล่าวเถิด (มุหัมมัด) พระองค์คืออัลลอฮ์ผู้ทรงเอกะ อัลลอฮ์ทรงเป็นที่พึ่งของสรรพสิ่ง พระองค์ไม่ทรงให้กำเนิด และไม่ทรงถูกให้กำเนิด และไม่มีผู้ใดเสมอเหมือนพระองค์» (ซูเราะฮ์อัล-อิคลาศ 112:1-4)⁽²⁾ และเมื่อพวกกาฟิรต้องการจะสังหารคุบัยบ์ (ร.ฎ.) ท่านได้กล่าวบทกวีว่า⁽³⁾

ฉันไม่หวั่นเกรงเลย ในยามที่ฉันถูกสังหารในฐานะมุสลิม ว่าร่างของฉันจะล้มลงด้านใดเพื่ออัลลอฮ์ และนั่นก็เพื่อซาตของพระผู้เป็นเจ้า และหากพระองค์ทรงประสงค์ พระองค์จะทรงประทานความจำเริญแก่ข้อต่อของร่างที่ถูกฉีกเป็นชิ้น ๆ

ซาตของอัลลอฮ์ไม่เหมือนกับซาตของบรรดามัคลูก ดังเช่นที่คุณลักษณะของพระองค์ไม่เหมือนกับสิ่งใดจากคุณลักษณะของบรรดามัคลูก เพราะอัลลอฮ์คือความสมบูรณ์ที่ไม่มีความสมบูรณ์ใดเหนือไปกว่า ส่วนมัคลูกทุกชีวิตย่อมต้องมีความบกพร่องในด้านใดด้านหนึ่ง อย่างน้อยที่สุดคือความต้องการและความขัดสนที่มีต่อผู้อื่น

لَيْسَ كَمِثْلِهِۦ شَىْءٌ ۖ وَهُوَ ٱلسَّمِيعُ ٱلْبَصِيرُ ﴿١١﴾

อัลลอฮ์ตะอาลาตรัสปฏิเสธความคล้ายคลึงระหว่างพระองค์กับสิ่งที่พระองค์ทรงสร้างว่า «ไม่มีสิ่งใดเหมือนพระองค์ และพระองค์คือผู้ทรงได้ยิน ผู้ทรงมองเห็น» (ซูเราะฮ์อัช-ชูรอ 42:11)⁽⁴⁾

2. นัฟส์ (พระองค์เอง) ของอัลลอฮ์ผู้ทรงมหาบริสุทธิ์

وَإِذَا جَآءَكَ ٱلَّذِينَ يُؤْمِنُونَ بِـَٔايَـٰتِنَا فَقُلْ سَلَـٰمٌ عَلَيْكُمْ ۖ كَتَبَ رَبُّكُمْ عَلَىٰ نَفْسِهِ ٱلرَّحْمَةَ ۖ أَنَّهُۥ مَنْ عَمِلَ مِنكُمْ سُوٓءًۢا

อัลลอฮ์ตะอาลาทรงมีนัฟส์ที่เหมาะสมกับความสมบูรณ์และความยิ่งใหญ่ของพระองค์ ไม่เหมือนกับนัฟส์ของบรรดามัคลูก และอัลลอฮ์ได้ทรงบอกเราถึงเรื่องนี้ไว้ในคัมภีร์อันชัดแจ้งของพระองค์ อัลลอฮ์ตะอาลาตรัสว่า «และเมื่อบรรดาผู้ที่ศรัทธาต่อบรรดาอายะฮ์ของเรามาหาเจ้า ก็จงกล่าวเถิดว่า ศานติจงมีแด่พวกท่าน พระผู้อภิบาลของพวกท่านได้ทรงกำหนดความเมตตาไว้แก่พระองค์เองว่า ผู้ใดในหมู่พวกท่านกระทำความชั่ว…

⁽¹⁾ ซูเราะฮ์อัล-บะเกาะเราะฮ์: 255 ⁽²⁾ ซูเราะฮ์อัล-อิคลาศ ⁽³⁾ เศาะฮีหฺอัล-บุคอรีย์ พร้อมคำอธิบาย ฟัตหุลบารีย์: 13/381 ⁽⁴⁾ ซูเราะฮ์อัช-ชูรอ: 11

بِجَهَـٰلَةٍ ثُمَّ تَابَ مِنۢ بَعْدِهِۦ وَأَصْلَحَ فَأَنَّهُۥ غَفُورٌ رَّحِيمٌ ﴿٥٤﴾

…ด้วยความเขลา แล้วเขาได้กลับเนื้อกลับตัวหลังจากนั้นและปรับปรุงแก้ไขตนเอง แท้จริงพระองค์ทรงเป็นผู้ทรงอภัย ผู้ทรงเมตตา»⁽¹⁾

قُل لِّمَن مَّا فِى ٱلسَّمَـٰوَٰتِ وَٱلْأَرْضِ ۖ قُل لِّلَّهِ ۚ كَتَبَ عَلَىٰ نَفْسِهِ ٱلرَّحْمَةَ ۚ لَيَجْمَعَنَّكُمْ إِلَىٰ يَوْمِ ٱلْقِيَـٰمَةِ لَا رَيْبَ فِيهِ

แท้จริงอัลลอฮ์ — มหาบริสุทธิ์แด่พระองค์ — ได้ทรงแจ้งว่าพระองค์ทรงมี "นัฟส์" (ตัวตนของพระองค์) และพระองค์ได้ทรงกำหนดความเมตตาไว้แก่พระองค์เอง อัลลอฮ์ยังได้ทรงระบุเรื่องนี้ไว้อย่างชัดเจนในอีกอายะฮ์หนึ่งว่า «จงกล่าวเถิดว่า สิ่งที่อยู่ในชั้นฟ้าทั้งหลายและแผ่นดินเป็นของผู้ใด? จงกล่าวเถิดว่า เป็นของอัลลอฮ์ พระองค์ได้ทรงกำหนดความเมตตาไว้แก่พระองค์เอง แน่นอนพระองค์จะทรงรวบรวมพวกเจ้าไปยังวันกิยามะฮ์ซึ่งไม่มีข้อสงสัยใด ๆ ในวันนั้น»⁽²⁾

لمّا قضى اللهُ الخلقَ كتبَ كتاباً ، فهو عنده فوق العرش: إنَّ رحمتي تسبق غضبي

تغلب غضبي

ท่านเราะซูล ﷺ ได้อธิบายบางส่วนของการกำหนดนี้ไว้ ดังในหะดีษที่อบูฮุร็อยเราะฮ์ (ร.ฎ.) รายงานจากท่านเราะซูลุลลอฮ์ ﷺ ว่า ท่านกล่าวว่า «เมื่ออัลลอฮ์ทรงสร้างสรรพสิ่งเสร็จสิ้น พระองค์ทรงเขียนบันทึกหนึ่งไว้ ซึ่งบันทึกนั้นอยู่ ณ พระองค์เหนืออัรช์ว่า แท้จริงความเมตตาของข้านำหน้าความกริ้วของข้า» และในอีกรายงานหนึ่งว่า «(ความเมตตาของข้า) ชนะความกริ้วของข้า» (มุตตะฟะกุนอะลัยฮ์)⁽³⁾

تَعْلَمُ مَا فِي نَفْسِي وَلَا أَعْلَمُ مَا فِي نَفْسِكَ ۚ إِنَّكَ أَنتَ عَلَّامُ الْغُيُوبِ ﴿١١٦﴾

جِئْتَ عَلَىٰ قَدَرٍ يَا مُوسَىٰ ﴿٤٠﴾ وَٱصْطَنَعْتُكَ لِنَفْسِى ﴿٤١﴾

การยืนยันว่าอัลลอฮ์ทรงมี "นัฟส์" นั้นเป็นแนวทางของบรรดาเราะซูลในอดีตด้วย ดังที่ท่านนบีอีซาได้กล่าวต่อพระผู้อภิบาลแห่งความยิ่งใหญ่ว่า «พระองค์ทรงรู้สิ่งที่อยู่ในตัวข้าพระองค์ แต่ข้าพระองค์ไม่รู้สิ่งที่อยู่ในพระองค์ แท้จริงพระองค์เท่านั้นคือผู้ทรงรอบรู้ยิ่งในสิ่งเร้นลับทั้งหลาย»⁽⁴⁾ และอัลลอฮ์ได้ตรัสแก่เราะซูลของพระองค์คือท่านนบีมูซาว่า «แล้วเจ้าก็ได้มาตามกำหนดเวลา โอ้มูซา และข้าได้คัดเลือกเจ้าไว้เพื่อตัวข้า»⁽⁵⁾

وَيُحَذِّرُكُمُ ٱللَّهُ نَفْسَهُۥ ۗ وَٱللَّهُ رَءُوفٌۢ بِٱلْعِبَادِ ﴿٣٠﴾

และพระผู้ทรงสัจธรรมได้ทรงเตือนเราให้ระวังพระองค์ โดยตรัสว่า «และอัลลอฮ์ทรงเตือนพวกเจ้าให้ระวังพระองค์ และอัลลอฮ์ทรงเอ็นดูต่อปวงบ่าวของพระองค์»⁽⁶⁾

يقول الله تعالى: أنا عند ظن عبدي بي ، وأنا معه إذا ذكرني، فإن ذكرني في نفسه، ذكرته في نفسي ، وإن ذكرني في ملأ ذكرته في ملأ خير منهم

อัลลอฮ์ทรงระลึกถึงบรรดาบ่าวของพระองค์ที่ระลึกถึงพระองค์อยู่ในใจของพวกเขา ดังที่อัล-บุคอรีย์และมุสลิมได้รายงานไว้ในศ่อฮีหฺของทั้งสองจากอบูฮุร็อยเราะฮ์ (ร.ฎ.) ว่า ท่านเราะซูล ﷺ กล่าวว่า «อัลลอฮ์ตะอาลาตรัสว่า ข้าอยู่ตามการคาดคิดของบ่าวของข้าที่มีต่อข้า และข้าอยู่กับเขาเมื่อเขาระลึกถึงข้า หากเขาระลึกถึงข้าในตัวของเขา ข้าก็จะระลึกถึงเขาในตัวของข้า และหากเขาระลึกถึงข้าในที่ชุมนุมหนึ่ง ข้าก็จะระลึกถึงเขาในที่ชุมนุมที่ดีกว่าพวกเขา»⁽⁷⁾

ما زلت على الحال التي فارقتك عليها ؟

การซิกรุลลอฮ์ (การรำลึกถึงอัลลอฮ์) เป็นสิ่งที่ทำให้พระผู้อภิบาลของเรา — ผู้ทรงจำเริญและสูงส่ง — ทรงพอพระทัย ดังในหะดีษของมุสลิมจากอิบนุอับบาส (ร.ฎ.) จากญุวัยริยะฮ์ (ร.ฎ.) ว่า ท่านนบี ﷺ ได้ออกจากบ้านของนางไปแต่เช้าตรู่เมื่อท่านละหมาดศุบห์ ขณะที่นางนั่งอยู่ในที่ละหมาดของนาง จากนั้นท่านได้กลับมาหลังจากเวลาสาย ขณะที่นางยังคงนั่งอยู่ ท่านจึงกล่าวว่า «เธอยังคงอยู่ในสภาพที่ฉันจากเธอไปอยู่อีกหรือ?» นางตอบว่า "ใช่"

⁽¹⁾ ซูเราะฮ์อัล-อันอาม 6:54 ⁽²⁾ ซูเราะฮ์อัล-อันอาม 6:12 ⁽³⁾ มิชกาตุล-มะศอบีห์ 1/726 หมายเลข 2364 ⁽⁴⁾ ซูเราะฮ์อัล-มาอิดะฮ์ 5:116 ⁽⁵⁾ ซูเราะฮ์ฏอฮา 20:40–41 ⁽⁶⁾ ซูเราะฮ์อาลิอิมรอน 3:30 ⁽⁷⁾ มิชกาตุล-มะศอบีห์ 1/693 หมายเลข 2264

لقد قلت بعدك أربع كلمات ، ثلاث مرات ، لو وزنت بما قلت منذ اليوم لوزنتهن: سبحان الله وبحمده ، عدد خلقه ، ورضا نفسه ، وزنة عرشه ، ومداد كلماته

«แท้จริงฉันได้กล่าวถ้อยคำสี่ประโยคหลังจากเธอ (โดยกล่าว) สามครั้ง ซึ่งหากนำไปชั่งกับสิ่งที่เธอได้กล่าวมาตั้งแต่เช้าวันนี้ ถ้อยคำเหล่านั้นย่อมหนักกว่า นั่นคือ ซุบหานัลลอฮิ วะบิหัมดิฮี อะดะดะ ค็อลกิฮี วะริฎอ นัฟซิฮี วะซินะฮ์ อัรชิฮี วะมิดาดะ กะลิมาติฮี (มหาบริสุทธิ์แด่อัลลอฮ์และด้วยการสรรเสริญพระองค์ เท่าจำนวนสรรพสิ่งที่พระองค์ทรงสร้าง เท่าที่พระองค์ทรงพึงพอพระทัย เท่าน้ำหนักบัลลังก์ของพระองค์ และเท่าปริมาณน้ำหมึกที่ใช้บันทึกพจนารถของพระองค์)»⁽¹⁾

3. พระพักตร์ของพระผู้อภิบาลของเรา ผู้ทรงมหาบริสุทธิ์

อัลลอฮ์ผู้ทรงมหาบริสุทธิ์ทรงมีพระพักตร์ ซึ่งไม่เหมือนกับใบหน้าของมัคลูกทั้งหลาย เราเชื่อและมีอีมานในสิ่งนี้ เพราะอัลลอฮ์ได้ทรงบอกเราไว้ในคัมภีร์ของพระองค์ และท่านเราะซูล ﷺ ได้ระบุไว้อย่างชัดเจนในหะดีษต่าง ๆ ของท่าน

وَيَبْقَىٰ وَجْهُ رَبِّكَ ذُو ٱلْجَلَـٰلِ وَٱلْإِكْرَامِ ﴿٢٧﴾

อัลลอฮ์ตะอาลาตรัสว่า «และพระพักตร์แห่งพระผู้อภิบาลของเจ้าผู้ทรงไว้ซึ่งความยิ่งใหญ่และความเอื้อเฟื้อเท่านั้นที่จะคงอยู่» (ซูเราะฮ์อัร-เราะห์มาน 55:27)⁽²⁾ อิบนุญะรีรกล่าวไว้ในการอธิบายอายะฮ์นี้ว่า คำว่า «ผู้ทรงไว้ซึ่งความยิ่งใหญ่และความเอื้อเฟื้อ» (ซุลญะลาลิ วัลอิกรอม) เป็นคุณลักษณะของพระพักตร์ ด้วยเหตุนี้คำว่า (ซู) จึงอยู่ในรูปเราะฟะอ์ (การันต์ประธาน)⁽³⁾

นักวิชาการรุ่นก่อนบางคนได้ปฏิเสธการยืนยันว่าอัลลอฮ์ตะอาลาทรงมีพระพักตร์ และอ้างว่าคุณลักษณะในคำตรัสของพระองค์ที่ว่า «ผู้ทรงไว้ซึ่งความยิ่งใหญ่และความเอื้อเฟื้อ» นั้นเป็นคุณลักษณะของพระผู้อภิบาล ดังนั้นสิ่งที่ถูกพรรณนาด้วยคำว่า «ผู้ทรงไว้ซึ่งความยิ่งใหญ่และความเอื้อเฟื้อ» ในทัศนะของพวกเขาคือพระผู้อภิบาล หาใช่พระพักตร์ไม่

وَيَبْقَىٰ وَجْهُ رَبِّكَ ذُو ٱلْجَلَـٰلِ وَٱلْإِكْرَامِ ﴿٢٧﴾

อัล-อิมามอิบนุคุซัยมะฮ์ได้โต้แย้งคำอ้างนี้ โดยกล่าวว่า "นี่คือคำกล่าวอ้างของผู้ที่ไม่รู้ภาษาอาหรับ เพราะอัลลอฮ์ผู้ทรงยิ่งใหญ่และสูงส่งตรัสว่า «วะยับกอ วัจฮุ ร็อบบิกะ ซุลญะลาลิ วัลอิกรอม» ทรงกล่าวถึงคำว่าพระพักตร์ (วัจฮุ) ในตำแหน่งนี้ด้วยสระฎ็อมมะฮ์ในรูปเราะฟะอ์ และทรงกล่าวถึงคำว่าพระผู้อภิบาล (ร็อบบิ) ด้วยสระกัสเราะฮ์ที่อักษรบาอ์ เนื่องจากเป็นคำที่ถูกพาดพิงจากคำว่าพระพักตร์ หากคำตรัสของพระองค์ที่ว่า «ซุลญะลาลิ วัลอิกรอม» ย้อนกลับไปยังคำว่าพระผู้อภิบาลในตำแหน่งนี้แล้ว การอ่านก็จะต้องเป็น «ซิลญะลาลิ วัลอิกรอม» ในรูปค็อฟฎ์ (การันต์กรรมสัมพันธ์)..."⁽⁴⁾

كُلُّ شَىْءٍ هَالِكٌ إِلَّا وَجْهَهُۥ

และในบรรดาตัวบทที่ยืนยันว่าอัลลอฮ์ทรงมีพระพักตร์ ได้แก่ คำตรัสของอัลลอฮ์ตะอาลาที่ว่า «ทุกสิ่งย่อมพินาศ นอกจากพระพักตร์ของพระองค์» (ซูเราะฮ์อัล-เกาะศ็อศ 28:88)⁽⁵⁾

⁽¹⁾ บันทึกโดยมุสลิมในเศาะฮีห์ของท่าน 4/2090 หมายเลข 2726 ⁽²⁾ ซูเราะฮ์อัร-เราะห์มาน อายะฮ์ที่ 27 ⁽³⁾ ตัฟซีรอัฏ-ฏ็อบรี ดูการอธิบายอายะฮ์ที่ 27 ของซูเราะฮ์อัร-เราะห์มาน ⁽⁴⁾ อัต-เตาฮีด ของอิบนุคุซัยมะฮ์ หน้า 21 ⁽⁵⁾ ซูเราะฮ์อัล-เกาะศ็อศ อายะฮ์ที่ 88

ผลของการศรัทธาต่อพระพักตร์ของอัลลอฮ์ ตะอาลา

ก. การมุ่งหวังพระพักตร์ของอัลลอฮ์ด้วยการงานที่ดี

كُلُّ شَىْءٍ هَالِكٌ إِلَّا وَجْهَهُۥ

เมื่อเรารู้แล้วถึงสิ่งที่อัลลอฮ์ทรงยืนยันไว้ ก็เป็นหน้าที่ของเราที่จะต้องมุ่งหวังพระพักตร์ของพระผู้อภิบาลของเราในการงานของเรา ดังที่อัลลอฮ์ได้ทรงชี้นำไว้ในคัมภีร์อันชัดแจ้งของพระองค์ การงานที่มิได้มุ่งหวังพระพักตร์ของพระองค์ย่อมเป็นโมฆะ: «ทุกสิ่งย่อมพินาศ เว้นแต่พระพักตร์ของพระองค์» (ซูเราะฮ์อัล-เกาะศ็อศ 28:88)⁽¹⁾

وَمَآ ءَاتَيْتُم مِّن زَكَوٰةٍ تُرِيدُونَ وَجْهَ ٱللَّهِ فَأُو۟لَـٰٓئِكَ هُمُ ٱلْمُضْعِفُونَ ﴿٣٩﴾

ในจำนวนนั้นคือการใช้จ่ายทรัพย์สินเพื่อแสวงหาพระพักตร์ของพระองค์: «และสิ่งที่พวกเจ้าจ่ายเป็นซะกาตโดยปรารถนาพระพักตร์ของอัลลอฮ์ ชนเหล่านั้นแหละคือผู้ที่ได้รับการเพิ่มพูน (ผลบุญ) หลายเท่า» (ซูเราะฮ์อัร-รูม 30:39)⁽²⁾

إِنَّمَا نُطْعِمُكُمْ لِوَجْهِ ٱللَّهِ لَا نُرِيدُ مِنكُمْ جَزَآءً وَلَا شُكُورًا ﴿٩﴾

وَمَا لِأَحَدٍ عِندَهُۥ مِن نِّعْمَةٍ تُجْزَىٰٓ ﴿١٩﴾ إِلَّا ٱبْتِغَآءَ وَجْهِ رَبِّهِ ٱلْأَعْلَىٰ ﴿٢٠﴾

وَٱصْبِرْ نَفْسَكَ مَعَ ٱلَّذِينَ يَدْعُونَ رَبَّهُم بِٱلْغَدَوٰةِ وَٱلْعَشِىِّ يُرِيدُونَ وَجْهَهُۥ

พระองค์ได้ทรงพรรณนาถึงบรรดาบ่าวผู้ศอลิหฺของพระองค์ว่า พวกเขาปรารถนาพระพักตร์ของพระองค์ด้วยการงานของพวกเขา หาใช่สิ่งอื่นใดนอกจากพระพักตร์ของพระองค์ไม่: «แท้จริงเราให้อาหารแก่พวกท่านเพื่อพระพักตร์ของอัลลอฮ์เท่านั้น เราไม่ต้องการการตอบแทนและการขอบคุณใด ๆ จากพวกท่าน» (ซูเราะฮ์อัล-อินซาน 76:9)⁽³⁾, «และไม่มีผู้ใดที่มีบุญคุณต่อเขาที่จะต้องได้รับการตอบแทน นอกจากเพื่อแสวงหาพระพักตร์ของพระผู้อภิบาลของเขาผู้ทรงสูงส่งยิ่งเท่านั้น» (ซูเราะฮ์อัล-ลัยล์ 92:19-20)⁽⁴⁾, «และจงอดทนตัวของเจ้าให้อยู่ร่วมกับบรรดาผู้ที่วิงวอนต่อพระผู้อภิบาลของพวกเขาทั้งในยามเช้าและยามเย็น โดยปรารถนาพระพักตร์ของพระองค์» (ซูเราะฮ์อัล-กะฮ์ฟี 18:28)⁽⁵⁾

(فإن الله قد حرم على النار من قال: لا إله إلا الله ، يبتغي بذلك وجه الله)

และในเศาะฮีหฺทั้งสอง (อัล-บุคอรีและมุสลิม) จากหะดีษของอิตบาน บิน มาลิก (ร.ฎ.) ว่า ท่านเราะซูลุลลอฮ์ ﷺ กล่าวว่า: «แท้จริงอัลลอฮ์ได้ทรงห้ามไฟนรกแก่ผู้ที่กล่าวว่า ลาอิลาฮะอิลลัลลอฮ์ (ไม่มีพระเจ้าที่ควรได้รับการเคารพสักการะโดยเที่ยงแท้นอกจากอัลลอฮ์) โดยแสวงหาพระพักตร์ของอัลลอฮ์ด้วยการกล่าวนั้น»⁽⁶⁾

⁽¹⁾ ซูเราะฮ์อัล-เกาะศ็อศ: 88 ⁽²⁾ ซูเราะฮ์อัร-รูม: 39 ⁽³⁾ ซูเราะฮ์อัล-อินซาน: 9 ⁽⁴⁾ ซูเราะฮ์อัล-ลัยล์: 19-20 ⁽⁵⁾ ซูเราะฮ์อัล-กะฮ์ฟี: 28 ⁽⁶⁾ เศาะฮีหฺอัล-บุคอรี พร้อมคำอธิบาย ฟัตหุลบารี 1/519 หมายเลข 425 และเศาะฮีหฺมุสลิม 1/455

ข. การขอความคุ้มครองด้วยพระพักตร์ของพระองค์ผู้ทรงมหาบริสุทธิ์

قُلْ هُوَ ٱلْقَادِرُ عَلَىٰٓ أَن يَبْعَثَ عَلَيْكُمْ عَذَابًا مِّن فَوْقِكُمْ

(أعوذ بوجهك)

أَوْ مِن تَحْتِ أَرْجُلِكُمْ

(أعوذ بوجهك)

أَوْ يَلْبِسَكُمْ شِيَعًا وَيُذِيقَ بَعْضَكُم بَأْسَ بَعْضٍ

(هذا أيسر)

ท่านเราะซูล ﷺ ได้กระทำเช่นนั้น ดังที่ญาบิร บิน อับดุลลอฮ์ (ร.ฎ.) ได้รายงานว่า «เมื่ออายะฮ์นี้ถูกประทานลงมา: «จงกล่าวเถิดว่า พระองค์คือผู้ทรงสามารถที่จะส่งการลงโทษมายังพวกเจ้าจากเบื้องบนของพวกเจ้า» (ซูเราะฮ์อัล-อันอาม 6:65)⁽¹⁾ ท่านนบี ﷺ กล่าวว่า "ข้าพระองค์ขอความคุ้มครองด้วยพระพักตร์ของพระองค์" แล้วพระองค์ตรัสว่า «หรือจากใต้เท้าของพวกเจ้า» (ซูเราะฮ์อัล-อันอาม 6:65)⁽²⁾ ท่านนบี ﷺ กล่าวว่า "ข้าพระองค์ขอความคุ้มครองด้วยพระพักตร์ของพระองค์" พระองค์ตรัสว่า «หรือทำให้พวกเจ้าแตกแยกเป็นกลุ่ม ๆ และให้บางส่วนของพวกเจ้าได้ลิ้มรสความรุนแรงของอีกบางส่วน» (ซูเราะฮ์อัล-อันอาม 6:65)⁽³⁾ ท่านนบี ﷺ จึงกล่าวว่า "อันนี้เบากว่า"»⁽⁴⁾

(اللهم إني أعوذ بوجهك الكريم ، وبكلماتك التامات من شرِّ كل دابة أنت آخذ بناصيتها )

และรายงานจากอะลี บิน อบีฏอลิบ (ร.ฎ.) ว่า ท่านเราะซูลุลลอฮ์ ﷺ เคยกล่าวเมื่อเข้านอนว่า «โอ้อัลลอฮ์ ข้าพระองค์ขอความคุ้มครองด้วยพระพักตร์อันทรงเกียรติของพระองค์ และด้วยถ้อยคำอันสมบูรณ์ของพระองค์ ให้พ้นจากความชั่วร้ายของสัตว์ทุกชนิดที่พระองค์ทรงจับขม่อมของมันไว้» รายงานโดยอบูดาวูด⁽⁵⁾

ค. การตอบสนองผู้ที่ขอจากท่านด้วยพระพักตร์ของอัลลอฮ์

( من استعاذ بالله فأعيذُوهُ ، ومن سألكم بوجه الله فأعطوه )

รายงานจากอิบนุอับบาส (ร.ฎ.) กล่าวว่า ท่านเราะซูลุลลอฮ์ ﷺ กล่าวว่า «ผู้ใดขอความคุ้มครองด้วยอัลลอฮ์ ก็จงให้ความคุ้มครองแก่เขา และผู้ใดขอจากพวกท่านด้วยพระพักตร์ของอัลลอฮ์ ก็จงให้แก่เขา»⁽⁶⁾

ง. ความปรารถนาที่จะได้เห็นพระพักตร์ของอัลลอฮ์

( اللهم بعلمك الغيب ، وقدرتك على الخلق ، أحيني ما علمت الحياة خيراً لي، وتوفني إذا علمت الوفاة خيراً لي .

รายงานจากอัมมาร บิน ยาซิร (ร.ฎ.) ว่า ท่านเราะซูล ﷺ เคยขอดุอาอ์โดยกล่าวว่า «โอ้อัลลอฮ์ ด้วยความรอบรู้ของพระองค์ในสิ่งเร้นลับ และด้วยเดชานุภาพของพระองค์เหนือสรรพสิ่งที่ถูกสร้าง ขอพระองค์ทรงให้ข้าพระองค์มีชีวิตอยู่ตราบเท่าที่พระองค์ทรงรู้ว่าการมีชีวิตนั้นเป็นสิ่งดีสำหรับข้าพระองค์ และขอพระองค์ทรงให้ข้าพระองค์สิ้นชีวิตเมื่อพระองค์ทรงรู้ว่าการสิ้นชีวิตนั้นเป็นสิ่งดีสำหรับข้าพระองค์

اللهم وأسألك خشيتك في الغيب والشهادة .

โอ้อัลลอฮ์ ข้าพระองค์ขอจากพระองค์ซึ่งความยำเกรงต่อพระองค์ทั้งในยามลับตาและในยามต่อหน้า

وأسألك كلمة الحق والعدل في الغضب والرِّضا .

ข้าพระองค์ขอจากพระองค์ซึ่งการกล่าวคำสัจจริงและความยุติธรรมทั้งในยามโกรธและในยามพอใจ

وأسألك القصد في الفقر والغنى .

ข้าพระองค์ขอจากพระองค์ซึ่งความพอดีทั้งในยามยากจนและในยามร่ำรวย

⁽¹⁾ ซูเราะฮ์อัล-อันอาม: 65 ⁽²⁾ ซูเราะฮ์อัล-อันอาม: 65 ⁽³⁾ ซูเราะฮ์อัล-อันอาม: 65 ⁽⁴⁾ เศาะฮีหฺ อัล-บุคอรี: 13/388 หมายเลข: 7406 ⁽⁵⁾ ญามิอ์ อัล-อุศูล: 4/271 หมายเลข: 2263 และสายรายงานของหะดีษนี้หะสัน ดังที่ผู้ตรวจทานหนังสือญามิอ์ อัล-อุศูลได้ระบุไว้ ⁽⁶⁾ รายงานโดยอบูดาวูดในสุนันของท่าน ดู เศาะฮีหฺ สุนัน อบีดาวูด: 3/961 หมายเลข: 4260 และอัล-อัลบานีกล่าวถึงหะดีษนี้ว่า หะสัน เศาะฮีหฺ และดู อัล-อัสมาอ์ วัศ-ศิฟาต ของอัล-บัยฮะกี: 1/306

وأسالك نعيماً لا يبيدُ .

และข้าพระองค์ขอต่อพระองค์ซึ่งความสุขสำราญที่ไม่มีวันสูญสลาย

وأسالك قرة عين لا تنقطع .

และข้าพระองค์ขอต่อพระองค์ซึ่งความชื่นใจที่ไม่มีวันขาดสาย

وأسالك الرضا بعد القضاء .

และข้าพระองค์ขอต่อพระองค์ซึ่งความพึงพอใจหลังจากการกำหนด (เกาะฎออ์) ของพระองค์

وأسالك برد العيش بعد الموت .

และข้าพระองค์ขอต่อพระองค์ซึ่งความร่มเย็นของชีวิตหลังความตาย

وأسالك لذة النظر إلى وجهك .

และข้าพระองค์ขอต่อพระองค์ซึ่งความโอชะแห่งการได้มองพระพักตร์ของพระองค์

وأسالك الشوق إلى لقائك في غير ضراء مضرة ، ولا فتنة مضلة .

และข้าพระองค์ขอต่อพระองค์ซึ่งความโหยหาที่จะได้พบพระองค์ โดยปราศจากความทุกข์ยากที่เป็นภัย และปราศจากฟิตนะฮ์ที่ทำให้หลงผิด

اللهم زينا بزينة الإيمان ، واجعلنا هداة مهتدين )

โอ้อัลลอฮ์ ขอพระองค์ทรงประดับพวกเราด้วยเครื่องประดับแห่งอีมาน และทรงทำให้พวกเราเป็นผู้ชี้นำที่ได้รับทางนำด้วยเถิด»⁽¹⁾

لِّلَّذِينَ أَحْسَنُوا۟ ٱلْحُسْنَىٰ وَزِيَادَةٌ

ท่านนบี ﷺ ได้อธิบาย "สิ่งที่เพิ่มเติม" ที่กล่าวไว้ในพระดำรัสของอัลลอฮ์ตะอาลาที่ว่า «สำหรับบรรดาผู้กระทำความดีนั้นจะได้รับสิ่งที่ดีที่สุด และยังมีเพิ่มเติมอีก»⁽²⁾ ว่า หมายถึงการได้มองพระพักตร์ของพระผู้อภิบาลของเรา ผู้ทรงเกรียงไกรและสูงส่ง และท่าน (อัล-บัยฮะกีย์) ได้ถ่ายทอดทัศนะนี้จากอบูบักร (ร.ฎ.) และหุซัยฟะฮ์ (ร.ฎ.) จากนั้นท่านได้กล่าวว่า "รายงานต่าง ๆ จากศอฮาบะฮ์และตาบิอีน (ขออัลลอฮ์ทรงพอพระทัยพวกเขา) ในความหมายนี้มีอยู่เป็นจำนวนมาก"⁽³⁾

( إذا دخل أهل الجنة الجنة ، قال: يقول الله تبارك وتعالى: تريدون شيئاً أزيدكم ؟ فيقولون: ألم تبيض وجوهنا ؟ ألم تدخلنا الجنة ، وتنجنا من النار ؟ قال: فيكشف الحجاب ، فما أعطوا شيئاً أحب إليهم من النظر إلى ربهم عزّ وجل)

لِّلَّذِينَ أَحْسَنُوا۟ ٱلْحُسْنَىٰ وَزِيَادَةٌ

มุสลิมได้รายงานไว้ในเศาะฮีห์ของท่าน จากศุฮัยบ์ (ร.ฎ.) จากท่านนบี ﷺ ว่า ท่านได้กล่าวว่า «เมื่อชาวสวรรค์ได้เข้าสวรรค์แล้ว (ท่านกล่าวว่า) อัลลอฮ์ตะบาเราะกะวะตะอาลาจะตรัสว่า "พวกเจ้าต้องการสิ่งใดอีกไหม ข้าจะเพิ่มให้แก่พวกเจ้า?" พวกเขาจะกล่าวว่า "พระองค์มิได้ทรงทำให้ใบหน้าของพวกเราขาวผ่องแล้วหรือ? พระองค์มิได้ทรงให้พวกเราเข้าสวรรค์และทรงช่วยให้พวกเรารอดพ้นจากนรกแล้วหรือ?" (ท่านกล่าวว่า) แล้วม่านกั้นก็ถูกเปิดออก ไม่มีสิ่งใดที่พวกเขาได้รับจะเป็นที่รักยิ่งสำหรับพวกเขามากไปกว่าการได้มองพระผู้อภิบาลของพวกเขา ผู้ทรงเกรียงไกรและสูงส่ง» จากนั้นท่านได้อ่านอายะฮ์นี้ว่า «สำหรับบรรดาผู้กระทำความดีนั้นจะได้รับสิ่งที่ดีที่สุด และยังมีเพิ่มเติมอีก» (ซูเราะฮ์ยูนุส 10:26)⁽⁴⁾⁽⁵⁾

(جنتان من فضة: آنيتهما وما فيهما ، وجنتان من ذهب: آنيتهما وما فيهما ، وما بين القوم وبين أن ينظروا إلى ربهم إلا رداءُ الكبرياء على وجهه في جنة عدن)

และมีรายงานในเศาะฮีห์ทั้งสอง (อัล-บุคอรีย์และมุสลิม) ว่า ท่านเราะซูล ﷺ ได้กล่าวว่า «สวนสวรรค์สองแห่งทำจากเงิน ทั้งภาชนะและสิ่งที่อยู่ในนั้น และสวนสวรรค์อีกสองแห่งทำจากทองคำ ทั้งภาชนะและสิ่งที่อยู่ในนั้น และไม่มีสิ่งใดกั้นระหว่างกลุ่มชนเหล่านั้นกับการที่พวกเขาจะได้มองพระผู้อภิบาลของพวกเขา นอกจากผ้าคลุมแห่งความยิ่งใหญ่ที่อยู่บนพระพักตร์ของพระองค์ ณ สวนสวรรค์อัดน์»⁽⁶⁾

⁽¹⁾ รายงานโดยอิบนุคุซัยมะฮ์ในหนังสือ อัต-เตาฮีด หน้า 12 และอัน-นะสาอีย์ในสุนันของท่าน ดู เศาะฮีห์ สุนัน อัน-นะสาอีย์ 1/280 หมายเลข 1237, 1238 และสายรายงานของหะดีษนี้เศาะฮีห์

⁽²⁾ ซูเราะฮ์ยูนุส: 26

⁽³⁾ อัล-อัสมาอ์ วัศ-ศิฟาต ของอัล-บัยฮะกีย์ หน้า 308

⁽⁴⁾ ซูเราะฮ์ยูนุส: 26

⁽⁵⁾ รายงานโดยมุสลิมในเศาะฮีห์ของท่าน 1/163 หมายเลข 180

⁽⁶⁾ รายงานโดยอัล-บุคอรีย์ในเศาะฮีห์ของท่าน 13/423 หมายเลข 7444 และรายงานไว้อีกแห่งหนึ่งใน 8/623 หมายเลข 4878 ด้วยถ้อยคำที่ใกล้เคียงกัน และรายงานโดยมุสลิมในเศาะฮีห์ของท่าน 1/163 หมายเลข 180 และรายงานโดยอิบนุคุซัยมะฮ์ด้วยถ้อยคำว่า "และไม่มีสิ่งใดกั้นระหว่างกลุ่มชนเหล่านั้นกับการที่พวกเขาจะได้มองพระพักตร์ของพระผู้อภิบาลของพวกเขา" ผู้ตรวจทานหนังสือ อัต-เตาฮีด ได้กล่าวในเชิงอรรถเกี่ยวกับหะดีษนี้ว่า หะดีษนี้รายงานโดยอัล-บัยฮะกีย์ในหนังสือ อัล-อัสมาอ์ วัศ-ศิฟาต หน้า 222

ม่านกั้นพระพักตร์ของพระองค์ผู้ทรงจำเริญและสูงส่ง

إن الله ـ عزَّ وجلَّ ـ لا ينام ولا ينبغي له أن ينام ، يخفض القسط ويرفعه ، يرفع إليه عمل الليل قبل عمل النهار ، وعملُ النهار قبل عمل الليل ، حِجَابُهُ النور (وفي رواية أبي بكر: النار ) لو كشفه لأحرقتْ سبحاتُ وجهه ما انتهى إليه بصره من خلقه

รายงานจากอบูมูซา (ร.ฎ.) กล่าวว่า ท่านเราะซูล ﷺ กล่าวว่า «แท้จริงอัลลอฮ์ผู้ทรงเกรียงไกรและยิ่งใหญ่นั้นไม่ทรงหลับ และไม่บังควรแก่พระองค์ที่จะทรงหลับ พระองค์ทรงลดตาชั่งและทรงยกมันขึ้น การงานในยามกลางคืนจะถูกยกขึ้นไปยังพระองค์ก่อนการงานในยามกลางวัน และการงานในยามกลางวันจะถูกยกขึ้นไปก่อนการงานในยามกลางคืน ม่านกั้นของพระองค์คือรัศมี (และในรายงานของอบูบักรว่า: คือไฟ) หากพระองค์ทรงเปิดมันออก แน่นอนว่าความเจิดจ้าแห่งพระพักตร์ของพระองค์จะแผดเผาสิ่งถูกสร้างของพระองค์ทั้งหมดที่สายพระเนตรของพระองค์ไปถึง»⁽¹⁾

ความลังเลของผู้รายงานในถ้อยคำว่า "รัศมี" หรือ "ไฟ" นี้ไม่เป็นปัญหาแต่อย่างใด เพราะไฟที่บริสุทธิ์เช่นไฟที่อัลลอฮ์ทรงตรัสกับมูซาผ่านมันนั้น เรียกได้ทั้งว่า "รัศมี" และ "ไฟ" ดังที่อัลลอฮ์ทรงเรียกไฟของตะเกียงว่า "รัศมี" ซึ่งต่างจากไฟที่มืดมิดอย่างไฟนรกญะฮันนัม ไฟเช่นนั้นจะไม่ถูกเรียกว่ารัศมี

لو كشفه لأحرقت سبحات وجهه ما انتهى إليه بصره من خلقه

ม่านกั้นเหล่านี้กั้นบรรดาบ่าวไว้จากการรับรู้ เช่นเดียวกับที่เมฆและหลังคาอาจบดบังดวงอาทิตย์และดวงจันทร์จากพวกเขา เมื่อสิ่งเหล่านั้นหายไป ดวงอาทิตย์และดวงจันทร์ก็ปรากฏให้เห็น ทั้งนี้ มิได้หมายความว่าม่านกั้นเหล่านั้นบดบังอัลลอฮ์ไว้จากการมองเห็น เพราะเรื่องนี้ไม่มีมุสลิมคนใดกล่าวเช่นนั้น เพราะแท้จริงอัลลอฮ์นั้นไม่มีสิ่งใดในฟากฟ้าและในแผ่นดินที่ถูกซ่อนเร้นไปจากพระองค์ได้ แต่ทว่าม่านนั้นกั้นรัศมีของพระองค์ไว้จากสิ่งถูกสร้างของพระองค์ ดังที่ท่านกล่าวว่า «หากพระองค์ทรงเปิดมันออก แน่นอนว่าความเจิดจ้าแห่งพระพักตร์ของพระองค์จะแผดเผาสิ่งถูกสร้างของพระองค์ทั้งหมดที่สายพระเนตรของพระองค์ไปถึง» ดังนั้น สายพระเนตรของพระองค์ย่อมครอบคลุมถึงสิ่งถูกสร้างทั้งหมด ส่วนความเจิดจ้าแห่งพระพักตร์นั้นถูกปิดกั้นไว้ด้วยม่านกั้นของพระองค์ คือรัศมีหรือไฟ

⁽¹⁾ บันทึกโดยมุสลิมในเศาะฮีหฺของท่าน: 1/161 หมายเลข 179

4. อัลลอฮ์ผู้ทรงมหาบริสุทธิ์ทรงมีสองพระหัตถ์

بَلْ يَدَاهُ مَبْسُوطَتَانِ

قَالَ يَا إِبْلِيسُ مَا مَنَعَكَ أَن تَسْجُدَ لِمَا خَلَقْتُ

อัลลอฮ์ผู้ทรงมหาบริสุทธิ์และสูงส่งทรงมีสองพระหัตถ์ที่เหมาะสมกับความยิ่งใหญ่และความสมบูรณ์ของพระองค์ ไม่เหมือนกับมือของสิ่งถูกสร้างใด ๆ เลย อัลลอฮ์ตรัสว่า «หากแต่พระหัตถ์ทั้งสองของพระองค์นั้นแบออก» (ซูเราะฮ์อัล-มาอิดะฮ์ 5:64)⁽¹⁾ และพระองค์ตรัสตำหนิอิบลีสเมื่อมันปฏิเสธที่จะสุญูดต่ออาดัมว่า «พระองค์ตรัสว่า โอ้อิบลีสเอ๋ย อะไรเล่าที่ขัดขวางเจ้ามิให้สุญูดต่อสิ่งที่ข้าได้สร้างด้วยพระหัตถ์ทั้งสองของข้า» (ซูเราะฮ์ศอด 38:75)⁽²⁾

การสรรเสริญความยิ่งใหญ่ของอัลลอฮ์ด้วยการกล่าวถึงพระหัตถ์ทั้งสองของพระองค์

( يا أهل الجنّة، فيقولون: لبيك ربنا وسعديك ، والخير في يديك )

มีหะดีษหลายบทที่กล่าวถึงการสรรเสริญความยิ่งใหญ่ของพระผู้อภิบาลผู้ทรงจำเริญและสูงส่ง ด้วยการกล่าวถึงพระหัตถ์ทั้งสองของพระองค์ และว่าความดีงามทั้งหลายอยู่ในพระหัตถ์ทั้งสองนั้น ชาวสวรรค์จะถูกพระผู้อภิบาลของพวกเขาทรงเรียก โดยตรัสแก่พวกเขาว่า «โอ้ชาวสวรรค์ทั้งหลาย» พวกเขาจะกล่าวตอบว่า «ข้าแต่พระผู้อภิบาลของเรา เราขอตอบรับพระองค์ และพร้อมสนองต่อพระองค์ และความดีงามอยู่ในพระหัตถ์ทั้งสองของพระองค์»⁽³⁾

( لبيّك وسعديك ، والخير كله في يديك )

และพระผู้อภิบาลของเราจะทรงเรียกอาดัม (อ.ล.) ในวันกิยามะฮ์ แล้วอาดัมจะกล่าวตอบว่า «ข้าพระองค์ขอตอบรับพระองค์ และพร้อมสนองต่อพระองค์ และความดีงามทั้งมวลอยู่ในพระหัตถ์ทั้งสองของพระองค์»⁽⁴⁾

( لبيك ، وسعديك ، والخير في يديك )

และส่วนหนึ่งจากดุอาอ์ของท่านเราะซูล ﷺ เมื่อท่านลุกขึ้นละหมาดในยามค่ำคืน คือ «ข้าพระองค์ขอตอบรับพระองค์ และพร้อมสนองต่อพระองค์ และความดีงามอยู่ในพระหัตถ์ทั้งสองของพระองค์»⁽⁵⁾

« لبيك وسعديك ، والخير في يديك »

และส่วนหนึ่งจากการกล่าวตัลบิยะฮ์ของอิบนุอุมัร (ร.ฎ.) คือ «ข้าพระองค์ขอตอบรับพระองค์ และพร้อมสนองต่อพระองค์ และความดีงามอยู่ในพระหัตถ์ทั้งสองของพระองค์»⁽⁶⁾

⁽¹⁾ ซูเราะฮ์อัล-มาอิดะฮ์ : 64 ⁽²⁾ ซูเราะฮ์ศอด : 75 ⁽³⁾ บันทึกโดยอัล-บุคอรีย์ในเศาะฮีหฺของท่าน : 13/487 หมายเลข 7518 ⁽⁴⁾ บันทึกโดยอัล-บุคอรีย์ในเศาะฮีหฺของท่าน : 11/388 หมายเลข 6530 และดูเพิ่มเติมที่ : 6/382 หมายเลข 3348 และบันทึกโดยมุสลิม : 1/201 หมายเลข 201 ⁽⁵⁾ บันทึกโดยมุสลิม : 1/534 หมายเลข 771 ⁽⁶⁾ บันทึกโดยมุสลิม : 2/841 หมายเลข 1184

การที่พระผู้อภิบาลทรงแผ่พระหัตถ์ทั้งสองของพระองค์

بَلْ يَدَاهُ مَبْسُوطَتَانِ يُنفِقُ كَيْفَ يَشَآءُ

พระองค์ผู้ทรงมหาบริสุทธิ์ทรงเป็นผู้ทรงใจบุญ ทรงแผ่พระหัตถ์ทั้งสองของพระองค์ด้วยการประทานและการบริจาค «หามิได้ พระหัตถ์ทั้งสองของพระองค์ทรงแผ่ออก พระองค์ทรงบริจาคตามที่พระองค์ทรงประสงค์»⁽¹⁾

( إن الله يبسط يده بالليل ، ليتوب مسيء النهار ، ويبسط يده بالنهار ، ليتوب مسيء الليل، حتى تطلع الشمس من مغربها )

อีกทั้งพระองค์ยังทรงแผ่พระหัตถ์ทั้งสองของพระองค์ในยามกลางคืนและกลางวัน เพื่อให้บ่าวทั้งหลายได้กลับเนื้อกลับตัว ในเศาะฮีหฺมุสลิม รายงานจากอบูมูซา อัล-อัชอะรีย์ (ร.ฎ.) จากท่านนบี ﷺ ว่าท่านกล่าวว่า «แท้จริงอัลลอฮ์ทรงแผ่พระหัตถ์ของพระองค์ในยามกลางคืน เพื่อให้ผู้ที่ทำความผิดในยามกลางวันได้กลับเนื้อกลับตัว และทรงแผ่พระหัตถ์ของพระองค์ในยามกลางวัน เพื่อให้ผู้ที่ทำความผิดในยามกลางคืนได้กลับเนื้อกลับตัว จนกระทั่งดวงอาทิตย์ขึ้นจากทิศตะวันตก»⁽²⁾

สิ่งต่าง ๆ ที่พระผู้ทรงกรุณาปรานีทรงสร้างด้วยพระหัตถ์ของพระองค์

ไม่มีสิ่งใดที่อัลลอฮ์ทรงไร้ความสามารถ เมื่อพระองค์ทรงประสงค์สิ่งใด พระองค์ก็ทรงสร้างสิ่งนั้นด้วยดำรัสว่า "จงเป็น" แล้วมันก็จะเป็นไปตามที่พระองค์ทรงประสงค์ ทว่าพระองค์ได้ทรงสร้างบางสิ่งด้วยพระหัตถ์ของพระองค์ ซึ่งเป็นสิ่งบ่งชี้ถึงการให้เกียรติแก่สิ่งเหล่านั้น การยกฐานะของมันให้สูงส่ง และการที่อัลลอฮ์ทรงให้ความเอาใจใส่ต่อมัน บรรดามัคลูกที่อัลลอฮ์ทรงสร้างด้วยพระหัตถ์ของพระองค์ ซึ่งพระองค์ได้ทรงกล่าวถึงแก่เราไว้ในคัมภีร์ของพระองค์ หรือมีปรากฏในซุนนะฮ์ของเราะซูลของพระองค์ ได้แก่

ก. อาดัม

مَا مَنَعَكَ أَن تَسْجُدَ لِمَا خَلَقْتُ بِيَدَيَّ

ในเรื่องนี้ อัลลอฮ์ผู้ทรงสูงส่งตรัสแก่อิบลีสว่า «อะไรเล่าที่ขัดขวางเจ้ามิให้สุญูดต่อสิ่งที่ข้าได้สร้างด้วยมือทั้งสองของข้า» (ซูเราะฮ์ศอด 38:75)⁽³⁾

( فيأتون آدم فيقولون: أنت آدم أبو الناس، خلقك الله بيده ، وأسكنك جنته )

และในหะดีษเรื่องการให้ความช่วยเหลือ (อัช-ชะฟาอะฮ์) ที่ยาวนั้น มีว่า «แล้วพวกเขาก็มาหาอาดัม และกล่าวว่า ท่านคืออาดัม บิดาของมนุษย์ทั้งหลาย อัลลอฮ์ทรงสร้างท่านด้วยพระหัตถ์ของพระองค์ และทรงให้ท่านพำนักอยู่ในสวรรค์ของพระองค์» (มุตตะฟะกุนอะลัยฮ์)⁽⁴⁾

( أنت الذي خلقك الله بيده ونفخ فيك من رُوحه )

และในหะดีษเรื่องการโต้แย้งกันระหว่างอาดัมกับมูซา มูซาได้กล่าวแก่อาดัมว่า «ท่านคือผู้ที่อัลลอฮ์ทรงสร้างท่านด้วยพระหัตถ์ของพระองค์ และทรงเป่าวิญญาณของพระองค์ลงในตัวท่าน»⁽⁵⁾

ดังนั้น อัลลอฮ์ผู้ทรงสัจจริง ผู้ทรงจำเริญและสูงส่ง ได้ทรงบอกว่าพระองค์ทรงสร้างอาดัมด้วยพระหัตถ์ของพระองค์ และท่านเราะซูล ﷺ ได้บอกว่ามนุษย์ทั้งหลายจะไปขอให้อาดัมช่วยให้ความช่วยเหลือ (ชะฟาอะฮ์) โดยพวกเขาจะกล่าวถึงสิ่งที่ยิ่งใหญ่ที่สุดที่อัลลอฮ์ทรงให้ความประเสริฐแก่ท่าน นั่นคือการที่อัลลอฮ์ทรงสร้าง

⁽¹⁾ ซูเราะฮ์อัล-มาอิดะฮ์ 5:64 ⁽²⁾ เศาะฮีหฺมุสลิม 4/2113 หมายเลข 2759 ⁽³⁾ ซูเราะฮ์ศอด 38:75 ⁽⁴⁾ มิชกาตุลมะศอบีหฺ 3/69 หมายเลข 5572 ⁽⁵⁾ รายงานโดยมุสลิม 4/2043 หมายเลข 2652

…แก่เขาด้วยพระหัตถ์ของพระองค์ ในทำนองเดียวกัน นบีมูซา (อ.ล.) ได้กล่าวถึงสิ่งที่อัลลอฮ์ทรงให้อาดัมมีความประเสริฐเหนือผู้อื่น นั่นคือการที่พระองค์ทรงสร้างเขาด้วยพระหัตถ์ของพระองค์ การกล่าวถึงลักษณะเฉพาะนี้แสดงว่าเป็นสิ่งที่อาดัมมีเหนือผู้อื่น มิฉะนั้น หากคำว่า "พระหัตถ์" ในที่นี้หมายถึงอำนาจ อาดัมจะมีความประเสริฐอันใดเหนือผู้อื่นจนถึงกับได้รับการยกย่องด้วยเรื่องนี้

ข. พระองค์ทรงเขียนคัมภีร์เตารอตด้วยพระหัตถ์ของพระองค์

أنت موسى اصطفاك الله بكلامه ، وخط لك التوراة بيده

มีรายงานในบางสายของหะดีษเรื่องการโต้แย้งกันระหว่างอาดัมกับมูซาว่า อาดัมกล่าวแก่มูซาว่า «ท่านคือมูซา ผู้ที่อัลลอฮ์ทรงคัดเลือกด้วยการตรัสของพระองค์ และทรงเขียนคัมภีร์เตารอตให้แก่ท่านด้วยพระหัตถ์ของพระองค์»⁽¹⁾ และในรายงานหนึ่งในเศาะฮีหัยน์ระบุว่า «อัลลอฮ์ทรงคัดเลือกท่านด้วยการตรัสของพระองค์ และทรงเขียนให้แก่ท่านด้วยพระหัตถ์ของพระองค์»⁽²⁾

اصطفاك الله بكلامه ، وخط لك بيده

ค. พระองค์ทรงเขียนด้วยพระหัตถ์ของพระองค์ซึ่งบันทึกที่ถูกวางไว้ ณ พระองค์

لما قضى الله الخلق كتب كتابا عنده: غلبت ـ أو قال: سبقت ـ رحمتي غضبي ، فهو عنده فوق العرش

รายงานจากอบูฮุร็อยเราะฮ์ (ร.ฎ.) จากท่านนบี ﷺ ว่า ท่านกล่าวว่า «เมื่ออัลลอฮ์ทรงสร้างสรรพสิ่งเสร็จสิ้น พระองค์ทรงเขียนบันทึกหนึ่งไว้ ณ พระองค์ว่า ความเมตตาของข้ามีชัยเหนือ — หรือท่านกล่าวว่า: นำหน้า — ความกริ้วของข้า และบันทึกนั้นอยู่ ณ พระองค์เหนือบัลลังก์ (อัล-อัรช์)»

إن الله كتب كتابا قبل أن يخلق الخلق: أن رحمتي سبقت غضبي ، فهو مكتوب عنده فوق العرش

และในอีกรายงานหนึ่งว่า «แท้จริงอัลลอฮ์ทรงเขียนบันทึกหนึ่งไว้ก่อนที่จะทรงสร้างสรรพสิ่งว่า ความเมตตาของข้านำหน้าความกริ้วของข้า และมันถูกเขียนไว้ ณ พระองค์เหนือบัลลังก์»⁽³⁾

كتب ربكم على نفسه بيده قبل أن يخلق الخلق : رحمتي سبقت غضبي

และอิบนุมาญะฮ์ได้รายงานจากอบูฮุร็อยเราะฮ์ (ร.ฎ.) ด้วยถ้อยคำว่า «พระผู้อภิบาลของพวกท่านได้ทรงเขียนไว้แก่พระองค์เองด้วยพระหัตถ์ของพระองค์ ก่อนที่จะทรงสร้างสรรพสิ่งว่า ความเมตตาของข้านำหน้าความกริ้วของข้า»⁽⁴⁾

لما قضى الله تعالى الخلق كتب بيده في كتاب عنده: غلبت أو قال سبقت رحمتي غضبي ، فهو عنده فوق العرش

มีรายงานที่ยืนยันว่าพระผู้ทรงกรุณาปรานี (อัร-เราะห์มาน) ทรงเขียนบันทึกด้วยพระหัตถ์ของพระองค์ในหนังสือ "อัส-ซุนนะฮ์" ของอิบนุอบีอาศิม ด้วยถ้อยคำว่า «เมื่ออัลลอฮ์ ตะอาลา ทรงสร้างสรรพสิ่งเสร็จสิ้น พระองค์ทรงเขียนด้วยพระหัตถ์ของพระองค์ในบันทึกหนึ่งที่อยู่ ณ พระองค์ว่า ความเมตตาของข้ามีชัยเหนือ — หรือท่านกล่าวว่า: นำหน้า — ความกริ้วของข้า และบันทึกนั้นอยู่ ณ พระองค์เหนือบัลลังก์» หรือตามที่ท่านได้กล่าวไว้⁽⁵⁾

⁽¹⁾ เศาะฮีห์ สุนัน อบีดาวูด 3/891 หะดีษหมายเลข 3934 และเศาะฮีห์ สุนัน อิบนิมาญะฮ์ 1/20 หมายเลข 65 ⁽²⁾ เศาะฮีห์อัล-บุคอรีย์ 11 หมายเลข 6614 และเศาะฮีห์มุสลิม 4/2042 หมายเลข 2652 ⁽³⁾ เศาะฮีห์อัล-บุคอรีย์ 13/522 หมายเลข 7554 และหะดีษนี้อยู่ในเศาะฮีห์มุสลิม 4/2107 หมายเลข 2751 ⁽⁴⁾ อิบนุมาญะฮ์ ดู เศาะฮีห์ สุนัน อิบนิมาญะฮ์ 1/37 หมายเลข 156 ⁽⁵⁾ กิตาบ อัส-ซุนนะฮ์ ของอิบนุอบีอาศิม 1/270 หมายเลข 608

ง. การที่พระองค์ทรงปลูกสวนสวรรค์อัดน์ด้วยพระหัตถ์ของพระองค์

سأل موسى ما أدنى أهل الجنة منزلة ؟ قال هو رجل يجيء بعدما أدخل أهل الجنة الجنة، فيُقال له: ادخل الجنة ، فيقول: أي رب ، وقد نزل الناس منازلهم ، وأخذوا أخذاتهم ؟ فيقال له: أترضى أن يكون لك مثل ملك ملك من مُلوك الدنيا ؟ فيقول: رضيتُ ربِّ، فيقول: لك ذلك ، ومِثلهُ ومِثلهُ ومِثلهُ ومِثلهُ ، فقال في الخامسة: رضيت ربِّ ، فيقولُ: هذا لك ، وعشرة أمثاله ، ولك ما اشتهت نفسك ، ولذت عينك فيقول: رضيت ربِّ .

มีรายงานที่ถูกต้องในเศาะฮีหฺมุสลิมว่า ท่านเราะซูลุลลอฮ์ ﷺ กล่าวว่า «นบีมูซาได้ถามพระผู้อภิบาลของท่านว่า ชาวสวรรค์ที่มีตำแหน่งต่ำที่สุดนั้นเป็นอย่างไร? พระองค์ตรัสว่า เขาคือชายคนหนึ่งที่มาหลังจากชาวสวรรค์ได้เข้าสวรรค์ไปแล้ว แล้วมีเสียงกล่าวแก่เขาว่า จงเข้าสวรรค์เถิด เขากล่าวว่า โอ้พระผู้อภิบาลของข้าพระองค์ จะเป็นไปได้อย่างไร ในเมื่อผู้คนต่างได้เข้าประจำที่พำนักของพวกเขา และได้รับส่วนของพวกเขาไปหมดแล้ว? แล้วมีเสียงกล่าวแก่เขาว่า เจ้าจะพอใจไหม หากเจ้าได้รับเช่นอาณาจักรของกษัตริย์องค์หนึ่งในบรรดากษัตริย์แห่งโลกดุนยา? เขากล่าวว่า ข้าพระองค์พอใจแล้ว โอ้พระผู้อภิบาล พระองค์ตรัสว่า เจ้าจะได้รับสิ่งนั้น และเท่ากับสิ่งนั้นอีก และเท่ากับสิ่งนั้นอีก และเท่ากับสิ่งนั้นอีก และเท่ากับสิ่งนั้นอีก แล้วเขากล่าวในครั้งที่ห้าว่า ข้าพระองค์พอใจแล้ว โอ้พระผู้อภิบาล พระองค์ตรัสว่า นี่เป็นของเจ้า และอีกสิบเท่าของมัน และเจ้าจะได้รับทุกสิ่งที่ใจของเจ้าปรารถนา และที่ตาของเจ้าชื่นชม เขากล่าวว่า ข้าพระองค์พอใจแล้ว โอ้พระผู้อภิบาล

قال: ربِّ فأعلاهُم منزلة؟ قال: أولئك الذين أردت ، غرست كرامتهم بيدي ، وختمت عليها ، فلم تر عين ، ولم تسمع أذن ، ولم يخطر على قلب بشر ، قال: ومصداقه في كتاب الله - عزَّ وجلَّ -

فَلَا تَعْلَمُ نَفْسٌ مَّآ أُخْفِىَ لَهُم مِّن قُرَّةِ أَعْيُنٍ جَزَآءًۢ بِمَا كَانُوا۟ يَعْمَلُونَ ﴿١٧﴾

นบีมูซากล่าวว่า โอ้พระผู้อภิบาล แล้วผู้ที่มีตำแหน่งสูงที่สุดในหมู่พวกเขาเล่าเป็นอย่างไร? พระองค์ตรัสว่า พวกเขาคือผู้ที่ข้าได้คัดเลือกไว้ ข้าได้ปลูกเกียรติของพวกเขาด้วยมือของข้า และข้าได้ประทับตราปิดไว้ ดังนั้นจึงไม่มีตาใดเคยเห็น ไม่มีหูใดเคยได้ยิน และไม่เคยผุดขึ้นในหัวใจของมนุษย์คนใด ท่านกล่าวว่า และสิ่งที่ยืนยันเรื่องนี้ในคัมภีร์ของอัลลอฮ์ ผู้ทรงเกรียงไกรและสูงส่ง คือ «ไม่มีชีวิตใดรู้ถึงสิ่งที่ถูกซ่อนไว้สำหรับพวกเขา จากสิ่งที่เป็นความรื่นรมย์แก่สายตา ทั้งนี้เป็นการตอบแทนตามที่พวกเขาเคยกระทำไว้»⁽¹⁾»⁽²⁾ ดังนั้น พระองค์ได้ทรงบอกว่า พระองค์ผู้ทรงมหาบริสุทธิ์ได้ทรงปลูกสวนสวรรค์ของพวกเขาด้วยพระหัตถ์ของพระองค์

ความยิ่งใหญ่ของสองพระหัตถ์ของพระผู้อภิบาล ผู้ทรงมหาบริสุทธิ์และสูงส่ง

وَمَا قَدَرُوا۟ ٱللَّهَ حَقَّ قَدْرِهِۦ وَٱلْأَرْضُ جَمِيعًا قَبْضَتُهُۥ يَوْمَ ٱلْقِيَـٰمَةِ وَٱلسَّمَـٰوَٰتُ مَطْوِيَّـٰتٌۢ بِيَمِينِهِۦ

มีมาในคัมภีร์ของอัลลอฮ์ ซึ่งพระองค์ตรัสว่า «และพวกเขามิได้ให้ความยิ่งใหญ่แด่อัลลอฮ์อย่างแท้จริงตามความยิ่งใหญ่ของพระองค์ และแผ่นดินทั้งหมดจะอยู่ในกำมือของพระองค์ในวันกิยามะฮ์ และชั้นฟ้าทั้งหลายจะถูกม้วนไว้ในพระหัตถ์ขวาของพระองค์» (ซูเราะฮ์อัซ-ซุมัร 39:67)⁽³⁾

يقبض الله - تبارك وتعالى - الأرض يوم القيامة ، ويَطوي السّماء بيمينِهِ ، ثُمَّ يَقُول: أنا الملك ، اين مُلوك الأرض

และในเศาะฮีหฺทั้งสอง (อัล-บุคอรีและมุสลิม) จากหะดีษของอบูฮุร็อยเราะฮ์ (ร.ฎ.) จากท่านนบี ﷺ ท่านกล่าวว่า «อัลลอฮ์ ผู้ทรงจำเริญและสูงส่ง จะทรงกำแผ่นดินไว้ในวันกิยามะฮ์ และจะทรงม้วนชั้นฟ้าไว้ในพระหัตถ์ขวาของพระองค์ แล้วพระองค์จะตรัสว่า ข้าคือพระราชา ไหนเล่าบรรดากษัตริย์แห่งแผ่นดิน?»⁽⁴⁾

يطوي اللهُ - عزَّ وجلَّ - السّموات يوم القيامة ، ثم يأخذهن بيده اليمنى ، ثم يقول: أنا الملك ، أين الجبارون ؟ أين

และในเศาะฮีหฺมุสลิม จากอับดุลลอฮ์ บิน อุมัร (ร.ฎ.) กล่าวว่า ท่านเราะซูลุลลอฮ์ ﷺ กล่าวว่า «อัลลอฮ์ ผู้ทรงเกรียงไกรและสูงส่ง จะทรงม้วนชั้นฟ้าทั้งหลายในวันกิยามะฮ์ แล้วพระองค์จะทรงหยิบพวกมันไว้ด้วยพระหัตถ์ขวาของพระองค์ แล้วพระองค์จะตรัสว่า ข้าคือพระราชา ไหนเล่าบรรดาผู้เผด็จการ? ไหนเล่า […]

⁽¹⁾ ซูเราะฮ์อัส-สัจญ์ดะฮ์ 32:17 ⁽²⁾ เศาะฮีหฺมุสลิม 1/176 หมายเลข 189 ⁽³⁾ ซูเราะฮ์อัซ-ซุมัร 39:67 ⁽⁴⁾ รายงานโดยอัล-บุคอรี 8/551 หมายเลข 4812 และรายงานโดยมุสลิม 4/2148 หมายเลข 2787

الـمُتكبـرون؟ ثمَّ يطوي الأرضين بشـمـاله ، ثم يقـولُ: أنا المـلك ، أين الجبارون ، أين المتكبرون ؟

…บรรดาผู้หยิ่งผยองอยู่ที่ไหน? จากนั้นพระองค์จะทรงม้วนแผ่นดินทั้งหลายด้วยพระหัตถ์ซ้ายของพระองค์ แล้วตรัสว่า ข้าคือพระราชา บรรดาผู้อหังการอยู่ที่ไหน? บรรดาผู้หยิ่งผยองอยู่ที่ไหน?»

( يأخُذُ الجبار - عزَّ وجلَّ - سمواته وأرضيه بيديه ، فيقول: أنا الله ( ويقبض أصابعه ويبسطها ) أنا الملك ) ، « حتى نظرت إلى المنبر يتحرك من أسفلِ شيء منه، حتى إنّي لأقول: أساقطٌ هو برسول الله ﷺ »

และในอีกสำนวนหนึ่ง ท่าน (อิบนุอุมัร (ร.ฎ.)) กล่าวว่า ฉันเห็นท่านเราะซูลุลลอฮ์ ﷺ อยู่บนมิมบัร ขณะที่ท่านกล่าวว่า «อัล-ญับบาร (ผู้ทรงอำนาจ) ผู้ทรงเกียรติและยิ่งใหญ่ จะทรงหยิบชั้นฟ้าทั้งหลายและแผ่นดินทั้งหลายของพระองค์ไว้ด้วยพระหัตถ์ทั้งสองของพระองค์ แล้วตรัสว่า ข้าคืออัลลอฮ์ (และท่านก็กำนิ้วมือของท่านแล้วแบออก) ข้าคือพระราชา» «จนกระทั่งฉันมองไปที่มิมบัร ก็เห็นมันสั่นไหวจากส่วนล่างสุดของมัน จนฉันพูดกับตัวเองว่า มันจะล้มลงพร้อมกับท่านเราะซูลุลลอฮ์ ﷺ หรือไม่หนอ»⁽¹⁾

พระหัตถ์ทั้งสองของพระองค์ (มหาบริสุทธิ์แด่พระองค์) เป็นขวาทั้งสองข้าง

( ثم يطوي الأرضين بشمـاله )

มีรายงานหนึ่งในเศาะฮีหฺมุสลิมว่า «จากนั้นพระองค์จะทรงม้วนแผ่นดินทั้งหลายด้วยพระหัตถ์ซ้ายของพระองค์» แต่อัล-บัยฮะกีได้ชี้ว่ารายงานนี้อ่อนในด้านสายรายงาน (อิสนาด) โดยท่านกล่าวว่า «การกล่าวถึงคำว่า "ซ้าย" ในหะดีษนี้ อุมัร บิน หัมซะฮ์ รายงานจากสาลิมแต่เพียงผู้เดียว ทั้งที่หะดีษนี้ นาฟิอ์และอุบัยดุลลอฮ์ บิน มิกสัม ได้รายงานจากอิบนุอุมัรเช่นกัน แต่ทั้งสองมิได้กล่าวถึงคำว่า "ซ้าย" ไว้ในนั้นเลย»⁽²⁾

และท่านยังชี้ว่ารายงานนี้อ่อนในด้านตัวบท (มัตน์) อีกด้วย โดยกล่าวว่า «จะถูกต้องได้อย่างไร ในเมื่อมีรายงานที่ถูกต้องจากท่านนบี ﷺ ว่า ท่านเรียกพระหัตถ์ทั้งสองของพระองค์ว่าเป็นขวา»⁽³⁾

( إن المقسطين عند الله على منابر من نُور على يمين الرحمن - عزَّ وجلَّ - وكلتا يديه يمينٌ ، الذين يعدِلون في حكمهم وأهليهم وما وُلوا )

จากอับดุลลอฮ์ บิน อัมร์ (ร.ฎ.) กล่าวว่า ท่านเราะซูลุลลอฮ์ ﷺ กล่าวว่า «แท้จริงบรรดาผู้ที่ยุติธรรม ณ ที่อัลลอฮ์นั้น จะอยู่บนมิมบัรที่ทำจากรัศมีทางด้านขวาของอัร-เราะห์มาน ผู้ทรงเกียรติและยิ่งใหญ่ และพระหัตถ์ทั้งสองของพระองค์เป็นขวา (พวกเขาคือ) ผู้ที่ยุติธรรมในการตัดสินของพวกเขา ต่อครอบครัวของพวกเขา และในสิ่งที่พวกเขาได้รับมอบหมายให้ดูแล»⁽⁴⁾

⁽¹⁾ รายงานโดยมุสลิม 4/2148 หมายเลข 2788 ⁽²⁾ อัล-อัสมาอ์ วัศ-ศิฟาต ของอัล-บัยฮะกี 1/324 ⁽³⁾ แหล่งอ้างอิงเดิม ⁽⁴⁾ รายงานโดยมุสลิมในเศาะฮีหฺของท่าน 3/1458 หมายเลข 1827

5. นิ้วทั้งหลายของอัร-เราะห์มาน

أن يهوديا جاء إلى النبي ﷺ فقال: يا محمد ، إن الله يمسك السموات على إصبع ، والأرضين على إصبع ، والجبال على إصبع ، والشجر على إصبع ، والخلائق على إصبع ، ثم يقول: أنا الملك، فضحك رسول الله ﷺ حتى بدت نواجذه، ثم قرأ

وَمَا قَدَرُوا۟ ٱللَّهَ حَقَّ قَدْرِهِۦ

อัลลอฮ์ผู้ทรงบริสุทธิ์ทรงมีนิ้วทั้งหลาย ซึ่งไม่เหมือนกับนิ้วของมัคลูกใด ๆ เลย และนิ้วเหล่านั้นเหมาะสมกับความสมบูรณ์และความยิ่งใหญ่ของพระองค์ ผู้ทรงบริสุทธิ์และสูงส่งยิ่ง ในเศาะฮีหฺทั้งสองของอัล-บุคอรีย์และมุสลิม จากหะดีษของอับดุลลอฮ์ อิบนุมัสอูด (ร.ฎ.) ว่า «มีชาวยิวคนหนึ่งมาหาท่านนบี ﷺ แล้วกล่าวว่า โอ้มุหัมมัด แท้จริงอัลลอฮ์ทรงยึดชั้นฟ้าทั้งหลายไว้บนนิ้วหนึ่ง แผ่นดินทั้งหลายไว้บนนิ้วหนึ่ง ภูเขาทั้งหลายไว้บนนิ้วหนึ่ง ต้นไม้ทั้งหลายไว้บนนิ้วหนึ่ง และสรรพสิ่งที่ถูกสร้างไว้บนนิ้วหนึ่ง แล้วพระองค์ตรัสว่า ข้าคือพระราชา ท่านเราะซูลุลลอฮ์ ﷺ จึงหัวเราะจนเห็นฟันกราม แล้วท่านก็อ่านว่า «และพวกเขามิได้ให้ความยิ่งใหญ่แก่อัลลอฮ์อย่างแท้จริงตามความยิ่งใหญ่ของพระองค์» (ซูเราะฮ์อัซ-ซุมัร 39:67)⁽¹⁾»

فضحك رسول الله ﷺ تعجبا وتصديقا

และในอีกสำนวนหนึ่งระบุว่า «ท่านเราะซูลุลลอฮ์ ﷺ จึงหัวเราะด้วยความประหลาดใจและเพื่อยืนยันความจริง (ของคำพูดนั้น)»⁽²⁾

إن قُلوب بني آدم كُلها بين أصبعين من أصابع الرحمن كقلب واحد يصرِّفه كيف يشاء

اللهم مُصرف القلوب صرف قُلوبنا إلى طاعتِكَ

และในเศาะฮีหฺมุสลิม จากอับดุลลอฮ์ อิบนุอัมร์ อิบนุลอาศ (ร.ฎ.) ว่า ท่านได้ยินท่านนบี ﷺ กล่าวว่า «แท้จริงหัวใจของลูกหลานอาดัมทั้งหมดนั้น อยู่ระหว่างสองนิ้วจากบรรดานิ้วของอัร-เราะห์มาน ประหนึ่งเป็นหัวใจดวงเดียว พระองค์ทรงพลิกผันมันตามที่พระองค์ทรงประสงค์» จากนั้นท่าน (ขอความเมตตาและความศานติจงมีแด่ท่าน) ได้กล่าวว่า «โอ้อัลลอฮ์ ผู้ทรงพลิกผันหัวใจทั้งหลาย ขอพระองค์ทรงผันหัวใจของพวกเราไปสู่การภักดีต่อพระองค์ด้วยเถิด»⁽³⁾

⁽¹⁾ ซูเราะฮ์อัซ-ซุมัร: 67 ⁽²⁾ บันทึกโดยอัล-บุคอรีย์ในเศาะฮีหฺของท่าน 13/393 หมายเลข 7414 และบันทึกโดยมุสลิม 4/2147 หมายเลข 2786 ⁽³⁾ เศาะฮีหฺมุสลิม 4/2045 หมายเลข 2655

6. สิ่งที่ได้กล่าวไว้เกี่ยวกับพระบาท (อัล-เกาะดัม)

อัล-บัยฮะกีย์ได้ตั้งชื่อบทด้วยหัวข้อข้างต้นในหนังสือของท่าน (อัล-อัสมาอ์ วัศ-ศิฟาต: 348) และได้นำหะดีษหลายบทมากล่าวไว้ในบทนั้น ดังนี้

لا تزال جهنم تقول: هل من مزيد حتى يضع فيها ربُّ العزّة قدمه ، فتقول قط قط وعزتك، ويُزْوَى بعضها إلى بعض

ولا يزال في الجنة فضلٌ حتى يُنْشئ الله لها خلقاً ، فيسكنهم فضل الجنة

1. ในจำนวนนั้นคือหะดีษที่อัล-บุคอรีย์และมุสลิมรายงานจากอนัส บิน มาลิก (ร.ฎ.) ว่าท่านนบี ﷺ กล่าวว่า «นรกญะฮันนัมจะยังคงกล่าวว่า "ยังมีเพิ่มอีกไหม?" จนกระทั่งพระผู้อภิบาลแห่งเกียรติยศทรงวางพระบาทของพระองค์ลงในนั้น แล้วมันจะกล่าวว่า "พอแล้ว พอแล้ว ขอสาบานด้วยเกียรติยศของพระองค์" และส่วนหนึ่งของมันจะหดรวมเข้าหาอีกส่วนหนึ่ง» และในบางรายงานมีว่า «และในสวรรค์จะยังคงมีที่ว่างเหลืออยู่ จนกระทั่งอัลลอฮ์ทรงบังเกิดสิ่งถูกสร้างขึ้นใหม่สำหรับมัน แล้วทรงให้พวกเขาพำนักอยู่ในส่วนที่เหลือของสวรรค์นั้น»⁽¹⁾

تحاجَّت الجنة والنار ، فقالت النار: أوثرت بالمتكبرين والمُتجبرين ، وقالت الجنةُ: فما لي لا يدخلني إلا ضُعفاء النَّاس وسَقَطهُمُ وَغرُّهُمْ ، قال اللهُ للجنّة: أنت رحْمتي أرحم بكِ من أشاء من عبادي ، وقال للنار: إنما أنت عذابي أعذب بك من أشاء من عبادي ،ولكلِّ واحدةٍ منكما ملؤُها، فأمَّا النَّار فلا تمتلئ حتى يضع الله - تبارك وتعالى - رجله ، فتقول قط قط قط ، فهنالك تمتلىء ويُزْوَى بعضها إلى بعض ، ولا يظلم الله من خلقه أحداً ، وأمَّا الجنةُ فإنَّ الله يُنشئ لها خَلقاً

1. รายงานจากอบูฮุร็อยเราะฮ์ (ร.ฎ.) ว่าท่านเราะซูลุลลอฮ์ ﷺ กล่าวว่า «สวรรค์และนรกได้โต้เถียงกัน นรกกล่าวว่า "ข้าได้รับการกำหนดให้เป็นของบรรดาผู้หยิ่งผยองและผู้ทะนงตนกดขี่" และสวรรค์กล่าวว่า "เหตุใดเล่าจึงไม่มีผู้ใดเข้ามาในข้า นอกจากบรรดาผู้อ่อนแอในหมู่มนุษย์ ผู้ต่ำต้อย และผู้ไร้เดียงสาในหมู่พวกเขา" อัลลอฮ์ตรัสแก่สวรรค์ว่า "เจ้าคือความเมตตาของข้า ข้าจะเมตตาผู้ที่ข้าประสงค์จากปวงบ่าวของข้าด้วยเจ้า" และตรัสแก่นรกว่า "แท้จริงเจ้าคือการลงโทษของข้า ข้าจะลงโทษผู้ที่ข้าประสงค์จากปวงบ่าวของข้าด้วยเจ้า" และสำหรับแต่ละแห่งจากเจ้าทั้งสองจะได้รับการเติมจนเต็ม ส่วนนรกนั้นจะไม่เต็ม จนกว่าอัลลอฮ์ ผู้ทรงจำเริญและสูงส่ง จะทรงวางพระบาท (ริจญ์ลฺ) ของพระองค์ลงไป แล้วมันจะกล่าวว่า "พอแล้ว พอแล้ว พอแล้ว" เมื่อนั้นมันจึงจะเต็ม และส่วนหนึ่งของมันจะหดรวมเข้าหาอีกส่วนหนึ่ง และอัลลอฮ์จะไม่ทรงอธรรมต่อผู้ใดในบรรดาสิ่งถูกสร้างของพระองค์ ส่วนสวรรค์นั้น อัลลอฮ์จะทรงบังเกิดสิ่งถูกสร้างขึ้นใหม่สำหรับมัน»⁽²⁾

وَسِعَ كُرْسِيُّهُ ٱلسَّمَـٰوَٰتِ وَٱلْأَرْضَ

موضع القدمين

1. รายงานจากอิบนุอับบาส (ร.ฎ.) ว่าท่านได้กล่าวเกี่ยวกับอัล-กุรซีย์ในอายะฮ์ «กุรซีย์ของพระองค์กว้างใหญ่ครอบคลุมชั้นฟ้าทั้งหลายและแผ่นดิน» (ซูเราะฮ์อัล-บะเกาะเราะฮ์ 2:255)⁽³⁾ ว่า «(กุรซีย์คือ) ที่วางพระบาททั้งสอง»⁽⁴⁾

⁽¹⁾ เศาะฮีหฺอัล-บุคอรีย์: 8/594 หมายเลข 4848, 4849 และมุสลิมรายงานไว้: 4/2187, 2188 หมายเลข 2848 สำนวนเป็นของมุสลิม

⁽²⁾ เศาะฮีหฺอัล-บุคอรีย์: 8/595 หมายเลข 4850 และมุสลิมรายงานไว้: 4/2186 หมายเลข 2846 สำนวนเป็นของมุสลิม

⁽³⁾ ซูเราะฮ์อัล-บะเกาะเราะฮ์: 255

⁽⁴⁾ ดู มุคตะศ็อร อัล-อุลูว์ ของอัษ-ษะฮะบีย์ หน้า 102 ซึ่งผู้ตรวจทานคือเชคนาศิรุดดีน อัล-อัลบานีย์ได้กล่าวไว้ว่า "เศาะฮีหฺ เมากูฟ" และท่านได้อ้างอิงไปยังอิบนุคุซัยมะฮ์ในหนังสือ อัต-เตาฮีด: 71-72, อัด-ดาริมีย์ในหนังสือ อัร-ร็อด อะลัล-มะรีซีย์: 71, 73-74 และอิบนุอบีชัยบะฮ์ในหนังสือ อัล-อัรช์: 2/114

7. อัลลอฮ์ผู้ทรงมหาบริสุทธิ์ทรงมีหน้าแข้ง (ซาก)

يَوْمَ يُكْشَفُ عَن سَاقٍ وَيُدْعَوْنَ إِلَى ٱلسُّجُودِ فَلَا يَسْتَطِيعُونَ ﴿٤٢﴾

จำเป็นที่เราต้องเชื่อในสิ่งนี้และไม่ปฏิเสธมัน เพราะพระองค์ผู้ทรงมหาบริสุทธิ์ได้ทรงบอกเราไว้แล้ว อัลลอฮ์ตะอาลาตรัสว่า «วันที่หน้าแข้งจะถูกเปิดออก และพวกเขาจะถูกเรียกให้สุญูด แต่พวกเขาไม่สามารถกระทำได้» (ซูเราะฮ์อัล-เกาะลัม 68:42)⁽¹⁾

( يكشف ربنا عن ساقه ، فيسجد له كل مؤمن ومؤمنة ، ويبقى من كان يسجد في الدنيا رئاء وسمعة ، فيذهب ليسجد، فيعود ظهرُهُ طبقاً واحداً )

ในเศาะฮีหัยน์ (เศาะฮีหฺอัล-บุคอรีและเศาะฮีหฺมุสลิม) มีรายงานที่อธิบายและชี้แจงอายะฮ์นี้ไว้ คือรายงานจากอบูสะอีด อัล-คุดรีย์ (ร.ฎ.) ว่า ฉันได้ยินท่านเราะซูล ﷺ กล่าวว่า «พระผู้อภิบาลของเราจะทรงเปิดหน้าแข้งของพระองค์ แล้วผู้ศรัทธาทุกคนทั้งชายและหญิงจะสุญูดต่อพระองค์ ส่วนผู้ที่เคยสุญูดในโลกดุนยาเพื่ออวดและเพื่อให้ผู้อื่นได้ยินจะยังคงเหลืออยู่ เขาจะพยายามสุญูด แต่หลังของเขาจะกลายเป็นแผ่นเดียวกัน (แข็งทื่อจนก้มไม่ได้)»⁽²⁾

ณ ที่นี้ควรที่เราจะชี้ให้เห็นว่า การยืนยันว่าอัลลอฮ์ทรงมีหน้าแข้งนั้นก็เหมือนกับการยืนยันว่าพระองค์ทรงมีพระหัตถ์ ทรงได้ยิน ทรงมองเห็น และคุณลักษณะอื่น ๆ ส่วนรายงานจากอิบนุอับบาส (ร.ฎ.) ที่ว่าท่านอธิบาย "การเปิดหน้าแข้ง" ว่าหมายถึงความรุนแรงของเหตุการณ์นั้น ขัดแย้งกับสิ่งที่ได้รับการยืนยันแล้วจากอิบนุมัสอูด (ร.ฎ.) ว่า พระผู้อภิบาลของเราจะทรงเปิดหน้าแข้งของพระองค์⁽³⁾

ช่างงดงามยิ่งนักสิ่งที่อัช-เชากานีย์ได้กล่าวไว้ว่า «อัลลอฮ์ผู้ทรงมหาบริสุทธิ์ได้ทรงทำให้เราไม่ต้องพึ่งพาสิ่งอื่นในการอธิบายอายะฮ์นี้ ด้วยสิ่งที่ถูกต้องเศาะฮีหฺมาจากท่านเราะซูลุลลอฮ์ ﷺ และสิ่งนั้นไม่ได้นำไปสู่การให้พระองค์มีรูปร่าง (ตัจญ์สีม) หรือการเปรียบเทียบพระองค์กับสิ่งถูกสร้าง (ตัชบีฮ์) เพราะไม่มีสิ่งใดเหมือนพระองค์»⁽⁴⁾

อิบนุญะรีร อัฏ-เฏาะบะรีย์และอิบนุกะษีร ได้นำเสนอการอธิบายของอิบนุอับบาส (ร.ฎ.) ไว้ เช่นเดียวกับที่ทั้งสองได้นำเสนอรายงานต่าง ๆ ของหะดีษที่อธิบายตัวบทอัลกุรอานนี้ไว้ด้วย และทั้งสองมิได้ตีความหะดีษให้ออกไปจากความหมายตามตัวบท ซึ่งแสดงให้เห็นว่า ในทัศนะของทั้งสองนั้นไม่มีความขัดแย้งกันระหว่างหะดีษกับคำพูดของอิบนุอับบาส (ร.ฎ.) เพราะเหตุการณ์ในวันกิยามะฮ์นั้นรุนแรงยิ่ง และสิ่งนี้ก็ไม่ขัดกับการที่พระองค์จะทรงเปิดหน้าแข้งของพระองค์

⁽¹⁾ ซูเราะฮ์อัล-เกาะลัม: 42 ⁽²⁾ บันทึกโดยอัล-บุคอรีย์ในเศาะฮีหฺของท่าน: 8/664 หมายเลข 4419 และบันทึกโดยมุสลิม: 1/167 หมายเลข 183 สำนวนนี้เป็นของอัล-บุคอรีย์ ⁽³⁾ ฟัตหุลเกาะดีร ของอัช-เชากานีย์: 5/319 ⁽⁴⁾ แหล่งอ้างอิงเดิม: 5/320

8. การอิสติวาอ์ (สถิตอยู่เหนือ) อัรช์ของพระองค์

ٱلرَّحْمَـٰنُ عَلَى ٱلْعَرْشِ ٱسْتَوَىٰ ﴿٥﴾

อัรช์ (บัลลังก์) คือสิ่งที่ยิ่งใหญ่ที่สุดในบรรดาสิ่งถูกสร้างทั้งปวง อัลลอฮ์ได้ทรงระบุไว้อย่างชัดแจ้งในคัมภีร์ของพระองค์ถึงเจ็ดแห่งว่าพระองค์ทรงอิสติวาอ์อยู่เหนืออัรช์ ดังที่พระองค์ตรัสว่า «พระผู้ทรงกรุณาปรานี ทรงอิสติวาอ์ (สถิต) อยู่เหนืออัรช์» (ซูเราะฮ์ฏอฮา 20:5)⁽¹⁾

وَيَحْمِلُ عَرْشَ رَبِّكَ فَوْقَهُمْ يَوْمَئِذٍ ثَمَـٰنِيَةٌ ﴿١٧﴾

ٱلَّذِينَ يَحْمِلُونَ ٱلْعَرْشَ وَمَنْ حَوْلَهُۥ يُسَبِّحُونَ بِحَمْدِ رَبِّهِمْ وَيُؤْمِنُونَ بِهِۦ وَيَسْتَغْفِرُونَ لِلَّذِينَ ءَامَنُوا۟

หลักฐานที่แสดงว่าอัรช์เป็นสิ่งถูกสร้างหนึ่งในบรรดาสิ่งถูกสร้างของอัลลอฮ์ ได้แก่ พระดำรัสของพระองค์ที่ว่า «และในวันนั้น (มะลาอิกะฮ์) แปดท่านจะแบกอัรช์แห่งพระผู้อภิบาลของเจ้าไว้เหนือพวกเขา» (ซูเราะฮ์อัล-หากเกาะฮ์ 69:17)⁽²⁾ หมายถึงในวันกิยามะฮ์ และพระดำรัสของพระองค์ที่ว่า «บรรดา (มะลาอิกะฮ์) ผู้แบกอัรช์และผู้ที่อยู่รอบ ๆ อัรช์ ต่างแซ่ซ้องสดุดีด้วยการสรรเสริญพระผู้อภิบาลของพวกเขา และศรัทธาต่อพระองค์ และขออภัยโทษให้แก่บรรดาผู้ศรัทธา» (ซูเราะฮ์ฆอฟิร 40:7)⁽³⁾ พระองค์ได้ทรงแจ้งว่าอัรช์มีผู้แบก และพวกเขาขออภัยโทษให้แก่บรรดาผู้ศรัทธา ซึ่งข้อนี้หักล้างคำกล่าวของผู้ที่อ้างว่าอัรช์ก็คืออำนาจการปกครอง (อัล-มุลก์)

( إذا سألتم الله فسلوه الفردوس ، فإنّه أوسط الجنة ، وأعلى الجنة ، وفوقه عرش الرحمن ، ومنه تُفجّرُ أنهارُ الجنة )

และในหะดีษที่อัล-บุคอรีย์รายงานไว้ว่า «เมื่อพวกท่านขอต่ออัลลอฮ์ ก็จงขอสวนฟิรเดาส์ เพราะมันคือส่วนที่อยู่ใจกลางสวรรค์และสูงที่สุดของสวรรค์ เหนือมันขึ้นไปคืออัรช์ของพระผู้ทรงกรุณาปรานี และจากมันนั้นสายน้ำทั้งหลายของสวรรค์ได้ไหลพุ่งออกมา»⁽⁴⁾

( لا تخيّروني على موسى ، فإنّ الناس يصعقون يوم القيامة ، فأكون أول من يفيق ، فإذا موسى باطش بجانبي العرش ، فلا أدري أكان موسى فيمن صعق ، فأفاق قبلي ، أو كان ممن استثنى الله )

อัล-บุคอรีย์รายงานจากอบูฮุร็อยเราะฮ์ (ร.ฎ.) ว่า ท่านเราะซูล ﷺ กล่าวว่า «พวกท่านอย่ายกย่องฉันให้เหนือกว่ามูซา เพราะในวันกิยามะฮ์มนุษย์ทั้งหลายจะสลบหมดสติ แล้วฉันจะเป็นคนแรกที่ฟื้นขึ้น ทันใดนั้นมูซากำลังยึดจับด้านหนึ่งของอัรช์อยู่ ฉันจึงไม่รู้ว่ามูซาอยู่ในหมู่ผู้ที่สลบแล้วฟื้นขึ้นก่อนฉัน หรือว่าเขาเป็นผู้ที่อัลลอฮ์ทรงยกเว้นไว้»⁽⁵⁾

( فإذا أنا بموسى آخذ بقائمة من قوائم العرش )

และในอีกรายงานหนึ่งในอัศ-ศอฮีหฺจากอบูสะอีด อัล-คุดรีย์ (ร.ฎ.) ว่า «ทันใดนั้นฉันก็พบมูซากำลังจับเสาต้นหนึ่งจากบรรดาเสาของอัรช์อยู่»⁽⁶⁾

แล้วอัรช์จะไม่เป็นสิ่งถูกสร้างหนึ่งในบรรดาสิ่งถูกสร้างของอัลลอฮ์ได้อย่างไร ในเมื่อมันคือหลังคาของสวนฟิรเดาส์ และมูซาจะจับเสาต้นหนึ่งของมันได้อย่างไร หากมันไม่ใช่สิ่งถูกสร้าง!!

( أن الله لما قضى الخلق كتب عنده فوق عرشه إن رحمتي سبقت غضبي )

และท่านเราะซูล ﷺ ได้แจ้งไว้ว่า «แท้จริงอัลลอฮ์ เมื่อพระองค์ทรงกำหนดการสร้างเสร็จสิ้นแล้ว พระองค์ได้ทรงบันทึกไว้ ณ ที่พระองค์ เหนืออัรช์ของพระองค์ว่า แท้จริงความเมตตาของข้านั้นมาก่อนความกริ้วของข้า»⁽⁷⁾

⁽¹⁾ ซูเราะฮ์ฏอฮา: 5 ⁽²⁾ ซูเราะฮ์อัล-หากเกาะฮ์: 17 ⁽³⁾ ซูเราะฮ์ฆอฟิร: 7 ⁽⁴⁾ เศาะฮีหฺอัล-บุคอรีย์: 13/404 หมายเลข 7423 ⁽⁵⁾ เศาะฮีหฺอัล-บุคอรีย์: 11/367 หมายเลข 6517, 6518 และหะดีษนี้มีอยู่ในมุสลิมด้วย: 4/1834 หมายเลข 2373 ⁽⁶⁾ เศาะฮีหฺอัล-บุคอรีย์: 13/405 หมายเลข 7427 ⁽⁷⁾ เศาะฮีหฺอัล-บุคอรีย์: 13/404 หมายเลข 7422

ความยิ่งใหญ่ของอะรัช (บัลลังก์)

وَرَبُّ ٱلْعَرْشِ ٱلْعَظِيمِ ﴿٨٦﴾

อัลลอฮ์ทรงพรรณนาอะรัชว่ายิ่งใหญ่ (โดยตรัสว่า) «และพระผู้อภิบาลแห่งอะรัชอันยิ่งใหญ่» (ซูเราะฮ์อัล-มุอ์มินูน 23:86)⁽¹⁾

ท่านเราะซูล ﷺ ได้อธิบายความยิ่งใหญ่ของอะรัชไว้สองแง่ด้วยกัน

( أذن لي أن أحدث عن ملك من ملائكة الله ، من حملة العرش: ما بين شحمة أذنِهِ إلى عاتقه مسيرة سبعمائة عام )

แง่ที่หนึ่ง: ท่านได้บอกถึงความใหญ่โตของมะลาอิกะฮ์ผู้แบกอะรัช ในสุนันอบีดาวูด ด้วยสายรายงานที่ถูกต้อง (เศาะฮีห์) จากท่านเราะซูล ﷺ ว่า «ฉันได้รับอนุญาตให้เล่าถึงมะลาอิกะฮ์ท่านหนึ่งในบรรดามะลาอิกะฮ์ของอัลลอฮ์ซึ่งเป็นผู้แบกอะรัช ระยะระหว่างติ่งหูของเขาถึงบ่าของเขานั้นเท่ากับระยะทางเดินเจ็ดร้อยปี»⁽²⁾

( ما السموات السبع في الكرسي إلا كحلقة ملقاة بأرض فلاة ، وفضل العرش على الكرسي ، كفضل تلك الفلاة على تلك الحلقة )

แง่ที่สอง: ท่านเราะซูล ﷺ ได้อธิบายความยิ่งใหญ่ของอะรัช โดยแสดงให้เห็นภาพความกว้างใหญ่ของอะรัชเมื่อเทียบกับชั้นฟ้าทั้งหลายและแผ่นดิน และความเล็กของทั้งสองเมื่อเทียบกับอะรัช ท่าน ﷺ กล่าวว่า «ชั้นฟ้าทั้งเจ็ดเมื่อเทียบกับอัล-กุรซีย์นั้น เป็นเพียงประหนึ่งห่วงวงหนึ่งที่ถูกโยนทิ้งไว้ในทะเลทรายอันกว้างใหญ่ และความเหนือกว่าของอะรัชเมื่อเทียบกับอัล-กุรซีย์ ก็เป็นประหนึ่งความเหนือกว่าของทะเลทรายนั้นเมื่อเทียบกับห่วงวงนั้น»⁽³⁾

การที่อัลลอฮ์ทรงสรรเสริญความยิ่งใหญ่ของพระองค์เองด้วยการทรงอิสติวาอ์เหนืออะรัช และการที่พระองค์ทรงเป็นพระผู้อภิบาลแห่งอะรัช

طه ﴿١﴾ مَآ أَنزَلْنَا عَلَيْكَ ٱلْقُرْءَانَ لِتَشْقَىٰٓ ﴿٢﴾ إِلَّا تَذْكِرَةً لِّمَن يَخْشَىٰ ﴿٣﴾ تَنزِيلًا مِّمَّنْ خَلَقَ ٱلْأَرْضَ وَٱلسَّمَـٰوَٰتِ ٱلْعُلَى ﴿٤﴾ ٱلرَّحْمَـٰنُ عَلَى ٱلْعَرْشِ ٱسْتَوَىٰ ﴿٥﴾

แท้จริง พระผู้อภิบาลทรงสรรเสริญพระองค์เองว่าพระองค์ทรงอิสติวาอ์ (สถิตอยู่สูง) เหนืออะรัชของพระองค์ ดังที่พระองค์ตรัสว่า «ฏอฮา เรามิได้ประทานอัลกุรอานลงมาแก่เจ้าเพื่อให้เจ้าได้รับความลำบาก แต่เพื่อเป็นข้อตักเตือนแก่ผู้ที่ยำเกรง เป็นการประทานลงมาจากผู้ทรงสร้างแผ่นดินและชั้นฟ้าทั้งหลายอันสูงส่ง พระผู้ทรงกรุณาปรานีทรงอิสติวาอ์เหนืออะรัช» (ซูเราะฮ์ฏอฮา 20:1-5)⁽⁴⁾

هُوَ ٱلَّذِى خَلَقَ ٱلسَّمَـٰوَٰتِ وَٱلْأَرْضَ فِى سِتَّةِ أَيَّامٍ ثُمَّ ٱسْتَوَىٰ عَلَى ٱلْعَرْشِ ۚ يَعْلَمُ مَا يَلِجُ فِى ٱلْأَرْضِ وَمَا يَخْرُجُ مِنْهَا وَمَا يَنزِلُ مِنَ ٱلسَّمَآءِ وَمَا يَعْرُجُ فِيهَا ۖ وَهُوَ مَعَكُمْ أَيْنَ مَا كُنتُمْ ۚ وَٱللَّهُ بِمَا تَعْمَلُونَ بَصِيرٌ ﴿٤﴾

และพระองค์ตรัสว่า «พระองค์คือผู้ทรงสร้างชั้นฟ้าทั้งหลายและแผ่นดินภายในหกวัน แล้วพระองค์ทรงอิสติวาอ์เหนืออะรัช พระองค์ทรงรู้สิ่งที่เข้าไปในแผ่นดินและสิ่งที่ออกมาจากมัน สิ่งที่ลงมาจากฟากฟ้าและสิ่งที่ขึ้นไปบนนั้น และพระองค์ทรงอยู่กับพวกเจ้าไม่ว่าพวกเจ้าจะอยู่ที่ใดก็ตาม และอัลลอฮ์ทรงเห็นสิ่งที่พวกเจ้ากระทำ» (ซูเราะฮ์อัล-หะดีด 57:4)⁽⁵⁾

ذُو ٱلْعَرْشِ ٱلْمَجِيدُ ﴿١٥﴾ فَعَّالٌ لِّمَا يُرِيدُ ﴿١٦﴾

พระองค์ยังทรงสรรเสริญพระองค์เองไว้ในหลายอายะฮ์ว่า พระองค์ทรงเป็นเจ้าของอะรัช (ดังที่ตรัสว่า) «ผู้ทรงเป็นเจ้าของอะรัช ผู้ทรงเกียรติอันสูงส่ง ผู้ทรงกระทำในสิ่งที่พระองค์ทรงประสงค์» (ซูเราะฮ์อัล-บุรูจ 85:15-16)⁽⁶⁾ และ «แน่นอนพวกเขาก็จะแสวงหาหนทางไปสู่ผู้ทรงเป็นเจ้าของอะรัช…»

إِذًا لَّٱبْتَغَوْا۟ إِلَىٰ ذِى ٱلْعَرْشِ

⁽¹⁾ ซูเราะฮ์อัล-มุอ์มินูน: 86 ⁽²⁾ เศาะฮีห์สุนันอบีดาวูด: 3/895 หมายเลข 3953 ⁽³⁾ บันทึกโดยมุหัมมัด บิน อบีชัยบะฮ์ ในกิตาบอัล-อะรัช, อัล-บัยฮะกีย์ ในอัล-อัสมาอ์ วัศ-ศิฟาต, อิบนุญะรีร และท่านอื่น ๆ หะดีษนี้เศาะฮีห์เมื่อพิจารณาจากสายรายงานทั้งหมดรวมกัน ดูคำอธิบายของเชคอัล-อัลบานีย์เกี่ยวกับสายรายงานของหะดีษนี้ในสิลสิละฮ์ อัล-อะหาดีษ อัศ-เศาะฮีหะฮ์ หะดีษหมายเลข 109 ⁽⁴⁾ ซูเราะฮ์ฏอฮา: 1-5 ⁽⁵⁾ ซูเราะฮ์อัล-หะดีด: 4 ⁽⁶⁾ ซูเราะฮ์อัล-บุรูจ: 15-16

سَبِيلًا ﴿٤٢﴾

…หนทาง»⁽¹⁾

عَلَيْهِ تَوَكَّلْتُ ۖ وَهُوَ رَبُّ ٱلْعَرْشِ ٱلْعَظِيمِ ﴿١٢٩﴾

فَسُبْحَـٰنَ ٱللَّهِ رَبِّ ٱلْعَرْشِ عَمَّا يَصِفُونَ ﴿٢٢﴾

قُلْ مَن رَّبُّ ٱلسَّمَـٰوَٰتِ ٱلسَّبْعِ وَرَبُّ ٱلْعَرْشِ ٱلْعَظِيمِ ﴿٨٦﴾

และพระองค์ทรงสรรเสริญพระองค์เองว่าทรงเป็นพระเจ้าแห่งอะรัช (บัลลังก์) ดังที่ตรัสว่า «แด่พระองค์เท่านั้นที่ข้าพเจ้ามอบหมาย และพระองค์คือพระเจ้าแห่งอะรัชอันยิ่งใหญ่»⁽²⁾ «มหาบริสุทธิ์แด่อัลลอฮ์ พระเจ้าแห่งอะรัช จากสิ่งที่พวกเขาพรรณนา»⁽³⁾ และ «จงกล่าวเถิดว่า ใครเล่าคือพระเจ้าแห่งชั้นฟ้าทั้งเจ็ด และพระเจ้าแห่งอะรัชอันยิ่งใหญ่»⁽⁴⁾

และในบทกวีของอับดุลลอฮ์ บิน เราะวาหะฮ์ (ร.ฎ.) ที่ท่านสดุดีความยิ่งใหญ่ของพระผู้อภิบาลของท่าน ผู้ทรงบริสุทธิ์และสูงส่ง มีความว่า

ข้าพเจ้าขอยืนยันว่าสัญญาของอัลลอฮ์นั้นเป็นความจริง และนรกคือที่พำนักของบรรดาผู้ปฏิเสธศรัทธา และอะรัชนั้นลอยอยู่เหนือน้ำ และเหนืออะรัชคือพระเจ้าแห่งสากลโลก และผู้แบกอะรัชไว้คือมะลาอิกะฮ์ผู้ทรงเกียรติ มะลาอิกะฮ์ของพระผู้เป็นเจ้า ผู้ได้รับการกำหนดเครื่องหมายไว้

บทกวีนี้อิบนุอับดิลบัรได้รายงานไว้ในหนังสือ "อัล-อิสตีอาบ" และท่านกล่าวว่า "เราได้รายงานบทกวีนี้มาจากหลายสายรายงานที่ถูกต้อง"

ความหมายของการที่พระองค์ทรงอิสติวาอ์ (สถิต) เหนืออะรัช

เราไม่รู้ถึงลักษณะวิธีการอิสติวาอ์ของพระองค์ผู้ทรงบริสุทธิ์ เพราะเราไม่รู้ถึงลักษณะวิธีการแห่งซาตของพระองค์ แต่เรารู้ความหมายของคำว่า "อิสตะวา" ในภาษาอาหรับ เมื่อชาวอาหรับใช้คำว่า "อิสตะวา" ตามด้วยคำบุพบท "อะลา" พวกเขาหมายถึงความหมายสี่ประการ ได้แก่ สถิตมั่น (อิสตักเกาะเราะ) อยู่สูงเหนือ (อะลา) ยกตัวขึ้นสูง (อิรตะฟะอะ) และขึ้นไป (เศาะอิดะ) ดังที่อิบนุลก็อยยิมได้พิสูจน์ยืนยันไว้⁽⁵⁾

และอบุลหะซัน อัล-อัชอะรีย์ได้ถ่ายทอดจากพวกมุอ์ตะซิละฮ์ว่า พวกเขาตีความคำว่า (อิสตะวา อะลัลอัรช์) ในความหมายว่า "อิสเตาลา อะลัยฮิ" (ยึดครองอำนาจเหนืออะรัช)⁽⁶⁾ ดังนั้น ผู้ใดที่ตีความคำว่าอิสติวาอ์ด้วยการตีความเช่นนี้ บรรพบุรุษของเขาในเรื่องนี้ก็คือพวกมุอ์ตะซิละฮ์ และช่างเป็นบรรพบุรุษที่เลวร้ายยิ่งนัก

ส่วนอะฮ์ลุสซุนนะฮ์และบรรดาผู้ยึดถือหะดีษ (อัศหาบุลหะดีษ) นั้น พวกเขายืนยันการอิสติวาอ์ของพระองค์เหนืออะรัช และไม่…

⁽¹⁾ ซูเราะฮ์อัล-อิสรออ์ 17:42 ⁽²⁾ ซูเราะฮ์อัต-เตาบะฮ์ 9:129 ⁽³⁾ ซูเราะฮ์อัล-อัมบิยาอ์ 21:22 ⁽⁴⁾ ซูเราะฮ์อัล-มุอ์มินูน 23:86 ⁽⁵⁾ ดู ชัรห์ อัล-วาสิฏิยะฮ์ ของอัล-ฮัรรอส หน้า 80 ⁽⁶⁾ มะกอลาต อัล-อิสลามิยีน หน้า 157, 211

…ปฏิเสธมัน และไม่กำหนดรูปลักษณะ (ตักยีฟ) ให้แก่มัน ดังที่อบุลหะสัน อัล-อัชอะรีย์ (ขออัลลอฮ์ทรงเมตตาท่าน) ได้รายงานเรื่องนี้ไว้จากพวกเขา⁽¹⁾

นักภาษาศาสตร์ได้ถ่ายทอดให้เราทราบว่า บรรดาผู้รู้ด้านภาษาอาหรับซึ่งฟิฏเราะฮ์ (ธรรมชาติดั้งเดิม) ของพวกเขาไม่ได้ถูกแปดเปื้อนด้วยความสกปรกของปรัชญาที่หลั่งไหลเข้ามานั้น ปฏิเสธที่จะอธิบายคำว่า “อิสตะวา” (ทรงสถิต) ว่าหมายถึง “อิสเตาลา” (ทรงยึดครอง)

ٱلرَّحْمَـٰنُ عَلَى ٱلْعَرْشِ ٱسْتَوَىٰ ﴿٥﴾

ดาวูด บินอะลี อัล-อัศบะฮานีย์ กล่าวว่า: ฉันอยู่กับอิบนุลอะอ์รอบีย์ แล้วมีชายคนหนึ่งมาหาท่านและถามว่า: ความหมายของพระดำรัสของอัลลอฮ์ผู้ทรงเกียรติและสูงส่งที่ว่า «พระผู้ทรงกรุณาปรานีทรงสถิตเหนือบัลลังก์» (ซูเราะฮ์ฏอฮา 20:5) คืออะไร? อิบนุลอะอ์รอบีย์ตอบว่า: พระองค์ทรงอยู่เหนือบัลลังก์ของพระองค์ดังที่พระองค์ได้ทรงบอกไว้ ชายผู้นั้นกล่าวว่า: โอ้อบูอับดิลลาห์ ความหมายของมันคือ “ทรงยึดครอง” เท่านั้น อิบนุลอะอ์รอบีย์จึงกล่าวว่า: ท่านรู้ได้อย่างไร? ชาวอาหรับจะไม่กล่าวว่า “อิสเตาลา อะลัชชัยอ์” (ยึดครองสิ่งหนึ่ง) จนกว่าจะมีคู่แข่งที่ต่อต้านสิ่งนั้น แล้วฝ่ายใดชนะ ฝ่ายนั้นก็ได้ยึดครองมันไป ท่านไม่เคยได้ยินคำกล่าวของอัน-นาบิเฆาะฮ์ดอกหรือว่า:

เว้นแต่สำหรับผู้ที่เสมอเหมือนท่าน หรือผู้ที่ท่านนำหน้าเขา ดังการนำหน้าของม้าฝีเท้าดี เมื่อมันได้ครอบครองเส้นชัย⁽²⁾

ٱلرَّحْمَـٰنُ عَلَى ٱلْعَرْشِ ٱسْتَوَىٰ ﴿٥﴾

แนวทางนี้ คือการรู้ความหมายของอัล-อิสติวาอ์ ไม่รู้ถึงรูปลักษณะ (กัยฟียะฮ์) ของมัน และห้ามการค้นหาในเรื่องรูปลักษณะนั้น คือแนวทางของบรรดาสะลัฟผู้ทรงคุณธรรม เมื่ออิมามมาลิกถูกถามว่า «พระผู้ทรงกรุณาปรานีทรงสถิตเหนือบัลลังก์»⁽³⁾ พระองค์ทรงสถิตอย่างไร?

อิมามมาลิกก้มศีรษะนิ่ง และเหงื่อของท่านไหลโชก จากนั้นท่านเงยศีรษะขึ้นแล้วกล่าวว่า: «พระผู้ทรงกรุณาปรานีทรงสถิตเหนือบัลลังก์ ดังที่พระองค์ทรงพรรณนาพระองค์เองไว้ และจะไม่มีการถามว่า: อย่างไร? เพราะคำว่า “อย่างไร” นั้นถูกยกออกไปจากพระองค์ และท่านเป็นคนที่ทำบิดอะฮ์ จงนำตัวเขาออกไป»⁽⁴⁾

และในอีกรายงานหนึ่งจากอิมามมาลิก ท่านกล่าวว่า: «รูปลักษณะนั้นไม่อาจเข้าใจได้ด้วยสติปัญญา การสถิตจากพระองค์นั้นไม่ใช่สิ่งที่ไม่รู้ การศรัทธาต่อมันเป็นสิ่งจำเป็น (วาญิบ) และการถามถึงมันเป็นบิดอะฮ์»⁽⁵⁾

คำกล่าวของท่านที่ว่า «ไม่ใช่สิ่งที่ไม่รู้» หมายถึง เป็นสิ่งที่รู้ได้ และสิ่งที่รู้ได้จากมันก็คือความหมายของมัน เพราะในภาษาอาหรับนั้น คำนี้มีความหมายที่ชาวอาหรับเข้าใจและรับรู้ และผู้รู้สามารถอธิบายและแปลความหมายของมันได้ ด้วยเหตุนี้ ผู้คนจำนวนมากที่ได้เล่าคำกล่าวข้างต้นของอิมามมาลิก จึงถ่ายทอดคำกล่าวนั้นจากท่าน…

⁽¹⁾ มะกอลาตุลอิสลามิยีน หน้า 211, 290 ⁽²⁾ ลิสานุลอะร็อบ 2/249 ⁽³⁾ ซูเราะฮ์ฏอฮา 20:5 ⁽⁴⁾ รายงานโดยอัล-บัยฮะกีย์ และอัซ-ซะฮะบีย์ระบุว่าเศาะฮีห์ ดู มุคตะศ็อร อัล-อุลุวฺ ลิลอะลียิลฆ็อฟฟาร ของอัซ-ซะฮะบีย์ หน้า 141 หะดีษหมายเลข 131 ⁽⁵⁾ ดู มุคตะศ็อร อัล-อุลุวฺ หน้า 141 หะดีษหมายเลข 132

…ตามความหมาย โดยพวกเขากล่าวว่า ท่าน (อิมามมาลิก) ได้กล่าวตอบโต้ชายผู้นั้นว่า «การอิสติวาอ์ (การสถิตอยู่เหนือ) นั้นเป็นที่รู้กัน ส่วนรูปแบบวิธีการนั้นไม่เป็นที่รู้ การศรัทธาต่อสิ่งนั้นเป็นวาญิบ และการถามถึงสิ่งนั้นเป็นบิดอะฮ์»⁽¹⁾ แท้จริงแล้วไม่มีความแตกต่างกันระหว่างการกล่าวว่า การอิสติวาอ์นั้นเป็นที่รู้กัน กับการกล่าวว่า การอิสติวาอ์นั้นไม่ใช่สิ่งที่ไม่รู้ เพราะทั้งสองมีความหมายเดียวกัน»

อัล-กุรฏุบีย์ (ขออัลลอฮ์ทรงเมตตาท่าน) กล่าวว่า «ชาวสะลัฟรุ่นแรก (ขออัลลอฮ์ทรงพอพระทัยพวกเขา) ไม่เคยกล่าวปฏิเสธทิศทาง (อัล-ญิฮะฮ์) และไม่เคยเอ่ยถึงเรื่องนั้นเลย ตรงกันข้าม พวกเขาและผู้คนทั้งหมดต่างกล่าวยืนยันทิศทางนั้นแด่อัลลอฮ์ตะอาลา ตามที่คัมภีร์ของพระองค์ได้ระบุไว้ และตามที่บรรดาเราะซูลของพระองค์ได้บอกเล่าไว้

ไม่มีผู้ใดในหมู่พวกเขาปฏิเสธว่า พระองค์ทรงอิสติวาอ์เหนือบัลลังก์ (อัล-อัรช์) ของพระองค์อย่างแท้จริง และพระองค์ทรงเจาะจงบัลลังก์ด้วยการนั้น เพราะมันเป็นสิ่งถูกสร้างที่ยิ่งใหญ่ที่สุดของพระองค์ พวกเขาเพียงแต่ไม่รู้ถึงรูปแบบวิธีการของการอิสติวาอ์เท่านั้น เพราะแก่นแท้ของมันไม่อาจล่วงรู้ได้

ท่านมาลิกกล่าวว่า การอิสติวาอ์นั้นเป็นที่รู้กัน หมายถึงในทางภาษา ส่วนรูปแบบวิธีการนั้นไม่เป็นที่รู้ และการถามถึงสิ่งนั้นเป็นบิดอะฮ์ และท่านหญิงอุมมุสะละมะฮ์ (ร.ฎ.) ก็กล่าวไว้เช่นเดียวกันนี้ และเพียงเท่านี้ก็เป็นการเพียงพอแล้ว»⁽²⁾

⁽¹⁾ ตัฟซีรอัล-กุรฏุบีย์ 2/219 ⁽²⁾ ตัฟซีรอัล-กุรฏุบีย์ 2/219

9. อัลลอฮ์ทรงอยู่ที่ใด?

ءَأَمِنتُم مَّن فِى ٱلسَّمَآءِ أَن يَخْسِفَ بِكُمُ ٱلْأَرْضَ فَإِذَا هِىَ تَمُورُ ﴿١٦﴾ أَمْ أَمِنتُم مَّن فِى ٱلسَّمَآءِ أَن يُرْسِلَ عَلَيْكُمْ حَاصِبًا ۖ فَسَتَعْلَمُونَ كَيْفَ نَذِيرِ ﴿١٧﴾

อัลลอฮ์ผู้ทรงมหาบริสุทธิ์ได้ทรงบอกแก่เราว่า พระองค์ทรงอยู่บนฟากฟ้า และทรงสถิตอยู่เหนือบัลลังก์ของพระองค์ ดังที่ตรัสว่า «พวกเจ้าปลอดภัยแล้วหรือจากผู้ที่อยู่บนฟากฟ้า ที่พระองค์จะทรงให้แผ่นดินสูบพวกเจ้าลงไป แล้วทันใดนั้นแผ่นดินก็สั่นสะเทือน หรือพวกเจ้าปลอดภัยแล้วจากผู้ที่อยู่บนฟากฟ้า ที่พระองค์จะทรงส่งลมพายุที่หอบก้อนกรวดมายังพวกเจ้า แล้วพวกเจ้าจะได้รู้ว่าการเตือนของข้านั้นเป็นอย่างไร» (ซูเราะฮ์อัล-มุลก์ 67:16-17)⁽¹⁾

الا تأمنوني وأنا أمين من في السماء يأتيني خبر السماء صباح مساء

ท่านเราะซูล ﷺ ได้บอกเกี่ยวกับพระผู้อภิบาลของท่านว่า พระองค์ทรงอยู่บนฟากฟ้า ในเศาะฮีหัยน์ (อัล-บุคอรีและมุสลิม) รายงานจากอบูสะอีด อัล-คุดรีย์ (ร.ฎ.) ว่า ท่านเราะซูลุลลอฮ์ ﷺ กล่าวว่า «พวกท่านไม่ไว้วางใจฉันหรือ ทั้งที่ฉันเป็นผู้ที่ได้รับความไว้วางใจจากผู้ที่อยู่บนฟากฟ้า ข่าวจากฟากฟ้ามาถึงฉันทั้งเช้าและเย็น»⁽²⁾

أين الله

من أنا

اعتقها فإنها مؤمنة

และท่านได้ยืนยันว่าทาสหญิงคนหนึ่งเป็นผู้มีอีมาน เมื่อนางบอกท่านว่าอัลลอฮ์ทรงอยู่บนฟากฟ้า ในเศาะฮีหฺมุสลิมและสุนันอบีดาวูดมีรายงานว่า มุอาวิยะฮ์ บิน อัล-หะกัม อัส-สุลามีย์ (ร.ฎ.) ได้ตีทาสหญิงของเขาคนหนึ่ง เนื่องจากนางบกพร่องในการดูแลฝูงแพะของเขา ต่อมาเขารู้สึกเสียใจ จึงมาหาท่านเราะซูล ﷺ ด้วยความสำนึกผิด เพื่อขออนุญาตท่านปล่อยนางเป็นอิสระ ท่านเราะซูล ﷺ จึงให้เรียกนางมาและถามนางว่า «อัลลอฮ์ทรงอยู่ที่ใด?» นางตอบว่า "อยู่บนฟากฟ้า" ท่านถามว่า «ฉันคือใคร?» นางตอบว่า "ท่านคือเราะซูลของอัลลอฮ์" ท่านจึงกล่าวว่า «จงปล่อยนางเป็นอิสระเถิด เพราะนางเป็นผู้ศรัทธา»⁽³⁾

ربنا الله الذي في السماء تقدَّس اسمك ، أمرُك في السماء والأرض ، كما رحمتك في السماء فاجعل رحمتك في الأرض ، اغفر لنا حوبنا وخطايانا ، أنت رب الطيبينَ ، أنزل رحمة من رحمتك وشفاء من شفائك على هذا الوجع فيبرأ

ท่านเราะซูล ﷺ ได้ชี้แนะให้ผู้ป่วยขอดุอาอ์ให้แก่ตนเอง หรือให้พี่น้องของเขาขอดุอาอ์ให้แก่เขาด้วยดุอาอ์บทนี้ ซึ่งในดุอาอ์นี้มีถ้อยคำที่ระบุอย่างชัดแจ้งว่าพระองค์ผู้ทรงสูงส่งทรงอยู่บนฟากฟ้า «พระผู้อภิบาลของเราคืออัลลอฮ์ผู้ทรงอยู่บนฟากฟ้า พระนามของพระองค์ทรงบริสุทธิ์ยิ่ง พระบัญชาของพระองค์มีอยู่ทั้งในฟากฟ้าและแผ่นดิน ดังที่ความเมตตาของพระองค์มีอยู่ในฟากฟ้า ขอพระองค์ทรงให้ความเมตตาของพระองค์มีอยู่ในแผ่นดินด้วยเถิด ขอพระองค์ทรงอภัยบาปและความผิดทั้งหลายของเรา พระองค์คือพระผู้อภิบาลของบรรดาผู้ดีงาม ขอพระองค์ทรงประทานความเมตตาหนึ่งจากความเมตตาของพระองค์ และการเยียวยาหนึ่งจากการเยียวยาของพระองค์ ลงมายังความเจ็บปวดนี้ แล้วเขาก็จะหายเป็นปกติ»⁽⁴⁾

الراحمون يرحمهم الرحمن ، ارحموا من في الأرض يرحمكم من في السماء

และในหะดีษของอับดุลลอฮ์ บิน อัมร์ (ร.ฎ.) เขากล่าวว่า ท่านเราะซูลุลลอฮ์ ﷺ กล่าวว่า «บรรดาผู้มีความเมตตานั้น อัร-เราะห์มาน (พระผู้ทรงกรุณาปรานี) จะทรงเมตตาพวกเขา จงเมตตาผู้ที่อยู่บนแผ่นดินเถิด แล้วผู้ที่อยู่บนฟากฟ้าจะทรงเมตตาพวกท่าน»⁽⁵⁾

⁽¹⁾ ซูเราะฮ์อัล-มุลก์ อายะฮ์ที่ 16-17 ⁽²⁾ เศาะฮีหฺอัล-บุคอรีย์ 8/66 หมายเลข 4351 และเศาะฮีหฺมุสลิม 2/742 หมายเลข 1064 ⁽³⁾ บันทึกโดยมุสลิมในเศาะฮีหฺของท่าน 1/382 หะดีษหมายเลข 537 และบันทึกโดยอบูดาวูดในสุนันของท่าน ดู เศาะฮีหฺสุนันอบีดาวูด 1/175 หมายเลข 823 และดู 3/632 หมายเลข 2809 ⁽⁴⁾ สุนันอบีดาวูด 4/16 หมายเลข 3892 ⁽⁵⁾ บันทึกโดยอัต-ติรมิซีย์ ดู เศาะฮีหฺสุนันอัต-ติรมิซีย์ 2/180 หมายเลข 1569 และอัต-ติรมิซีย์กล่าวถึงหะดีษนี้ว่า เป็นหะดีษหะสันเศาะฮีหฺ

ความหมายของการที่พระองค์ทรงอยู่ในฟากฟ้า

سَبِّحِ ٱسْمَ رَبِّكَ ٱلْأَعْلَى ﴿١﴾

وَسِعَ كُرْسِيُّهُ ٱلسَّمَـٰوَٰتِ وَٱلْأَرْضَ ۖ وَلَا يَـُٔودُهُۥ حِفْظُهُمَا ۚ وَهُوَ ٱلْعَلِىُّ ٱلْعَظِيمُ ﴿٢٥٥﴾

ความหมายของการที่พระองค์ทรงอยู่ในฟากฟ้านั้น มิใช่ว่าตัวฟากฟ้าห่อหุ้มพระองค์ไว้ มหาบริสุทธิ์และสูงส่งยิ่งแด่พระองค์จากสิ่งนั้น หากแต่คำว่า "ฟากฟ้า" ในที่นี้หมายถึงความสูงส่งและการอยู่เบื้องบน พระองค์ทรงพรรณนาพระองค์เองว่าทรงเป็นผู้สูงสุด: «จงแซ่ซ้องสดุดีพระนามแห่งพระผู้อภิบาลของเจ้า ผู้ทรงสูงสุด»⁽¹⁾ และทรงเป็นผู้ทรงสูงส่ง ผู้ทรงยิ่งใหญ่: «กุรซีย์ของพระองค์กว้างขวางครอบคลุมชั้นฟ้าทั้งหลายและแผ่นดิน และการรักษาทั้งสองนั้นไม่ทำให้พระองค์เหนื่อยยากแต่อย่างใด และพระองค์คือผู้ทรงสูงส่ง ผู้ทรงยิ่งใหญ่»⁽²⁾

يَخَافُونَ رَبَّهُم مِّن فَوْقِهِمْ

وَهُوَ ٱلْقَاهِرُ فَوْقَ عِبَادِهِۦ

(وأنت فليس فوقك شيء)

อัลลอฮ์ผู้ทรงสูงส่งทรงบอกว่าพระองค์ทรงอยู่เหนือบ่าวทั้งหลายของพระองค์: «พวกเขาเกรงกลัวพระผู้อภิบาลของพวกเขาซึ่งทรงอยู่เหนือพวกเขา»⁽³⁾ และ «พระองค์คือผู้ทรงอำนาจเหนือปวงบ่าวของพระองค์»⁽⁴⁾ ในการสรรเสริญเทิดทูนพระผู้อภิบาลของท่านเราะซูล ﷺ ในดุอาอ์ของท่าน ท่านกล่าวว่า: «และพระองค์นั้น ไม่มีสิ่งใดอยู่เหนือพระองค์»⁽⁵⁾

( زوجكن أهاليكن وزوّجني الله من فوق سبع سموات )

ท่านหญิงซัยนับ (ร.ฎ.) เคยภาคภูมิใจเหนือภรรยาคนอื่น ๆ ของท่านเราะซูล ﷺ โดยกล่าวว่า: «พวกท่านถูกครอบครัวของพวกท่านจัดการให้แต่งงาน แต่ฉันนั้นอัลลอฮ์ทรงให้ฉันแต่งงานจากเหนือฟ้าทั้งเจ็ดชั้น»⁽⁶⁾

﴿وَٱلسَّمَٰوَٰتُ مَطْوِيَّٰتٌۢ بِيَمِينِهِۦ﴾

يَوْمَ نَطْوِى ٱلسَّمَآءَ كَطَىِّ ٱلسِّجِلِّ لِلْكُتُبِ

เป็นไปไม่ได้ที่มุสลิมผู้เข้าใจอะกีดะฮ์ของตนอย่างถ่องแท้จะคิดว่า การที่อัลลอฮ์ทรงอยู่ในฟากฟ้านั้นหมายความว่าฟากฟ้าห่อหุ้มพระองค์ไว้ และพระองค์ทรงอยู่ภายในตัวฟากฟ้า อัลลอฮ์ทรงสูงส่งยิ่งนักจากสิ่งนั้น จะเป็นเช่นนั้นได้อย่างไร ในเมื่อชั้นฟ้าทั้งหลายไม่มีความหมายอันใดเลยเมื่อเทียบกับพระองค์ผู้ทรงบริสุทธิ์: «และชั้นฟ้าทั้งหลายจะถูกม้วนไว้ในพระหัตถ์ขวาของพระองค์»⁽⁷⁾ และ «วันที่เราจะม้วนฟากฟ้าดุจการม้วนแผ่นบันทึกลายลักษณ์อักษร»⁽⁸⁾

⁽¹⁾ ซูเราะฮ์อัล-อะอ์ลา 87:1 ⁽²⁾ ซูเราะฮ์อัล-บะเกาะเราะฮ์ 2:255 ⁽³⁾ ซูเราะฮ์อัน-นะห์ล 16:50 ⁽⁴⁾ ซูเราะฮ์อัล-อันอาม 6:18 ⁽⁵⁾ บันทึกโดยมุสลิมในเศาะฮีหฺของท่าน 4/2084 หมายเลข 2713 ⁽⁶⁾ เศาะฮีหฺสุนัน อัต-ติรมิซีย์ 3/92 หมายเลข 2566 ⁽⁷⁾ ซูเราะฮ์อัซ-ซุมัร 39:67 ⁽⁸⁾ ซูเราะฮ์อัล-อันบิยาอ์ 21:104

ความมากมายของหลักฐาน

หลักฐานจากอัลกุรอานและซุนนะฮ์ที่ชี้ว่าอัลลอฮ์ผู้ทรงสูงส่งทรงอยู่เบื้องบนฟากฟ้า เหนือปวงบ่าวของพระองค์ และทรงอยู่เหนือพวกเขานั้นมีมากมายยิ่งนัก หากจะรวบรวมให้ครบถ้วนก็ต้องใช้หน้ากระดาษจำนวนมาก เราสามารถจัดหมวดหมู่หลักฐานเหล่านั้นได้ดังนี้

๑- หลักฐานที่ระบุอย่างชัดแจ้งว่าพระองค์ทรงอยู่เบื้องบนฟากฟ้า ซึ่งเราได้กล่าวถึงไปแล้ว

๒- หลักฐานที่ชี้ว่าพระองค์ทรงสถิต (อิสติวาอ์) เหนืออัล-อัรช์ ซึ่งได้กล่าวไปแล้วก่อนหน้านี้

๓- หลักฐานที่ชี้ถึงความสูงส่งของพระองค์ และพระองค์ทรงอยู่เหนือปวงบ่าวของพระองค์ ซึ่งเราได้กล่าวถึงไปบางส่วนแล้ว

إِنَّ ٱلَّذِينَ عِندَ رَبِّكَ لَا يَسْتَكْبِرُونَ عَنْ عِبَادَتِهِۦ

๔- ตัวบทที่ชี้ว่าสิ่งถูกสร้างบางส่วนของพระองค์อยู่ ณ พระองค์ เช่น «แท้จริงบรรดาผู้ที่อยู่ ณ พระผู้อภิบาลของเจ้านั้น พวกเขาจะไม่หยิ่งผยองต่อการเคารพภักดีพระองค์»⁽¹⁾

بَلْ أَحْيَآءٌ عِندَ رَبِّهِمْ يُرْزَقُونَ ﴿١٦٩﴾

และพระองค์ตรัสเกี่ยวกับบรรดาผู้ตายชะฮีดว่า «แต่ทว่าพวกเขายังมีชีวิตอยู่ ณ พระผู้อภิบาลของพวกเขา โดยได้รับปัจจัยยังชีพ»⁽²⁾

ตัวบทในทำนองนี้มีอยู่มากมาย

بَل رَّفَعَهُ ٱللَّهُ إِلَيْهِ

إِلَيْهِ يَصْعَدُ ٱلْكَلِمُ ٱلطَّيِّبُ وَٱلْعَمَلُ ٱلصَّـٰلِحُ يَرْفَعُهُۥ

إِنَّ ٱلَّذِينَ كَذَّبُوا۟ بِـَٔايَـٰتِنَا وَٱسْتَكْبَرُوا۟ عَنْهَا لَا تُفَتَّحُ لَهُمْ أَبْوَٰبُ ٱلسَّمَآءِ

๕- ตัวบทที่บอกเล่าถึงการยกบางสิ่งขึ้นไป หรือการขึ้นไปและการขึ้นสู่เบื้องบนของสิ่งเหล่านั้นไปยังพระองค์ เช่น บรรดาอายะฮ์ที่ระบุอย่างชัดแจ้งถึงการยกอีซา บุตรของมัรยัม ขึ้นไป «แต่ทว่าอัลลอฮ์ได้ทรงยกเขาขึ้นไปยังพระองค์»⁽³⁾ และอายะฮ์ที่บอกเล่าถึงการขึ้นไปของการงานทั้งหลายยังพระองค์ «ยังพระองค์นั้นถ้อยคำที่ดีจะขึ้นไป และการงานที่ดีนั้นพระองค์จะทรงยกมันขึ้นไป»⁽⁴⁾ และตัวบทที่บอกเล่าถึงการขึ้นไปของวิญญาณของบรรดาผู้ศรัทธา «แท้จริงบรรดาผู้ที่ปฏิเสธต่อบรรดาโองการของเรา และหยิ่งผยองต่อมัน ประตูทั้งหลายของฟากฟ้าจะไม่ถูกเปิดให้แก่พวกเขา»⁽⁵⁾

ตัวบทนี้จึงชี้ว่าประตูฟากฟ้าจะถูกเปิดให้แก่บรรดาผู้ศรัทธา และได้มีหะดีษทั้งหลายมาอธิบายและชี้แจงเรื่องนี้ไว้อย่างชัดเจน

تَعْرُجُ ٱلْمَلَـٰٓئِكَةُ وَٱلرُّوحُ إِلَيْهِ

ในจำนวนนั้นได้แก่ การขึ้นไปของมะลาอิกะฮ์ยังพระองค์ «มะลาอิกะฮ์และอัร-รูหฺจะขึ้นไปยังพระองค์»⁽⁶⁾

⁽¹⁾ ซูเราะฮ์อัล-อะอ์รอฟ 7:206 ⁽²⁾ ซูเราะฮ์อาล อิมรอน 3:169 ⁽³⁾ ซูเราะฮ์อัน-นิสาอ์ 4:158 ⁽⁴⁾ ซูเราะฮ์ฟาฏิร 35:10 ⁽⁵⁾ ซูเราะฮ์อัล-อะอ์รอฟ 7:40 ⁽⁶⁾ ซูเราะฮ์อัล-มะอาริจญ์ 70:4

يُنَزِّلُ ٱلْمَلَـٰٓئِكَةَ بِٱلرُّوحِ مِنْ أَمْرِهِۦ

وَهَـٰذَا كِتَـٰبٌ أَنزَلْنَـٰهُ مُبَارَكٌ

6- ในจำนวนนั้น ได้แก่ การที่พระองค์ทรงแจ้งว่าพระองค์ทรงให้มะลาอิกะฮ์ลงมา «พระองค์ทรงให้มะลาอิกะฮ์ลงมาพร้อมด้วยอัร-รูห์ (วะห์ยู) ตามบัญชาของพระองค์» (ซูเราะฮ์อัน-นะห์ลฺ 16:2)⁽¹⁾ และการที่พระองค์ทรงแจ้งว่าพระองค์ทรงประทานคัมภีร์ลงมา «และนี่คือคัมภีร์ที่เราได้ประทานลงมา อันเปี่ยมด้วยความจำเริญ» (ซูเราะฮ์อัล-อันอาม 6:92)⁽²⁾

7- ในจำนวนนั้น ได้แก่ การยกมือและการแหงนสายตาขึ้นไปยังพระองค์ มีหะดีษจำนวนมากระบุว่าท่านเราะซูล ﷺ ยกมือทั้งสองข้างขณะขอดุอาอ์ และทุกคนที่ประสบเรื่องหนักใจย่อมยกมือทั้งสองขึ้นสู่เบื้องสูงเพื่อวิงวอนขอต่ออัลลอฮ์

การแหงนสายตาขึ้นก็เช่นเดียวกัน ซึ่งมีรายงานที่ถูกต้องในเรื่องการขอดุอาอ์หลังการอาบน้ำละหมาด

نشهد إنَّك قد بلغت وأديت ونصحت

( اللهم اشهد، اللهم اشهد)

8- ในจำนวนนั้น ได้แก่ การที่ท่านนบี ﷺ ชี้นิ้วขึ้นสู่เบื้องสูง ดังที่ปรากฏในหะดีษการทำหัจญ์อำลา เมื่อบรรดาศอฮาบะฮ์กล่าวว่า "พวกเราขอเป็นพยานว่า ท่านได้เผยแผ่ ได้ปฏิบัติหน้าที่ และได้ให้คำตักเตือนแล้ว" ท่านจึงยกนิ้วชี้ขึ้นสู่ฟากฟ้า แล้วชี้ลงมายังผู้คน พร้อมกล่าวว่า «โอ้อัลลอฮ์ โปรดเป็นพยานด้วยเถิด โอ้อัลลอฮ์ โปรดเป็นพยานด้วยเถิด»⁽³⁾

หากท่านต้องการหลักฐานและคำกล่าวของชาวสะลัฟแห่งประชาชาตินี้เพิ่มเติม ก็จงศึกษาจากสิ่งที่ปราชญ์ได้รวบรวมไว้ในตำราของพวกเขาในเรื่องนี้

การที่พระองค์ผู้ทรงบริสุทธิ์ทรงอยู่เบื้องสูง ไม่ขัดกับการที่พระองค์ทรงใกล้ชิด

พระองค์ทรงใกล้ ทรงตอบรับการวิงวอนของผู้วิงวอนเมื่อเขาวิงวอนต่อพระองค์ ทรงรู้ความลับและการกระซิบของเขา พระองค์ทรงใกล้ผู้วิงวอนยิ่งกว่าคอพาหนะของเขาเสียอีก ทรงรู้สิ่งที่จิตใจกระซิบกระซาบ และพระองค์ทรงใกล้เขายิ่งกว่าเส้นเลือดใหญ่ที่ลำคอของเขา ทรงรู้ความลับและสิ่งที่ซ่อนเร้นยิ่งกว่านั้น ทรงรู้สิ่งที่ซึมลงไปในแผ่นดินและสิ่งที่ออกมาจากมัน สิ่งที่ลงมาจากฟากฟ้าและสิ่งที่ขึ้นไปในนั้น พระองค์ทรงอยู่กับสิ่งถูกสร้างของพระองค์ด้วยความรอบรู้และเดชานุภาพของพระองค์ ไม่มีสิ่งใดของพวกเขาที่ซ่อนเร้นจากพระองค์ได้ และไม่มีสิ่งใดที่จะเร้นพ้นจากพระผู้อภิบาลของท่านได้ แม้น้ำหนักเพียงเท่าละอองธุลีในแผ่นดินหรือในฟากฟ้า และไม่มีสิ่งใดที่เล็กกว่านั้นหรือใหญ่กว่านั้น ดังนั้น พระองค์ผู้ทรงบริสุทธิ์จึงทรงใกล้ชิดทั้งที่ทรงอยู่เบื้องสูง และทรงอยู่เบื้องสูงทั้งที่ทรงใกล้ชิด พระองค์คือผู้ทรงเป็นปฐม ผู้ทรงเป็นบั้นปลาย ผู้ทรงประจักษ์ และผู้ทรงซ่อนเร้น

( اللهم هل بلغت ؟ اللهم هل بلغت )

⁽¹⁾ ซูเราะฮ์อัน-นะห์ลฺ : 2 ⁽²⁾ ซูเราะฮ์อัล-อันอาม : 92 ⁽³⁾ รายงานโดยอบูดาวูด 1/358 หมายเลข 1905 ต้นเรื่องของหะดีษนี้มีอยู่ในศอฮีหัยนฺ (อัล-บุคอรีและมุสลิม) แต่ข้าพเจ้าไม่พบในทั้งสองเล่มว่าท่านเราะซูล ﷺ ยกนิ้วขึ้นสู่ฟากฟ้าแล้วชี้ลงมายังพวกเขา แต่ในศอฮีหฺอัล-บุคอรีมีรายงานว่าท่านเงยศีรษะขึ้นแล้วกล่าวว่า «โอ้อัลลอฮ์ ฉันได้เผยแผ่แล้วมิใช่หรือ โอ้อัลลอฮ์ ฉันได้เผยแผ่แล้วมิใช่หรือ» ดู ศอฮีหฺอัล-บุคอรี 3/573 หมายเลข 1739

10. การหัวเราะของพระผู้อภิบาลของเรา ผู้ทรงมหาบริสุทธิ์

พระองค์ผู้ทรงมหาบริสุทธิ์ทรงหัวเราะเมื่อพระองค์ทรงประสงค์ และในลักษณะที่พระองค์ทรงประสงค์ เราศรัทธาในสิ่งนั้นและยืนยันว่าเป็นความจริง โดยเราไม่รู้ถึงรูปแบบลักษณะของมัน และเราก็ไม่ได้ถูกกำหนดให้ต้องรู้

ในเรื่องนี้มีรายงานที่ถูกต้อง (เศาะฮีฮ์) ยืนยันไว้หลายบท ส่วนหนึ่งได้แก่

يضحك الله إلى رجُلين يقتل أحدهما الآخر ، يدخلان الجنة ، يُقاتل هذا في سبيل الله فيُقتَلُ ، ثم يتوب الله على القاتل فيستشهد

1. รายงานจากอบูฮุร็อยเราะฮ์ (ร.ฎ.) ว่า ท่านเราะซูลุลลอฮ์ ﷺ กล่าวว่า «อัลลอฮ์ทรงหัวเราะต่อชายสองคน คนหนึ่งฆ่าอีกคนหนึ่ง แต่ทั้งสองได้เข้าสวรรค์ คนหนึ่งต่อสู้ในหนทางของอัลลอฮ์แล้วถูกฆ่า จากนั้นอัลลอฮ์ทรงรับการกลับเนื้อกลับตัวของผู้ฆ่า แล้วเขาก็ได้ตายชะฮีด»⁽¹⁾

1. รายงานจากอบูฮุร็อยเราะฮ์ (ร.ฎ.) ว่า มีชายคนหนึ่งมาหาท่านนบี ﷺ แล้วกล่าวว่า "โอ้ท่านเราะซูลุลลอฮ์ ฉันกำลังประสบกับความหิวโหยอย่างหนัก" ท่านจึงส่งคนไปยังบรรดาภริยาของท่าน แต่ก็ไม่พบสิ่งใดอยู่กับพวกนางเลย

ألا رجل يضيفه الليلة يرحمه الله

ท่านเราะซูลุลลอฮ์ ﷺ จึงกล่าวว่า «ไม่มีชายคนใดจะรับรองเขาในคืนนี้บ้างหรือ ขออัลลอฮ์ทรงเมตตาเขา»

ชายคนหนึ่งจากชาวอันศอรจึงลุกขึ้นแล้วกล่าวว่า "ฉันเอง โอ้ท่านเราะซูลุลลอฮ์"

เขากลับไปหาครอบครัวแล้วกล่าวแก่ภรรยาว่า "นี่คือแขกของท่านเราะซูลุลลอฮ์ เธออย่าได้เก็บสิ่งใดไว้ไม่ให้เขาเลย"

นางกล่าวว่า "ขอสาบานต่ออัลลอฮ์ ฉันไม่มีอะไรเลยนอกจากอาหารของลูก ๆ"

เขากล่าวว่า "เมื่อเด็ก ๆ ต้องการอาหารค่ำ ก็จงกล่อมให้พวกเขานอนเสีย แล้วเธอจงมาดับตะเกียง และคืนนี้เราจะยอมอดอาหารกัน" นางก็ทำตามนั้น

لقد عجب ـ عزَّ وجلَّ ـ أو ضحك من فلان وفلانة

وَيُؤْثِرُونَ عَلَىٰٓ أَنفُسِهِمْ وَلَوْ كَانَ بِهِمْ خَصَاصَةٌ

ครั้นรุ่งเช้า เขาไปหาท่านเราะซูลุลลอฮ์ ﷺ ท่านกล่าวว่า «แท้จริงอัลลอฮ์ผู้ทรงเกรียงไกรและสูงส่งทรงพอพระทัยอย่างประหลาดใจ หรือทรงหัวเราะ ต่อชายคนนั้นและหญิงคนนั้น» แล้วอัลลอฮ์ผู้ทรงเกรียงไกรและสูงส่งได้ทรงประทานอายะฮ์ลงมาว่า «และพวกเขาให้ความสำคัญแก่ผู้อื่นยิ่งกว่าตัวของพวกเขาเอง แม้ว่าพวกเขาจะมีความขัดสนก็ตาม» (ซูเราะฮ์อัล-หัชรฺ 59:9)⁽²⁾⁽³⁾

ثمَّ يفرغ الله تعالى من القضاء بين العباد ، ويبقى رجل مقبل بوجهه على النار،

1. ในเศาะฮีฮ์อัล-บุคอรีย์ ซึ่งเป็นส่วนหนึ่งจากหะดีษบทยาวที่รายงานจากอบูฮุร็อยเราะฮ์ (ร.ฎ.) ซึ่งท่านรายงานจากท่านนบี ﷺ ว่า «จากนั้นอัลลอฮ์ผู้ทรงสูงส่งทรงเสร็จสิ้นจากการตัดสินระหว่างปวงบ่าว และยังคงเหลือชายคนหนึ่งซึ่งใบหน้าของเขาหันไปทางนรก…

⁽¹⁾ บันทึกโดยอัล-บุคอรีย์ในเศาะฮีฮ์ของท่าน 6/39 หมายเลข 2826 และบันทึกโดยมุสลิม 3/1504 หมายเลข 1890 สำนวนเป็นของอัล-บุคอรีย์ ⁽²⁾ ซูเราะฮ์อัล-หัชรฺ อายะฮ์ที่ 9 ⁽³⁾ บันทึกโดยอัล-บุคอรีย์ในเศาะฮีฮ์ของท่าน 8/631 หมายเลข 4889 และบันทึกโดยมุสลิม 3/1625 หมายเลข 2054 สำนวนเป็นของอัล-บุคอรีย์

هو آخر أهل النار دخولاً الجنة ، فيقول: أي ربِّ اصرف وجهي عن النار ، فإنَّهُ قد قشَبَنِي ريحها ، وأحرقني ذكاؤها ، فيدعو الله ما شاء أن يدعوه .

เขาคือชาวนรกคนสุดท้ายที่ได้เข้าสวรรค์ เขากล่าวว่า "โอ้พระผู้อภิบาลของข้า ขอพระองค์ทรงหันใบหน้าของข้าออกจากนรกด้วยเถิด เพราะกลิ่นของมันได้ทรมานข้า และความร้อนแรงของเปลวไฟของมันได้แผดเผาข้า" แล้วเขาก็วิงวอนต่ออัลลอฮ์ตามที่พระองค์ทรงประสงค์ให้เขาวิงวอน

ثم يقول الله: هل عسيت إن أعطيت ذلك أن تسألني غيره ؟ فيقول: لا وعزتك ، لا أسألك غيره ، ويعطي ربه من عهود ومواثيق ما شاء، فيصرف الله وجهه عن النار .

จากนั้นอัลลอฮ์ตรัสว่า "หากเราให้สิ่งนั้นแก่เจ้าแล้ว เจ้าจะขอสิ่งอื่นจากเราอีกหรือไม่?" เขากล่าวว่า "ไม่เลย ขอสาบานด้วยเกียรติอันสูงส่งของพระองค์ ข้าจะไม่ขอสิ่งอื่นจากพระองค์อีก" แล้วเขาก็ให้คำมั่นสัญญาและพันธะต่อพระผู้อภิบาลของเขามากมายตามที่พระองค์ทรงประสงค์ อัลลอฮ์จึงทรงหันใบหน้าของเขาออกจากนรก

فإذا أقبل على الجنة ورآها سكت ما شاء الله أن يسكت ، ثم يقول: أي ربِّ قدِّمني إلى باب الجنة ، فيقول الله له: ألسْتَ قد أعطيت عهودك ومواثيقك لا تسألني غير الذي أعطيت أبداً ، ويلك يا ابن آدم ما أغدرك . فيقول: أي ربِّ ويدعُو الله حتى يقول: هل عسيت إن أعطيتك ذلك أن تسأل غيره ؟ فيقول: لا وعزَّتك لا أسألك غيره ؟ ويُعْطِي ما شاءَ مِنْ عُهودِ ومواثيق .

เมื่อเขาหันมาทางสวรรค์และมองเห็นมัน เขาก็นิ่งเงียบไปตามที่อัลลอฮ์ทรงประสงค์ให้เขานิ่งเงียบ จากนั้นเขากล่าวว่า "โอ้พระผู้อภิบาลของข้า ขอพระองค์ทรงให้ข้าได้เข้าไปใกล้ประตูสวรรค์ด้วยเถิด" อัลลอฮ์ตรัสแก่เขาว่า "เจ้ามิได้ให้คำมั่นสัญญาและพันธะไว้แล้วหรือว่า เจ้าจะไม่ขอสิ่งอื่นใดนอกจากสิ่งที่เจ้าได้รับไปแล้วตลอดไป? วิบัติแก่เจ้า โอ้ลูกหลานอาดัมเอ๋ย ช่างไม่รักษาสัญญาเสียจริง" เขากล่าวว่า "โอ้พระผู้อภิบาลของข้า…" และเขาก็วิงวอนต่ออัลลอฮ์ จนกระทั่งพระองค์ตรัสว่า "หากเราให้สิ่งนั้นแก่เจ้าแล้ว เจ้าจะขอสิ่งอื่นอีกหรือไม่?" เขากล่าวว่า "ไม่เลย ขอสาบานด้วยเกียรติอันสูงส่งของพระองค์ ข้าจะไม่ขอสิ่งอื่นจากพระองค์อีก" แล้วเขาก็ให้คำมั่นสัญญาและพันธะมากมายตามที่พระองค์ทรงประสงค์

فيُقَدِّمه إلى بَاب الجَنَّةِ ، فإذا قامَ إلى باب الجنة انْفَهَقَتْ لهُ الجنة ، فرأى ما فيها من الحَبْرَةِ والسرور ، فيَسْكتُ ما شاء الله أن يسكت ، ثمَّ يقول: أي ربِّ أدْخِلني الجنة ، فيقول الله: ألست قد أعطيت عُهُودَكَ ومواثيقك أن لا تسأل غير ما أعطِيت . فيقول: ويلك يا ابن آدم ما أغدرك ، فيقول: أي ربِّ لا أكون أشقى خلقك ، فلا يزال يدعو حتى يضحك الله منه ، فإذا ضحك الله منه ، قال: ادخل الجنة

พระองค์จึงทรงให้เขาเข้าไปใกล้ประตูสวรรค์ เมื่อเขายืนอยู่ที่ประตูสวรรค์ สวรรค์ก็เปิดกว้างออกให้แก่เขา เขาได้เห็นความรื่นรมย์และความสุขสำราญที่อยู่ในนั้น เขาก็นิ่งเงียบไปตามที่อัลลอฮ์ทรงประสงค์ให้เขานิ่งเงียบ จากนั้นเขากล่าวว่า "โอ้พระผู้อภิบาลของข้า ขอพระองค์ทรงให้ข้าได้เข้าสวรรค์ด้วยเถิด" อัลลอฮ์ตรัสว่า "เจ้ามิได้ให้คำมั่นสัญญาและพันธะไว้แล้วหรือว่า เจ้าจะไม่ขอสิ่งอื่นใดนอกจากสิ่งที่เจ้าได้รับไปแล้ว?" พระองค์ตรัสว่า "วิบัติแก่เจ้า โอ้ลูกหลานอาดัมเอ๋ย ช่างไม่รักษาสัญญาเสียจริง" เขากล่าวว่า "โอ้พระผู้อภิบาลของข้า ข้าไม่ขอเป็นผู้ที่อาภัพที่สุดในบรรดาสิ่งถูกสร้างของพระองค์" แล้วเขาก็วิงวอนอยู่เรื่อยไป จนกระทั่งอัลลอฮ์ทรงหัวเราะเพราะเขา เมื่ออัลลอฮ์ทรงหัวเราะเพราะเขาแล้ว พระองค์ก็ตรัสว่า "จงเข้าสวรรค์เถิด"»⁽¹⁾

( أيرضيك أن أعطيك الدنيا ومثلها معها؟ فيقول يا رَبِّ: أتستهزئُ مني وأنت ربُّ العالمين ؟ ) وضحك رسول الله ﷺ ، فقالوا: مم تضحك يا رسول الله ؟ قال:( من ضحكِ رَبِّ العالمين حين قال: أتستهزئ مني وأنت ربُّ العالمين ؟ فيقول: إني لا أستهزئ منك ، ولكني على ما أشاء قادر )

และในรายงานหนึ่งของมุสลิม ในหะดีษของอับดุลลอฮ์ บิน มัสอูด (ร.ฎ.) ระบุว่า อัลลอฮ์ตรัสแก่ชายผู้นี้ว่า «เจ้าพอใจหรือไม่ หากเราจะให้แก่เจ้าเท่ากับโลกดุนยาและอีกเท่าหนึ่งของมันรวมเข้าไปด้วย?» เขากล่าวว่า «โอ้พระผู้อภิบาลของข้า พระองค์ทรงล้อเลียนข้าหรือ ทั้งที่พระองค์คือพระผู้อภิบาลแห่งสากลโลก?» แล้วท่านเราะซูล ﷺ ก็หัวเราะ บรรดาศอฮาบะฮ์จึงถามว่า "ท่านหัวเราะเพราะเหตุใดหรือ โอ้ท่านเราะซูลของอัลลอฮ์?" ท่านตอบว่า «เพราะการหัวเราะของพระผู้อภิบาลแห่งสากลโลก ในตอนที่ชายผู้นั้นกล่าวว่า "พระองค์ทรงล้อเลียนข้าหรือ ทั้งที่พระองค์คือพระผู้อภิบาลแห่งสากลโลก?" แล้วพระองค์ตรัสว่า "แท้จริงเรามิได้ล้อเลียนเจ้า แต่เราคือผู้ทรงอานุภาพเหนือทุกสิ่งที่เราประสงค์"»⁽²⁾

⁽¹⁾ บันทึกโดยอัล-บุคอรี: 13/420 หมายเลข 7437 ⁽²⁾ บันทึกโดยมุสลิม: 1/175 หมายเลข 187

11, 12 – การเสด็จลง (อัน-นุซูล) และการเสด็จมา (อัล-มะญีอ์) ของพระองค์ ผู้ทรงมหาบริสุทธิ์

ينزل ربنا ـ تبارك وتعالى ـ كل ليلة إلى سماء الدُّنيا ، حين يبقى ثلث الليل الآخر، يقول: من يدعوني فأستجيب له ، من يسألني فأعطيه ، من يستغفرني فأغفر له

รายงานจากอบูฮุร็อยเราะฮ์ (ร.ฎ.) ว่า ท่านเราะซูล ﷺ กล่าวว่า «พระผู้อภิบาลของเรา ผู้ทรงจำเริญและสูงส่ง จะเสด็จลงมายังฟากฟ้าชั้นดุนยาทุกคืน เมื่อเหลือหนึ่งในสามสุดท้ายของคืน พระองค์ตรัสว่า ผู้ใดวิงวอนต่อข้า ข้าจะตอบรับเขา ผู้ใดขอจากข้า ข้าจะให้แก่เขา ผู้ใดขออภัยโทษจากข้า ข้าจะอภัยโทษให้แก่เขา»⁽¹⁾

هَلْ يَنظُرُونَ إِلَّآ أَن يَأْتِيَهُمُ ٱللَّهُ فِى ظُلَلٍ مِّنَ ٱلْغَمَامِ وَٱلْمَلَـٰٓئِكَةُ وَقُضِىَ ٱلْأَمْرُ

كَلَّآ إِذَا دُكَّتِ ٱلْأَرْضُ دَكًّا دَكًّا ﴿٢١﴾ وَجَآءَ رَبُّكَ وَٱلْمَلَكُ صَفًّا صَفًّا ﴿٢٢﴾

อัลกุรอานได้ระบุไว้อย่างชัดเจนว่า อัลลอฮ์จะเสด็จมาในวันกิยามะฮ์เพื่อทรงตัดสินชี้ขาด «พวกเขามิได้คอยสิ่งใด นอกจากการที่อัลลอฮ์และมะลาอิกะฮ์จะมาหาพวกเขาในร่มเงาแห่งเมฆ และกิจการทั้งหลายก็ถูกตัดสินแล้ว»⁽²⁾ และ «มิใช่เช่นนั้น เมื่อแผ่นดินถูกบดขยี้ให้แหลกละเอียด และพระผู้อภิบาลของเจ้าได้เสด็จมา และมะลาอิกะฮ์ก็มาเป็นแถว ๆ»⁽³⁾

يجمع الله الأولين والآخرين لميقات يوم معلوم أربعين سنة ، شاخصة أبصارهم إلى السماء ينتظرون فصل القضاء ، وينزلُ الله في ظُللٍ من الغمامِ من العرش إلى الكرسي

รายงานจากอิบนุมัสอูด (ร.ฎ.) จากท่านนบี ﷺ ว่า ท่านกล่าวว่า «อัลลอฮ์จะทรงรวบรวมชนรุ่นแรกและชนรุ่นหลังไว้ ณ กำหนดเวลาแห่งวันที่ถูกรู้กันเป็นเวลาสี่สิบปี สายตาของพวกเขาจ้องเขม็งไปยังฟากฟ้า เฝ้ารอการตัดสินชี้ขาด และอัลลอฮ์จะเสด็จลงมาในร่มเงาแห่งเมฆ จากอัล-อัรช์สู่อัล-กุรซีย์»⁽⁴⁾

13 – การตรัส (กะลาม) ของอัลลอฮ์

وَكَلَّمَ ٱللَّهُ مُوسَىٰ تَكْلِيمًا ﴿١٦٤﴾

وَلَمَّا جَآءَ مُوسَىٰ لِمِيقَـٰتِنَا وَكَلَّمَهُۥ رَبُّهُۥ

อัลลอฮ์ผู้ทรงมหาบริสุทธิ์ทรงตรัสเมื่อใดก็ได้ตามที่พระองค์ทรงประสงค์ และด้วยลักษณะใดก็ได้ตามที่พระองค์ทรงประสงค์ การตรัสของพระองค์ไม่เหมือนกับการพูดของบรรดามัคลูก อัลลอฮ์ได้ทรงตรัสกับบางส่วนจากสิ่งที่พระองค์ทรงสร้าง และพวกเขาก็ได้พูดกับพระองค์ ในจำนวนนั้นคือนบีของอัลลอฮ์ มูซา «และอัลลอฮ์ได้ทรงตรัสกับมูซาอย่างแท้จริง»⁽⁵⁾ และ «และเมื่อมูซาได้มาตามกำหนดเวลาของเรา และพระผู้อภิบาลของเขาได้ทรงตรัสกับเขา»⁽⁶⁾

رَبِّ أَرِنِىٓ أَنظُرْ إِلَيْكَ ۚ قَالَ لَن تَرَىٰنِى وَلَـٰكِنِ ٱنظُرْ إِلَى ٱلْجَبَلِ فَإِنِ ٱسْتَقَرَّ مَكَانَهُۥ فَسَوْفَ تَرَىٰنِى ۚ فَلَمَّا تَجَلَّىٰ رَبُّهُۥ لِلْجَبَلِ جَعَلَهُۥ دَكًّا وَخَرَّ مُوسَىٰ صَعِقًا ۚ فَلَمَّآ أَفَاقَ قَالَ سُبْحَـٰنَكَ تُبْتُ إِلَيْكَ وَأَنَا۠ أَوَّلُ ٱلْمُؤْمِنِينَ ﴿١٤٣﴾ قَالَ يَا مُوسَىٰ إِنِّي اصْطَفَيْتُكَ عَلَى النَّاسِ بِرِسَالَاتِي وَبِكَلَامِي فَخُذْ مَا آتَيْتُكَ

อัลลอฮ์ได้ทรงเล่าให้เราทราบถึงสิ่งที่เกิดขึ้นระหว่างพระองค์กับมูซาว่า «เขากล่าวว่า โอ้พระผู้อภิบาลของข้าพระองค์ โปรดให้ข้าพระองค์ได้เห็นพระองค์ เพื่อข้าพระองค์จะได้มองดูพระองค์ พระองค์ตรัสว่า เจ้าจะไม่เห็นข้า แต่จงมองดูภูเขาเถิด หากมันยังคงอยู่ที่ของมัน เจ้าก็จะเห็นข้า ครั้นเมื่อพระผู้อภิบาลของเขาทรงปรากฏแก่ภูเขา พระองค์ก็ทรงทำให้มันแหลกละเอียด และมูซาก็ล้มลงสลบไป ครั้นเมื่อเขาฟื้นขึ้น เขาก็กล่าวว่า มหาบริสุทธิ์แด่พระองค์ ข้าพระองค์ขอกลับตัวสู่พระองค์ และข้าพระองค์เป็นคนแรกของบรรดาผู้ศรัทธา (143) พระองค์ตรัสว่า โอ้มูซาเอ๋ย แท้จริงข้าได้เลือกเจ้าเหนือมนุษย์ทั้งหลาย ด้วยสาส์นต่าง ๆ ของข้า และด้วยการตรัสของข้า ดังนั้นจงรับเอาสิ่งที่ข้าได้ให้แก่เจ้า…

⁽¹⁾ รายงานโดยอัล-บุคอรีย์: 3/29 หมายเลข 1145 และรายงานโดยมุสลิม: 1/521 หมายเลข 758 สำนวนนี้เป็นของอัล-บุคอรีย์ ⁽²⁾ ซูเราะฮ์อัล-บะเกาะเราะฮ์ 2:210 ⁽³⁾ ซูเราะฮ์อัล-ฟัจร์ 89:21-22 ⁽⁴⁾ รายงานโดยอิบนุมันดะฮ์ อัซ-ซะฮะบีย์กล่าวว่า สายรายงานของมันอยู่ในระดับหะสัน และนักท่องจำหะดีษและนักวิพากษ์หะดีษจำนวนหนึ่งได้ระบุว่าเป็นหะดีษเศาะฮีห์ เช่น อัล-หากิม อัล-มุนซิรีย์ และอัล-ฮัยษะมีย์ ⁽⁵⁾ ซูเราะฮ์อัน-นิสาอ์ 4:164 ⁽⁶⁾ ซูเราะฮ์อัล-อะอ์ร็อฟ 7:143

وَكُن مِّنَ الشَّاكِرِينَ ﴿١٤٤﴾

«…และจงเป็นคนหนึ่งในหมู่ผู้กตัญญู» (ซูเราะฮ์อัล-อะอ์รอฟ 7:143-144)⁽¹⁾

وَنَادَىٰهُمَا رَبُّهُمَآ أَلَمْ أَنْهَكُمَا عَن تِلْكُمَا ٱلشَّجَرَةِ وَأَقُل لَّكُمَآ إِنَّ ٱلشَّيْطَـٰنَ لَكُمَا عَدُوٌّ مُّبِينٌ ﴿٢٢﴾

และอัลลอฮ์ได้ทรงตรัสกับอาดัมและเฮาวาอ์ว่า «และพระผู้อภิบาลของทั้งสองได้ทรงเรียกทั้งสองว่า ข้ามิได้ห้ามเจ้าทั้งสองจากต้นไม้นั้นดอกหรือ และข้ามิได้บอกแก่เจ้าทั้งสองดอกหรือว่า แท้จริงชัยฏอนนั้นเป็นศัตรูที่ชัดแจ้งของเจ้าทั้งสอง» (ซูเราะฮ์อัล-อะอ์รอฟ 7:22)⁽²⁾

إنَّ الله تبارك وتعالى إذا أحب عبداً نادى جبريل: إنَّ الله أحبَّ فلاناً فأحبه ، فيُحبهُ جبريل ، ثم ينادي جبريل في أهل السماء: إنَّ الله قد أحب فلاناً فأحبوه ، فيحبه أهل السماء ، ويوضع له القبول في الأرض

และอัลลอฮ์ทรงตรัสกับญิบรีล ในศ่อฮีหฺทั้งสอง (อัล-บุคอรีย์และมุสลิม) รายงานจากอบูฮุร็อยเราะฮ์ (ร.ฎ.) ว่า ท่านเราะซูลุลลอฮ์ ﷺ กล่าวว่า «แท้จริงอัลลอฮ์ ตะบาเราะกะวะตะอาลา เมื่อพระองค์ทรงรักบ่าวคนหนึ่ง พระองค์จะทรงเรียกญิบรีลว่า แท้จริงอัลลอฮ์ทรงรักคนนั้น ดังนั้นเจ้าจงรักเขา แล้วญิบรีลก็จะรักเขา จากนั้นญิบรีลจะประกาศแก่ชาวฟากฟ้าว่า แท้จริงอัลลอฮ์ทรงรักคนนั้น ดังนั้นพวกท่านจงรักเขา แล้วชาวฟากฟ้าก็จะรักเขา และเขาจะได้รับการยอมรับในแผ่นดิน»⁽³⁾

إذا قضى الله الأمر في السماء ضربت الملائكة بأجنحتها خُضعاناً لقوله ، كأنّه سلسلة على صفوان ، فإذا فزِّع عن قلوبهم قالوا: ماذا قال ربكم ، قالوا: الحقَّ ، وهو العلي الكبير

และบรรดามะลาอิกะฮ์ได้ยินพระผู้อภิบาลของพวกเขาเมื่อพระองค์ทรงตรัส ในอัศ-ศ่อฮีหฺ รายงานจากอบูฮุร็อยเราะฮ์ (ร.ฎ.) โดยโยงถึงท่านนบี ﷺ ว่า ท่านกล่าวว่า «เมื่ออัลลอฮ์ทรงกำหนดกิจการหนึ่งในฟากฟ้า บรรดามะลาอิกะฮ์จะกระพือปีกของพวกเขาด้วยความนอบน้อมต่อพระดำรัสของพระองค์ ประหนึ่งเสียงโซ่ที่กระทบบนหินเรียบ ครั้นเมื่อความตื่นตระหนกได้ถูกขจัดออกจากหัวใจของพวกเขาแล้ว พวกเขาจะกล่าวว่า พระผู้อภิบาลของพวกท่านได้ตรัสว่าอย่างไร? พวกเขากล่าวว่า (พระองค์ตรัส) สัจธรรม และพระองค์คือผู้ทรงสูงส่ง ผู้ทรงยิ่งใหญ่»⁽⁴⁾

وَلَا تَنفَعُ ٱلشَّفَـٰعَةُ عِندَهُۥٓ إِلَّا لِمَنْ أَذِنَ لَهُۥ ۚ حَتَّىٰٓ إِذَا فُزِّعَ عَن قُلُوبِهِمْ قَالُوا۟ مَاذَا قَالَ رَبُّكُمْ ۖ قَالُوا۟ ٱلْحَقَّ ۖ وَهُوَ ٱلْعَلِىُّ ٱلْكَبِيرُ ﴿٢٣﴾

หะดีษนี้ อัล-บุคอรีย์ได้นำมาอ้างเพื่ออธิบายพระดำรัสของพระองค์ผู้ทรงสูงส่งที่ว่า «และการช่วยเหลือ (ชะฟาอะฮ์) ณ พระองค์นั้นจะไม่เกิดประโยชน์ใด ๆ นอกจากแก่ผู้ที่พระองค์ทรงอนุญาตให้เท่านั้น จนกระทั่งเมื่อความตื่นตระหนกถูกขจัดออกจากหัวใจของพวกเขา พวกเขาจะกล่าวว่า พระผู้อภิบาลของพวกท่านได้ตรัสว่าอย่างไร? พวกเขากล่าวว่า สัจธรรม และพระองค์คือผู้ทรงสูงส่ง ผู้ทรงยิ่งใหญ่» (ซูเราะฮ์สะบะอ์ 34:23)⁽⁵⁾

إذا تكلم الله بالوحي سمع أهل السموات شيئا ، فإذا فزع عن قلوبهم ، وسكن الصوت ، عرفوا أنه الحق ، ونادوا: ماذا قال ربكم

อัล-บุคอรีย์ได้ตั้งอายะฮ์นี้เป็นชื่อบทหนึ่ง (บาบ) แล้วกล่าวว่า "และพระองค์มิได้ตรัสว่า พระผู้อภิบาลของพวกท่านได้ทรงสร้างอะไร" และในบทนี้ท่านได้นำสิ่งที่มัสรูกรายงานจากอิบนุมัสอูด (ร.ฎ.) มาอ้างไว้ในลักษณะมุอัลลักและเมากูฟ (เป็นคำพูดของท่านอิบนุมัสอูด) ว่า "เมื่ออัลลอฮ์ทรงตรัสด้วยวะห์ยู ชาวฟากฟ้าทั้งหลายจะได้ยินบางสิ่ง ครั้นเมื่อความตื่นตระหนกถูกขจัดออกจากหัวใจของพวกเขาและเสียงนั้นสงบลง พวกเขาก็รู้ว่ามันคือสัจธรรม และพวกเขาร้องเรียกกันว่า พระผู้อภิบาลของพวกท่านได้ตรัสว่าอย่างไร?"

يحشر الله العباد فيناديهم بصوت ، يسمعه من بعد، كما يسمعه من قرب: أنا الملك أنا الديان

และท่านยังได้นำหะดีษมุอัลลักบทหนึ่งมาอ้างไว้ ซึ่งญาบิรรายงานจากอับดุลลอฮ์ บิน อุนัยส์ (ร.ฎ.) ว่า ฉันได้ยินท่านเราะซูลุลลอฮ์ ﷺ กล่าวว่า «อัลลอฮ์จะทรงชุมนุมบรรดาบ่าว แล้วพระองค์จะทรงเรียกพวกเขาด้วยเสียง ซึ่งผู้ที่อยู่ไกลได้ยินเช่นเดียวกับผู้ที่อยู่ใกล้ได้ยิน (ว่า) ข้าคือพระราชา ข้าคือผู้ทรงตอบแทน»⁽⁶⁾

⁽¹⁾ ซูเราะฮ์อัล-อะอ์รอฟ: 143-144 ⁽²⁾ ซูเราะฮ์อัล-อะอ์รอฟ: 22 ⁽³⁾ รายงานโดยอัล-บุคอรีย์: 13/461 หมายเลข 7485 และรายงานโดยมุสลิม: 4/2030 หมายเลข 2637 สำนวนนี้เป็นของอัล-บุคอรีย์ ⁽⁴⁾ รายงานโดยอัล-บุคอรีย์: 13/453 หมายเลข 7481 ⁽⁵⁾ ซูเราะฮ์สะบะอ์: 23 ⁽⁶⁾ ศ่อฮีหฺอัล-บุคอรีย์: 13/452

อัล-บุคอรีย์กล่าวไว้ในหนังสือของท่าน (เคาะลกุ อัฟอาลิล อิบาด) เพื่ออธิบายหะดีษบทนี้ว่า «ในหะดีษนี้มีหลักฐานว่าเสียงของอัลลอฮ์ไม่เหมือนกับเสียงของบรรดามัคลูก เพราะเสียงของอัลลอฮ์ ผู้ทรงสูงส่งยิ่งในการกล่าวถึงพระองค์ นั้นได้ยินจากที่ไกลเช่นเดียวกับที่ได้ยินจากที่ใกล้ และบรรดามะลาอิกะฮ์จะสลบสิ้นสติเพราะเสียงของพระองค์»⁽¹⁾

يقول الله يا آدمُ ، فيقول: لبيك وسعديك. فيُنادي بصوت: إنّ الله يأمرك أن تخرج من أمتك بعثاً إلى النار

อัลลอฮ์ ผู้ทรงมหาบริสุทธิ์ ทรงตรัสด้วยเสียงที่ไม่เหมือนกับเสียงใด ๆ ของบรรดามัคลูกเลย ดังที่ปรากฏในหะดีษที่อัล-บุคอรีย์รายงานจากอบูสะอีด อัล-คุดรีย์ (ร.ฎ.) ว่า ท่านเราะซูล ﷺ กล่าวว่า «อัลลอฮ์ตรัสว่า โอ้อาดัมเอ๋ย อาดัมจะกล่าวว่า ข้าพระองค์อยู่ที่นี่แล้ว พร้อมน้อมรับคำสั่งของพระองค์ แล้วพระองค์จะทรงร้องเรียกด้วยเสียงว่า แท้จริงอัลลอฮ์ทรงบัญชาให้เจ้านำส่วนหนึ่งจากลูกหลานของเจ้าออกไปเป็นชาวนรก»⁽²⁾

وَيَوْمَ يَحْشُرُهُمْ جَمِيعًا ثُمَّ يَقُولُ لِلْمَلَـٰٓئِكَةِ أَهَـٰٓؤُلَآءِ إِيَّاكُمْ كَانُوا۟ يَعْبُدُونَ ﴿٤٠﴾ قَالُوا۟ سُبْحَـٰنَكَ أَنتَ وَلِيُّنَا مِن دُونِهِم ۖ بَلْ كَانُوا۟ يَعْبُدُونَ ٱلْجِنَّ ۖ أَكْثَرُهُم بِهِم مُّؤْمِنُونَ ﴿٤١﴾

ในวันกิยามะฮ์ พระองค์จะทรงตรัสกับบรรดามะลาอิกะฮ์ «และวันที่พระองค์จะทรงรวบรวมพวกเขาทั้งหมด แล้วพระองค์จะตรัสแก่มะลาอิกะฮ์ว่า พวกนี้หรือที่เคยเคารพสักการะพวกเจ้า พวกเขา (มะลาอิกะฮ์) กล่าวว่า มหาบริสุทธิ์ยิ่งแด่พระองค์ พระองค์คือผู้คุ้มครองของพวกเรา หาใช่พวกเขาไม่ แต่ทว่าพวกเขาเคารพสักการะพวกญิน ส่วนใหญ่ของพวกเขาศรัทธาต่อพวกมัน»⁽³⁾

وَيَوْمَ نَحْشُرُ مِن كُلِّ أُمَّةٍ فَوْجًا مِّمَّن يُكَذِّبُ بِـَٔايَـٰتِنَا فَهُمْ يُوزَعُونَ ﴿٨٣﴾ حَتَّىٰٓ إِذَا جَآءُو قَالَ أَكَذَّبْتُم بِـَٔايَـٰتِى وَلَمْ تُحِيطُوا۟ بِهَا عِلْمًا أَمَّاذَا كُنتُمْ تَعْمَلُونَ ﴿٨٤﴾

พระองค์จะทรงตรัสแก่พวกกาฟิรผู้ปฏิเสธอย่างตำหนิติเตียนและประณาม «และวันที่เราจะรวบรวมจากทุกประชาชาติกลุ่มหนึ่ง จากบรรดาผู้ปฏิเสธบรรดาอายะฮ์ของเรา แล้วพวกเขาจะถูกต้อนให้เข้าแถว จนกระทั่งเมื่อพวกเขามาถึง พระองค์ตรัสว่า พวกเจ้าได้ปฏิเสธบรรดาอายะฮ์ของข้า ทั้ง ๆ ที่พวกเจ้าไม่ได้มีความรู้อย่างครอบคลุมถึงมันกระนั้นหรือ หรือว่าพวกเจ้าได้กระทำสิ่งใดอยู่»⁽⁴⁾

سَلَـٰمٌ قَوْلًا مِّن رَّبٍّ رَّحِيمٍ ﴿٥٨﴾

พระองค์จะทรงให้สลามแก่ชาวสวรรค์ «สลาม (ความศานติ) เป็นพระดำรัสจากพระผู้อภิบาลผู้ทรงเมตตา»⁽⁵⁾

إنَّ الله يقول لأهل الجنة: يا أهل الجنة ، فيقولون: لبيك وسعديك والخير في يديك ، فيقول: هل رضيتم؟ فيقولون: وما لنا لا نرضى يا رب وقد أعطيتنا ما لم تعط أحداً من خلقك . فيقول: ألا أعطيكم أفضل من ذلك ؟ فيقولون: يا رب ، وأيُّ شيء أفضلُ من ذلك؟ فيقول: أحل عليكمُ رضواني ، فلا أسخطُ عليكم بعدهُ أبداً

และพระองค์จะทรงตรัสกับพวกเขา ดังที่มีรายงานจากอบูสะอีด อัล-คุดรีย์ (ร.ฎ.) จากท่านนบี ﷺ ว่า ท่านเราะซูล ﷺ กล่าวว่า «แท้จริงอัลลอฮ์จะตรัสแก่ชาวสวรรค์ว่า โอ้ชาวสวรรค์เอ๋ย พวกเขาจะกล่าวว่า ข้าพระองค์อยู่ที่นี่แล้ว พร้อมน้อมรับคำสั่งของพระองค์ และความดีงามทั้งหลายอยู่ในพระหัตถ์ของพระองค์ พระองค์จะตรัสว่า พวกเจ้าพึงพอใจแล้วหรือยัง พวกเขากล่าวว่า มีเหตุอันใดที่พวกเราจะไม่พึงพอใจเล่า โอ้พระผู้อภิบาลของเรา ในเมื่อพระองค์ได้ประทานแก่พวกเราในสิ่งที่พระองค์ไม่เคยประทานแก่ผู้ใดในหมู่สิ่งถูกสร้างของพระองค์ พระองค์จะตรัสว่า ข้าจะไม่ให้สิ่งที่ประเสริฐยิ่งกว่านั้นแก่พวกเจ้าหรือ พวกเขากล่าวว่า โอ้พระผู้อภิบาลของเรา มีสิ่งใดเล่าที่ประเสริฐยิ่งกว่านั้น พระองค์จะตรัสว่า ข้าขอมอบความพึงพอใจของข้าแก่พวกเจ้า ดังนั้นข้าจะไม่กริ้วพวกเจ้าอีกเลยหลังจากนี้ตลอดไป»⁽⁶⁾

⁽¹⁾ เคาะลกุ อัฟอาลิล อิบาด หน้า 149 ⁽²⁾ รายงานโดยอัล-บุคอรีย์ 13/453 หมายเลข 7483 และดู 8/441 หมายเลข 4741 และรายงานโดยมุสลิม 1/201 หมายเลข 222 สำนวนนี้เป็นของอัล-บุคอรีย์ ⁽³⁾ (ซูเราะฮ์สะบะอ์ 34:40-41) ⁽⁴⁾ (ซูเราะฮ์อัน-นัมล์ 27:83-84) ⁽⁵⁾ (ซูเราะฮ์ยาซีน 36:58) ⁽⁶⁾ รายงานโดยอัล-บุคอรีย์ 13/487 หมายเลข 7518 และรายงานโดยมุสลิม 4/2176 หมายเลข 2829 สำนวนนี้เป็นของอัล-บุคอรีย์

พระดำรัสของอัลลอฮ์ไม่อาจนับได้และไม่อาจหยั่งถึงได้ทั้งหมด

قُل لَّوْ كَانَ ٱلْبَحْرُ مِدَادًا لِّكَلِمَـٰتِ رَبِّى لَنَفِدَ ٱلْبَحْرُ قَبْلَ أَن تَنفَدَ كَلِمَـٰتُ رَبِّى وَلَوْ جِئْنَا بِمِثْلِهِۦ مَدَدًا ﴿١٠٩﴾

อัลลอฮ์ ตะบาเราะกะ วะตะอาลา ตรัสว่า «จงกล่าวเถิด (มุฮัมมัด) ว่า หากทะเลเป็นน้ำหมึกสำหรับ (บันทึก) พระดำรัสของพระเจ้าของฉัน แน่นอนทะเลย่อมหมดสิ้นไปก่อนที่พระดำรัสของพระเจ้าของฉันจะหมดสิ้น และแม้เราจะนำทะเลอย่างเดียวกันมาเพิ่มเติมอีกก็ตาม»⁽¹⁾

อัลกุรอานคือพระดำรัสของอัลลอฮ์อย่างแท้จริง

وَإِنْ أَحَدٌ مِّنَ ٱلْمُشْرِكِينَ ٱسْتَجَارَكَ فَأَجِرْهُ حَتَّىٰ يَسْمَعَ كَلَـٰمَ ٱللَّهِ

سَيَقُولُ ٱلْمُخَلَّفُونَ إِذَا ٱنطَلَقْتُمْ إِلَىٰ مَغَانِمَ لِتَأْخُذُوهَا ذَرُونَا نَتَّبِعْكُمْ ۖ يُرِيدُونَ أَن يُبَدِّلُوا۟ كَلَـٰمَ ٱللَّهِ ۚ قُل لَّن تَتَّبِعُونَا كَذَٰلِكُمْ قَالَ ٱللَّهُ مِن قَبْلُ

อัลกุรอานคือพระดำรัสของอัลลอฮ์อย่างแท้จริง ไม่มีข้อสงสัยใด ๆ ในเรื่องนี้ พระองค์ตรัสว่า «และหากมีผู้ใดในหมู่ผู้ตั้งภาคีขอความคุ้มครองจากเจ้า ก็จงให้ความคุ้มครองแก่เขา จนกว่าเขาจะได้ฟังพระดำรัสของอัลลอฮ์»⁽²⁾ และพระองค์ตรัสว่า «บรรดาผู้ที่ล้าหลังจะกล่าวเมื่อพวกเจ้าออกไปเพื่อเก็บเอาทรัพย์สงครามว่า "ปล่อยพวกเราให้ติดตามพวกท่านไปด้วยเถิด" พวกเขาต้องการจะเปลี่ยนแปลงพระดำรัสของอัลลอฮ์ จงกล่าวเถิดว่า "พวกท่านจะไม่ได้ติดตามพวกเราไป เช่นนั้นแหละอัลลอฮ์ได้ตรัสไว้ก่อนแล้ว"»⁽³⁾

وَلَوْ أَنَّمَا فِى ٱلْأَرْضِ مِن شَجَرَةٍ أَقْلَـٰمٌ وَٱلْبَحْرُ يَمُدُّهُۥ مِنۢ بَعْدِهِۦ سَبْعَةُ أَبْحُرٍ مَّا نَفِدَتْ كَلِمَـٰتُ ٱللَّهِ

และพระองค์ตรัสว่า «และหากว่าต้นไม้ทั้งหมดที่อยู่ในแผ่นดินเป็นปากกา และทะเล (เป็นน้ำหมึก) โดยมีทะเลอีกเจ็ดทะเลเพิ่มเติมหลังจากนั้น พระดำรัสของอัลลอฮ์ก็จะไม่หมดสิ้น»⁽⁴⁾

لا أحصي ثناء عليك أنت كما أثنيت على نفسك

وَلَوْ أَنَّمَا فِى ٱلْأَرْضِ مِن شَجَرَةٍ أَقْلَـٰمٌ

อิบนุกะษีรกล่าวในการอธิบายอายะฮ์นี้⁽⁵⁾ ว่า "อัลลอฮ์ตะอาลาทรงบอกถึงความยิ่งใหญ่ของพระองค์ ความเกรียงไกรของพระองค์ ความสูงส่งของพระองค์ พระนามอันวิจิตรและคุณลักษณะอันสูงส่งของพระองค์ และพระดำรัสอันสมบูรณ์ของพระองค์ ซึ่งไม่มีผู้ใดสามารถรอบรู้ได้ทั้งหมด และไม่มีมนุษย์คนใดล่วงรู้ถึงแก่นแท้ของมันและนับมันได้ ดังที่ผู้เป็นนายแห่งมนุษยชาติ ﷺ ได้กล่าวว่า «ข้าพระองค์ไม่อาจนับการสรรเสริญต่อพระองค์ได้ พระองค์ทรงเป็นดั่งที่พระองค์ได้ทรงสรรเสริญพระองค์เอง»⁽⁶⁾ ดังนั้นพระองค์จึงตรัสว่า «และหากว่าต้นไม้ทั้งหมดที่อยู่ในแผ่นดินเป็นปากกา»⁽⁷⁾ หมายความว่า แม้ต้นไม้ทั้งหมดในแผ่นดินจะถูกทำเป็นปากกา และทะเลถูกทำเป็นน้ำหมึก โดยมีทะเลอีกเจ็ดทะเลเพิ่มเติมพร้อมกับมัน แล้วนำมาเขียนพระดำรัสของอัลลอฮ์ตะอาลาที่บ่งบอกถึงความยิ่งใหญ่ คุณลักษณะ และความสูงส่งของพระองค์ แน่นอนปากกาทั้งหลายย่อมหักไป และน้ำในทะเลย่อมหมดสิ้นไป แม้จะนำทะเลอย่างเดียวกันมาเพิ่มเติมอีกก็ตาม"

وَمَآ أُوتِيتُم مِّنَ ٱلْعِلْمِ إِلَّا قَلِيلًا ﴿٨٥﴾

และอัล-หะซัน อัล-บัศรีย์กล่าวว่า "หากต้นไม้ในแผ่นดินถูกทำเป็นปากกา และทะเลถูกทำเป็นน้ำหมึก แล้วอัลลอฮ์ตะอาลาตรัสว่า 'ส่วนหนึ่งจากกิจการของข้าเป็นเช่นนั้น และส่วนหนึ่งจากกิจการของข้าเป็นเช่นนี้' แน่นอนน้ำในทะเลย่อมหมดสิ้นไป และปากกาทั้งหลายย่อมหักไป" และอัลลอฮ์ตรัสจริงแท้ยิ่ง เมื่อพระองค์ตรัสว่า «และพวกเจ้ามิได้รับความรู้ใด ๆ เว้นแต่เพียงเล็กน้อยเท่านั้น»⁽⁸⁾

⁽¹⁾ ซูเราะฮ์อัล-กะฮ์ฟี 18:109 ⁽²⁾ ซูเราะฮ์อัต-เตาบะฮ์ 9:6 ⁽³⁾ ซูเราะฮ์อัล-ฟัตห์ 48:15 ⁽⁴⁾ ซูเราะฮ์ลุกมาน 31:27 ⁽⁵⁾ ตัฟซีรอิบนิกะษีร 5/394 ⁽⁶⁾ รายงานโดยมุสลิม 1/353 หมายเลข 486 ⁽⁷⁾ ซูเราะฮ์ลุกมาน 31:27 ⁽⁸⁾ ซูเราะฮ์อัล-อิสรออ์ 17:85

14. ความรักของอัลลอฮ์

ปรากฏในอัลกุรอานและซุนนะฮ์ว่า อัลลอฮ์ตะอาลาทรงรักการกระทำบางอย่าง เช่นเดียวกับที่พระองค์ทรงรักถ้อยคำบางอย่าง และทรงรักบ่าวบางส่วนของพระองค์ที่มีคุณลักษณะเฉพาะซึ่งพระองค์ได้ทรงชี้แจงไว้

พระองค์มิได้ทรงบอกเราเช่นนั้น เว้นแต่เพื่อให้เรารีบเร่งไปสู่การมีคุณลักษณะตามมารยาทที่พระองค์ทรงรัก ปฏิบัติการงานที่พระองค์ทรงรัก และกล่าวถ้อยคำที่พระองค์ทรงรักให้มาก ด้วยเหตุนั้นพระองค์ผู้ทรงมหาบริสุทธิ์และสูงส่งจะทรงรักเรา

إِنَّ ٱللَّهَ يُحِبُّ ٱلْمُتَّقِينَ ﴿٤﴾

وَٱللَّهُ يُحِبُّ ٱلْمُحْسِنِينَ ﴿١٣٤﴾

إِنَّ ٱللَّهَ يُحِبُّ ٱلتَّوَّٰبِينَ وَيُحِبُّ ٱلْمُتَطَهِّرِينَ ﴿٢٢٢﴾

وَٱللَّهُ يُحِبُّ ٱلصَّـٰبِرِينَ ﴿١٤٦﴾

إِنَّ ٱللَّهَ يُحِبُّ ٱلْمُقْسِطِينَ ﴿٤٢﴾

إِنَّ ٱللَّهَ يُحِبُّ ٱلْمُتَوَكِّلِينَ ﴿١٥٩﴾

إِنَّ ٱللَّهَ يُحِبُّ ٱلَّذِينَ يُقَـٰتِلُونَ فِى سَبِيلِهِۦ صَفًّا كَأَنَّهُم بُنْيَـٰنٌ مَّرْصُوصٌ ﴿٤﴾

อัลลอฮ์ตะอาลาทรงรักบรรดาผู้ยำเกรง: «แท้จริงอัลลอฮ์ทรงรักบรรดาผู้ยำเกรง»⁽¹⁾ ทรงรักบรรดาผู้กระทำความดี: «และอัลลอฮ์ทรงรักบรรดาผู้กระทำความดี»⁽²⁾ ทรงรักบรรดาผู้กลับเนื้อกลับตัวและผู้ทำตนให้สะอาด: «แท้จริงอัลลอฮ์ทรงรักบรรดาผู้กลับเนื้อกลับตัว และทรงรักบรรดาผู้ทำตนให้สะอาด»⁽³⁾ ทรงรักบรรดาผู้อดทน: «และอัลลอฮ์ทรงรักบรรดาผู้อดทน»⁽⁴⁾ ทรงรักบรรดาผู้ยุติธรรม: «แท้จริงอัลลอฮ์ทรงรักบรรดาผู้ให้ความเป็นธรรม»⁽⁵⁾ ทรงรักบรรดาผู้มอบหมายต่อพระองค์: «แท้จริงอัลลอฮ์ทรงรักบรรดาผู้มอบหมาย»⁽⁶⁾ และทรงรักบรรดาผู้ที่ต่อสู้ในทางของพระองค์เป็นแถว: «แท้จริงอัลลอฮ์ทรงรักบรรดาผู้ที่ต่อสู้ในทางของพระองค์เป็นแถว ประหนึ่งว่าพวกเขาเป็นอาคารที่ก่ออย่างแน่นหนา»⁽⁷⁾

(كلمتان خفيفتان على اللسان ، ثقيلتان في الميزان ، حبيبتان إلى الرحمن ، سبحان الله وبحمده ، سبحان الله العظيم )

ในเศาะฮีหฺทั้งสอง (อัล-บุคอรีและมุสลิม) รายงานจากอบูฮุร็อยเราะฮ์ (ร.ฎ.) ว่า ท่านเราะซูลุลลอฮ์ ﷺ กล่าวว่า «สองถ้อยคำที่เบาบนลิ้น หนักในตาชั่ง และเป็นที่รักยิ่งแด่พระผู้ทรงกรุณาปรานี คือ ซุบหานัลลอฮิ วะบิหัมดิฮี ซุบหานัลลอฮิล อะซีม (มหาบริสุทธิ์แด่อัลลอฮ์และด้วยการสรรเสริญพระองค์ มหาบริสุทธิ์แด่อัลลอฮ์ผู้ทรงยิ่งใหญ่)»⁽⁸⁾

( أحب الكلام إلى الله أربع: سبحان الله ، والحمدلله ، ولا إله إلا الله ، والله أكبر ، لا يضرُّك بأيهن بدأت )

รายงานจากสะมุเราะฮ์ บิน ญุนดุบ (ร.ฎ.) กล่าวว่า ท่านเราะซูลุลลอฮ์ ﷺ กล่าวว่า «ถ้อยคำที่อัลลอฮ์ทรงรักที่สุดมีสี่ประการ คือ ซุบหานัลลอฮ์ อัลหัมดุลิลลาฮ์ ลาอิลาฮะอิลลัลลอฮ์ และอัลลอฮุอักบัร ไม่เป็นอันตรายแก่ท่านว่าท่านจะเริ่มด้วยถ้อยคำใดก่อน»⁽⁹⁾

( إنَّ فيك خصلتين يُحبهما الله ، الحلمُ، والأناةُ )

และท่านนบี ﷺ กล่าวแก่อัชัจญ์ แห่งเผ่าอับดุลก็อยส์ว่า «แท้จริงในตัวท่านมีคุณลักษณะสองประการที่อัลลอฮ์ทรงรัก คือ ความสุขุมอดกลั้น และความไม่รีบร้อน»⁽¹⁰⁾

⁽¹⁾ ซูเราะฮ์อัต-เตาบะฮ์ 9:4 ⁽²⁾ ซูเราะฮ์อาล อิมรอน 3:134 ⁽³⁾ ซูเราะฮ์อัล-บะเกาะเราะฮ์ 2:222 ⁽⁴⁾ ซูเราะฮ์อาล อิมรอน 3:146 ⁽⁵⁾ ซูเราะฮ์อัล-มาอิดะฮ์ 5:42 ⁽⁶⁾ ซูเราะฮ์อาล อิมรอน 3:159 ⁽⁷⁾ ซูเราะฮ์อัศ-ศ็อฟฟ์ 61:4 ⁽⁸⁾ รายงานโดยอัล-บุคอรี 11/206 หมายเลข 1406 และรายงานโดยมุสลิม 4/2072 หมายเลข 2694 ⁽⁹⁾ รายงานโดยมุสลิม 3/1685 หมายเลข 2137 ⁽¹⁰⁾ รายงานโดยมุสลิมในเศาะฮีหฺของท่าน 1/48 หมายเลข 17

من أحبَّ لِقاء الله أحبَّ الله لقاءهُ ، ومن كره لقاء الله كره الله لقاءهُ

ท่านอุบาดะฮ์ บิน อัศ-ศอมิต (ร.ฎ.) รายงานว่า ท่านนบี ﷺ กล่าวว่า «ผู้ใดรักที่จะพบอัลลอฮ์ อัลลอฮ์ก็ทรงรักที่จะพบเขา และผู้ใดรังเกียจที่จะพบอัลลอฮ์ อัลลอฮ์ก็ทรงรังเกียจที่จะพบเขา»⁽¹⁾

قُلْ إِن كُنتُمْ تُحِبُّونَ ٱللَّهَ فَٱتَّبِعُونِى يُحْبِبْكُمُ ٱللَّهُ

ผลรวมของการงาน คุณธรรม และคำพูดที่อัลลอฮ์ทรงรักนั้น คือสิ่งที่ท่านเราะซูล ﷺ ได้นำมา และคุณลักษณะที่ท่าน (ขอความสันติจงมีแด่ท่าน) ได้ยึดถือเป็นแบบอย่าง ด้วยเหตุนี้อัลลอฮ์จึงทรงชี้แจงไว้ในอายะฮ์อันครอบคลุมว่า หนทางสู่ความรักของพระองค์คือการปฏิบัติตามท่านเราะซูล ﷺ «จงกล่าวเถิด (มุฮัมมัด) หากพวกท่านรักอัลลอฮ์ ก็จงปฏิบัติตามฉัน แล้วอัลลอฮ์จะทรงรักพวกท่าน» (ซูเราะฮ์อาล อิมรอน 3:31)⁽²⁾

15-16 การรังเกียจและการเกลียดชังของอัลลอฮ์

وَٱللَّهُ لَا يُحِبُّ ٱلْفَسَادَ ﴿٢٠٥﴾

وَٱللَّهُ لَا يُحِبُّ ٱلْمُفْسِدِينَ ﴿٦٤﴾

มีการงานบางอย่างที่อัลลอฮ์ไม่ทรงรัก ยิ่งกว่านั้นพระองค์ทรงรังเกียจและทรงเกลียดชังมัน การรังเกียจและการเกลียดชังของพระองค์ (มหาบริสุทธิ์ยิ่งแด่พระองค์) นั้นเป็นความจริง ในลักษณะที่เหมาะสมกับซาตอันทรงเกียรติของพระองค์ ส่วนหนึ่งจากการงานเหล่านั้นคือการบ่อนทำลาย «และอัลลอฮ์ไม่ทรงรักการบ่อนทำลาย» (ซูเราะฮ์อัล-บะเกาะเราะฮ์ 2:205)⁽³⁾ และด้วยเหตุนี้ «และอัลลอฮ์ไม่ทรงรักบรรดาผู้บ่อนทำลาย» (ซูเราะฮ์อัล-มาอิดะฮ์ 5:64)⁽⁴⁾

وَلَـٰكِن كَرِهَ ٱللَّهُ ٱنۢبِعَاثَهُمْ فَثَبَّطَهُمْ

ในตัวบทต่าง ๆ ได้ระบุว่าพระองค์ไม่ทรงรักบรรดาผู้ปฏิเสธศรัทธา ผู้อธรรม ผู้ฟุ่มเฟือย ผู้หยิ่งยโส ผู้ละเมิดขอบเขต ผู้คดโกง และผู้ลิงโลดใจ (อย่างลำพองตน) และพระองค์ไม่ทรงรักทุกคนที่หยิ่งผยองโอ้อวด ผู้ปฏิเสธอย่างดื้อดึงที่ทำบาป และผู้คดโกงอย่างมากที่ทำบาป และในอัลกุรอานมีว่า «แต่อัลลอฮ์ทรงรังเกียจการออกไปของพวกเขา จึงทรงทำให้พวกเขาเฉื่อยชาท้อถอย» (ซูเราะฮ์อัต-เตาบะฮ์ 9:46)⁽⁵⁾

ومن كره لِقاء الله كَره الله لقاءهُ

และได้กล่าวถึงหะดีษที่มีข้อความว่า «และผู้ใดรังเกียจที่จะพบอัลลอฮ์ อัลลอฮ์ก็ทรงรังเกียจที่จะพบเขา» มาแล้ว⁽⁶⁾

أبغض الرجال إلى الله الألدُّ الخَصِمُ

من أحبهم أحبه الله ، ومن أبغضهم أبغضه الله

ท่านหญิงอาอิชะฮ์ (ร.ฎ.) รายงานว่า ท่านนบี ﷺ กล่าวว่า «ชายที่อัลลอฮ์ทรงเกลียดชังที่สุด คือผู้ที่ชอบโต้เถียงอย่างรุนแรงและเชี่ยวชาญในการวิวาท»⁽⁷⁾ และท่านอัล-บะรออ์ บิน อาซิบ (ร.ฎ.) รายงานว่า เขาได้ยินท่านเราะซูลุลลอฮ์ ﷺ กล่าวถึงชาวอันศอรว่า «ผู้ใดรักพวกเขา อัลลอฮ์ก็ทรงรักผู้นั้น และผู้ใดเกลียดชังพวกเขา อัลลอฮ์ก็ทรงเกลียดชังผู้นั้น»⁽⁸⁾

⁽¹⁾ รายงานโดยมุสลิม: 4/2065 หมายเลข 2684 ⁽²⁾ ซูเราะฮ์อาล อิมรอน: 31 ⁽³⁾ ซูเราะฮ์อัล-บะเกาะเราะฮ์: 205 ⁽⁴⁾ ซูเราะฮ์อัล-มาอิดะฮ์: 64 ⁽⁵⁾ ซูเราะฮ์อัต-เตาบะฮ์: 46 ⁽⁶⁾ รายงานโดยมุสลิม: 4/2065 หมายเลข 2684 ⁽⁷⁾ รายงานโดยอัล-บุคอรี: 13/180 หมายเลข 7188 และรายงานโดยมุสลิม: 4/2054 หมายเลข 2668 คำว่า "อัล-อะลัดด์" หมายถึง ผู้ที่โต้เถียงวิวาทอย่างรุนแรง และ "อัล-เคาะศิม" หมายถึง ผู้ที่เชี่ยวชาญในการวิวาท ⁽⁸⁾ รายงานโดยอัล-บุคอรี: 7/113 หมายเลข 3783 และรายงานโดยมุสลิม: 1/85 หมายเลข 75

17. การเห็นอัลลอฮ์

وَلَمَّا جَآءَ مُوسَىٰ لِمِيقَـٰتِنَا وَكَلَّمَهُۥ رَبُّهُۥ قَالَ رَبِّ أَرِنِىٓ أَنظُرْ إِلَيْكَ ۚ قَالَ لَن تَرَىٰنِى وَلَـٰكِنِ ٱنظُرْ إِلَى ٱلْجَبَلِ فَإِنِ ٱسْتَقَرَّ مَكَانَهُۥ فَسَوْفَ تَرَىٰنِى ۚ فَلَمَّا تَجَلَّىٰ رَبُّهُۥ لِلْجَبَلِ جَعَلَهُۥ دَكًّا وَخَرَّ مُوسَىٰ صَعِقًا

อัลลอฮ์จะไม่ถูกมองเห็นในโลกดุนยานี้ ท่านนบีมูซาเคยปรารถนาจะได้เห็นอัลลอฮ์ แต่พระเจ้าของท่านได้บอกท่านว่าท่านจะไม่ได้เห็นพระองค์ในโลกนี้ และท่านไม่อาจทนรับสิ่งนั้นได้ แม้แต่ภูเขาที่แข็งแกร่งมั่นคงก็ยังไม่อาจทนรับได้ ดังที่พระองค์ตรัสว่า «และเมื่อมูซาได้มาตามกำหนดเวลาที่เรานัดไว้ และพระเจ้าของเขาได้ตรัสกับเขา เขากล่าวว่า "ข้าแต่พระเจ้าของข้าพระองค์ ขอพระองค์ทรงให้ข้าพระองค์ได้เห็นด้วยเถิด เพื่อข้าพระองค์จะได้มองดูพระองค์" พระองค์ตรัสว่า "เจ้าจะไม่เห็นข้าเลย แต่จงมองดูภูเขาลูกนั้น หากมันยังคงตั้งอยู่ในที่ของมัน เจ้าก็จะได้เห็นข้า" ครั้นเมื่อพระเจ้าของเขาทรงปรากฏแก่ภูเขา พระองค์ก็ทรงทำให้มันแหลกละเอียด และมูซาก็ล้มลงหมดสติ» (ซูเราะฮ์อัล-อะอ์รอฟ 7:143)⁽¹⁾

من زعم أنّ محمداً ﷺ رأى ربّه فقد أعظم على الله الفرية

บรรดาอุละมาอ์มีความเห็นแตกต่างกันว่าท่านเราะซูล ﷺ ได้เห็นพระเจ้าของท่านหรือไม่ ในคราวที่ท่านถูกนำขึ้นสู่ฟากฟ้า ทัศนะที่ถูกต้องคือท่านไม่ได้เห็นพระเจ้าของท่านในคืนอัล-มิอ์รอจ และมีรายงานที่ถูกต้องจากท่านหญิงอาอิชะฮ์ (ร.ฎ.) ว่านางกล่าวว่า «ผู้ใดอ้างว่ามุฮัมมัด ﷺ ได้เห็นพระเจ้าของท่าน แน่แท้เขาได้กล่าวเท็จอย่างมหันต์ต่ออัลลอฮ์»⁽²⁾

นี่คือในโลกดุนยา ส่วนในอาคิเราะฮ์นั้นเรื่องย่อมแตกต่างออกไป เพราะบรรดาบ่าวจะถูกสร้างขึ้นใหม่ในสภาพใหม่ ท่านไม่เห็นหรือว่า ดวงอาทิตย์จะเคลื่อนเข้ามาใกล้ศีรษะของผู้คนในวันกิยามะฮ์จนกระทั่งระหว่างมันกับพวกเขามีระยะห่างเพียงหนึ่งไมล์ ถึงกระนั้นพวกเขาก็ไม่ละลายและไม่หลอมเหลว! ท่านไม่เห็นหรือว่า มนุษย์หลังจากการฟื้นคืนชีพและการถูกชุมนุมแล้วจะไม่ตายอีก! แม้แต่บรรดาผู้ปฏิเสธศรัทธาที่เข้านรก ทุกครั้งที่ผิวหนังของพวกเขาสุกไหม้ อัลลอฮ์ก็จะทรงเปลี่ยนผิวหนังใหม่ให้แก่พวกเขาเพื่อให้พวกเขาได้ลิ้มรสการลงโทษ ส่วนความตายนั้นไม่มีเลย

ใช่แล้ว ในวันกิยามะฮ์บรรดาผู้ศรัทธาจะสามารถทนรับการมองเห็นพระเจ้าของพวกเขาได้ ยิ่งกว่านั้น ความโปรดปรานที่ยิ่งใหญ่ที่สุดที่บ่าวจะได้รับในสวรรค์ก็คือการได้มองดูพระพักตร์ของพระเจ้าของพวกเขา ผู้ทรงยิ่งใหญ่ ผู้ทรงเกียรติ มหาบริสุทธิ์แด่พระองค์

كَلَّآ إِنَّهُمْ عَن رَّبِّهِمْ يَوْمَئِذٍ لَّمَحْجُوبُونَ ﴿١٥﴾

وُجُوهٌ يَوْمَئِذٍ نَّاضِرَةٌ ﴿٢٢﴾

إِنَّ ٱلْأَبْرَارَ لَفِى نَعِيمٍ ﴿٢٢﴾ عَلَى ٱلْأَرَآئِكِ يَنظُرُونَ ﴿٢٣﴾

لِّلَّذِينَ أَحْسَنُوا۟ ٱلْحُسْنَىٰ وَزِيَادَةٌ

ความโปรดปรานอันยิ่งใหญ่นี้ บรรดาผู้ปฏิเสธศรัทธาจะถูกห้ามมิให้ได้รับ «มิใช่เช่นนั้น แท้จริงพวกเขาในวันนั้นจะถูกกั้นไว้จากพระเจ้าของพวกเขา» (ซูเราะฮ์อัล-มุฏ็อฟฟิฟีน 83:15)⁽³⁾ ส่วนผู้ที่อัลลอฮ์ทรงคัดเลือกและทรงทำให้ใบหน้าของพวกเขางดงามนั้น พวกเขาจะไม่ถูกกั้นไว้ «ใบหน้าทั้งหลายในวันนั้นจะเบิกบานผ่องใส มองดูพระเจ้าของมัน» (ซูเราะฮ์อัล-กิยามะฮ์ 75:22–23)⁽⁴⁾ และคนเหล่านี้คือบรรดาผู้ทำความดี «แท้จริงบรรดาผู้ทำความดีนั้นอยู่ในความสุขสำราญ บนเตียงที่นั่งอันหรูหรา พวกเขามองดู» (ซูเราะฮ์อัล-มุฏ็อฟฟิฟีน 83:22–23)⁽⁵⁾ และการได้มองดูพระพักตร์อันทรงเกียรติของพระองค์นี้ คือ "สิ่งที่เพิ่มเติม" ที่บรรดาผู้ศรัทธาได้รับสัญญาไว้ «สำหรับบรรดาผู้กระทำความดีนั้น จะได้รับสิ่งที่ดีที่สุด และยังได้รับเพิ่มเติมอีก» (ซูเราะฮ์ยูนุส 10:26)⁽⁶⁾

⁽¹⁾ ซูเราะฮ์อัล-อะอ์รอฟ: 143 ⁽²⁾ รายงานโดยมุสลิม 1/159 หมายเลข 177 ⁽³⁾ ซูเราะฮ์อัล-มุฏ็อฟฟิฟีน: 15 ⁽⁴⁾ ซูเราะฮ์อัล-กิยามะฮ์: 22–23 ⁽⁵⁾ ซูเราะฮ์อัล-มุฏ็อฟฟิฟีน: 22–23 ⁽⁶⁾ ซูเราะฮ์ยูนุส: 26

لَهُم مَّا يَشَآءُونَ فِيهَا وَلَدَيْنَا مَزِيدٌ ﴿٣٥﴾

และสิ่งนี้คือ "สิ่งที่เพิ่มเติม" ที่ถูกกล่าวถึงในอายะฮ์นี้ว่า «สำหรับพวกเขาในนั้นคือสิ่งที่พวกเขาปรารถนา และ ณ ที่เรายังมีสิ่งเพิ่มเติมอีก» (ซูเราะฮ์กอฟ 50:35)⁽¹⁾

يا رسول الله هل نرى ربَّنا يوم القيامة ؟ فقال رسول الله ﷺ: (هل تُضارُّونَ في رؤية القمر ليلة البدر ؟ ) قالوا: لا يا رسول الله، قال: ( هل تُضارُّون في رؤية الشمس ليس دُونها سحابٌ ؟ ) قالوا: لا يا رسول الله ، قال: (فإنّكم ترونه كذلك )

หะดีษมุตะวาติรได้ระบุเรื่องนี้ไว้อย่างชัดเจนที่สุด ในเศาะฮีหัยน์ (อัล-บุคอรีและมุสลิม) รายงานจากอบูฮุร็อยเราะฮ์ (ร.ฎ.) ว่า มีผู้คนกลุ่มหนึ่งถามท่านเราะซูล ﷺ ว่า "โอ้ท่านเราะซูลของอัลลอฮ์ พวกเราจะได้เห็นพระผู้อภิบาลของพวกเราในวันกิยามะฮ์หรือไม่?" ท่านเราะซูล ﷺ ตอบว่า «พวกท่านรู้สึกลำบากในการมองเห็นดวงจันทร์ในคืนเดือนเพ็ญหรือไม่?» พวกเขาตอบว่า "ไม่เลย โอ้ท่านเราะซูลของอัลลอฮ์" ท่านถามว่า «พวกท่านรู้สึกลำบากในการมองเห็นดวงอาทิตย์ที่ไม่มีเมฆบดบังหรือไม่?» พวกเขาตอบว่า "ไม่เลย โอ้ท่านเราะซูลของอัลลอฮ์" ท่านจึงกล่าวว่า «แท้จริงพวกท่านจะได้เห็นพระองค์เช่นนั้นเหมือนกัน»⁽²⁾

( كنا جلوساً عند النبي ﷺ إذ نظر إلى القمر ليلة البدر ، فقال: ( إنّكم سترون ربكم كما ترون هذا القمر لا تضامّون ، فإنْ استطعتم أن لا تغلبوا على صلاة قبل طلوع الشمس ، وصلاة قبل غروب الشمس فافعلوا )

ในอัศ-เศาะฮีหฺ รายงานจากญะรีร บิน อับดุลลอฮ์ (ร.ฎ.) ว่า "พวกเรานั่งอยู่กับท่านนบี ﷺ ขณะนั้นท่านมองไปยังดวงจันทร์ในคืนเดือนเพ็ญ แล้วกล่าวว่า «แท้จริงพวกท่านจะได้เห็นพระผู้อภิบาลของพวกท่าน ดังที่พวกท่านเห็นดวงจันทร์ดวงนี้ โดยที่พวกท่านไม่ต้องเบียดเสียดกันในการมองเห็นพระองค์ ดังนั้นหากพวกท่านสามารถที่จะไม่ถูกสิ่งใดมาขัดขวางจากการละหมาดก่อนดวงอาทิตย์ขึ้นและการละหมาดก่อนดวงอาทิตย์ตก ก็จงกระทำเถิด»"⁽³⁾

(إذا دخل أهلُ الجنة الجنة ، يقول الله تبارك وتعالى: تريدُون شيئاً أزيدكم ؟ يقولون: ألم تُبيضْ وُجُوهنا ؟ ألم تُدخلنا الجنة وتُنجنا مِنَ النَّار) ؟ قال: فيكشفُ الحجاب ، فما أعطوا شيئاً أحب إليهم من النظر إلى ربهم عزَّ وجلَّ، ثمَّ تلا هذه الآية:

لِّلَّذِينَ أَحْسَنُوا۟ ٱلْحُسْنَىٰ وَزِيَادَةٌ ۖ وَلَا

ในเศาะฮีหฺมุสลิม รายงานจากศุฮัยบ์ (ร.ฎ.) จากท่านนบี ﷺ ว่า «เมื่อชาวสวรรค์ได้เข้าสวรรค์แล้ว อัลลอฮ์ ตะบาเราะกะ วะตะอาลา จะตรัสว่า 'พวกเจ้าต้องการสิ่งใดที่ข้าจะเพิ่มให้แก่พวกเจ้าอีกหรือไม่?' พวกเขาจะกล่าวว่า 'พระองค์มิได้ทรงทำให้ใบหน้าของพวกเราขาวผ่องแล้วหรือ? พระองค์มิได้ทรงให้พวกเราเข้าสวรรค์และทรงช่วยพวกเราให้รอดพ้นจากนรกแล้วหรือ?'» ท่านกล่าวว่า «แล้วม่านกั้นก็จะถูกเปิดออก ไม่มีสิ่งใดที่พวกเขาได้รับจะเป็นที่รักยิ่งสำหรับพวกเขามากไปกว่าการได้มองพระผู้อภิบาลของพวกเขา ผู้ทรงเกรียงไกรและทรงยิ่งใหญ่» จากนั้นท่านได้อ่านอายะฮ์นี้ว่า «สำหรับบรรดาผู้ที่กระทำความดีนั้นจะได้รับความดีงาม และสิ่งที่เพิ่มพูน» (ซูเราะฮ์ยูนุส 10:26)⁽⁴⁾⁽⁵⁾

( جنَّتان من فضة آنيتُهُما وما فيهما ، وجنتان من ذهب آنيتهما وما فيهما ، وما بين القوم وبين أن ينظروا إلى ربِّهم إلا رداءُ الكبرياء على وجهه في جنة عدنٍ )

ในเศาะฮีหัยน์ รายงานจากอบูมูซา (ร.ฎ.) จากท่านนบี ﷺ ว่า «สวนสวรรค์สองแห่งทำจากเงิน ทั้งภาชนะและสิ่งที่อยู่ในนั้น และสวนสวรรค์อีกสองแห่งทำจากทองคำ ทั้งภาชนะและสิ่งที่อยู่ในนั้น และไม่มีสิ่งใดกั้นระหว่างชนเหล่านั้นกับการได้มองพระผู้อภิบาลของพวกเขา นอกจากผ้าคลุมแห่งความยิ่งใหญ่ที่อยู่บนพระพักตร์ของพระองค์ ในสวนสวรรค์อัดน์»⁽⁶⁾

⁽¹⁾ ซูเราะฮ์กอฟ : 35 ⁽²⁾ รายงานโดยอัล-บุคอรี 13/419 หมายเลข 7437 และรายงานโดยมุสลิม 1/163 หมายเลข 182 และสำนวนนี้เป็นของมุสลิม ⁽³⁾ รายงานโดยอัล-บุคอรี 13/419 หมายเลข 7434 ⁽⁴⁾ ซูเราะฮ์ยูนุส : 26 ⁽⁵⁾ รายงานโดยมุสลิม 1/163 หมายเลข 181 ⁽⁶⁾ รายงานโดยอัล-บุคอรี 13/423 หมายเลข 7444 และรายงานโดยมุสลิม 1/163 หมายเลข 180

18. ความรู้ของอัลลอฮ์

เราเชื่อว่าอัลลอฮ์ผู้ทรงมหาบริสุทธิ์ทรงมีคุณลักษณะแห่งความรอบรู้ (อัล-อิลม์) พระองค์ทรงเรียกพระองค์เองด้วยพระนามหลายพระนามที่บ่งบอกถึงคุณลักษณะนี้ ได้แก่

إِنَّهُۥ هُوَ ٱلسَّمِيعُ ٱلْعَلِيمُ ﴿٢٢٠﴾

• อัล-อะลีม (ผู้ทรงรอบรู้) ดังที่ตรัสว่า «แท้จริงพระองค์คือผู้ทรงได้ยิน ผู้ทรงรอบรู้» (ซูเราะฮ์อัช-ชุอะรออ์ 26:220)⁽¹⁾
• อัล-เคาะบีร (ผู้ทรงรู้ลึกซึ้ง) มีความหมายเฉพาะว่าพระองค์ทรงรู้สิ่งที่จะเกิดขึ้นก่อนที่มันจะเกิด
• อัล-หะกีม (ผู้ทรงปรีชาญาณ) มีความหมายเฉพาะว่าพระองค์ทรงรู้รายละเอียดอันละเอียดอ่อนของคุณลักษณะทั้งหลาย
• อัช-ชะฮีด (ผู้ทรงเป็นพยาน) มีความหมายเฉพาะว่าพระองค์ทรงรู้ทั้งสิ่งที่เร้นลับและสิ่งที่ปรากฏ หมายความว่าไม่มีสิ่งใดเร้นลับไปจากพระองค์
• อัล-หาฟิซ (ผู้ทรงพิทักษ์รักษา) มีความหมายเฉพาะว่าพระองค์ไม่ทรงลืมสิ่งที่พระองค์ทรงรู้
• อัล-มุหศี (ผู้ทรงนับคำนวณทุกสิ่ง) มีความหมายเฉพาะว่าความมากมายของสิ่งต่าง ๆ ไม่ทำให้พระองค์ทรงถูกเบี่ยงเบนไปจากการรู้ เช่น แสงที่ส่องสว่าง ลมที่พัดแรง และใบไม้ที่ร่วงหล่นลงมา ในขณะนั้นพระองค์ทรงรู้จำนวนส่วนย่อยของการเคลื่อนไหวทั้งหมดของใบไม้แต่ละใบ

ความรู้ของอัลลอฮ์ผู้ทรงสูงส่งครอบคลุมทั้งเรื่องภาพรวมและรายละเอียดย่อย

นักปรัชญาอ้างว่าอัลลอฮ์ทรงรู้เพียงสิ่งที่เป็นภาพรวม (อัล-กุลลิยาต) แต่ไม่ทรงรู้รายละเอียดย่อย (อัล-ญุซอียาต) ซึ่งพวกเขากล่าวเท็จในคำพูดของพวกเขา ความรู้ของอัลลอฮ์นั้นครอบคลุมและห้อมล้อมทุกสิ่ง ไม่มีสิ่งเร้นลับใดในแผ่นดินและในฟากฟ้าที่ซ่อนเร้นไปจากพระองค์ พระองค์ทรงรู้ทุกการเคลื่อนไหวทั้งบนบกและในทะเล ไม่มีใบไม้ใดที่ร่วงหล่นจากต้นไม้ ไม่มีเมล็ดพืชใดที่จมหายไปในผืนทราย ไม่มีต้นอ่อนเล็ก ๆ ใดที่แทรกตัวขึ้นจากพื้นดิน และไม่มีต้นไม้ใดที่เหี่ยวแห้งหรือตายไป เว้นแต่ความรู้ของอัลลอฮ์ห้อมล้อมมันไว้แล้ว

وَيَعْلَمُ مَا فِى ٱلْبَرِّ وَٱلْبَحْرِ ۚ وَمَا تَسْقُطُ مِن وَرَقَةٍ إِلَّا يَعْلَمُهَا وَلَا حَبَّةٍ فِى ظُلُمَـٰتِ ٱلْأَرْضِ وَلَا رَطْبٍ وَلَا يَابِسٍ إِلَّا فِى كِتَـٰبٍ مُّبِينٍ ﴿٥٩﴾

«และพระองค์ทรงรู้สิ่งที่อยู่บนบกและในทะเล ไม่มีใบไม้ใดร่วงหล่นลงมา เว้นแต่พระองค์ทรงรู้ถึงมัน และไม่มีเมล็ดพืชใดในความมืดของแผ่นดิน ไม่มีสิ่งที่สดและสิ่งที่แห้งใด เว้นแต่ได้มีอยู่ในบันทึกอันชัดแจ้ง» (ซูเราะฮ์อัล-อันอาม 6:59)⁽²⁾

وَمَا مِن دَآبَّةٍ فِى ٱلْأَرْضِ إِلَّا عَلَى ٱللَّهِ رِزْقُهَا وَيَعْلَمُ مُسْتَقَرَّهَا وَمُسْتَوْدَعَهَا ۚ كُلٌّ فِى كِتَـٰبٍ مُّبِينٍ ﴿٦﴾

สัตว์ทั้งหลายที่มีจำนวนมากมายจนนับไม่ถ้วนนี้ ไม่มีตัวใดเลยที่ซ่อนเร้นไปจากอัลลอฮ์ «และไม่มีสัตว์ใดที่เดินอยู่บนแผ่นดิน เว้นแต่ปัจจัยยังชีพของมันขึ้นอยู่กับอัลลอฮ์ และพระองค์ทรงรู้ถึงที่พำนักของมันและที่พักพิงชั่วคราวของมัน ทั้งหมดนั้นมีอยู่ในบันทึกอันชัดแจ้ง» (ซูเราะฮ์ฮูด 11:6)⁽³⁾

يَعْلَمُ مَا يَلِجُ فِى ٱلْأَرْضِ وَمَا يَخْرُجُ مِنْهَا وَمَا يَنزِلُ مِنَ ٱلسَّمَآءِ وَمَا يَعْرُجُ فِيهَا ۚ وَهُوَ ٱلرَّحِيمُ ٱلْغَفُورُ ﴿٢﴾

และไม่มีสิ่งใดที่ลงมาถึงแผ่นดิน หรือขึ้นจากแผ่นดินสู่ฟากฟ้า เว้นแต่อัลลอฮ์ทรงห้อมล้อมมันไว้ด้วยความรู้ของพระองค์แล้ว «พระองค์ทรงรู้สิ่งที่ซึมเข้าไปในแผ่นดินและสิ่งที่ออกมาจากมัน และสิ่งที่ลงมาจากฟากฟ้าและสิ่งที่ขึ้นไปในนั้น และพระองค์คือผู้ทรงเมตตาเสมอ ผู้ทรงอภัยยิ่ง» (ซูเราะฮ์สะบะอ์ 34:2)⁽⁴⁾

⁽¹⁾ ซูเราะฮ์อัช-ชุอะรออ์: 220 ⁽²⁾ ซูเราะฮ์อัล-อันอาม: 59 ⁽³⁾ ซูเราะฮ์ฮูด: 6 ⁽⁴⁾ ซูเราะฮ์สะบะอ์: 2

قُلْ إِن تُخْفُوا۟ مَا فِى صُدُورِكُمْ أَوْ تُبْدُوهُ يَعْلَمْهُ ٱللَّهُ

وَهُوَ ٱللَّهُ فِى ٱلسَّمَـٰوَٰتِ وَفِى ٱلْأَرْضِ ۖ يَعْلَمُ سِرَّكُمْ وَجَهْرَكُمْ

มนุษย์ผู้นี้ไม่มีสิ่งใดเลยที่ซ่อนเร้นจากอัลลอฮ์ได้ ความรู้ของอัลลอฮ์ครอบคลุมเขาไว้ทั้งหมด พระองค์ทรงรู้การกระทำของเขาที่เปิดเผยให้เห็น และทรงรู้สิ่งที่ซ่อนอยู่ในส่วนลึกของจิตใจของเขา «จงกล่าวเถิด (มุฮัมมัด) ว่า หากพวกท่านปกปิดสิ่งที่อยู่ในอกของพวกท่าน หรือเปิดเผยมันออกมา อัลลอฮ์ก็ทรงรู้มัน» (ซูเราะฮ์อาลิอิมรอน 3:29)⁽¹⁾ «และพระองค์คืออัลลอฮ์ ทั้งในชั้นฟ้าทั้งหลายและในแผ่นดิน พระองค์ทรงรู้สิ่งที่พวกท่านปกปิดและสิ่งที่พวกท่านเปิดเผย» (ซูเราะฮ์อัล-อันอาม 6:3)⁽²⁾

وَمَا تَكُونُ فِى شَأْنٍ وَمَا تَتْلُوا۟ مِنْهُ مِن قُرْءَانٍ وَلَا تَعْمَلُونَ مِنْ عَمَلٍ إِلَّا كُنَّا عَلَيْكُمْ شُهُودًا إِذْ تُفِيضُونَ فِيهِ

ความรู้ของพระองค์ครอบคลุมถึงรายละเอียดปลีกย่อยทุกเรื่องของมนุษย์ «และไม่ว่าเจ้าจะอยู่ในกิจการใด และไม่ว่าเจ้าจะอ่านสิ่งใดจากอัลกุรอาน และไม่ว่าพวกเจ้าจะกระทำการงานใด เว้นแต่เราเป็นผู้เฝ้าดูพวกเจ้าอยู่ ขณะที่พวกเจ้าดำเนินการในสิ่งนั้น» (ซูเราะฮ์ยูนุส 10:61)⁽³⁾

بُنَيَّ إِنَّهَا إِن تَكُ مِثْقَالَ حَبَّةٍ مِّنْ خَرْدَلٍ فَتَكُن فِي صَخْرَةٍ أَوْ فِي السَّمَاوَاتِ أَوْ فِي الْأَرْضِ يَأْتِ بِهَا اللَّهُ ۚ إِنَّ اللَّهَ لَطِيفٌ خَبِيرٌ ﴿١٦﴾

จงพิจารณาความรู้นี้ ซึ่งแม้แต่ผงธุลีเล็ก ๆ ก็ไม่อาจหลุดรอดไปได้ «โอ้ลูกรักของพ่อ แท้จริงหากมันมีน้ำหนักเท่าเมล็ดผักกาด แล้วมันอยู่ในก้อนหิน หรืออยู่ในชั้นฟ้าทั้งหลาย หรืออยู่ในแผ่นดิน อัลลอฮ์ก็จะทรงนำมันมา แท้จริงอัลลอฮ์นั้นเป็นผู้ทรงละเอียดอ่อน ผู้ทรงรอบรู้อย่างถี่ถ้วน» (ซูเราะฮ์ลุกมาน 31:16)⁽⁴⁾

ٱللَّهُ يَعْلَمُ مَا تَحْمِلُ كُلُّ أُنثَىٰ وَمَا تَغِيضُ ٱلْأَرْحَامُ وَمَا تَزْدَادُ ۖ وَكُلُّ شَىْءٍ عِندَهُۥ بِمِقْدَارٍ ﴿٨﴾ عَـٰلِمُ ٱلْغَيْبِ وَٱلشَّهَـٰدَةِ ٱلْكَبِيرُ ٱلْمُتَعَالِ ﴿٩﴾ سَوَآءٌ مِّنكُم مَّنْ أَسَرَّ ٱلْقَوْلَ وَمَن جَهَرَ بِهِۦ وَمَنْ هُوَ مُسْتَخْفٍۭ بِٱلَّيْلِ وَسَارِبٌۢ بِٱلنَّهَارِ ﴿١٠﴾

ในความรู้ของอัลลอฮ์ สิ่งที่ปกปิดและสิ่งที่เปิดเผย สิ่งเล็กและสิ่งใหญ่ สิ่งเร้นลับและสิ่งที่ประจักษ์ ล้วนเท่าเทียมกันทั้งสิ้น «อัลลอฮ์ทรงรู้สิ่งที่เพศหญิงทุกคนตั้งครรภ์ และสิ่งที่มดลูกหดลดลงและสิ่งที่มันเพิ่มขึ้น และทุกสิ่งทุกอย่าง ณ พระองค์นั้นมีกำหนดสัดส่วนไว้ (8) พระองค์ทรงรอบรู้สิ่งเร้นลับและสิ่งที่ประจักษ์ ผู้ทรงยิ่งใหญ่ ผู้ทรงสูงส่ง (9) เท่าเทียมกันสำหรับพระองค์ ผู้ใดในหมู่พวกท่านที่กล่าวคำพูดอย่างปกปิด และผู้ที่กล่าวมันอย่างเปิดเผย และผู้ที่หลบซ่อนตัวในยามกลางคืน และผู้ที่ออกเดินไปมาในยามกลางวัน» (ซูเราะฮ์อัร-เราะอ์ดุ 13:8-10)⁽⁵⁾

وَمَا يَعْزُبُ عَن رَّبِّكَ مِن مِّثْقَالِ ذَرَّةٍ فِى ٱلْأَرْضِ وَلَا فِى ٱلسَّمَآءِ وَلَآ أَصْغَرَ مِن ذَٰلِكَ وَلَآ أَكْبَرَ إِلَّا فِى كِتَـٰبٍ مُّبِينٍ ﴿٦١﴾

และอัลลอฮ์ทรงตรัสจริงยิ่ง ขณะที่พระองค์ตรัสว่า «และไม่มีสิ่งใดที่จะหลุดพ้นไปจากพระเจ้าของเจ้า แม้เพียงน้ำหนักเท่าผงธุลี ทั้งในแผ่นดินและในชั้นฟ้า และไม่มีสิ่งที่เล็กกว่านั้นหรือใหญ่กว่านั้น เว้นแต่อยู่ในบันทึกอันชัดแจ้ง» (ซูเราะฮ์ยูนุส 10:61)⁽⁶⁾

⁽¹⁾ ซูเราะฮ์อาลิอิมรอน: 29 ⁽²⁾ ซูเราะฮ์อัล-อันอาม: 3 ⁽³⁾ ซูเราะฮ์ยูนุส: 61 ⁽⁴⁾ ซูเราะฮ์ลุกมาน: 16 ⁽⁵⁾ ซูเราะฮ์อัร-เราะอ์ดุ: 8-10 ⁽⁶⁾ ซูเราะฮ์ยูนุส: 61

19, 20 – การทรงมีชีวิต (อัล-หัยย์) และการทรงดำรงอยู่ด้วยพระองค์เองและทรงดำรงรักษาสรรพสิ่ง (อัล-ก็อยยูม) ของพระองค์ผู้ทรงมหาบริสุทธิ์

هُوَ ٱلْحَىُّ لَآ إِلَـٰهَ إِلَّا هُوَ

كُلُّ مَنْ عَلَيْهَا فَانٍ ﴿٢٦﴾ وَيَبْقَىٰ وَجْهُ رَبِّكَ ذُو ٱلْجَلَـٰلِ وَٱلْإِكْرَامِ ﴿٢٧﴾

พระองค์ทรงมีชีวิต เป็นชีวิตที่มีมาแต่เดิมโดยไม่มีจุดเริ่มต้น «พระองค์คือผู้ทรงมีชีวิต ไม่มีพระเจ้าอื่นใดนอกจากพระองค์» (ซูเราะฮ์ฆอฟิร 40:65)⁽¹⁾ และชีวิตของพระองค์ต่างโดยสิ้นเชิงจากชีวิตของบรรดาสิ่งมีชีวิตที่เป็นมัคลูก เพราะพวกเขาทั้งหมดต้องตายและสูญสลายไป และจะไม่มีสิ่งใดคงอยู่นอกจากอัลลอฮ์ผู้ทรงมหาบริสุทธิ์ «ทุกสิ่งที่อยู่บนแผ่นดินนั้นจะต้องสูญสลายไป และจะคงเหลืออยู่แต่พระพักตร์แห่งพระเจ้าของเจ้า ผู้ทรงเกรียงไกรและทรงเกียรติ» (ซูเราะฮ์อัร-เราะห์มาน 55:26-27)⁽²⁾

(أعوذ بعزَّتك الذي لا إله إلا أنت الذي لا يموت والجنُّ والأنسُ يموتُون)

ในหะดีษเศาะฮีหฺ รายงานจากอิบนุอับบาส (ร.ฎ.) ว่า ท่านนบี ﷺ เคยกล่าวว่า «ข้าพระองค์ขอความคุ้มครองด้วยอำนาจอันเกรียงไกรของพระองค์ ผู้ซึ่งไม่มีพระเจ้าอื่นใดนอกจากพระองค์ ผู้ทรงไม่ตาย ขณะที่ญินและมนุษย์ล้วนต้องตาย»⁽³⁾

وَتَوَكَّلْ عَلَى ٱلْحَىِّ ٱلَّذِى لَا يَمُوتُ

ผู้ใดที่มีคุณลักษณะเช่นนี้ ผู้นั้นแหละคือผู้ที่สมควรได้รับการพึ่งพิงและการมอบหมายตน «และจงมอบหมายต่อผู้ทรงมีชีวิต ผู้ทรงไม่ตาย» (ซูเราะฮ์อัล-ฟุรกอน 25:58)⁽⁴⁾

وَمِنْ ءَايَـٰتِهِۦٓ أَن تَقُومَ ٱلسَّمَآءُ وَٱلْأَرْضُ بِأَمْرِهِۦ

และพระองค์ผู้ทรงมหาบริสุทธิ์คืออัล-ก็อยยูม คือทรงดำรงอยู่ด้วยพระองค์เอง และทรงทำให้สิ่งอื่นดำรงอยู่ได้ มัคลูกทั้งปวงล้วนต้องพึ่งพาพระองค์ และไม่อาจดำรงอยู่ได้หากปราศจากพระองค์ «และส่วนหนึ่งจากสัญญาณของพระองค์ คือการที่ฟากฟ้าและแผ่นดินดำรงอยู่ได้ด้วยพระบัญชาของพระองค์» (ซูเราะฮ์อัร-รูม 30:25)⁽⁵⁾

การที่พระองค์ผู้ทรงมหาบริสุทธิ์ทรงนำสองพระนามนี้มารวมกัน

ٱللَّهُ لَآ إِلَـٰهَ إِلَّا هُوَ ٱلْحَىُّ ٱلْقَيُّومُ ﴿٢﴾

พระองค์ผู้ทรงมหาบริสุทธิ์ได้ทรงนำสองพระนามนี้มารวมไว้ด้วยกันในหลายอายะฮ์ «อัลลอฮ์ ไม่มีพระเจ้าอื่นใดนอกจากพระองค์ ผู้ทรงมีชีวิต ผู้ทรงดำรงอยู่ด้วยพระองค์เองและทรงดำรงรักษาสรรพสิ่ง» (ซูเราะฮ์อาลิอิมรอน 3:2)⁽⁶⁾

ส่วนหนึ่งจากความสมบูรณ์แห่งการทรงมีชีวิตและการทรงดำรงรักษาสรรพสิ่งของพระองค์

ٱللَّهُ لَآ إِلَـٰهَ إِلَّا هُوَ ٱلْحَىُّ ٱلْقَيُّومُ ۚ لَا تَأْخُذُهُۥ سِنَةٌ وَلَا نَوْمٌ

( إنَّ الله ـ عزَّ وجلَّ ـ لا ينام ، ولا ينبغي له أن ينام ، يخفض القسط ويرفعه ، يرفع إليه عمل الليل قبل عمل النهار ، وعمل النَّهار قبل عمل الليل )

ส่วนหนึ่งจากความสมบูรณ์แห่งการทรงมีชีวิตและการทรงดำรงรักษาสรรพสิ่งของพระองค์ผู้ทรงมหาบริสุทธิ์ คือการที่พระองค์ไม่ทรงหลับ «อัลลอฮ์ ไม่มีพระเจ้าอื่นใดนอกจากพระองค์ ผู้ทรงมีชีวิต ผู้ทรงดำรงอยู่ด้วยพระองค์เองและทรงดำรงรักษาสรรพสิ่ง การง่วงนอนและการนอนหลับจะไม่เข้าครอบงำพระองค์» (ซูเราะฮ์อัล-บะเกาะเราะฮ์ 2:255)⁽⁷⁾ คำว่า "อัส-สินะฮ์" หมายถึง ช่วงเริ่มแรกของการนอนหลับ ทั้งการง่วงงุนและการนอนหลับล้วนเป็นความบกพร่องที่พระผู้สร้างทรงบริสุทธิ์จากทั้งสองประการนั้น ในเศาะฮีหฺมุสลิม รายงานจากอบูมูซา (ร.ฎ.) ว่า ท่านเราะซูลุลลอฮ์ ﷺ ได้ยืนขึ้นกล่าวแก่พวกเราห้าประการ โดยกล่าวว่า «แท้จริงอัลลอฮ์ผู้ทรงเกรียงไกรและทรงยิ่งใหญ่นั้นไม่ทรงหลับ และไม่บังควรแก่พระองค์ที่จะทรงหลับ พระองค์ทรงลดตาชั่งและทรงยกมันขึ้น การงานของเวลากลางคืนจะถูกยกขึ้นไปยังพระองค์ก่อนการงานของเวลากลางวัน และการงานของเวลากลางวันจะถูกยกขึ้นไปก่อนการงานของเวลากลางคืน»⁽⁸⁾

⁽¹⁾ ซูเราะฮ์ฆอฟิร: 65 ⁽²⁾ ซูเราะฮ์อัร-เราะห์มาน: 26-27 ⁽³⁾ บันทึกโดยอัล-บุคอรี 13/368 หมายเลข 7383 ⁽⁴⁾ ซูเราะฮ์อัล-ฟุรกอน: 58 ⁽⁵⁾ ซูเราะฮ์อัร-รูม: 25 ⁽⁶⁾ ซูเราะฮ์อาลิอิมรอน: 2 ⁽⁷⁾ ซูเราะฮ์อัล-บะเกาะเราะฮ์: 255 ⁽⁸⁾ บันทึกโดยมุสลิม 1/162 หมายเลข 179

การสดุดีความยิ่งใหญ่ของอัลลอฮ์ด้วยการกล่าวถึงการทรงมีชีวิตและการทรงดำรงอยู่ด้วยพระองค์เอง

اللهمَّ لك الحمد ، أنت قيم السموات والأرض ومن فيهن ، ولك الحمدُ ، لك السموات والأرض ومن فيهن ، ولك الحمد ، أنت نُور السموات والأرض ، ولك الحمد أنت ملك السموات والأرض . . .

พระองค์ผู้ทรงมหาบริสุทธิ์ได้ทรงสดุดีความยิ่งใหญ่ของพระองค์เอง ด้วยการพรรณนาว่าพระองค์ทรงมีชีวิตและทรงดำรงอยู่ด้วยพระองค์เอง ดังที่ปรากฏในตัวบทต่าง ๆ ที่เราได้กล่าวไว้แล้ว ท่านเราะซูล ﷺ ก็สดุดีความยิ่งใหญ่ของพระผู้อภิบาลของท่านด้วยการกล่าวถึงคุณลักษณะเหล่านี้เช่นกัน มีรายงานจากอิบนุอับบาส (ร.ฎ.) ว่า เมื่อท่านนบี ﷺ ลุกขึ้นละหมาดตะฮัจญุดในยามค่ำคืน ท่านจะกล่าวว่า «โอ้อัลลอฮ์ การสรรเสริญเป็นของพระองค์ พระองค์คือผู้ทรงดำรงไว้ซึ่งชั้นฟ้าทั้งหลาย แผ่นดิน และผู้ที่อยู่ในนั้น การสรรเสริญเป็นของพระองค์ ชั้นฟ้าทั้งหลาย แผ่นดิน และผู้ที่อยู่ในนั้นเป็นของพระองค์ การสรรเสริญเป็นของพระองค์ พระองค์คือรัศมีแห่งชั้นฟ้าทั้งหลายและแผ่นดิน การสรรเสริญเป็นของพระองค์ พระองค์คือพระราชาแห่งชั้นฟ้าทั้งหลายและแผ่นดิน...»⁽¹⁾

21, 22 – การทรงได้ยินและการทรงเห็นของพระองค์ ผู้ทรงมหาบริสุทธิ์และสูงส่ง

لَيْسَ كَمِثْلِهِۦ شَىْءٌ ۖ وَهُوَ ٱلسَّمِيعُ ٱلْبَصِيرُ ﴿١١﴾

ذَٰلِكَ بِأَنَّ ٱللَّهَ يُولِجُ ٱلَّيْلَ فِى ٱلنَّهَارِ وَيُولِجُ ٱلنَّهَارَ فِى ٱلَّيْلِ وَأَنَّ ٱللَّهَ سَمِيعٌۢ بَصِيرٌ ﴿٦١﴾

คุณลักษณะทั้งสองนี้ได้รับการยืนยันว่ามีแด่อัลลอฮ์ตะอาลาด้วยตัวบทของอัลกุรอาน ดังที่พระองค์ตรัสว่า «ไม่มีสิ่งใดเสมือนพระองค์ และพระองค์คือผู้ทรงได้ยิน ผู้ทรงเห็น» (ซูเราะฮ์อัช-ชูรอ 42:11)⁽²⁾ และตรัสว่า «นั่นก็เพราะอัลลอฮ์ทรงให้กลางคืนเข้าไปในกลางวัน และทรงให้กลางวันเข้าไปในกลางคืน และแท้จริงอัลลอฮ์คือผู้ทรงได้ยิน ผู้ทรงเห็น» (ซูเราะฮ์อัล-หัจญ์ 22:61)⁽³⁾

إِنَّنِى مَعَكُمَآ أَسْمَعُ وَأَرَىٰ ﴿٤٦﴾

พระองค์ตรัสแก่มูซาและฮารูนว่า «แท้จริงข้าอยู่กับเจ้าทั้งสอง ข้าได้ยินและข้าเห็น» (ซูเราะฮ์ฏอฮา 20:46)⁽⁴⁾

ความยิ่งใหญ่แห่งการทรงได้ยินและการทรงเห็นของอัลลอฮ์

قُلِ ٱللَّهُ أَعْلَمُ بِمَا لَبِثُوا۟ ۖ لَهُۥ غَيْبُ ٱلسَّمَـٰوَٰتِ وَٱلْأَرْضِ ۖ أَبْصِرْ بِهِۦ وَأَسْمِعْ

อัลลอฮ์ตะอาลาตรัสว่า «จงกล่าวเถิดว่า อัลลอฮ์ทรงรู้ดียิ่งถึงระยะเวลาที่พวกเขาพำนักอยู่ สิ่งเร้นลับแห่งชั้นฟ้าทั้งหลายและแผ่นดินเป็นของพระองค์ ช่างทรงเห็นชัดยิ่งนัก และช่างทรงได้ยินชัดยิ่งนัก» (ซูเราะฮ์อัล-กะฮ์ฟิ 18:26)⁽⁵⁾

อิบนุญะรีรกล่าวว่า "ถ้อยคำนี้อยู่ในความหมายของการยกย่องอย่างถึงที่สุด ประหนึ่งกล่าวว่า ช่างทรงเห็นชัดยิ่งนัก และช่างทรงได้ยินชัดยิ่งนัก ความหมายของถ้อยคำนี้คือ อัลลอฮ์ทรงเห็นทุกสิ่งที่มีอยู่ได้ชัดเจนยิ่งนัก และทรงได้ยินทุกสิ่งที่ถูกได้ยินได้ชัดเจนยิ่งนัก ไม่มีสิ่งใดในสิ่งเหล่านั้นที่ซ่อนเร้นจากพระองค์ได้"⁽⁶⁾

ٱلَّذِى يَرَىٰكَ حِينَ تَقُومُ ﴿٢١٨﴾ وَتَقَلُّبَكَ فِى ٱلسَّـٰجِدِينَ ﴿٢١٩﴾ إِنَّهُۥ هُوَ ٱلسَّمِيعُ ٱلْعَلِيمُ ﴿٢٢٠﴾

พระองค์ทรงได้ยินและทรงเห็นบรรดาผู้ศอลิห์ แล้วทรงตอบแทนพวกเขา ดังที่ตรัสว่า «ผู้ทรงเห็นเจ้าขณะที่เจ้ายืนขึ้น และทรงเห็นการเคลื่อนไหวของเจ้าในหมู่ผู้สุญูด แท้จริงพระองค์คือผู้ทรงได้ยิน ผู้ทรงรอบรู้» (ซูเราะฮ์อัช-ชุอะรออ์ 26:218-220)⁽⁷⁾

⁽¹⁾ บันทึกโดยอัล-บุคอรี 3/3 หมายเลข 1120 และบันทึกโดยมุสลิม 1/532 หมายเลข 799 สำนวนเป็นของอัล-บุคอรี ⁽²⁾ ซูเราะฮ์อัช-ชูรอ: 11 ⁽³⁾ ซูเราะฮ์อัล-หัจญ์: 61 ⁽⁴⁾ ซูเราะฮ์ฏอฮา: 46 ⁽⁵⁾ ซูเราะฮ์อัล-กะฮ์ฟิ: 26 ⁽⁶⁾ ตัฟซีรอิบนุญะรีร 15/232 ⁽⁷⁾ ซูเราะฮ์อัช-ชุอะรออ์: 218-220

لَّقَدْ سَمِعَ ٱللَّهُ قَوْلَ ٱلَّذِينَ قَالُوٓا۟ إِنَّ ٱللَّهَ فَقِيرٌ وَنَحْنُ أَغْنِيَآءُ ۘ سَنَكْتُبُ مَا قَالُوا۟ وَقَتْلَهُمُ ٱلْأَنۢبِيَآءَ بِغَيْرِ حَقٍّ وَنَقُولُ ذُوقُوا۟ عَذَابَ ٱلْحَرِيقِ ﴿١٨١﴾

และพระองค์ผู้ทรงบริสุทธิ์ทรงเห็นบรรดาผู้กระทำความชั่ว แล้วทรงตอบแทนพวกเขา «แน่นอน อัลลอฮ์ทรงได้ยินคำพูดของบรรดาผู้ที่กล่าวว่า แท้จริงอัลลอฮ์นั้นยากจน และพวกเราเป็นผู้มั่งมี เราจะบันทึกสิ่งที่พวกเขาได้กล่าวไว้ และการที่พวกเขาได้สังหารบรรดานบีโดยปราศจากความชอบธรรม และเราจะกล่าวว่า จงลิ้มรสการลงโทษแห่งไฟที่แผดเผาเถิด» (ซูเราะฮ์อาล อิมรอน 3:181)⁽¹⁾

« الحمدلله الذي وسع سمعه الأصوات »

قَدْ سَمِعَ ٱللَّهُ قَوْلَ ٱلَّتِى تُجَـٰدِلُكَ فِى زَوْجِهَا وَتَشْتَكِىٓ إِلَى ٱللَّهِ وَٱللَّهُ يَسْمَعُ تَحَاوُرَكُمَآ ۚ إِنَّ ٱللَّهَ سَمِيعٌۢ بَصِيرٌ ﴿١﴾

ท่านหญิงอาอิชะฮ์ (ร.ฎ.) กล่าวอธิบายถึงความกว้างขวางแห่งการได้ยินของอัลลอฮ์ว่า «มวลการสรรเสริญเป็นของอัลลอฮ์ผู้ซึ่งการได้ยินของพระองค์ครอบคลุมทุกเสียง»⁽²⁾ แท้จริงสตรีผู้โต้แย้ง (อัล-มุญาดิละฮ์) ได้มาหาท่านนบี ﷺ และพูดคุยกับท่านอยู่ที่มุมหนึ่งของบ้าน โดยที่ฉันไม่ได้ยินสิ่งที่นางพูด แล้วอัลลอฮ์ผู้ทรงเกียรติและสูงส่งก็ทรงประทานอายะฮ์ลงมาว่า «แน่นอน อัลลอฮ์ทรงได้ยินคำพูดของสตรีที่โต้แย้งกับเจ้าในเรื่องสามีของนาง และนางได้ร้องทุกข์ต่ออัลลอฮ์ และอัลลอฮ์ทรงได้ยินการสนทนาของเจ้าทั้งสอง แท้จริงอัลลอฮ์เป็นผู้ทรงได้ยิน ผู้ทรงเห็น» (ซูเราะฮ์อัล-มุญาดะละฮ์ 58:1)⁽³⁾⁽⁴⁾

( أربِعُوا على أنفسِكُمْ ، فإنَّكُم لا تدْعُونَ أصمَّ ولا غائباً، تدعون سميعاً بصيراً قريباً )

และในเศาะฮีหฺอัล-บุคอรี รายงานจากท่านอบูมูซา อัล-อัชอะรี (ร.ฎ.) ว่า พวกเราอยู่กับท่านนบี ﷺ ในการเดินทางครั้งหนึ่ง เมื่อใดที่พวกเราขึ้นที่สูง พวกเราก็จะกล่าวตักบีร ท่านจึงกล่าวว่า «พวกท่านจงผ่อนปรนแก่ตัวของพวกท่านเถิด เพราะแท้จริงพวกท่านมิได้วิงวอนต่อผู้ที่หูหนวกหรือผู้ที่ไม่อยู่ แต่พวกท่านวิงวอนต่อผู้ทรงได้ยิน ผู้ทรงเห็น ผู้ทรงใกล้ชิด»⁽⁵⁾

ความเขลาของบรรดาผู้ตั้งภาคีต่อการได้ยินอันทะลุทะลวงของอัลลอฮ์

وَمَا كُنتُمْ تَسْتَتِرُونَ أَن يَشْهَدَ عَلَيْكُمْ سَمْعُكُمْ وَلَآ أَبْصَـٰرُكُمْ وَلَا جُلُودُكُمْ وَلَـٰكِن ظَنَنتُمْ أَنَّ ٱللَّهَ لَا يَعْلَمُ كَثِيرًا مِّمَّا تَعْمَلُونَ ﴿٢٢﴾

อัล-บุคอรีได้รายงานไว้ในเศาะฮีหฺของท่าน จากท่านอับดุลลอฮ์ (ร.ฎ.) ว่า มีชายสองคนจากเผ่าษะกีฟกับชายหนึ่งคนจากเผ่ากุร็อยช์ หรือชายสองคนจากเผ่ากุร็อยช์กับชายหนึ่งคนจากเผ่าษะกีฟ มาชุมนุมกันที่บัยตุลลอฮ์ (อัล-กะอ์บะฮ์) พวกเขามีไขมันในท้องมาก แต่มีความเข้าใจในหัวใจน้อย คนหนึ่งในพวกเขากล่าวว่า "พวกท่านคิดว่าอัลลอฮ์ทรงได้ยินสิ่งที่พวกเราพูดหรือไม่?" อีกคนหนึ่งกล่าวว่า "พระองค์ทรงได้ยินหากพวกเราพูดเสียงดัง และไม่ทรงได้ยินหากพวกเราพูดค่อย" และอีกคนหนึ่งกล่าวว่า "หากพระองค์ทรงได้ยินเมื่อพวกเราพูดเสียงดัง พระองค์ก็ย่อมทรงได้ยินเมื่อพวกเราพูดค่อยเช่นกัน" แล้วอัลลอฮ์ผู้ทรงเกียรติและสูงส่งก็ทรงประทานอายะฮ์ลงมาว่า «และพวกเจ้ามิได้ปกปิดตัวเองเพื่อมิให้หูของพวกเจ้า ตาของพวกเจ้า และผิวหนังของพวกเจ้าเป็นพยานปรักปรำพวกเจ้า แต่พวกเจ้าคิดว่าอัลลอฮ์ไม่ทรงรู้มากมายถึงสิ่งที่พวกเจ้ากระทำ» (ซูเราะฮ์ฟุศศิลัต 41:22)⁽⁶⁾⁽⁷⁾

⁽¹⁾ ซูเราะฮ์อาล อิมรอน: 181 ⁽²⁾ บันทึกโดยอัล-บุคอรีในเศาะฮีหฺของท่านแบบมุอัลลัก (ตะอ์ลีก): 13/372 และอิบนุหะญัรกล่าวไว้ในอัล-ฟัตหฺ: 13/373 ว่า «อะหมัด อัน-นะสาอี และอิบนุมาญะฮ์ ได้รายงานไว้แบบต่อเนื่องสายรายงาน ด้วยถ้อยคำที่กล่าวไว้ ณ ที่นี้» ⁽³⁾ ซูเราะฮ์อัล-มุญาดะละฮ์: 1 ⁽⁴⁾ ส่วนที่เพิ่มเติมนี้รายงานโดยอะหมัด อัน-นะสาอี และอิบนุมาญะฮ์ ดังที่อัล-หาฟิซ (อิบนุหะญัร) ได้ระบุไว้ในอัล-ฟัตหฺ: 13/374 ⁽⁵⁾ บันทึกโดยอัล-บุคอรี: 13/372 หมายเลข 7386 ⁽⁶⁾ ซูเราะฮ์ฟุศศิลัต: 22 ⁽⁷⁾ บันทึกโดยอัล-บุคอรี: 8/562 หมายเลข 4817

เรื่องที่สาม

พระนามอันวิจิตรของอัลลอฮ์ (อัสมาอุลลอฮิลหุสนา)⁽¹⁾

وَلِلَّهِ ٱلْأَسْمَآءُ ٱلْحُسْنَىٰ فَٱدْعُوهُ بِهَا

هُوَ ٱللَّهُ ٱلَّذِى لَآ إِلَـٰهَ إِلَّا هُوَ ۖ عَـٰلِمُ ٱلْغَيْبِ وَٱلشَّهَـٰدَةِ ۖ هُوَ ٱلرَّحْمَـٰنُ ٱلرَّحِيمُ ﴿٢٢﴾ هُوَ ٱللَّهُ ٱلَّذِى لَآ إِلَـٰهَ إِلَّا هُوَ ٱلْمَلِكُ ٱلْقُدُّوسُ ٱلسَّلَـٰمُ ٱلْمُؤْمِنُ ٱلْمُهَيْمِنُ ٱلْعَزِيزُ ٱلْجَبَّارُ ٱلْمُتَكَبِّرُ ۚ سُبْحَـٰنَ ٱللَّهِ عَمَّا يُشْرِكُونَ ﴿٢٣﴾ هُوَ ٱللَّهُ ٱلْخَـٰلِقُ ٱلْبَارِئُ ٱلْمُصَوِّرُ ۖ لَهُ ٱلْأَسْمَآءُ ٱلْحُسْنَىٰ

อัลลอฮ์ผู้ทรงสูงส่งทรงมีพระนามมากมาย ซึ่งล้วนแต่เป็นพระนามอันวิจิตรทั้งสิ้น «และอัลลอฮ์นั้นทรงมีพระนามอันวิจิตรทั้งหลาย ดังนั้นพวกเจ้าจงวิงวอนต่อพระองค์ด้วยพระนามเหล่านั้นเถิด»⁽²⁾ ส่วนหนึ่งจากพระนามเหล่านั้นคือที่อัลลอฮ์ทรงกล่าวไว้ในซูเราะฮ์อัล-หัชร์ว่า «พระองค์คืออัลลอฮ์ ผู้ซึ่งไม่มีพระเจ้าอื่นใดนอกจากพระองค์ ผู้ทรงรอบรู้ทั้งสิ่งเร้นลับและสิ่งที่เปิดเผย พระองค์คือผู้ทรงกรุณาปรานี ผู้ทรงเมตตาเสมอ (22) พระองค์คืออัลลอฮ์ ผู้ซึ่งไม่มีพระเจ้าอื่นใดนอกจากพระองค์ ผู้ทรงเป็นราชันย์ ผู้ทรงบริสุทธิ์ยิ่ง ผู้ทรงศานติ ผู้ทรงประทานความปลอดภัย ผู้ทรงควบคุมดูแล ผู้ทรงเดชานุภาพ ผู้ทรงพลานุภาพ ผู้ทรงเกรียงไกร มหาบริสุทธิ์แด่อัลลอฮ์จากสิ่งที่พวกเขาตั้งภาคี (23) พระองค์คืออัลลอฮ์ ผู้ทรงสร้าง ผู้ทรงบันดาลให้บังเกิด ผู้ทรงประทานรูปลักษณ์ พระองค์ทรงมีพระนามอันวิจิตรทั้งหลาย»⁽³⁾

1. จำนวนพระนามของพระองค์

( إن لله تسعة وتسعين اسماً ، مائة إلا واحداً ، من احصاها دخل الجنة ، وإن الله وِترٌ يُحبُّ الوتر )

มีรายงานในเศาะฮีหฺอัล-บุคอรีและเศาะฮีหฺมุสลิม จากอบูฮุร็อยเราะฮ์ (ร.ฎ.) ว่า ท่านนบี ﷺ กล่าวว่า «แท้จริงอัลลอฮ์ทรงมีเก้าสิบเก้าพระนาม คือหนึ่งร้อยขาดหนึ่ง ผู้ใดที่ประมวล (อิหศออ์) พระนามเหล่านั้นได้ เขาจะได้เข้าสวรรค์ และแท้จริงอัลลอฮ์ทรงเป็นหนึ่ง (วิตรฺ) และทรงรักสิ่งที่เป็นเลขคี่»⁽⁴⁾

หะดีษบทนี้บ่งชี้ว่า อัลลอฮ์ผู้ทรงมหาบริสุทธิ์ทรงมีพระนามจำนวนที่ถูกกำหนดไว้แน่นอน และได้ระบุไว้อย่างชัดเจนว่ามีเก้าสิบเก้าพระนาม

แต่สิ่งที่ทำให้เกิดข้อสงสัยต่อเรื่องนี้ คือหะดีษที่อิบนุมัสอูด (ร.ฎ.) รายงานจากท่านนบี ﷺ ว่า ท่านกล่าวว่า

( ما أصاب أحداً قط همٌّ ولا حزنٌ فقال: اللهم إني عبدُك ، ابن عبدِك، ابن أمتِك ؛ ناصيتي بيدك ، ماضٍ فيَّ حكمك ، عدلٌ فيَّ قضاؤك، أسألك بكلِّ اسم هو لك ، سميت به نفسك ، أو علمْتَهُ أحداً من خلقك، أو أنزلته في كتابك ، أو استأثرت به في علم الغيب عندك ، أنْ تجعل القرآن ربيع قلبي ، ونُورَ صدري ، وجلاء حُزني ، وذهاب همي ، إلا

«ไม่มีผู้ใดเลยที่ประสบกับความกังวลหรือความโศกเศร้า แล้วเขากล่าวว่า "โอ้อัลลอฮ์ แท้จริงข้าพระองค์คือบ่าวของพระองค์ เป็นลูกของบ่าวชายของพระองค์ เป็นลูกของบ่าวหญิงของพระองค์ ขม่อมของข้าพระองค์อยู่ในพระหัตถ์ของพระองค์ การตัดสินของพระองค์ย่อมมีผลบังคับเหนือข้าพระองค์ การกำหนดของพระองค์ที่มีต่อข้าพระองค์นั้นเที่ยงธรรมยิ่ง ข้าพระองค์ขอวิงวอนต่อพระองค์ด้วยทุกพระนามที่เป็นของพระองค์ ที่พระองค์ทรงใช้เรียกพระองค์เอง หรือที่พระองค์ทรงสอนแก่ผู้หนึ่งผู้ใดในหมู่สิ่งที่พระองค์ทรงสร้าง หรือที่พระองค์ทรงประทานลงมาในคัมภีร์ของพระองค์ หรือที่พระองค์ทรงเก็บไว้เฉพาะพระองค์ในความรู้แห่งสิ่งเร้นลับ ณ พระองค์ ขอพระองค์ทรงโปรดให้อัลกุรอานเป็นความชุ่มชื่นแห่งหัวใจของข้าพระองค์ เป็นแสงสว่างแห่งทรวงอกของข้าพระองค์ เป็นสิ่งขจัดความโศกเศร้าของข้าพระองค์ และเป็นสิ่งที่ทำให้ความกังวลของข้าพระองค์หมดสิ้นไปด้วยเถิด" เว้นแต่…

⁽¹⁾ ข้าพเจ้าได้เขียนหนังสือเกี่ยวกับพระนามและคุณลักษณะของอัลลอฮ์ไว้เป็นการเฉพาะเล่มหนึ่ง ซึ่งข้าพเจ้าตั้งชื่อว่า (อัสมาอุลลอฮิ วะศิฟาตุฮู ฟี มุอ์ตะเกาะดิ อะฮ์ลิสซุนนะฮ์ วัลญะมาอะฮ์) หากท่านต้องการศึกษาเรื่องนี้อย่างละเอียด ก็จงกลับไปค้นคว้าจากหนังสือเล่มนั้นเถิด ⁽²⁾ (ซูเราะฮ์อัล-อะอ์รอฟ 7:180) ⁽³⁾ (ซูเราะฮ์อัล-หัชร์ 59:22-24) ⁽⁴⁾ รายงานโดยอัล-บุคอรีในเศาะฮีหฺของท่าน: 11/214 หมายเลข 6410 และรายงานโดยมุสลิมในเศาะฮีหฺของท่าน: 4/2062 หมายเลข 2677 และสำนวนนี้เป็นของมุสลิม

أذهب الله همه وحزنه ، وأبدله مكانه فرحاً

อัลลอฮ์จะทรงขจัดความทุกข์และความโศกเศร้าของเขาให้หมดไป และจะทรงเปลี่ยนให้เป็นความปีติยินดีแทน»⁽¹⁾

لا أحصي ثناء عليك أنت كما أثنيت على نفسك

และมีรายงานในบทสรรเสริญที่ท่านเราะซูล ﷺ กล่าวสรรเสริญพระผู้อภิบาลของท่าน ผู้ทรงมหาบริสุทธิ์ ว่า «ข้าพระองค์ไม่อาจนับคำสรรเสริญที่มีต่อพระองค์ได้ครบถ้วน พระองค์ทรงเป็นดังที่พระองค์ทรงสรรเสริญพระองค์เองไว้»⁽²⁾ ประเด็นที่เป็นปัญหาในหะดีษนี้คือ หะดีษนี้บ่งชี้ว่าในบรรดาพระนามของอัลลอฮ์ ตะอาลา มีพระนามบางส่วนที่พระองค์มิได้ทรงประทานลงมาในคัมภีร์ของพระองค์ แต่ทรงมอบให้บ่าวบางคนของพระองค์ได้รู้เป็นการเฉพาะ หรือทรงเก็บไว้ในความรู้ของพระองค์เองโดยมิได้ทรงให้ผู้ใดในหมู่สิ่งถูกสร้างได้รู้ ขณะที่หะดีษของอบูฮุร็อยเราะฮ์ (ร.ฎ.) บ่งชี้ว่าพระนามของอัลลอฮ์ทั้งเก้าสิบเก้าพระนามนั้นล้วนถูกประทานลงมาและเป็นที่รู้จัก ดังที่ท่านนบี ﷺ กล่าวว่า «ผู้ใดนับพระนามเหล่านั้นได้ครบถ้วน» เพราะการนับให้ครบถ้วนย่อมเป็นไปไม่ได้ หากพระนามเหล่านั้นมิได้ถูกประทานลงมาจนเป็นที่รู้จักและทราบกันดี จากข้อนี้จึงสรุปได้ว่า พระนามที่อัลลอฮ์ทรงเก็บไว้ในความรู้ของพระองค์ หรือทรงมอบให้สิ่งถูกสร้างบางส่วนได้รู้เป็นการเฉพาะนั้น เป็นพระนามอื่นนอกเหนือจากเก้าสิบเก้าพระนามดังกล่าว

ทัศนะที่ถูกต้องซึ่งควรยึดถือคือ จำนวนพระนามที่อัลลอฮ์ทรงให้เรารู้จักในคัมภีร์ของพระองค์ หรือที่ท่านเราะซูล ﷺ ของพระองค์ได้กล่าวถึงไว้นั้น มีเก้าสิบเก้าพระนาม ไม่เกินไปกว่านี้ ทั้งนี้เพราะท่านเราะซูล ﷺ ได้ระบุจำนวนนี้ไว้อย่างชัดแจ้ง และเพราะคำกล่าวของท่านที่ว่า «ผู้ใดนับพระนามเหล่านั้นได้ครบถ้วน» ส่วนพระนามที่เกินจากเก้าสิบเก้าพระนามนี้ เป็นสิ่งที่เราไม่รู้ เนื่องจากเป็นส่วนหนึ่งของความรู้ที่อัลลอฮ์ทรงเก็บซ่อนไว้ หรือเป็นสิ่งที่อัลลอฮ์ทรงมอบให้สิ่งถูกสร้างบางส่วนได้รู้เป็นการเฉพาะ มิฉะนั้นแล้ว การกำหนดจำนวนพระนามของอัลลอฮ์ไว้ที่เก้าสิบเก้าพระนามจะมีประโยชน์อันใดเล่า?!

2. การกำหนดพระนามอันวิจิตรของอัลลอฮ์ (อัล-อัสมาอุล-หุสนา)

ท่านเราะซูล ﷺ ได้บอกไว้ว่า พระนามของอัลลอฮ์ ตะอาลา ที่ถูกประทานลงมาและเราสามารถรู้จักและนับได้ครบถ้วนนั้น มีเก้าสิบเก้าพระนาม

ทว่าไม่มีหะดีษที่เศาะหีหฺบทใดที่แจกแจงพระนามเหล่านี้ไว้เรียงลำดับอย่างชัดเจนจนไม่เหลือช่องให้เกิดความเห็นต่างในการกำหนดพระนามเหล่านั้น แต่พระนามเหล่านี้ปรากฏกระจัดกระจายอยู่ในคัมภีร์ของอัลลอฮ์และในซุนนะฮ์ของท่านเราะซูล ﷺ บางอายะฮ์กล่าวถึงพระนามหนึ่ง สองพระนาม หรือมากกว่านั้น บางอายะฮ์ปิดท้ายด้วยพระนามหนึ่งหรือมากกว่านั้น และบางครั้งอายะฮ์ต่าง ๆ ก็ได้แจกแจงพระนามเหล่านี้ไว้หลายพระนามด้วยกัน

บรรดาอุละมาอ์ได้ให้ความสำคัญกับการรวบรวมพระนามของอัลลอฮ์จากคัมภีร์ของอัลลอฮ์และซุนนะฮ์ของท่านเราะซูล ﷺ ของพระองค์ ดังที่…

⁽¹⁾ บันทึกโดยอะห์มัดในอัล-มุสนัด: 1/391 และอิบนุหะญัรได้ระบุในฟัตหุลบารีว่า อะห์มัดและอิบนุหิบบานเป็นผู้บันทึก ดู ฟัตหุลบารี: 11/220

⁽²⁾ เศาะหีหฺมุสลิม: 1/353 หมายเลข 486

…ได้ให้ความสำคัญกับการอธิบายและการขยายความพระนามเหล่านั้น

อัล-กุรฏุบีย์มีหนังสือชื่อ (มะอานีย์ อัสมาอิลลาฮิล-หุสนา) อิบนุญะรีร อัฏ-เฏาะบะรีย์ อบูบักร อิบนุลอะเราะบีย์ อิบนุหะญัร อัล-อัสเกาะลานีย์ และท่านอื่น ๆ ก็ได้รวบรวมรายการพระนามเหล่านั้นไว้เช่นกัน บรรดาอุละมาอ์มีความเห็นตรงกันในการนับพระนามจำนวนมากว่าเป็นพระนามของอัลลอฮ์ตะอาลา แต่มีความเห็นต่างกันในพระนามจำนวนเล็กน้อย บางท่านนับว่าเป็นพระนามของพระองค์ ขณะที่บางท่านโต้แย้งในเรื่องนี้⁽¹⁾

أَلَمْ تَرَ أَنَّ ٱللَّهَ يَعْلَمُ مَا فِى ٱلسَّمَـٰوَٰتِ وَمَا فِى ٱلْأَرْضِ ۖ مَا يَكُونُ مِن نَّجْوَىٰ ثَلَـٰثَةٍ إِلَّا هُوَ رَابِعُهُمْ وَلَا خَمْسَةٍ إِلَّا هُوَ سَادِسُهُمْ

สาเหตุของความเห็นต่างนี้คือ อุละมาอ์บางท่านเข้าใจว่าทุกคำที่อัลกุรอานใช้กล่าวถึงอัลลอฮ์ผู้ทรงมหาบริสุทธิ์ สามารถนับเป็นพระนามได้ และสามารถนำมาใช้เรียกอัลลอฮ์ตะอาลาโดยลำพังได้ เช่น อบูบักร อิบนุลอะเราะบีย์นับ "ผู้เป็นที่สี่ของสามคน" และ "ผู้เป็นที่หกของห้าคน" ไว้ในพระนามของพระองค์ โดยอาศัยพระดำรัสของอัลลอฮ์ตะอาลาที่ว่า «เจ้ามิเห็นดอกหรือว่า อัลลอฮ์ทรงรู้สิ่งที่อยู่ในชั้นฟ้าทั้งหลายและสิ่งที่อยู่ในแผ่นดิน ไม่มีการกระซิบกันของคนสามคน เว้นแต่พระองค์เป็นที่สี่ของพวกเขา และไม่มีของคนห้าคน เว้นแต่พระองค์เป็นที่หกของพวกเขา» (ซูเราะฮ์อัล-มุญาดะละฮ์ 58:7)⁽²⁾

كَمَا بَدَأْنَآ أَوَّلَ خَلْقٍ نُّعِيدُهُۥ ۚ وَعْدًا عَلَيْنَآ ۚ إِنَّا كُنَّا فَـٰعِلِينَ ﴿١٠٤﴾

ท่านยังนับ "อัล-ฟาอิล" (ผู้กระทำ) และ "อัซ-ซาริอ์" (ผู้ทำให้งอกเงย) ไว้ในพระนามของพระองค์ด้วย โดยอาศัยพระดำรัสที่ว่า «เช่นเดียวกับที่เราได้เริ่มการสร้างครั้งแรก เราจะให้มันกลับคืนอีก เป็นสัญญาที่เราต้องปฏิบัติ แท้จริงเราเป็นผู้กระทำ» (ซูเราะฮ์อัล-อัมบิยาอ์ 21:104)⁽³⁾

أَفَرَءَيْتُم مَّا تَحْرُثُونَ ﴿٦٣﴾ ءَأَنتُمْ تَزْرَعُونَهُۥٓ أَمْ نَحْنُ ٱلزَّٰرِعُونَ ﴿٦٤﴾

และพระดำรัสที่ว่า «พวกเจ้าเห็นแล้วมิใช่หรือ สิ่งที่พวกเจ้าหว่านลงไป พวกเจ้าเป็นผู้ทำให้มันงอกเงย หรือว่าเราเป็นผู้ทำให้มันงอกเงย» (ซูเราะฮ์อัล-วากิอะฮ์ 56:63-64)⁽⁴⁾

ความจริงคือ คำเหล่านี้ไม่ใช่พระนามของอัลลอฮ์ตะอาลา หมายความว่า จะไม่ใช้คำว่า "ผู้เป็นที่สี่ของสามคน" "ผู้เป็นที่หกของห้าคน" "อัล-ฟาอิล" และ "อัซ-ซาริอ์" เรียกอัลลอฮ์ตะอาลา⁽⁵⁾

إِنَّ ٱلْمُنَـٰفِقِينَ يُخَـٰدِعُونَ ٱللَّهَ وَهُوَ خَـٰدِعُهُمْ

وَمَكَرُوا۟ وَمَكَرَ ٱللَّهُ

نَسُوا۟ ٱللَّهَ فَنَسِيَهُمْ

وَإِذَا لَقُوا۟ ٱلَّذِينَ ءَامَنُوا۟ قَالُوٓا۟ ءَامَنَّا

ในอัลกุรอานยังมีกริยาบางคำที่อัลลอฮ์ผู้ทรงเกรียงไกรและสูงส่งทรงใช้กับพระองค์เอง ในเชิงการตอบแทน ความยุติธรรม และการตอบโต้ให้สมน้ำสมเนื้อ กริยาเหล่านี้เมื่ออยู่ในบริบทที่ถูกกล่าวไว้ ย่อมเป็นการสรรเสริญและความสมบูรณ์ แต่ไม่อนุญาตให้นำมาแตกเป็นพระนามของอัลลอฮ์ตะอาลา และไม่อนุญาตให้ใช้กับพระองค์นอกบริบทของอายะฮ์ที่ถูกกล่าวไว้ เช่น พระดำรัสของพระองค์ที่ว่า «แท้จริงบรรดามุนาฟิกนั้นพยายามหลอกลวงอัลลอฮ์ และพระองค์ทรงเป็นผู้ตอบโต้การหลอกลวงของพวกเขา» (ซูเราะฮ์อัน-นิสาอ์ 4:142)⁽⁶⁾ และพระดำรัสที่ว่า «และพวกเขาวางแผนอุบาย และอัลลอฮ์ก็ทรงวางแผนตอบโต้» (ซูเราะฮ์อาลิอิมรอน 3:54)⁽⁷⁾ และพระดำรัสที่ว่า «พวกเขาลืมอัลลอฮ์ พระองค์จึงทรงลืมพวกเขา» (ซูเราะฮ์อัต-เตาบะฮ์ 9:67)⁽⁸⁾ และพระดำรัสที่ว่า «และเมื่อพวกเขาพบบรรดาผู้ศรัทธา พวกเขากล่าวว่า เราศรัทธาแล้ว…

⁽¹⁾ ดู ตัลคีศ อัล-หะบีร 4/172 ⁽²⁾ ซูเราะฮ์อัล-มุญาดะละฮ์ : 7 ⁽³⁾ ซูเราะฮ์อัล-อัมบิยาอ์ : 104 ⁽⁴⁾ ซูเราะฮ์อัล-วากิอะฮ์ : 63-64 ⁽⁵⁾ มะอาริจญ์ อัล-เกาะบูล 1/77 ⁽⁶⁾ ซูเราะฮ์อัน-นิสาอ์ : 142 ⁽⁷⁾ ซูเราะฮ์อาลิอิมรอน : 54 ⁽⁸⁾ ซูเราะฮ์อัต-เตาบะฮ์ : 67

وَإِذَا خَلَوْا۟ إِلَىٰ شَيَـٰطِينِهِمْ قَالُوٓا۟ إِنَّا مَعَكُمْ إِنَّمَا نَحْنُ مُسْتَهْزِءُونَ ﴿١٤﴾ ٱللَّهُ يَسْتَهْزِئُ بِهِمْ

«และเมื่อพวกเขาอยู่ตามลำพังกับบรรดาชัยฏอนของพวกเขา พวกเขาก็กล่าวว่า แท้จริงพวกเราอยู่กับพวกท่าน ที่จริงพวกเราเพียงแต่เป็นผู้เย้ยหยันเท่านั้น อัลลอฮ์ทรงเย้ยหยันพวกเขา» (ซูเราะฮ์อัล-บะเกาะเราะฮ์ 2:14–15)⁽¹⁾

ดังนั้นจึงไม่อนุญาตให้เรียกอัลลอฮ์ว่า "ผู้หลอกลวง" "ผู้วางอุบาย" "ผู้หลงลืม" "ผู้เย้ยหยัน" และคำอื่นในทำนองเดียวกันซึ่งอัลลอฮ์ทรงสูงส่งเกินกว่าจะถูกเรียกเช่นนั้น และไม่กล่าวว่า "อัลลอฮ์ทรงเย้ยหยัน ทรงหลอกลวง ทรงวางอุบาย และทรงหลงลืม" ในลักษณะที่กล่าวอย่างกว้างโดยไม่มีเงื่อนไข ผู้ที่นับสิ่งเหล่านั้นเป็นพระนามอันงดงามของพระองค์ (อัล-อัสมาอ์ อัล-หุสนา) ได้ผิดพลาดอย่างใหญ่หลวง เพราะการหลอกลวงและการวางอุบายนั้นอาจเป็นการสรรเสริญก็ได้ และอาจเป็นการตำหนิก็ได้ จึงไม่อนุญาตให้นำมาใช้กับอัลลอฮ์ เว้นแต่จะมีเงื่อนไขกำกับซึ่งขจัดความหมายที่น่าตำหนิออกไป ดังที่ปรากฏพร้อมเงื่อนไขกำกับไว้ในอายะฮ์ต่าง ๆ⁽²⁾

ด้วยเหตุนี้ จึงไม่ปรากฏในพระนามของพระองค์ผู้ทรงสูงส่งว่า "อัล-มุตะกัลลิม" (ผู้ตรัส) "อัล-มุรีด" (ผู้ทรงประสงค์) "อัล-ฟาอิล" (ผู้กระทำ) และ "อัศ-ศอนิอ์" (ผู้ประดิษฐ์) เพราะสิ่งที่คำเหล่านี้หมายถึงนั้นแบ่งออกเป็นสิ่งที่น่าสรรเสริญและสิ่งที่น่าตำหนิ หากอนุญาตให้แตกพระนามของอัลลอฮ์ออกมาจากกิริยาของพระองค์ เช่น "อัล-มากิร" (ผู้วางอุบาย) "อัล-มุคอดิอ์" (ผู้หลอกลวง) โดยอ้างว่าอัลกุรอานได้ใช้กิริยาเหล่านั้นกับอัลลอฮ์ ก็ย่อมอนุญาตให้ตั้งพระนามของพระองค์ว่า "อัด-ดาอี" (ผู้เรียกร้อง) "อัล-อาตี" (ผู้มา) "อัล-ญาอี" (ผู้มา) "อัษ-ษาฮิบ" (ผู้ไป) "อัล-กอดิม" (ผู้มาถึง) "อัน-นาซี" (ผู้หลงลืม) "อัล-กอซิม" (ผู้สาบาน) "อัส-สาคิฏ" (ผู้กริ้ว) "อัล-เฆาะฎบาน" (ผู้โกรธ) "อัล-ลาอิน" (ผู้สาปแช่ง) ... และคำอื่น ๆ ที่อัลกุรอานได้ใช้กิริยาเหล่านั้นกับพระองค์ได้ด้วย

อัลลอฮ์มิได้ทรงพรรณนาพระองค์เองด้วยการวางแผนร้าย การวางอุบาย และการหลอกลวง เว้นแต่ในลักษณะของการตอบแทนผู้ที่กระทำสิ่งเหล่านั้นโดยไม่ชอบธรรมเท่านั้น และการตอบแทนต่อการกระทำเช่นนั้นถือเป็นสิ่งดีงามแม้จะมาจากมัคลูก แล้วจะไม่ยิ่งดีงามกว่าหรือหากมาจากพระผู้สร้าง?

ในบรรดาพระนามของอัลลอฮ์ผู้ทรงสูงส่ง มีพระนามที่จะไม่ใช้กับพระองค์ เว้นแต่จะควบคู่กับพระนามที่มีความหมายตรงข้าม เพราะหากใช้เพียงลำพังจะทำให้เข้าใจไปในทางบกพร่อง พระนามเหล่านั้น ได้แก่ "อัล-มานิอ์" (ผู้ทรงยับยั้ง) "อัฎ-ฎอรร์" (ผู้ทรงให้โทษ) "อัล-กอบิฎ" (ผู้ทรงบีบรัด) "อัล-มุซิลล์" (ผู้ทรงทำให้ต่ำต้อย) และ "อัล-คอฟิฎ" (ผู้ทรงลดต่ำ) จึงไม่ใช้พระนามเหล่านี้กับอัลลอฮ์เพียงลำพัง หากแต่จำเป็นต้องใช้ควบคู่กับพระนามที่มีความหมายตรงข้าม โดยกล่าวว่า "อัล-มุอฺฏี อัล-มานิอ์" (ผู้ทรงประทานและผู้ทรงยับยั้ง) "อัฎ-ฎอรร์ อัน-นาฟิอ์" (ผู้ทรงให้โทษและผู้ทรงให้คุณ) "อัล-กอบิฎ อัล-บาสิฏ" (ผู้ทรงบีบรัดและผู้ทรงแผ่ขยาย) "อัล-มุอิซซ์ อัล-มุซิลล์" (ผู้ทรงให้เกียรติและผู้ทรงทำให้ต่ำต้อย) และ "อัล-คอฟิฎ อัร-รอฟิอ์" (ผู้ทรงลดต่ำและผู้ทรงยกสูง)

وَاللَّهُ عَزِيزٌ ذُو انتِقَامٍ ﴿٩٥﴾

إِنَّا مِنَ ٱلْمُجْرِمِينَ مُنتَقِمُونَ ﴿٢٢﴾

ในจำนวนนั้นยังมี "อัล-มุนตะกิม" (ผู้ทรงลงโทษตอบแทน) ซึ่งไม่ปรากฏในอัลกุรอาน เว้นแต่ในรูปที่ผูกกับคำว่า "ซู" (ผู้ทรงมี) ดังที่พระองค์ผู้ทรงสูงส่งตรัสว่า «และอัลลอฮ์นั้นทรงเดชานุภาพ ทรงเป็นผู้ลงโทษตอบแทน» (ซูเราะฮ์อัล-มาอิดะฮ์ 5:95)⁽³⁾ หรือมีเงื่อนไขกำกับว่าเป็นการลงโทษต่อผู้กระทำผิด ดังที่ตรัสว่า «แท้จริงเราจะลงโทษตอบแทนบรรดาผู้กระทำผิด» (ซูเราะฮ์อัส-สัจญ์ดะฮ์ 32:22)⁽⁴⁾

⁽¹⁾ ซูเราะฮ์อัล-บะเกาะเราะฮ์ : 14–15 ⁽²⁾ มะอาริจญ์ อัล-เกาะบูล : 1/76 ⁽³⁾ ซูเราะฮ์อัล-มาอิดะฮ์ : 95 ⁽⁴⁾ ซูเราะฮ์อัส-สัจญ์ดะฮ์ : 22

3. พระนามอันยิ่งใหญ่ที่สุด (อัล-อิสมุลอะอ์ซอม)

ท่านเราะซูล ﷺ ได้บอกเราไว้ในหะดีษมากกว่าหนึ่งบทว่า อัลลอฮ์ทรงมีพระนามหนึ่งที่ยิ่งใหญ่ที่สุด ซึ่งมีความโดดเด่นเหนือพระนามอื่น ๆ ของพระองค์ ผู้ทรงมหาบริสุทธิ์และสูงส่งยิ่ง ส่วนหนึ่งของหะดีษเหล่านี้ ได้แก่

اللهمَّ إني أسألك بأنك أنت الله ، لا إله إلا أنت ، الأحد الصمد ، الذي لم يلد ولم يولد ولم يكن له كفواً أحد

دعا الله باسمه الأعظم الذي إذا سئل به أعطى ، وإذا دُعِي به أجاب

1. รายงานจากบุร็อยดะฮ์ อัล-อัสละมีย์ (ร.ฎ.) ว่า ท่านเราะซูลุลลอฮ์ ﷺ ได้ยินชายคนหนึ่งกล่าวว่า «โอ้อัลลอฮ์ แท้จริงข้าพระองค์ขอต่อพระองค์ ด้วยการที่พระองค์คืออัลลอฮ์ ไม่มีพระเจ้าอื่นใดนอกจากพระองค์ ผู้ทรงเอกะ ผู้ทรงเป็นที่พึ่ง ผู้ไม่ทรงให้กำเนิดและไม่ทรงถูกให้กำเนิด และไม่มีผู้ใดเสมอเหมือนพระองค์» ท่านจึงกล่าวว่า «เขาได้วิงวอนต่ออัลลอฮ์ด้วยพระนามอันยิ่งใหญ่ที่สุดของพระองค์ ซึ่งเมื่อพระองค์ถูกขอด้วยพระนามนั้น พระองค์จะทรงประทานให้ และเมื่อพระองค์ถูกวิงวอนด้วยพระนามนั้น พระองค์จะทรงตอบรับ» รายงานโดยอัต-ติรมิซีย์และอบูดาวูด⁽¹⁾

اللهمَّ إني أسألك بأنَّ لك الحمد ، لا إله إلا أنت الحنان المنان ، بديع السموات والأرض، يا ذا الجلال والإكرام، يا حيُّ يا قيوم ، أسألك

دعا الله باسمِه الأعظم الذي إذا دُعي به أجاب ، وإذا سُئِلَ به أعطى

1. และรายงานจากอนัส (ร.ฎ.) กล่าวว่า ข้าพเจ้านั่งอยู่กับท่านนบี ﷺ ในมัสยิด ขณะที่มีชายคนหนึ่งกำลังละหมาด แล้วเขากล่าวว่า «โอ้อัลลอฮ์ แท้จริงข้าพระองค์ขอต่อพระองค์ ด้วยการที่การสรรเสริญทั้งมวลเป็นของพระองค์ ไม่มีพระเจ้าอื่นใดนอกจากพระองค์ ผู้ทรงเอ็นดูยิ่ง ผู้ทรงโปรดปรานยิ่ง ผู้ทรงริเริ่มสร้างชั้นฟ้าทั้งหลายและแผ่นดิน โอ้ผู้ทรงความยิ่งใหญ่และความมีเกียรติ โอ้ผู้ทรงมีชีวิตเป็นนิรันดร์ โอ้ผู้ทรงดำรงอยู่ด้วยพระองค์เองและทรงบริหารกิจการทั้งปวง ข้าพระองค์ขอต่อพระองค์» ท่านนบี ﷺ จึงกล่าวว่า «เขาได้วิงวอนต่ออัลลอฮ์ด้วยพระนามอันยิ่งใหญ่ที่สุดของพระองค์ ซึ่งเมื่อพระองค์ถูกวิงวอนด้วยพระนามนั้น พระองค์จะทรงตอบรับ และเมื่อพระองค์ถูกขอด้วยพระนามนั้น พระองค์จะทรงประทานให้» รายงานโดยอัต-ติรมิซีย์ อบูดาวูด อิบนุมาญะฮ์ และอัด-ดาริมีย์⁽²⁾

اسمُ الله الأعظم في سُوَر من القرآن ثلاث: في ( البقرة ) ، وَ ( آل عمران ) وَ ( طه )

1. และในสุนันของอิบนุมาญะฮ์ รายงานจากอบูอุมามะฮ์ (ร.ฎ.) ว่า ท่านเราะซูลุลลอฮ์ ﷺ กล่าวว่า «พระนามอันยิ่งใหญ่ที่สุดของอัลลอฮ์อยู่ในสามซูเราะฮ์ของอัลกุรอาน คือ ในซูเราะฮ์อัล-บะเกาะเราะฮ์ ซูเราะฮ์อาลิอิมรอน และซูเราะฮ์ฏอฮา» บันทึกโดยอิบนุมาญะฮ์ อัฏ-เฏาะหาวีย์ในหนังสือ "มุชกิลุลอาษาร" อิบนุมะอีนในหนังสือ "อัต-ตารีค วัล-อิลัล" และท่านอื่น ๆ⁽³⁾

وَإِلَـٰهُكُمْ إِلَـٰهٌ وَٰحِدٌ ۖ لَّآ إِلَـٰهَ إِلَّا هُوَ ٱلرَّحْمَـٰنُ ٱلرَّحِيمُ ﴿١٦٣﴾

1. และมีรายงานที่ระบุเจาะจงถึงสองอายะฮ์ในซูเราะฮ์อัล-บะเกาะเราะฮ์และซูเราะฮ์อาลิอิมรอนซึ่งมีพระนามอันยิ่งใหญ่ที่สุดของอัลลอฮ์อยู่ โดยอัต-ติรมิซีย์ อบูดาวูด อิบนุมาญะฮ์ และอัด-ดาริมีย์ ได้รายงานจากอัสมาอ์ บินติ ยะซีด (ร.ฎ.) ว่า ท่านนบี ﷺ กล่าวว่า «พระนามอันยิ่งใหญ่ที่สุดของอัลลอฮ์อยู่ในสองอายะฮ์นี้ คือ "และพระเจ้าของพวกเจ้านั้นคือพระเจ้าองค์เดียว ไม่มีพระเจ้าอื่นใดนอกจากพระองค์ ผู้ทรงกรุณาปรานี ผู้ทรงเมตตาเสมอ" (ซูเราะฮ์อัล-บะเกาะเราะฮ์ 2:163)⁽⁴⁾ และตอนเริ่มต้นของ…

⁽¹⁾ มิชกาตุลมะศอบีห์ 1/703 หมายเลข 2289 และผู้ตรวจสอบหนังสือมิชกาตได้ตัดสินว่าสายรายงานของหะดีษนี้เศาะฮีห์ ⁽²⁾ มิชกาตุลมะศอบีห์ 1/704 หมายเลข 2290 และผู้ตรวจสอบหนังสือมิชกาตได้ตัดสินว่าสายรายงานของหะดีษนี้เศาะฮีห์ ⁽³⁾ ดูการตัครีจญ์หะดีษนี้ในหนังสือ "สิลสิละตุลอะหาดีษิศเศาะฮีหะฮ์" ของเชคนาศิรุดดีน อัล-อัลบานีย์ 2/382 หมายเลข 746 ⁽⁴⁾ ซูเราะฮ์อัล-บะเกาะเราะฮ์ อายะฮ์ที่ 163

الٓمٓ ﴿١﴾ ٱللَّهُ لَآ إِلَـٰهَ إِلَّا هُوَ ٱلْحَىُّ ٱلْقَيُّومُ ﴿٢﴾

(ซูเราะฮ์อาลิอิมรอน): «อลิฟ ลาม มีม อัลลอฮ์นั้น ไม่มีพระเจ้าอื่นใดนอกจากพระองค์ ผู้ทรงมีชีวิตเป็นนิรันดร์ ผู้ทรงดำรงอยู่ด้วยพระองค์เองและทรงบริหารกิจการทั้งปวง»⁽¹⁾ (ซูเราะฮ์อาลิอิมรอน 3:1-2)⁽²⁾

สิ่งที่ปรากฏชัดจากการเปรียบเทียบตัวบทต่างๆ ที่กล่าวถึงพระนามอันยิ่งใหญ่ที่สุดของอัลลอฮ์ (อัล-อิสมุล อะอ์ซ็อม) คือ พระนามนั้นได้แก่ "อัลลอฮ์" เพราะพระนามนี้เป็นพระนามเดียวที่พบในตัวบททั้งหมดที่ท่านเราะซูล ﷺ กล่าวว่ามีพระนามอันยิ่งใหญ่ที่สุดของอัลลอฮ์อยู่ในนั้น

หลักฐานที่สนับสนุนว่า "อัลลอฮ์" คือพระนามอันยิ่งใหญ่ที่สุด ได้แก่ พระนามนี้ปรากฏซ้ำในอัลกุรอานอันทรงเกียรติถึง 2,697 ครั้ง (ตามการนับของหนังสืออัล-มุอ์ญัม อัล-มุฟะฮ์รอส) และปรากฏในรูปคำว่า "อัลลอฮุมมะ" อีก 5 ครั้ง ในขณะที่พระนามอื่นซึ่งเป็นพระนามเฉพาะของอัลลอฮ์ตะอาลา คือ "อัร-เราะห์มาน" ปรากฏเพียง 57 ครั้งเท่านั้น นอกจากนี้ สิ่งที่สนับสนุนอีกประการหนึ่งคือ ความหมายอันยิ่งใหญ่มากมายที่พระนามนี้ครอบคลุมไว้

4. ความจำเป็นในการศรัทธาต่อพระนามของพระองค์

ชาวสะลัฟผู้ทรงคุณธรรมมีมติเป็นเอกฉันท์ว่า จำเป็นต้องศรัทธาต่อพระนามอันวิจิตรทั้งหมดของอัลลอฮ์ ต่อคุณลักษณะที่พระนามเหล่านั้นบ่งชี้ และต่อการกระทำที่เกิดขึ้นจากพระนามเหล่านั้น ตัวอย่างเช่น พระนาม "อัล-เกาะดีร" (ผู้ทรงอานุภาพ) จำเป็นต้องศรัทธาว่าพระองค์ผู้ทรงบริสุทธิ์ทรงมีอานุภาพเหนือทุกสิ่ง ศรัทธาต่อความสมบูรณ์แห่งอานุภาพของพระองค์ และศรัทธาว่าสรรพสิ่งทั้งปวงบังเกิดขึ้นจากอานุภาพของพระองค์

5. มุสลิมจะ "อิห์ศออ์" (นับ/ครอบคลุม) พระนามอันวิจิตรของอัลลอฮ์ได้อย่างไร⁽³⁾

มีหะดีษที่ส่งเสริมให้ "อิห์ศออ์" พระนามอันวิจิตรของอัลลอฮ์ โดยผู้ที่อิห์ศออ์พระนามเหล่านั้นได้รับสัญญาว่าจะได้เข้าสวรรค์

« من أحصاها »

นักวิชาการมีความเห็นแตกต่างกันในความหมายของคำกล่าวของท่านนบี ﷺ ที่ว่า «ผู้ใดอิห์ศออ์พระนามเหล่านั้น»

อัล-เคาะฏ็อบีย์กล่าวว่า คำนี้มีความหมายที่เป็นไปได้หลายประการ ได้แก่

ประการแรก: คือการนับพระนามเหล่านั้นจนครบถ้วน หมายความว่า ไม่จำกัดอยู่เพียงบางพระนาม แต่วิงวอนขอต่ออัลลอฮ์ด้วยพระนามทั้งหมด และสรรเสริญพระองค์ด้วยพระนามทั้งหมด เขาจึงสมควรได้รับผลบุญที่ถูกสัญญาไว้

⁽¹⁾ ซูเราะฮ์อาลิอิมรอน: 1-2 ⁽²⁾ มิชกาตุล มะศอบีห์: 1/704 หมายเลข 2291 ⁽³⁾ ดูเพิ่มเติมในหัวข้อนี้: มะอาริจญ์ อัล-เกาะบูล: 1/84 และหน้าถัดไป

من حفظها

แนวทางนี้คือแนวทางที่อัล-บุคอรีย์เลือก โดยท่านได้อธิบายคำว่า “อัล-อิหศออ์” (การนับครบถ้วน) ว่าหมายถึง “การท่องจำ” ทั้งนี้เพราะมีอีกรายงานหนึ่งที่ระบุว่า «ผู้ใดท่องจำมันได้»

ประการที่สอง: ความหมายของ “อัล-อิหศออ์” คือ ความสามารถ กล่าวคือ ผู้ที่สามารถปฏิบัติตามสิทธิของพระนามเหล่านี้และกระทำตามสิ่งที่พระนามเหล่านั้นบ่งชี้ นั่นคือ เขาพิจารณาใคร่ครวญความหมายของพระนามเหล่านั้น แล้วผูกมัดตนเองให้ปฏิบัติตามสิ่งที่ความหมายนั้นกำหนด ดังนั้น เมื่อเขากล่าวว่า “อัร-ร็อซซาก” (ผู้ประทานปัจจัยยังชีพ) เขาก็มั่นใจในปัจจัยยังชีพ และเช่นเดียวกันกับพระนามอื่น ๆ ทั้งหมด

ประการที่สาม: ความหมายคือ การรู้อย่างครอบคลุมถึงความหมายทั้งหมดของพระนามเหล่านั้น

และมีผู้กล่าวว่า: “อะห์ศอฮา” หมายถึง ปฏิบัติตามพระนามเหล่านั้น ดังนั้น เมื่อเขากล่าวว่า “อัล-หะกีม” (ผู้ทรงปรีชาญาณ) เขาก็ยอมจำนนต่อบัญชาทั้งหลายและการกำหนดทั้งหลายของพระองค์ และ(ยอมรับ)ว่าสิ่งเหล่านั้นทั้งหมดเป็นไปตามหลักแห่งวิทยปัญญา

อิบนุบัฏฏอลกล่าวว่า: วิธีการปฏิบัติตามพระนามเหล่านั้น มีดังนี้

1. พระนามที่อนุญาตให้ถือเป็นแบบอย่างได้ เช่น อัร-เราะฮีม (ผู้ทรงเมตตา) และอัล-กะรีม (ผู้ทรงใจบุญ) บ่าวก็ฝึกฝนตนเองให้สามารถมีคุณลักษณะเหล่านั้นได้อย่างถูกต้อง หมายถึงในสิ่งที่เขาสามารถปฏิบัติได้
2. พระนามที่เป็นของเฉพาะพระองค์ เช่น อัล-ญับบาร (ผู้ทรงอำนาจบังคับ) และอัล-อะซีม (ผู้ทรงยิ่งใหญ่) บ่าวจะต้องยอมรับพระนามเหล่านั้น นอบน้อมต่อพระนามเหล่านั้น และไม่ประดับตนด้วยคุณลักษณะใดจากพระนามเหล่านั้น
3. พระนามที่มีความหมายของการสัญญา(ในความดี) บ่าวก็หยุดอยู่ที่ความหวังและความปรารถนา
4. พระนามที่มีความหมายของการขู่สำทับ(ถึงการลงโทษ) บ่าวก็หยุดอยู่ที่ความยำเกรงและความหวาดกลัว

ที่ชัดเจนคือ ความหมายของ “อิหศออ์” พระนามเหล่านั้น คือ การท่องจำพระนามเหล่านั้น และการปฏิบัติตามความเป็นบ่าว(อุบูดิยะฮ์)ที่พระนามเหล่านั้นเรียกร้อง เช่นเดียวกับอัลกุรอาน ซึ่งการท่องจำถ้อยคำของมันย่อมไม่เกิดประโยชน์แก่ผู้ที่ไม่ปฏิบัติตาม ยิ่งไปกว่านั้น ยังมีรายงานในการบรรยายลักษณะของพวกที่หลุดออกจากศาสนาว่า พวกเขาอ่านอัลกุรอาน แต่มันไม่ผ่านพ้นลำคอของพวกเขา⁽¹⁾

6. การไล่เรียงพระนามของอัลลอฮ์ผู้ทรงสูงส่ง

บางทีอิบนุหะญัร อัล-อัสก็อลานีย์ อาจเข้าใกล้ความถูกต้องแล้ว เมื่อท่านได้นับพระนามไว้เก้าสิบเก้าพระนาม โดยนำมาจากอัลกุรอานอันทรงเกียรติ และด้วยเหตุนี้จึงสอดคล้องกับหะดีษของอบูฮุร็อยเราะฮ์ (ร.ฎ.) ในเรื่องจำนวนของพระนามเหล่านั้น และเราขอนำเสนอพระนามเหล่านั้นตามที่ท่านได้ไล่เรียงไว้ ดังนี้:

⁽¹⁾ หลังจากที่เราได้ศึกษาเรื่องนี้อย่างกว้างขวางในหนังสือของเรา (อัสมาอุลลอฮ์ วะศิฟาตุฮู ฟี มุอ์ตะก็อด อะฮ์ลิสซุนนะฮ์ – พระนามและคุณลักษณะของอัลลอฮ์ในอะกีดะฮ์ของอะฮ์ลุสซุนนะฮ์) ก็เป็นที่ชัดเจนแก่เราว่า ทัศนะที่มีน้ำหนักที่สุดในความหมายของคำว่า (อะห์ศอฮา) คือ การท่องจำพระนามเหล่านั้น

1. อัลลอฮ์
2. อัร-ร็อบบ์ (พระผู้อภิบาล)
3. อัล-อิลาฮ์ (พระเจ้าผู้ทรงได้รับการเคารพภักดี)
4. อัล-วาฮิด (ผู้ทรงเอกะ)
5. อัร-เราะห์มาน (ผู้ทรงกรุณาปรานี)
6. อัร-เราะฮีม (ผู้ทรงเมตตา)
7. อัล-มะลิก (ผู้ทรงเป็นราชา)
8. อัล-กุดดูส (ผู้ทรงบริสุทธิ์)
9. อัส-สลาม (ผู้ทรงศานติ ผู้ทรงปลอดจากข้อบกพร่องทั้งปวง)
10. อัล-มุอ์มิน (ผู้ทรงให้ความปลอดภัย)
11. อัล-มุฮัยมิน (ผู้ทรงดูแลควบคุม)
12. อัล-อะซีซ (ผู้ทรงเดชานุภาพ)
13. อัล-ญับบาร (ผู้ทรงพลานุภาพ)
14. อัล-มุตะกับบิร (ผู้ทรงยิ่งใหญ่)
15. อัล-คอลิก (ผู้ทรงสร้าง)
16. อัล-บารีอ์ (ผู้ทรงให้บังเกิด)
17. อัล-มุศ็อววิร (ผู้ทรงให้รูปลักษณ์)
18. อัล-เอาวัล (ผู้ทรงแรก)
19. อัล-อาคิร (ผู้ทรงสุดท้าย)
20. อัซ-ซอฮิร (ผู้ทรงอยู่เหนือทุกสิ่ง)
21. อัล-บาฏิน (ผู้ทรงใกล้ชิด ไม่มีสิ่งใดใกล้ไปกว่าพระองค์)
22. อัล-ฮัยย์ (ผู้ทรงมีชีวิน)
23. อัล-ก็อยยูม (ผู้ทรงดำรงอยู่ด้วยพระองค์เองและทรงบริหารทุกสิ่ง)
24. อัล-อะลีย์ (ผู้ทรงสูงส่ง)
25. อัล-อะซีม (ผู้ทรงยิ่งใหญ่)
26. อัต-เตาวาบ (ผู้ทรงรับการกลับเนื้อกลับตัว)
27. อัล-ฮะลีม (ผู้ทรงขันติ)
28. อัล-วาสิอ์ (ผู้ทรงกว้างขวาง)
29. อัล-ฮะกีม (ผู้ทรงปรีชาญาณ)
30. อัช-ชากิร (ผู้ทรงขอบคุณและตอบแทน)
31. อัล-อะลีม (ผู้ทรงรอบรู้)
32. อัล-เฆาะนีย์ (ผู้ทรงมั่งมี ไม่ทรงพึ่งพาสิ่งใด)
33. อัล-กะรีม (ผู้ทรงใจบุญ)
34. อัล-อะฟูว์ (ผู้ทรงลบล้างความผิด)
35. อัล-เกาะดีร (ผู้ทรงอานุภาพ)
36. อัล-ละฏีฟ (ผู้ทรงละเอียดอ่อน)
37. อัล-เคาะบีร (ผู้ทรงตระหนักยิ่ง)
38. อัส-สะมีอ์ (ผู้ทรงได้ยิน)
39. อัล-บะศีร (ผู้ทรงเห็น)
40. อัล-เมาลา (ผู้ทรงคุ้มครอง)
41. อัน-นะศีร (ผู้ทรงช่วยเหลือ)
42. อัล-เกาะรีบ (ผู้ทรงใกล้)
43. อัล-มุญีบ (ผู้ทรงตอบรับ)
44. อัร-เราะกีบ (ผู้ทรงเฝ้าดู)
45. อัล-ฮะสีบ (ผู้ทรงพอเพียงและผู้ทรงชำระบัญชี)
46. อัล-เกาะวีย์ (ผู้ทรงพลัง)
47. อัช-ชะฮีด (ผู้ทรงเป็นสักขีพยาน)
48. อัล-ฮะมีด (ผู้ทรงได้รับการสรรเสริญ)
49. อัล-มะญีด (ผู้ทรงเกียรติอันสูงส่ง)
50. อัล-มุฮีฏ (ผู้ทรงครอบคลุมทุกสิ่ง)
51. อัล-ฮะฟีซ (ผู้ทรงพิทักษ์)
52. อัล-ฮัก (ผู้ทรงสัจธรรม)
53. อัล-มุบีน (ผู้ทรงแจ้งชัด)
54. อัล-ฆ็อฟฟาร (ผู้ทรงอภัยยิ่ง)
55. อัล-ก็อฮฮาร (ผู้ทรงพิชิตทุกสิ่ง)
56. อัล-ค็อลลาก (ผู้ทรงสร้างอย่างมากมาย)
57. อัล-ฟัตตาห์ (ผู้ทรงเปิดและผู้ทรงตัดสิน)
58. อัล-วะดูด (ผู้ทรงรัก)
59. อัล-เฆาะฟูร (ผู้ทรงอภัย)
60. อัร-เราะอูฟ (ผู้ทรงเอ็นดู)
61. อัช-ชะกูร (ผู้ทรงขอบคุณยิ่ง)
62. อัล-กะบีร (ผู้ทรงใหญ่ยิ่ง)
63. อัล-มุตะอาล (ผู้ทรงสูงส่งยิ่ง)
64. อัล-มุกีต (ผู้ทรงประทานปัจจัยยังชีพและทรงดูแล)
65. อัล-มุสตะอาน (ผู้ทรงเป็นที่ขอความช่วยเหลือ)
66. อัล-วะฮ์ฮาบ (ผู้ทรงประทาน)
67. อัล-ฮะฟีย์ (ผู้ทรงเอาใจใส่)
68. อัล-วาริษ (ผู้ทรงรับมรดก)
69. อัล-วะลีย์ (ผู้ทรงปกป้อง)
70. อัล-กออิม (ผู้ทรงดูแลควบคุม)
71. อัล-กอดิร (ผู้ทรงสามารถ)
72. อัล-ฆอลิบ (ผู้ทรงมีชัย)
73. อัล-กอฮิร (ผู้ทรงพิชิต)
74. อัล-บัรร์ (ผู้ทรงดีงาม)
75. อัล-ฮาฟิซ (ผู้ทรงพิทักษ์)
76. อัล-อะฮัด (ผู้ทรงเอกะ)
77. อัศ-ศอมัด (ผู้ทรงเป็นที่พึ่ง)
78. อัล-มะลีก (ผู้ทรงเป็นราชันย์)
79. อัล-มุกตะดิร (ผู้ทรงอานุภาพสมบูรณ์)
80. อัล-วะกีล (ผู้ทรงเป็นที่มอบหมาย)
81. อัล-ฮาดี (ผู้ทรงชี้นำ)
82. อัล-กะฟีล (ผู้ทรงค้ำประกัน)
83. อัล-กาฟี (ผู้ทรงพอเพียง)
84. อัล-อักร็อม (ผู้ทรงใจบุญยิ่ง)
85. อัล-อะอ์ลา (ผู้ทรงสูงสุด)
86. อัร-ร็อซซาก (ผู้ทรงประทานปัจจัยยังชีพ)
87. ซุล-กุววะติล-มะตีน (ผู้ทรงพลังอันแข็งแกร่ง)
88. ฆอฟิรุษ-ษัมบ์ (ผู้ทรงอภัยบาป)
89. กอบิลุต-เตาบ์ (ผู้ทรงรับการเตาบะฮ์)
90. ชะดีดุล-อิกอบ (ผู้ทรงลงโทษรุนแรง)
91. ซุฏ-เฏาล์ (ผู้ทรงโปรดปรานอันกว้างขวาง)
92. เราะฟีอุด-ดะเราะญาต (ผู้ทรงฐานะอันสูงส่ง)
93. สะรีอุล-ฮิซาบ (ผู้ทรงรวดเร็วในการชำระบัญชี)
94. ฟาฏิรุส-สะมาวาติ วัล-อัรฎ์ (ผู้ทรงให้บังเกิดชั้นฟ้าทั้งหลายและแผ่นดิน)
95. บะดีอุส-สะมาวาติ วัล-อัรฎ์ (ผู้ทรงริเริ่มสร้างชั้นฟ้าทั้งหลายและแผ่นดินโดยไม่มีแบบอย่างมาก่อน)
96. นูรุส-สะมาวาติ วัล-อัรฎ์ (ผู้ทรงเป็นรัศมีแห่งชั้นฟ้าทั้งหลายและแผ่นดิน)
97. มาลิกุล-มุลก์ (ผู้ทรงเป็นเจ้าของอำนาจ)

98, 99. ซุล-ญะลาลิ วัล-อิกรอม (ผู้ทรงไว้ซึ่งความยิ่งใหญ่และความมีเกียรติ)

7. คุณสมบัติพิเศษของพระนามอันวิจิตรของอัลลอฮ์ (อัล-อัสมาอุลหุสนา)

ชัยค์หะซัน อัล-บันนา ได้กล่าวไว้ในหนังสือของท่าน (อัล-อะกออิด)⁽¹⁾ ว่า มีบางคนกล่าวถึงคุณสมบัติพิเศษและความลับต่าง ๆ ที่เกี่ยวข้องกับพระนามแต่ละพระนามของอัลลอฮ์ ตะอาลา บ้างก็อธิบายอย่างยืดยาว บ้างก็กล่าวอย่างรวบรัด บางคนยังเลยเถิดเกินกว่านั้น โดยอ้างว่าพระนามแต่ละพระนามมีผู้รับใช้ทางจิตวิญญาณ (คอดิม รูหานีย์) คอยรับใช้ผู้ที่หมั่นซิกรุ้ลลอฮ์ด้วยพระนามนั้นเป็นประจำ

ท่านยังกล่าวด้วยว่า บางคนอ้างว่าพระนามอันยิ่งใหญ่ที่สุดของอัลลอฮ์ (อัล-อิสมุล อะอ์ซอม) เป็นความลับประการหนึ่งที่ถูกมอบให้แก่บุคคลบางคนเท่านั้น พวกเขาใช้พระนามนั้นเปิดสิ่งที่ถูกปิดล็อก ใช้กระทำสิ่งที่ผิดไปจากธรรมดาวิสัย และพวกเขามีคุณสมบัติพิเศษจากพระนามนั้นซึ่งผู้อื่นไม่มี

كُلُّ عَملٍ ليس عليه أمرُنا فهو ردٌّ

คนเหล่านี้ที่ชัยค์ได้กล่าวพาดพิงถึง พวกเขาพูดโดยปราศจากความรู้ และกล่าวถึงเรื่องต่าง ๆ ที่ไม่มีตัวบทที่ถูกต้องจากคัมภีร์ของพระผู้อภิบาลของเราหรือซุนนะฮ์ของท่านเราะซูล ﷺ ระบุไว้ สิ่งใดที่เป็นเช่นนี้ย่อมไม่ได้รับการยอมรับ และไม่อาจใช้เป็นหลักฐานได้ ทั้งนี้เป็นการปฏิบัติตามคำกล่าวของท่านเราะซูล ﷺ ที่ว่า «ทุกการงานที่ไม่ได้อยู่บนแนวทางของเรา การงานนั้นย่อมถูกปฏิเสธ»

คำกล่าวและคำกล่าวอ้างเหล่านี้ได้เปิดประตูไปสู่ความเชื่องมงาย ทำให้มีการทุ่มเทความพยายามและสูญเสียเวลาไปในหนทางที่ผิด และก่อให้เกิดความหลงผิดอย่างใหญ่หลวง

ส่วนความประเสริฐที่ท่านเราะซูล ﷺ ได้ระบุไว้สำหรับพระนามอันยิ่งใหญ่ที่สุดของอัลลอฮ์ ก็คือ เมื่อพระองค์ถูกวิงวอนด้วยพระนามนั้น พระองค์จะทรงตอบรับ และเมื่อพระองค์ถูกขอด้วยพระนามนั้น พระองค์จะทรงประทานให้

8. ประโยชน์ของการรู้จักพระนามเหล่านี้

สำหรับประโยชน์ที่แท้จริงที่มุสลิมจะได้รับจากการรู้จักพระนามและคุณลักษณะของอัลลอฮ์นั้น เราสามารถสรุปได้เป็นหลายประการ ดังนี้

1. การรู้จักอัลลอฮ์ ซุบหานะฮูวะตะอาลา เพราะพระนามและคุณลักษณะของอัลลอฮ์เป็นสื่อที่ยิ่งใหญ่ที่สุดที่ทำให้เรารู้จักพระผู้อภิบาลของเรา ซุบหานะฮูวะตะอาลา หากปราศจากสิ่งนี้ การมีอีมานต่ออัลลอฮ์ก็จะยังคงเป็นเพียงความคิดที่คลุมเครือซึ่งไม่ให้ผลอันดีงามใด ๆ และเราได้อธิบายเรื่องคุณลักษณะและพระนามของพระองค์อย่างละเอียดไปแล้วก่อนหน้านี้ วัลหัมดุลิลลาฮ์ และความโปรดปรานทั้งหลายเป็นของพระองค์

⁽¹⁾ มัจมูอ์ อัร-เราะซาอิล: 444–447 และชัยค์อัล-บันนา (ขออัลลอฮ์ทรงเมตตาท่าน) ได้กล่าวถึงเรื่องนี้ในเชิงปฏิเสธและตำหนิ

أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اذْكُرُوا اللَّهَ ذِكْرًا كَثِيرًا ﴿٤١﴾

1. การให้เกียรติสดุดีและการสรรเสริญพระองค์ด้วยพระนามและคุณลักษณะต่าง ๆ ของพระองค์ และการให้เกียรติสดุดีอัลลอฮ์ด้วยพระนามและคุณลักษณะของพระองค์นั้น เป็นสิ่งที่ยิ่งใหญ่ที่สุดที่เราใช้ให้เกียรติสดุดีและสรรเสริญอัลลอฮ์ และเป็นส่วนหนึ่งของการซิกรุลลอฮ์ที่ยิ่งใหญ่ที่สุดที่เราถูกสั่งใช้ไว้ในพระดำรัสของพระองค์ที่ว่า «โอ้บรรดาผู้ศรัทธาทั้งหลาย จงรำลึกถึงอัลลอฮ์ให้มาก» (ซูเราะฮ์อัล-อะห์ซาบ 33:41)⁽¹⁾

وَلِلَّهِ ٱلْأَسْمَآءُ ٱلْحُسْنَىٰ فَٱدْعُوهُ بِهَا

1. การวิงวอนขอดุอาอ์ต่อพระองค์ด้วยพระนามและคุณลักษณะต่าง ๆ ของพระองค์ ดังที่พระองค์ตรัสว่า «และอัลลอฮ์นั้นมีพระนามอันวิจิตรยิ่ง ดังนั้นพวกเจ้าจงวิงวอนขอต่อพระองค์ด้วยพระนามเหล่านั้นเถิด» (ซูเราะฮ์อัล-อะอ์รอฟ 7:180)⁽²⁾ และท่านเราะซูล ﷺ ได้แจ้งไว้มากกว่าหนึ่งครั้งว่า ศอฮาบะฮ์ท่านหนึ่งได้วิงวอนขอต่ออัลลอฮ์ด้วยพระนามอันยิ่งใหญ่ที่สุดของพระองค์ ซึ่งเมื่อพระองค์ถูกขอด้วยพระนามนั้น พระองค์จะทรงตอบรับ

1. การเพิ่มพูนอีมาน กล่าวคือ ทุกครั้งที่บ่าวได้รู้สิ่งใดเกี่ยวกับอัลลอฮ์และคุณลักษณะของพระองค์ อีมานของเขาก็จะเพิ่มพูนขึ้น

1. การรู้สึกถึงความเข้มแข็งและความมั่นคง เพราะบ่าวได้พึ่งพิงต่อพระผู้ทรงพลัง ผู้ทรงอานุภาพ ผู้ทรงมีชัยเหนือทุกสิ่ง

1. การผูกพันหัวใจไว้กับอัลลอฮ์ ผู้ที่รู้ว่าริซกี (ปัจจัยยังชีพ) มาจากอัลลอฮ์ เขาก็จะขอริซกีจากพระองค์ ผู้ที่รู้ว่าอัลลอฮ์ทรงเป็นอัล-ญับบาร (ผู้ทรงพลานุภาพ) เขาก็จะยำเกรงพระองค์ และผู้ที่รู้ว่าอัลลอฮ์ทรงเป็นอัล-อะลีม (ผู้ทรงรอบรู้) เขาก็จะสำนึกว่าพระองค์ทรงเฝ้ามองเขาอยู่ … เช่นนี้เรื่อยไป

1. ผลบุญอันยิ่งใหญ่ที่เราได้รับจากความรู้นี้ ดังนั้นการเรียนรู้พระนามและคุณลักษณะเหล่านี้จึงเป็นสิ่งที่ประเสริฐที่สุดที่จะศึกษาได้ และการเรียนรู้และการสอนสิ่งเหล่านี้ก็เป็นการงานที่ดีที่สุดที่จะปฏิบัติ

ตัวอย่างการให้เกียรติสดุดี การสรรเสริญ และการวิงวอนขอดุอาอ์ของท่านเราะซูล ﷺ ต่อพระผู้อภิบาลของท่าน

ข้าพเจ้าประสงค์จะนำเสนอตัวอย่างจากถ้อยคำของท่านนบี ﷺ ที่มีการให้เกียรติสดุดี การสรรเสริญ และการกล่าวสรรเสริญอัลลอฮ์ด้วยพระนามและคุณลักษณะของพระองค์ ตลอดจนการวิงวอนขอดุอาอ์ต่อพระองค์ด้วยพระนามและคุณลักษณะเหล่านั้น เพิ่มเติมจากที่ได้กล่าวมาแล้ว

« مرني بشيء أقوله إذا أصبحت وإذا أمسيت . قال: ( قل: اللهم عالمَ الغيب والشهادة ، فاطر السموات والأرض ، ربَّ كلِّ شيء ومليكه، أشهد أن لا إله إلا أنت ، أعوذ بك من شر نفسي ، ومن شر

1. รายงานจากอบูฮุร็อยเราะฮ์ (ร.ฎ.) ว่า อบูบักร อัศ-ศิดดีก (ร.ฎ.) ได้กล่าวแก่ท่านเราะซูลุลลอฮ์ ﷺ ว่า «โปรดใช้ข้าพเจ้าด้วยสิ่งหนึ่งที่ข้าพเจ้าจะกล่าวเมื่อยามเช้าและยามเย็นเถิด» ท่านกล่าวว่า «จงกล่าวว่า โอ้อัลลอฮ์ ผู้ทรงรอบรู้สิ่งเร้นลับและสิ่งที่เปิดเผย ผู้ทรงบันดาลชั้นฟ้าทั้งหลายและแผ่นดิน พระผู้อภิบาลแห่งทุกสิ่งและผู้ทรงครอบครองมัน ข้าพเจ้าขอปฏิญาณว่าไม่มีพระเจ้าอื่นใดนอกจากพระองค์ ข้าพเจ้าขอความคุ้มครองต่อพระองค์ให้พ้นจากความชั่วร้ายของตัวข้าพเจ้าเอง และจากความชั่วร้ายของ…

⁽¹⁾ ซูเราะฮ์อัล-อะห์ซาบ: 41 ⁽²⁾ ซูเราะฮ์อัล-อะอ์รอฟ: 180

…ชัยฏอนและการชิริกของมัน» บันทึกโดยอัต-ติรมิซีย์ อบูดาวูด และอัด-ดาริมีย์⁽¹⁾

رَبَّنا لك الحمدُ ، ملءُ السموات والأرض، ومِلءُ مَا شِئْتَ من شيء بعد ، أهل الثناء والمجد ، أحقُّ ما قال العبدُ، وكُلُّنا لك عبدٌ ، اللهم لا مانع لما أعطيت ، ولا معطي لما منعت ، ولا ينفع ذا الجد منك الجدُّ

1. รายงานจากอบูสะอีด อัล-คุดรีย์ (ร.ฎ.) กล่าวว่า: เมื่อท่านเราะซูลุลลอฮ์ ﷺ เงยศีรษะขึ้นจากการรุกูอ์ ท่านจะกล่าวว่า «โอ้พระผู้อภิบาลของเรา การสรรเสริญทั้งมวลเป็นของพระองค์ เต็มชั้นฟ้าทั้งหลายและแผ่นดิน และเต็มสิ่งอื่นใดที่พระองค์ทรงประสงค์หลังจากนั้น โอ้ผู้ทรงคู่ควรแก่การสดุดีและความรุ่งโรจน์ นี่คือถ้อยคำที่สัจจริงที่สุดที่บ่าวได้กล่าว และเราทุกคนล้วนเป็นบ่าวของพระองค์ โอ้อัลลอฮ์ ไม่มีผู้ใดขัดขวางสิ่งที่พระองค์ทรงประทาน และไม่มีผู้ใดให้สิ่งที่พระองค์ทรงยับยั้ง และความมั่งมีของผู้มั่งมีย่อมไม่อาจให้ประโยชน์แก่เขาจากพระองค์ได้»⁽²⁾

اللهم أنت السلامُ ، ومنكَ السلام ، تباركت يا ذا الجلال والإكرام

1. รายงานจากเษาบาน (ร.ฎ.) กล่าวว่า: เมื่อท่านเราะซูลุลลอฮ์ ﷺ เสร็จจากการละหมาด ท่านจะขออภัยโทษ (อิสติฆฟาร) สามครั้ง และกล่าวว่า «โอ้อัลลอฮ์ พระองค์คืออัส-สลาม (ผู้ทรงศานติ) และความศานติมาจากพระองค์ ความจำเริญยิ่งเป็นของพระองค์ โอ้ผู้ทรงเกรียงไกรและทรงเกียรติ»⁽³⁾

لا إله إلا الله العظيمُ الحليمُ ، لا إله إلا اللهُ ربُّ العرشِ العظيم ، لا إله إلا اللهُ ربُّ السموات وربُّ الأرض ، ربُّ العرش الكريم

1. รายงานจากอิบนุอับบาส (ร.ฎ.) ว่า ท่านเราะซูลุลลอฮ์ ﷺ เคยกล่าวในยามทุกข์ร้อนว่า «ไม่มีพระเจ้าอื่นใดนอกจากอัลลอฮ์ ผู้ทรงยิ่งใหญ่ ผู้ทรงขันติ ไม่มีพระเจ้าอื่นใดนอกจากอัลลอฮ์ พระผู้อภิบาลแห่งบัลลังก์อันยิ่งใหญ่ ไม่มีพระเจ้าอื่นใดนอกจากอัลลอฮ์ พระผู้อภิบาลแห่งชั้นฟ้าทั้งหลาย พระผู้อภิบาลแห่งแผ่นดิน และพระผู้อภิบาลแห่งบัลลังก์อันทรงเกียรติ»⁽⁴⁾

أحبُّ الكلام إلى الله أربعٌ: سبحان الله ، والحمد لله ، ولا إله إلا الله ، والله أكبر، لا يضرك بأيهن بدأت

أفضلُ الكلام: سُبحان الله، والحمد لله ، ولا إله إلا الله ، والله أكبر

1. รายงานจากสะมุเราะฮ์ บิน ญุนดุบ (ร.ฎ.) กล่าวว่า: ท่านเราะซูลุลลอฮ์ ﷺ กล่าวว่า «ถ้อยคำที่อัลลอฮ์ทรงรักที่สุดมีสี่ประการ คือ สุบหานัลลอฮ์ (มหาบริสุทธิ์แด่อัลลอฮ์) อัลหัมดุลิลลาฮ์ (การสรรเสริญเป็นของอัลลอฮ์) ลาอิลาฮะอิลลัลลอฮ์ (ไม่มีพระเจ้าอื่นใดนอกจากอัลลอฮ์) และอัลลอฮุอักบัร (อัลลอฮ์ทรงเกรียงไกรยิ่ง) ไม่เป็นไรสำหรับท่านว่าจะเริ่มด้วยคำใดก่อน» และในอีกสำนวนหนึ่งว่า «ถ้อยคำที่ประเสริฐที่สุด คือ สุบหานัลลอฮ์ อัลหัมดุลิลลาฮ์ ลาอิลาฮะอิลลัลลอฮ์ และอัลลอฮุอักบัร»⁽⁵⁾

كلمتان خفيفتان على اللسان ، ثقيلتان في الميزان ، حبيبتان إلى الرحمن: سبحان الله وبِحمدِهِ، سُبْحانَ الله العظيم

1. และรายงานจากอบูฮุร็อยเราะฮ์ (ร.ฎ.) กล่าวว่า: ท่านเราะซูลุลลอฮ์ ﷺ กล่าวว่า «สองถ้อยคำที่เบาบนลิ้น หนักในตาชั่ง และเป็นที่รักยิ่งของพระผู้ทรงกรุณาปรานี คือ สุบหานัลลอฮิ วะบิหัมดิฮี สุบหานัลลอฮิล อะซีม (มหาบริสุทธิ์แด่อัลลอฮ์และด้วยการสรรเสริญพระองค์ มหาบริสุทธิ์แด่อัลลอฮ์ผู้ทรงยิ่งใหญ่)»⁽⁶⁾

⁽¹⁾ มิชกาตุลมะศอบีห์: 1/734 หมายเลข 2390 ⁽²⁾ บันทึกโดยมุสลิม: 1/347 หมายเลข 477 ⁽³⁾ บันทึกโดยมุสลิม: 1/414 หมายเลข 592 ⁽⁴⁾ เศาะฮีหฺอัล-บุคอรีย์: 11/145 และบันทึกโดยมุสลิม: 4/2093 หมายเลข 2730 ⁽⁵⁾ บันทึกโดยมุสลิม ดู มิชกาตุลมะศอบีห์: 1/706 หมายเลข 2294 ⁽⁶⁾ บันทึกโดยมุสลิม: 4/2072 หมายเลข 2694

ประเด็นที่สี่

แนวทางที่ใช้เป็นกรอบในการทำความเข้าใจคุณลักษณะ (ศิฟาต) ของอัลลอฮ์⁽¹⁾

เชคมุหัมมัด อัล-อะมีน อัช-ชันกีฏี (ขออัลลอฮ์ทรงเมตตาท่าน) กล่าวว่า อัลกุรอานอันยิ่งใหญ่ได้บ่งชี้ว่า เรื่องคุณลักษณะของอัลลอฮ์นั้นตั้งอยู่บนหลักพื้นฐานสามประการ ผู้ใดยึดถือครบทั้งสามประการ เขาก็ได้ดำเนินตามความถูกต้อง และอยู่บนอะกีดะฮ์เดียวกับที่ท่านนบี ﷺ บรรดาศอฮาบะฮ์ของท่าน และสะลัฟผู้ทรงคุณธรรมยึดถืออยู่ ส่วนผู้ใดบกพร่องในหลักใดหลักหนึ่งจากสามประการนี้ เขาก็ได้หลงผิดแล้ว

ท่านยังกล่าวอีกว่า หลักพื้นฐานทั้งสามประการนี้ล้วนมีอัลกุรอานอันยิ่งใหญ่เป็นหลักฐานบ่งชี้:

لَيْسَ كَمِثْلِهِۦ شَىْءٌ

وَلَمْ يَكُن لَّهُۥ كُفُوًا أَحَدٌۢ ﴿٤﴾

فَلَا تَضْرِبُوا۟ لِلَّهِ ٱلْأَمْثَالَ

หลักพื้นฐานประการที่หนึ่ง: การยืนยันความบริสุทธิ์ของพระองค์ (ผู้ทรงยิ่งใหญ่และทรงสูงส่ง) จากการที่คุณลักษณะใด ๆ ของพระองค์จะคล้ายคลึงกับคุณลักษณะใด ๆ ของมัคลูก หลักนี้มีหลักฐานจากดำรัสของอัลลอฮ์ ตะอาลา ที่ว่า «ไม่มีสิ่งใดเสมือนพระองค์» (ซูเราะฮ์อัช-ชูรอ 42:11)⁽²⁾ «และไม่มีผู้ใดเท่าเทียมพระองค์» (ซูเราะฮ์อัล-อิคลาศ 112:4)⁽³⁾ «ดังนั้น พวกเจ้าอย่าได้ยกอุปมาใด ๆ แก่อัลลอฮ์» (ซูเราะฮ์อัน-นะห์ล 16:74)⁽⁴⁾

ءَأَنتُمْ أَعْلَمُ أَمِ ٱللَّهُ

หลักพื้นฐานประการที่สอง: คือการมีอีมานต่อสิ่งที่อัลลอฮ์ทรงพรรณนาพระองค์เองไว้ เพราะไม่มีผู้ใดที่พรรณนาอัลลอฮ์จะรู้จักอัลลอฮ์ดียิ่งกว่าอัลลอฮ์เอง «พวกเจ้ารู้ดียิ่งกว่า หรืออัลลอฮ์ทรงรู้ดียิ่งกว่า?» (ซูเราะฮ์อัล-บะเกาะเราะฮ์ 2:140)⁽⁵⁾

وَمَا يَنطِقُ عَنِ ٱلْهَوَىٰٓ ﴿٣﴾ إِنْ هُوَ إِلَّا وَحْىٌ يُوحَىٰ ﴿٤﴾

และการมีอีมานต่อสิ่งที่ท่านเราะซูลของพระองค์ ﷺ ได้พรรณนาพระองค์ไว้ เพราะไม่มีผู้ใดรู้จักอัลลอฮ์ดียิ่งไปกว่าท่านเราะซูลุลลอฮ์ ﷺ รองจากอัลลอฮ์ ซึ่งพระองค์ได้ตรัสเกี่ยวกับท่านว่า «และเขามิได้พูดตามอารมณ์ สิ่งที่เขาพูดนั้นมิใช่อื่นใด นอกจากเป็นวะห์ยูที่ถูกประทานลงมา» (ซูเราะฮ์อัน-นัจญ์มุ 53:3-4)⁽⁶⁾

⁽¹⁾ ดู: มันฮัจญ์ วะดิรอซาต ลิอายาต อัล-อัสมาอ์ วัศ-ศิฟาต ของเชคมุหัมมัด อัล-อะมีน อัช-ชันกีฏี (ขออัลลอฮ์ทรงเมตตาท่าน) ⁽²⁾ ซูเราะฮ์อัช-ชูรอ: 11 ⁽³⁾ ซูเราะฮ์อัล-อิคลาศ: 4 ⁽⁴⁾ ซูเราะฮ์อัน-นะห์ล: 74 ⁽⁵⁾ ซูเราะฮ์อัล-บะเกาะเราะฮ์: 140 ⁽⁶⁾ ซูเราะฮ์อัน-นัจญ์มุ: 3-4

การหลงผิดของผู้ที่ยึดหลักการหนึ่งในสองหลักการนี้ โดยละทิ้งอีกหลักการหนึ่ง

ท่านเชค (ขออัลลอฮ์ตะอาลาทรงเมตตาท่าน) ได้ตำหนิผู้ที่บกพร่องต่อหลักการหนึ่งในสองหลักการนี้อย่างรุนแรง ท่านถือว่าผู้ที่ปฏิเสธคุณลักษณะที่อัลลอฮ์ทรงยืนยันแก่พระองค์เอง คือผู้ที่ทำตัวเกินเลยต่อหน้าพระผู้อภิบาลแห่งชั้นฟ้าทั้งหลายและแผ่นดิน และถือว่าการกระทำของผู้ปฏิเสธสิ่งที่อัลลอฮ์ทรงยืนยันแก่พระองค์เองนั้น เป็นการอาจหาญต่ออัลลอฮ์อย่างใหญ่หลวง

ท่านเชคถือว่านี่เป็นการหลงผิดที่ไม่มีการหลงผิดใดยิ่งไปกว่า เพราะผู้ปฏิเสธผู้นี้มุ่งไปยังคุณลักษณะแห่งความสมบูรณ์และความยิ่งใหญ่ที่อัลลอฮ์ทรงยืนยันแก่พระองค์เอง แล้วผู้โง่เขลาที่น่าสงสารผู้นี้ก็ก้าวล้ำออกมาต่อหน้าพระผู้ทรงอำนาจแห่งชั้นฟ้าทั้งหลายและแผ่นดิน พลางกล่าวว่า "คุณลักษณะที่พระองค์ทรงพรรณนาพระองค์เองนี้ไม่เหมาะสมกับพระองค์ และมันจะนำไปสู่ความบกพร่องเช่นนั้นเช่นนี้ ข้าพเจ้าจึงขอตีความมัน (ตะอ์วีล) และปฏิเสธมัน แล้วนำสิ่งอื่นมาแทนจากความคิดของข้าพเจ้าเอง" โดยที่เขามิได้อ้างอิงสิ่งที่เขายึดถือนั้นกับอัลกุรอานหรือซุนนะฮ์แต่อย่างใด

และผู้ที่หลงผิดเช่นเดียวกันนี้ คือผู้ที่ยืนยันคุณลักษณะต่าง ๆ แด่อัลลอฮ์ ตะบาเราะกะ วะตะอาลา แต่เขากลับเปรียบเทียบคุณลักษณะของพระผู้ทรงสร้างกับคุณลักษณะของสิ่งที่พระองค์ทรงสร้าง

ส่วนผู้ประสบความสำเร็จ ผู้รอดพ้น ผู้ดำเนินอยู่บนแนวทางอันเที่ยงตรง คือผู้ที่ศรัทธาต่อสองหลักการนี้ โดยไม่แยกแยะระหว่างทั้งสอง เขาศรัทธาต่อคุณลักษณะที่อัลลอฮ์ทรงยืนยันแก่พระองค์เอง และในขณะเดียวกันก็ยกย่องพระองค์ให้บริสุทธิ์จากการที่คุณลักษณะของพระองค์จะคล้ายคลึงกับคุณลักษณะของสิ่งที่พระองค์ทรงสร้าง ดังนั้นเขาจึงเป็นผู้ศรัทธา ผู้ยกย่องความบริสุทธิ์ (แด่อัลลอฮ์) ผู้ปลอดภัยจากหลุมพรางแห่งการเปรียบเทียบ (ตัชบีฮ์) และการปฏิเสธคุณลักษณะ (ตะอ์ฏีล)

อายะฮ์หนึ่งจากคัมภีร์ของอัลลอฮ์บ่งชี้ถึงหลักการนี้

لَيْسَ كَمِثْلِهِۦ شَىْءٌ ۖ وَهُوَ ٱلسَّمِيعُ ٱلْبَصِيرُ ﴿١١﴾

มีอายะฮ์หนึ่งจากคัมภีร์ของอัลลอฮ์บ่งชี้ถึงสองหลักการนี้ นั่นคือดำรัสของพระองค์ที่ว่า «ไม่มีสิ่งใดเหมือนพระองค์ และพระองค์คือผู้ทรงได้ยิน ผู้ทรงเห็น»⁽¹⁾

อัลลอฮ์ผู้ทรงเป็นสัจธรรมทรงยืนยันการได้ยินและการเห็นแก่พระองค์เองในอายะฮ์นี้ ในขณะเดียวกันกับที่ทรงยืนยันว่าไม่มีสิ่งใดเหมือนพระองค์ ในเรื่องนี้จึงมีการบ่งชี้อย่างชัดเจนว่า ไม่อนุญาตให้มนุษย์ปฏิเสธการได้ยินและการเห็นของอัลลอฮ์ โดยอ้างว่าบรรดาสิ่งถูกสร้างที่เกิดขึ้นใหม่ก็มีการได้ยินและการเห็น

⁽¹⁾ ซูเราะฮ์อัช-ชูรอ 42:11

และการยืนยันการได้ยินและการมองเห็นแด่อัลลอฮ์จะนำไปสู่การเปรียบอัลลอฮ์กับบรรดามัคลูกของพระองค์

แท้จริง ความหมายที่อายะฮ์นี้บ่งชี้คือ อัลลอฮ์ทรงมีคุณลักษณะแห่งการได้ยินและการมองเห็น และการได้ยินและการมองเห็นของอัลลอฮ์นั้นไม่มีสิ่งใดจากการได้ยินและการมองเห็นของบรรดามัคลูกมาคล้ายเหมือน การได้ยินและการมองเห็นของอัลลอฮ์คู่ควรกับความยิ่งใหญ่และความสมบูรณ์ของพระองค์ ส่วนการได้ยินและการมองเห็นของบรรดามัคลูกก็เหมาะสมกับสภาพของพวกเขา ดังนั้นจึงไม่มีความคล้ายคลึงกันระหว่างคุณลักษณะของอัลลอฮ์กับคุณลักษณะของบรรดามัคลูก

يَعْلَمُ مَا بَيْنَ أَيْدِيهِمْ وَمَا خَلْفَهُمْ وَلَا يُحِيطُونَ بِهِۦ عِلْمًا ﴿١١٠﴾

หลักพื้นฐานประการที่สาม ที่การศึกษาเรื่องคุณลักษณะ (ศิฟาต) ตั้งอยู่บนนั้น ดังที่ชัยค์อัช-ชันกีฏีย์กล่าวไว้ คือ การตัดความหวังที่จะเข้าถึงสภาพที่แท้จริงของรูปแบบวิธีการ (กัยฟิยะฮ์) เพราะการเข้าถึงสภาพที่แท้จริงของกัยฟิยะฮ์นั้นเป็นไปไม่ได้ และนี่คือสิ่งที่อัลลอฮ์ทรงระบุไว้อย่างชัดเจนในซูเราะฮ์ฏอฮา โดยตรัสว่า «พระองค์ทรงรู้สิ่งที่อยู่เบื้องหน้าพวกเขาและสิ่งที่อยู่เบื้องหลังพวกเขา และพวกเขาไม่อาจรอบรู้พระองค์ได้ด้วยความรู้» (ซูเราะฮ์ฏอฮา 20:110)⁽¹⁾ คำตรัสของพระองค์ว่า (ยุฮีฏูน – พวกเขารอบรู้) เป็นกริยามุฎอริอ์ และกริยาในเชิงไวยากรณ์ที่เรียกว่า กริยามุฎอริอ์ กริยาคำสั่ง และกริยาอดีตนั้น ตามทัศนะของนักไวยากรณ์ สามารถแยกองค์ประกอบออกเป็น (มัศดัร [คำนามกริยา] และกาลเวลา)

และนักวิชาการด้านวาทศิลป์ (บะลาเฆาะฮ์) ได้ตรวจสอบไว้อย่างละเอียดในการศึกษาเรื่องอุปลักษณ์ตาม (อัล-อิสติอาเราะฮ์ อัต-ตะบะอิยยะฮ์) ว่า กริยานั้นแยกองค์ประกอบออกเป็น (มัศดัร กาลเวลา และการโยงความสัมพันธ์) ซึ่งมัศดัรนั้นแฝงอยู่ในความหมายของกริยาโดยมติเอกฉันท์ ดังนั้น (ยุฮีฏูน) จึงมีความหมายของ (การรอบรู้ – อัล-อิหาเฏาะฮ์) แฝงอยู่ การปฏิเสธจึงครอบคลุมไปถึงมัศดัรที่แฝงอยู่ในกริยานั้น และเมื่ออยู่ร่วมกับการปฏิเสธ มัศดัรนั้นจึงเปรียบเสมือนคำนามไม่ชี้เฉพาะที่ลงท้ายคงที่ด้วยสระฟัตหะฮ์ (หลังคำปฏิเสธที่ปฏิเสธทั้งประเภท) ความหมายจึงกลายเป็นว่า "ไม่มีการรอบรู้ใด ๆ เลยของความรู้ของมนุษย์ต่อพระผู้อภิบาลแห่งชั้นฟ้าทั้งหลายและแผ่นดิน"

ดังนั้นจึงเป็นการปฏิเสธการรอบรู้ทุกประเภทต่อกัยฟิยะฮ์ของคุณลักษณะเหล่านั้น การรอบรู้ที่โยงไปยังความรู้ (ของมนุษย์) จึงถูกปฏิเสธจากพระผู้อภิบาลแห่งสากลโลก

สิ่งที่ชัยค์ผู้ทรงความรู้ได้กล่าวไว้ ว่าเป็นไปไม่ได้ที่จะรู้ถึงกัยฟิยะฮ์ของอัลลอฮ์หรือคุณลักษณะของพระองค์นั้น เป็นตรรกะที่ถูกต้อง เพราะสติปัญญาของมนุษย์ ไม่ว่าจะเฉลียวฉลาดและมีพลังแห่งการรับรู้มากเพียงใด ก็ยังบกพร่องอย่างที่สุดและไร้ความสามารถอย่างถึงที่สุดในการรู้ถึงสภาพที่แท้จริงของสรรพสิ่ง

แท้จริง มนุษย์ไร้ความสามารถที่จะรู้ถึงสภาพที่แท้จริงของวิญญาณ (รูห์) ที่เคลื่อนไหวอยู่ภายในตัวเขาเอง ไร้ความสามารถที่จะรู้ถึงสภาพที่แท้จริงของแสงสว่าง ซึ่งเป็นสิ่งที่ปรากฏชัดที่สุดสิ่งหนึ่ง และไร้ความสามารถที่จะเข้าใจถึงสภาพที่แท้จริงของสสาร และสภาพที่แท้จริงของอะตอมที่ประกอบขึ้นเป็นสสาร แล้วเขาจะหวังไปรู้ถึงสภาพที่แท้จริงของซาต (องค์อัลลอฮ์) และคุณลักษณะแห่งพระผู้เป็นเจ้าได้อย่างไร?

⁽¹⁾ ซูเราะฮ์ฏอฮา: 110

ผู้ที่เบี่ยงเบนออกจากแนวทางที่ถูกต้องและสาเหตุแห่งการเบี่ยงเบนของพวกเขา

การเบี่ยงเบนออกจากแนวทางที่ถูกต้องในเรื่องพระนามและคุณลักษณะของอัลลอฮ์ ตะอาลา เกิดจากการบกพร่องต่อหลักการข้อใดข้อหนึ่งในสามข้อที่เราได้กล่าวไปแล้ว เราสามารถแบ่งการเบี่ยงเบนของผู้คนทั้งในอดีตและปัจจุบันในเรื่องพระนามและคุณลักษณะของอัลลอฮ์ออกเป็นสามประเภท ดังนี้

ประการแรก: การเบี่ยงเบนของพวกมุชริกีน

การเบี่ยงเบนของพวกมุชริกีนนั้น อิบนุอับบาส (ร.ฎ.) อิบนุญุร็อยจญ์ และมุญาฮิด ได้กล่าวถึงไว้ว่า พวกมุชริกีนได้บิดเบือนพระนามของอัลลอฮ์ ตะอาลา ไปจากความหมายที่แท้จริง แล้วนำไปตั้งเป็นชื่อเจว็ดของพวกเขา พวกเขาเพิ่มบ้าง ตัดทอนบ้าง โดยตั้งชื่อ "อัล-ลาต" ให้แผลงมาจาก "อัลลอฮ์" ตั้งชื่อ "อัล-อุซซา" ให้แผลงมาจาก "อัล-อะซีซ" และตั้งชื่อ "มะนาต" ให้แผลงมาจาก "อัล-มันนาน"

وَهُمْ يَكْفُرُونَ بِٱلرَّحْمَـٰنِ

وَإِذَا قِيلَ لَهُمُ ٱسْجُدُوا۟ لِلرَّحْمَـٰنِ قَالُوا۟ وَمَا ٱلرَّحْمَـٰنُ

ส่วนหนึ่งของการบิดเบือน (อิลหาด) ของพวกเขา คือการปฏิเสธพระนามจำนวนหนึ่งของอัลลอฮ์ ตะอาลา เช่น การที่พวกเขาปฏิเสธพระนาม "อัร-เราะห์มาน" ดังที่อัลลอฮ์ตรัสว่า «และพวกเขาปฏิเสธต่อพระผู้ทรงกรุณาปรานี (อัร-เราะห์มาน)» (ซูเราะฮ์อัร-เราะอ์ด 13:30)⁽¹⁾ และ «และเมื่อมีผู้กล่าวแก่พวกเขาว่า จงสุญูดต่อพระผู้ทรงกรุณาปรานีเถิด พวกเขากล่าวว่า อะไรกันคืออัร-เราะห์มาน?» (ซูเราะฮ์อัล-ฟุรกอน 25:60)⁽²⁾

إِنَّ ٱللَّهَ فَقِيرٌ وَنَحْنُ أَغْنِيَآءُ

يَدُ ٱللَّهِ مَغْلُولَةٌ ۚ غُلَّتْ أَيْدِيهِمْ وَلُعِنُوا۟ بِمَا قَالُوا۟

และผู้ที่ถูกนับรวมอยู่ในกลุ่มนี้ด้วย คือบรรดาผู้ที่พรรณนาอัลลอฮ์ด้วยคุณลักษณะที่บกพร่อง ดังเช่นคำกล่าวของพวกยิวผู้ชั่วช้าที่ว่า «แท้จริงอัลลอฮ์นั้นยากจน และพวกเรานั้นร่ำรวย» (ซูเราะฮ์อาล อิมรอน 3:181)⁽³⁾ และคำกล่าวของพวกเขาที่ว่า «พระหัตถ์ของอัลลอฮ์ถูกล่ามไว้ มือของพวกเขาต่างหากที่ถูกล่ามไว้ และพวกเขาถูกสาปแช่งเนื่องด้วยสิ่งที่พวกเขากล่าว» (ซูเราะฮ์อัล-มาอิดะฮ์ 5:64)⁽⁴⁾

ประการที่สอง: การเบี่ยงเบนของพวกมุชับบิฮะฮ์ (ผู้เปรียบเทียบอัลลอฮ์กับสิ่งถูกสร้าง)

لَيْسَ كَمِثْلِهِۦ شَىْءٌ ۖ وَهُوَ ٱلسَّمِيعُ ٱلْبَصِيرُ ﴿١١﴾

คนกลุ่มนี้ยืนยันสิ่งที่อัลลอฮ์ทรงยืนยันแก่พระองค์เอง แต่พวกเขามิได้ปฏิเสธการคล้ายคลึงกับสิ่งถูกสร้างออกไปจากอัลลอฮ์ ตะอาลา พวกเขาจึงนำเอาเฉพาะท่อนท้ายของอายะฮ์อันทรงเกียรติที่ว่า «ไม่มีสิ่งใดเสมือนพระองค์ และพระองค์คือผู้ทรงได้ยิน ผู้ทรงเห็น» (ซูเราะฮ์อัช-ชูรอ 42:11)⁽⁵⁾ มาใช้ แต่มิได้นำท่อนแรกของอายะฮ์มาใช้ด้วย หากพวกเขานำท่อนแรกมาใช้ พวกเขาก็จะรู้ว่าไม่มีสิ่งใดคล้ายคลึงอัลลอฮ์ และพวกเขาก็จะไม่กล้ากล่าวถ้อยคำที่ทำให้ร่างกายขนลุกซู่ด้วยความน่าสะพรึงกลัว และหัวใจต้องสั่นสะท้านว่า "อัลลอฮ์ทรงมีพระหัตถ์ ทรงมีการเห็น และทรงมีการได้ยิน เหมือนมือของเรา การได้ยินของเรา และการเห็นของเรา" มหาบริสุทธิ์และสูงส่งยิ่งแด่อัลลอฮ์ จากสิ่งที่พวกเขากล่าวอ้าง

⁽¹⁾ ซูเราะฮ์อัร-เราะอ์ด: 30 ⁽²⁾ ซูเราะฮ์อัล-ฟุรกอน: 60 ⁽³⁾ ซูเราะฮ์อาล อิมรอน: 181 ⁽⁴⁾ ซูเราะฮ์อัล-มาอิดะฮ์: 64 ⁽⁵⁾ ซูเราะฮ์อัช-ชูรอ: 11

ชนกลุ่มนี้ได้ทำให้สิ่งที่พวกเขาเคารพสักการะเป็นเสมือนรูปเจว็ด ด้วยเหตุนี้บรรดาอุละมาอ์สะลัฟจึงกล่าวว่า (ผู้ที่เปรียบเทียบอัลลอฮ์กับสิ่งถูกสร้างนั้น คือผู้ที่เคารพสักการะรูปเจว็ด) แท้จริงพวกเขาได้ตกเป็นกาฟิรด้วยคำกล่าวของพวกเขานี้ และได้ออกจากศาสนาไปแล้ว ในจำนวนคนเหล่านี้ได้แก่ ดาวูด อัล-เญาะวาริบีย์ และฮิชาม บิน อัล-หะกัม อัร-รอฟิฎีย์ ทั้งสองกลุ่มนี้มีความเบี่ยงเบนที่ตรงกันข้ามกัน กล่าวคือ กลุ่มแรกซึ่งเป็นพวกมุชริกีนได้ยกสิ่งถูกสร้างขึ้นไปอยู่ในฐานะของพระผู้สร้างและทำให้มันเท่าเทียมกับพระองค์ ส่วนพวกมุชับบิฮะฮ์ได้ลดพระผู้สร้างลงมาอยู่ในฐานะของร่างกายที่ถูกสร้างขึ้นและเปรียบเทียบพระองค์กับสิ่งเหล่านั้น อัลลอฮ์ผู้ทรงสูงส่งและบริสุทธิ์ยิ่งทรงพ้นจากการกล่าวเท็จและความหลงผิดของพวกเขา

ประการที่สาม: ความเบี่ยงเบนของพวกปฏิเสธ (อัน-นุฟาต) ซึ่งมีสามกลุ่ม

1. กลุ่มที่ปฏิเสธพระนามทั้งหลายและความหมายที่พระนามเหล่านั้นบ่งชี้ และพรรณนาอัลลอฮ์ผู้ทรงสูงส่งว่าเป็นความไม่มีโดยสิ้นเชิง คนเหล่านี้คือพวกญะฮ์มิยะฮ์ ความจริงแล้วการบิดเบือนของพวกเขาคือการกล่าวหาว่าอัลลอฮ์ทรงโกหก เช่นเดียวกับการบิดเบือนของพวกมุชริกีน

1. กลุ่มที่ยืนยันถ้อยคำของพระนามของพระองค์ แต่ไม่ยืนยันคุณลักษณะแห่งความสมบูรณ์ที่พระนามเหล่านั้นครอบคลุมอยู่ พวกเขากล่าวว่า พระองค์ทรงเป็นอัร-เราะห์มาน อัร-เราะฮีม โดยไม่มีความเมตตา ทรงเป็นผู้ทรงปรีชาญาณโดยไม่มีวิทยปัญญา ทรงเป็นผู้ทรงอานุภาพโดยไม่มีอานุภาพ ทรงเป็นผู้ทรงได้ยินโดยไม่มีการได้ยิน... เป็นต้น คนเหล่านี้คือพวกมุอ์ตะซิละฮ์

1. กลุ่มที่สาม ยืนยันคุณลักษณะเชิงความหมาย (ศิฟาต อัล-มะอานีย์) เจ็ดประการ ได้แก่ การมีชีวิต ความรอบรู้ อานุภาพ พระประสงค์ การได้ยิน การมองเห็น และการตรัส และปฏิเสธคุณลักษณะอื่นจากนั้น คนเหล่านี้คือพวกอะชาอิเราะฮ์⁽¹⁾

บรรดาผู้ที่ปฏิเสธพระนามและคุณลักษณะของอัลลอฮ์ ผู้ที่เปรียบเทียบคุณลักษณะของพระองค์กับคุณลักษณะของสิ่งถูกสร้างของพระองค์ และผู้ที่ปฏิเสธพระนามและคุณลักษณะของพระองค์นั้น ความหลงผิดของพวกเขาชัดเจนอยู่แล้ว เพราะพวกเขาเป็นผู้ต่อต้านอัลลอฮ์และเราะซูลของพระองค์ ปฏิเสธอัลกุรอานและซุนนะฮ์ เรื่องราวของพวกเขาเป็นที่รู้กันอยู่แล้ว ไม่จำเป็นต้องอธิบาย

ส่วนผู้ที่จำเป็นต้องเปิดเผยความจอมปลอมในคำกล่าวของพวกเขา ก็คือพวกอะฮ์ลุลกะลาม ซึ่งอ้างว่าพวกเขาทำให้อัลลอฮ์ผู้ทรงสูงส่งบริสุทธิ์จากการคล้ายคลึงกับสิ่งถูกสร้าง และด้วยเหตุนี้เองพวกเขาจึงปฏิเสธคุณลักษณะของอัลลอฮ์ผู้ทรงสูงส่งที่มีระบุไว้ในอัลกุรอานและซุนนะฮ์ โดยอ้างว่าคุณลักษณะเหล่านั้นทำให้เข้าใจไปถึงการเปรียบเทียบ และเพื่อการนั้นพวกเขาจึงหันไปใช้การตีความ (ตะอ์วีล) คุณลักษณะเหล่านี้ อันเป็นการตีความที่ทำให้มันเบี่ยงเบนออกไปจากความหมายที่แท้จริงของมัน⁽²⁾

⁽¹⁾ อบุลหะสัน อัล-อัชอะรีย์ ขออัลลอฮ์ทรงเมตตาท่าน มิได้ยึดถือแนวทางนี้ ดังที่จะได้กล่าวถึงหลักความเชื่อของท่านเกี่ยวกับคุณลักษณะของพระผู้สร้างผู้ทรงจำเริญและสูงส่งต่อไป

⁽²⁾ นักวิชาการร่วมสมัยบางคน เช่น เชคหะสัน อัล-บันนา และเชคหะสัน อัยยูบ และคนอื่น ๆ ได้พยายามลดทอนความร้ายแรงของความผิดพลาด […]

หัวข้อย่อยที่ห้า

ประเภทของศิฟาต (คุณลักษณะ) ตามทัศนะของนักวิชาการสายกะลาม

ท่านเชคอัลอัลลามะฮ์ มุฮัมมัด อัลอะมีน อัชชินกีฏีย์ (ขออัลลอฮ์ตะอาลาทรงเมตตาท่าน) ได้อธิบายแนวทางของนักวิชาการสายกะลามในการแบ่งประเภทศิฟาตของอัลลอฮ์ตะอาลา ท่านได้ชี้แจงว่าพวกเขายืนยันสิ่งใดและปฏิเสธสิ่งใด รวมทั้งความผิดพลาดและการบิดเบือนที่พวกเขาตกอยู่ในนั้น จากนั้นท่านได้อธิบายถึงสิ่งที่อัลกุรอานบ่งชี้ว่าอัลลอฮ์ทรงมีศิฟาตเหล่านี้ และไม่อนุญาตให้ปฏิเสธศิฟาตเหล่านี้ออกจากอัลลอฮ์ด้วยข้ออ้างว่าบรรดามัคลูกก็มีคุณลักษณะเหล่านั้นด้วย เพราะศิฟาตของอัลลอฮ์นั้นคู่ควรกับความยิ่งใหญ่ของพระองค์ ส่วนคุณลักษณะของมัคลูกนั้นสอดคล้องกับความอ่อนแอของพวกเขา

ท่านเชคได้อธิบายว่า บรรดามุตะกัลลิมีนที่ดำดิ่งลงไปในวิชากะลาม และได้นำหลักฐานที่พวกเขาเรียกว่า "หลักฐานทางปัญญา" ซึ่งพวกเขาเรียบเรียงขึ้นในรูปของการอนุมานทางตรรกศาสตร์ ได้แบ่งศิฟาตของอัลลอฮ์ออกเป็นหกประเภท ได้แก่

1. ศิฟะฮ์นัฟซียะฮ์ (คุณลักษณะแห่งซาต)
2. ศิฟะฮ์มะอ์นา (คุณลักษณะเชิงความหมาย)
3. ศิฟะฮ์มะอ์นะวียะฮ์ (คุณลักษณะที่สืบเนื่องจากความหมาย)
4. ศิฟะฮ์ฟิอ์ลียะฮ์ (คุณลักษณะแห่งการกระทำ)
5. ศิฟะฮ์สัลบียะฮ์ (คุณลักษณะเชิงปฏิเสธ)
6. ศิฟะฮ์ญามิอะฮ์ (คุณลักษณะที่ครอบคลุม)

ส่วนศิฟาตอิฎอฟียะฮ์ (คุณลักษณะเชิงสัมพันธ์) นั้น พวกเขาได้ทำให้มันเป็นเพียงสิ่งที่สมมติขึ้นในความคิด ไม่มีอยู่จริงในโลกภายนอก และด้วยเหตุนั้น พวกเขาจึงก่อให้เกิดปัญหาความสับสนอันใหญ่หลวง

การนำแนวทางของสายกะลามมาตัดสินด้วยอัลกุรอานและซุนนะฮ์

ท่านเชคอัชชินกีฏีย์ (ขออัลลอฮ์ตะอาลาทรงเมตตาท่าน) ได้อธิบายถึงสิ่งที่ปรากฏในอัลกุรอานอันยิ่งใหญ่ เกี่ยวกับการพรรณนาพระผู้สร้าง ผู้ทรงยิ่งใหญ่และสูงส่ง ด้วยคุณลักษณะเหล่านั้น และการพรรณนามัคลูกด้วยคุณลักษณะเหล่านั้นเช่นกัน รวมทั้งการที่อัลกุรอานอันยิ่งใหญ่ได้ชี้แจงว่า คุณลักษณะของพระผู้สร้างชั้นฟ้าทั้งหลายและแผ่นดินนั้นเป็นความจริง และคุณลักษณะของมัคลูกก็เป็นความจริง และไม่มีความคล้ายคลึงกันใด ๆ ระหว่างคุณลักษณะของพระผู้สร้างกับคุณลักษณะของมัคลูก คุณลักษณะของพระผู้สร้างนั้นคู่ควรกับซาตของพระองค์ ส่วนคุณลักษณะของมัคลูกนั้นสอดคล้องกับความอ่อนแอและความต้องการพึ่งพาของมัน และความแตกต่างระหว่างคุณลักษณะกับคุณลักษณะนั้น ก็เปรียบเสมือนความแตกต่างระหว่างซาตกับซาต

…บุคคลเหล่านี้ที่เป็นที่รู้จักในนาม "เคาะลัฟ" และ (มีผู้พยายาม) ให้พวกเขาประนีประนอมระหว่างทัศนะของสะลัฟกับเคาะลัฟ แต่ความจริงที่จำเป็นต้องตระหนักคือ แนวทางของเคาะลัฟที่อ้างว่าความหมายตามตัวอักษรของศิฟาตนั้นไม่ใช่สิ่งที่ถูกมุ่งหมาย คือแนวทางของพวกตะอ์วีล ซึ่งห่างไกลจากความถูกต้อง และไม่มีจุดบรรจบใด ๆ ระหว่างแนวทางนี้กับแนวทางของสะลัฟ และเจตนาที่ดีของเคาะลัฟบางคนก็ไม่อาจช่วยพวกเขาได้ เพราะเจตนาที่ดีไม่ได้ทำให้สิ่งที่เป็นความเท็จกลายเป็นความจริง

ศิฟาตุลมะอานี (คุณลักษณะเชิงความหมาย) ตามทัศนะของนักวิชาการกะลาม

ท่านเชคได้อธิบายว่า ศิฟาตุลมะอานีตามทัศนะของนักวิชาการกะลามมีเพียงเจ็ดประการเท่านั้น และพวกเขาปฏิเสธคุณลักษณะอื่นนอกเหนือจากเจ็ดประการนี้

หลักเกณฑ์ของศิฟะฮ์มะอ์นา (คุณลักษณะเชิงความหมาย) ตามทัศนะของนักวิชาการกะลาม คือ สิ่งที่บ่งชี้ถึงความหมายเชิงการมีอยู่ (มะอ์นาวุญูดี) ที่ดำรงอยู่กับซาต (พระองค์)

คุณลักษณะทั้งเจ็ดที่พวกเขายืนยัน ได้แก่ อัล-กุดเราะฮ์ (เดชานุภาพ) อัล-อิรอดะฮ์ (พระประสงค์) อัล-อิลม์ (ความรู้) อัล-หะยาฮ์ (การมีชีวิต) อัส-สัมอ์ (การได้ยิน) อัล-บะศ็อร (การมองเห็น) และอัล-กะลาม (การตรัส) ส่วนพวกมุอ์ตะซิละฮ์ปฏิเสธความหมายทั้งเจ็ดประการนี้ แต่ยืนยันผลเชิงหุก่ม (อะห์กาม) ของมัน โดยกล่าวว่า พระองค์ทรงเดชานุภาพด้วยซาตของพระองค์ ทรงได้ยินด้วยซาตของพระองค์ ทรงรอบรู้ด้วยซาตของพระองค์ ทรงมีชีวิตด้วยซาตของพระองค์ แต่พวกเขาไม่ยืนยันว่าอัลลอฮ์ทรงมีเดชานุภาพ ไม่มีความรู้ ไม่มีชีวิต ไม่มีการได้ยิน และไม่มีการมองเห็น ทั้งนี้เพื่อหลีกหนีจากการมีสิ่งที่เป็นอมตะ (เกาะดีม) หลายสิ่ง ซึ่งเป็นแนวทางที่ผู้มีสติปัญญาทุกคนล้วนรู้ถึงความหลงผิดและความขัดแย้งในตัวเองของมัน และหากความรู้ไม่ได้ดำรงอยู่กับซาตแล้ว ก็เป็นไปไม่ได้ที่จะกล่าวว่า "พระองค์ทรงรอบรู้โดยปราศจากความรู้" ซึ่งนี่คือความขัดแย้งที่ชัดเจนตามหลักพื้นฐานของสติปัญญา

ต่อมาท่านเชคได้นำเสนอหลักฐานของศิฟาตุลมะอานี และกล่าวถึงความแตกต่างระหว่างคุณลักษณะของพระผู้สร้างกับคุณลักษณะของสิ่งถูกสร้าง ดังนี้

إِنَّ ٱللَّهَ عَلَىٰ كُلِّ شَىْءٍ قَدِيرٌ ﴿٢٠﴾

1. พวกเขาได้พรรณนาอัลลอฮ์ผู้ทรงสูงส่งด้วยเดชานุภาพ และยืนยันเดชานุภาพแด่พระองค์ และอัลลอฮ์ผู้ทรงยิ่งใหญ่และสูงส่งได้ตรัสไว้ในคัมภีร์ของพระองค์ว่า «แท้จริงอัลลอฮ์ทรงเดชานุภาพเหนือทุกสิ่ง» (ซูเราะฮ์อัล-บะเกาะเราะฮ์ 2:20)⁽¹⁾ และเรามั่นใจอย่างเด็ดขาดว่าพระองค์ผู้ทรงสูงส่งทรงมีคุณลักษณะแห่งเดชานุภาพในลักษณะที่เหมาะสมกับความสมบูรณ์และความยิ่งใหญ่ของพระองค์

إِلَّا ٱلَّذِينَ تَابُوا۟ مِن قَبْلِ أَن تَقْدِرُوا۟ عَلَيْهِمْ

ในทำนองเดียวกัน พระองค์ทรงพรรณนาสิ่งถูกสร้างบางส่วนด้วยความสามารถ (กุดเราะฮ์) โดยตรัสว่า «เว้นแต่บรรดาผู้ที่สำนึกผิดกลับตัวก่อนที่พวกเจ้าจะมีอำนาจเหนือพวกเขา» (ซูเราะฮ์อัล-มาอิดะฮ์ 5:34)⁽²⁾ พระองค์จึงทรงให้ความสามารถเป็นของสิ่งที่ถูกสร้างขึ้นใหม่บางส่วน และทรงพาดพิงมันไปยังพวกเขา

และเรารู้ว่าทุกสิ่งที่อยู่ในอัลกุรอานเป็นสัจธรรม และพระผู้เป็นเจ้าผู้ทรงยิ่งใหญ่และสูงส่งทรงมีเดชานุภาพอันแท้จริงที่เหมาะสมกับความสมบูรณ์และความยิ่งใหญ่ของพระองค์ เช่นเดียวกับที่สิ่งถูกสร้างก็มีความสามารถอันแท้จริงที่เหมาะสมกับสภาพของพวกเขา ความอ่อนแอของพวกเขา ความดับสูญของพวกเขา และความต้องการพึ่งพาของพวกเขา และระหว่างเดชานุภาพของพระผู้สร้างกับความสามารถของสิ่งถูกสร้างนั้นมีความแตกต่างขัดกัน…

⁽¹⁾ ซูเราะฮ์อัล-บะเกาะเราะฮ์ : 20 ⁽²⁾ ซูเราะฮ์อัล-มาอิดะฮ์ : 34

และความแตกต่างนั้นก็เป็นเช่นเดียวกับความแตกต่างระหว่างซาต (ตัวตน) ของพระผู้สร้างกับซาตของสิ่งถูกสร้าง และเพียงเท่านี้ก็เพียงพอแล้วที่จะแสดงให้ท่านเห็นถึงความห่างไกลกันอย่างยิ่งระหว่างทั้งสอง

إِنَّ ٱللَّهَ سَمِيعٌۢ بَصِيرٌ ﴿١﴾

لَيْسَ كَمِثْلِهِۦ شَىْءٌ ۖ وَهُوَ ٱلسَّمِيعُ ٱلْبَصِيرُ ﴿١١﴾

2, 3 – อัลลอฮ์ผู้ทรงจำเริญและสูงส่งได้ทรงพรรณนาพระองค์เองด้วยคุณลักษณะการได้ยินและการมองเห็นไว้ในหลายอายะฮ์ในคัมภีร์ของพระองค์ พระองค์ตรัสว่า «แท้จริงอัลลอฮ์นั้นเป็นผู้ทรงได้ยิน ผู้ทรงเห็น»⁽¹⁾ และ «ไม่มีสิ่งใดเหมือนพระองค์ และพระองค์คือผู้ทรงได้ยิน ผู้ทรงเห็น»⁽²⁾

إِنَّا خَلَقْنَا ٱلْإِنسَـٰنَ مِن نُّطْفَةٍ أَمْشَاجٍ نَّبْتَلِيهِ فَجَعَلْنَـٰهُ سَمِيعًۢا بَصِيرًا ﴿٢﴾

أَسْمِعْ بِهِمْ وَأَبْصِرْ يَوْمَ يَأْتُونَنَا

และพระองค์ได้ทรงพรรณนาสิ่งถูกสร้างบางส่วนด้วยการได้ยินและการมองเห็นเช่นกัน พระองค์ตรัสว่า «แท้จริงเราได้สร้างมนุษย์จากเชื้ออสุจิที่ผสมกัน เพื่อเราจะทดสอบเขา แล้วเราได้ทำให้เขาเป็นผู้ได้ยิน ผู้มองเห็น»⁽³⁾ และ «ช่างได้ยินชัดและมองเห็นชัดเสียนี่กระไร ในวันที่พวกเขามาหาเรา»⁽⁴⁾

เราไม่สงสัยเลยว่าสิ่งที่อยู่ในอัลกุรอานนั้นเป็นสัจธรรม ดังนั้นอัลลอฮ์ – ผู้ทรงเกรียงไกรและสูงส่ง – ทรงมีการได้ยินและการมองเห็นที่แท้จริง ซึ่งเหมาะสมกับความยิ่งใหญ่และความสมบูรณ์ของพระองค์ เช่นเดียวกับที่สิ่งถูกสร้างมีการได้ยินและการมองเห็นที่แท้จริง ซึ่งเหมาะสมกับสภาพของมัน อันได้แก่ ความขัดสน ความดับสูญ และความอ่อนแอของมัน และระหว่างการได้ยินและการมองเห็นของพระผู้สร้างกับการได้ยินและการมองเห็นของสิ่งถูกสร้างนั้น มีความแตกต่างกันเช่นเดียวกับความแตกต่างระหว่างซาตของพระผู้สร้างกับซาตของสิ่งถูกสร้าง

ٱللَّهُ لَآ إِلَـٰهَ إِلَّا هُوَ ٱلْحَىُّ ٱلْقَيُّومُ

هُوَ ٱلْحَىُّ لَآ إِلَـٰهَ إِلَّا هُوَ

وَتَوَكَّلْ عَلَى ٱلْحَىِّ ٱلَّذِى لَا يَمُوتُ

4 – และพระองค์ได้ทรงพรรณนาพระองค์เองด้วยคุณลักษณะการมีชีวิต โดยตรัสว่า «อัลลอฮ์นั้น ไม่มีพระเจ้าอื่นใดนอกจากพระองค์ ผู้ทรงมีชีวิตเป็นนิรันดร์ ผู้ทรงดำรงอยู่และทรงบริหารกิจการทั้งปวง»⁽⁵⁾ และ «พระองค์คือผู้ทรงมีชีวิตเป็นนิรันดร์ ไม่มีพระเจ้าอื่นใดนอกจากพระองค์»⁽⁶⁾ และ «และจงมอบหมายต่อพระผู้ทรงมีชีวิตเป็นนิรันดร์ผู้ไม่ทรงตาย»⁽⁷⁾

وَجَعَلْنَا مِنَ ٱلْمَآءِ كُلَّ شَىْءٍ حَىٍّ

وَسَلَـٰمٌ عَلَيْهِ يَوْمَ وُلِدَ وَيَوْمَ يَمُوتُ وَيَوْمَ يُبْعَثُ حَيًّا ﴿١٥﴾

يُخْرِجُ ٱلْحَىَّ مِنَ ٱلْمَيِّتِ وَيُخْرِجُ ٱلْمَيِّتَ مِنَ ٱلْحَىِّ

และพระองค์ยังได้ทรงพรรณนาสิ่งถูกสร้างบางส่วนด้วยการมีชีวิตเช่นกัน พระองค์ตรัสว่า «และเราได้ทำให้ทุกสิ่งที่มีชีวิตมาจากน้ำ»⁽⁸⁾ และ «ความศานติจงมีแด่เขาในวันที่เขาถือกำเนิด ในวันที่เขาตาย และในวันที่เขาถูกฟื้นขึ้นมามีชีวิตอีก»⁽⁹⁾ และ «พระองค์ทรงนำสิ่งที่มีชีวิตออกมาจากสิ่งที่ตาย และทรงนำสิ่งที่ตายออกมาจากสิ่งที่มีชีวิต»⁽¹⁰⁾

เราเชื่อมั่นอย่างเด็ดขาดว่า อัลลอฮ์ – ผู้ทรงเกรียงไกรและสูงส่ง – ทรงมีคุณลักษณะการมีชีวิตที่แท้จริง ซึ่งเหมาะสมกับความสมบูรณ์และความยิ่งใหญ่ของพระองค์ เช่นเดียวกับที่สิ่งถูกสร้างมีชีวิตที่เหมาะสมกับสภาพของพวกมัน ความอ่อนแอ ความดับสูญ และความต้องการพึ่งพาของพวกมัน และระหว่างคุณลักษณะของพระผู้สร้างกับคุณลักษณะของสิ่งถูกสร้างนั้น มีความแตกต่างกันเช่นเดียวกับความแตกต่างระหว่างซาต…

⁽¹⁾ ซูเราะฮ์อัล-มุญาดะละฮ์ 58:1 ⁽²⁾ ซูเราะฮ์อัช-ชูรอ 42:11 ⁽³⁾ ซูเราะฮ์อัล-อินซาน 76:2 ⁽⁴⁾ ซูเราะฮ์มัรยัม 19:38 ⁽⁵⁾ ซูเราะฮ์อัล-บะเกาะเราะฮ์ 2:255 ⁽⁶⁾ ซูเราะฮ์ฆอฟิร 40:65 ⁽⁷⁾ ซูเราะฮ์อัล-ฟุรกอน 25:58 ⁽⁸⁾ ซูเราะฮ์อัล-อัมบิยาอ์ 21:30 ⁽⁹⁾ ซูเราะฮ์มัรยัม 19:15 ⁽¹⁰⁾ ซูเราะฮ์อัร-รูม 30:19

ของพระผู้สร้างกับซาตของสิ่งที่ถูกสร้าง และนั่นคือความแตกต่างอันห่างไกลยิ่งระหว่างพระผู้สร้างกับสิ่งที่พระองค์ทรงสร้าง

فَعَّالٌ لِّمَا يُرِيدُ ﴿١٦﴾

إِنَّمَآ أَمْرُهُۥٓ إِذَآ أَرَادَ شَيْـًٔا أَن يَقُولَ لَهُۥ كُن فَيَكُونُ ﴿٨٢﴾

1. พระองค์ผู้ทรงยิ่งใหญ่และสูงส่งได้ทรงพรรณนาพระองค์เองด้วยคุณลักษณะแห่งความประสงค์ (อัล-อิรอดะฮ์) โดยตรัสว่า «พระองค์ทรงกระทำสิ่งที่พระองค์ทรงประสงค์»⁽¹⁾ และ «แท้จริงกิจการของพระองค์นั้น เมื่อพระองค์ทรงประสงค์สิ่งใด พระองค์จะตรัสแก่มันว่า "จงเป็น" แล้วมันก็จะเป็นขึ้นมา»⁽²⁾

تُرِيدُونَ عَرَضَ ٱلدُّنْيَا

إِن يُرِيدُونَ إِلَّا فِرَارًا ﴿١٣﴾

يُرِيدُونَ لِيُطْفِـُٔوا۟ نُورَ ٱللَّهِ

และพระองค์ได้ทรงพรรณนาสิ่งที่ถูกสร้างบางส่วนด้วยความประสงค์เช่นกัน โดยตรัสว่า «พวกเจ้าต้องการทรัพย์สมบัติแห่งโลกนี้»⁽³⁾ «พวกเขามิได้ต้องการอื่นใดนอกจากการหลบหนี»⁽⁴⁾ และ «พวกเขาต้องการที่จะดับรัศมีของอัลลอฮ์»⁽⁵⁾

ไม่ต้องสงสัยเลยว่า อัลลอฮ์ทรงมีความประสงค์ที่แท้จริง ซึ่งเหมาะสมกับความสมบูรณ์ของพระองค์ เช่นเดียวกับที่สิ่งที่ถูกสร้างก็มีความประสงค์ที่เหมาะสมกับสภาพของพวกเขา ความอ่อนแอของพวกเขา ความดับสูญของพวกเขา และความต้องการพึ่งพาของพวกเขา และความแตกต่างระหว่างความประสงค์ของพระผู้สร้างกับความประสงค์ของสิ่งที่ถูกสร้าง ก็เป็นเช่นเดียวกับความแตกต่างระหว่างซาตของพระผู้สร้างกับซาตของสิ่งที่ถูกสร้าง

وَٱللَّهُ بِكُلِّ شَىْءٍ عَلِيمٌ ﴿٣٥﴾

لَّـٰكِنِ ٱللَّهُ يَشْهَدُ بِمَآ أَنزَلَ إِلَيْكَ ۖ أَنزَلَهُۥ بِعِلْمِهِۦ

فَلَنَقُصَّنَّ عَلَيْهِم بِعِلْمٍ ۖ وَمَا كُنَّا غَآئِبِينَ ﴿٧﴾

1. พระองค์ผู้ทรงยิ่งใหญ่และสูงส่งได้ทรงพรรณนาพระองค์เองด้วยคุณลักษณะแห่งความรู้ (อัล-อิลม์) โดยตรัสว่า «และอัลลอฮ์ทรงรอบรู้ทุกสิ่ง»⁽⁶⁾ «แต่อัลลอฮ์ทรงเป็นพยานต่อสิ่งที่พระองค์ทรงประทานลงมาแก่เจ้า พระองค์ทรงประทานมันลงมาด้วยความรู้ของพระองค์»⁽⁷⁾ และ «แน่นอนเราจะเล่าแก่พวกเขาด้วยความรู้ และเรามิได้เป็นผู้ที่ไม่อยู่รู้เห็น»⁽⁸⁾

وَبَشَّرُوهُ بِغُلَـٰمٍ عَلِيمٍ ﴿٢٨﴾

وَإِنَّهُۥ لَذُو عِلْمٍ لِّمَا عَلَّمْنَـٰهُ

และพระองค์ได้ทรงพรรณนาสิ่งที่ถูกสร้างบางส่วนด้วยความรู้เช่นกัน โดยตรัสว่า «และพวกเขาได้แจ้งข่าวดีแก่เขาถึงบุตรชายผู้มีความรู้»⁽⁹⁾ และ «และแท้จริงเขาเป็นผู้มีความรู้ เนื่องด้วยสิ่งที่เราได้สอนเขา»⁽¹⁰⁾

ไม่ต้องสงสัยเลยว่า พระผู้สร้างผู้ทรงยิ่งใหญ่และสูงส่งทรงมีความรู้ที่แท้จริง ซึ่งเหมาะสมกับความสมบูรณ์และความยิ่งใหญ่ของพระองค์ และครอบคลุมทุกสิ่ง เช่นเดียวกับที่สิ่งที่ถูกสร้างก็มีความรู้ที่เหมาะสมกับสภาพของพวกเขา ความดับสูญของพวกเขา ความอ่อนแอของพวกเขา และความต้องการพึ่งพาของพวกเขา และระหว่างความรู้ของพระผู้สร้างกับความรู้ของสิ่งที่ถูกสร้างนั้น มีความขัดแย้งและความแตกต่างกันเช่นเดียวกับความแตกต่างระหว่างซาตของพระผู้สร้างกับซาตของสิ่งที่ถูกสร้าง

وَكَلَّمَ ٱللَّهُ مُوسَىٰ

1. พระองค์ผู้ทรงยิ่งใหญ่และสูงส่งได้ทรงพรรณนาพระองค์เองด้วยคุณลักษณะแห่งการตรัส (อัล-กะลาม) โดยตรัสว่า «และอัลลอฮ์ได้ทรงตรัสกับมูซา…

⁽¹⁾ ซูเราะฮ์อัล-บุรูจ 85:16 ⁽²⁾ ซูเราะฮ์ยาซีน 36:82 ⁽³⁾ ซูเราะฮ์อัล-อันฟาล 8:67 ⁽⁴⁾ ซูเราะฮ์อัล-อะห์ซาบ 33:13 ⁽⁵⁾ ซูเราะฮ์อัศ-ศ็อฟฟ์ 61:8 ⁽⁶⁾ ซูเราะฮ์อัน-นูร 24:35 ⁽⁷⁾ ซูเราะฮ์อัน-นิสาอ์ 4:166 ⁽⁸⁾ ซูเราะฮ์อัล-อะอ์รอฟ 7:7 ⁽⁹⁾ ซูเราะฮ์อัษ-ษาริยาต 51:28 ⁽¹⁰⁾ ซูเราะฮ์ยูสุฟ 12:68

تَكْلِيمًا ﴿١٦٤﴾

فَأَجِرْهُ حَتَّىٰ يَسْمَعَ كَلَـٰمَ ٱللَّهِ

…ด้วยการตรัสอย่างแท้จริง» (ซูเราะฮ์อัน-นิสาอ์ 4:164)⁽¹⁾ และ «ดังนั้นจงให้ความคุ้มครองแก่เขา จนกว่าเขาจะได้ยินพระดำรัสของอัลลอฮ์» (ซูเราะฮ์อัต-เตาบะฮ์ 9:6)⁽²⁾

فَلَمَّا كَلَّمَهُۥ قَالَ إِنَّكَ ٱلْيَوْمَ لَدَيْنَا مَكِينٌ أَمِينٌ ﴿٥٤﴾

وَتُكَلِّمُنَآ أَيْدِيهِمْ

และพระองค์ทรงกล่าวถึงสิ่งถูกสร้างบางส่วนว่ามีการพูด โดยตรัสว่า «ครั้นเมื่อเขาได้พูดคุยกับเขา เขากล่าวว่า แท้จริงวันนี้ท่านเป็นผู้มีตำแหน่งมั่นคงและเป็นผู้ได้รับความไว้วางใจ ณ ที่เรา» (ซูเราะฮ์ยูซุฟ 12:54)⁽³⁾ และ «และมือของพวกเขาจะพูดกับเรา» (ซูเราะฮ์ยาซีน 36:65)⁽⁴⁾ ไม่ต้องสงสัยเลยว่าพระผู้ทรงสร้างผู้ทรงสูงส่งนั้นมีพระดำรัสที่แท้จริง ซึ่งเหมาะสมกับความสมบูรณ์และความยิ่งใหญ่ของพระองค์ เช่นเดียวกับที่สิ่งถูกสร้างก็มีการพูดที่เหมาะสมกับสภาพของพวกเขา ทั้งความดับสูญ ความอ่อนแอ และความต้องการพึ่งพาของพวกเขา ระหว่างพระดำรัสของพระผู้ทรงสร้างกับคำพูดของสิ่งถูกสร้างนั้นมีความไม่เข้ากันและความแตกต่างกัน เฉกเช่นความแตกต่างระหว่างซาตของพระผู้ทรงสร้างกับซาตของสิ่งถูกสร้าง

ว่าด้วยคุณลักษณะเชิงปฏิเสธ (อัศ-ศิฟาต อัส-สัลบิยะฮ์) ตามทัศนะของนักวิชาการกะลาม (อัล-มุตะกัลลิมูน)

ชัยค์อัช-ชันกีฏีย์ (ขออัลลอฮ์ผู้ทรงสูงส่งทรงเมตตาท่าน) ได้อธิบายเกณฑ์ของคุณลักษณะเชิงปฏิเสธตามทัศนะของนักวิชาการกะลามไว้ว่า คือคุณลักษณะที่บ่งบอกถึงการไม่มีอยู่โดยแท้ หมายถึงคุณลักษณะที่บ่งบอกถึงการปฏิเสธสิ่งที่ไม่คู่ควรกับอัลลอฮ์ออกจากพระองค์ โดยมิได้บ่งบอกถึงความหมายที่มีอยู่จริงซึ่งดำรงอยู่ในซาต

บรรดาผู้ที่กล่าวเช่นนี้ได้กำหนดให้คุณลักษณะเชิงปฏิเสธมีห้าประการ ไม่มีประการที่หก ซึ่งตามทัศนะของพวกเขาได้แก่ อัล-กิดัม (ความมีมาแต่เดิมโดยไม่มีจุดเริ่มต้น) อัล-บะกออ์ (ความคงอยู่ตลอดไป) อัล-มุคาละฟะฮ์ ลิล-ค็อลก์ (ความแตกต่างจากสิ่งถูกสร้าง) อัล-วะห์ดานิยะฮ์ (ความเป็นหนึ่งเดียว) และความไม่ต้องพึ่งพาสิ่งใดโดยสมบูรณ์ ซึ่งพวกเขาเรียกว่า อัล-กิยาม บิน-นัฟส์ (การดำรงอยู่ได้ด้วยพระองค์เอง) โดยพวกเขาหมายถึงความไม่ต้องพึ่งพาที่ว่าง (อัล-หัยยิซ) และที่ตั้ง (อัล-มะหัลล์)

1, 2 – อัล-กิดัมและอัล-บะกออ์

هُوَ ٱلْأَوَّلُ وَٱلْـَٔاخِرُ

ชัยค์ (ขออัลลอฮ์ทรงเมตตาท่าน) ได้ชี้ให้เห็นว่า อัล-กิดัมและอัล-บะกออ์ที่นักวิชาการกะลามใช้กล่าวถึงคุณลักษณะของอัลลอฮ์ ผู้ทรงยิ่งใหญ่และสูงส่ง โดยอ้างว่าพระองค์ทรงกล่าวถึงพระองค์เองด้วยคุณลักษณะทั้งสองนี้นั้น แท้จริงแล้วคือสิ่งที่ถูกมุ่งหมายในพระดำรัสของพระองค์ผู้ทรงสูงส่งที่ว่า «พระองค์คือผู้ทรงเป็นองค์แรกและองค์สุดท้าย» (ซูเราะฮ์อัล-หะดีด 57:3)

อัล-กิดัมตามทัศนะของพวกเขาหมายถึงการปฏิเสธการไม่มีอยู่ก่อนหน้า เพียงแต่ตามทัศนะของพวกเขานั้นมีความหมายเฉพาะเจาะจงกว่าคำว่า อัล-อะซัล (ความมีมาแต่เดิมนิรันดร์) เพราะอัล-อะซัลหมายถึงสิ่งที่ไม่มีจุดเริ่มต้น ไม่ว่าจะเป็นสิ่งที่มีอยู่จริง เช่น ซาตของอัลลอฮ์และคุณลักษณะของพระองค์ หรือเป็นสิ่งที่ไม่มีอยู่ก็ตาม ส่วนอัล-กิดัมตามทัศนะของพวกเขาหมายถึงสิ่งที่ไม่มีจุดแรก โดยมีเงื่อนไขว่า…

⁽¹⁾ ซูเราะฮ์อัน-นิสาอ์ : 164 ⁽²⁾ ซูเราะฮ์อัต-เตาบะฮ์ : 6 ⁽³⁾ ซูเราะฮ์ยูซุฟ : 54 ⁽⁴⁾ ซูเราะฮ์ยาซีน : 65

เป็นสิ่งที่มีอยู่จริง เช่น ซาตของอัลลอฮ์ที่ทรงมีคุณลักษณะแห่งความสมบูรณ์และความยิ่งใหญ่

قَالُوا۟ تَٱللَّهِ إِنَّكَ لَفِى ضَلَـٰلِكَ ٱلْقَدِيمِ ﴿٩٥﴾

كَٱلْعُرْجُونِ ٱلْقَدِيمِ ﴿٣٩﴾

أَنتُمْ وَءَابَآؤُكُمُ ٱلْأَقْدَمُونَ ﴿٧٦﴾

ท่านเชค (ขออัลลอฮ์ทรงเมตตาท่าน) ได้อธิบายว่า อัลลอฮ์ผู้ทรงเกริกเกียรติและยิ่งใหญ่ ทรงกล่าวถึงบรรดามัคลูกด้วยคุณลักษณะ “ความเก่าแก่” (อัล-กิดัม) ไว้ โดยตรัสว่า «พวกเขากล่าวว่า ขอสาบานต่ออัลลอฮ์ แท้จริงท่านยังคงอยู่ในความหลงผิดอันเก่าแก่ของท่าน»⁽¹⁾ «เหมือนดั่งก้านทะลายอินทผลัมที่เก่าแห้ง»⁽²⁾ «พวกท่านและบรรพบุรุษรุ่นก่อน ๆ ของพวกท่าน»⁽³⁾

وَجَعَلْنَا ذُرِّيَّتَهُۥ هُمُ ٱلْبَاقِينَ ﴿٧٧﴾

مَا عِندَكُمْ يَنفَدُ ۖ وَمَا عِندَ ٱللَّهِ بَاقٍ

และทรงกล่าวถึงบรรดามัคลูกด้วยคุณลักษณะ “ความคงอยู่” (อัล-บะกออ์) โดยตรัสว่า «และเราได้ให้ลูกหลานของเขาเป็นผู้ที่คงอยู่»⁽⁴⁾ «สิ่งที่อยู่กับพวกเจ้านั้นย่อมหมดสิ้นไป และสิ่งที่อยู่ ณ อัลลอฮ์นั้นคงอยู่ตลอดไป»⁽⁵⁾ และไม่ต้องสงสัยเลยว่า คุณลักษณะเหล่านี้ที่อัลลอฮ์ทรงใช้กล่าวถึงมัคลูกนั้น ย่อมแตกต่างจากคุณลักษณะที่พระผู้สร้างทรงถูกกล่าวถึง

การกล่าวถึงอัลลอฮ์ด้วยคุณลักษณะ “ความเก่าแก่” และ “ความคงอยู่” ไม่มีปรากฏในอัลกุรอานและซุนนะฮ์

كَٱلْعُرْجُونِ ٱلْقَدِيمِ ﴿٣٩﴾

إِنَّكَ لَفِى ضَلَـٰلِكَ ٱلْقَدِيمِ ﴿٩٥﴾

أَنتُمْ وَءَابَآؤُكُمُ ٱلْأَقْدَمُونَ ﴿٧٦﴾

ท่านเชค (ขออัลลอฮ์ตะอาลาทรงเมตตาท่าน) ได้อธิบายว่า อัลลอฮ์มิได้ทรงกล่าวถึงพระองค์เองในคัมภีร์ของพระองค์ด้วยคุณลักษณะ “ความเก่าแก่” (อัล-กิดัม) และสะลัฟบางท่านไม่ชอบที่จะกล่าวถึงพระองค์ด้วยคุณลักษณะ “ความเก่าแก่” เพราะคำนี้บางครั้งถูกใช้กับสิ่งที่เคยไม่มีมาก่อน เช่น «เหมือนดั่งก้านทะลายอินทผลัมที่เก่าแห้ง»⁽⁶⁾ «แท้จริงท่านยังคงอยู่ในความหลงผิดอันเก่าแก่ของท่าน»⁽⁷⁾ «พวกท่านและบรรพบุรุษรุ่นก่อน ๆ ของพวกท่าน»⁽⁸⁾

บางคนอ้างว่ามีหะดีษที่กล่าวถึงเรื่องนี้ นักวิชาการบางท่านกล่าวว่าหะดีษนั้นบ่งชี้ถึงการกล่าวถึงพระองค์ด้วยคุณลักษณะนี้ และบางท่านกล่าวว่าหะดีษนั้นไม่ถูกต้อง

هُوَ ٱلْأَوَّلُ وَٱلْـَٔاخِرُ

أَلَمْ نُهْلِكِ ٱلْأَوَّلِينَ ﴿١٦﴾ ثُمَّ نُتْبِعُهُمُ ٱلْـَٔاخِرِينَ ﴿١٧﴾

ส่วนคุณลักษณะ “ความเป็นปฐม” (อัล-เอาวะลียะฮ์) และ “ความเป็นบั้นปลาย” (อัล-อาคิรียะฮ์) ซึ่งอัลลอฮ์ทรงระบุไว้อย่างชัดเจนในพระดำรัสของพระองค์ว่า «พระองค์คือผู้ทรงเป็นปฐมและผู้ทรงเป็นบั้นปลาย» (ซูเราะฮ์อัล-หะดีด 57:3) นั้น พระองค์ก็ทรงกล่าวถึงบรรดามัคลูกด้วยคุณลักษณะ “ความเป็นปฐม” และ “ความเป็นบั้นปลาย” เช่นกัน โดยตรัสว่า «เรามิได้ทำลายชนรุ่นแรก ๆ ดอกหรือ แล้วเราก็จะให้ชนรุ่นหลัง ๆ ตามพวกเขาไป»⁽⁹⁾ และไม่ต้องสงสัยเลยว่า คุณลักษณะดังกล่าวที่อัลลอฮ์ทรงใช้กล่าวถึงพระองค์เองนั้น ย่อมเหมาะสมกับความยิ่งใหญ่และความสมบูรณ์ของพระองค์ เช่นเดียวกับที่มัคลูกก็มีความเป็นปฐมและความเป็นบั้นปลายที่เหมาะสมกับสภาพของพวกเขา ความดับสูญของพวกเขา ความอ่อนแอของพวกเขา และความต้องการพึ่งพาของพวกเขา

⁽¹⁾ ซูเราะฮ์ยูสุฟ 12:95 ⁽²⁾ ซูเราะฮ์ยาซีน 36:39 ⁽³⁾ ซูเราะฮ์อัช-ชุอะรออ์ 26:76 ⁽⁴⁾ ซูเราะฮ์อัศ-ศ็อฟฟาต 37:77 ⁽⁵⁾ ซูเราะฮ์อัน-นะห์ล์ 16:96 ⁽⁶⁾ ซูเราะฮ์ยาซีน 36:39 ⁽⁷⁾ ซูเราะฮ์ยูสุฟ 12:95 ⁽⁸⁾ ซูเราะฮ์อัช-ชุอะรออ์ 26:76 ⁽⁹⁾ ซูเราะฮ์อัล-มุรสะลาต 77:16-17

3, 4 – ความเป็นหนึ่งเดียว (อัล-วะห์ดานียะฮ์) และความพอเพียงในตัวเอง (อัล-ฆินา บิน-นัฟส์)

وَإِلَـٰهُكُمْ إِلَـٰهٌ وَٰحِدٌ

يُسْقَىٰ بِمَآءٍ وَٰحِدٍ

พระองค์ทรงพรรณนาพระองค์เองว่าทรงเป็นหนึ่งเดียว โดยตรัสว่า «และพระเจ้าของพวกเจ้านั้นคือพระเจ้าองค์เดียว»⁽¹⁾ และทรงพรรณนาสิ่งถูกสร้างบางอย่างด้วยคุณลักษณะนั้นเช่นกัน โดยตรัสว่า «ถูกรดด้วยน้ำเดียวกัน»⁽²⁾

إِن تَكْفُرُوٓا۟ أَنتُمْ وَمَن فِى ٱلْأَرْضِ جَمِيعًا فَإِنَّ ٱللَّهَ لَغَنِىٌّ حَمِيدٌ ﴿٨﴾

فَكَفَرُوا۟ وَتَوَلَّوا۟ ۚ وَّٱسْتَغْنَى ٱللَّهُ ۚ وَٱللَّهُ غَنِىٌّ حَمِيدٌ ﴿٦﴾

وَمَن كَانَ غَنِيًّا فَلْيَسْتَعْفِفْ

إِن يَكُونُوا۟ فُقَرَآءَ يُغْنِهِمُ ٱللَّهُ مِن فَضْلِهِۦ

พระองค์ทรงพรรณนาพระองค์เองว่าทรงมั่งมี (ไม่ทรงต้องพึ่งพาผู้ใด) ว่า «หากพวกเจ้าปฏิเสธศรัทธา ทั้งพวกเจ้าและผู้ที่อยู่ในแผ่นดินทั้งหมด แท้จริงอัลลอฮ์นั้นทรงมั่งมี ผู้ทรงได้รับการสรรเสริญ»⁽³⁾ และ «แล้วพวกเขาก็ปฏิเสธศรัทธาและผินหลังให้ และอัลลอฮ์ก็ไม่ทรงต้องการพวกเขา และอัลลอฮ์นั้นทรงมั่งมี ผู้ทรงได้รับการสรรเสริญ»⁽⁴⁾ และทรงพรรณนาสิ่งถูกสร้างบางส่วนด้วยคุณลักษณะนั้นเช่นกัน โดยตรัสว่า «และผู้ใดที่มั่งมี ก็จงยับยั้งตน (จากทรัพย์ของเด็กกำพร้า)»⁽⁵⁾ และ «หากพวกเขายากจน อัลลอฮ์ก็จะทรงทำให้พวกเขามั่งมีจากความโปรดปรานของพระองค์»⁽⁶⁾

เหล่านี้คือคุณลักษณะเชิงปฏิเสธ (ศิฟาต อัส-สัลบ์) ซึ่งในอัลกุรอานได้กล่าวถึงการพรรณนาพระผู้สร้างและการพรรณนาสิ่งถูกสร้างด้วยคุณลักษณะเหล่านั้น และไม่ต้องสงสัยเลยว่า สิ่งที่พระผู้สร้างทรงถูกพรรณนาด้วยนั้นย่อมเหมาะสมกับความสมบูรณ์และความยิ่งใหญ่ของพระองค์ ส่วนสิ่งที่สิ่งถูกสร้างถูกพรรณนาด้วยนั้นก็ย่อมเหมาะสมกับสภาพ ความอ่อนแอ ความดับสูญ และความต้องการพึ่งพาของมัน

การวินิจฉัยข้อเท็จจริงเกี่ยวกับคุณลักษณะเชิงมะอ์นะวียะฮ์ (อัศ-ศิฟาต อัล-มะอ์นะวียะฮ์)

จากนั้นท่านเชคได้กล่าวถึงสิ่งที่นักวิชาการสายอิลมุลกะลามเรียกว่า คุณลักษณะเชิงมะอ์นะวียะฮ์ทั้งเจ็ด ได้แก่ การที่พระองค์ผู้ทรงสูงส่งทรงเป็นผู้ทรงอานุภาพ ผู้ทรงประสงค์ ผู้ทรงรอบรู้ ผู้ทรงมีชีวิน ผู้ทรงได้ยิน ผู้ทรงเห็น และผู้ทรงตรัส และท่านได้อธิบายว่า แก่นแท้ของคุณลักษณะเหล่านี้ก็คือลักษณะของการทรงมีคุณลักษณะเชิงมะอานีทั้งเจ็ดประการที่เราได้กล่าวไปแล้วนั่นเอง

ในหมู่นักวิชาการสายกะลาม มีผู้นับคุณลักษณะเหล่านี้แยกออกมาต่างหาก โดยอาศัยการยืนยันสิ่งที่พวกเขาเรียกว่า "อัล-หาล อัล-มะอ์นะวียะฮ์" (สภาวะเชิงมะอ์นะวียะฮ์) ซึ่งพวกเขาอ้างว่าเป็นสิ่งกึ่งกลางที่มีอยู่จริง ไม่ใช่สิ่งที่ไม่มีอยู่และไม่ใช่สิ่งที่มีอยู่

ท่านเชคไม่ยอมรับการยืนยันคุณลักษณะประเภทนี้ โดยท่านกล่าวว่า "และข้อเท็จจริงก็คือ สิ่งนี้เป็นเรื่องเหลวไหลและจินตนาการ และสติปัญญาที่ถูกต้องย่อมไม่ทำให้มีสิ่งกึ่งกลางใด ๆ ระหว่างสิ่งหนึ่งกับสิ่งที่ตรงกันข้ามกับมันเลยแม้แต่น้อย ดังนั้น ทุกสิ่งที่ไม่ใช่สิ่งที่มีอยู่ ย่อมเป็นสิ่งที่ไม่มีอยู่อย่างแน่นอน และทุกสิ่งที่ไม่ใช่สิ่งที่ไม่มีอยู่ ย่อมเป็นสิ่งที่มีอยู่อย่างแน่นอน และไม่มีสิ่งกึ่งกลางใด ๆ เลยแม้แต่น้อย ดังที่เป็นที่รู้กันในหมู่ผู้มีสติปัญญา"

⁽¹⁾ ซูเราะฮ์อัล-บะเกาะเราะฮ์ 2:163 ⁽²⁾ ซูเราะฮ์อัร-เราะอ์ด 13:4 ⁽³⁾ ซูเราะฮ์อิบรอฮีม 14:8 ⁽⁴⁾ ซูเราะฮ์อัต-ตะฆอบุน 64:6 ⁽⁵⁾ ซูเราะฮ์อัน-นิสาอ์ 4:6 ⁽⁶⁾ ซูเราะฮ์อัน-นูร 24:32

คุณลักษณะด้านการกระทำ (ศิฟาตุลอัฟอาล)

จากนั้นท่านเชคได้กล่าวถึงคุณลักษณะด้านการกระทำ โดยกล่าวว่า คุณลักษณะด้านการกระทำเหล่านี้ปรากฏในอัลกุรอานเป็นจำนวนมาก ทั้งที่พระผู้สร้างทรงถูกพรรณนาด้วยคุณลักษณะเหล่านั้น และสิ่งถูกสร้างก็ถูกพรรณนาด้วยคุณลักษณะเหล่านั้นเช่นกัน ไม่ต้องสงสัยเลยว่าสิ่งที่พระผู้สร้างทรงถูกพรรณนาด้วยนั้น ย่อมแตกต่างจากสิ่งที่สิ่งถูกสร้างถูกพรรณนาด้วย เช่นเดียวกับความแตกต่างระหว่างพระผู้สร้างกับตัวตนของสิ่งถูกสร้าง ในบรรดาคุณลักษณะเหล่านี้ ได้แก่

مَآ أُرِيدُ مِنْهُم مِّن رِّزْقٍ وَمَآ أُرِيدُ أَن يُطْعِمُونِ ﴿٥٧﴾ إِنَّ ٱللَّهَ هُوَ ٱلرَّزَّاقُ ذُو ٱلْقُوَّةِ ٱلْمَتِينُ ﴿٥٨﴾

وَمَآ أَنفَقْتُم مِّن شَىْءٍ فَهُوَ يُخْلِفُهُۥ ۖ وَهُوَ خَيْرُ ٱلرَّٰزِقِينَ ﴿٣٩﴾

قُلْ مَا عِندَ ٱللَّهِ خَيْرٌ مِّنَ ٱللَّهْوِ وَمِنَ ٱلتِّجَـٰرَةِ ۚ وَٱللَّهُ خَيْرُ ٱلرَّٰزِقِينَ ﴿١١﴾

1. การประทานปัจจัยยังชีพ (อัร-ริซก์): อัลลอฮ์ ผู้ทรงยิ่งใหญ่และสูงส่ง ทรงพรรณนาพระองค์เองว่าพระองค์ทรงประทานปัจจัยยังชีพแก่สิ่งที่พระองค์ทรงสร้าง โดยตรัสว่า «ข้ามิได้ต้องการปัจจัยยังชีพใด ๆ จากพวกเขา และข้ามิได้ต้องการให้พวกเขาให้อาหารแก่ข้า แท้จริงอัลลอฮ์นั้น พระองค์คือผู้ทรงประทานปัจจัยยังชีพ ผู้ทรงพลัง ผู้ทรงแข็งแกร่งยิ่ง» (ซูเราะฮ์อัซ-ซาริยาต 51:57-58)⁽¹⁾ และ «และสิ่งใดก็ตามที่พวกเจ้าบริจาคไป พระองค์จะทรงทดแทนให้ และพระองค์คือผู้ทรงประทานปัจจัยยังชีพที่ดีเลิศยิ่ง» (ซูเราะฮ์สะบะอ์ 34:39)⁽²⁾ และ «จงกล่าวเถิดว่า สิ่งที่อยู่ ณ อัลลอฮ์นั้นดียิ่งกว่าการละเล่นและการค้าขาย และอัลลอฮ์คือผู้ทรงประทานปัจจัยยังชีพที่ดีเลิศยิ่ง» (ซูเราะฮ์อัล-ญุมุอะฮ์ 62:11)⁽³⁾

وَإِذَا حَضَرَ ٱلْقِسْمَةَ أُو۟لُوا۟ ٱلْقُرْبَىٰ وَٱلْيَتَـٰمَىٰ وَٱلْمَسَـٰكِينُ فَٱرْزُقُوهُم مِّنْهُ

وَلَا تُؤْتُوا۟ ٱلسُّفَهَآءَ أَمْوَٰلَكُمُ ٱلَّتِى جَعَلَ ٱللَّهُ لَكُمْ قِيَـٰمًا وَٱرْزُقُوهُمْ فِيهَا

وَعَلَى ٱلْمَوْلُودِ لَهُۥ رِزْقُهُنَّ

และพระองค์ทรงพรรณนาสิ่งถูกสร้างบางส่วนด้วยคุณลักษณะการให้ปัจจัยยังชีพ โดยตรัสว่า «และเมื่อบรรดาญาติใกล้ชิด เด็กกำพร้า และคนยากจนมาร่วมอยู่ในขณะแบ่งมรดก ก็จงให้ปัจจัยยังชีพแก่พวกเขาจากส่วนนั้น» (ซูเราะฮ์อัน-นิซาอ์ 4:8)⁽⁴⁾ และ «และพวกเจ้าอย่ามอบทรัพย์สินของพวกเจ้า ซึ่งอัลลอฮ์ทรงทำให้เป็นปัจจัยค้ำจุนชีวิตของพวกเจ้า แก่บรรดาผู้ที่โง่เขลา แต่จงให้ปัจจัยยังชีพแก่พวกเขาจากทรัพย์นั้น» (ซูเราะฮ์อัน-นิซาอ์ 4:5)⁽⁵⁾ และ «และหน้าที่ของผู้เป็นบิดาคือการให้ปัจจัยยังชีพแก่พวกนาง» (ซูเราะฮ์อัล-บะเกาะเราะฮ์ 2:233)⁽⁶⁾

ไม่ต้องสงสัยเลยว่า สิ่งที่อัลลอฮ์ทรงถูกพรรณนาด้วยจากการกระทำนี้ ย่อมแตกต่างจากสิ่งที่สิ่งถูกสร้างถูกพรรณนาด้วย เช่นเดียวกับที่พระองค์ของอัลลอฮ์ทรงแตกต่างจากตัวตนของสิ่งถูกสร้าง

أَوَلَمْ يَرَوْا۟ أَنَّا خَلَقْنَا لَهُم مِّمَّا عَمِلَتْ أَيْدِينَآ أَنْعَـٰمًا فَهُمْ لَهَا مَـٰلِكُونَ ﴿٧١﴾

2. การกระทำ (อัล-อะมัล): พระองค์ ผู้ทรงยิ่งใหญ่และสูงส่ง ทรงพรรณนาพระองค์เองด้วยคุณลักษณะด้านการกระทำ นั่นคืออัล-อะมัล โดยตรัสว่า «พวกเขามิได้เห็นดอกหรือว่า แท้จริงเราได้สร้างปศุสัตว์ให้แก่พวกเขาจากสิ่งที่มือทั้งสองของเราได้กระทำไว้ แล้วพวกเขาก็เป็นเจ้าของมัน» (ซูเราะฮ์ยาซีน 36:71)⁽⁷⁾

إِنَّمَا تُجْزَوْنَ مَا كُنتُمْ تَعْمَلُونَ ﴿١٦﴾

และพระองค์ทรงพรรณนาสิ่งถูกสร้างด้วยคุณลักษณะด้านการกระทำ ซึ่งคืออัล-อะมัลเช่นกัน โดยตรัสว่า «แท้จริงพวกเจ้าจะถูกตอบแทนตามที่พวกเจ้าเคยกระทำไว้เท่านั้น» (ซูเราะฮ์อัฏ-ฏูร 52:16)⁽⁸⁾ และไม่ต้องสงสัยเลยว่า สิ่งที่สิ่งถูกสร้างถูกพรรณนาด้วยนั้น ย่อมแตกต่างจากสิ่งที่พระองค์ทรงถูกพรรณนาด้วย เช่นเดียวกับที่พระองค์ของพระผู้สร้างทรงแตกต่างจากตัวตนของสิ่งถูกสร้าง

⁽¹⁾ ซูเราะฮ์อัซ-ซาริยาต : 57-58 ⁽²⁾ ซูเราะฮ์สะบะอ์ : 39 ⁽³⁾ ซูเราะฮ์อัล-ญุมุอะฮ์ : 11 ⁽⁴⁾ ซูเราะฮ์อัน-นิซาอ์ : 8 ⁽⁵⁾ ซูเราะฮ์อัน-นิซาอ์ : 5 ⁽⁶⁾ ซูเราะฮ์อัล-บะเกาะเราะฮ์ : 233 ⁽⁷⁾ ซูเราะฮ์ยาซีน : 71 ⁽⁸⁾ ซูเราะฮ์อัฏ-ฏูร : 16

ٱلرَّحْمَـٰنُ ﴿١﴾ عَلَّمَ ٱلْقُرْءَانَ ﴿٢﴾ خَلَقَ ٱلْإِنسَـٰنَ ﴿٣﴾ عَلَّمَهُ ٱلْبَيَانَ ﴿٤﴾

ٱقْرَأْ وَرَبُّكَ ٱلْأَكْرَمُ ﴿٣﴾ ٱلَّذِى عَلَّمَ بِٱلْقَلَمِ ﴿٤﴾ عَلَّمَ ٱلْإِنسَـٰنَ مَا لَمْ يَعْلَمْ ﴿٥﴾

وَعَلَّمَكَ مَا لَمْ تَكُن تَعْلَمُ ۚ وَكَانَ فَضْلُ ٱللَّهِ عَلَيْكَ عَظِيمًا ﴿١١٣﴾

1. การสอน (อัต-ตะอ์ลีม): พระองค์ทรงพรรณนาพระองค์เองว่าทรงสอนบรรดาสิ่งถูกสร้างของพระองค์ ดังที่ตรัสว่า «พระผู้ทรงกรุณาปรานี ทรงสอนอัลกุรอาน ทรงสร้างมนุษย์ ทรงสอนเขาให้รู้จักการพูดอย่างชัดแจ้ง»⁽¹⁾ และ «จงอ่านเถิด และพระผู้อภิบาลของเจ้านั้นทรงใจบุญยิ่ง ผู้ทรงสอนด้วยปากกา ทรงสอนมนุษย์ในสิ่งที่เขาไม่รู้»⁽²⁾ และ «และพระองค์ได้ทรงสอนเจ้าในสิ่งที่เจ้าไม่เคยรู้ และความโปรดปรานของอัลลอฮ์ที่มีต่อเจ้านั้นยิ่งใหญ่นัก»⁽³⁾

هُوَ ٱلَّذِى بَعَثَ فِى ٱلْأُمِّيِّـۧنَ رَسُولًا مِّنْهُمْ يَتْلُوا۟ عَلَيْهِمْ ءَايَـٰتِهِۦ وَيُزَكِّيهِمْ وَيُعَلِّمُهُمُ ٱلْكِتَـٰبَ وَٱلْحِكْمَةَ

تُعَلِّمُونَهُنَّ مِمَّا عَلَّمَكُمُ ٱللَّهُ

พระองค์ยังทรงพรรณนาสิ่งถูกสร้างบางส่วนของพระองค์ด้วยคุณลักษณะนี้เช่นกัน โดยตรัสว่า «พระองค์คือผู้ทรงส่งเราะซูลคนหนึ่งซึ่งมาจากหมู่พวกเขาเองไปยังกลุ่มชนที่ไม่รู้หนังสือ เพื่ออ่านอายาตต่าง ๆ ของพระองค์แก่พวกเขา ขัดเกลาพวกเขาให้บริสุทธิ์ และสอนคัมภีร์และอัล-หิกมะฮ์แก่พวกเขา»⁽⁴⁾ และทรงรวมทั้งสองตัวอย่างไว้ในพระดำรัสของพระองค์ว่า «พวกเจ้าสอนมันจากสิ่งที่อัลลอฮ์ได้ทรงสอนพวกเจ้า»⁽⁵⁾

وَإِذْ أَسَرَّ ٱلنَّبِىُّ إِلَىٰ بَعْضِ أَزْوَٰجِهِۦ حَدِيثًا فَلَمَّا نَبَّأَتْ بِهِۦ وَأَظْهَرَهُ ٱللَّهُ عَلَيْهِ عَرَّفَ بَعْضَهُۥ وَأَعْرَضَ عَنۢ بَعْضٍ ۖ فَلَمَّا نَبَّأَهَا بِهِۦ قَالَتْ مَنْ أَنۢبَأَكَ هَـٰذَا ۖ قَالَ نَبَّأَنِىَ ٱلْعَلِيمُ ٱلْخَبِيرُ ﴿٣﴾

1. การแจ้งข่าว (อัล-อิมบาอ์): พระองค์ผู้ทรงเกรียงไกรและสูงส่งทรงพรรณนาพระองค์เองว่าทรงแจ้งข่าว และทรงพรรณนาสิ่งถูกสร้างว่าแจ้งข่าวเช่นกัน และทรงรวมการกระทำนี้ทั้งสองกรณีไว้ในพระดำรัสของพระองค์ผู้ทรงเกรียงไกรและสูงส่งว่า «และจงรำลึกเมื่อท่านนบีได้กระซิบเรื่องหนึ่งแก่ภรรยาบางคนของท่าน ครั้นเมื่อนางได้นำเรื่องนั้นไปบอก (ผู้อื่น) และอัลลอฮ์ได้ทรงเปิดเผยเรื่องนั้นแก่ท่าน ท่านก็ได้แจ้งบางส่วนของเรื่องนั้นและละเว้นอีกบางส่วน ครั้นเมื่อท่านได้บอกเรื่องนั้นแก่นาง นางก็กล่าวว่า ใครบอกเรื่องนี้แก่ท่าน? ท่านกล่าวว่า พระผู้ทรงรอบรู้ ผู้ทรงตระหนักยิ่งได้บอกแก่ฉัน»⁽⁶⁾ ไม่ต้องสงสัยเลยว่า การกระทำนี้ที่อัลลอฮ์ทรงพรรณนาพระองค์เองไว้นั้น ย่อมแตกต่างจากการกระทำเดียวกันที่บ่าวถูกพรรณนาไว้ เฉกเช่นที่ซาตของพระผู้สร้างแตกต่างจากซาตของสิ่งถูกสร้าง

يُؤْتِى ٱلْحِكْمَةَ مَن يَشَآءُ

وَيُؤْتِ كُلَّ ذِى فَضْلٍ فَضْلَهُۥ

1. การประทาน (อัล-อีตาอ์): พระองค์ทรงพรรณนาพระองค์เองด้วยคุณลักษณะแห่งการกระทำ คือการประทาน พระองค์ผู้ทรงเกรียงไกรและสูงส่งตรัสว่า «พระองค์ทรงประทานอัล-หิกมะฮ์แก่ผู้ที่พระองค์ทรงประสงค์»⁽⁷⁾ และ «และพระองค์จะทรงประทานความดีงาม (เป็นผลตอบแทน) แก่ผู้มีความดีงามทุกคน»⁽⁸⁾

وَءَاتَيْتُمْ إِحْدَىٰهُنَّ قِنطَارًا

وَءَاتُوا۟ ٱلنِّسَآءَ صَدُقَـٰتِهِنَّ نِحْلَةً

และทรงพรรณนาบรรดาสิ่งถูกสร้างด้วยการกระทำ คือการให้ เช่นกัน โดยตรัสว่า «และพวกเจ้าได้ให้ทรัพย์จำนวนมหาศาลแก่คนหนึ่งในหมู่พวกนาง»⁽⁹⁾ และ «และจงมอบมะฮัรของบรรดาสตรีแก่พวกนางเป็นของกำนัลด้วยความเต็มใจ»⁽¹⁰⁾

ไม่ต้องสงสัยเลยว่า การกระทำนี้ที่อัลลอฮ์ทรงพรรณนาพระองค์เองไว้นั้น ย่อมแตกต่างจากการกระทำเดียวกันที่บ่าวถูกพรรณนาไว้ เฉกเช่นที่ซาตของพระองค์แตกต่างจากซาตของบ่าว

⁽¹⁾ ซูเราะฮ์อัร-เราะห์มาน 55:1–4 ⁽²⁾ ซูเราะฮ์อัล-อะลัก 96:3–5 ⁽³⁾ ซูเราะฮ์อัน-นิซาอ์ 4:113 ⁽⁴⁾ ซูเราะฮ์อัล-ญุมุอะฮ์ 62:2 ⁽⁵⁾ ซูเราะฮ์อัล-มาอิดะฮ์ 5:4 ⁽⁶⁾ ซูเราะฮ์อัต-ตะห์รีม 66:3 ⁽⁷⁾ ซูเราะฮ์อัล-บะเกาะเราะฮ์ 2:269 ⁽⁸⁾ ซูเราะฮ์ฮูด 11:3 ⁽⁹⁾ ซูเราะฮ์อัน-นิซาอ์ 4:20 ⁽¹⁰⁾ ซูเราะฮ์อัน-นิซาอ์ 4:4

คุณลักษณะที่ครอบคลุม (อัศ-ศิฟาต อัล-ญามิอะฮ์)

จากนั้น เชคมุหัมมัด อัล-อะมีน อัช-ชินกีฏีย์ ขออัลลอฮ์ทรงเมตตาท่าน ได้กล่าวถึงคุณลักษณะที่ครอบคลุม เช่น ความสูงส่ง (อัล-อุลุวฺวฺ) ความยิ่งใหญ่ (อัล-อะซฺม์) ความใหญ่ยิ่ง (อัล-กิบัร) อำนาจปกครอง (อัล-มุลก์) ความเกรียงไกร (อัล-กิบร์) อำนาจบังคับ (อัล-ญะบะรูต) เดชานุภาพ (อัล-อิซซะฮ์) พลังอำนาจ (อัล-กุววะฮ์) และคุณลักษณะที่ครอบคลุมอื่น ๆ ทำนองนี้

1-3: คุณลักษณะแห่งความสูงส่ง ความใหญ่ยิ่ง และความยิ่งใหญ่

وَلَا يَـُٔودُهُۥ حِفْظُهُمَا ۚ وَهُوَ ٱلْعَلِىُّ ٱلْعَظِيمُ ﴿٢٥٥﴾

إِنَّ ٱللَّهَ كَانَ عَلِيًّا كَبِيرًا ﴿٣٤﴾

عَـٰلِمُ ٱلْغَيْبِ وَٱلشَّهَـٰدَةِ ٱلْكَبِيرُ ٱلْمُتَعَالِ ﴿٩﴾

อัลลอฮ์ทรงพรรณนาพระองค์เองด้วยความสูงส่ง ความใหญ่ยิ่ง และความยิ่งใหญ่ โดยตรัสว่า «และการรักษาทั้งสองนั้นไม่ทำให้พระองค์เหน็ดเหนื่อย และพระองค์คือผู้ทรงสูงส่ง ผู้ทรงยิ่งใหญ่»⁽¹⁾ และตรัสในการพรรณนาพระองค์เองด้วยความสูงส่งและความใหญ่ยิ่งว่า «แท้จริงอัลลอฮ์ทรงเป็นผู้สูงส่ง ผู้ทรงใหญ่ยิ่ง»⁽²⁾ และ «ผู้ทรงรอบรู้สิ่งเร้นลับและสิ่งที่ประจักษ์ ผู้ทรงใหญ่ยิ่ง ผู้ทรงสูงส่ง»⁽³⁾

فَٱنفَلَقَ فَكَانَ كُلُّ فِرْقٍ كَٱلطَّوْدِ ٱلْعَظِيمِ ﴿٦٣﴾

إِنَّكُمْ لَتَقُولُونَ قَوْلًا عَظِيمًا ﴿٤٠﴾

وَلَهَا عَرْشٌ عَظِيمٌ ﴿٢٣﴾

وَرَفَعْنَـٰهُ مَكَانًا عَلِيًّا ﴿٥٧﴾

وَجَعَلْنَا لَهُمْ لِسَانَ صِدْقٍ عَلِيًّا ﴿٥٠﴾

لَهُم مَّغْفِرَةٌ وَأَجْرٌ كَبِيرٌ ﴿١١﴾

بَلْ فَعَلَهُۥ كَبِيرُهُمْ هَـٰذَا

และพระองค์ทรงพรรณนาสิ่งถูกสร้างบางอย่างด้วยความยิ่งใหญ่ โดยตรัสว่า «แล้วทะเลก็แยกออก แต่ละส่วนเป็นเสมือนภูเขาอันยิ่งใหญ่»⁽⁴⁾ «แท้จริงพวกเจ้ากำลังกล่าวถ้อยคำอันร้ายแรงยิ่ง»⁽⁵⁾ «และนางมีบัลลังก์อันยิ่งใหญ่»⁽⁶⁾ และทรงพรรณนาสิ่งถูกสร้างบางอย่างด้วยความสูงส่ง โดยตรัสว่า «และเราได้ยกเขาขึ้นสู่ตำแหน่งอันสูงส่ง»⁽⁷⁾ «และเราได้ทำให้พวกเขามีชื่อเสียงอันดีงามที่สูงส่ง»⁽⁸⁾ และทรงพรรณนาสิ่งถูกสร้างบางอย่างด้วยความใหญ่ยิ่ง โดยตรัสว่า «สำหรับพวกเขาคือการอภัยโทษและรางวัลอันยิ่งใหญ่»⁽⁹⁾ «หามิได้ ตัวใหญ่ที่สุดของพวกมันนี่แหละเป็นผู้กระทำ»⁽¹⁰⁾

ไม่ต้องสงสัยเลยว่า สิ่งที่อัลลอฮ์ทรงพรรณนาพระองค์เองจากคุณลักษณะที่ครอบคลุมเหล่านี้ เช่น ความสูงส่ง ความใหญ่ยิ่ง และความยิ่งใหญ่ ย่อมแตกต่างโดยสิ้นเชิงกับสิ่งที่สิ่งถูกสร้างถูกพรรณนาด้วยคุณลักษณะเหล่านั้น เช่นเดียวกับที่ซาตของพระผู้สร้าง – ผู้ทรงเกรียงไกรและสูงส่ง – แตกต่างจากซาตของสิ่งถูกสร้าง ดังนั้นจึงไม่มีความคล้ายคลึงใด ๆ ระหว่างซาตของพระผู้สร้างกับซาตของสิ่งถูกสร้าง เช่นเดียวกับที่ไม่มีความคล้ายคลึงใด ๆ ระหว่างคุณลักษณะของพระผู้สร้างกับคุณลักษณะของสิ่งถูกสร้าง

⁽¹⁾ (ซูเราะฮ์อัล-บะเกาะเราะฮ์ 2:255) ⁽²⁾ (ซูเราะฮ์อัน-นิสาอ์ 4:34) ⁽³⁾ (ซูเราะฮ์อัร-เราะอ์ด 13:9) ⁽⁴⁾ (ซูเราะฮ์อัช-ชุอะรออ์ 26:63) ⁽⁵⁾ (ซูเราะฮ์อัล-อิสรออ์ 17:40) ⁽⁶⁾ (ซูเราะฮ์อัน-นัมล์ 27:23) ⁽⁷⁾ (ซูเราะฮ์มัรยัม 19:57) ⁽⁸⁾ (ซูเราะฮ์มัรยัม 19:50) ⁽⁹⁾ (ซูเราะฮ์ฮูด 11:11) ⁽¹⁰⁾ (ซูเราะฮ์อัล-อันบิยาอ์ 21:63)

4. คุณลักษณะแห่งการเป็นกษัตริย์ (อัล-มุลก์)

يُسَبِّحُ لِلَّهِ مَا فِى ٱلسَّمَـٰوَٰتِ وَمَا فِى ٱلْأَرْضِ ٱلْمَلِكِ ٱلْقُدُّوسِ

فِى مَقْعَدِ صِدْقٍ عِندَ مَلِيكٍ مُّقْتَدِرٍۭ ﴿٥٥﴾

อัลลอฮ์ทรงพรรณนาพระองค์เองด้วยการเป็นกษัตริย์ โดยตรัสว่า «สิ่งที่อยู่ในชั้นฟ้าทั้งหลายและสิ่งที่อยู่ในแผ่นดินต่างแซ่ซ้องสดุดีอัลลอฮ์ ผู้ทรงเป็นกษัตริย์ ผู้ทรงบริสุทธิ์»⁽¹⁾ และ «ณ ที่พำนักอันสัจจริง ณ ที่พระผู้ทรงเป็นกษัตริย์ ผู้ทรงเดชานุภาพ»⁽²⁾

وَقَالَ الْمَلِكُ إِنِّي أَرَىٰ سَبْعَ بَقَرَاتٍ سِمَانٍ

وَقَالَ ٱلْمَلِكُ ٱئْتُونِى بِهِۦ

وَكَانَ وَرَآءَهُم مَّلِكٌ يَأْخُذُ كُلَّ سَفِينَةٍ غَصْبًا ﴿٧٩﴾

تُؤْتِى ٱلْمُلْكَ مَن تَشَآءُ وَتَنزِعُ ٱلْمُلْكَ مِمَّن تَشَآءُ

และพระองค์ทรงพรรณนามัคลูกบางส่วนด้วยการเป็นกษัตริย์ โดยตรัสว่า «และกษัตริย์ได้กล่าวว่า แท้จริงฉันฝันเห็นวัวอ้วนพีเจ็ดตัว»⁽³⁾ «และกษัตริย์ได้กล่าวว่า จงนำตัวเขามาหาฉัน»⁽⁴⁾ «และเบื้องหน้าของพวกเขามีกษัตริย์องค์หนึ่งซึ่งยึดเรือทุกลำโดยการข่มเหง»⁽⁵⁾ และ «พระองค์ทรงประทานอำนาจการปกครองแก่ผู้ที่พระองค์ทรงประสงค์ และทรงถอดถอนอำนาจการปกครองจากผู้ที่พระองค์ทรงประสงค์»⁽⁶⁾

ไม่ต้องสงสัยเลยว่า อัลลอฮ์ผู้ทรงยิ่งใหญ่และทรงสูงส่ง ทรงมีอำนาจแห่งการเป็นกษัตริย์ที่แท้จริงซึ่งเหมาะสมกับความสมบูรณ์และความยิ่งใหญ่ของพระองค์ เช่นเดียวกับที่มัคลูกก็มีอำนาจแห่งการเป็นกษัตริย์ที่เหมาะสมกับสภาพของพวกเขา ความต้องดับสูญของพวกเขา ความอ่อนแอของพวกเขา และความต้องพึ่งพาของพวกเขา

5–6. คุณลักษณะแห่งความทรงอานุภาพ (อัล-ญะบะรูต) และความยิ่งใหญ่ (อัล-กิบริยาอ์)

ٱلْعَزِيزُ ٱلْجَبَّارُ ٱلْمُتَكَبِّرُ

كَذَٰلِكَ يَطْبَعُ ٱللَّهُ عَلَىٰ كُلِّ قَلْبِ مُتَكَبِّرٍ جَبَّارٍ ﴿٣٥﴾

وَإِذَا بَطَشْتُم بَطَشْتُمْ جَبَّارِينَ ﴿١٣٠﴾

أَلَيْسَ فِى جَهَنَّمَ مَثْوًى لِّلْمُتَكَبِّرِينَ ﴿٦٠﴾

وَٱسْتَفْتَحُوا۟ وَخَابَ كُلُّ جَبَّارٍ عَنِيدٍ ﴿١٥﴾

อัลลอฮ์ทรงพรรณนาพระองค์เองว่าทรงเป็นผู้ทรงอานุภาพ (อัล-ญับบาร) ผู้ทรงยิ่งใหญ่ (อัล-มุตะกับบิร) ในพระดำรัสของพระองค์ว่า «ผู้ทรงเดชานุภาพ ผู้ทรงอานุภาพ ผู้ทรงยิ่งใหญ่»⁽⁷⁾ และพระองค์ทรงพรรณนามัคลูกบางส่วนว่าเป็นผู้กดขี่ ผู้หยิ่งยโส โดยตรัสว่า «เช่นนั้นแหละ อัลลอฮ์ทรงประทับตราบนหัวใจของผู้หยิ่งยโส ผู้กดขี่ทุกคน»⁽⁸⁾ «และเมื่อพวกท่านลงมือทำร้าย พวกท่านก็ทำร้ายอย่างผู้กดขี่»⁽⁹⁾ «ในนรกญะฮันนัมมิใช่ที่พำนักสำหรับบรรดาผู้หยิ่งยโสดอกหรือ»⁽¹⁰⁾ และ «และพวกเขา (บรรดาเราะซูล) ได้ขอชัยชนะ และผู้กดขี่ที่ดื้อรั้นทุกคนก็ประสบความล้มเหลว»⁽¹¹⁾

ไม่ต้องสงสัยเลยว่า สิ่งที่พระผู้สร้างทรงถูกพรรณนาด้วยคุณลักษณะเหล่านี้ ย่อมแตกต่างจากสิ่งที่มัคลูกถูกพรรณนาด้วย เช่นเดียวกับที่ซาต (อัตลักษณ์) ของพระผู้สร้างแตกต่างจากซาตของมัคลูก

⁽¹⁾ ซูเราะฮ์อัล-ญุมุอะฮ์ 62:1 ⁽²⁾ ซูเราะฮ์อัล-เกาะมัร 54:55 ⁽³⁾ ซูเราะฮ์ยูสุฟ 12:43 ⁽⁴⁾ ซูเราะฮ์ยูสุฟ 12:50 ⁽⁵⁾ ซูเราะฮ์อัล-กะฮ์ฟี 18:79 ⁽⁶⁾ ซูเราะฮ์อาลิอิมรอน 3:26 ⁽⁷⁾ ซูเราะฮ์อัล-หัชร์ 59:23 ⁽⁸⁾ ซูเราะฮ์ฆอฟิร 40:35 ⁽⁹⁾ ซูเราะฮ์อัช-ชุอะรออ์ 26:130 ⁽¹⁰⁾ ซูเราะฮ์อัซ-ซุมัร 39:60 ⁽¹¹⁾ ซูเราะฮ์อิบรอฮีม 14:15

7. คุณลักษณะแห่งความยิ่งใหญ่ทรงเดชานุภาพ (อัล-อิซซะฮ์)

إِنَّ ٱللَّهَ عَزِيزٌ حَكِيمٌ ﴿٢٢٠﴾

أَمْ عِندَهُمْ خَزَآئِنُ رَحْمَةِ رَبِّكَ ٱلْعَزِيزِ ٱلْوَهَّابِ ﴿٩﴾

อัลลอฮ์ผู้ทรงสูงส่งและทรงเกรียงไกร ได้ทรงพรรณนาพระองค์เองด้วยคุณลักษณะอัล-อิซซะฮ์ (ความทรงเดชานุภาพ) ว่า «แท้จริงอัลลอฮ์นั้นทรงเดชานุภาพ ทรงปรีชาญาณ»⁽¹⁾ และ «หรือว่าพวกเขามีคลังแห่งความเมตตาของพระเจ้าของเจ้า ผู้ทรงเดชานุภาพ ผู้ทรงประทานให้อย่างมากมาย»⁽²⁾

قَالَتِ ٱمْرَأَتُ ٱلْعَزِيزِ

وَعَزَّنِى فِى ٱلْخِطَابِ ﴿٢٣﴾

وَلِلَّهِ ٱلْعِزَّةُ وَلِرَسُولِهِۦ وَلِلْمُؤْمِنِينَ

และพระองค์ทรงพรรณนาสิ่งถูกสร้างบางส่วนด้วยคุณลักษณะอัล-อิซซะฮ์เช่นกัน โดยตรัสว่า «ภรรยาของอัล-อะซีซ (ผู้ครองเมือง) กล่าวว่า…»⁽³⁾ และ «และเขาได้เอาชนะฉันในการโต้เถียง»⁽⁴⁾ และพระองค์ได้ทรงรวมทั้งสองตัวอย่างไว้ในพระดำรัสของพระองค์ว่า «และอัล-อิซซะฮ์ (เกียรติและอำนาจ) นั้นเป็นของอัลลอฮ์ และของเราะซูลของพระองค์ และของบรรดาผู้ศรัทธา»⁽⁵⁾

และไม่ต้องสงสัยเลยว่า คุณลักษณะนี้ที่พระผู้สร้างทรงได้รับการพรรณนานั้น ย่อมแตกต่างโดยสิ้นเชิงกับสิ่งที่สิ่งถูกสร้างได้รับการพรรณนา ดุจดังที่ซาต (ตัวตน) ของพระผู้สร้างแตกต่างจากซาตของสิ่งถูกสร้าง

8. คุณลักษณะแห่งพลังอำนาจ (อัล-กุววะฮ์)

مَآ أُرِيدُ مِنْهُم مِّن رِّزْقٍ وَمَآ أُرِيدُ أَن يُطْعِمُونِ ﴿٥٧﴾ إِنَّ ٱللَّهَ هُوَ ٱلرَّزَّاقُ ذُو ٱلْقُوَّةِ ٱلْمَتِينُ ﴿٥٨﴾

وَلَيَنصُرَنَّ ٱللَّهُ مَن يَنصُرُهُۥٓ ۗ إِنَّ ٱللَّهَ لَقَوِىٌّ عَزِيزٌ ﴿٤٠﴾

และพระองค์ผู้ทรงสูงส่งและทรงเกรียงไกร ได้ทรงพรรณนาพระองค์เองด้วยคุณลักษณะอัล-กุววะฮ์ (พลังอำนาจ) โดยตรัสว่า «ข้ามิได้ต้องการปัจจัยยังชีพใด ๆ จากพวกเขา และข้ามิได้ต้องการให้พวกเขาให้อาหารแก่ข้า แท้จริงอัลลอฮ์นั้นคือผู้ทรงประทานปัจจัยยังชีพ ผู้ทรงพลังอำนาจ ผู้ทรงแข็งแกร่งยิ่ง»⁽⁶⁾ และ «และแน่นอน อัลลอฮ์จะทรงช่วยเหลือผู้ที่ช่วยเหลือ (ศาสนาของ) พระองค์ แท้จริงอัลลอฮ์นั้นทรงพลังอำนาจ ทรงเดชานุภาพยิ่ง»⁽⁷⁾

وَيَزِدْكُمْ قُوَّةً إِلَىٰ قُوَّتِكُمْ

ٱللَّهُ ٱلَّذِى خَلَقَكُم مِّن ضَعْفٍ ثُمَّ جَعَلَ مِنۢ بَعْدِ ضَعْفٍ قُوَّةً ثُمَّ جَعَلَ مِنۢ بَعْدِ قُوَّةٍ

และพระองค์ทรงพรรณนาสิ่งถูกสร้างบางส่วนด้วยคุณลักษณะอัล-กุววะฮ์เช่นกัน โดยตรัสว่า «และพระองค์จะทรงเพิ่มพลังให้แก่พวกท่านยิ่งขึ้นไปจากพลังที่พวกท่านมีอยู่»⁽⁸⁾ และพระองค์ผู้ทรงสูงส่งและทรงเกรียงไกรตรัสว่า «อัลลอฮ์คือผู้ทรงสร้างพวกเจ้าจากความอ่อนแอ แล้วทรงให้มีพลังขึ้นหลังจากความอ่อนแอ แล้วทรงให้มี… หลังจากมีพลัง»⁽⁹⁾

فَأَمَّا عَادٌ فَٱسْتَكْبَرُوا۟ فِى ٱلْأَرْضِ بِغَيْرِ ٱلْحَقِّ وَقَالُوا۟ مَنْ أَشَدُّ مِنَّا قُوَّةً ۖ أَوَلَمْ يَرَوْا۟ أَنَّ ٱللَّهَ ٱلَّذِى خَلَقَهُمْ هُوَ أَشَدُّ مِنْهُمْ قُوَّةً ۖ وَكَانُوا۟ بِـَٔايَـٰتِنَا يَجْحَدُونَ ﴿١٥﴾

และพระองค์ได้ทรงรวมทั้งสองตัวอย่างไว้ในพระดำรัสของพระองค์ว่า «ส่วนพวกอ๊าดนั้น พวกเขาได้ทะนงตนในแผ่นดินโดยปราศจากความชอบธรรม และกล่าวว่า ใครเล่าจะมีพลังมากกว่าพวกเรา พวกเขาไม่เห็นดอกหรือว่า อัลลอฮ์ผู้ทรงสร้างพวกเขานั้น พระองค์ทรงมีพลังมากกว่าพวกเขา และพวกเขาได้ปฏิเสธโองการทั้งหลายของเรา»⁽¹⁰⁾

⁽¹⁾ ซูเราะฮ์อัล-บะเกาะเราะฮ์ 2:220 ⁽²⁾ ซูเราะฮ์ศอด 38:9 ⁽³⁾ ซูเราะฮ์ยูซุฟ 12:51 ⁽⁴⁾ ซูเราะฮ์ศอด 38:23 ⁽⁵⁾ ซูเราะฮ์อัล-มุนาฟิกูน 63:8 ⁽⁶⁾ ซูเราะฮ์อัซ-ซาริยาต 51:57–58 ⁽⁷⁾ ซูเราะฮ์อัล-หัจญ์ 22:40 ⁽⁸⁾ ซูเราะฮ์ฮูด 11:52 ⁽⁹⁾ ซูเราะฮ์อัร-รูม 30:54 ⁽¹⁰⁾ ซูเราะฮ์ฟุศศิลัต 41:15

คุณลักษณะที่นักวิชาการสายกะลาม (อัล-มุตะกัลลิมูน) มีความเห็นขัดแย้งกัน

ต่อมาท่านเชคได้กล่าวถึงคุณลักษณะต่าง ๆ ที่นักวิชาการสายกะลามมีความเห็นขัดแย้งกันว่า เป็นคุณลักษณะแห่งการกระทำ (ศิฟาตุลฟิอ์ล) หรือเป็นคุณลักษณะแห่งความหมาย (ศิฟาตุลมะอ์นา) ข้อสรุปที่ท่านเชคได้พิสูจน์ไว้คือ คุณลักษณะเหล่านี้เป็นคุณลักษณะแห่งความหมายที่ดำรงอยู่ในซาตของอัลลอฮ์ ผู้ทรงยิ่งใหญ่และสูงส่ง และในบรรดาคุณลักษณะเหล่านี้ ได้แก่

إِنَّ رَبَّكُمْ لَرَءُوفٌ رَّحِيمٌ ﴿٧﴾

لَقَدْ جَآءَكُمْ رَسُولٌ مِّنْ أَنفُسِكُمْ عَزِيزٌ عَلَيْهِ مَا عَنِتُّمْ حَرِيصٌ عَلَيْكُم بِٱلْمُؤْمِنِينَ رَءُوفٌ رَّحِيمٌ ﴿١٢٨﴾

1, 2 – คุณลักษณะแห่งความเมตตาสงสาร (อัร-เราะอ์ฟะฮ์) และความเมตตา (อัร-เราะห์มะฮ์): พระองค์ทรงกล่าวถึงพระองค์เองว่าเป็นผู้ทรงเมตตาสงสาร ผู้ทรงเมตตายิ่ง โดยตรัสว่า «แท้จริงพระเจ้าของพวกเจ้านั้นเป็นผู้ทรงเมตตาสงสาร ผู้ทรงเมตตายิ่ง»⁽¹⁾ และพระองค์ทรงกล่าวถึงมัคลูกบางส่วนด้วยคุณลักษณะดังกล่าว โดยตรัสในการพรรณนาถึงนบีของเรา ขอการสดุดีและความศานติจากอัลลอฮ์จงมีแด่ท่าน ว่า «โดยแน่นอน ได้มีเราะซูลคนหนึ่งจากพวกท่านเองมายังพวกท่านแล้ว เป็นการหนักใจแก่เขาในสิ่งที่พวกท่านได้รับความทุกข์ยาก เป็นผู้ห่วงใยพวกท่านอย่างยิ่ง และต่อบรรดาผู้ศรัทธาเขาเป็นผู้เมตตาสงสาร เป็นผู้มีเมตตา»⁽²⁾

لَيُدْخِلَنَّهُم مُّدْخَلًا يَرْضَوْنَهُۥ ۗ وَإِنَّ ٱللَّهَ لَعَلِيمٌ حَلِيمٌ ﴿٥٩﴾

وَٱعْلَمُوٓا۟ أَنَّ ٱللَّهَ يَعْلَمُ مَا فِىٓ أَنفُسِكُمْ فَٱحْذَرُوهُ ۚ وَٱعْلَمُوٓا۟ أَنَّ ٱللَّهَ غَفُورٌ حَلِيمٌ ﴿٢٣٥﴾

قَوْلٌ مَّعْرُوفٌ وَمَغْفِرَةٌ خَيْرٌ مِّن صَدَقَةٍ يَتْبَعُهَآ أَذًى ۗ وَٱللَّهُ غَنِىٌّ حَلِيمٌ ﴿٢٦٣﴾

3 – คุณลักษณะแห่งความหนักแน่นอดกลั้น (อัล-หิลม์): พระองค์ผู้ทรงมหาบริสุทธิ์ทรงกล่าวถึงพระองค์เองด้วยความหนักแน่นอดกลั้น โดยตรัสว่า «แน่นอนพระองค์จะทรงให้พวกเขาเข้าไปยังสถานที่ที่พวกเขาพึงพอใจ และแท้จริงอัลลอฮ์นั้นเป็นผู้ทรงรอบรู้ ผู้ทรงหนักแน่นอดกลั้น»⁽³⁾ «และพึงรู้เถิดว่าแท้จริงอัลลอฮ์ทรงรู้สิ่งที่อยู่ในใจของพวกเจ้า ดังนั้นพวกเจ้าจงระวังพระองค์ไว้ และพึงรู้เถิดว่าแท้จริงอัลลอฮ์นั้นเป็นผู้ทรงอภัยโทษ ผู้ทรงหนักแน่นอดกลั้น»⁽⁴⁾ «คำพูดที่ดีและการให้อภัยนั้นดีกว่าการบริจาคทานที่ตามมาด้วยการก่อความเดือดร้อน และอัลลอฮ์นั้นเป็นผู้ทรงพอเพียง ผู้ทรงหนักแน่นอดกลั้น»⁽⁵⁾

فَبَشَّرْنَٰهُ بِغُلَٰمٍ حَلِيمٍ

إِنَّ إِبْرَٰهِيمَ لَأَوَّٰهٌ حَلِيمٌ ﴿١١٤﴾

และพระองค์ทรงกล่าวถึงมัคลูกบางส่วนด้วยความหนักแน่นอดกลั้น โดยตรัสว่า «ดังนั้นเราจึงแจ้งข่าวดีแก่เขาด้วยเด็กชายคนหนึ่งผู้มีความหนักแน่นอดกลั้น»⁽⁶⁾ «แท้จริงอิบรอฮีมนั้นเป็นผู้อ่อนโยนวิงวอนเสมอ เป็นผู้หนักแน่นอดกลั้น»⁽⁷⁾

إِنَّ ٱللَّهَ غَفُورٌ رَّحِيمٌ ﴿١٧٣﴾

فَيَغْفِرُ لِمَن يَشَآءُ وَيُعَذِّبُ مَن يَشَآءُ

4 – คุณลักษณะแห่งการอภัยโทษ (อัล-มัฆฟิเราะฮ์): พระองค์ผู้ทรงมหาบริสุทธิ์ทรงกล่าวถึงพระองค์เองด้วยการอภัยโทษ โดยตรัสว่า «แท้จริงอัลลอฮ์เป็นผู้ทรงอภัยโทษ ผู้ทรงเมตตายิ่ง»⁽⁸⁾ «แล้วพระองค์จะทรงอภัยโทษแก่ผู้ที่พระองค์ทรงประสงค์ และจะทรงลงโทษผู้ที่พระองค์ทรงประสงค์»⁽⁹⁾

وَلَمَن صَبَرَ وَغَفَرَ إِنَّ ذَٰلِكَ لَمِنْ عَزْمِ ٱلْأُمُورِ ﴿٤٣﴾

قَوْلٌ مَّعْرُوفٌ وَمَغْفِرَةٌ

قُل لِّلَّذِينَ ءَامَنُوا۟ يَغْفِرُوا۟ لِلَّذِينَ لَا

และพระองค์ทรงกล่าวถึงมัคลูกบางส่วนด้วยการให้อภัย โดยตรัสว่า «และผู้ใดอดทนและให้อภัย แท้จริงนั่นเป็นกิจการที่ต้องใช้ความมุ่งมั่นอย่างแท้จริง»⁽¹⁰⁾ «คำพูดที่ดีและการให้อภัย»⁽¹¹⁾ «จงกล่าวแก่บรรดาผู้ศรัทธาเถิดว่า ให้พวกเขาให้อภัยแก่บรรดาผู้ที่ไม่…

⁽¹⁾ ซูเราะฮ์อัน-นะห์ล 16:7 ⁽²⁾ ซูเราะฮ์อัต-เตาบะฮ์ 9:128 ⁽³⁾ ซูเราะฮ์อัล-หัจญ์ 22:59 ⁽⁴⁾ ซูเราะฮ์อัล-บะเกาะเราะฮ์ 2:235 ⁽⁵⁾ ซูเราะฮ์อัล-บะเกาะเราะฮ์ 2:263 ⁽⁶⁾ ซูเราะฮ์อัศ-ศอฟฟาต 37:101 ⁽⁷⁾ ซูเราะฮ์อัต-เตาบะฮ์ 9:114 ⁽⁸⁾ ซูเราะฮ์อัล-บะเกาะเราะฮ์ 2:173 ⁽⁹⁾ ซูเราะฮ์อัล-บะเกาะเราะฮ์ 2:284 ⁽¹⁰⁾ ซูเราะฮ์อัช-ชูรอ 42:43 ⁽¹¹⁾ ซูเราะฮ์อัล-บะเกาะเราะฮ์ 2:263

يَرْجُونَ أَيَّامَ ٱللَّهِ

«…ผู้ที่ไม่หวังวันทั้งหลายของอัลลอฮ์»⁽¹⁾

ไม่ต้องสงสัยเลยว่า คุณลักษณะเหล่านี้ที่พระผู้สร้างชั้นฟ้าทั้งหลายและแผ่นดินทรงพรรณนาพระองค์เองไว้นั้น เป็นความจริงที่คู่ควรกับความสมบูรณ์และความยิ่งใหญ่ของพระองค์ จึงไม่อนุญาตให้ปฏิเสธคุณลักษณะเหล่านั้นเพียงเพราะเกรงว่าจะเป็นการเปรียบเทียบพระองค์กับสิ่งถูกสร้าง ส่วนคุณลักษณะเหล่านี้ที่ใช้พรรณนาสิ่งถูกสร้างนั้น ก็เป็นความจริงที่เหมาะสมกับสภาพของพวกเขา อันได้แก่ความดับสูญ ความอ่อนแอ และความต้องการพึ่งพาของพวกเขา

สภาพของผู้ปฏิเสธคุณลักษณะแห่งความสมบูรณ์และความยิ่งใหญ่

หลังจากที่ท่านเชคได้อธิบายถึงข้อบกพร่องในแนวทางของนักวิชาการสายกะลาม และได้อธิบายอย่างละเอียดถึงแนวทางแห่งอีมานตามอัลกุรอาน ซึ่งเปิดเผยสัจธรรมและส่องสว่างหนทางแล้ว ท่านได้ปิดท้ายคำพูดของท่านว่า

«ไม่ว่าในกรณีใดก็ตาม ไม่อนุญาตให้มนุษย์ผู้ใดล่วงเกินต่อคุณลักษณะที่อัลลอฮ์ผู้ทรงยิ่งใหญ่และสูงส่งทรงยืนยันไว้สำหรับพระองค์เอง แล้วปฏิเสธคุณลักษณะนั้นออกไปจากอัลลอฮ์ โดยบังอาจต่อพระผู้อภิบาลแห่งชั้นฟ้าทั้งหลายและแผ่นดิน กล่าวอ้างเอาว่าคุณลักษณะที่พระองค์ทรงสรรเสริญพระองค์เองไว้นั้นไม่คู่ควรกับพระองค์ และว่าตนเองปฏิเสธคุณลักษณะนั้นออกจากพระองค์ แล้วนำความสมบูรณ์จากกระเป๋าของตนเองมามอบให้แก่พระองค์ สิ่งนี้คือความบ้าคลั่งและความเพ้อเจ้อ และจะไม่มีผู้ใดดำเนินไปสู่สิ่งนี้ นอกจากผู้ที่อัลลอฮ์ทรงลบเลือนการมองเห็นด้วยใจของพวกเขาเท่านั้น»

⁽¹⁾ ซูเราะฮ์อัล-ญาษิยะฮ์ 45:14

คุณลักษณะการอิสติวาอ์เป็นคุณลักษณะแห่งความสมบูรณ์ มิใช่คุณลักษณะแห่งความบกพร่อง

เพื่ออธิบายให้เห็นถึงความผิดร้ายแรงของนักวิชาการสายกะลามที่กระทำต่อคุณลักษณะของพระผู้ทรงสร้าง ท่านเชค อัช-ชันกีฏี (ขออัลลอฮ์ทรงเมตตาท่าน) ได้ยกตัวอย่างคุณลักษณะอันยิ่งใหญ่ประการหนึ่งของพระองค์ คือคุณลักษณะการอิสติวาอ์ (การสถิตเหนืออัรช์) ท่านกล่าวว่า คุณลักษณะการอิสติวาอ์นี้มีผู้ถกเถียงกันมาก และผู้คนจำนวนมากได้ปฏิเสธมันด้วยปรัชญาเชิงตรรกะและหลักฐานเชิงวิวาทะ ซึ่งพวกเขาใช้หักล้างสัจธรรมและใช้ยืนยันความเท็จ ผู้คนนับพันจากบรรดาผู้อ้างตนว่าเป็นมุสลิมได้บังอาจปฏิเสธคุณลักษณะนี้จากพระผู้อภิบาลแห่งชั้นฟ้าทั้งหลายและแผ่นดินด้วยหลักฐานเชิงตรรกะ

ตัวอย่างเช่น พวกเขากล่าวว่า "หากพระองค์ทรงสถิตเหนืออัรช์ของพระองค์ พระองค์ก็ย่อมคล้ายคลึงกับมัคลูก แต่พระองค์ไม่ทรงคล้ายคลึงกับมัคลูก ผลที่ได้จึงเป็นว่าพระองค์มิได้ทรงสถิตเหนืออัรช์" ข้อสรุปนี้เป็นโมฆะ เพราะขัดแย้งกับถ้อยคำอันชัดแจ้งของอัลกุรอาน

ท่านเชค (ขออัลลอฮ์ทรงเมตตาท่าน) ได้อธิบายว่า คุณลักษณะการอิสติวาอ์เป็นคุณลักษณะแห่งความสมบูรณ์และความยิ่งใหญ่ ซึ่งพระผู้อภิบาลแห่งชั้นฟ้าทั้งหลายและแผ่นดินทรงสรรเสริญพระองค์เองด้วยคุณลักษณะนี้ และข้อบ่งชี้ว่ามันเป็นคุณลักษณะแห่งความสมบูรณ์และความยิ่งใหญ่ก็คือ อัลลอฮ์มิได้ทรงกล่าวถึงคุณลักษณะนี้ ณ ที่ใดในคัมภีร์ของพระองค์ เว้นแต่จะกล่าวควบคู่กับคุณลักษณะแห่งความยิ่งใหญ่และความสมบูรณ์ของพระองค์อันทำให้สติปัญญาตะลึงงัน ซึ่งคุณลักษณะการอิสติวาอ์ก็เป็นส่วนหนึ่งในนั้น จากนั้นท่านได้ยกตัวบทต่าง ๆ ที่กล่าวถึงคุณลักษณะนี้ เพื่อเป็นหลักฐานยืนยันความถูกต้องของสิ่งที่ท่านได้วางไว้ ดังนี้

إِنَّ رَبَّكُمُ ٱللَّهُ ٱلَّذِى خَلَقَ ٱلسَّمَـٰوَٰتِ وَٱلْأَرْضَ فِى سِتَّةِ أَيَّامٍ ثُمَّ ٱسْتَوَىٰ عَلَى ٱلْعَرْشِ يُغْشِى ٱلَّيْلَ ٱلنَّهَارَ يَطْلُبُهُۥ حَثِيثًا وَٱلشَّمْسَ وَٱلْقَمَرَ وَٱلنُّجُومَ مُسَخَّرَٰتٍۭ بِأَمْرِهِۦٓ ۗ أَلَا لَهُ ٱلْخَلْقُ وَٱلْأَمْرُ ۗ تَبَارَكَ ٱللَّهُ رَبُّ ٱلْعَـٰلَمِينَ ﴿٥٤﴾

1. ซูเราะฮ์แรกที่อัลลอฮ์ทรงกล่าวถึงคุณลักษณะการอิสติวาอ์ตามลำดับในมุศฮัฟ คือซูเราะฮ์อัล-อะอ์รอฟ พระองค์ตรัสว่า «แท้จริงพระเจ้าของพวกเจ้าคืออัลลอฮ์ ผู้ทรงสร้างชั้นฟ้าทั้งหลายและแผ่นดินในหกวัน แล้วพระองค์ทรงสถิตเหนืออัรช์ ทรงให้กลางคืนคลุมกลางวัน โดยกลางคืนติดตามกลางวันอย่างรวดเร็ว และ(ทรงสร้าง)ดวงอาทิตย์ ดวงจันทร์ และดวงดาวทั้งหลาย ให้อยู่ภายใต้บัญชาของพระองค์ พึงรู้เถิดว่าการสร้างและการบัญชาเป็นสิทธิ์ของพระองค์ มีความจำเริญยิ่งแล้วอัลลอฮ์ พระผู้อภิบาลแห่งสากลโลก» (ซูเราะฮ์อัล-อะอ์รอฟ 7:54)⁽¹⁾ แล้วจะมีผู้ใดปฏิเสธคุณลักษณะใดคุณลักษณะหนึ่งในบรรดาคุณลักษณะที่บ่งชี้ถึงความยิ่งใหญ่และความสมบูรณ์เหล่านี้ได้หรือ?

إِنَّ رَبَّكُمُ ٱللَّهُ ٱلَّذِى خَلَقَ ٱلسَّمَـٰوَٰتِ وَٱلْأَرْضَ فِى سِتَّةِ أَيَّامٍ ثُمَّ ٱسْتَوَىٰ عَلَى ٱلْعَرْشِ ۖ يُدَبِّرُ ٱلْأَمْرَ ۖ مَا مِن شَفِيعٍ إِلَّا مِنۢ بَعْدِ إِذْنِهِۦ ۚ ذَٰلِكُمُ ٱللَّهُ رَبُّكُمْ فَٱعْبُدُوهُ ۚ أَفَلَا تَذَكَّرُونَ ﴿٣﴾ إِلَيْهِ مَرْجِعُكُمْ جَمِيعًا ۖ وَعْدَ ٱللَّهِ حَقًّا ۚ إِنَّهُۥ يَبْدَؤُا۟ ٱلْخَلْقَ ثُمَّ يُعِيدُهُۥ لِيَجْزِىَ ٱلَّذِينَ ءَامَنُوا۟ وَعَمِلُوا۟ ٱلصَّـٰلِحَـٰتِ

1. ที่ที่สองอยู่ในซูเราะฮ์ยูนุส พระองค์ตรัสว่า «แท้จริงพระเจ้าของพวกเจ้าคืออัลลอฮ์ ผู้ทรงสร้างชั้นฟ้าทั้งหลายและแผ่นดินในหกวัน แล้วพระองค์ทรงสถิตเหนืออัรช์ ทรงบริหารกิจการทั้งปวง ไม่มีผู้ให้การชะฟาอะฮ์คนใด เว้นแต่ภายหลังการอนุมัติของพระองค์ นั่นแหละคืออัลลอฮ์ พระเจ้าของพวกเจ้า ดังนั้นจงเคารพภักดีพระองค์เถิด พวกเจ้าไม่ใคร่ครวญดอกหรือ ยังพระองค์คือที่กลับของพวกเจ้าทั้งหมด เป็นสัญญาของอัลลอฮ์อันแท้จริง แท้จริงพระองค์ทรงเริ่มการสร้าง แล้วทรงให้มันกลับคืนอีก เพื่อทรงตอบแทนบรรดาผู้ศรัทธาและประกอบความดีทั้งหลาย…» (ซูเราะฮ์ยูนุส 10:3-4)

⁽¹⁾ ซูเราะฮ์อัล-อะอ์รอฟ: 54

بِٱلْقِسْطِ ۚ وَٱلَّذِينَ كَفَرُوا۟ لَهُمْ شَرَابٌ مِّنْ حَمِيمٍ وَعَذَابٌ أَلِيمٌۢ بِمَا كَانُوا۟ يَكْفُرُونَ ﴿٤﴾ هُوَ ٱلَّذِى جَعَلَ ٱلشَّمْسَ ضِيَآءً وَٱلْقَمَرَ نُورًا وَقَدَّرَهُۥ مَنَازِلَ لِتَعْلَمُوا۟ عَدَدَ ٱلسِّنِينَ وَٱلْحِسَابَ ۚ مَا خَلَقَ ٱللَّهُ ذَٰلِكَ إِلَّا بِٱلْحَقِّ ۚ يُفَصِّلُ ٱلْـَٔايَـٰتِ لِقَوْمٍ يَعْلَمُونَ ﴿٥﴾ إِنَّ فِى ٱخْتِلَـٰفِ ٱلَّيْلِ وَٱلنَّهَارِ وَمَا خَلَقَ ٱللَّهُ فِى ٱلسَّمَـٰوَٰتِ وَٱلْأَرْضِ لَـَٔايَـٰتٍ لِّقَوْمٍ يَتَّقُونَ ﴿٦﴾

«…ด้วยความยุติธรรม ส่วนบรรดาผู้ปฏิเสธศรัทธานั้น สำหรับพวกเขาคือเครื่องดื่มจากน้ำที่ร้อนจัด และการลงโทษอันเจ็บปวด เนื่องจากสิ่งที่พวกเขาเคยปฏิเสธ (4) พระองค์คือผู้ทรงทำให้ดวงอาทิตย์เป็นแสงจ้า และดวงจันทร์เป็นแสงนวล และทรงกำหนดให้มันมีตำแหน่งต่าง ๆ เพื่อพวกเจ้าจะได้รู้จำนวนปีและการคำนวณ อัลลอฮ์มิได้ทรงสร้างสิ่งนั้นขึ้นมาเว้นแต่ด้วยความจริง พระองค์ทรงจำแนกอายาตต่าง ๆ แก่กลุ่มชนที่รู้ (5) แท้จริงในการสับเปลี่ยนกลางคืนและกลางวัน และในสิ่งที่อัลลอฮ์ทรงสร้างไว้ในชั้นฟ้าทั้งหลายและแผ่นดิน ย่อมเป็นสัญญาณต่าง ๆ แก่กลุ่มชนที่ยำเกรง (6)» (ซูเราะฮ์ยูนุส 10:3–6)⁽¹⁾

แล้วจะมีผู้ใดปฏิเสธคุณลักษณะใด ๆ จากบรรดาคุณลักษณะเหล่านี้ ที่บ่งชี้ถึงความสมบูรณ์และความยิ่งใหญ่นี้ได้หรือ?

ٱللَّهُ ٱلَّذِى رَفَعَ ٱلسَّمَـٰوَٰتِ بِغَيْرِ عَمَدٍ تَرَوْنَهَا ۖ ثُمَّ ٱسْتَوَىٰ عَلَى ٱلْعَرْشِ ۖ وَسَخَّرَ ٱلشَّمْسَ وَٱلْقَمَرَ ۖ كُلٌّ يَجْرِى لِأَجَلٍ مُّسَمًّى ۚ يُدَبِّرُ ٱلْأَمْرَ يُفَصِّلُ ٱلْـَٔايَـٰتِ لَعَلَّكُم بِلِقَآءِ رَبِّكُمْ تُوقِنُونَ ﴿٢﴾ وَهُوَ ٱلَّذِى مَدَّ ٱلْأَرْضَ وَجَعَلَ فِيهَا رَوَٰسِىَ وَأَنْهَـٰرًا ۖ وَمِن كُلِّ ٱلثَّمَرَٰتِ جَعَلَ فِيهَا زَوْجَيْنِ ٱثْنَيْنِ ۖ يُغْشِى ٱلَّيْلَ ٱلنَّهَارَ ۚ إِنَّ فِى ذَٰلِكَ لَـَٔايَـٰتٍ لِّقَوْمٍ يَتَفَكَّرُونَ ﴿٣﴾ وَفِى ٱلْأَرْضِ قِطَعٌ مُّتَجَـٰوِرَٰتٌ وَجَنَّـٰتٌ مِّنْ أَعْنَـٰبٍ وَزَرْعٌ وَنَخِيلٌ صِنْوَانٌ وَغَيْرُ صِنْوَانٍ يُسْقَىٰ بِمَآءٍ وَٰحِدٍ وَنُفَضِّلُ بَعْضَهَا عَلَىٰ بَعْضٍ فِى ٱلْأُكُلِ ۚ إِنَّ فِى ذَٰلِكَ لَـَٔايَـٰتٍ لِّقَوْمٍ يَعْقِلُونَ ﴿٤﴾

3 – ตำแหน่งที่สาม อยู่ในซูเราะฮ์อัร-เราะอ์ด ในพระดำรัสของพระองค์ผู้ทรงยิ่งใหญ่และสูงส่งว่า «อัลลอฮ์คือผู้ทรงยกชั้นฟ้าทั้งหลายขึ้นโดยไม่มีเสาค้ำที่พวกเจ้ามองเห็น แล้วพระองค์ทรงสถิตอยู่เหนือบัลลังก์ และทรงให้ดวงอาทิตย์และดวงจันทร์อยู่ภายใต้บัญชา ทุกดวงโคจรไปจนถึงกำหนดเวลาที่ถูกกำหนดไว้ พระองค์ทรงบริหารกิจการทั้งปวง ทรงจำแนกอายาตต่าง ๆ เพื่อพวกเจ้าจะได้มีความเชื่อมั่นต่อการพบพระเจ้าของพวกเจ้า (2) และพระองค์คือผู้ทรงแผ่แผ่นดินออกไป และทรงทำให้มีภูเขาที่ตั้งมั่นและแม่น้ำหลายสาย และจากผลไม้ทุกชนิด พระองค์ทรงทำให้มีเป็นคู่ ๆ ทรงให้กลางคืนคลุมกลางวัน แท้จริงในสิ่งดังกล่าวย่อมเป็นสัญญาณต่าง ๆ แก่กลุ่มชนที่ใคร่ครวญ (3) และในแผ่นดินนั้นมีที่ดินหลายแปลงอยู่ติดกัน มีสวนองุ่น พืชไร่ และต้นอินทผลัมทั้งที่แตกกอจากรากเดียวกันและที่ไม่แตกกอจากรากเดียวกัน ถูกรดด้วยน้ำเดียวกัน และเราได้ทำให้บางส่วนดีเด่นกว่าอีกบางส่วนในด้านรสชาติ แท้จริงในสิ่งดังกล่าวย่อมเป็นสัญญาณต่าง ๆ แก่กลุ่มชนที่ใช้สติปัญญา (4)» (ซูเราะฮ์อัร-เราะอ์ด 13:2–4)⁽²⁾

แล้วจะมีผู้ใดปฏิเสธคุณลักษณะใด ๆ จากบรรดาคุณลักษณะเหล่านี้ ที่บ่งชี้ถึงความยิ่งใหญ่และความสมบูรณ์ได้หรือ?

طه ﴿١﴾ مَآ أَنزَلْنَا عَلَيْكَ ٱلْقُرْءَانَ لِتَشْقَىٰٓ ﴿٢﴾ إِلَّا تَذْكِرَةً لِّمَن يَخْشَىٰ ﴿٣﴾ تَنزِيلًا مِّمَّنْ خَلَقَ ٱلْأَرْضَ وَٱلسَّمَـٰوَٰتِ ٱلْعُلَى ﴿٤﴾ ٱلرَّحْمَـٰنُ عَلَى ٱلْعَرْشِ ٱسْتَوَىٰ ﴿٥﴾ لَهُۥ مَا فِى ٱلسَّمَـٰوَٰتِ وَمَا فِى ٱلْأَرْضِ وَمَا بَيْنَهُمَا وَمَا تَحْتَ ٱلثَّرَىٰ ﴿٦﴾ وَإِن تَجْهَرْ بِٱلْقَوْلِ فَإِنَّهُۥ يَعْلَمُ ٱلسِّرَّ وَأَخْفَى ﴿٧﴾ ٱللَّهُ لَآ إِلَـٰهَ إِلَّا هُوَ ۖ لَهُ ٱلْأَسْمَآءُ ٱلْحُسْنَىٰ ﴿٨﴾

4 – ตำแหน่งที่สี่ อยู่ในซูเราะฮ์ฏอฮา: «ฏอฮา (1) เรามิได้ประทานอัลกุรอานลงมาแก่เจ้าเพื่อให้เจ้าลำบาก (2) แต่เพื่อเป็นข้อเตือนใจแก่ผู้ที่เกรงกลัว (3) เป็นการประทานลงมาจากผู้ทรงสร้างแผ่นดินและชั้นฟ้าทั้งหลายอันสูงส่ง (4) พระผู้ทรงกรุณาปรานี ทรงสถิตอยู่เหนือบัลลังก์ (5) สิ่งที่อยู่ในชั้นฟ้าทั้งหลาย สิ่งที่อยู่ในแผ่นดิน สิ่งที่อยู่ระหว่างทั้งสอง และสิ่งที่อยู่ใต้พื้นดิน ล้วนเป็นของพระองค์ (6) และหากเจ้าพูดเสียงดัง แท้จริงพระองค์ทรงรู้ทั้งสิ่งที่เป็นความลับและสิ่งที่ซ่อนเร้นยิ่งกว่า (7) อัลลอฮ์ ไม่มีพระเจ้าอื่นใดนอกจากพระองค์ บรรดาพระนามอันดีงามทั้งหลายเป็นของพระองค์ (8)» (ซูเราะฮ์ฏอฮา 20:1–8)⁽³⁾

แล้วจะมีผู้ใดปฏิเสธคุณลักษณะใด ๆ จากบรรดาคุณลักษณะเหล่านี้ ที่บ่งชี้ถึงความยิ่งใหญ่และความสมบูรณ์ได้หรือ?

⁽¹⁾ ซูเราะฮ์ยูนุส: 3–6 ⁽²⁾ ซูเราะฮ์อัร-เราะอ์ด: 2–4 ⁽³⁾ ซูเราะฮ์ฏอฮา: 1–8

وَتَوَكَّلْ عَلَى ٱلْحَىِّ ٱلَّذِى لَا يَمُوتُ وَسَبِّحْ بِحَمْدِهِۦ ۚ وَكَفَىٰ بِهِۦ بِذُنُوبِ عِبَادِهِۦ خَبِيرًا ﴿٥٨﴾ ٱلَّذِى خَلَقَ ٱلسَّمَـٰوَٰتِ وَٱلْأَرْضَ وَمَا بَيْنَهُمَا فِى سِتَّةِ أَيَّامٍ ثُمَّ ٱسْتَوَىٰ عَلَى ٱلْعَرْشِ ۚ ٱلرَّحْمَـٰنُ فَسْـَٔلْ بِهِۦ خَبِيرًا ﴿٥٩﴾

5- ตำแหน่งที่ห้า อยู่ในซูเราะฮ์อัล-ฟุรกอน ในคำตรัสของพระองค์ว่า «และจงมอบหมายต่อพระผู้ทรงมีชีวิตซึ่งไม่ทรงตาย และจงแซ่ซ้องสดุดีด้วยการสรรเสริญพระองค์ และพอเพียงแล้วที่พระองค์ทรงรอบรู้ถึงบาปทั้งหลายของปวงบ่าวของพระองค์ พระผู้ทรงสร้างชั้นฟ้าทั้งหลายและแผ่นดิน และสิ่งที่อยู่ระหว่างทั้งสองภายในหกวัน แล้วพระองค์ทรงสถิตอยู่เหนือบัลลังก์ (อะรัช) พระองค์คือพระผู้ทรงกรุณาปรานี ดังนั้นจงถามถึงพระองค์จากผู้ที่รู้ดี» (ซูเราะฮ์อัล-ฟุรกอน 25:58-59)⁽¹⁾

แล้วมีผู้ใดบ้างที่จะปฏิเสธคุณลักษณะใด ๆ เหล่านี้ ซึ่งบ่งชี้ถึงความสมบูรณ์และความยิ่งใหญ่เช่นนี้ได้?

أَمْ يَقُولُونَ ٱفْتَرَىٰهُ ۚ بَلْ هُوَ ٱلْحَقُّ مِن رَّبِّكَ لِتُنذِرَ قَوْمًا مَّآ أَتَىٰهُم مِّن نَّذِيرٍ مِّن قَبْلِكَ لَعَلَّهُمْ يَهْتَدُونَ ﴿٣﴾ ٱللَّهُ ٱلَّذِى خَلَقَ ٱلسَّمَـٰوَٰتِ وَٱلْأَرْضَ وَمَا بَيْنَهُمَا فِى سِتَّةِ أَيَّامٍ ثُمَّ ٱسْتَوَىٰ عَلَى ٱلْعَرْشِ ۖ مَا لَكُم مِّن دُونِهِۦ مِن وَلِىٍّ وَلَا شَفِيعٍ ۚ أَفَلَا تَتَذَكَّرُونَ ﴿٤﴾ يُدَبِّرُ ٱلْأَمْرَ مِنَ ٱلسَّمَآءِ إِلَى ٱلْأَرْضِ ثُمَّ يَعْرُجُ إِلَيْهِ فِى يَوْمٍ كَانَ مِقْدَارُهُۥٓ أَلْفَ سَنَةٍ مِّمَّا تَعُدُّونَ ﴿٥﴾ ذَٰلِكَ عَـٰلِمُ ٱلْغَيْبِ وَٱلشَّهَـٰدَةِ ٱلْعَزِيزُ ٱلرَّحِيمُ ﴿٦﴾ ٱلَّذِىٓ أَحْسَنَ كُلَّ شَىْءٍ خَلَقَهُۥ ۖ وَبَدَأَ خَلْقَ ٱلْإِنسَـٰنِ مِن طِينٍ ﴿٧﴾ ثُمَّ جَعَلَ نَسْلَهُۥ مِن سُلَـٰلَةٍ مِّن مَّآءٍ مَّهِينٍ ﴿٨﴾ ثُمَّ سَوَّىٰهُ وَنَفَخَ فِيهِ مِن رُّوحِهِۦ ۖ وَجَعَلَ لَكُمُ ٱلسَّمْعَ وَٱلْأَبْصَـٰرَ وَٱلْأَفْـِٔدَةَ ۚ قَلِيلًا مَّا تَشْكُرُونَ ﴿٩﴾

6- ตำแหน่งที่หก อยู่ในซูเราะฮ์อัส-สัจญ์ดะฮ์ ในคำตรัสของพระองค์ผู้ทรงสูงส่งว่า «หรือพวกเขากล่าวว่า เขา (มุหัมมัด) อุปโลกน์มันขึ้นมาเอง? หามิได้ แต่มันคือสัจธรรมจากพระเจ้าของเจ้า เพื่อเจ้าจะได้ตักเตือนกลุ่มชนหนึ่ง ซึ่งไม่เคยมีผู้ตักเตือนคนใดมายังพวกเขาก่อนหน้าเจ้า เพื่อว่าพวกเขาจะได้รับทางนำ อัลลอฮ์คือผู้ทรงสร้างชั้นฟ้าทั้งหลายและแผ่นดิน และสิ่งที่อยู่ระหว่างทั้งสองภายในหกวัน แล้วพระองค์ทรงสถิตอยู่เหนือบัลลังก์ (อะรัช) สำหรับพวกเจ้านั้นไม่มีผู้คุ้มครองใดและไม่มีผู้ให้ความช่วยเหลือ (ชะฟาอะฮ์) ใดอื่นจากพระองค์ แล้วพวกเจ้าจะไม่ใคร่ครวญดอกหรือ? พระองค์ทรงบริหารกิจการทั้งหลายจากฟากฟ้าสู่แผ่นดิน แล้วมันจะขึ้นไปยังพระองค์ในวันหนึ่ง ซึ่งช่วงเวลาของมันเท่ากับหนึ่งพันปีจากที่พวกเจ้านับกัน นั่นคือพระผู้ทรงรอบรู้สิ่งเร้นลับและสิ่งที่เปิดเผย ผู้ทรงเดชานุภาพ ผู้ทรงเมตตาเสมอ ผู้ทรงทำให้ทุกสิ่งที่พระองค์ทรงสร้างนั้นดีงาม และทรงเริ่มการสร้างมนุษย์จากดิน แล้วทรงให้เชื้อสายของเขามาจากหยดน้ำที่ถูกกลั่นออกมาจากน้ำที่ต่ำต้อย แล้วพระองค์ทรงทำให้เขาสมบูรณ์ และทรงเป่าวิญญาณ (ที่ทรงสร้าง) ของพระองค์เข้าไปในตัวเขา และทรงให้มีแก่พวกเจ้าซึ่งการได้ยิน การมองเห็น และหัวใจ แต่พวกเจ้าขอบคุณเพียงเล็กน้อยเท่านั้น» (ซูเราะฮ์อัส-สัจญ์ดะฮ์ 32:3-9)⁽²⁾

แล้วมีผู้ใดบ้างที่จะปฏิเสธคุณลักษณะใด ๆ เหล่านี้ ซึ่งบ่งชี้ถึงความยิ่งใหญ่และความสมบูรณ์อย่างถึงที่สุดได้?

هُوَ ٱلْأَوَّلُ وَٱلْـَٔاخِرُ وَٱلظَّـٰهِرُ وَٱلْبَاطِنُ ۖ وَهُوَ بِكُلِّ شَىْءٍ عَلِيمٌ ﴿٣﴾ هُوَ ٱلَّذِى خَلَقَ ٱلسَّمَـٰوَٰتِ وَٱلْأَرْضَ فِى سِتَّةِ أَيَّامٍ ثُمَّ ٱسْتَوَىٰ عَلَى ٱلْعَرْشِ ۚ يَعْلَمُ مَا يَلِجُ فِى ٱلْأَرْضِ وَمَا يَخْرُجُ مِنْهَا وَمَا يَنزِلُ مِنَ ٱلسَّمَآءِ وَمَا يَعْرُجُ فِيهَا ۖ وَهُوَ مَعَكُمْ أَيْنَ مَا كُنتُمْ ۚ وَٱللَّهُ بِمَا تَعْمَلُونَ بَصِيرٌ ﴿٤﴾

7- ตำแหน่งที่เจ็ด อยู่ในซูเราะฮ์อัล-หะดีด ในคำตรัสของพระองค์ผู้ทรงสูงส่งว่า «พระองค์คือผู้ทรงแรกสุด ผู้ทรงสุดท้าย ผู้ทรงอยู่สูงเหนือสิ่งใด และผู้ทรงใกล้ชิด และพระองค์คือผู้ทรงรอบรู้ทุกสิ่ง พระองค์คือผู้ทรงสร้างชั้นฟ้าทั้งหลายและแผ่นดินภายในหกวัน แล้วพระองค์ทรงสถิตอยู่เหนือบัลลังก์ (อะรัช) พระองค์ทรงรู้สิ่งที่ซึมเข้าไปในแผ่นดิน และสิ่งที่ออกมาจากมัน และสิ่งที่ลงมาจากฟากฟ้า และสิ่งที่ขึ้นไปในนั้น และพระองค์ทรงอยู่กับพวกเจ้า ไม่ว่าพวกเจ้าจะอยู่ที่ใด และอัลลอฮ์ทรงเห็นสิ่งที่พวกเจ้ากระทำ» (ซูเราะฮ์อัล-หะดีด 57:3-4)⁽³⁾

⁽¹⁾ ซูเราะฮ์อัล-ฟุรกอน: 58-59 ⁽²⁾ ซูเราะฮ์อัส-สัจญ์ดะฮ์: 3-9 ⁽³⁾ ซูเราะฮ์อัล-หะดีด: 3-4

ประเด็นสำคัญคือ คุณลักษณะเหล่านี้ที่ผู้ไม่รู้เข้าใจว่าเป็นคุณลักษณะแห่งความบกพร่อง จนกล่าวหาพระผู้อภิบาลแห่งชั้นฟ้าทั้งหลายและแผ่นดินอย่างอาจหาญว่า พระองค์ทรงพรรณนาพระองค์เองด้วยคุณลักษณะแห่งความบกพร่อง แล้วความเข้าใจนี้ก็นำพวกเขาไปสู่การปฏิเสธคุณลักษณะเหล่านั้นและการตีความให้ผิดไปจากความหมายที่แท้จริง (ตะอ์วีล) ทั้งที่อัลลอฮ์ ผู้ทรงยิ่งใหญ่และสูงส่ง ทรงสรรเสริญพระองค์เองด้วยคุณลักษณะเหล่านั้น และทรงทำให้เป็นส่วนหนึ่งของคุณลักษณะแห่งความยิ่งใหญ่และความสมบูรณ์ โดยทรงกล่าวควบคู่กับคุณลักษณะแห่งความยิ่งใหญ่และความสมบูรณ์อันน่าอัศจรรย์ใจ สิ่งนี้บ่งชี้ถึงความโง่เขลาและความหลงผิดของผู้ที่ปฏิเสธคุณลักษณะบางประการของอัลลอฮ์ ผู้ทรงยิ่งใหญ่และสูงส่ง ด้วยวิธีการตะอ์วีล

หัวข้อย่อยที่หก: หลักการสำคัญเกี่ยวกับคุณลักษณะและพระนามของอัลลอฮ์

มีหลักการสำคัญและประเด็นหลักหลายประการที่บรรดาอุละมาอ์ได้ชี้ให้เห็นในเรื่องนี้ เราจะนำเสนออย่างกระชับและสรุปโดยย่อ

หลักการที่หนึ่ง: การกล่าวถึงคุณลักษณะบางประการย่อมเหมือนกับการกล่าวถึงคุณลักษณะอื่น ๆ⁽¹⁾

ด้วยหลักการนี้ เราใช้ตอบโต้กลุ่มต่าง ๆ หลายกลุ่ม ดังนี้

ก. กลุ่มที่ยืนยันคุณลักษณะบางประการและปฏิเสธบางประการ เช่น ผู้ที่ยืนยันว่าอัลลอฮ์ทรงมีการมีชีวิต ความรู้ ความสามารถ การได้ยิน การมองเห็น การพูด และความประสงค์ และถือว่าสิ่งเหล่านี้เป็นคุณลักษณะที่แท้จริง แต่กลับโต้แย้งในเรื่องความรักของอัลลอฮ์ ความพอพระทัยของพระองค์ ความกริ้วของพระองค์ และความไม่พอพระทัยของพระองค์ โดยถือว่าสิ่งเหล่านั้นเป็นเพียงความหมายเชิงอุปมา (มะญาซ) หรืออธิบายว่าหมายถึงความประสงค์ หรืออธิบายว่าหมายถึงความโปรดปรานและการลงโทษ

จึงกล่าวแก่คนเหล่านี้ว่า ไม่มีความแตกต่างใด ๆ ระหว่างสิ่งที่พวกท่านยืนยันกับสิ่งที่พวกท่านปฏิเสธ แต่การกล่าวถึงสิ่งหนึ่งย่อมเหมือนกับการกล่าวถึงอีกสิ่งหนึ่ง หากพวกท่านกล่าวว่า การมีชีวิตและความรู้ของพระองค์เหมือนกับการมีชีวิตและความรู้ของมัคลูก ก็จำเป็นที่พวกท่านต้องกล่าวเช่นเดียวกันในเรื่องความพอพระทัยและความรักของพระองค์

และหากพวกท่านกล่าวว่า พระองค์ทรงมีการมีชีวิต ความรู้ และความประสงค์ที่เหมาะสมกับพระองค์ โดยไม่เหมือนกับการมีชีวิต ความรู้ และความประสงค์ของมัคลูก ก็จำเป็นที่พวกท่านต้องกล่าวเช่นเดียวกันในเรื่องความพอพระทัย ความรัก และความกริ้วของพระองค์

และหากพวกท่านกล่าวว่า ความโกรธคือการเดือดพล่านของเลือดในหัวใจเพื่อต้องการแก้แค้น ก็กล่าวได้เช่นเดียวกันว่า ความประสงค์คือความโน้มเอียงของจิตใจเพื่อนำมาซึ่งประโยชน์หรือปัดป้องโทษภัย หากพวกท่านกล่าวว่า นี่คือความประสงค์ของมัคลูก เราก็กล่าวว่า นั่นก็คือความโกรธของมัคลูกเช่นกัน

⁽¹⁾ มัจญ์มูอ์ ฟะตาวา ชัยคุลอิสลาม: 3/17

ข. กลุ่มที่ยืนยันพระนามแต่ปฏิเสธคุณลักษณะ (ศิฟาต) พวกเขากล่าวว่า (อัลลอฮ์) ทรงมีชีวิตโดยไม่มีชีวิต ทรงรอบรู้โดยไม่มีความรู้ … เป็นต้น

กลุ่มนี้พึงถูกกล่าวแก่พวกเขาว่า ไม่มีความแตกต่างใด ๆ ระหว่างการยืนยันพระนามกับการยืนยันคุณลักษณะ หากท่านกล่าวว่า การยืนยันชีวิต ความรู้ และความสามารถ ย่อมนำไปสู่การเปรียบเทียบ (ตัชบีฮ์) หรือการทำให้เป็นรูปกาย (ตัจญ์ซีม) เพราะเราไม่พบสิ่งใดที่มีคุณลักษณะเหล่านี้นอกจากจะเป็นรูปกาย เราก็จะกล่าวว่า ในเรื่องพระนามก็เช่นเดียวกัน เพราะเราไม่พบสิ่งใดที่ถูกเรียกว่า ผู้มีชีวิต ผู้รอบรู้ และผู้ทรงสามารถ นอกจากสิ่งที่เป็นรูปกาย ดังนั้นท่านก็จงปฏิเสธพระนามของอัลลอฮ์ไปด้วย แต่หากพวกเขากล่าวว่า พระนามเหล่านี้เหมาะสมกับความสมบูรณ์และความยิ่งใหญ่ของพระองค์ เราก็จะกล่าวว่า คุณลักษณะของพระองค์ก็เช่นเดียวกัน

ค. กลุ่มที่ปฏิเสธทั้งพระนามและคุณลักษณะ พวกเขาอ้างว่าปฏิเสธสิ่งเหล่านั้นเพื่อจะได้ไม่เปรียบอัลลอฮ์กับสิ่งที่มีอยู่ทั้งหลาย พึงถูกกล่าวแก่พวกเขาว่า พวกท่านปฏิเสธความรู้และชีวิตของพระองค์ เช่นเดียวกับที่พวกท่านปฏิเสธว่าพระองค์ทรงรอบรู้และทรงมีชีวิต เพราะเกรงว่าจะเปรียบพระองค์กับสิ่งที่มีอยู่ทั้งหลาย แต่คำกล่าวของพวกท่านนี้ย่อมนำไปสู่การเปรียบอัลลอฮ์กับสิ่งที่ไม่มีอยู่

กฎข้อที่สอง⁽¹⁾: การกล่าวถึงคุณลักษณะก็เหมือนกับการกล่าวถึงซาต (พระองค์ของพระองค์)

อัลลอฮ์ผู้ทรงมหาบริสุทธิ์นั้นทรงมีซาตที่ไม่เหมือนกับซาตของบรรดามัคลูก ในทำนองเดียวกัน คุณลักษณะและการกระทำของพระองค์ก็ไม่เหมือนกับซาตและการกระทำของบรรดามัคลูก

เพราะผู้ที่ยอมรับว่าอัลลอฮ์ทรงเป็นความจริงที่มีอยู่จริงตามสภาพแห่งความเป็นจริง ทรงคู่ควรแก่คุณลักษณะแห่งความสมบูรณ์ ไม่มีสิ่งใดเสมอเหมือนพระองค์ จำเป็นที่เขาต้องกล่าวว่า การได้ยิน การมองเห็น และการตรัสของพระองค์ที่มีอยู่จริงตามสภาพแห่งความเป็นจริงนั้น ไม่เหมือนกับการได้ยิน การมองเห็น และการพูดของบรรดามัคลูก

หากมีผู้กล่าวว่า ข้าพเจ้าปฏิเสธการอิสติวาอ์ (การสถิตเหนือบัลลังก์) ของอัลลอฮ์ เพราะเกรงว่าจะเป็นการเปรียบอัลลอฮ์กับสิ่งที่พระองค์ทรงสร้าง ก็พึงกล่าวแก่เขาว่า ถ้าเช่นนั้นท่านก็จงปฏิเสธการมีอยู่ของอัลลอฮ์และซาตของพระองค์ด้วย เพราะสิ่งนั้นก็ย่อมนำไปสู่การเปรียบอัลลอฮ์กับสิ่งที่พระองค์ทรงสร้างเช่นกัน หากเขากล่าวว่า อัลลอฮ์ทรงมีการมีอยู่ที่เฉพาะสำหรับพระองค์ และมีซาตที่เฉพาะสำหรับพระองค์ ซึ่งไม่เหมือนกับซาตของบรรดามัคลูก เราก็จะกล่าวว่า การเสด็จลง (นุซูล) และการอิสติวาอ์ของพระองค์ก็เช่นเดียวกัน

⁽¹⁾ มัจญ์มูอ์ ฟะตาวา ชัยคุลอิสลาม: 3/25

กฎข้อที่สาม: การมีชื่อเรียกตรงกัน ไม่ได้หมายความว่าสิ่งที่ถูกเรียกชื่อนั้นจะเท่าเทียมกัน

เรารู้ว่าสิ่งที่อัลลอฮ์ตะอาลาทรงแจ้งแก่เราว่ามีอยู่ในสวรรค์ เช่น น้ำนม น้ำผึ้ง และสุรา เป็นความจริง สิ่งเหล่านี้แม้จะมีชื่อตรงกับสิ่งที่มีอยู่ในโลกดุนยา แต่ก็ไม่ได้เหมือนกัน ทั้งสองยังแตกต่างกันอย่างที่ไม่มีผู้ใดรู้นอกจากอัลลอฮ์ตะอาลา ดังนั้นพระผู้สร้างย่อมแตกต่างจากสิ่งที่ถูกสร้างยิ่งกว่าที่สิ่งถูกสร้างแตกต่างกันเอง แม้แต่ในโลกดุนยา บางครั้งก็มีหลายสิ่งที่ถูกเรียกด้วยชื่อเดียวกัน แต่แต่ละสิ่งมีสภาพแท้จริงเฉพาะตัว ตัวอย่างเช่น ในภาษาอาหรับใช้คำว่า "ยัด" (มือ) กับอูฐ กับกระเป๋า และกับมนุษย์ คำว่า "ยัด" ในแต่ละกรณีนี้ล้วนมีความหมายเฉพาะของมันเอง

กฎข้อที่สี่: อัลลอฮ์จะไม่ถูกพรรณนาด้วยการปฏิเสธล้วน ๆ

อัลลอฮ์ ซุบฮานะฮูวะตะอาลา ทรงยืนยันพระนามและคุณลักษณะต่าง ๆ แก่พระองค์เอง และทรงปฏิเสธพระนามและคุณลักษณะบางประการออกจากพระองค์

ٱلْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ ٱلْعَـٰلَمِينَ ﴿٢﴾

وَلِلَّهِ ٱلْمَثَلُ ٱلْأَعْلَىٰ

การยืนยันและการปฏิเสธในเรื่องพระนามและคุณลักษณะของพระองค์มีทั้งแบบรวมและแบบแจกแจงรายละเอียด การยืนยันแบบรวม คือการยืนยันการสรรเสริญโดยสมบูรณ์ การสดุดีโดยสมบูรณ์ และความยิ่งใหญ่โดยสมบูรณ์แด่อัลลอฮ์ตะอาลา เป็นต้น ดังที่พระดำรัสของพระองค์บ่งชี้ไว้ว่า «การสรรเสริญทั้งมวลเป็นสิทธิ์ของอัลลอฮ์ พระผู้อภิบาลแห่งสากลโลก»⁽¹⁾ และพระดำรัสของพระองค์ว่า «และสำหรับอัลลอฮ์นั้นมีคุณลักษณะอันสูงสุด»⁽²⁾

ส่วนการยืนยันแบบแจกแจงรายละเอียด ครอบคลุมพระนามหรือคุณลักษณะทุกประการที่ปรากฏในอัลกุรอานและซุนนะฮ์

لَيْسَ كَمِثْلِهِۦ شَىْءٌ

هَلْ تَعْلَمُ لَهُۥ سَمِيًّا ﴿٦٥﴾

การปฏิเสธแบบรวม คือการปฏิเสธทุกสิ่งที่ขัดกับความสมบูรณ์ของอัลลอฮ์ อัซซะวะญัล ไม่ว่าจะเป็นข้อบกพร่องหรือความไม่สมบูรณ์ชนิดใด เช่น พระดำรัสของพระองค์ว่า «ไม่มีสิ่งใดเสมือนพระองค์»⁽³⁾ และพระดำรัสของพระองค์ว่า «เจ้ารู้ไหมว่ามีผู้ใดที่ทัดเทียมพระองค์»⁽⁴⁾

ส่วนการปฏิเสธแบบแจกแจงรายละเอียด คือการยืนยันความบริสุทธิ์ของอัลลอฮ์จากข้อบกพร่องและความไม่สมบูรณ์แต่ละประการเป็นการเฉพาะ ดังนั้นพระองค์จึงทรงบริสุทธิ์จากการมีบิดา การมีบุตร การมีภาคี การมีคู่ครอง และการมีผู้เทียบเทียม

⁽¹⁾ ซูเราะฮ์อัล-ฟาติหะฮ์ ⁽²⁾ ซูเราะฮ์อัน-นะห์ล 16:60 ⁽³⁾ ซูเราะฮ์อัช-ชูรอ 42:11 ⁽⁴⁾ ซูเราะฮ์มัรยัม 19:65

…ความไม่รู้ ความไร้ความสามารถ การง่วงนอน การนอนหลับ และการกระทำที่ไร้สาระ … เป็นต้น

ทว่าแนวทางของอัลกุรอานในการปฏิเสธ (คุณลักษณะ) คือ จะไม่ปฏิเสธแบบล้วน ๆ อัลกุรอานจะไม่ปฏิเสธคุณลักษณะที่บกพร่องออกจากอัลลอฮ์ เว้นแต่การปฏิเสธนั้นจะแฝงไว้ด้วยคุณลักษณะแห่งการสรรเสริญและความสมบูรณ์ ดังนั้นอัลกุรอานจึงไม่ปฏิเสธแบบเปล่า ๆ ดังที่บางกลุ่มนิกายกระทำ⁽¹⁾

ٱللَّهُ لَآ إِلَـٰهَ إِلَّا هُوَ ٱلْحَىُّ ٱلْقَيُّومُ ۚ لَا تَأْخُذُهُۥ سِنَةٌ وَلَا نَوْمٌ ۚ لَّهُۥ مَا فِى ٱلسَّمَـٰوَٰتِ وَمَا فِى ٱلْأَرْضِ ۗ مَن ذَا ٱلَّذِى يَشْفَعُ عِندَهُۥٓ إِلَّا بِإِذْنِهِۦ ۚ يَعْلَمُ مَا بَيْنَ أَيْدِيهِمْ وَمَا خَلْفَهُمْ ۖ وَلَا يُحِيطُونَ بِشَىْءٍ مِّنْ عِلْمِهِۦٓ إِلَّا بِمَا شَآءَ ۚ وَسِعَ كُرْسِيُّهُ ٱلسَّمَـٰوَٰتِ وَٱلْأَرْضَ ۖ وَلَا يَـُٔودُهُۥ حِفْظُهُمَا

ตัวอย่างเช่น พระดำรัสของอัลลอฮ์ตะอาลาที่ว่า «อัลลอฮ์นั้น ไม่มีพระเจ้าอื่นใดที่ควรได้รับการเคารพสักการะนอกจากพระองค์ ผู้ทรงมีชีวิต ผู้ทรงดำรงอยู่ด้วยพระองค์เองและทรงบริหารกิจการทั้งปวง การง่วงนอนและการนอนหลับจะไม่ครอบงำพระองค์ สิ่งที่อยู่ในชั้นฟ้าทั้งหลายและสิ่งที่อยู่ในแผ่นดินเป็นสิทธิของพระองค์ ใครเล่าที่จะให้การช่วยเหลือ (ชะฟาอะฮ์) ณ ที่พระองค์ได้ นอกจากด้วยอนุมัติของพระองค์ พระองค์ทรงรู้สิ่งที่อยู่เบื้องหน้าพวกเขาและสิ่งที่อยู่เบื้องหลังพวกเขา และพวกเขาจะไม่ได้รอบรู้สิ่งใดจากความรู้ของพระองค์ นอกจากสิ่งที่พระองค์ทรงประสงค์ กุรซีย์ของพระองค์กว้างครอบคลุมชั้นฟ้าทั้งหลายและแผ่นดิน และการรักษาทั้งสองนั้นไม่เป็นที่หนักแก่พระองค์» (ซูเราะฮ์อัล-บะเกาะเราะฮ์ 2:255)⁽²⁾

وَلَا يَـُٔودُهُۥ حِفْظُهُمَا

ในอายะฮ์นี้มีการปฏิเสธการง่วงนอนและการนอนหลับออกจากอัลลอฮ์ตะอาลา และการปฏิเสธทั้งสองประการนี้แฝงไว้ซึ่งความสมบูรณ์แห่งการมีชีวิตและการดำรงอยู่ (อัล-กิยาม) ของพระองค์ ส่วนหนึ่งจากความสมบูรณ์แห่งการมีชีวิตของพระองค์ คือ การง่วงนอน (ซึ่งได้แก่ช่วงเริ่มต้นของการนอนหลับ) และการนอนหลับจะไม่ครอบงำพระองค์ และพระดำรัสของพระองค์ที่ว่า «และการรักษาทั้งสองนั้นไม่เป็นที่หนักแก่พระองค์» (ซูเราะฮ์อัล-บะเกาะเราะฮ์ 2:255)⁽³⁾ บ่งชี้ถึงความสมบูรณ์และความครบถ้วนแห่งพระเดชานุภาพของพระองค์ เพราะความหมายของมันคือ (สิ่งนั้นไม่ทำให้พระองค์ลำบากและไม่เป็นภาระหนักแก่พระองค์)

لَا يَعْزُبُ عَنْهُ مِثْقَالُ ذَرَّةٍ فِى ٱلسَّمَـٰوَٰتِ وَلَا فِى ٱلْأَرْضِ

ในทำนองเดียวกันคือพระดำรัสของพระองค์ที่ว่า «ไม่มีสิ่งใดแม้เพียงน้ำหนักของผงธุลีในชั้นฟ้าทั้งหลายและในแผ่นดินที่จะเร้นลับไปจากพระองค์» (ซูเราะฮ์สะบะอ์ 34:3)⁽⁴⁾ เพราะการปฏิเสธการเร้นลับนั้นบ่งชี้ถึงความรู้ของพระองค์ต่อผงธุลีทุกอณูในชั้นฟ้าทั้งหลายและแผ่นดิน

وَلَقَدْ خَلَقْنَا ٱلسَّمَـٰوَٰتِ وَٱلْأَرْضَ وَمَا بَيْنَهُمَا فِى سِتَّةِ أَيَّامٍ وَمَا مَسَّنَا مِن لُّغُوبٍ ﴿٣٨﴾

لَّا تُدْرِكُهُ ٱلْأَبْصَـٰرُ

และเช่นเดียวกันคือพระดำรัสของพระองค์ที่ว่า «และโดยแน่นอน เราได้สร้างชั้นฟ้าทั้งหลายและแผ่นดิน และสิ่งที่อยู่ระหว่างทั้งสองนั้นภายในหกวัน และความเหน็ดเหนื่อยใด ๆ ก็มิได้ประสบแก่เราเลย» (ซูเราะฮ์กอฟ 50:38)⁽⁵⁾ เพราะการปฏิเสธอัล-ลุฆูบ (ซึ่งได้แก่ความเหน็ดเหนื่อยและความอ่อนล้า) บ่งชี้ถึงความสมบูรณ์แห่งพระเดชานุภาพและพลังอำนาจอันสูงสุด และเช่นเดียวกันคือพระดำรัสของพระองค์ที่ว่า «สายตาทั้งหลายไม่อาจครอบคลุมพระองค์ได้» (ซูเราะฮ์อัล-อันอาม 6:103)⁽⁶⁾ หมายความว่า สายตาทั้งหลายไม่อาจรอบรู้ครอบคลุมพระองค์ได้ ถึงแม้ว่าพระองค์จะถูกมองเห็นในอาคิเราะฮ์ก็ตาม แต่ด้วยความยิ่งใหญ่ของพระองค์ – มหาบริสุทธิ์แด่พระองค์ – สายตาทั้งหลายจึงไม่อาจครอบคลุมพระองค์ได้

ในทำนองเดียวกัน ทุกสิ่งที่อัลลอฮ์ทรงปฏิเสธออกจากพระองค์เอง ย่อมบ่งชี้ถึงคุณลักษณะเชิงยืนยัน (ษุบูตียะฮ์) ที่อัลลอฮ์ทรงได้รับการสรรเสริญด้วยคุณลักษณะนั้น

อัลลอฮ์มิได้ทรงพรรณนาพระองค์เองด้วยการปฏิเสธแบบล้วน ๆ ที่ไม่บ่งชี้ถึงคุณลักษณะเชิงยืนยันเลย ด้วยเหตุนี้จึงเป็นที่ชัดเจนว่า บรรดาผู้ที่มุ่งไปสู่การปฏิเสธอย่างมากมาย (หรือสิ่งที่พวกเขาเรียกว่า "อัส-สุลูบ") นั้นได้กระทำผิดพลาด

⁽¹⁾ คือพวกญะฮ์มียะฮ์ที่สุดโต่ง ดู มัจญ์มูอ์ อัล-ฟะตาวา: 3/39 ⁽²⁾ ซูเราะฮ์อัล-บะเกาะเราะฮ์: 255 ⁽³⁾ ซูเราะฮ์อัล-บะเกาะเราะฮ์: 255 ⁽⁴⁾ ซูเราะฮ์สะบะอ์: 3 ⁽⁵⁾ ซูเราะฮ์กอฟ: 38 ⁽⁶⁾ ซูเราะฮ์อัล-อันอาม: 103

เพราะการปฏิเสธนั้นไม่มีการสรรเสริญและไม่มีความสมบูรณ์ใด ๆ อยู่ในตัว ตราบใดที่มันไม่ได้แฝงการยืนยัน (คุณลักษณะ) ไว้ด้วย เพราะการปฏิเสธล้วน ๆ คือความไม่มีล้วน ๆ และความไม่มีล้วน ๆ ย่อมไม่ใช่สิ่งใดเลย

พวกผู้อุตริ (มุบตะดิอ์) ได้ใช้การปฏิเสธล้วน ๆ อย่างมากมาย โดยกล่าวว่า พระองค์ไม่ตรัส พระองค์ไม่ถูกมองเห็น และพระองค์ไม่ได้อยู่เหนือสากลโลก บางพวกยังเลยเถิดยิ่งกว่านั้นโดยกล่าวว่า พระองค์ไม่ได้อยู่ภายในสากลโลกและไม่ได้อยู่ภายนอก ไม่ได้แยกจากสากลโลกและไม่ได้ปะปนอยู่กับมัน ... และคำพูดไร้สาระอื่น ๆ ทำนองนี้ ซึ่งพวกเขาใช้มันทำให้อัลลอฮ์กลายเป็นความไม่มี ... มหาบริสุทธิ์และสูงส่งยิ่งแด่พระองค์

กฎข้อที่ห้า: ถ้อยคำที่อาจให้ความหมายได้ทั้งถูกและผิด⁽¹⁾

คุณลักษณะที่ปรากฏในอัลกุรอานและซุนนะฮ์เป็นความจริงที่จำเป็นต้องศรัทธา แม้เราจะไม่เข้าใจความหมาย (ที่แท้จริงของรูปลักษณะ) ของมันก็ตาม

ส่วนถ้อยคำที่ผู้คนใช้กล่าวถึงอัลลอฮ์ ผู้ทรงมหาบริสุทธิ์ ซึ่งไม่ได้ปรากฏในอัลกุรอานและซุนนะฮ์ และเป็นเรื่องที่ผู้คนขัดแย้งกันนั้น เราจะไม่ยืนยันและไม่ปฏิเสธ จนกว่าเราจะทราบชัดถึงเจตนาของผู้กล่าว

ตัวอย่างเช่น มีการกล่าวแก่ผู้ที่ปฏิเสธ "ทิศทาง" (อัล-ญิฮะฮ์) ว่า ท่านหมายถึงอะไรด้วยคำว่าทิศทาง? หากท่านหมายความว่าอัลลอฮ์อยู่ภายในตัวของชั้นฟ้า และชั้นฟ้าห้อมล้อมพระองค์ไว้ ก็ไม่อนุญาตให้เรากล่าวว่าอัลลอฮ์อยู่ในทิศทาง แต่หากท่านหมายความว่าอัลลอฮ์ทรงอยู่เหนือมัคลูกของพระองค์ เหนือชั้นฟ้าทั้งหลาย นี่ก็คือความจริง

ในทำนองเดียวกันคำว่า "อัต-ตะหัยยุซ" (การอยู่ในขอบเขต) หากหมายความว่ามัคลูกทั้งหลายห้อมล้อมพระองค์ไว้ นี่เป็นสิ่งที่ผิดอย่างแน่นอน แต่หากหมายความว่าพระองค์ทรงแยกออกจากมัคลูกทั้งหลาย คือทรงแยกต่างหากจากพวกมัน นี่ก็คือความจริง

กฎข้อที่หก: สาเหตุของการตะอ์ฏีล (การปฏิเสธคุณลักษณะ) คือการเชื่อในการตัชบีฮ์ (การเปรียบเทียบพระองค์กับมัคลูก) เสียก่อน

อัลลามะฮ์ อัช-ชัยค์มุหัมมัด อัล-อะมีน อัช-ชันกีฏี ขออัลลอฮ์ตะอาลาทรงเมตตาท่าน ได้อธิบายกฎข้อนี้ไว้อย่างชัดเจน และชี้แจงว่าต้นตอและรากฐานของภัยพิบัติ คือการที่หัวใจแปดเปื้อน ถูกป้ายด้วย และสกปรกไปด้วยมลทินแห่งการตัชบีฮ์ เมื่อผู้ที่หัวใจแปดเปื้อนด้วยมลทินแห่งการตัชบีฮ์ได้ยินคุณลักษณะหนึ่งจากบรรดาคุณลักษณะแห่งความสมบูรณ์ที่อัลลอฮ์ทรงใช้สรรเสริญพระองค์เอง เช่น การที่พระองค์เสด็จลงมายังฟากฟ้าแห่งดุนยาในช่วงหนึ่งในสามสุดท้ายของคืน การที่พระองค์ทรงสถิตเหนืออะรัชของพระองค์ การที่พระองค์เสด็จมาในวันกิยามะฮ์ และคุณลักษณะอื่น ๆ แห่งความยิ่งใหญ่และความสมบูรณ์ สิ่งแรกที่จะผุดขึ้นในความคิดของเขาก็คือ คุณลักษณะนี้

⁽¹⁾ มัจญ์มูอ์ ฟะตาวา ชัยคุลอิสลาม: 3/41

เหมือนคุณลักษณะของสิ่งถูกสร้าง หัวใจของเขาจึงแปดเปื้อนด้วยความโสโครกของการตัชบีฮ์ (การเปรียบเทียบอัลลอฮ์กับสิ่งถูกสร้าง) เขาไม่ได้ให้เกียรติอัลลอฮ์อย่างสมกับเกียรติของพระองค์ และไม่ได้ยกย่องอัลลอฮ์อย่างสมกับความยิ่งใหญ่ของพระองค์ เพราะสิ่งแรกที่ผุดขึ้นในความคิดของเขาคือ คุณลักษณะของพระผู้สร้างเหมือนคุณลักษณะของสิ่งถูกสร้าง ในขั้นแรกเขาจึงมีหัวใจที่โสโครก แปดเปื้อนด้วยความสกปรกของการตัชบีฮ์ จากนั้นผลร้ายของการตัชบีฮ์นี้ก็ผลักดันให้เขาปฏิเสธคุณลักษณะของพระผู้สร้าง ผู้ทรงเกรียงไกรและสูงส่ง ออกจากพระองค์ โดยอ้างว่าคุณลักษณะเหล่านั้นเหมือนคุณลักษณะของสิ่งถูกสร้าง ในขั้นแรกเขาจึงเป็นมุชับบิฮ์ (ผู้เปรียบเทียบ) และในขั้นที่สองเขาเป็นมุอัฏฏิล (ผู้ปฏิเสธคุณลักษณะ) ทั้งในตอนเริ่มต้นและตอนสุดท้าย เขาจึงกลายเป็นผู้จาบจ้วงต่อพระผู้อภิบาลแห่งสากลโลก ปฏิเสธคุณลักษณะของพระองค์ออกจากพระองค์ โดยอ้างว่าคุณลักษณะนั้นไม่เหมาะสมกับพระองค์

ท่านเชค (ขออัลลอฮ์ตะอาลาทรงเมตตาท่าน) ได้กล่าวถึงหลักการทางอุศูลข้อหนึ่ง ซึ่งนักวิชาการที่ได้รับการยอมรับเห็นพ้องต้องกัน คือ ไม่อนุญาตให้ท่านนบี ﷺ ประวิงการอธิบายออกไปจากเวลาที่จำเป็นต้องอธิบาย โดยเฉพาะอย่างยิ่งในเรื่องอะกีดะฮ์ หากเราดำเนินไปตามสมมติฐานอันโมฆะของพวกเขาที่ว่า ความหมายตามตัวบทของอายะฮ์ที่ว่าด้วยคุณลักษณะคือการกุฟร์ ท่านนบี ﷺ ก็ไม่เคยตีความ (ตะอ์วีล) คำว่า "อัล-อิสติวาอ์" ว่าหมายถึง "อัล-อิสติลาอ์" (การยึดครอง) และไม่เคยตีความด้วยการตีความใดๆ เหล่านี้เลย หากความหมายที่ต้องการคือการตีความเหล่านี้ ท่านนบี ﷺ ย่อมรีบอธิบายมันอย่างแน่นอน เพราะไม่อนุญาตให้ท่านประวิงการอธิบายออกไปจากเวลาที่จำเป็นต้องอธิบาย

لَيْسَ كَمِثْلِهِۦ شَىْءٌ ۖ وَهُوَ ٱلسَّمِيعُ ٱلْبَصِيرُ ﴿١١﴾

ท่านเชค (ขออัลลอฮ์ตะอาลาทรงเมตตาท่าน) ได้อธิบายว่า สิ่งที่เป็นหน้าที่ของมุสลิมเมื่อเขาได้ยินคุณลักษณะประการหนึ่งที่พระผู้สร้างชั้นฟ้าทั้งหลายและแผ่นดินทรงพรรณนาพระองค์เองไว้ หรือที่ท่านเราะซูล ﷺ ของพระองค์พรรณนาพระองค์ไว้ คือ เขาจะต้องให้อกของเขาเปี่ยมล้นด้วยการเทิดทูน และเชื่อมั่นอย่างเด็ดขาดว่า คุณลักษณะนั้นได้บรรลุถึงที่สุดแห่งความสมบูรณ์ ความเกรียงไกร ความทรงเกียรติ และความสูงส่ง ถึงขั้นที่ตัดขาดพันธะทั้งปวงของความเข้าใจผิดว่ามีความคล้ายคลึงระหว่างคุณลักษณะนั้นกับคุณลักษณะของสิ่งถูกสร้างทั้งหลาย หัวใจจึงบริสุทธิ์ เทิดทูนพระองค์ผู้ทรงเกรียงไกรและสูงส่ง ไม่แปดเปื้อนด้วยความโสโครกของการตัชบีฮ์ ผืนดินแห่งหัวใจของเขาก็จะพร้อมรับอีมานและการเชื่อมั่นต่อคุณลักษณะของอัลลอฮ์ที่พระองค์ทรงสรรเสริญพระองค์เองไว้ และที่ท่านนบี ﷺ ของพระองค์ได้สรรเสริญพระองค์ไว้ ตามแนวทางของดำรัสของพระองค์ที่ว่า «ไม่มีสิ่งใดเหมือนพระองค์ และพระองค์คือผู้ทรงได้ยิน ผู้ทรงเห็น» (ซูเราะฮ์อัช-ชูรอ 42:11)⁽¹⁾ และความชั่วร้าย ความชั่วร้ายทั้งมวล อยู่ที่การไม่เทิดทูนอัลลอฮ์ และการที่ความคิดของมนุษย์นึกไปก่อนว่าคุณลักษณะของพระผู้สร้างเหมือนคุณลักษณะของสิ่งถูกสร้าง ผู้น่าสงสารคนนั้นจึงถูกบีบให้ต้องปฏิเสธคุณลักษณะของพระผู้สร้าง ด้วยข้ออ้างอันเท็จและทรยศนี้

⁽¹⁾ ซูเราะฮ์อัช-ชูรอ : 11

กฎข้อที่เจ็ด: อายะฮ์เกี่ยวกับคุณลักษณะ (ศิฟาต) มิใช่อายะฮ์มุตะชาบิฮ์

ชัยค์อัช-ชันกีฏีย์ (ขออัลลอฮ์ทรงเมตตาท่าน) กล่าวว่า ผู้คนจำนวนมากเรียกอายะฮ์เกี่ยวกับคุณลักษณะว่าเป็น "มุตะชาบิฮ์" (สิ่งที่คลุมเครือ) ซึ่งการเรียกเช่นนี้ผิดพลาดในแง่หนึ่ง แต่ในอีกแง่หนึ่งอาจยอมรับได้ ดังที่อิมามมาลิก บิน อนัส ได้อธิบายไว้ด้วยคำกล่าวของท่านว่า "อัล-อิสติวาอ์ (การสถิตเหนือบัลลังก์) นั้นมิใช่สิ่งที่ไม่รู้ความหมาย ส่วนรูปแบบวิธีการ (อัล-กัยฟ์) นั้นเป็นสิ่งที่สติปัญญาไม่อาจหยั่งรู้ได้ การถามถึงรูปแบบวิธีการนั้นเป็นบิดอะฮ์ และการมีอีมานต่อสิ่งนั้นเป็นวาญิบ"

ในทำนองเดียวกัน ก็กล่าวได้เกี่ยวกับการเสด็จลงมา (อัน-นุซูล) ว่า การเสด็จลงมานั้นมิใช่สิ่งที่ไม่รู้ความหมาย ส่วนรูปแบบวิธีการนั้นเป็นสิ่งที่สติปัญญาไม่อาจหยั่งรู้ได้ การถามถึงรูปแบบวิธีการนั้นเป็นบิดอะฮ์ และการมีอีมานต่อสิ่งนั้นเป็นวาญิบ และให้ใช้หลักนี้กับคุณลักษณะทั้งหมดอย่างสม่ำเสมอ ทั้งนี้เพราะคุณลักษณะเหล่านี้เป็นสิ่งที่ชาวอาหรับรู้จักความหมายดี เพียงแต่สิ่งที่พระผู้ทรงสร้างชั้นฟ้าทั้งหลายและแผ่นดินทรงใช้พรรณนาพระองค์เองนั้น สมบูรณ์ยิ่งกว่า สูงส่งยิ่งกว่า และยิ่งใหญ่เกินกว่าที่จะไปคล้ายคลึงกับสิ่งใดจากคุณลักษณะของมัคลูก เช่นเดียวกับที่ซาต (อาตมัน) ของพระผู้ทรงสร้าง —ผู้ทรงเกรียงไกรและสูงส่ง— นั้นเป็นความจริง และมัคลูกทั้งหลายก็มีซาตของพวกเขา แต่ซาตของพระผู้ทรงสร้าง —ผู้ทรงเกรียงไกรและสูงส่ง— นั้นสมบูรณ์ยิ่งกว่า บริสุทธิ์ยิ่งกว่า และสูงส่งเกินกว่าที่จะไปคล้ายคลึงกับสิ่งใดจากซาตของมัคลูกทั้งหลาย

กฎข้อที่แปด: ความหมายตามตัวบท (ซาฮิร) ของคุณลักษณะมิใช่การเปรียบเทียบ (ตัชบีฮ์) จนต้องอาศัยการตีความ (ตะอ์วีล)

تِلْكَ عَشَرَةٌ كَامِلَةٌ

สิ่งที่ได้รับการยืนยันไว้ในวิชาอุศูลคือ ถ้อยคำใดหากบ่งชี้ถึงความหมายที่ไม่อาจเป็นความหมายอื่นได้ ถ้อยคำนั้นเรียกว่า "นัศ" เช่น ดำรัสของพระองค์ผู้ทรงสูงส่งที่ว่า «นั่นคือสิบวันเต็ม» (ซูเราะฮ์อัล-บะเกาะเราะฮ์ 2:196) แต่หากถ้อยคำนั้นอาจมีได้สองความหมายหรือมากกว่า ก็ย่อมไม่พ้นสองกรณี คือ ความหมายหนึ่งในสองนั้นชัดเจนกว่าอีกความหมายหนึ่ง หรือทั้งสองความหมายมีน้ำหนักเท่าเทียมกัน

หากความเป็นไปได้ของทั้งสองความหมายเท่าเทียมกัน สิ่งนี้ในทางวิชาการเรียกว่า "มุจญ์มัล" (ถ้อยคำที่ยังไม่ชัดเจน) ดังเช่นหากท่านกล่าวว่า "เมื่อคืนนี้พวกโจรได้บุกทำร้าย 'อัยน์' ของซัยด์" ซึ่งอาจหมายความว่า พวกเขาทำให้ดวงตาที่ใช้มองเห็นของเขาบอด หรือพวกเขาถมตาน้ำที่ไหลอยู่ของเขาจนแห้ง หรือพวกเขาขโมย 'อัยน์' ของเขาอันได้แก่ทองคำและเงิน ถ้อยคำเช่นนี้คือมุจญ์มัล และหุก่มของมุจญ์มัลคือต้องระงับไว้ก่อน (ไม่ตัดสินความหมาย) เว้นแต่จะมีหลักฐานที่บ่งชี้ถึงรายละเอียด

ส่วนหากเป็นนัศที่ชัดแจ้ง นัศนั้นย่อมต้องนำมาปฏิบัติ และจะไม่หันเหออกจากนัศนั้น เว้นแต่จะมีการยืนยันว่าถูกยกเลิก (นัสค์)

หากความหมายหนึ่งในสองนั้นชัดเจนกว่า ถ้อยคำนั้นเรียกว่า "อัซ-ซาฮิร" และสิ่งที่อยู่ตรงข้ามกับมัน…

ซึ่งเรียกว่า (ความหมายที่เป็นไปได้แต่มีน้ำหนักน้อยกว่า) และความหมายที่ปรากฏชัด (อัซ-ซอฮิร) นั้นจำเป็นต้องยึดถือตามนั้น เว้นแต่จะมีหลักฐานที่หันเหออกจากความหมายนั้น เช่น หากท่านกล่าวว่า «ฉันเห็นสิงโตตัวหนึ่ง» คำนี้มีความหมายที่ปรากฏชัดถึงสัตว์ร้ายที่ล่าเหยื่อ และมีความหมายที่เป็นไปได้ถึงชายผู้กล้าหาญ

يَدُ ٱللَّهِ فَوْقَ أَيْدِيهِمْ

ด้วยเหตุนี้ ความหมายที่ผุดขึ้นในใจทันทีจากอายะฮ์ว่าด้วยคุณลักษณะ (ศิฟาต) เช่น ดำรัสของพระองค์ที่ว่า «พระหัตถ์ของอัลลอฮ์อยู่เหนือมือของพวกเขา» (ซูเราะฮ์อัล-ฟัตห์ 48:10) และอายะฮ์อื่น ๆ ทำนองเดียวกันนั้น คือการเหมือนกับสิ่งถูกสร้าง จนกระทั่งจำเป็นที่เราจะต้องตีความ (ตะอ์วีล) และหันเหถ้อยคำออกจากความหมายที่ปรากฏชัดของมันกระนั้นหรือ? หรือว่าความหมายที่ปรากฏชัดและผุดขึ้นในใจทันทีจากอายะฮ์เหล่านั้น คือการยกย่องความบริสุทธิ์ (ตันซีฮ์) ของพระผู้อภิบาลแห่งชั้นฟ้าทั้งหลาย จนกระทั่งจำเป็นที่เราจะต้องยืนยันมันไว้ตามความหมายที่ปรากฏชัดอันเป็นการยกย่องความบริสุทธิ์นั้น? คำตอบก็คือ ทุกคุณลักษณะที่ถูกพาดพิงไปยังพระผู้อภิบาลแห่งชั้นฟ้าทั้งหลายและแผ่นดิน ความหมายที่ปรากฏชัดและผุดขึ้นในใจทันทีจากคุณลักษณะนั้นสำหรับมุสลิมทุกคน ก็คือการยกย่องความบริสุทธิ์อย่างสมบูรณ์จากการเหมือนกับสิ่งถูกสร้าง

ดังนั้น การยืนยันคุณลักษณะนั้นไว้ตามความหมายที่ปรากฏชัดของมันจึงเป็นสัจธรรม และนั่นคือการยกย่องความบริสุทธิ์ของพระผู้อภิบาลแห่งชั้นฟ้าทั้งหลายและแผ่นดินจากการเหมือนกับสิ่งถูกสร้างในคุณลักษณะใด ๆ ของพระองค์ แล้วจะมีผู้มีสติปัญญาคนใดปฏิเสธได้หรือว่า สิ่งที่ผุดขึ้นทันทีในจิตใจที่ปกติสมบูรณ์ก็คือ พระผู้สร้างนั้นแตกต่างจากสิ่งถูกสร้างทั้งในซาต (อาตมัน) ของพระองค์และในคุณลักษณะทั้งปวงของพระองค์ ไม่เลย ขอสาบานต่ออัลลอฮ์ ไม่มีผู้ใดโต้แย้งในเรื่องนี้ นอกจากผู้ที่ดื้อรั้นหยิ่งผยองเท่านั้น

กฎข้อที่เก้า: ความหมายที่แท้จริงของการตะอ์วีล⁽¹⁾

การตะอ์วีลซึ่งผู้คนถูกทดสอบด้วยมัน และผู้คนนับพันจากประชาชาตินี้หลงผิดเพราะมันนั้น ในทางศัพท์วิชาการเป็นคำที่ใช้ร่วมกันในสามความหมาย ได้แก่

ذَٰلِكَ خَيْرٌ وَأَحْسَنُ تَأْوِيلًا ﴿٥٩﴾

وَلَمَّا يَأْتِهِمْ تَأْوِيلُهُۥ

يَوْمَ يَأْتِى تَأْوِيلُهُۥ يَقُولُ ٱلَّذِينَ نَسُوهُ مِن قَبْلُ

1. ใช้ในความหมายว่า สิ่งที่ความจริงของเรื่องหนึ่งจะลงเอยในภายหลัง นี่คือความหมายของคำนี้ในอัลกุรอาน ดังเช่นที่อัลลอฮ์ตะอาลาตรัสว่า «นั่นเป็นสิ่งที่ดีกว่าและมีผลลงเอยที่ดีงามยิ่งกว่า» (ซูเราะฮ์อัน-นิสาอ์ 4:59)⁽²⁾ และ «และผลที่แท้จริงของมันก็ยังมิได้มาถึงพวกเขา» (ซูเราะฮ์ยูนุส 10:39)⁽³⁾ และ «วันที่ผลที่แท้จริงของมันมาถึง บรรดาผู้ที่ลืมมันมาก่อนจะกล่าวว่า…» (ซูเราะฮ์อัล-อะอ์รอฟ 7:53)⁽⁴⁾ หมายถึง สิ่งที่ความจริงของเรื่องนั้นจะลงเอยในภายหลัง

1. ใช้คำว่าตะอ์วีลในความหมายว่า การอธิบาย (ตัฟซีร) และนี่เป็นการใช้ที่รู้จักกันดี เช่นคำกล่าวของอิบนุญะรีรว่า "คำอธิบายในการตะอ์วีลพระดำรัสของพระองค์ว่าเช่นนั้นเช่นนี้" หมายถึง การตัฟซีรพระดำรัสนั้น

1. ส่วนในศัพท์ของนักวิชาการอุศูล การตะอ์วีลคือ การหันเหถ้อยคำออกจากความหมายตามตัวอักษร (ซอฮิร) ที่เข้าใจได้ทันที เนื่องด้วยหลักฐาน

การหันเหถ้อยคำออกจากความหมายตามตัวอักษรที่เข้าใจได้ทันทีนั้น ตามทัศนะของนักวิชาการอุศูลมีสามกรณี ได้แก่

( الجار أحق بصقبه )

ก. หันเหออกจากความหมายตามตัวอักษรที่เข้าใจได้ทันที เนื่องด้วยหลักฐานที่ถูกต้องจากอัลกุรอานหรือซุนนะฮ์ การตะอ์วีลประเภทนี้ถูกต้องและเป็นที่ยอมรับ ไม่มีข้อขัดแย้งใด ๆ ตัวอย่างของประเภทนี้คือ สิ่งที่ปรากฏยืนยันจากท่านนบี ﷺ ว่าท่านกล่าวว่า «เพื่อนบ้านมีสิทธิ์มากกว่า เนื่องด้วยความใกล้ชิดของเขา»⁽⁵⁾ ความหมายตามตัวอักษรของหะดีษนี้คือ การยืนยันสิทธิ์ชุฟอะฮ์ (สิทธิ์ซื้อก่อน) ให้แก่เพื่อนบ้าน

( فإذا وقعت الحدود وصرفت الطرق فلا شفعة )

การตีความหะดีษนี้ว่าหมายถึงหุ้นส่วนผู้ร่วมกรรมสิทธิ์ (ที่ยังไม่ได้แบ่งแยก) นั้น เป็นการนำถ้อยคำไปสู่ความหมายที่เป็นไปได้แต่มีน้ำหนักน้อยกว่า ไม่ใช่ความหมายตามตัวอักษรที่เข้าใจได้ทันที ทว่าหะดีษของญาบิรที่ถูกต้องว่า «เมื่อมีการกำหนดเขตแดนและแยกทางเดินแล้ว ก็ไม่มีชุฟอะฮ์»⁽⁶⁾ ได้ชี้ว่า สิ่งที่หมายถึงด้วยคำว่าเพื่อนบ้านผู้มีสิทธิ์มากกว่า…

⁽¹⁾ มีการเขียนตำราเกี่ยวกับหัวข้อนี้โดยเฉพาะ ชื่อว่า "อัต-ตะอ์วีล: คุฏูเราะตุฮู วะอาษารุฮู" (การตะอ์วีล: อันตรายและผลกระทบของมัน) ⁽²⁾ ซูเราะฮ์อัน-นิสาอ์: 59 ⁽³⁾ ซูเราะฮ์ยูนุส: 39 ⁽⁴⁾ ซูเราะฮ์อัล-อะอ์รอฟ: 53 ⁽⁵⁾ รายงานโดยอะห์มัด อัน-นะสาอี และอิบนุมาญะฮ์ (มุนตะกอ อัล-อัคบาร หน้า 492 หมายเลข 3177) ⁽⁶⁾ รายงานโดยอัล-บุคอรี อบูดาวูด อัต-ติรมิซี และอะห์มัด (มุนตะกอ อัล-อัคบาร หน้า 492)

…ด้วยความใกล้ชิดของเขา» นั้น หมายเฉพาะหุ้นส่วนผู้ร่วมกรรมสิทธิ์ การหันเหถ้อยคำออกจากความหมายตามผิวเผินที่เข้าใจได้ทันทีในลักษณะนี้ เกิดขึ้นเพราะมีหลักฐานที่ชัดเจนจากอัลกุรอานและซุนนะฮ์ซึ่งจำเป็นต้องยึดถือ การตีความเช่นนี้เรียกว่า “การตะอ์วีลที่ถูกต้อง” และ “การตะอ์วีลที่ใกล้เคียง”

أيما امرأة نكحت بغير إذن وليها فنكاحها باطل

ข. ประเภทที่สอง คือการหันเหถ้อยคำออกจากความหมายตามผิวเผินที่เข้าใจได้ทันที ไปสู่ความหมายอื่น เพราะสิ่งที่มุจตะฮิดเชื่อว่าเป็นหลักฐาน แต่ตามความเป็นจริงแล้วไม่ใช่หลักฐาน การตีความเช่นนี้เรียกว่า “การตะอ์วีลที่ห่างไกล” และเรียกอีกอย่างว่า “การตะอ์วีลที่เสีย” ตัวอย่างเช่น การตะอ์วีลของอบูหะนีฟะฮ์ต่อคำว่า “สตรี” ในคำกล่าวของท่านนบี ﷺ ที่ว่า «สตรีคนใดก็ตามที่แต่งงานโดยไม่ได้รับอนุญาตจากวะลีของนาง การแต่งงานของนางย่อมเป็นโมฆะ»⁽¹⁾ บรรดาอุละมาอ์กล่าวว่า การนำคำนี้ไปจำกัดเฉพาะทาสหญิงที่ทำสัญญาไถ่ตัว (มุกาตะบะฮ์) เป็นการตะอ์วีลที่ห่างไกล เพราะเป็นการหันเหถ้อยคำออกจากความหมายตามผิวเผินที่เข้าใจได้ทันที ทั้งนี้ เนื่องจากคำว่า “อัยยุ” (คนใดก็ตาม) ในคำกล่าวของท่านที่ว่า “อัยยุมรอะติน” (สตรีคนใดก็ตาม) เป็นรูปคำที่บ่งถึงความครอบคลุมทั่วไป

อีกทั้งรูปคำที่บ่งถึงความครอบคลุมนี้ยังถูกเน้นย้ำด้วยคำว่า “มา” ที่เพิ่มเข้ามาเพื่อการเน้นย้ำ ดังนั้น การนำคำนี้ไปจำกัดไว้กับกรณีที่เกิดขึ้นได้น้อย คือทาสหญิงที่ทำสัญญาไถ่ตัว จึงเป็นการนำถ้อยคำไปใช้ในความหมายที่ไม่ใช่ความหมายตามผิวเผินโดยปราศจากหลักฐาน

إِنَّ ٱللَّهَ يَأْمُرُكُمْ أَن تَذْبَحُوا۟ بَقَرَةً

ค. ส่วนการนำถ้อยคำไปใช้ในความหมายที่ไม่ใช่ความหมายตามผิวเผินโดยไม่มีหลักฐานใด ๆ เลยนั้น ในทางวิชาการไม่เรียกว่าการตะอ์วีล แต่เรียกว่า “การเล่น” เพราะเป็นการเล่นกับคัมภีร์ของอัลลอฮ์และซุนนะฮ์ของนบีของพระองค์ ﷺ ตัวอย่างของกรณีนี้ คือการตีความของพวกรอฟิเฎาะฮ์สายสุดโต่งต่อดำรัสของอัลลอฮ์ ตะอาลา ที่ว่า «แท้จริงอัลลอฮ์ทรงบัญชาพวกเจ้าให้เชือดวัวตัวเมียตัวหนึ่ง»⁽²⁾ โดยพวกเขากล่าวว่า (วัวตัวเมียนั้นคือ) ท่านหญิงอาอิชะฮ์ (ร.ฎ.)

การหันเหอายะฮ์ที่ว่าด้วยคุณลักษณะ (ศิฟาต) ของอัลลอฮ์ออกจากความหมายตามผิวเผิน ไปสู่ความหมายที่อัลลอฮ์มิได้ประทานหลักฐานใด ๆ ลงมารองรับ ก็จัดอยู่ในประเภทนี้เช่นกัน เช่น คำกล่าวของพวกเขาที่ว่า “อิสตะวา” (ทรงสถิต) หมายถึง “อิสเตาลา” (ทรงยึดครอง) การตีความเช่นนี้ไม่นับว่าเป็นการตะอ์วีลเลย เพราะไม่มีหลักฐานรองรับแม้แต่น้อย ในทางวิชาการของอุละมาอ์อุศูลเรียกสิ่งนี้ว่า “การเล่น” เพราะเป็นการเล่นกับคัมภีร์ของอัลลอฮ์ ผู้ทรงยิ่งใหญ่และสูงส่ง โดยปราศจากหลักฐานและที่อ้างอิง การตีความประเภทนี้จึงไม่อนุญาต เพราะเป็นการล่วงละเมิดต่อพระดำรัสของพระผู้อภิบาลแห่งสากลโลก หลักการที่เป็นที่รู้กันในหมู่อุละมาอ์สะลัฟคือ ไม่อนุญาตให้หันเหสิ่งใดจากคัมภีร์ของอัลลอฮ์หรือซุนนะฮ์ของเราะซูลของพระองค์ออกจากความหมายตามผิวเผินที่เข้าใจได้ทันที เว้นแต่ด้วยหลักฐานที่จำเป็นต้องยึดถือเท่านั้น

⁽¹⁾ รายงานโดยอบูดาวูด อัต-ติรมิซีย์ อิบนุมาญะฮ์ และอะห์มัด (มุนตะเกาะ อัล-อัคบาร: 539 หมายเลข 3452) ⁽²⁾ ซูเราะฮ์อัล-บะเกาะเราะฮ์ 2:67

เรื่องที่เจ็ด

แนวทางของอะฮ์ลุซซุนนะฮ์วัลญะมาอะฮ์ในเรื่องคุณลักษณะ (ศิฟาต) ของอัลลอฮ์

อิบนุตัยมียะฮ์ได้สรุปแนวทางของสะลัฟผู้ทรงคุณธรรมในเรื่องนี้ไว้ว่า

«หลักพื้นฐานในเรื่องนี้คือ ให้พรรณนาคุณลักษณะของอัลลอฮ์ตามที่พระองค์ทรงพรรณนาพระองค์เอง และตามที่ท่านเราะซูลของพระองค์ ﷺ ได้พรรณนาพระองค์ไว้ ทั้งในด้านการปฏิเสธและการยืนยัน ดังนั้นจึงยืนยันแด่อัลลอฮ์ในสิ่งที่พระองค์ทรงยืนยันแก่พระองค์เอง และปฏิเสธสิ่งที่พระองค์ทรงปฏิเสธจากพระองค์เอง

เป็นที่รู้กันดีว่า แนวทางของชนรุ่นแรก (สะลัฟ) แห่งประชาชาตินี้และบรรดาอิมามของพวกเขา คือการยืนยันคุณลักษณะที่พระองค์ทรงยืนยันไว้ โดยไม่กำหนดรูปลักษณะ (ตักยีฟ) และไม่เปรียบเทียบกับสิ่งใด (ตัมษีล) รวมทั้งไม่บิดเบือนความหมาย (ตะห์รีฟ) และไม่ปฏิเสธความหมาย (ตะอ์ฏีล)»⁽¹⁾

وَلِلَّهِ ٱلْأَسْمَآءُ ٱلْحُسْنَىٰ فَٱدْعُوهُ بِهَا ۖ وَذَرُوا۟ ٱلَّذِينَ يُلْحِدُونَ فِىٓ أَسْمَـٰٓئِهِۦ

อัลลอฮ์ได้ทรงเตือนเราให้ระวังการเบี่ยงเบนออกจากแนวทางที่พระองค์ทรงวางไว้ในคัมภีร์ของพระองค์ เกี่ยวกับพระนามและคุณลักษณะของพระองค์ผู้ทรงสูงส่ง โดยตรัสว่า «และอัลลอฮ์นั้นทรงมีพระนามอันวิจิตรยิ่ง ดังนั้นพวกเจ้าจงวิงวอนขอต่อพระองค์ด้วยพระนามเหล่านั้น และจงปล่อยพวกที่เบี่ยงเบนในพระนามของพระองค์ไปเถิด» (ซูเราะฮ์อัล-อะอ์รอฟ 7:180) «รากเดิมของคำว่า "อิลหาด" (การเบี่ยงเบน) ในภาษาของชาวอาหรับ หมายถึง การหันเหออกจากทางที่เที่ยงตรง การเอนเอียง การอธรรม และการเบี่ยงเบน และจากความหมายนี้เองจึงเกิดคำว่า "ละห์ด์" (หลุมด้านข้าง) ในหลุมศพ เพราะมันเบี่ยงไปทางทิศกิบละฮ์ออกจากแนวตรงของหลุมศพ»⁽²⁾

سُبْحَـٰنَ ٱللَّهِ عَمَّا يَصِفُونَ ﴿١٥٩﴾

سُبْحَـٰنَ رَبِّكَ رَبِّ ٱلْعِزَّةِ عَمَّا يَصِفُونَ ﴿١٨٠﴾

إِلَّا عِبَادَ ٱللَّهِ ٱلْمُخْلَصِينَ ﴿١٦٠﴾

وَسَلَـٰمٌ عَلَى ٱلْمُرْسَلِينَ ﴿١٨١﴾

อัลลอฮ์ผู้ทรงสูงส่งได้ตรัสโดยทรงยกพระองค์ให้บริสุทธิ์จากสิ่งที่พวกที่เบี่ยงเบนในพระนามของพระองค์ ซึ่งเป็นพวกหลงผิดและตั้งภาคี ได้พรรณนาถึงพระองค์ว่า «มหาบริสุทธิ์ยิ่งแด่อัลลอฮ์ จากสิ่งที่พวกเขาพรรณนากัน» (ซูเราะฮ์อัศ-ศอฟฟาต 37:159)⁽³⁾ «มหาบริสุทธิ์ยิ่งแด่พระเจ้าของเจ้า พระเจ้าแห่งความยิ่งใหญ่ จากสิ่งที่พวกเขาพรรณนากัน» (ซูเราะฮ์อัศ-ศอฟฟาต 37:180)⁽⁴⁾ และพระองค์ทรงยกเว้นจากสิ่งนั้น คือสิ่งที่บรรดาบ่าวผู้บริสุทธิ์ใจของพระองค์ได้พรรณนาถึงพระองค์ «เว้นแต่บรรดาบ่าวของอัลลอฮ์ผู้ได้รับการคัดเลือกให้บริสุทธิ์» (ซูเราะฮ์อัศ-ศอฟฟาต 37:160)⁽⁵⁾ และในอีกอายะฮ์หนึ่ง พระองค์ทรงประทานสลามแก่บรรดาเราะซูล เนื่องด้วยความถูกต้องปลอดภัยของสิ่งที่พวกเขากล่าวและพรรณนาถึงอัลลอฮ์ว่า «และความศานติจงมีแด่บรรดาเราะซูล» (ซูเราะฮ์อัศ-ศอฟฟาต 37:181)⁽⁶⁾

⁽¹⁾ มัจญ์มูอ์ อัล-ฟะตาวา: 3/3 อะกีดะฮ์ของสะลัฟนั้นได้รับการยืนยันและวางหลักไว้โดยนักวิชาการจำนวนมาก ในจำนวนนั้นได้แก่ อัฏ-เฏาะหาวีย์ ซึ่งอะกีดะฮ์ของท่านได้รับการอธิบายโดยมุฮัมมัด บิน มุฮัมมัด บิน อบีอัล-อิซ อัล-หะนะฟีย์ ในหนังสือชื่อ "ชัรห์ อัล-อะกีดะฮ์ อัฏ-เฏาะหาวิยะฮ์" และอบุลหะซัน อัล-อัชอะรีย์ ในหนังสืออันทรงคุณค่าของท่าน "อัล-อิบานะฮ์ อัน อุศูล อัด-ดิยานะฮ์" และอัศ-ศอบูนีย์ ในหนังสือของท่าน "อะกีดะฮ์ อัส-สะลัฟ" และท่านอื่น ๆ อีกมากมาย และเราได้เดินตามรอยของพวกเขา และดำเนินไปบนเส้นทางของพวกเขา โดยวิงวอนขอต่ออัลลอฮ์ให้ทรงรวบรวมเราไว้ในหมู่คณะของพวกเขาในวันแห่งการตอบแทน ⁽²⁾ มะอาริจญ์ อัล-เกาะบูล: 1/88 ⁽³⁾ ซูเราะฮ์อัศ-ศอฟฟาต: 159 ⁽⁴⁾ ซูเราะฮ์อัศ-ศอฟฟาต: 180 ⁽⁵⁾ ซูเราะฮ์อัศ-ศอฟฟาต: 160 ⁽⁶⁾ ซูเราะฮ์อัศ-ศอฟฟาต: 181

อะกีดะฮ์ของอิหม่ามอบุลหะซัน อัล-อัชอะรีย์ ว่าด้วยคุณลักษณะ (ศิฟาต) ของอัลลอฮ์

บางคนที่ไม่ยอมรับแนวทางของอะฮ์ลุซซุนนะฮ์ได้สร้างความวุ่นวายแก่อะฮ์ลุซซุนนะฮ์ โดยอ้างว่าแนวทางของอัล-อะชาอิเราะฮ์ขัดแย้งกับสิ่งที่เราได้วางหลักไว้นี้ และยังอ้างว่าแนวทางของพวกเขาคือแนวทางของอะฮ์ลุซซุนนะฮ์ ในที่นี้เราจึงขอนำเสนอแนวทางที่อบุลหะซัน อัล-อัชอะรีย์ได้ถ่ายทอดไว้จากอะฮ์ลุซซุนนะฮ์และอัศฮาบุลหะดีษ ซึ่งในตอนท้ายท่านได้ระบุชัดว่าเป็นความเชื่อของท่าน และท่านยึดถือตามนั้น

ท่านได้ตั้งชื่อหัวข้อนี้ว่า «นี่คือการถ่ายทอดสาระโดยรวมของทัศนะของอัศฮาบุลหะดีษและอะฮ์ลุซซุนนะฮ์» จากนั้นท่านกล่าวว่า «สาระโดยรวมของสิ่งที่อะฮ์ลุลหะดีษและซุนนะฮ์ยึดถือคือ การยอมรับในอัลลอฮ์ มะลาอิกะฮ์ของพระองค์ คัมภีร์ทั้งหลายของพระองค์ และบรรดาเราะซูลของพระองค์ ตลอดจนสิ่งที่มาจากอัลลอฮ์ และสิ่งที่บรรดาผู้รายงานที่เชื่อถือได้รายงานมาจากท่านเราะซูลุลลอฮ์ ﷺ โดยพวกเขาจะไม่ปฏิเสธสิ่งใดจากสิ่งเหล่านั้นเลย⁽¹⁾ และ (ยอมรับว่า) อัลลอฮ์ผู้ทรงมหาบริสุทธิ์นั้นเป็นพระเจ้าองค์เดียว ทรงเอกะ ทรงเป็นที่พึ่ง ไม่มีพระเจ้าอื่นใดนอกจากพระองค์ พระองค์มิได้ทรงยึดเอาคู่ครองหรือบุตรแต่อย่างใด และมุหัมมัดเป็นบ่าวและเราะซูลของพระองค์ สวรรค์เป็นความจริง นรกเป็นความจริง และวันกิยามะฮ์จะมาถึงอย่างไม่ต้องสงสัย และอัลลอฮ์จะทรงให้ผู้ที่อยู่ในหลุมศพฟื้นคืนชีพ

ٱلرَّحْمَـٰنُ عَلَى ٱلْعَرْشِ ٱسْتَوَىٰ ﴿٥﴾

خَلَقْتُ بِيَدَيَّ

بَلْ يَدَاهُ مَبْسُوطَتَانِ

تَجْرِى بِأَعْيُنِنَا

وَيَبْقَىٰ وَجْهُ رَبِّكَ ذُو ٱلْجَلَـٰلِ وَٱلْإِكْرَامِ ﴿٢٧﴾

และ (ยอมรับว่า) อัลลอฮ์ผู้ทรงมหาบริสุทธิ์ทรงอยู่เหนือบัลลังก์ของพระองค์ ดังที่พระองค์ตรัสว่า «พระผู้ทรงกรุณาปรานีทรงสถิตอยู่เหนือบัลลังก์» (ซูเราะฮ์ฏอฮา 20:5)⁽²⁾ และพระองค์ทรงมีสองพระหัตถ์โดยไม่มีการถามว่าเป็นอย่างไร ดังที่พระองค์ตรัสว่า «...ที่ข้าได้สร้างด้วยสองมือของข้า» (ซูเราะฮ์ศ็อด 38:75)⁽³⁾ และดังที่พระองค์ตรัสว่า «หามิได้ ทว่าสองพระหัตถ์ของพระองค์นั้นแบออก» (ซูเราะฮ์อัล-มาอิดะฮ์ 5:64)⁽⁴⁾ และพระองค์ทรงมีสองพระเนตรโดยไม่มีการถามว่าเป็นอย่างไร ดังที่พระองค์ตรัสว่า «มันแล่นไปภายใต้สายตาของเรา» (ซูเราะฮ์อัล-เกาะมัร 54:14)⁽⁵⁾ และพระองค์ทรงมีพระพักตร์ ดังที่พระองค์ตรัสว่า «และพระพักตร์แห่งพระผู้อภิบาลของเจ้า ผู้ทรงเกรียงไกรและทรงเกียรติเท่านั้นที่จะคงอยู่» (ซูเราะฮ์อัร-เราะห์มาน 55:27)⁽⁶⁾

أَنزَلَهُۥ بِعِلْمِهِۦ

وَمَا تَحْمِلُ مِنْ أُنثَىٰ وَلَا تَضَعُ إِلَّا بِعِلْمِهِۦ

และพระนามทั้งหลายของอัลลอฮ์นั้น จะไม่กล่าวว่าเป็นสิ่งอื่นจากอัลลอฮ์ ดังที่พวกมุอ์ตะซิละฮ์และพวกเคาะวาริจกล่าว และพวกเขา (อะฮ์ลุซซุนนะฮ์) ยอมรับว่าอัลลอฮ์ผู้ทรงมหาบริสุทธิ์ทรงมีความรู้ ดังที่พระองค์ตรัสว่า «พระองค์ได้ประทานมันลงมาด้วยความรู้ของพระองค์» (ซูเราะฮ์อัน-นิสาอ์ 4:166)⁽⁷⁾ และดังที่พระองค์ตรัสว่า «และไม่มีหญิงใดตั้งครรภ์และคลอดบุตร เว้นแต่ด้วยความรู้ของพระองค์» (ซูเราะฮ์ฟาฏิร 35:11)⁽⁸⁾

⁽¹⁾ สังเกตเถิดว่าท่านได้ถือเอาหะดีษที่ถูกต้องเป็นหลักฐานในเรื่องอะกีดะฮ์อย่างไร เพราะคำพูดของท่านในที่นี้เป็นเรื่องเกี่ยวกับอะกีดะฮ์ มิใช่เรื่องบทบัญญัติ (อะห์กาม) ดังนั้นท่านจึงไม่แยกแยะระหว่างหะดีษมุตะวาติรและหะดีษอาหาด และการปฏิบัติของท่านในการอ้างหลักฐานเกี่ยวกับประเด็นทางความเชื่อในหนังสือต่าง ๆ ของท่าน ก็บ่งชี้ถึงความถูกต้องของสิ่งที่เราได้วางหลักไว้ ⁽²⁾ ซูเราะฮ์ฏอฮา: 5 ⁽³⁾ ซูเราะฮ์ศ็อด: 75 ⁽⁴⁾ ซูเราะฮ์อัล-มาอิดะฮ์: 64 ⁽⁵⁾ ซูเราะฮ์อัล-เกาะมัร: 14 ⁽⁶⁾ ซูเราะฮ์อัร-เราะห์มาน: 27 ⁽⁷⁾ ซูเราะฮ์อัน-นิสาอ์: 166 ⁽⁸⁾ ซูเราะฮ์ฟาฏิร: 11

أَوَلَمْ يَرَوْا۟ أَنَّ ٱللَّهَ ٱلَّذِى خَلَقَهُمْ هُوَ أَشَدُّ مِنْهُمْ قُوَّةً

และพวกเขายืนยันคุณลักษณะการได้ยินและการมองเห็น โดยไม่ปฏิเสธสิ่งนั้นจากอัลลอฮ์ ดังที่พวกมุอ์ตะซิละฮ์ปฏิเสธ และพวกเขายืนยันว่าอัลลอฮ์ทรงมีพลัง ดังที่พระองค์ตรัสว่า «และพวกเขาไม่เห็นดอกหรือว่า แท้จริงอัลลอฮ์ผู้ทรงสร้างพวกเขานั้น พระองค์ทรงมีพลังยิ่งกว่าพวกเขา» ⁽¹⁾

และพวกเขากล่าวว่า อัลกุรอานคือพระดำรัสของอัลลอฮ์ ไม่ใช่สิ่งถูกสร้าง ส่วนการพูดในเรื่องอัล-วักฟ์ (การนิ่งไม่ชี้ขาดว่าอัลกุรอานถูกสร้างหรือไม่) และอัล-ลัฟซ์ (การเปล่งถ้อยคำอัลกุรอาน) นั้น ผู้ใดกล่าวตามทัศนะอัล-ลัฟซ์หรืออัล-วักฟ์ ผู้นั้นคือผู้อุตริ (มุบตะดิอ์) ในทัศนะของพวกเขา จะไม่กล่าวว่า "การเปล่งถ้อยคำอัลกุรอานเป็นสิ่งถูกสร้าง" และไม่กล่าวว่า "ไม่ใช่สิ่งถูกสร้าง"

كَلَّآ إِنَّهُمْ عَن رَّبِّهِمْ يَوْمَئِذٍ لَّمَحْجُوبُونَ ﴿١٥﴾

และพวกเขากล่าวว่า อัลลอฮ์ผู้ทรงมหาบริสุทธิ์จะถูกมองเห็นด้วยสายตาในวันกิยามะฮ์ ดังที่ดวงจันทร์ถูกมองเห็นในคืนเพ็ญ บรรดาผู้ศรัทธาจะได้เห็นพระองค์ ส่วนบรรดาผู้ปฏิเสธศรัทธาจะไม่ได้เห็นพระองค์ เพราะพวกเขาถูกกั้นจากอัลลอฮ์ ดังที่พระองค์ผู้ทรงเกรียงไกรและสูงส่งตรัสว่า «มิใช่เช่นนั้น แท้จริงในวันนั้นพวกเขาจะถูกกั้นจากพระเจ้าของพวกเขาอย่างแน่นอน» ⁽²⁾ และว่า ท่านนบีมูซา (อ.) ได้ขอต่ออัลลอฮ์ผู้ทรงมหาบริสุทธิ์เพื่อจะได้เห็นพระองค์ในโลกดุนยา และอัลลอฮ์ผู้ทรงมหาบริสุทธิ์ได้ทรงปรากฏต่อภูเขา แล้วทรงทำให้มันแหลกราบลง ด้วยเหตุนั้นพระองค์จึงทรงให้ท่านรู้ว่า ท่านจะไม่ได้เห็นพระองค์ในโลกดุนยา แต่จะได้เห็นพระองค์ในอาคิเราะฮ์

هل من مستغفر

وَجَآءَ رَبُّكَ وَٱلْمَلَكُ صَفًّا صَفًّا ﴿٢٢﴾

وَنَحْنُ أَقْرَبُ إِلَيْهِ مِنْ حَبْلِ ٱلْوَرِيدِ ﴿١٦﴾

และพวกเขาเชื่อในบรรดาหะดีษที่รายงานมาจากท่านเราะซูลุลลอฮ์ ﷺ ว่า อัลลอฮ์ผู้ทรงมหาบริสุทธิ์ทรงเสด็จลงมายังฟากฟ้าชั้นดุนยา แล้วตรัสว่า «มีผู้ใดขออภัยโทษบ้างไหม?» ดังที่หะดีษได้รายงานมาจากท่านเราะซูลุลลอฮ์ ﷺ และพวกเขายอมรับว่า อัลลอฮ์ผู้ทรงมหาบริสุทธิ์จะเสด็จมาในวันกิยามะฮ์ ดังที่พระองค์ตรัสว่า «และพระเจ้าของเจ้าได้เสด็จมา โดยที่มะลาอิกะฮ์เรียงกันเป็นแถว ๆ» ⁽³⁾ และว่า อัลลอฮ์ทรงใกล้ชิดบ่าวของพระองค์ตามที่พระองค์ทรงประสงค์ ดังที่พระองค์ตรัสว่า «และเราใกล้ชิดเขายิ่งกว่าเส้นเลือดใหญ่ที่ลำคอของเขาเสียอีก» ⁽⁴⁾

และอบุลหะซัน อัล-อัชอะรีย์ได้ปิดท้ายสาระโดยรวมที่ท่านได้ถ่ายทอดจากอะฮ์ลุสซุนนะฮ์และอัศหาบุลหะดีษด้วยคำกล่าวของท่านว่า «นี่คือสาระโดยรวมของสิ่งที่พวกเขาสั่งใช้ ปฏิบัติ และยึดถือเป็นทัศนะ และทุกสิ่งที่เราได้กล่าวมาจากคำกล่าวของพวกเขานั้น เราก็กล่าวตาม และยึดถือเป็นแนวทาง และความสำเร็จของเรานั้นมิได้มาจากผู้ใดนอกจากอัลลอฮ์ พระองค์ทรงเป็นผู้ทรงพอเพียงสำหรับเรา และพระองค์ทรงเป็นผู้ได้รับมอบหมายที่ดีเยี่ยม เราขอความช่วยเหลือจากพระองค์ เรามอบหมายต่อพระองค์ และยังพระองค์คือที่กลับคืน» ⁽⁵⁾

ด้วยการถ่ายทอดนี้ จะเห็นได้ชัดแก่ท่านว่า อะกีดะฮ์ของอบุลหะซัน อัล-อัชอะรีย์สอดคล้องกับอะกีดะฮ์ของอะฮ์ลุสซุนนะฮ์วัลญะมาอะฮ์ในเรื่องพระนามและคุณลักษณะของอัลลอฮ์ ⁽⁶⁾

⁽¹⁾ ซูเราะฮ์ฟุศศิลัต 41:15 ⁽²⁾ ซูเราะฮ์อัล-มุฏ็อฟฟิฟีน 83:15 ⁽³⁾ ซูเราะฮ์อัล-ฟัจญร์ 89:22 ⁽⁴⁾ ซูเราะฮ์กอฟ 50:16 ⁽⁵⁾ ดู มะกอลาต อัล-อิสลามิยีน หน้า 290–297 เราได้จำกัดการถ่ายทอดเฉพาะส่วนที่เกี่ยวข้องกับคุณลักษณะของอัลลอฮ์เท่านั้น ส่วนอะกีดะฮ์ที่เหลือของอะฮ์ลุสซุนนะฮ์และอะฮ์ลุลหะดีษที่ท่านพึงพอใจนั้น เรามิได้ถ่ายทอดมาจากหนังสือเล่มนั้น ⁽⁶⁾ ได้มีการเรียบเรียงหนังสือเล่มเล็กอันประณีตเล่มหนึ่ง ซึ่งอธิบายอะกีดะฮ์และแนวทางของอบุลหะซัน อัล-อัชอะรีย์

บทที่สาม

เตาฮีดต่ออัลลอฮ์⁽¹⁾

หัวข้อที่หนึ่ง: ความหมายและประเภทของเตาฮีด

قُلْ هُوَ ٱللَّهُ أَحَدٌ ﴿١﴾ ٱللَّهُ ٱلصَّمَدُ ﴿٢﴾ لَمْ يَلِدْ وَلَمْ يُولَدْ ﴿٣﴾ وَلَمْ يَكُن لَّهُۥ كُفُوًا أَحَدٌۢ ﴿٤﴾

لَيْسَ كَمِثْلِهِۦ شَىْءٌ ۖ وَهُوَ ٱلسَّمِيعُ ٱلْبَصِيرُ ﴿١١﴾

อัลลอฮ์ผู้ทรงมหาบริสุทธิ์ทรงเป็นหนึ่งเดียวในซาตของพระองค์ ไม่มีสิ่งใดเหมือนพระองค์และไม่มีสิ่งใดเทียบเทียมพระองค์ได้ พระองค์ทรงสูงส่งเหนือการมีภรรยาและบุตร «จงกล่าวเถิด (มุฮัมมัด) ว่า พระองค์คืออัลลอฮ์ผู้ทรงเอกะ อัลลอฮ์ผู้ทรงเป็นที่พึ่ง พระองค์ไม่ประสูติ และไม่ทรงถูกประสูติ และไม่มีผู้ใดเทียบเท่าพระองค์» (ซูเราะฮ์อัล-อิคลาศ 112:1-4)⁽²⁾ พระองค์ผู้ทรงมหาบริสุทธิ์ทรงมีคุณลักษณะแห่งความสมบูรณ์ ไม่มีสิ่งใดในบรรดาสิ่งที่พระองค์ทรงสร้างเหมือนพระองค์ในคุณลักษณะใดของพระองค์เลย «ไม่มีสิ่งใดเหมือนพระองค์ และพระองค์คือผู้ทรงได้ยิน ผู้ทรงเห็น» (ซูเราะฮ์อัช-ชูรอ 42:11)⁽³⁾ และพระองค์เพียงผู้เดียวเท่านั้นที่ทรงเป็นผู้สร้าง ผู้ทรงให้ชีวิต ผู้ทรงให้ตาย ผู้ทรงดำรงและควบคุมบรรดาชั้นฟ้าและแผ่นดิน ผู้ใดที่ไม่รู้อย่างแน่วแน่มั่นใจว่าอัลลอฮ์ทรงเป็นหนึ่งเดียวในสิ่งเหล่านี้ทั้งหมด ผู้นั้นย่อมไม่ถือว่าเป็นผู้ศรัทธา

เตาฮีดด้านความรู้เพียงอย่างเดียวไม่เพียงพอ แต่จำเป็นต้องมีเตาฮีดด้านการปฏิบัติด้วย

อย่างไรก็ตาม เตาฮีดในเชิงทฤษฎีนี้ยังไม่เพียงพอที่จะทำให้บุคคลหนึ่งถูกนับว่าเป็นผู้ศรัทธา แต่จำเป็นต้องยึดพระองค์เพียงผู้เดียวเป็นพระเจ้าที่ถูกเคารพสักการะ ด้วยการมุ่งอิบาดะฮ์ต่อพระองค์เท่านั้น มิใช่ต่อผู้อื่น

ทั้งนี้เพราะผู้ทรงสร้าง ผู้ทรงประทานปัจจัยยังชีพ ผู้ทรงประทานความโปรดปรานและความกรุณา ผู้ทรงให้ชีวิต ผู้ทรงให้ตาย ผู้ทรงมีคุณลักษณะแห่งความสมบูรณ์ และทรงบริสุทธิ์จากคุณลักษณะแห่งความบกพร่อง พระองค์เท่านั้นที่ทรงคู่ควรแก่การเคารพสักการะ มิใช่ผู้อื่น ส่วนสิ่งอื่นนอกจากพระองค์ล้วนอยู่ภายใต้การอภิบาลและเป็นบ่าวของพระองค์ ไม่มีอำนาจให้โทษหรือให้คุณแก่ตัวเองได้ แล้วจะถูกเคารพสักการะแทนอัลลอฮ์ตะอาลาได้อย่างไร?

⁽¹⁾ เตาฮีดที่ถูกต้อง คือ การศรัทธาในความเป็นหนึ่งเดียวของอัลลอฮ์ผู้ทรงมหาบริสุทธิ์ในซาตและคุณลักษณะของพระองค์ จากนั้นคือการเคารพสักการะพระองค์เพียงผู้เดียวโดยไม่มีภาคีใดๆ แก่พระองค์ ความหมายนี้ได้ถูกบิดเบือนไป โดยมีกลุ่มหนึ่งอ้างว่าเตาฮีดนั้นจำเป็นต้องปฏิเสธคุณลักษณะต่างๆ ของอัลลอฮ์ เพราะตามข้ออ้างของพวกเขา การยืนยันคุณลักษณะจะนำไปสู่การมีสิ่งที่ดำรงอยู่โดยจำเป็น (วาญิบุลวุญูด) หลายองค์ และศูฟีย์บางกลุ่มอ้างว่าเตาฮีดที่เรากล่าวถึงนั้นเป็นเตาฮีดของคนทั่วไป ส่วนเตาฮีดของผู้คนชั้นพิเศษนั้นคือเตาฮีดที่ได้รับการยืนยันด้วย "หะกออิก" (ความจริงแท้ตามทัศนะของพวกเขา) และพวกเขายังอ้างว่ามีเตาฮีดของผู้คนชั้นพิเศษยิ่งกว่าผู้คนชั้นพิเศษอีก ทั้งหมดนั้นล้วนเป็นความหลงผิด ⁽²⁾ ซูเราะฮ์อัล-อิคลาศ: 1-4 ⁽³⁾ ซูเราะฮ์อัช-ชูรอ: 11

ความขัดแย้งของผู้ที่ไม่เคารพภักดีต่ออัลลอฮ์แต่เพียงองค์เดียว

บรรดาผู้ปฏิเสธศรัทธาจากหมู่มุชริกีนอาหรับ และอีกมากมายนอกเหนือจากพวกเขา ต่างเชื่อในความเป็นหนึ่งเดียวของอัลลอฮ์ในการสร้างและการทำให้บังเกิดขึ้น และเชื่อว่าพระองค์ทรงเป็นเอกะแต่เพียงผู้เดียวในการประทานปัจจัยยังชีพ การให้ชีวิต การให้ตาย และการครอบครองอำนาจ แต่พวกเขากลับปฏิเสธที่จะเคารพภักดีต่อพระองค์แต่เพียงองค์เดียวโดยไม่มีสิ่งอื่น และปฏิเสธที่จะมุ่งหมายต่อพระองค์โดยไม่มีผู้อื่น นี่คือความขัดแย้งที่น่ารังเกียจยิ่ง เพราะผู้ที่เป็นเอกะแต่เพียงผู้เดียวในการสร้างและการทำให้บังเกิดขึ้น ย่อมเป็นผู้ที่คู่ควรแก่การเคารพภักดี การนอบน้อม และการเทิดทูน อัลกุรอานได้กล่าวไว้อย่างยืดยาวในการโต้แย้งพวกมุชริกีน และชี้แจงความขัดแย้งของพวกเขาในเรื่องนี้ ทั้งยังได้อธิบายแก่พวกเขาว่า สิ่งที่พวกเขายอมรับ คือการที่พระองค์ทรงเป็นเอกะในการสร้างและการประทานปัจจัยยังชีพ ฯลฯ นั้น ย่อมบังคับให้พวกเขาต้องเคารพภักดีต่อพระองค์ และปฏิบัติศาสนาอย่างบริสุทธิ์ใจเพื่อพระองค์

บทที่สอง

กะลิมะฮ์เตาฮีด: ความหมาย ความประเสริฐ และเงื่อนไข

(ลาอิลาฮะอิลลัลลอฮ์) คือกะลิมะฮ์เตาฮีด ซึ่งได้รวบรวมและครอบคลุมอีมานไว้ทั้งหมด กะลิมะฮ์นี้คือสัญลักษณ์ของอิสลามและเป็นรากฐานของอิสลาม

ความหมายของกะลิมะฮ์นี้คือ ไม่มีสิ่งที่ถูกเคารพภักดีใดที่คู่ควรแก่การเคารพภักดี นอกจากอัลลอฮ์ผู้ทรงมหาบริสุทธิ์ ผู้ที่อธิบายว่ากะลิมะฮ์นี้หมายถึง "ไม่มีสิ่งใดมีอยู่นอกจากอัลลอฮ์" นั้นได้ผิดพลาดไปแล้ว เพราะความหมายของคำว่า "อิลาฮ์" คือ สิ่งที่ถูกเคารพภักดี ดังนั้นตามคำกล่าวของคนเหล่านี้ ความหมายจึงกลายเป็นว่า "ไม่มีสิ่งที่ถูกเคารพภักดีใดมีอยู่นอกจากอัลลอฮ์" ซึ่งไม่ถูกต้อง เพราะจะทำให้ได้ข้อสรุปว่า สิ่งที่ถูกเคารพภักดีทุกสิ่ง ไม่ว่าโดยชอบธรรมหรือโดยมิชอบ ล้วนคืออัลลอฮ์ ดังนั้นสิ่งที่พวกมุชริกีนเคารพบูชา ไม่ว่าจะเป็นดวงอาทิตย์ ดวงจันทร์ ดวงดาว ฯลฯ ก็จะกลายเป็นอัลลอฮ์ไปด้วย เท่ากับเป็นการกล่าวว่า ตามการตีความเช่นนี้ ไม่มีสิ่งใดถูกเคารพภักดีนอกจากอัลลอฮ์ และนี่คือความเท็จที่เท็จที่สุด

ดังนั้นความหมายที่ถูกต้องและเป็นที่แน่นอนคือสิ่งที่เราได้กล่าวไว้ในตอนแรก นั่นคือ ไม่มีสิ่งที่ถูกเคารพภักดีใดที่คู่ควรแก่การเคารพภักดี นอกจากอัลลอฮ์แต่เพียงองค์เดียว

لا إله إلا الله خالصاً من قلبه دخل الجنة

มีตัวบทจำนวนมากที่บ่งชี้ถึงความประเสริฐของ (ลาอิลาฮะอิลลัลลอฮ์) และคุณประโยชน์อันยิ่งใหญ่ของกะลิมะฮ์นี้ ได้กล่าวไปแล้วถึงตัวบทที่บ่งชี้ว่า ผู้ใดกล่าวว่า «ลาอิลาฮะอิลลัลลอฮ์ ด้วยความบริสุทธิ์ใจจากหัวใจของเขา เขาจะได้เข้าสวรรค์» ด้วยกะลิมะฮ์นี้ บ่าวจะได้รับการคุ้มครองทรัพย์สินและเลือดเนื้อของเขา และเขาจะกลายเป็นมุสลิม

แต่ความมุ่งหมายของกะลิมะฮ์นี้มิใช่เพียงการเปล่งวาจาเท่านั้น กะลิมะฮ์นี้จะไม่ยังประโยชน์แก่ผู้กล่าว ณ พระผู้อภิบาลของเขา นอกจากด้วยเงื่อนไขเจ็ดประการ ดังนี้:

فَٱعْلَمْ أَنَّهُۥ لَآ إِلَـٰهَ إِلَّا ٱللَّهُ

إِلَّا مَن شَهِدَ بِٱلْحَقِّ وَهُمْ يَعْلَمُونَ ﴿٨٦﴾

1. ความรู้ถึงความหมายของถ้อยคำนี้ อัลลอฮ์ตะอาลาตรัสว่า «ดังนั้น พึงรู้เถิดว่า ไม่มีพระเจ้าอื่นใดนอกจากอัลลอฮ์» (ซูเราะฮ์มุหัมมัด 47:19)⁽¹⁾ และตรัสว่า «เว้นแต่ผู้ที่ยืนยันด้วยความจริงโดยที่พวกเขารู้» (ซูเราะฮ์อัซ-ซุครุฟ 43:86)⁽²⁾

( من مات وهو يعلم أنه لا إله إلا الله دخل الجنة)

ในอัศ-เศาะฮีหฺ มีรายงานจากอุษมาน บิน อัฟฟาน (ร.ฎ.) ว่า ท่านเราะซูล ﷺ กล่าวว่า «ผู้ใดเสียชีวิตโดยที่เขารู้ว่า ไม่มีพระเจ้าอื่นใดนอกจากอัลลอฮ์ เขาจะได้เข้าสวรรค์»⁽³⁾

إِنَّمَا ٱلْمُؤْمِنُونَ ٱلَّذِينَ ءَامَنُوا۟ بِٱللَّهِ وَرَسُولِهِۦ ثُمَّ لَمْ يَرْتَابُوا۟

( أشهد أن لا إله إلا الله، وأني رسول الله ، لا يلقى الله بهما عبد غير شاكٍّ فيهما فيحجب عن الجنة )

1. ความเชื่อมั่นอย่างแน่วแน่ (อัล-ยะกีน) คือ ผู้กล่าวจะต้องมีความเชื่อมั่นในความหมายของถ้อยคำนี้อย่างแน่วแน่เด็ดขาด เพราะในเรื่องอีมานนั้น ไม่มีสิ่งใดใช้ได้นอกจากความเชื่อมั่นอย่างแน่นอน มิใช่การคาดคะเน อัลลอฮ์ตะอาลาตรัสว่า «แท้จริงบรรดาผู้ศรัทธานั้น คือบรรดาผู้ที่ศรัทธาต่ออัลลอฮ์และเราะซูลของพระองค์ แล้วพวกเขาก็มิได้แคลงใจ» (ซูเราะฮ์อัล-หุญุรอต 49:15)⁽⁴⁾ พระองค์จึงทรงวางเงื่อนไขในความสัตย์จริงแห่งอีมานของพวกเขาว่า พวกเขาจะต้องไม่แคลงใจ คือไม่มีความสงสัย และในอัศ-เศาะฮีหฺ จากหะดีษของอบูฮุร็อยเราะฮ์ (ร.ฎ.) ว่า ท่านเราะซูล ﷺ กล่าวว่า «ฉันขอปฏิญาณว่า ไม่มีพระเจ้าอื่นใดนอกจากอัลลอฮ์ และฉันเป็นเราะซูลของอัลลอฮ์ บ่าวคนใดที่ได้พบอัลลอฮ์พร้อมด้วยสองประการนี้โดยไม่มีความสงสัยในทั้งสองประการนั้น เขาจะไม่ถูกกีดกันจากสวรรค์»⁽⁵⁾

(من لقيت من وراء هذا الحائط يشهد أن لا إله إلا الله مستيقناً بها قلبه فبشره بالجنة )

และในอัศ-เศาะฮีหฺเช่นกัน ระบุว่า ท่านเราะซูล ﷺ ได้ส่งอบูฮุร็อยเราะฮ์ไปพร้อมกับรองเท้าทั้งสองข้างของท่าน โดยกล่าวแก่เขาว่า «ผู้ใดที่ท่านพบเบื้องหลังกำแพงนี้ ซึ่งปฏิญาณว่า ไม่มีพระเจ้าอื่นใดนอกจากอัลลอฮ์ โดยที่หัวใจของเขาเชื่อมั่นอย่างแน่วแน่ในถ้อยคำนั้น ก็จงแจ้งข่าวดีแก่เขาด้วยสวรรค์»⁽⁶⁾ ท่านจึงวางเงื่อนไขการได้เข้าสวรรค์ของผู้กล่าวถ้อยคำนี้ว่า หัวใจของเขาจะต้องเชื่อมั่นอย่างแน่วแน่ในถ้อยคำนั้นโดยไม่มีความสงสัย และเมื่อเงื่อนไขไม่มี สิ่งที่ขึ้นอยู่กับเงื่อนไขนั้นก็ย่อมไม่มีไปด้วย

إِنَّهُمْ كَانُوٓا۟ إِذَا قِيلَ لَهُمْ لَآ إِلَـٰهَ إِلَّا ٱللَّهُ يَسْتَكْبِرُونَ ﴿٣٥﴾ وَيَقُولُونَ أَئِنَّا لَتَارِكُوٓا۟ ءَالِهَتِنَا لِشَاعِرٍ مَّجْنُونٍۭ ﴿٣٦﴾

1. การยอมรับ (อัล-เกาะบูล) ในสิ่งที่ถ้อยคำนี้กำหนด ทั้งด้วยหัวใจและด้วยลิ้น อัลกุรอานได้บอกเล่าแก่เราว่า อัลลอฮ์ได้ทรงลงโทษบรรดาประชาชาติผู้ปฏิเสธ ที่ไม่ยอมรับถ้อยคำนี้และหยิ่งผยองต่อมัน ความว่า «แท้จริงพวกเขานั้น เมื่อถูกกล่าวแก่พวกเขาว่า ไม่มีพระเจ้าอื่นใดนอกจากอัลลอฮ์ พวกเขาก็หยิ่งผยอง และพวกเขากล่าวว่า พวกเราจะละทิ้งพระเจ้าทั้งหลายของพวกเราเพราะกวีคนบ้าคนหนึ่งกระนั้นหรือ» (ซูเราะฮ์อัศ-ศ็อฟฟาต 37:35-36)⁽⁷⁾ อัลลอฮ์จึงทรงกำหนดให้เหตุผลและสาเหตุแห่งการลงโทษพวกเขา คือการที่พวกเขาหยิ่งผยองไม่ยอมกล่าว "ลาอิลาฮะอิลลัลลอฮ์" และการที่พวกเขาปฏิเสธผู้ที่นำถ้อยคำนี้มา

⁽¹⁾ ซูเราะฮ์มุหัมมัด : 19 ⁽²⁾ ซูเราะฮ์อัซ-ซุครุฟ : 86 ⁽³⁾ บันทึกโดยมุสลิม 1/55 หมายเลข 26 ⁽⁴⁾ ซูเราะฮ์อัล-หุญุรอต : 15 ⁽⁵⁾ บันทึกโดยมุสลิม 1/57 หมายเลข 27 ⁽⁶⁾ บันทึกโดยมุสลิม 1/60 หมายเลข 31 ⁽⁷⁾ ซูเราะฮ์อัศ-ศ็อฟฟาต : 35-36

وَأَنِيبُوٓا۟ إِلَىٰ رَبِّكُمْ وَأَسْلِمُوا۟ لَهُۥ

وَمَن يُسْلِمْ وَجْهَهُۥٓ إِلَى ٱللَّهِ وَهُوَ مُحْسِنٌ فَقَدِ ٱسْتَمْسَكَ بِٱلْعُرْوَةِ ٱلْوُثْقَىٰ

๔- การยอมจำนน (อัลอินกิยาด) ต่อสิ่งที่คำนี้บ่งชี้ อัลลอฮ์ตรัสว่า «และพวกเจ้าจงกลับไปสู่พระผู้อภิบาลของพวกเจ้า และจงยอมจำนนต่อพระองค์»⁽¹⁾ และตรัสว่า «และผู้ใดมอบใบหน้าของเขาแด่อัลลอฮ์ โดยที่เขาเป็นผู้กระทำความดี แน่นอนเขาได้ยึดห่วงอันมั่นคงไว้แล้ว»⁽²⁾ ความหมายของ "มอบใบหน้าของเขา" คือ ยอมจำนน และ "โดยที่เขาเป็นผู้กระทำความดี" คือ เป็นผู้ยึดมั่นในเตาฮีด ส่วน "ห่วงอันมั่นคง" นั้นได้รับการอธิบายว่าหมายถึง (ลาอิลาฮะอิลลัลลอฮ์)

وَمِنَ ٱلنَّاسِ مَن يَقُولُ ءَامَنَّا بِٱللَّهِ وَبِٱلْيَوْمِ ٱلْـَٔاخِرِ وَمَا هُم بِمُؤْمِنِينَ ﴿٨﴾ يُخَـٰدِعُونَ ٱللَّهَ وَٱلَّذِينَ ءَامَنُوا۟ وَمَا يَخْدَعُونَ إِلَّآ أَنفُسَهُمْ وَمَا يَشْعُرُونَ ﴿٩﴾

(ما من أحد يشهد أن لا إله إلا الله، وأن محمداً رسول الله صدقاً من قلبه إلا حرمه الله على النار)

๕- ความสัตย์จริง (อัศศิดก์) คือการกล่าวคำนี้ด้วยความสัตย์จริงจากหัวใจ โดยหัวใจสอดคล้องกับลิ้นของเขา อัลลอฮ์ผู้ทรงเกียรติและยิ่งใหญ่ตรัสว่า «และในหมู่มนุษย์นั้นมีผู้ที่กล่าวว่า เราได้ศรัทธาต่ออัลลอฮ์และวันอาคิเราะฮ์แล้ว ทั้งที่พวกเขามิใช่ผู้ศรัทธาเลย พวกเขาพยายามหลอกลวงอัลลอฮ์และบรรดาผู้ศรัทธา แต่พวกเขามิได้หลอกลวงผู้ใดนอกจากตัวของพวกเขาเอง โดยที่พวกเขาไม่รู้สึกตัว»⁽³⁾ พวกเขาเป็นผู้โกหกในคำพูดของพวกเขา ซ่อนเร้นสิ่งที่ต่างไปจากสิ่งที่พวกเขาเปิดเผย และในเศาะหีหัยน์ (อัลบุคอรีและมุสลิม) รายงานจากมุอาซ บิน ญะบัล (ร.ฎ.) จากท่านนบี ﷺ ว่า «ไม่มีผู้ใดที่ปฏิญาณว่าไม่มีพระเจ้าอื่นใดนอกจากอัลลอฮ์ และมุฮัมมัดเป็นเราะซูลของอัลลอฮ์ ด้วยความสัตย์จริงจากหัวใจของเขา เว้นแต่อัลลอฮ์จะทรงห้ามไฟนรกแก่เขา»⁽⁴⁾ ท่านจึงได้วางเงื่อนไขของการรอดพ้นจากไฟนรกไว้ว่า จะต้องกล่าวคำนี้ด้วยความสัตย์จริงจากหัวใจ

أَلَا لِلَّهِ ٱلدِّينُ ٱلْخَالِصُ

وَمَآ أُمِرُوٓا۟ إِلَّا لِيَعْبُدُوا۟ ٱللَّهَ مُخْلِصِينَ لَهُ ٱلدِّينَ حُنَفَآءَ

๖- ความบริสุทธิ์ใจ (อัลอิคลาศ) คือการทำให้การกระทำบริสุทธิ์ด้วยเจตนาที่ดี ปราศจากสิ่งเจือปนของชิริกทั้งปวง อัลลอฮ์ตะอาลาตรัสว่า «พึงทราบเถิด ศาสนาอันบริสุทธิ์นั้นเป็นสิทธิ์ของอัลลอฮ์»⁽⁵⁾ และตรัสว่า «และพวกเขามิได้ถูกบัญชาให้กระทำสิ่งใด นอกจากเพื่อเคารพภักดีต่ออัลลอฮ์ โดยเป็นผู้มีความบริสุทธิ์ใจในการปฏิบัติศาสนาต่อพระองค์ เป็นผู้ใฝ่หาความจริง»⁽⁶⁾

( أسعد الناس بشفاعتي من قال لا إله إلا الله خالصاً من قلبه ونفسه )

และในเศาะฮีห์ (อัลบุคอรี) รายงานจากอบูฮุร็อยเราะฮ์ (ร.ฎ.) จากท่านนบี ﷺ ว่า «มนุษย์ที่ได้รับความโชคดีที่สุดด้วยการชะฟาอะฮ์ของฉัน คือผู้ที่กล่าวว่า ลาอิลาฮะอิลลัลลอฮ์ ด้วยความบริสุทธิ์ใจจากหัวใจและจิตใจของเขา»⁽⁷⁾

( إن الله قد حرم على النار من قال لا إله إلا الله يبتغي بذلك وجه الله عزَّ وجلَّ )

และในเศาะฮีห์ (อัลบุคอรี) รายงานจากอิตบาน บิน มาลิก (ร.ฎ.) จากท่านนบี ﷺ ว่า «แท้จริงอัลลอฮ์ได้ทรงห้ามไฟนรกแก่ผู้ที่กล่าวว่า ลาอิลาฮะอิลลัลลอฮ์ โดยมุ่งหวังพระพักตร์ของอัลลอฮ์ผู้ทรงเกียรติและยิ่งใหญ่ด้วยคำนั้น»⁽⁸⁾

⁽¹⁾ ซูเราะฮ์อัซ-ซุมัร 39:54 ⁽²⁾ ซูเราะฮ์ลุกมาน 31:22 ⁽³⁾ ซูเราะฮ์อัล-บะเกาะเราะฮ์ 2:8-9 ⁽⁴⁾ รายงานโดยอัลบุคอรี 1/226 หมายเลข 128 ⁽⁵⁾ ซูเราะฮ์อัซ-ซุมัร 39:3 ⁽⁶⁾ ซูเราะฮ์อัล-บัยยินะฮ์ 98:5 ⁽⁷⁾ รายงานโดยอัลบุคอรี 1/193 หมายเลข 99 ⁽⁸⁾ รายงานโดยอัลบุคอรี 1/519 หมายเลข 425

وَمِنَ ٱلنَّاسِ مَن يَتَّخِذُ مِن دُونِ ٱللَّهِ أَندَادًا يُحِبُّونَهُمْ كَحُبِّ ٱللَّهِ ۖ وَٱلَّذِينَ ءَامَنُوٓا۟ أَشَدُّ حُبًّا لِّلَّهِ

1. ความรัก (อัล-มะหับบะฮ์): คือการรักถ้อยคำนี้ รักสิ่งที่ถ้อยคำนี้กำหนดและบ่งชี้ไว้ และรักผู้ที่ยึดถือถ้อยคำนี้ซึ่งปฏิบัติตามและยึดมั่นในเงื่อนไขของมัน พร้อมทั้งเกลียดสิ่งที่ขัดแย้งกับสิ่งดังกล่าว อัลลอฮ์ผู้ทรงเกรียงไกรและสูงส่งตรัสว่า «และในหมู่มนุษย์นั้น มีผู้ที่ยึดเอาสิ่งอื่นนอกจากอัลลอฮ์เป็นภาคี โดยพวกเขารักสิ่งเหล่านั้นเหมือนกับรักอัลลอฮ์ ส่วนบรรดาผู้ศรัทธานั้นรักอัลลอฮ์ยิ่งกว่า» (ซูเราะฮ์อัล-บะเกาะเราะฮ์ 2:165)⁽¹⁾

อัลลอฮ์ทรงบอกว่าปวงบ่าวผู้ศรัทธาของพระองค์รักพระองค์ยิ่งกว่า เพราะพวกเขามิได้ยึดเอาสิ่งใดนอกจากพระองค์เป็นภาคี เครื่องหมายแห่งความรักที่บ่าวมีต่อพระผู้อภิบาลของเขา คือการให้ความสำคัญแก่สิ่งที่พระองค์ทรงรักเป็นอันดับแรก แม้จะขัดกับอารมณ์ความใคร่ของตน การเกลียดสิ่งที่พระผู้อภิบาลของเขาทรงเกลียด แม้อารมณ์ความใคร่ของตนจะโน้มเอียงไปหาก็ตาม การผูกมิตรกับผู้ที่เป็นมิตรกับอัลลอฮ์และเราะซูลของพระองค์ การเป็นศัตรูกับผู้ที่อัลลอฮ์และเราะซูลของพระองค์ถือเป็นศัตรู การปฏิบัติตามท่านเราะซูลุลลอฮ์ ﷺ เดินตามรอยของท่าน และยอมรับแนวทางของท่าน

การที่ชาวสะลัฟได้กล่าวพาดพิงถึงเงื่อนไขบางประการเหล่านี้

อัล-หะซัน อัล-บัศรีย์ ได้กล่าวแก่อัล-ฟะเราะซดัก กวีผู้มีชื่อเสียง ขณะที่เขากำลังฝังศพภรรยาของตนว่า "ท่านได้เตรียมสิ่งใดไว้สำหรับวันนี้?" เขาตอบว่า "การปฏิญาณว่าไม่มีพระเจ้าอื่นใดที่ควรได้รับการเคารพสักการะนอกจากอัลลอฮ์ ตลอดเจ็ดสิบปีที่ผ่านมา" อัล-หะซันกล่าวว่า "ช่างเป็นเสบียงที่ดียิ่งนัก แต่ทว่า 'ลาอิลาฮะอิลลัลลอฮ์' นั้นมีเงื่อนไข ดังนั้น ท่านจงระวังการกล่าวหาสตรีผู้บริสุทธิ์ว่าทำซินา"

มีผู้กล่าวแก่อัล-หะซัน อัล-บัศรีย์ว่า "มีผู้คนกล่าวว่า ผู้ใดกล่าว 'ลาอิลาฮะอิลลัลลอฮ์' เขาจะได้เข้าสวรรค์" ท่านจึงกล่าวว่า "ผู้ใดกล่าว 'ลาอิลาฮะอิลลัลลอฮ์' แล้วปฏิบัติตามสิทธิของมันและหน้าที่อันเป็นข้อบังคับของมัน เขาจะได้เข้าสวรรค์"

วะฮับ อิบนุมุนับบิฮ์ กล่าวแก่ผู้ที่ถามเขาว่า "กุญแจสวรรค์มิใช่ 'ลาอิลาฮะอิลลัลลอฮ์' ดอกหรือ?" ท่านตอบว่า "ใช่แล้ว แต่ไม่มีกุญแจดอกใดเลยเว้นแต่จะต้องมีฟัน หากท่านนำกุญแจที่มีฟันมา ประตูก็จะถูกเปิดให้ท่าน มิเช่นนั้นก็จะไม่ถูกเปิดให้ท่าน"

⁽¹⁾ ซูเราะฮ์อัล-บะเกาะเราะฮ์ : 165

ประเด็นที่สาม: อิบาดะฮ์ (การเคารพภักดี)

หัวข้อย่อยที่หนึ่ง: นิยามของอิบาดะฮ์

เตาฮีดจะเกิดขึ้นจริงได้ด้วยสองประการเท่านั้น:

ประการแรก: การยืนยันว่าอัลลอฮ์ทรงเป็นหนึ่งเดียวทั้งในซาตและในคุณลักษณะของพระองค์

ประการที่สอง: การมุ่งหมายและตั้งเจตนาต่อพระองค์เพียงองค์เดียว ไม่ใช่ต่อสิ่งอื่นใด ในอิบาดะฮ์ทั้งปวง

อิบาดะฮ์ คือคำที่รวมทุกสิ่งที่อัลลอฮ์ทรงรักและทรงพอพระทัย ทั้งคำพูดและการกระทำ ทั้งที่เป็นภายนอกและภายใน สิ่งที่เป็นภายนอก เช่น การกล่าวปฏิญาณทั้งสอง (ชะฮาดะตัยน์) การละหมาด และการถือศีลอด ส่วนสิ่งที่เป็นภายใน เช่น การมีอีมานต่ออัลลอฮ์ มะลาอิกะฮ์ของพระองค์ คัมภีร์ต่างๆ และบรรดาเราะซูล ตลอดจนความยำเกรงและความหวัง....

หัวข้อย่อยที่สอง: ผู้เคารพภักดีที่แท้จริงคือผู้ที่ผันแปรอยู่ระหว่างความยำเกรงและความหวัง

อิบาดะฮ์ที่แท้จริง คืออิบาดะฮ์ที่ผู้ปฏิบัติผันแปรอยู่ระหว่างความรักต่ออัลลอฮ์ ความยำเกรงต่อพระองค์และการนอบน้อมถ่อมตนต่อพระองค์ และความหวังต่อพระองค์และการปรารถนาในความเมตตาของพระองค์

ผู้ที่เคารพภักดีโดยปราศจากทั้งความรัก ความยำเกรง และความหวัง เขาเพียงแต่ปฏิบัติท่วงท่าที่กลวงเปล่า ซึ่งไม่มีความหมายใดๆ สำหรับเขาเลย

قُلْ إِن كُنتُمْ تُحِبُّونَ ٱللَّهَ فَٱتَّبِعُونِى يُحْبِبْكُمُ ٱللَّهُ

ส่วนผู้ที่เคารพภักดีด้วยความรักเพียงอย่างเดียว โดยปราศจากการนอบน้อมถ่อมตน ความยำเกรง และความหวังนั้น บ่อยครั้งที่เขาจะตกอยู่ในบาปและการฝ่าฝืน เขาอ้างว่าตนรักอัลลอฮ์ แต่กลับละทิ้งการปฏิบัติและกล้ากระทำบาป แต่ก่อนนั้นเคยมีกลุ่มชนหนึ่งอ้างว่ารักอัลลอฮ์โดยไม่มีการปฏิบัติ อัลลอฮ์จึงทรงทดสอบพวกเขาด้วยดำรัสของพระองค์ว่า «จงกล่าวเถิด (มุฮัมมัด) หากพวกท่านรักอัลลอฮ์ ก็จงปฏิบัติตามฉัน แล้วอัลลอฮ์จะทรงรักพวกท่าน»⁽¹⁾ ดังนั้น ผู้ใดอ้างว่ารักอัลลอฮ์ แต่มิได้ปฏิบัติตามเราะซูลของพระองค์ เขาคือผู้โกหก

⁽¹⁾ ซูเราะฮ์อาล อิมรอน 3:31

อัชชาฟิอีย์ (ขออัลลอฮ์ตะอาลาทรงเมตตาท่าน) กล่าวว่า "เมื่อพวกท่านเห็นชายคนหนึ่งเดินบนน้ำได้และเหาะเหินในอากาศได้ ก็จงอย่าเชื่อเขา จนกว่าพวกท่านจะรู้ว่าเขาปฏิบัติตามท่านเราะซูลของอัลลอฮ์ ﷺ หรือไม่"

فَلَا يَأْمَنُ مَكْرَ ٱللَّهِ إِلَّا ٱلْقَوْمُ ٱلْخَـٰسِرُونَ ﴿٩٩﴾

ในทำนองเดียวกัน ความหวังเพียงอย่างเดียว หากไม่ควบคู่ไปกับความกลัวและความยำเกรงต่ออัลลอฮ์ ผู้นั้นก็จะกล้าละเมิดฝ่าฝืนอัลลอฮ์ และรู้สึกปลอดภัยจากแผนการของพระองค์ «ไม่มีผู้ใดรู้สึกปลอดภัยจากแผนการของอัลลอฮ์ นอกจากหมู่ชนผู้ขาดทุนเท่านั้น»⁽¹⁾

إِنَّهُ لَا يَيْأَسُ مِن رَّوْحِ اللَّهِ إِلَّا الْقَوْمُ الْكَافِرُونَ ﴿٨٧﴾

ในทำนองเดียวกัน ความกลัว หากไม่ควบคู่ไปกับความหวัง บ่าวผู้เคารพภักดีก็จะคิดร้ายต่ออัลลอฮ์ ท้อแท้ต่อความเมตตาของพระองค์ และสิ้นหวังจากการผ่อนปรนของพระองค์ ทั้งที่อัลลอฮ์ตะอาลาตรัสไว้ว่า «แท้จริงไม่มีผู้ใดสิ้นหวังจากการผ่อนปรนของอัลลอฮ์ นอกจากหมู่ชนผู้ปฏิเสธศรัทธาเท่านั้น»⁽²⁾

وَيَرْجُونَ رَحْمَتَهُۥ وَيَخَافُونَ عَذَابَهُۥٓ

أَمَّنْ هُوَ قَـٰنِتٌ ءَانَآءَ ٱلَّيْلِ سَاجِدًا وَقَآئِمًا يَحْذَرُ ٱلْـَٔاخِرَةَ وَيَرْجُوا۟ رَحْمَةَ رَبِّهِۦ

إِنَّهُمْ كَانُوا۟ يُسَـٰرِعُونَ فِى ٱلْخَيْرَٰتِ وَيَدْعُونَنَا رَغَبًا وَرَهَبًا ۖ وَكَانُوا۟ لَنَا خَـٰشِعِينَ ﴿٩٠﴾

ดังนั้น อิบาดะฮ์ที่แท้จริงคืออิบาดะฮ์ที่ผู้ปฏิบัติอยู่ระหว่างความกลัวกับความหวัง «และพวกเขาหวังในความเมตตาของพระองค์ และกลัวการลงโทษของพระองค์»⁽³⁾ และ «หรือผู้ที่ภักดีในยามค่ำคืน ทั้งสุญูดและยืน โดยเขาระวังอาคิเราะฮ์ และหวังในความเมตตาของพระเจ้าของเขา (จะเหมือนกับผู้ที่ไม่เป็นเช่นนั้นหรือ)»⁽⁴⁾ และอยู่ระหว่างความปรารถนากับความหวั่นเกรง ดังที่อัลลอฮ์ตะอาลาตรัสถึงวงศ์วานของซะกะรียา (ขอความสันติจงมีแด่พวกเขา) ว่า «แท้จริงพวกเขาเป็นผู้รีบเร่งในการทำความดีทั้งหลาย และพวกเขาวิงวอนขอต่อเราด้วยความปรารถนาและความหวั่นเกรง และพวกเขาเป็นผู้นอบน้อมต่อเรา»⁽⁵⁾

บ่าวผู้ศอลิหฺนั้น บางครั้งความหวังและความปรารถนาก็ทำให้เขาเบิกบานแผ่ขยาย จนแทบจะเหาะไปหาอัลลอฮ์ด้วยความถวิลหา และบางครั้งความกลัวและความหวั่นเกรงก็ทำให้เขาหดหู่ จนแทบจะละลายไปด้วยความยำเกรงต่ออัลลอฮ์ตะอาลา เขาจึงพากเพียรแสวงหาความพึงพอพระทัยของพระเจ้าของเขาอยู่เสมอ มุ่งหน้าสู่พระองค์ เกรงกลัวการลงโทษของพระองค์ หลบหนีจากพระองค์ไปพึ่งพระองค์ ขอความคุ้มครองต่อพระองค์ให้พ้นจากพระองค์ และปรารถนาในสิ่งที่อยู่ ณ พระองค์

⁽¹⁾ ซูเราะฮ์อัล-อะอ์รอฟ 7:99 ⁽²⁾ ซูเราะฮ์ยูซุฟ 12:87 ⁽³⁾ ซูเราะฮ์อัล-อิสรออ์ 17:57 ⁽⁴⁾ ซูเราะฮ์อัซ-ซุมัร 39:9 ⁽⁵⁾ ซูเราะฮ์อัล-อันบิยาอ์ 21:90

หัวข้อย่อยที่สาม: รุกน์ (องค์ประกอบหลัก) ของอิบาดะฮ์

อิบาดะฮ์มีรุกน์สามประการ:

إنما الأعمال بالنيات ، وإنما لكل امرئ ما نوى ، فمن كانت هجرته إلى الله ورسوله ، فهجرته إلى الله ورسوله ، ومن كانت هجرته إلى دنيا يصيبها، أو امرأةٍ ينكحها ، فهجرته إلى ما هاجر إليه

ประการแรก: อัล-อิคลาศ (ความบริสุทธิ์ใจ) คือการที่บ่าวมุ่งหวังพระพักตร์ของพระผู้อภิบาลของเขาและบ้านแห่งอาคิเราะฮ์ ท่านนบี ﷺ กล่าวว่า «แท้จริงการงานทั้งหลายขึ้นอยู่กับเจตนา และแท้จริงแต่ละคนจะได้รับตามที่เขาได้ตั้งเจตนาไว้ ดังนั้นผู้ใดที่การอพยพของเขาเป็นไปเพื่ออัลลอฮ์และเราะซูลของพระองค์ การอพยพของเขาก็เพื่ออัลลอฮ์และเราะซูลของพระองค์ และผู้ใดที่การอพยพของเขาเป็นไปเพื่อดุนยาที่เขาจะได้รับ หรือเพื่อสตรีที่เขาจะแต่งงานด้วย การอพยพของเขาก็เพื่อสิ่งที่เขาอพยพไปหานั้น»⁽¹⁾ และการละทิ้งอิคลาศทำให้อิบาดะฮ์เป็นโมฆะ

ประการที่สอง: อัศ-ศิดก์ (ความสัตย์จริง) ซึ่งเราหมายถึงความสัตย์จริงในความมุ่งมั่น คือการที่บ่าวทุ่มเทความพยายามในการปฏิบัติตามคำสั่งของอัลลอฮ์และหลีกห่างจากข้อห้ามของพระองค์ เตรียมพร้อมสำหรับการพบพระองค์ ละทิ้งความอ่อนแอท้อถอย และละทิ้งความเกียจคร้านในการภักดีต่ออัลลอฮ์

كل محدثة بدعة ، وكل بدعة ضلالة ، وكل ضلالة في النار

ประการที่สาม: การปฏิบัติตามท่านเราะซูล ﷺ คือเขาจะไม่เคารพภักดีต่ออัลลอฮ์ นอกจากตามที่อัลลอฮ์ได้ทรงบัญญัติไว้ และตามที่ท่านเราะซูล ﷺ ได้นำมา ส่วนการที่ผู้คนเคารพภักดีต่อพระผู้อภิบาลของพวกเขาโดยปราศจากความรู้นั้น นี่คือบิดอะฮ์ที่ท่านเราะซูล ﷺ ได้เตือนให้ระวัง และได้ตำหนิผู้กระทำ และได้บอกว่าการงานของเขาคือการหลงผิด โดยท่านกล่าวว่า «ทุกสิ่งที่ถูกอุตริขึ้นใหม่คือบิดอะฮ์ และทุกบิดอะฮ์คือการหลงผิด และทุกการหลงผิดอยู่ในนรก» และผู้ที่กระทำบิดอะฮ์นั้น การงานของเขาจะถูกตีกลับ ไม่ถูกรับจากเขา

من أحدث في أمرنا هذا ما ليس منه فهو رد

من عمل عملاً ليس عليه أمرنا فهو رد

ในเศาะฮีหัยน์ (อัลบุคอรีและมุสลิม) รายงานจากท่านหญิงอาอิชะฮ์ (ร.ฎ.) นางกล่าวว่า ท่านเราะซูลุลลอฮ์ ﷺ กล่าวว่า «ผู้ใดอุตริสิ่งใหม่ในกิจการ (ศาสนา) ของเรานี้ซึ่งไม่ได้มาจากมัน สิ่งนั้นย่อมถูกปฏิเสธ» และในรายงานของมุสลิม «ผู้ใดกระทำการงานใดที่ไม่มีคำสั่งของเรารองรับ การงานนั้นย่อมถูกปฏิเสธ»⁽²⁾

ไม่มีอิบาดะฮ์ใดนอกจากด้วยรุกน์เหล่านี้

ตราบใดที่ไม่มีความมุ่งมั่นที่สัตย์จริง ก็ย่อมไม่มีอิบาดะฮ์ เพราะอิบาดะฮ์จะกลายเป็นเพียงความเพ้อฝันและความหวัง ซึ่งคนเราแทบจะยังไม่ทันได้ตั้งใจลงมือทำ ความตั้งใจของเขาก็มอดดับและสลายไปเสียแล้ว และตราบใดที่ไม่มีอิคลาศและการปฏิบัติตามท่านเราะซูล ﷺ อิบาดะฮ์นั้นก็จะไม่ถูกรับจากอัลลอฮ์ ตะอาลา

⁽¹⁾ รายงานโดยอัลบุคอรีและมุสลิม เป็นหะดีษที่มีชื่อเสียง ซึ่งความมีชื่อเสียงของมันทำให้ไม่จำเป็นต้องระบุแหล่งที่มา และดูหนังสือของเรา «มะกอศิด อัล-มุกัลลัฟีน» หน้า 519 ซึ่งเราได้กล่าวถึงสายรายงานและแหล่งที่มาของหะดีษนี้ไว้แล้ว

⁽²⁾ อิบนุลอะษีรได้อ้างอิงไว้ในหนังสือ ญามิอ์ อัล-อุศูล 1/289 หมายเลข 75 ว่ามาจากอัลบุคอรี มุสลิม และอบูดาวูด

ประเด็นที่สี่

ประเภทของอิบาดะฮ์ที่ไม่อนุญาตให้มุ่งหมายต่อผู้อื่นนอกจากอัลลอฮ์

อิบาดะฮ์ที่ไม่อนุญาตให้มุ่งหมายและประสงค์ต่อผู้อื่นนอกจากอัลลอฮ์นั้นมีหลายประเภท ดังนี้

ประเภทที่หนึ่ง: อิบาดะฮ์ด้านความเชื่อ (อิอ์ติกอดียะฮ์)

ประเภทนี้เป็นรากฐานของอิบาดะฮ์ทั้งปวง คือการที่บ่าวเชื่อมั่นว่าอัลลอฮ์คือพระผู้อภิบาลเพียงองค์เดียว ทรงเอกะ การสร้างและการบัญชาเป็นสิทธิ์ของพระองค์ คุณประโยชน์และโทษภัยอยู่ในพระหัตถ์ของพระองค์ ไม่มีผู้ใดเป็นภาคีกับพระองค์ ไม่มีผู้ใดให้การชะฟาอะฮ์ ณ พระองค์ได้นอกจากด้วยการอนุมัติของพระองค์ และไม่มีผู้ใดที่ควรแก่การเคารพภักดีโดยเที่ยงแท้นอกจากพระองค์

ประเภทที่สอง: อิบาดะฮ์ด้วยหัวใจ

อิบาดะฮ์ด้วยหัวใจซึ่งไม่อนุญาตให้มุ่งหมายต่อผู้ใดนอกจากอัลลอฮ์องค์เดียว และการหันเหไปยังผู้อื่นนอกจากพระองค์ถือเป็นชิริกนั้นมีมากมาย เช่น ความกลัว (เคาฟ์) และความหวัง (เราะญาอ์) ความปรารถนา (เราะฆบะฮ์) และความหวั่นเกรง (เราะฮ์บะฮ์) ความนอบน้อมสงบเสงี่ยม (คุชูอ์) และความยำเกรง (คัชยะฮ์) ความรัก (หุบบ์) การหวนกลับคืนสู่พระองค์ (อินาบะฮ์) การมอบหมาย (ตะวักกุล) และการยอมจำนนนอบน้อม (คุฎูอ์)

ประเภทที่สาม: อิบาดะฮ์ด้วยวาจา

เช่น การกล่าวถ้อยคำแห่งเตาฮีด เพราะเพียงแค่เชื่อในความหมายของมันนั้นยังไม่เพียงพอ แต่จำเป็นต้องกล่าวออกมาด้วย และเช่น การขอความคุ้มครองต่ออัลลอฮ์ (อิสติอาซะฮ์) การขอความช่วยเหลือ (อิสติอานะฮ์) และการขอความช่วยเหลือให้พ้นภัย (อิสติฆอษะฮ์) ต่อพระองค์ การวิงวอนขอดุอาอ์ต่อพระองค์ การกล่าวสดุดีความบริสุทธิ์ของพระองค์ (ตัสบีห์) การกล่าวสรรเสริญความยิ่งใหญ่ของพระองค์ (ตัมญีด) และการอ่านอัลกุรอาน

ประเภทที่สี่: อิบาดะฮ์ด้วยร่างกาย

เช่น การละหมาด การถือศีลอด การทำหัจญ์ การเชือดสัตว์ การบนบาน (นะซัร) และอื่น ๆ

ประเภทที่ห้า: อิบาดะฮ์ด้วยทรัพย์สิน

เช่น ซะกาต การบริจาคทานประเภทต่าง ๆ (เศาะดะเกาะฮ์) การชดใช้ความผิด (กัฟฟาเราะฮ์) การเชือดสัตว์กุรบาน (อุฎหิยะฮ์) และการใช้จ่ายเลี้ยงดู (นะฟะเกาะฮ์)

ประเด็นที่สี่: สิ่งที่ขัดแย้งและทำลายเตาฮีด

وَأَشْرِكْهُ فِىٓ أَمْرِى ﴿٣٢﴾

สิ่งที่ทำลายเตาฮีดและขัดแย้งกับเตาฮีดคือ ชิริก (การตั้งภาคี) ในภาษาอาหรับมีคำกล่าวว่า "ชะริกตุฮู ฟิล-อัมร์" (ฉันร่วมกับเขาในเรื่องนั้น) เมื่อท่านได้เป็นหุ้นส่วนกับเขา และจากความหมายนี้คือดำรัสของอัลลอฮ์ ตะอาลา ว่า «และขอให้เขามีส่วนร่วมในกิจการของข้าพระองค์» (ซูเราะฮ์ฏอฮา 20:32)⁽¹⁾ หมายถึง ขอพระองค์ทรงให้เขาเป็นผู้ร่วมกับข้าพระองค์ในกิจการนั้น

ชิริกมีสองประเภท: ตามศัพท์บัญญัติของศาสนบัญญัติอิสลาม ชิริกแบ่งออกเป็นสองประเภท

ประเภทที่หนึ่ง: ชิริกใหญ่ (อัช-ชิริก อัล-อักบัร)

ผู้ที่ตั้งภาคีด้วยชิริกใหญ่ คือผู้ที่ตั้งพระผู้เป็นเจ้าอื่นขึ้นมาร่วมกับอัลลอฮ์ เช่น ชิริกของพวกนะศอรอ (คริสเตียน) ที่ทำให้พระองค์เป็นหนึ่งในสาม ชิริกของพวกมะญูสที่กล่าวว่าเหตุการณ์ที่ดีทั้งหลายมาจากแสงสว่าง และเหตุการณ์ที่ชั่วร้ายทั้งหลายมาจากความมืด และชิริกของพวกศอบิอะฮ์ที่ยกการบริหารจัดการกิจการของโลกให้แก่ดวงดาวบนฟากฟ้า

ผู้ที่เป็นเช่นเดียวกับคนเหล่านี้ ได้แก่ ผู้เคารพบูชาหลุมฝังศพจำนวนมาก ซึ่งอ้างว่าวิญญาณของเหล่าวะลีย์ (ผู้ใกล้ชิดอัลลอฮ์) ยังคงมีอำนาจจัดการกิจการต่าง ๆ ได้หลังจากเสียชีวิตแล้ว โดยสามารถสนองความต้องการ ปลดเปลื้องความทุกข์ยาก ช่วยเหลือผู้ที่วิงวอนขอต่อพวกเขา และคุ้มครองผู้ที่เข้ามาพึ่งพิงและขอความคุ้มครองจากพวกเขา

ส่วนหนึ่งของชิริกใหญ่ คือการตั้งพระเจ้าอื่นขึ้นมาร่วมกับอัลลอฮ์ ไม่ว่าจะเป็นมะลาอิกะฮ์ เราะซูล วะลีย์ ดวงอาทิตย์ ดวงจันทร์ ก้อนหิน หรือมนุษย์ แล้วเคารพสักการะสิ่งนั้นเหมือนกับที่เคารพสักการะอัลลอฮ์ ด้วยการวิงวอนขอต่อสิ่งนั้น ขอความช่วยเหลือจากสิ่งนั้น เชือดสัตว์พลีให้แก่สิ่งนั้น บนบานต่อสิ่งนั้น หรือการทำอิบาดะฮ์ประเภทอื่น ๆ ให้แก่สิ่งนั้น

การจะเป็นชิริกนั้นไม่มีเงื่อนไขว่าภาคีต้องเท่าเทียมกับอัลลอฮ์

การจะเป็นผู้ตั้งภาคีนั้น ไม่มีเงื่อนไขว่าผู้ตั้งภาคีจะต้องทำให้สิ่งอื่นเท่าเทียมกับอัลลอฮ์ในทุกด้าน แต่เขาจะถูกเรียกว่าเป็นผู้ตั้งภาคี (มุชริก) ตามหลักศาสนบัญญัติ เพียงเพราะเขายืนยันว่ามีผู้เป็นภาคีร่วมกับอัลลอฮ์ ถึงแม้เขาจะถือว่าสิ่งนั้นด้อยกว่าพระองค์ ยกตัวอย่างเช่นในด้านอำนาจและความรู้ก็ตาม

تَٱللَّهِ إِن كُنَّا لَفِى ضَلَـٰلٍ مُّبِينٍ ﴿٩٧﴾

ส่วนการที่อัลลอฮ์ ตะอาลา ทรงเล่าถึงคำพูดของพวกมุชริกีนว่า «ขอสาบานต่ออัลลอฮ์ แท้จริงพวกเรานั้นอยู่ในความหลงผิดอันชัดแจ้งโดยแท้» (ซูเราะฮ์อัช-ชุอะรออ์ 26:97) …

⁽¹⁾ ซูเราะฮ์ฏอฮา: 32

إِذْ نُسَوِّيكُم بِرَبِّ ٱلْعَـٰلَمِينَ ﴿٩٨﴾

«…ขณะที่พวกเราได้ตั้งพวกท่านให้เทียบเท่ากับพระเจ้าแห่งสากลโลก»⁽¹⁾ นั่นคือการตั้งให้เทียบเท่ากันในด้านความรัก ความกลัว ความหวัง การเชื่อฟัง และการยอมจำนน มิใช่ในด้านความสามารถในการสร้างและการให้บังเกิดขึ้น เพราะพวกเขายอมรับในความเป็นหนึ่งเดียวของพระองค์ในการสร้างและการให้บังเกิดขึ้นอยู่แล้ว

อันตรายของชิริกประเภทนี้

وَلَوْ أَشْرَكُوا۟ لَحَبِطَ عَنْهُم مَّا كَانُوا۟ يَعْمَلُونَ ﴿٨٨﴾

ชิริกใหญ่ (อัช-ชิรกุลอักบัร) เป็นสิ่งที่อันตรายอย่างยิ่ง เพราะมันทำให้การงานไร้ผล อัลลอฮ์ตะอาลาตรัสว่า «และหากพวกเขาตั้งภาคี แน่นอนสิ่งที่พวกเขาเคยกระทำไว้ก็จะไร้ผลไปจากพวกเขา»⁽²⁾

وَلَقَدْ أُوحِىَ إِلَيْكَ وَإِلَى ٱلَّذِينَ مِن قَبْلِكَ لَئِنْ أَشْرَكْتَ لَيَحْبَطَنَّ عَمَلُكَ وَلَتَكُونَنَّ مِنَ ٱلْخَـٰسِرِينَ ﴿٦٥﴾

และอัลลอฮ์ตรัสแก่ท่านเราะซูลของพระองค์ ﷺ ว่า «และโดยแน่นอน ได้มีวะห์ยูแก่เจ้าและแก่บรรดาผู้ที่มาก่อนเจ้าว่า หากเจ้าตั้งภาคี แน่นอนการงานของเจ้าจะไร้ผล และแน่นอนเจ้าจะอยู่ในหมู่ผู้ขาดทุน»⁽³⁾

إِنَّ ٱللَّهَ لَا يَغْفِرُ أَن يُشْرَكَ بِهِۦ وَيَغْفِرُ مَا دُونَ ذَٰلِكَ لِمَن يَشَآءُ

كَفَرَ الَّذِينَ قَالُوا إِنَّ اللَّهَ هُوَ الْمَسِيحُ ابْنُ مَرْيَمَ ۖ وَقَالَ الْمَسِيحُ يَا بَنِي إِسْرَائِيلَ اعْبُدُوا اللَّهَ رَبِّي وَرَبَّكُمْ ۖ إِنَّهُ مَن يُشْرِكْ بِاللَّهِ فَقَدْ حَرَّمَ اللَّهُ عَلَيْهِ الْجَنَّةَ وَمَأْوَاهُ النَّارُ ۖ وَمَا لِلظَّالِمِينَ مِنْ أَنصَارٍ ﴿٧٢﴾

ผู้ที่ตั้งภาคีจะอยู่ในไฟนรกญะฮันนัมตลอดกาล อัลลอฮ์จะไม่ทรงอภัยให้แก่เขา และจะไม่ทรงให้เขาเข้าสวรรค์ «แท้จริงอัลลอฮ์จะไม่ทรงอภัยการที่สิ่งหนึ่งถูกนำมาตั้งเป็นภาคีกับพระองค์ และจะทรงอภัยสิ่งที่นอกเหนือจากนั้นแก่ผู้ที่พระองค์ทรงประสงค์»⁽⁴⁾ «โดยแน่นอน บรรดาผู้ที่กล่าวว่า แท้จริงอัลลอฮ์นั้นคืออัล-มะซีหฺบุตรของมัรยัม ได้ปฏิเสธศรัทธาแล้ว ทั้ง ๆ ที่อัล-มะซีหฺได้กล่าวว่า วงศ์วานอิสรออีลเอ๋ย จงเคารพภักดีอัลลอฮ์ พระเจ้าของฉันและพระเจ้าของพวกท่านเถิด แท้จริงผู้ใดที่ตั้งภาคีต่ออัลลอฮ์ แน่นอนอัลลอฮ์ได้ทรงห้ามสวรรค์แก่เขา และที่พำนักของเขาคือนรก และสำหรับบรรดาผู้อธรรมนั้นย่อมไม่มีผู้ช่วยเหลือใด ๆ»⁽⁵⁾

อาชญากรรมที่ใหญ่หลวงที่สุดและความอธรรมที่ร้ายแรงที่สุด

أن تدعو لله نداً وهو خلقك

รายงานจากอับดุลลอฮ์ บิน มัสอูด (ร.ฎ.) ว่า ฉันได้ถามท่านเราะซูลุลลอฮ์ ﷺ ว่า บาปใดใหญ่หลวงที่สุด ณ อัลลอฮ์? ท่านตอบว่า «การที่ท่านตั้งภาคีขึ้นเทียบเคียงอัลลอฮ์ ทั้ง ๆ ที่พระองค์คือผู้ทรงสร้างท่าน» (มุตตะฟะกุนอะลัยฮ์)⁽⁶⁾

إِنَّ الشِّرْكَ لَظُلْمٌ عَظِيمٌ ﴿١٣﴾

وَمَن يُشْرِكْ بِٱللَّهِ فَقَدِ ٱفْتَرَىٰٓ إِثْمًا عَظِيمًا ﴿٤٨﴾

และอัลลอฮ์ตะอาลาตรัสว่า «แท้จริงการตั้งภาคีนั้นเป็นความอธรรมอันใหญ่หลวง»⁽⁷⁾ และตรัสว่า «และผู้ใดตั้งภาคีต่ออัลลอฮ์ แน่นอนเขาได้กุความผิดอันใหญ่หลวงขึ้นแล้ว»⁽⁸⁾

⁽¹⁾ (ซูเราะฮ์อัช-ชุอะรออ์ 26:97–98) ⁽²⁾ (ซูเราะฮ์อัล-อันอาม 6:88) ⁽³⁾ (ซูเราะฮ์อัซ-ซุมัร 39:65) ⁽⁴⁾ (ซูเราะฮ์อัน-นิสาอ์ 4:48) ⁽⁵⁾ (ซูเราะฮ์อัล-มาอิดะฮ์ 5:72) ⁽⁶⁾ มิชกาตุลมะศอบีห์ 1/21 หมายเลข 49 ⁽⁷⁾ (ซูเราะฮ์ลุกมาน 31:13) ⁽⁸⁾ (ซูเราะฮ์อัน-นิสาอ์ 4:48)

ประเภทที่สอง: ชิริกเล็ก (อัช-ชิรกุลอัศฆ็อร)

ما شاء الله وشئت

وما لي إلا الله وأنت

ชิริกเล็ก ได้แก่ การโอ้อวด (ริยาอ์) เพียงเล็กน้อย การเสแสร้งทำเพื่อให้มนุษย์ด้วยกันเห็น และการไม่มีความบริสุทธิ์ใจ (อิคลาศ) ต่ออัลลอฮ์ตะอาลาในการทำอิบาดะฮ์ โดยบางครั้งเขาทำเพื่อผลประโยชน์ของตนเอง บางครั้งทำเพื่อแสวงหาดุนยา และบางครั้งทำเพื่อแสวงหาตำแหน่งฐานะและเกียรติยศ ดังนั้นในการงานของเขาจึงมีส่วนหนึ่งเป็นของอัลลอฮ์ และอีกส่วนหนึ่งเป็นของผู้อื่น ที่จัดอยู่ในประเภทนี้ด้วยก็คือ การตั้งภาคีต่ออัลลอฮ์ในถ้อยคำ เช่น การสาบานด้วยสิ่งอื่นนอกจากอัลลอฮ์ และการกล่าวว่า "ตามที่อัลลอฮ์ทรงประสงค์และท่านประสงค์" และ "ฉันไม่มีใครนอกจากอัลลอฮ์และท่าน"

และบางครั้งมันอาจกลายเป็นชิริกใหญ่ได้ ขึ้นอยู่กับผู้กล่าวและเจตนาของเขา

جاء رجل إلى النبي ﷺ فقال: الرجل يقاتل للمغنم، والرجل يقاتل للذكر، والرجل يقاتل ليرى مكانه، فمن في سبيل الله؟ فقال رسول الله ﷺ:( من قاتل لتكون كلمة الله هي العليا فهو في سبيل الله )

ชิริกประเภทนี้ (ชิริกเล็ก) แม้จะไม่ทำให้ผู้กระทำหลุดพ้นจากศาสนา แต่ผู้กระทำก็ตกอยู่ในอันตรายอย่างใหญ่หลวง ผลบุญของเขาจะถูกลดทอนไปเป็นอันมาก และบางครั้งการงานของเขาอาจถูกทำให้สูญเปล่า ดังที่มีรายงานในเศาะฮีหัยน์ (อัล-บุคอรีย์และมุสลิม) จากอบูมูซา (ร.ฎ.) ว่า มีชายคนหนึ่งมาหาท่านนบี ﷺ แล้วกล่าวว่า "ชายคนหนึ่งสู้รบเพื่อทรัพย์สงคราม ชายคนหนึ่งสู้รบเพื่อให้ถูกกล่าวขาน และชายคนหนึ่งสู้รบเพื่อให้ผู้คนเห็นฐานะของเขา แล้วผู้ใดเล่าที่อยู่ในหนทางของอัลลอฮ์?" ท่านเราะซูลุลลอฮ์ ﷺ ตอบว่า «ผู้ใดสู้รบเพื่อให้พระดำรัสของอัลลอฮ์อยู่สูงสุด ผู้นั้นแหละอยู่ในหนทางของอัลลอฮ์»⁽¹⁾

( أنا أغنى الشركاء عن الشرك ، مَنْ عمل عملاً أشرك فيه معي غيري تركته وشركه)

และในเศาะฮีหฺมุสลิม ในสิ่งที่ท่านเราะซูล ﷺ รายงานจากพระผู้อภิบาลของท่านว่า «ข้าคือผู้ที่ไม่ต้องการการตั้งภาคีมากที่สุดในบรรดาผู้ที่ถูกตั้งเป็นภาคี ผู้ใดกระทำการงานหนึ่งโดยตั้งผู้อื่นเป็นภาคีร่วมกับข้าในการงานนั้น ข้าจะปล่อยเขาไว้กับการตั้งภาคีของเขา»⁽²⁾

( إن أخوف ما أخاف عليكم الشرك الأصغر ) قالوا: يا رسول الله وما الشرك الأصغر ؟ قال:( الرياء )

( يقول الله لهم يوم يجازي العباد بأعمالهم: اذهبوا إلى الذين كنتم تراؤون في الدنيا ، فانظروا هل تجدون عندهم جزاءً وخيراً )

และในอัล-มุสนัด มีรายงานว่าท่านเราะซูล ﷺ กล่าวว่า «แท้จริงสิ่งที่ฉันกลัวที่สุดว่าจะเกิดขึ้นแก่พวกท่าน คือชิริกเล็ก» พวกเขาถามว่า "โอ้ท่านเราะซูลุลลอฮ์ ชิริกเล็กคืออะไร?" ท่านตอบว่า «การโอ้อวด (อัร-ริยาอ์)» และอัล-บัยฮะกีย์ได้รายงานเพิ่มเติมไว้ในหนังสือ ชุอะบุลอีมาน ว่า «อัลลอฮ์จะตรัสแก่พวกเขาในวันที่พระองค์ทรงตอบแทนบ่าวทั้งหลายตามการงานของพวกเขาว่า จงไปหาผู้ที่พวกเจ้าเคยโอ้อวดให้เขาเห็นในโลกดุนยาเถิด แล้วดูซิว่าพวกเจ้าจะพบการตอบแทนและความดีใด ๆ จากพวกเขาหรือไม่»⁽³⁾

فَمَن كَانَ يَرْجُوا۟ لِقَآءَ رَبِّهِۦ فَلْيَعْمَلْ عَمَلًا صَـٰلِحًا وَلَا يُشْرِكْ بِعِبَادَةِ رَبِّهِۦٓ أَحَدًۢا ﴿١١٠﴾

และในการห้ามชิริกประเภทนี้ อายะฮ์ต่อไปนี้ได้ถูกประทานลงมา: «ดังนั้นผู้ใดหวังที่จะพบพระผู้อภิบาลของเขา ก็จงประกอบการงานที่ดี และอย่าให้ผู้ใดเป็นภาคีในการเคารพภักดีต่อพระผู้อภิบาลของเขา» (ซูเราะฮ์อัล-กะฮ์ฟี 18:110)⁽⁴⁾

⁽¹⁾ รายงานโดยอัล-บุคอรีย์: 6/28 หมายเลข 281 และรายงานโดยมุสลิม: 3/1512 หมายเลข 1904 ⁽²⁾ รายงานโดยมุสลิม ดู ญามิอุลอุศูล: 4/545 หมายเลข 2651 ⁽³⁾ มิชกาตุลมะศอบีห์: 2/687 หมายเลข 5334 ⁽⁴⁾ ซูเราะฮ์อัล-กะฮ์ฟี: 110

บทที่สี่: ภาพรวมประวัติศาสตร์ของอะกีดะฮ์

หัวข้อที่หนึ่ง: อะกีดะฮ์มีวิวัฒนาการไปตามกาลเวลาหรือไม่

นักวิชาการชาวตะวันตกจำนวนมากเห็นว่า มนุษย์ไม่ได้รู้จักอะกีดะฮ์ในรูปแบบที่รู้จักกันในปัจจุบันมาตั้งแต่แรกในคราวเดียว แต่อะกีดะฮ์ค่อย ๆ ยกระดับและวิวัฒนาการผ่านช่วงเวลาและศตวรรษที่สืบต่อกันมา

ไม่น่าแปลกใจที่ทัศนะอันเป็นโมฆะนี้จะมาจากกลุ่มชนที่อัลลอฮ์มิได้ประทานคัมภีร์ของพระองค์แก่พวกเขา ซึ่งเป็นคัมภีร์ที่เล่าถึงประวัติศาสตร์ของอะกีดะฮ์อย่างชัดเจนปราศจากความคลุมเครือ แต่ที่น่าแปลกใจก็คือ การที่บุคคลซึ่งถือว่าตนเองเป็นนักวิชาการมุสลิมกลับยึดถือแนวคิดนี้ด้วย

ดังเช่นอับบาส มะห์มูด อัล-อักกอด ซึ่งเห็นไว้ในหนังสือของเขาชื่อ "อัลลอฮ์"⁽¹⁾ – อันเป็นหนังสือที่ศึกษาเรื่องกำเนิดของความเชื่อเรื่องพระเจ้า – ว่า «มนุษย์ได้ยกระดับขึ้นในเรื่องความเชื่อ» และเห็นว่าการยกระดับของมนุษย์ในเรื่องความเชื่อนั้นสอดคล้องกันโดยสมบูรณ์กับการยกระดับของเขาในด้านวิชาการความรู้

เขากล่าวว่า «ความเชื่อในยุคแรกของมนุษย์นั้นเท่าเทียมกับชีวิตในยุคแรกของเขา และวิชาความรู้กับศิลปะวิทยาการของเขาก็เป็นเช่นนั้นเหมือนกัน ดังนั้นจุดเริ่มต้นของวิชาความรู้และศิลปะวิทยาการจึงมิได้สูงส่งกว่าจุดเริ่มต้นของศาสนาและการเคารพบูชา และองค์ประกอบแห่งสัจธรรมในสิ่งหนึ่งก็มิได้มีมากไปกว่าองค์ประกอบแห่งสัจธรรมในอีกสิ่งหนึ่ง»

ยิ่งไปกว่านั้น เขายังเห็นว่าวิวัฒนาการของอะกีดะฮ์ในมนุษย์นั้นยากลำบากกว่าวิวัฒนาการของวิชาความรู้และศิลปะวิทยาการ โดยเขากล่าวในเรื่องนี้ว่า «และความพยายามของมนุษย์ในหนทางของศาสนาย่อมต้องยากลำบากกว่าและยาวนานกว่าความพยายามของเขาในหนทางของวิชาความรู้และศิลปะวิทยาการ เพราะสัจธรรมอันยิ่งใหญ่ของจักรวาลนั้นแสวงหาได้ยากกว่าและมีหนทางที่ยาวไกลกว่าสัจธรรมของสิ่งต่าง ๆ ที่แยกย่อยเหล่านี้ ซึ่งบางครั้งวิชาความรู้เป็นผู้จัดการกับมัน และบางครั้งศิลปะวิทยาการเป็นผู้จัดการกับมัน»

⁽¹⁾ จัดพิมพ์โดยสำนักพิมพ์ดารุลฮิลาล – ไคโร ดู: หน้า 10 เป็นต้นไป

และเขาเห็นว่าสัจธรรมแห่งพระเจ้ามิได้ปรากฏแก่มนุษย์ในคราวเดียว เขากล่าวว่า «การย้อนกลับไปดูรากเหง้าของศาสนาต่าง ๆ ในยุคญาฮิลียะฮ์แรกเริ่มนั้น มิได้บ่งชี้ว่าการนับถือศาสนาเป็นสิ่งที่โมฆะ และมิได้บ่งชี้ว่าศาสนาเหล่านั้นแสวงหาสิ่งที่เป็นไปไม่ได้ ทั้งหมดที่มันบ่งชี้ก็คือ สัจธรรมอันยิ่งใหญ่นั้นยิ่งใหญ่เกินกว่าที่จะปรากฏแก่มนุษย์อย่างสมบูรณ์ในยุคใดยุคหนึ่งเพียงยุคเดียว»

จากนั้นเขาก็เริ่มนำเสนอทัศนะของนักวิชาการเกี่ยวกับประวัติศาสตร์ของอะกีดะฮ์ บางคนเห็นว่าสาเหตุของการกำเนิดอะกีดะฮ์คือความอ่อนแอของมนุษย์ท่ามกลางปรากฏการณ์ต่าง ๆ ของจักรวาล และศัตรูของเขาจากพลังธรรมชาติและสิ่งมีชีวิต ... บางคนเห็นว่าความเชื่อทางศาสนาเป็นภาวะป่วยไข้ทางจิตที่เกิดขึ้นในปัจเจกบุคคลและกลุ่มชน และบางคนเห็นว่าต้นกำเนิดของความเชื่อทางศาสนาคือการบูชา «โทเท็ม» กล่าวคือ บางเผ่าจะยึดเอาสัตว์ชนิดหนึ่ง (เป็นโทเท็ม) ที่พวกเขาอ้างว่าเป็นบรรพบุรุษของพวกเขา และบางครั้งอาจเป็นต้นไม้หรือก้อนหินที่พวกเขาเคารพบูชา ไปจนถึงสมมติฐานอื่น ๆ ที่เกิดขึ้นในความคิดของนักวิชาการชาวตะวันตก

น่าเสียดายที่ทฤษฎีนี้⁽¹⁾ได้แพร่ไปสู่นักเขียนจำนวนมาก และนักศึกษาจำนวนหนึ่งก็ยึดถือมัน⁽²⁾ สิ่งที่ทำให้คนเหล่านี้ตกอยู่ในความผิดพลาดนี้มีหลายประการ ได้แก่

ประการแรก: พวกเขาสันนิษฐานว่ามนุษย์คนแรกถูกสร้างขึ้นมาอย่างบกพร่อง ไม่มีความพร้อมที่จะรับสัจธรรมอันยิ่งใหญ่ได้อย่างสมบูรณ์ ยิ่งไปกว่านั้น ภาพที่พวกเขาวาดไว้เกี่ยวกับมนุษย์คนแรกยังทำให้เขาใกล้เคียงกับสัตว์มากกว่าใกล้เคียงกับมนุษย์

ประการที่สอง: พวกเขาคิดว่ามนุษย์ค้นพบอะกีดะฮ์ได้ด้วยตนเอง โดยไม่มีครูผู้สอนและไม่มีผู้ชี้นำที่อธิบายให้เขาเข้าใจ เมื่อเป็นเช่นนั้น มนุษย์จึงจำเป็นต้องพัฒนาขึ้นในการรู้จักอัลลอฮ์ เช่นเดียวกับที่เขาพัฒนาขึ้นในด้านวิทยาการและอุตสาหกรรม

ประการที่สาม: เมื่อพวกเขาศึกษาค้นคว้าศาสนาต่าง ๆ เพื่อให้เห็นประวัติศาสตร์ของมัน พวกเขาไม่พบสิ่งใดอยู่ตรงหน้านอกจากศาสนาที่ถูกบิดเบือนหรือหลงผิดเหล่านั้น พวกเขาจึงทำให้ศาสนาเหล่านั้นเป็นสนามแห่งการค้นคว้าของพวกเขา และนำมาศึกษาตรวจสอบ แล้วพวกเขาจะรู้จักสัจธรรมได้อย่างไรจากศาสนาเหล่านั้น ซึ่งเป็นภาพสะท้อนของการเบี่ยงเบนของมนุษย์ในการทำความเข้าใจอะกีดะฮ์

⁽¹⁾ ในบรรดาผู้ที่โน้มเอียงไปสู่การกล่าวตามทฤษฎีนี้ คือ มุศฏอฟา มะห์มูด ในหนังสือของเขา (อัลลอฮ์) ⁽²⁾ ข้าพเจ้าไม่ทราบว่าอะกีดะฮ์ที่ได้พัฒนาการมานี้คืออะกีดะฮ์ใด เป็นอะกีดะฮ์ของยะฮูดีที่ถูกบิดเบือน หรือของนัศรอนีที่ถูกเปลี่ยนแปลง หรืออะกีดะฮ์ของนักปรัชญา ... แท้จริงอะกีดะฮ์เหล่านี้มิได้เป็นตัวแทนของสิ่งใดนอกจากการเบี่ยงเบนทางอะกีดะฮ์ และมิได้เป็นตัวแทนของอะกีดะฮ์ที่ถูกต้อง

อัลกุรอานเท่านั้นที่อธิบายประวัติศาสตร์ของอะกีดะฮ์

ไม่มีคัมภีร์ใดบนแผ่นดินที่อธิบายประวัติศาสตร์ของอะกีดะฮ์ได้อย่างสัจจริง นอกจากคัมภีร์ของอัลลอฮ์ผู้ทรงมหาบริสุทธิ์และสูงส่ง ในคัมภีร์นั้นมีความรู้มากมายเกี่ยวกับเรื่องนี้ ส่วนความรู้ของมนุษย์ไม่อาจเข้าใจด้านนี้ได้อย่างครบถ้วน ด้วยเหตุผลหลายประการ ดังนี้

ประการแรก: สิ่งที่เรารู้เกี่ยวกับประวัติศาสตร์ก่อนหน้าห้าพันปีนั้นมีเพียงเล็กน้อย ส่วนสิ่งที่เรารู้เกี่ยวกับช่วงก่อนหน้าหนึ่งหมื่นปีนั้นถือว่าน้อยยิ่งกว่าเล็กน้อย และช่วงก่อนหน้านั้นถือเป็นเรื่องที่ไม่มีใครล่วงรู้ วิชาประวัติศาสตร์ไม่รู้อะไรเกี่ยวกับมันเลย ด้วยเหตุนี้ ความจริงจำนวนมากจึงสูญหายไปพร้อมกับการสูญหายของประวัติศาสตร์มนุษยชาติ

ประการที่สอง: ความจริงที่มนุษย์ได้รับสืบทอดมานั้นได้ปะปนกับความเท็จจำนวนมาก ยิ่งไปกว่านั้น ยังสูญหายไปในคลื่นที่ซัดสาดอยู่ในมหาสมุทรอันกว้างใหญ่แห่งการปลอมแปลง การหลอกลวง และการบิดเบือน สิ่งที่บ่งชี้ถึงเรื่องนี้ก็คือ การเขียนประวัติศาสตร์ที่แท้จริงของบุคคลหรือกลุ่มชนใดกลุ่มหนึ่งในยุคปัจจุบันถือเป็นเรื่องที่ยากลำบากที่สุดเรื่องหนึ่ง แล้วจะนับประสาอะไรกับประวัติศาสตร์ที่ย้อนไปถึงรุ่งอรุณของมนุษยชาติเล่า?!

ประการที่สาม: ประวัติศาสตร์ที่เกี่ยวพันกับอะกีดะฮ์ส่วนหนึ่งมิได้เกิดขึ้นบนแผ่นดิน หากแต่เกิดขึ้นในฟากฟ้า

إِنَّ ٱللَّهَ لَا يَخْفَىٰ عَلَيْهِ شَىْءٌ فِى ٱلْأَرْضِ وَلَا فِى ٱلسَّمَآءِ ﴿٥﴾

ด้วยเหตุนี้ ผู้ที่สามารถมอบประวัติศาสตร์ที่แท้จริงอันปราศจากความคลุมเครือใด ๆ แก่เราได้ก็คืออัลลอฮ์ผู้ทรงมหาบริสุทธิ์และสูงส่ง «แท้จริงอัลลอฮ์นั้น ไม่มีสิ่งใดเร้นลับแก่พระองค์ ทั้งในแผ่นดินและในฟากฟ้า» (ซูเราะฮ์อาลิอิมรอน 3:5)⁽¹⁾

⁽¹⁾ ซูเราะฮ์อาลิอิมรอน: 5

บทที่สอง

ประวัติศาสตร์ของอะกีดะฮ์ตามที่อัลกุรอานอันทรงเกียรติได้เล่าไว้

อัลลอฮ์ผู้ทรงมหาบริสุทธิ์ได้ทรงแจ้งแก่เราว่า พระองค์ทรงสร้างอาดัมขึ้นมาเป็นการสร้างที่เป็นเอกเทศ สมบูรณ์ครบถ้วน แล้วทรงเป่าวิญญาณจากพระองค์เข้าไปในตัวเขา ทรงให้เขาพำนักอยู่ในสวนสวรรค์ของพระองค์ และทรงอนุญาตให้เขาและภรรยาของเขากินจากสวนนั้นได้ตามที่ทั้งสองปรารถนา ยกเว้นต้นไม้ต้นเดียว แต่ศัตรูของเขา คืออิบลีส ได้ล่อลวงให้เขากินจากต้นไม้นั้น เขาจึงเชื่อฟังศัตรูของเขาและฝ่าฝืนพระผู้อภิบาลของเขา อัลลอฮ์จึงทรงให้เขาลงจากสวนสวรรค์มายังแผ่นดิน ก่อนการลงมานั้น อัลลอฮ์ผู้ทรงมหาบริสุทธิ์ได้ทรงสัญญาไว้กับเขาว่า จะทรงประทานทางนำของพระองค์ลงมาแก่เขาและลูกหลานของเขา เพื่อให้มนุษย์ได้รู้จักพระผู้อภิบาลของเขา รู้จักแนวทางและบทบัญญัติของพระองค์ และทรงสัญญาแก่ผู้ที่ตอบรับว่าจะได้รับทางนำในโลกนี้และความสุขในโลกหน้า ส่วนผู้ที่หยิ่งผยองนั้น พระองค์ทรงขู่ว่าจะได้รับการดำรงชีวิตที่คับแค้นในโลกนี้และความทุกข์ระทมในอาคิเราะฮ์

قُلْنَا ٱهْبِطُوا۟ مِنْهَا جَمِيعًا ۖ فَإِمَّا يَأْتِيَنَّكُم مِّنِّى هُدًى فَمَن تَبِعَ هُدَاىَ فَلَا خَوْفٌ عَلَيْهِمْ وَلَا هُمْ يَحْزَنُونَ ﴿٣٨﴾ وَٱلَّذِينَ كَفَرُوا۟ وَكَذَّبُوا۟ بِـَٔايَـٰتِنَآ أُو۟لَـٰٓئِكَ أَصْحَـٰبُ ٱلنَّارِ ۖ هُمْ فِيهَا خَـٰلِدُونَ ﴿٣٩﴾

«เรากล่าวว่า พวกเจ้าทั้งหมดจงลงไปจากที่นั่นเถิด แล้วเมื่อทางนำจากข้ามายังพวกเจ้า ผู้ใดปฏิบัติตามทางนำของข้า ก็จะไม่มีความกลัวใด ๆ แก่พวกเขา และพวกเขาจะไม่เสียใจ และบรรดาผู้ที่ปฏิเสธศรัทธาและปฏิเสธบรรดาอายะฮ์ของเรา ชนเหล่านั้นคือชาวนรก พวกเขาจะพำนักอยู่ในนั้นตลอดกาล» (ซูเราะฮ์อัล-บะเกาะเราะฮ์ 2:38-39)⁽¹⁾

قَالَ ٱهْبِطَا مِنْهَا جَمِيعًۢا ۖ بَعْضُكُمْ لِبَعْضٍ عَدُوٌّ ۖ فَإِمَّا يَأْتِيَنَّكُم مِّنِّى هُدًى فَمَنِ ٱتَّبَعَ هُدَاىَ فَلَا يَضِلُّ وَلَا يَشْقَىٰ ﴿١٢٣﴾ وَمَنْ أَعْرَضَ عَن ذِكْرِى فَإِنَّ لَهُۥ مَعِيشَةً ضَنكًا وَنَحْشُرُهُۥ يَوْمَ ٱلْقِيَـٰمَةِ أَعْمَىٰ ﴿١٢٤﴾ قَالَ رَبِّ لِمَ حَشَرْتَنِىٓ أَعْمَىٰ وَقَدْ كُنتُ بَصِيرًا ﴿١٢٥﴾ قَالَ كَذَٰلِكَ أَتَتْكَ ءَايَـٰتُنَا فَنَسِيتَهَا ۖ وَكَذَٰلِكَ ٱلْيَوْمَ تُنسَىٰ ﴿١٢٦﴾

และในซูเราะฮ์ฏอฮา พระองค์ตรัสว่า «พระองค์ตรัสว่า เจ้าทั้งสองจงลงไปจากที่นั่นด้วยกันทั้งหมด บางส่วนของพวกเจ้าเป็นศัตรูต่ออีกบางส่วน แล้วเมื่อทางนำจากข้ามายังพวกเจ้า ผู้ใดปฏิบัติตามทางนำของข้า เขาจะไม่หลงผิดและจะไม่ประสบความทุกข์ และผู้ใดผินหลังให้แก่การรำลึกถึงข้า แท้จริงสำหรับเขาคือการดำรงชีวิตที่คับแค้น และเราจะให้เขาฟื้นขึ้นในวันกิยามะฮ์ในสภาพตาบอด เขากล่าวว่า โอ้พระผู้อภิบาลของข้าพระองค์ ไฉนพระองค์จึงทรงให้ข้าพระองค์ฟื้นขึ้นมาในสภาพตาบอด ทั้ง ๆ ที่ข้าพระองค์เคยมองเห็น พระองค์ตรัสว่า เช่นนั้นแหละ บรรดาอายะฮ์ของเราได้มายังเจ้า แต่เจ้าได้ลืมมัน และเช่นเดียวกันในวันนี้เจ้าก็จะถูกลืม» (ซูเราะฮ์ฏอฮา 20:123-126)⁽²⁾

มนุษยชาติรุ่นแรกอยู่บนเตาฮีด

كَانَ ٱلنَّاسُ أُمَّةً وَٰحِدَةً

فَبَعَثَ ٱللَّهُ ٱلنَّبِيِّـۧنَ مُبَشِّرِينَ وَمُنذِرِينَ وَأَنزَلَ مَعَهُمُ ٱلْكِتَـٰبَ بِٱلْحَقِّ لِيَحْكُمَ بَيْنَ ٱلنَّاسِ فِيمَا ٱخْتَلَفُوا۟ فِيهِ

يا رسول الله أنبي كان آدم ؟ قال: ( نعم ،

อาดัมได้ลงมายังแผ่นดิน และอัลลอฮ์ทรงให้เกิดประชาชาติหนึ่งขึ้นจากลูกหลานของเขา ซึ่งอยู่บนเตาฮีดอันบริสุทธิ์ ดังที่พระองค์ผู้ทรงสูงส่งตรัสว่า «มนุษย์นั้นเคยเป็นประชาชาติเดียวกัน» หมายถึงอยู่บนเตาฮีดและศาสนาที่เที่ยงแท้ แล้วพวกเขาก็ขัดแย้งกัน «อัลลอฮ์จึงทรงส่งบรรดานบีมาเป็นผู้แจ้งข่าวดีและเป็นผู้ตักเตือน และทรงประทานคัมภีร์พร้อมกับพวกเขาด้วยสัจธรรม เพื่อจะได้ตัดสินระหว่างมนุษย์ในสิ่งที่พวกเขาขัดแย้งกัน» (ซูเราะฮ์อัล-บะเกาะเราะฮ์ 2:213)⁽³⁾ และในหะดีษของอบูอุมามะฮ์ (ร.ฎ.) ระบุว่า มีชายคนหนึ่งถามท่านเราะซูล ﷺ ว่า «โอ้ท่านเราะซูลของอัลลอฮ์ อาดัมเป็นนบีหรือไม่?» ท่านตอบว่า «ใช่

⁽¹⁾ ซูเราะฮ์อัล-บะเกาะเราะฮ์ : 38-39 ⁽²⁾ ซูเราะฮ์ฏอฮา : 123-126 ⁽³⁾ ซูเราะฮ์อัล-บะเกาะเราะฮ์ : 213

مكلم ) قال: فكم بينه وبين نوح ؟ قال ( عشرة قرون )

เป็นผู้ที่ได้รับการตรัสด้วย» เขาถามว่า «แล้วระหว่างท่าน (อาดัม) กับนูห์ห่างกันเท่าใด?» ท่านตอบว่า «สิบกุรูน (ศตวรรษ)» รายงานโดยอบูหาติม อิบนุหิบบาน ในเศาะฮีหฺของท่าน และอิบนุกะษีรกล่าวว่า «หะดีษนี้อยู่ตามเงื่อนไขของมุสลิม แต่ท่านมิได้บันทึกไว้»⁽¹⁾

( وكان بين آدم ونوح عشرة قرون كلهم على الإسلام )

ในเศาะฮีหฺอัล-บุคอรี มีรายงานจากอิบนุอับบาส (ร.ฎ.) ว่า «ระหว่างอาดัมกับนูห์นั้นมีสิบกุรูน ทั้งหมดอยู่บนอิสลาม»⁽²⁾

ระยะเวลาของหนึ่งกุรูนคือหนึ่งร้อยปี ดังนั้นระหว่างอาดัมกับนูห์จึงห่างกันหนึ่งพันปี

แต่ระยะเวลาระหว่างท่านทั้งสองอาจยาวนานกว่านั้นก็ได้ เพราะอิบนุอับบาสระบุว่าสิบกุรูนนี้เป็นช่วงที่ผู้คนอยู่บนอิสลาม จึงไม่ได้ปฏิเสธว่าระหว่างท่านทั้งสองอาจมีกุรูนอื่น ๆ ที่ผู้คนมิได้อยู่บนอิสลาม

وَكَمْ أَهْلَكْنَا مِنَ ٱلْقُرُونِ مِنۢ بَعْدِ نُوحٍ

ثُمَّ أَنشَأْنَا مِنۢ بَعْدِهِمْ قَرْنًا ءَاخَرِينَ ﴿٣١﴾

ทั้งนี้ คำว่า "กุรูน" อาจหมายถึงรุ่นหรือชั่วอายุของผู้คนก็ได้ ดังที่อัลลอฮ์ตรัสว่า «และมีกี่ประชาชาติแล้วที่เราได้ทำลายหลังจากนูห์» (ซูเราะฮ์อัล-อิสรออ์ 17:17)⁽³⁾ และตรัสว่า «แล้วเราได้ให้บังเกิดอีกประชาชาติหนึ่งขึ้นมาหลังจากพวกเขา» (ซูเราะฮ์อัล-มุอ์มินูน 23:31)⁽⁴⁾⁽⁵⁾

การเบี่ยงเบนทางอะกีดะฮ์ครั้งแรก และเราะซูลคนแรก

หลังจากที่มนุษย์เคยเป็นประชาชาติเดียวกันบนเตาฮีด ก็ได้เกิดการเฉออกและการเบี่ยงเบนขึ้น การเบี่ยงเบนครั้งแรกที่เกิดขึ้นคือการกระทำเกินขอบเขตในการยกย่องเทิดทูนคนศอลิห์ และยกพวกเขาขึ้นสู่ฐานะของพระเจ้าที่ถูกเคารพสักการะ

وَقَالُوا۟ لَا تَذَرُنَّ ءَالِهَتَكُمْ وَلَا تَذَرُنَّ وَدًّا وَلَا سُوَاعًا وَلَا يَغُوثَ وَيَعُوقَ وَنَسْرًا ﴿٢٣﴾

«هذه أسماء رجال صالحين من قوم نوح، فلما هلكوا أوحى الشيطان إلى قومهم أن انصبوا إلى مجالسهم التي كانوا يجلسون فيها أنصاباً وسموها بأسمائهم ، ففعلوا، فلم تعبد ، حتى إذا هلك

ในเศาะฮีหฺอัล-บุคอรี จากหะดีษของอิบนุญุร็อยจ์ จากอะฏออ์ จากอิบนุอับบาส (ร.ฎ.) ในการอธิบายพระดำรัสของอัลลอฮ์ที่ว่า «และพวกเขากล่าวว่า พวกท่านอย่าละทิ้งพระเจ้าของพวกท่าน และอย่าละทิ้งวัด ซุวาอ์ ยะฆูษ ยะอูก และนัสร์» (ซูเราะฮ์นูห์ 71:23)⁽⁶⁾ ท่านกล่าวว่า «เหล่านี้คือชื่อของชายศอลิห์กลุ่มหนึ่งจากกลุ่มชนของนูห์ ครั้นเมื่อพวกเขาเสียชีวิตลง ชัยฏอนได้กระซิบดลใจแก่กลุ่มชนของพวกเขาให้ตั้งรูปเคารพไว้ ณ ที่ชุมนุมที่พวกเขาเคยนั่ง และตั้งชื่อรูปเคารพเหล่านั้นตามชื่อของพวกเขา พวกเขาก็กระทำเช่นนั้น แต่รูปเคารพเหล่านั้นยังไม่ถูกเคารพสักการะ จนกระทั่งเมื่อ […คนรุ่นนั้น] ได้ล้มหายตายจากไป

⁽¹⁾ อัล-บิดายะฮ์ วัน-นิฮายะฮ์ 1/101 ⁽²⁾ อัล-บิดายะฮ์ วัน-นิฮายะฮ์ 1/101 ⁽³⁾ ซูเราะฮ์อัล-อิสรออ์ อายะฮ์ที่ 17 ⁽⁴⁾ ซูเราะฮ์อัล-มุอ์มินูน อายะฮ์ที่ 31 ⁽⁵⁾ ดูเพิ่มเติมใน อัล-บิดายะฮ์ วัน-นิฮายะฮ์ 1/101 ⁽⁶⁾ ซูเราะฮ์นูห์ อายะฮ์ที่ 23

أولئك ، وانتسخ العلم ( نُسي ودرس ) عبدت

…ชนเหล่านั้น(ได้ล่วงลับไป) และความรู้ได้ถูกลบเลือนไป (คือถูกลืมและเลือนหาย) รูปปั้นเหล่านั้นก็ถูกเคารพบูชา»⁽¹⁾

นี่คือการเบี่ยงเบนออกจากเตาฮีดครั้งแรกที่เกิดขึ้นในประวัติศาสตร์ของมนุษยชาติ อัลลอฮ์จึงทรงส่งเราะซูลคนแรกของพระองค์ คือนบีนูห์ (อ.) มายังพวกเขา เพื่อยืนยันสัญญาที่พระองค์ได้ทรงให้ไว้แก่บิดาของมนุษยชาติ คืออาดัม ว่าจะทรงส่งบรรดาเราะซูลและประทานคัมภีร์ลงมาเพื่อเป็นทางนำแก่มนุษยชาติ

أن الناس يأتون بعد آدم نوحاً فيقولون له فيما يقولون: يا نوح ، أنت أول الرسل إلى الأرض ، وسماك الله عبداً شكورا

หลักฐานที่แสดงว่านูห์เป็นเราะซูลคนแรกที่ถูกส่งมา คือหะดีษเรื่องการชะฟาอะฮ์ (การขอความช่วยเหลือให้) ซึ่งมีรายงานที่ถูกต้องอยู่ในเศาะฮีห์ ในหะดีษนั้นกล่าวว่า «ผู้คนจะไปหานูห์หลังจากที่ไปหาอาดัมแล้ว ส่วนหนึ่งจากที่พวกเขากล่าวแก่ท่านคือ โอ้นูห์ ท่านคือเราะซูลคนแรกที่ถูกส่งมายังผืนแผ่นดิน และอัลลอฮ์ทรงเรียกท่านว่าเป็นบ่าวผู้กตัญญู»⁽²⁾

اعْبُدُوا اللَّهَ مَا لَكُم مِّنْ إِلَـٰهٍ غَيْرُهُ إِنِّي أَخَافُ عَلَيْكُمْ عَذَابَ يَوْمٍ عَظِيمٍ ﴿٥٩﴾

أَن لَّا تَعْبُدُوٓا۟ إِلَّا ٱللَّهَ ۖ إِنِّىٓ أَخَافُ عَلَيْكُمْ عَذَابَ يَوْمٍ أَلِيمٍ ﴿٢٦﴾

قَوْمِ اعْبُدُوا اللَّهَ مَا لَكُم مِّنْ إِلَـٰهٍ غَيْرُهُ ۖ أَفَلَا تَتَّقُونَ ﴿٢٣﴾

ตัวบทต่าง ๆ จากคัมภีร์ของพระผู้อภิบาลของเราที่อยู่ในมือของเรานั้น บ่งชี้อย่างชัดเจนว่านูห์ได้เรียกร้องไปสู่เตาฮีดอันบริสุทธิ์ โดยท่านได้กล่าวแก่กลุ่มชนของท่านว่า «พวกท่านจงเคารพภักดีอัลลอฮ์เถิด ไม่มีพระเจ้าอื่นใดสำหรับพวกท่านนอกจากพระองค์ แท้จริงฉันกลัวว่าการลงโทษแห่งวันอันยิ่งใหญ่จะประสบแก่พวกท่าน»⁽³⁾ และท่านกล่าวว่า «ว่าพวกท่านอย่าเคารพภักดีผู้ใดนอกจากอัลลอฮ์ แท้จริงฉันกลัวว่าการลงโทษแห่งวันอันเจ็บปวดจะประสบแก่พวกท่าน»⁽⁴⁾ และท่านกล่าวว่า «โอ้กลุ่มชนของฉัน จงเคารพภักดีอัลลอฮ์เถิด ไม่มีพระเจ้าอื่นใดสำหรับพวกท่านนอกจากพระองค์ แล้วพวกท่านจะไม่ยำเกรงดอกหรือ?»⁽⁵⁾

قَالَ ٱلْمَلَأُ مِن قَوْمِهِۦٓ إِنَّا لَنَرَىٰكَ فِى ضَلَـٰلٍ مُّبِينٍ ﴿٦٠﴾

وَمَا نَرَىٰكَ ٱتَّبَعَكَ إِلَّا ٱلَّذِينَ هُمْ أَرَاذِلُنَا بَادِىَ ٱلرَّأْىِ

ผู้ที่ตอบรับการเรียกร้องไปสู่เตาฮีดของท่านคือผู้คนที่อ่อนแอ ส่วนบรรดาผู้มีอำนาจและผู้นำซึ่งคิดว่าตนเองมีสติปัญญาและความเฉลียวฉลาดนั้นได้ปฏิเสธการเรียกร้องนี้ โดยพวกเขาหยิ่งยโสที่จะปฏิบัติตามสัจธรรม «บรรดาผู้นำจากกลุ่มชนของเขากล่าวว่า แท้จริงพวกเราเห็นว่าท่านอยู่ในการหลงผิดอันชัดแจ้ง»⁽⁶⁾ คำว่า "อัล-มะลาอ์" ที่ถูกกล่าวถึงในอายะฮ์นี้ คือบรรดาผู้มีอำนาจและผู้ยิ่งใหญ่ และพวกเขากล่าวแก่ท่านว่า «และพวกเราไม่เห็นผู้ใดปฏิบัติตามท่าน นอกจากบรรดาผู้ที่เป็นคนต่ำต้อยในหมู่พวกเรา ซึ่งตามไปโดยไม่ไตร่ตรอง»⁽⁷⁾ หมายถึง พวกเขาปฏิบัติตามท่านโดยปราศจากการพินิจพิจารณาอย่างลึกซึ้ง การคิดใคร่ครวญ และการไตร่ตรอง ทว่าสิ่งที่พวกเขากล่าวหาคนเหล่านั้นนี่เอง คือสิ่งที่คนเหล่านั้นควรได้รับการยกย่องสรรเสริญ เพราะสัจธรรมนั้น เมื่อได้ปรากฏชัดแล้วก็ไม่จำเป็นต้องพินิจพิจารณาอีก หากแต่จำเป็นต้องปฏิบัติตามทันที

مَا نَرَىٰكَ إِلَّا بَشَرًا مِّثْلَنَا

فَقَالَ ٱلْمَلَؤُا۟ ٱلَّذِينَ كَفَرُوا۟ مِن قَوْمِهِۦ مَا هَـٰذَآ إِلَّا بَشَرٌ مِّثْلُكُمْ يُرِيدُ أَن يَتَفَضَّلَ عَلَيْكُمْ وَلَوْ شَآءَ

พวกเขาประหลาดใจที่อัลลอฮ์ทรงส่งเราะซูลที่เป็นมนุษย์มา พวกเขาจึงกล่าวว่า «พวกเราไม่เห็นท่านเป็นอื่นใด นอกจากเป็นมนุษย์เช่นเดียวกับพวกเรา»⁽⁸⁾ และ «บรรดาผู้นำที่ปฏิเสธศรัทธาจากกลุ่มชนของเขาจึงกล่าวว่า คนผู้นี้มิใช่ใครอื่น นอกจากเป็นมนุษย์เช่นเดียวกับพวกท่าน เขาต้องการจะเป็นผู้เหนือกว่าพวกท่าน และหากอัลลอฮ์ทรงประสงค์…

⁽¹⁾ เศาะฮีห์อัล-บุคอรีย์ 8/667 หมายเลข 4920 ⁽²⁾ รายงานโดยมุสลิม 1/185 หมายเลข 194 ⁽³⁾ ซูเราะฮ์อัล-อะอ์รอฟ 7:59 ⁽⁴⁾ ซูเราะฮ์ฮูด 11:26 ⁽⁵⁾ ซูเราะฮ์อัล-มุอ์มินูน 23:23 ⁽⁶⁾ ซูเราะฮ์อัล-อะอ์รอฟ 7:60 ⁽⁷⁾ ซูเราะฮ์ฮูด 11:27 ⁽⁸⁾ ซูเราะฮ์ฮูด 11:27

ٱللَّهُ لَأَنزَلَ مَلَـٰٓئِكَةً

وَمَا أَنَا بِطَارِدِ الَّذِينَ آمَنُوا ۚ إِنَّهُم مُّلَاقُو رَبِّهِمْ وَلَـٰكِنِّي أَرَاكُمْ قَوْمًا تَجْهَلُونَ ﴿٢٩﴾

«…อัลลอฮ์ก็คงทรงส่งมะลาอิกะฮ์ลงมาแล้ว»⁽¹⁾ พวกเขายังเรียกร้องให้ท่านนูห์ขับไล่บรรดาผู้อ่อนแอและคนยากจนที่ติดตามท่าน แต่ท่านปฏิเสธคำเรียกร้องนั้นว่า «และฉันจะไม่ขับไล่บรรดาผู้ศรัทธา แท้จริงพวกเขาจะได้พบพระเจ้าของพวกเขา แต่ฉันเห็นว่าพวกท่านเป็นกลุ่มชนที่โง่เขลา»⁽²⁾

فَلَبِثَ فِيهِمْ أَلْفَ سَنَةٍ إِلَّا خَمْسِينَ عَامًا

وَقَالَ نُوحٌ رَّبِّ لَا تَذَرْ عَلَى ٱلْأَرْضِ مِنَ ٱلْكَـٰفِرِينَ دَيَّارًا ﴿٢٦﴾ إِنَّكَ إِن تَذَرْهُمْ يُضِلُّوا۟ عِبَادَكَ وَلَا يَلِدُوٓا۟ إِلَّا فَاجِرًا كَفَّارًا ﴿٢٧﴾

وَقَوْمَ نُوحٍ لَّمَّا كَذَّبُوا۟ ٱلرُّسُلَ أَغْرَقْنَـٰهُمْ

ثُمَّ أَنشَأْنَا مِنۢ بَعْدِهِمْ قَرْنًا ءَاخَرِينَ ﴿٣١﴾ فَأَرْسَلْنَا فِيهِمْ رَسُولًا مِّنْهُمْ

أَنِ ٱعْبُدُوا۟ ٱللَّهَ مَا لَكُم مِّنْ إِلَـٰهٍ غَيْرُهُۥٓ

กาลเวลาผ่านไปยาวนาน และการโต้แย้งระหว่างท่านกับพวกเขาก็มีมากขึ้น ดังที่อัลลอฮ์ตะอาลาตรัสว่า «แล้วเขาได้อยู่ท่ามกลางพวกเขาหนึ่งพันปี เว้นแต่ห้าสิบปี»⁽³⁾ ท่านจึงวิงวอนขอต่อพวกเขาว่า «และนูห์กล่าวว่า โอ้พระเจ้าของข้าพระองค์ ขอพระองค์อย่าได้ทรงปล่อยให้ผู้ปฏิเสธศรัทธาคนใดหลงเหลืออยู่บนแผ่นดินนี้เลย แท้จริงหากพระองค์ทรงปล่อยพวกเขาไว้ พวกเขาก็จะทำให้ปวงบ่าวของพระองค์หลงผิด และพวกเขาจะไม่ให้กำเนิดผู้ใดนอกจากคนชั่วช้าผู้ปฏิเสธศรัทธาอย่างร้ายแรง»⁽⁴⁾ อัลลอฮ์จึงทรงทำลายพวกเขาด้วยน้ำท่วมใหญ่ «และกลุ่มชนของนูห์ เมื่อพวกเขาปฏิเสธบรรดาเราะซูล เราได้ให้พวกเขาจมน้ำตาย»⁽⁵⁾ และพระองค์ทรงช่วยท่านนูห์และบรรดาผู้ศรัทธาให้รอดพ้นด้วยความเมตตาจากพระองค์ แผ่นดินจึงปลอดจากผู้อธรรม ไม่มีผู้ใดหลงเหลืออยู่นอกจากผู้ที่ยึดมั่นในเตาฮีด ครั้นเมื่อพวกเขาเบี่ยงเบนออกจากเตาฮีด อัลลอฮ์ก็ทรงส่งเราะซูลคนหนึ่งมายังพวกเขา «แล้วเราได้ให้บังเกิดชนอีกรุ่นหนึ่งหลังจากพวกเขา แล้วเราได้ส่งเราะซูลคนหนึ่งจากพวกเขาเองมายังพวกเขา»⁽⁶⁾ ท่านได้เรียกร้องพวกเขาสู่การให้เอกภาพแด่อัลลอฮ์ว่า «พวกท่านจงเคารพภักดีอัลลอฮ์เถิด ไม่มีพระเจ้าอื่นใดสำหรับพวกท่านนอกจากพระองค์»⁽⁷⁾

ثُمَّ أَرْسَلْنَا رُسُلَنَا تَتْرَا ۖ كُلَّ مَا جَآءَ أُمَّةً رَّسُولُهَا كَذَّبُوهُ ۚ فَأَتْبَعْنَا بَعْضَهُم بَعْضًا وَجَعَلْنَـٰهُمْ أَحَادِيثَ ۚ فَبُعْدًا لِّقَوْمٍ لَّا يُؤْمِنُونَ ﴿٤٤﴾

ความเมตตาและการดูแลเอาใจใส่ของอัลลอฮ์ต่อลูกหลานอาดัมดำเนินต่อเนื่องเรื่อยมาเช่นนี้ ทุกครั้งที่พวกเขาหลงผิดและเบี่ยงเบน พระองค์ก็จะทรงประทานทางนำของพระองค์ลงมาเพื่อส่องสว่างในความมืดมิดให้แก่พวกเขา «แล้วเราได้ส่งบรรดาเราะซูลของเรามาติดต่อกัน ทุกครั้งที่เราะซูลของประชาชาติใดมายังพวกเขา พวกเขาก็ปฏิเสธเขา ดังนั้นเราจึงให้พวกเขาติดตามกันไป (สู่ความพินาศ) และเราได้ทำให้พวกเขาเป็นเพียงเรื่องเล่าขาน ดังนั้นความพินาศจงประสบแด่กลุ่มชนที่ไม่ศรัทธา»⁽⁸⁾

أَلَمْ يَأْتِكُمْ نَبَؤُا۟ ٱلَّذِينَ مِن قَبْلِكُمْ قَوْمِ نُوحٍ وَعَادٍ وَثَمُودَ ۛ وَٱلَّذِينَ مِنۢ بَعْدِهِمْ ۛ لَا يَعْلَمُهُمْ إِلَّا ٱللَّهُ ۚ جَآءَتْهُمْ رُسُلُهُم بِٱلْبَيِّنَـٰتِ فَرَدُّوٓا۟ أَيْدِيَهُمْ فِىٓ أَفْوَٰهِهِمْ وَقَالُوٓا۟ إِنَّا كَفَرْنَا بِمَآ أُرْسِلْتُم بِهِۦ وَإِنَّا لَفِى شَكٍّ مِّمَّا تَدْعُونَنَآ إِلَيْهِ مُرِيبٍ ﴿٩﴾ قَالَتْ رُسُلُهُمْ أَفِى ٱللَّهِ شَكٌّ فَاطِرِ ٱلسَّمَـٰوَٰتِ وَٱلْأَرْضِ ۖ يَدْعُوكُمْ لِيَغْفِرَ لَكُم مِّن ذُنُوبِكُمْ وَيُؤَخِّرَكُمْ إِلَىٰٓ أَجَلٍ

นี่คือเรื่องราวที่แท้จริงของมนุษยชาติ คือการต่อสู้อันยาวนานระหว่างสัจธรรมกับความเท็จ ระหว่างบรรดาเราะซูลผู้นำเสนอทางนำและสัจธรรม กับบรรดาผู้หลงผิดที่หันหลังให้แก่เตาฮีด ยึดติดอยู่กับสิ่งที่พวกเขาพบว่าบรรพบุรุษและปู่ย่าตายายของพวกเขาปฏิบัติกันมา และยึดติดกับอารมณ์ใฝ่ต่ำและความเชื่ออันเป็นเท็จของพวกเขา «ข่าวคราวของบรรดาผู้ที่อยู่ก่อนพวกท่าน คือกลุ่มชนของนูห์ อาด และษะมูด และบรรดาผู้ที่มาหลังจากพวกเขา ซึ่งไม่มีผู้ใดรู้จักพวกเขานอกจากอัลลอฮ์ มิได้มาถึงพวกท่านดอกหรือ? บรรดาเราะซูลของพวกเขาได้นำหลักฐานอันชัดแจ้งมายังพวกเขา แต่พวกเขากลับเอามือปิดปากของพวกเขา และกล่าวว่า แท้จริงพวกเราปฏิเสธสิ่งที่พวกท่านถูกส่งมาพร้อมด้วย และแท้จริงพวกเราอยู่ในความสงสัยอันคลุมเครือยิ่งต่อสิ่งที่พวกท่านเรียกร้องเราไปสู่ บรรดาเราะซูลของพวกเขากล่าวว่า มีความสงสัยใด ๆ เกี่ยวกับอัลลอฮ์ผู้ทรงบังเกิดชั้นฟ้าทั้งหลายและแผ่นดินกระนั้นหรือ? พระองค์ทรงเรียกร้องพวกท่านเพื่อจะทรงอภัยโทษแก่พวกท่านจากบาปของพวกท่าน และทรงประวิงพวกท่านไว้จนถึงกำหนดเวลา…

⁽¹⁾ ซูเราะฮ์อัล-มุอ์มินูน 23:24 ⁽²⁾ ซูเราะฮ์ฮูด 11:29 ⁽³⁾ ซูเราะฮ์อัล-อันกะบูต 29:14 ⁽⁴⁾ ซูเราะฮ์นูห์ 71:26–27 ⁽⁵⁾ ซูเราะฮ์อัล-ฟุรกอน 25:37 ⁽⁶⁾ ซูเราะฮ์อัล-มุอ์มินูน 23:31–32 ⁽⁷⁾ ซูเราะฮ์อัล-มุอ์มินูน 23:32 ⁽⁸⁾ ซูเราะฮ์อัล-มุอ์มินูน 23:44

مُّسَمًّى ۚ قَالُوٓا۟ إِنْ أَنتُمْ إِلَّا بَشَرٌ مِّثْلُنَا تُرِيدُونَ أَن تَصُدُّونَا عَمَّا كَانَ يَعْبُدُ ءَابَآؤُنَا فَأْتُونَا بِسُلْطَـٰنٍ مُّبِينٍ ﴿١٠﴾

…ที่ถูกกำหนดไว้ พวกเขากล่าวว่า “พวกท่านมิใช่อื่นใดนอกจากมนุษย์เช่นเดียวกับพวกเรา พวกท่านต้องการจะหันเหพวกเราออกจากสิ่งที่บรรพบุรุษของพวกเราเคยเคารพสักการะ ดังนั้นจงนำหลักฐานอันชัดแจ้งมาให้พวกเราเถิด”» (ซูเราะฮ์อิบรอฮีม 14:9-10)⁽¹⁾

เมื่อพิจารณาใคร่ครวญการเรียกร้องเชิญชวนของบรรดาเราะซูลที่อัลกุรอานได้นำเสนอไว้ ข้อเท็จจริงต่อไปนี้จะปรากฏชัดแก่เรา:

ประการแรก: อัลลอฮ์ทรงสร้างมนุษย์ตั้งแต่เริ่มแรกให้เป็นสิ่งถูกสร้างที่สมบูรณ์ครบถ้วน เพื่อเป้าหมายอันเฉพาะเจาะจง นั่นคือการเคารพภักดีต่อพระองค์ และพระองค์ทรงสร้างเขาให้มีคุณสมบัติพร้อมสำหรับการนั้น

وَإِن مِّنْ أُمَّةٍ إِلَّا خَلَا فِيهَا نَذِيرٌ ﴿٢٤﴾

ประการที่สอง: พระองค์ทรงทำให้มนุษย์รู้จักพระองค์ตั้งแต่เริ่มแรก และมิได้ทรงปล่อยให้เขาใช้ความคิดของตนเองเพื่อรู้จักพระผู้อภิบาลของเขาด้วยวิธีการคิดและการใคร่ครวญเพียงลำพัง หากแต่พระองค์ทรงส่งบรรดาเราะซูลมายังเขา และบรรดาเราะซูลเหล่านี้มีจำนวนมากมายจนกระทั่งได้ไปถึงมนุษยชาติทั้งหมด «และไม่มีประชาชาติใดเลย เว้นแต่ได้มีผู้ตักเตือนผ่านมาในหมู่พวกเขา» (ซูเราะฮ์ฟาฏิร 35:24)⁽²⁾

وَلَقَدْ أَرْسَلْنَا رُسُلًا مِّن قَبْلِكَ مِنْهُم مَّن قَصَصْنَا عَلَيْكَ وَمِنْهُم مَّن لَّمْ نَقْصُصْ عَلَيْكَ

ด้วยเหตุนี้ เราจึงไม่รู้ชื่อของบรรดาเราะซูลทั้งหมดที่อัลลอฮ์ทรงส่งมา «และโดยแน่นอน เราได้ส่งบรรดาเราะซูลมาก่อนเจ้า ในหมู่พวกเขามีผู้ที่เราได้เล่าเรื่องราวแก่เจ้า และในหมู่พวกเขามีผู้ที่เรามิได้เล่าเรื่องราวแก่เจ้า» (ซูเราะฮ์ฆอฟิร 40:78)⁽³⁾

كُلَّمَآ أُلْقِىَ فِيهَا فَوْجٌ سَأَلَهُمْ خَزَنَتُهَآ أَلَمْ يَأْتِكُمْ نَذِيرٌ ﴿٨﴾ قَالُوا۟ بَلَىٰ قَدْ جَآءَنَا نَذِيرٌ فَكَذَّبْنَا وَقُلْنَا مَا نَزَّلَ ٱللَّهُ مِن شَىْءٍ إِنْ أَنتُمْ إِلَّا فِى ضَلَـٰلٍ كَبِيرٍ ﴿٩﴾

และสิ่งที่บ่งชี้ถึงเรื่องนี้ก็คือ บรรดาประชาชาติที่ปฏิเสธจะยอมรับและสารภาพในวันกิยามะฮ์ว่า บรรดาเราะซูลได้เผยแผ่การเรียกร้องของอัลลอฮ์แก่พวกเขาแล้ว ดังที่อัลลอฮ์ตะอาลาตรัสว่า «ทุกครั้งที่กลุ่มหนึ่งถูกโยนลงไปในนั้น ผู้เฝ้านรกจะถามพวกเขาว่า “ไม่มีผู้ตักเตือนคนใดมายังพวกท่านดอกหรือ?” พวกเขากล่าวว่า “หามิได้ แท้จริงผู้ตักเตือนได้มายังพวกเราแล้ว แต่พวกเราปฏิเสธและกล่าวว่า อัลลอฮ์มิได้ทรงประทานสิ่งใดลงมาเลย พวกท่านมิใช่อื่นใดนอกจากอยู่ในความหลงผิดอันใหญ่หลวง”» (ซูเราะฮ์อัล-มุลก์ 67:8-9)⁽⁴⁾

لِئَلَّا يَكُونَ لِلنَّاسِ عَلَى ٱللَّهِ حُجَّةٌۢ بَعْدَ ٱلرُّسُلِ

وَمَا كُنَّا مُعَذِّبِينَ حَتَّىٰ نَبْعَثَ رَسُولًا ﴿١٥﴾

การส่งบรรดาเราะซูลมาอย่างต่อเนื่องตลอดประวัติศาสตร์นี้ มิใช่อื่นใดนอกจากความเมตตาจากอัลลอฮ์ต่อปวงบ่าวของพระองค์ เป็นการทำให้สัญญาของพระองค์ที่ได้ทรงให้ไว้แก่อาดัมบิดาแห่งมนุษยชาติเป็นจริง และเป็นการตัดข้ออ้างของสิ่งถูกสร้างของพระองค์ «เพื่อมิให้มนุษย์มีข้ออ้างใด ๆ ต่ออัลลอฮ์ภายหลังจากการมาของบรรดาเราะซูล» (ซูเราะฮ์อัน-นิสาอ์ 4:165)⁽⁵⁾ «และเรามิเคยลงโทษ จนกว่าเราจะได้ส่งเราะซูลคนหนึ่งมา» (ซูเราะฮ์อัล-อิสรออ์ 17:15)⁽⁶⁾

ประการที่สาม: การเรียกร้องเชิญชวนของบรรดาเราะซูลนั้นเป็นหนึ่งเดียว รากฐานของการเรียกร้องของพวกเขาทั้งหมดและแก่นแท้ของมันคือเตาฮีด คือการทำให้ผู้คนรู้จักพระผู้อภิบาลและผู้ที่พวกเขาเคารพภักดี และการอธิบายวิธีการที่พวกเขาจะเคารพภักดีต่อพระองค์

وَمَن يَبْتَغِ غَيْرَ ٱلْإِسْلَـٰمِ دِينًا فَلَن يُقْبَلَ مِنْهُ وَهُوَ فِى ٱلْـَٔاخِرَةِ مِنَ ٱلْخَـٰسِرِينَ ﴿٨٥﴾

ประการที่สี่: ศาสนาของบรรดาเราะซูลทั้งหมดคืออิสลาม ไม่มีศาสนาอื่นใดสำหรับพวกเขานอกจากอิสลาม «และผู้ใดแสวงหาศาสนาอื่นจากอิสลาม ศาสนานั้นจะไม่ถูกรับจากเขาเป็นอันขาด และในอาคิเราะฮ์เขาจะอยู่ในหมู่ผู้ขาดทุน» (ซูเราะฮ์อาลิอิมรอน 3:85)⁽⁷⁾ นบีนูห์กล่าวว่า «และฉันถูกบัญชาให้…

⁽¹⁾ ซูเราะฮ์อิบรอฮีม: 9-10 ⁽²⁾ ซูเราะฮ์ฟาฏิร: 24 ⁽³⁾ ซูเราะฮ์ฆอฟิร: 78 ⁽⁴⁾ ซูเราะฮ์อัล-มุลก์: 8-9 ⁽⁵⁾ ซูเราะฮ์อัน-นิสาอ์: 165 ⁽⁶⁾ ซูเราะฮ์อัล-อิสรออ์: 15 ⁽⁷⁾ ซูเราะฮ์อาลิอิมรอน: 85

أَكُونَ مِنَ ٱلْمُسْلِمِينَ ﴿٧٢﴾

يَحْكُمُ بِهَا ٱلنَّبِيُّونَ ٱلَّذِينَ أَسْلَمُوا۟ لِلَّذِينَ هَادُوا۟

إِن كُنتُمْ آمَنتُم بِاللَّهِ فَعَلَيْهِ تَوَكَّلُوا إِن كُنتُم مُّسْلِمِينَ ﴿٨٤﴾

أَسْلَمْتُ لِرَبِّ ٱلْعَـٰلَمِينَ ﴿١٣١﴾

بِهَا إِبْرَاهِيمُ بَنِيهِ وَيَعْقُوبُ يَا بَنِيَّ إِنَّ اللَّهَ اصْطَفَىٰ لَكُمُ الدِّينَ فَلَا تَمُوتُنَّ إِلَّا وَأَنتُم مُّسْلِمُونَ ﴿١٣٢﴾

«...และข้าพเจ้าได้รับบัญชาให้เป็นคนหนึ่งในบรรดาผู้นอบน้อมยอมจำนน (มุสลิม)»⁽¹⁾ และอัลลอฮ์ตรัสเกี่ยวกับคัมภีร์เตาร็อตว่า «บรรดานบีผู้ได้นอบน้อมยอมจำนน (ต่ออัลลอฮ์) ได้ใช้มันตัดสินแก่บรรดาผู้ที่เป็นยิว»⁽²⁾ และมูซาได้กล่าวแก่กลุ่มชนของท่านว่า «หากพวกท่านศรัทธาต่ออัลลอฮ์ ก็จงมอบหมายต่อพระองค์เถิด หากพวกท่านเป็นผู้นอบน้อมยอมจำนน (มุสลิม)»⁽³⁾ และอัลลอฮ์ได้ทรงบัญชาให้อิบรอฮีมผู้เป็นเคาะลีล (สหายสนิท) ของพระองค์ยอมจำนน (อิสลาม) ท่านจึงกล่าวว่า «ข้าพระองค์ขอนอบน้อมยอมจำนนต่อพระเจ้าแห่งสากลโลก»⁽⁴⁾ และ «อิบรอฮีมได้สั่งเสียเรื่องนี้แก่บรรดาลูกๆ ของเขา และยะอ์กูบก็เช่นกัน (โดยกล่าวว่า) โอ้ลูกๆ ของฉันเอ๋ย แท้จริงอัลลอฮ์ได้ทรงเลือกศาสนานี้ให้แก่พวกเจ้าแล้ว ดังนั้นพวกเจ้าอย่าได้ตายเว้นแต่ในสภาพที่พวกเจ้าเป็นผู้นอบน้อมยอมจำนน (มุสลิม)»⁽⁵⁾

قَالُوا۟ نَعْبُدُ إِلَـٰهَكَ وَإِلَـٰهَ ءَابَآئِكَ إِبْرَٰهِـۧمَ وَإِسْمَـٰعِيلَ وَإِسْحَـٰقَ إِلَـٰهًا وَٰحِدًا وَنَحْنُ لَهُۥ مُسْلِمُونَ ﴿١٣٣﴾

رَبِّ إِنِّى ظَلَمْتُ نَفْسِى وَأَسْلَمْتُ مَعَ سُلَيْمَـٰنَ لِلَّهِ رَبِّ ٱلْعَـٰلَمِينَ ﴿٤٤﴾

تَوَفَّنِى مُسْلِمًا وَأَلْحِقْنِى بِٱلصَّـٰلِحِينَ ﴿١٠١﴾

والأنبياء إخوة العلات أمهاتهم شتى ودينهم واحد

และเมื่อยะอ์กูบถามบรรดาลูกๆ ของท่านถึงสิ่งที่พวกเขาจะเคารพสักการะภายหลังจากท่าน «พวกเขากล่าวว่า เราจะเคารพสักการะพระเจ้าของท่าน และพระเจ้าของบรรพบุรุษของท่าน คืออิบรอฮีม อิสมาอีล และอิสหาก ผู้ทรงเป็นพระเจ้าองค์เดียว และเราเป็นผู้นอบน้อมยอมจำนน (มุสลิม) ต่อพระองค์»⁽⁶⁾ และราชินีแห่งสะบะอ์ได้กล่าวว่า «โอ้พระเจ้าของข้าพระองค์ แท้จริงข้าพระองค์ได้อธรรมต่อตัวเอง และข้าพระองค์ขอนอบน้อมยอมจำนนพร้อมกับสุลัยมานต่ออัลลอฮ์ พระเจ้าแห่งสากลโลก»⁽⁷⁾ และยูสุฟ ส่วนหนึ่งจากดุอาอ์ของท่านคือ «ขอพระองค์ทรงให้ข้าพระองค์ตายในฐานะผู้นอบน้อมยอมจำนน (มุสลิม) และทรงให้ข้าพระองค์ได้อยู่ร่วมกับบรรดาคนดีทั้งหลาย»⁽⁸⁾ และท่านเราะซูล ﷺ กล่าวว่า «บรรดานบีนั้นเป็นพี่น้องร่วมบิดา มารดาของพวกเขาต่างกัน แต่ศาสนาของพวกเขาเป็นหนึ่งเดียว»⁽⁹⁾⁽¹⁰⁾

ความหลากหลายที่เราเห็นในบทบัญญัติ (ชะรีอะฮ์) ต่างๆ นี้ ไม่ได้บ่งชี้ว่าศาสนาของพวกเขาแตกต่างกัน เพราะอัลลอฮ์อาจทรงบัญญัติเรื่องหนึ่งด้วยวิทยปัญญาประการหนึ่ง แล้วทรงบัญญัติอีกเรื่องหนึ่งในอีกเวลาหนึ่งด้วยวิทยปัญญาอีกประการหนึ่ง ยิ่งกว่านั้น เรื่องนี้อาจเกิดขึ้นภายในบทบัญญัติเดียวกันด้วย ดังที่อัลลอฮ์ได้ทรงบัญญัติในช่วงแรกให้หันหน้าไปยังบัยตุลมักดิสในการละหมาด จากนั้นทรงยกเลิกสิ่งนั้นโดยทรงบัญชาให้หันหน้าไปยังอัลบัยตุลหะรอม ดังนั้นอิสลามในตอนแรกคือการหันหน้าไปยังอัลกุดส์ จากนั้นจึงกลายเป็นการหันหน้าไปยังกะอ์บะฮ์ บทบัญญัติของบรรดานบีก็เช่นเดียวกัน บทบัญญัติที่มาทีหลังจะยกเลิกบทบัญญัติที่มาก่อน และบทบัญญัติที่ถูกประทานลงมาแก่มุหัมมัด ﷺ ได้กลายเป็นบทบัญญัติสุดท้ายที่ยกเลิกบทบัญญัติทั้งหลายที่มีมาก่อนหน้านั้น

ประการที่ห้า: การพัฒนาของความเชื่อตลอดหลายศตวรรษไม่ใช่สาเหตุของชิริก...

⁽¹⁾ ซูเราะฮ์ยูนุส: 72 ⁽²⁾ ซูเราะฮ์อัล-มาอิดะฮ์: 44 ⁽³⁾ ซูเราะฮ์ยูนุส: 84 ⁽⁴⁾ ซูเราะฮ์อัล-บะเกาะเราะฮ์: 131 ⁽⁵⁾ ซูเราะฮ์อัล-บะเกาะเราะฮ์: 132 ⁽⁶⁾ ซูเราะฮ์อัล-บะเกาะเราะฮ์: 133 ⁽⁷⁾ ซูเราะฮ์อัน-นัมล์: 44 ⁽⁸⁾ ซูเราะฮ์ยูสุฟ: 101 ⁽⁹⁾ บันทึกโดยอัล-บุคอรี: 6/478 หมายเลข 3443 ⁽¹⁰⁾ พี่น้อง "อัล-อัลลาต" คือพี่น้องร่วมบิดา บิดาของพวกเขาเป็นคนเดียวกันแต่มารดาของพวกเขาต่างกัน บรรดานบีก็เช่นเดียวกัน ศาสนาของพวกเขาเป็นหนึ่งเดียว แต่บทบัญญัติของพวกเขาแตกต่างกัน

وَمَنْ أَعْرَضَ عَن ذِكْرِى فَإِنَّ لَهُۥ مَعِيشَةً ضَنكًا

إِن يَتَّبِعُونَ إِلَّا ٱلظَّنَّ وَمَا تَهْوَى ٱلْأَنفُسُ ۖ وَلَقَدْ جَآءَهُم مِّن رَّبِّهِمُ ٱلْهُدَىٰٓ ﴿٢٣﴾

وَلَا تَتَّبِعُوا أَهْوَاءَ قَوْمٍ قَدْ ضَلُّوا مِن قَبْلُ وَأَضَلُّوا كَثِيرًا وَضَلُّوا عَن سَوَاءِ السَّبِيلِ ﴿٧٧﴾

...และการยึดเอาสิ่งที่ถูกเคารพสักการะอื่นจากอัลลอฮ์ ดังที่ (อัล-อักกอด) และบรรดาผู้ที่คล้อยตามเขาจากชาวตะวันตกได้มีทัศนะไว้ แต่ทว่าสาเหตุของมันคือการเบี่ยงเบนของบรรดาผู้ตามเราะซูลออกจากสิ่งที่บรรดาเราะซูลได้นำมา และการที่พวกเขาละทิ้งสิ่งที่บรรดาเราะซูลได้นำมา «และผู้ใดผินหลังให้กับการรำลึกถึงข้า แท้จริงเขาจะได้รับการดำรงชีวิตอันคับแคบ»⁽¹⁾ รวมถึงการที่พวกเขาปฏิบัติตามการคาดคะเนและอารมณ์ใฝ่ต่ำ และละทิ้งทางนำ «พวกเขามิได้ปฏิบัติตามสิ่งใดนอกจากการคาดคะเนและสิ่งที่จิตใจใฝ่หาเท่านั้น และแน่นอนทางนำจากพระเจ้าของพวกเขาได้มายังพวกเขาแล้ว»⁽²⁾ «และจงอย่าปฏิบัติตามอารมณ์ใฝ่ต่ำของกลุ่มชนที่ได้หลงผิดมาก่อนแล้ว และได้ทำให้คนจำนวนมากหลงผิด และพวกเขาได้หลงผิดไปจากทางอันเที่ยงตรง»⁽³⁾

فَبِمَا نَقْضِهِم مِّيثَـٰقَهُمْ لَعَنَّـٰهُمْ وَجَعَلْنَا قُلُوبَهُمْ قَـٰسِيَةً ۖ يُحَرِّفُونَ ٱلْكَلِمَ عَن مَّوَاضِعِهِۦ ۙ وَنَسُوا۟ حَظًّا مِّمَّا ذُكِّرُوا۟ بِهِۦ

وَمِنَ ٱلَّذِينَ قَالُوٓا۟ إِنَّا نَصَـٰرَىٰٓ أَخَذْنَا مِيثَـٰقَهُمْ فَنَسُوا۟ حَظًّا مِّمَّا ذُكِّرُوا۟ بِهِۦ فَأَغْرَيْنَا بَيْنَهُمُ ٱلْعَدَاوَةَ وَٱلْبَغْضَآءَ إِلَىٰ يَوْمِ ٱلْقِيَـٰمَةِ

ٱتَّخَذُوٓا۟ أَحْبَارَهُمْ وَرُهْبَـٰنَهُمْ أَرْبَابًا مِّن دُونِ ٱللَّهِ وَٱلْمَسِيحَ ٱبْنَ مَرْيَمَ وَمَآ أُمِرُوٓا۟ إِلَّا لِيَعْبُدُوٓا۟ إِلَـٰهًا وَٰحِدًا ۖ لَّآ إِلَـٰهَ إِلَّا هُوَ ۚ سُبْحَـٰنَهُۥ عَمَّا يُشْرِكُونَ ﴿٣١﴾

และพระองค์ตรัสเกี่ยวกับชาวยิวว่า «เนื่องจากการที่พวกเขาละเมิดพันธสัญญาของพวกเขา เราจึงได้สาปแช่งพวกเขา และได้ทำให้หัวใจของพวกเขาแข็งกระด้าง พวกเขาบิดเบือนถ้อยคำออกจากตำแหน่งของมัน และพวกเขาได้ลืมส่วนหนึ่งจากสิ่งที่พวกเขาได้ถูกเตือนให้รำลึกไว้»⁽⁴⁾ และพระองค์ตรัสเกี่ยวกับชาวคริสต์ว่า «และจากบรรดาผู้ที่กล่าวว่า แท้จริงพวกเราเป็นนะศอรอนั้น เราได้เอาพันธสัญญาจากพวกเขาไว้ แล้วพวกเขาได้ลืมส่วนหนึ่งจากสิ่งที่พวกเขาได้ถูกเตือนให้รำลึกไว้ เราจึงได้ก่อให้เกิดความเป็นศัตรูและความเกลียดชังระหว่างพวกเขาจนถึงวันกิยามะฮ์»⁽⁵⁾ และพระองค์ตรัสเกี่ยวกับพวกเขา โดยทรงชี้แจงถึงการเบี่ยงเบนของพวกเขาออกจากเตาฮีดที่พวกเขาถูกใช้ให้ยึดถือว่า «พวกเขาได้ยึดเอาบรรดานักปราชญ์ของพวกเขาและบรรดานักบวชของพวกเขาเป็นพระเจ้าอื่นจากอัลลอฮ์ และ (ยึดเอา) อัล-มะสีห์บุตรของมัรยัมด้วย ทั้งที่พวกเขามิได้ถูกใช้ให้กระทำสิ่งใด นอกจากเพื่อเคารพสักการะพระเจ้าองค์เดียวเท่านั้น ไม่มีพระเจ้าอื่นใดนอกจากพระองค์ มหาบริสุทธิ์แด่พระองค์จากสิ่งที่พวกเขาให้มีภาคี»⁽⁶⁾

قَالَ اللَّهُ يَا عِيسَى ابْنَ مَرْيَمَ أَأَنتَ قُلْتَ لِلنَّاسِ اتَّخِذُونِي وَأُمِّيَ إِلَـٰهَيْنِ مِن دُونِ اللَّهِ ۖ قَالَ سُبْحَانَكَ مَا يَكُونُ لِي أَنْ أَقُولَ مَا لَيْسَ لِي بِحَقٍّ ۚ إِن كُنتُ قُلْتُهُ فَقَدْ عَلِمْتَهُ ۚ تَعْلَمُ مَا فِي نَفْسِي وَلَا أَعْلَمُ مَا فِي نَفْسِكَ ۚ إِنَّكَ أَنتَ عَلَّامُ الْغُيُوبِ ﴿١١٦﴾ مَا قُلْتُ لَهُمْ إِلَّا مَآ أَمَرْتَنِى بِهِۦٓ أَنِ ٱعْبُدُوا۟ ٱللَّهَ رَبِّى وَرَبَّكُمْ

ด้วยเหตุนี้ บรรดาเราะซูลจึงปลีกตัวให้พ้นจากบรรดาผู้ที่เบี่ยงเบนออกจากแนวทางของพวกท่าน «และจงรำลึกขณะที่อัลลอฮ์ตรัสว่า โอ้อีซาบุตรของมัรยัมเอ๋ย เจ้าได้กล่าวแก่มนุษย์กระนั้นหรือว่า จงยึดเอาฉันและมารดาของฉันเป็นพระเจ้าสององค์อื่นจากอัลลอฮ์ เขากล่าวว่า มหาบริสุทธิ์แด่พระองค์ ไม่บังควรแก่ข้าพระองค์ที่จะกล่าวสิ่งที่ข้าพระองค์ไม่มีสิทธิ์ หากข้าพระองค์ได้กล่าวสิ่งนั้น แน่นอนพระองค์ย่อมทรงรู้แล้ว พระองค์ทรงรู้สิ่งที่อยู่ในตัวข้าพระองค์ แต่ข้าพระองค์ไม่รู้สิ่งที่อยู่ในพระองค์ แท้จริงพระองค์เท่านั้นคือผู้ทรงรอบรู้ยิ่งในสิ่งเร้นลับทั้งหลาย ข้าพระองค์มิได้กล่าวแก่พวกเขานอกจากสิ่งที่พระองค์ทรงใช้ข้าพระองค์ คือพวกท่านจงเคารพสักการะอัลลอฮ์ พระเจ้าของฉันและพระเจ้าของพวกท่าน»⁽⁷⁾

⁽¹⁾ ซูเราะฮ์ฏอฮา 20:124 ⁽²⁾ ซูเราะฮ์อัน-นัจม์ 53:23 ⁽³⁾ ซูเราะฮ์อัล-มาอิดะฮ์ 5:77 ⁽⁴⁾ ซูเราะฮ์อัล-มาอิดะฮ์ 5:13 ⁽⁵⁾ ซูเราะฮ์อัล-มาอิดะฮ์ 5:14 ⁽⁶⁾ ซูเราะฮ์อัต-เตาบะฮ์ 9:31 ⁽⁷⁾ ซูเราะฮ์อัล-มาอิดะฮ์ 5:116-117

บทที่ห้า

ทัศนะของประชาชาติที่หลงผิดต่อสิ่งที่ถูกเคารพสักการะ

เราไม่ได้มุ่งหมายจากการศึกษาในเรื่องนี้ที่จะบันทึกประวัติความเป็นมาของด้านที่เบี่ยงเบนในเรื่องอะกีดะฮ์ เพราะนั่นเป็นสิ่งที่ผู้ศึกษาไม่อาจกระทำได้ เนื่องจากความเบี่ยงเบนมีอยู่มากมายหลายประเภท และจะมีประโยชน์อันใดเล่าในการบันทึกประวัติของด้านที่มืดมิด ในเมื่อการปฏิเสธศรัทธา (กุฟร์) ทั้งหมดล้วนเป็นแนวทางเดียวกัน! แท้จริงสิ่งที่เรามุ่งหมายคือการรับรู้บางส่วนของสิ่งที่ประชาชาติต่าง ๆ ได้ตกอยู่ในนั้น เพื่อเราจะได้รู้ถึงคุณค่าอันยิ่งใหญ่ที่อะกีดะฮ์อิสลามมีความโดดเด่นเหนือกว่า

توشك أن تنقض عُرى الإسلام عروة عروة إذا نشأ في الإسلام من لا يعرف الجاهلية

แท้จริงบรรดาผู้ที่เข้าใจและรู้จักความเท็จนั้น ย่อมมีความสามารถในการรู้จักสัจธรรมได้ดีกว่าเมื่อพวกเขายึดถือสัจธรรมนั้น และแท้จริงบรรดาผู้ที่ปฏิบัติตามอิสลามโดยไม่รู้จักด้านที่ตรงข้ามกับอิสลาม ซึ่งก็คือความเท็จนั้น เป็นที่น่าเกรงว่าพวกเขาจะลื่นไถลเข้าสู่หนทางแห่งความเท็จ และช่างถูกต้องจริง ๆ ที่ท่านอุมัร อิบนุลค็อฏฏ็อบ (ร.ฎ.) กล่าวว่า «เกือบจะถึงเวลาที่สายยึดของอิสลามจะถูกแก้ออกทีละสายทีละสาย เมื่อผู้ที่ไม่รู้จักยุคญาฮิลียะฮ์ได้เติบโตขึ้นในอิสลาม» และไม่ต้องสงสัยเลยว่าผู้ที่รู้จักความมืดของกลางคืน ย่อมมีความสามารถในการรู้จักแสงสว่างของกลางวันได้ดีกว่า และสุขภาพที่ดีนั้นคือมงกุฎบนศีรษะของผู้ที่มีสุขภาพดี ซึ่งไม่มีใครมองเห็นนอกจากผู้ป่วย

ซัยยิด กุฏบ์ ได้ตระหนักถึงความจริงข้อนี้ โดยท่านกล่าวว่า «มนุษย์จะไม่เข้าใจถึงความจำเป็นของสาส์นนี้ ความจำเป็นของการหลุดพ้นจากความหลงผิดต่าง ๆ ที่มนุษยชาติเคยหลงทางอยู่ในความมืดมิดของมัน และความจำเป็นของการยืนหยัดอยู่บนความเชื่อมั่นที่ชัดแจ้งในเรื่องอะกีดะฮ์... จนกว่าเขาจะได้ประจักษ์ถึงความมหึมาของกองซากปรักหักพังนั้น และจนกว่าเขาจะได้สำรวจดินแดนแห่งความหลงทางนั้น ทั้งความเชื่อและทัศนะ ปรัชญาและนิยายปรัมปรา ความคิดและความเพ้อฝัน พิธีกรรมและขนบประเพณี สภาพการณ์และความเป็นอยู่ ซึ่งเมื่ออิสลามมาถึงก็พบว่าสิ่งเหล่านี้ได้ปกคลุมจิตสำนึกของมนุษย์อยู่ในทุกหนทุกแห่ง และจนกว่าเขาจะเข้าใจถึงแก่นแท้ของความสับสนวุ่นวาย ความปะปน และความยุ่งเหยิง ที่ซากที่หลงเหลือของความเชื่อจากฟากฟ้าซึ่งถูกบิดเบือนและตีความผิด ๆ กำลังเปะปะงมงายอยู่ในนั้น รวมทั้งสิ่งที่มนุษย์ได้เพิ่มเติมเข้าไปในแหล่งที่มาจากพระผู้เป็นเจ้า และซึ่งได้ปะปนเข้ากับปรัชญา การบูชาเจว็ด และนิยายปรัมปรา»

เราขอยกตัวอย่างเพียงสามกรณี กรณีแรกเป็นตัวแทนของอะกีดะฮ์ของรัฐหนึ่งในบรรดารัฐที่ผู้คนถือว่ามีความเจริญรุ่งเรืองในสมัยโบราณ กรณีที่สองคือความเบี่ยงเบนออกจากสัจธรรมของชาวศาสนาที่มาจากฟากฟ้า และกรณีที่สามคือการบูชาเจว็ดของชาวอาหรับก่อนยุคของท่านเราะซูล ﷺ

หัวข้อที่หนึ่ง

พระเจ้าในทัศนะของชาวกรีก⁽¹⁾

นักวิชาการถือว่าชาวกรีกเป็นหนึ่งในประชาชาติที่มีอารยธรรมในยุคโบราณ ดังนั้นเรามาพิจารณาความเชื่อของประชาชาติที่หลงผิดนี้กัน พวกเขาอ้างว่า "จูปิเตอร์" คือเจ้าแห่งเหล่าเทพเจ้าทั้งหลายในทัศนะของพวกเขา ภาพลักษณ์ของเขาในความคิดของพวกเขานั้นใกล้เคียงกับภาพลักษณ์ของชัยฏอนมากกว่าภาพลักษณ์ของเทพเจ้าผู้บริสุทธิ์ เขาเป็นผู้อาฆาตพยาบาท เป็นปฏิปักษ์อย่างรุนแรง หมกมุ่นอยู่กับความใคร่ในอาหารและกามารมณ์ ไม่ใส่ใจกิจการของเหล่าเทพเจ้าและสรรพสิ่งทั้งหลาย เว้นแต่สิ่งที่ช่วยให้เขารักษาอำนาจของตนและดื้อดึงในความอธรรมของตนต่อไปได้ เขาเคยโกรธเคือง "อัสคลีปิอุส" เทพเจ้าแห่งการแพทย์ เพราะเขารักษาผู้ป่วยให้หาย ซึ่งทำให้จูปิเตอร์สูญเสียการเก็บภาษีจากวิญญาณของผู้ตายที่เคลื่อนย้ายจากพื้นผิวแผ่นดินลงสู่ก้นบึ้งของหุบเหว

และพวกเขาอ้างว่า เขาเคยโกรธเคือง "โพรมีธีอุส" เทพเจ้าแห่งความรู้และงานช่าง เพราะเขาสอนมนุษย์ให้ใช้ไฟในงานช่าง และให้มนุษย์ได้รับพลังจากความรู้ซึ่งทัดเทียมพลังของเหล่าเทพเจ้า จูปิเตอร์จึงตัดสินลงโทษเขาด้วยการทรมานชั่วนิรันดร์ เขาไม่พอใจเพียงแค่ความตายของโพรมีธีอุส หรือการขับไล่เขาออกจากที่ชุมนุมของเหล่าเทพเจ้า หากแต่ยังสรรหาวิธีการทรมานรูปแบบต่าง ๆ แก่เขา โดยล่ามเขาไว้กับภูเขาอันห่างไกล และส่งนกล่าเหยื่อมาจิกกินตับของเขาตลอดทั้งวัน จนเมื่อกลางคืนมาเยือน ตับนั้นก็กลับคืนสภาพสมบูรณ์ในร่างของเขา เพื่อให้นกล่าเหยื่อกลับมาจิกกินมันอีกครั้งหลังดวงอาทิตย์ขึ้น... และเขาก็ยังคงเป็นเช่นนี้ตลอดไปในการทรมานอันไม่สิ้นสุด การขอความช่วยเหลือ (ชะฟาอะฮ์) ของเขาถูกปฏิเสธ และคำวิงวอนของเขาไม่ได้รับการตอบรับ

และในบรรดาสิ่งที่กวีนักปรัชญาผู้บูชารูปเคารพ "เฮเซียด" ได้จินตนาการไว้เกี่ยวกับสาเหตุที่เทพเจ้าโกรธเคือง "โพรมีธีอุส" ก็คือ เขาได้แบ่งส่วนอาหารให้จูปิเตอร์ในงานเลี้ยงของเหล่าเทพเจ้า โดยใส่กระดูกไว้มาก และใส่เนื้อกับไขมันไว้น้อย "จูปิเตอร์" จึงเชื่อว่าโพรมีธีอุสอวดเหนือกว่าตนด้วยความรู้ ความรอบรู้ และความเฉลียวฉลาดของเขา เพราะเขามีชื่อเสียงในหมู่เหล่าเทพเจ้าว่ามีความรู้อันกว้างขวางและความเฉลียวฉลาดอันเฉียบแหลม ซึ่งเทพเจ้าผู้ยิ่งใหญ่ไม่มีชื่อเสียงในด้านนี้

และกวีนักปรัชญา (เฮเซียด) ได้พยายามอย่างสุดความสามารถในการเชิดชูความบริสุทธิ์

⁽¹⁾ หนังสือ หะกออิกุลอิสลาม วะอะบาฏีลุ คุศูมิฮ์ (ข้อเท็จจริงของอิสลามและความเท็จของศัตรู)

«จูปิเตอร์» และการที่มันถูกวาดภาพให้ผู้คนเห็นในรูปของความศักดิ์สิทธิ์และความยิ่งใหญ่ ซึ่งเหมาะสมกับภาพของพระเจ้าผู้ถูกเคารพบูชา หลังจากที่การเคารพบูชาในศาสนาของชาวกรีกโบราณได้พัฒนาสูงขึ้นมาบ้างแล้ว

ถึงกระนั้น นักวิชาการชาวกรีกก็ยังเล่าถึง «จูปิเตอร์» ว่ามันเคยหลอกลวงภรรยาของตน คือ «เฮรา» และส่งเทพแห่งเมฆไปบดบังดวงอาทิตย์ขณะกำลังขึ้น เพราะเกรงว่าภรรยาผู้ขี้หึงของมันจะบุกมาหามันในยามรุ่งอรุณ และพบมันอยู่ท่ามกลางเหล่าคนรักของมันบนบัลลังก์แห่ง «โอลิมปัส»

ครั้งหนึ่งนางได้พบมันโดยไม่ทันตั้งตัวขณะที่มันกำลังจูบผู้รินเครื่องดื่มของมัน คือ «แกนิมีด» เด็กหนุ่มเลี้ยงแกะรูปงามที่มันได้เห็นในทุ่งร้าง แล้วมันก็ฉุดเขาไปและพาขึ้นสู่ฟากฟ้า.... ทว่า «จูปิเตอร์» หาได้ปฏิเสธข้อกล่าวหาว่ามันหลงใหลผู้รินเครื่องดื่มของมันไม่ หากแต่มันกลับแก้ตัวต่อภรรยาถึงพฤติกรรมของตน ด้วยสิ่งที่นางไม่รู้ นั่นคือความเพลิดเพลินจากการได้ลิ้มรสทั้งน้ำหวานในถ้วยและน้ำหวานจากริมฝีปากไปพร้อมกัน

นี่คือตัวอย่างหนึ่งของอะกีดะฮ์แห่งชิริกที่หลงผิด ซึ่งความเชื่อเหลวไหลและจินตนาการเพ้อฝันได้สร้างขึ้น จนกลายเป็นตำนานปรัมปรา แท้จริงแล้วพระเจ้าในความเชื่อของชาวกรีกนั้นมีหลายองค์ ต่างแย่งชิงและต่อสู้กัน บางองค์ทรมานอีกองค์หนึ่ง และพวกมันก็เหมือนมนุษย์ คือกิน ดื่ม และแต่งงาน พระเจ้าองค์หนึ่งทรยศภรรยาของตน ประพฤติรักร่วมเพศ และหาเหตุผลมาแก้ตัวให้ความผิดของตน แล้วอะกีดะฮ์เช่นนี้จะส่งผลอย่างไรต่อจิตใจของผู้ที่ยึดถือมัน? และจะส่งผลอย่างไรต่อพฤติกรรมของพวกเขา ทั้งในระดับปัจเจกบุคคลและสังคม? และคุณค่าใดเล่าที่อะกีดะฮ์แห่งชิริกอันหลงผิดและเบี่ยงเบนนี้ให้การรับรอง?

หัวข้อที่สอง

พระเจ้าในทัศนะของชาวยิว⁽¹⁾

ศาสนาของบนีอิสรออีล คือศาสนายูดาย เต็มไปด้วยแนวคิดแบบบูชารูปเคารพและมลทินแห่งลัทธิชาตินิยมไม่แพ้กัน บนีอิสรออีล (อิสรออีลคือยะอ์กูบ บุตรของอิสหาก บุตรของอิบรอฮีม ขอความสันติจงมีแด่ท่านทั้งสอง) ได้รับบรรดาเราะซูลที่มายังพวกเขา โดยคนแรกคืออิสรออีลเอง พร้อมด้วยเตาฮีดอันบริสุทธิ์ที่อิบรอฮีมบิดาของพวกเขาได้สอนไว้ ต่อมานบีผู้ยิ่งใหญ่ที่สุดของพวกเขา คือมูซา ขอความสันติจงมีแด่ท่าน ได้มายังพวกเขาพร้อมกับการเรียกร้องสู่เตาฮีดเช่นกัน พร้อมด้วยบทบัญญัติของมูซาที่ตั้งอยู่บนรากฐานของเตาฮีดนั้น แต่พวกเขาได้เบี่ยงเบนไปตามกาลเวลา แนวคิดของพวกเขาตกต่ำลงสู่ระดับของลัทธิบูชารูปเคารพ และได้บันทึกไว้ในคัมภีร์ "ศักดิ์สิทธิ์" ของพวกเขา รวมถึงในเนื้อแท้ของคัมภีร์เตารอต ซึ่งตำนานปรัมปราและแนวคิดเกี่ยวกับอัลลอฮ์ ผู้ทรงมหาบริสุทธิ์ ที่ไม่ได้สูงส่งไปกว่าแนวคิดบูชารูปเคารพที่ต่ำช้าที่สุดของชาวกรีกและพวกบูชารูปเคารพอื่น ๆ ที่ไม่เคยได้รับสาส์นจากฟากฟ้า และไม่เคยมีคัมภีร์จากอัลลอฮ์เลย

แท้จริง อะกีดะฮ์เตาฮีดที่อัลลอฮ์ทรงประทานแก่อิบรอฮีมนั้นเป็นอะกีดะฮ์ที่บริสุทธิ์ ผุดผ่อง ครอบคลุม และสมบูรณ์ครบถ้วน ท่านได้ใช้อะกีดะฮ์นี้เผชิญหน้ากับลัทธิบูชารูปเคารพอย่างเด็ดขาด ดังที่อัลกุรอานอันทรงเกียรติได้พรรณนาไว้ อิบรอฮีมได้สั่งเสียบรรดาบุตรของท่านให้ยึดมั่นในอะกีดะฮ์นี้ เช่นเดียวกับที่ยะอ์กูบได้สั่งเสียบรรดาบุตรของท่านก่อนที่ท่านจะสิ้นชีวิต:

وَٱتْلُ عَلَيْهِمْ نَبَأَ إِبْرَٰهِيمَ ﴿٦٩﴾ إِذْ قَالَ لِأَبِيهِ وَقَوْمِهِۦ مَا تَعْبُدُونَ ﴿٧٠﴾ قَالُوا۟ نَعْبُدُ أَصْنَامًا فَنَظَلُّ لَهَا عَـٰكِفِينَ ﴿٧١﴾ قَالَ هَلْ يَسْمَعُونَكُمْ إِذْ تَدْعُونَ ﴿٧٢﴾ أَوْ يَنفَعُونَكُمْ أَوْ يَضُرُّونَ ﴿٧٣﴾ قَالُوا۟ بَلْ وَجَدْنَآ ءَابَآءَنَا كَذَٰلِكَ يَفْعَلُونَ ﴿٧٤﴾ قَالَ أَفَرَءَيْتُم مَّا كُنتُمْ تَعْبُدُونَ ﴿٧٥﴾ أَنتُمْ وَءَابَآؤُكُمُ ٱلْأَقْدَمُونَ ﴿٧٦﴾ فَإِنَّهُمْ عَدُوٌّ لِّىٓ إِلَّا رَبَّ ٱلْعَـٰلَمِينَ ﴿٧٧﴾ ٱلَّذِى خَلَقَنِى فَهُوَ يَهْدِينِ ﴿٧٨﴾ وَٱلَّذِى هُوَ يُطْعِمُنِى وَيَسْقِينِ ﴿٧٩﴾ وَإِذَا مَرِضْتُ فَهُوَ يَشْفِينِ ﴿٨٠﴾ وَٱلَّذِى يُمِيتُنِى ثُمَّ يُحْيِينِ ﴿٨١﴾ وَٱلَّذِىٓ أَطْمَعُ أَن يَغْفِرَ لِى خَطِيٓـَٔتِى يَوْمَ ٱلدِّينِ ﴿٨٢﴾ رَبِّ هَبْ لِى حُكْمًا وَأَلْحِقْنِى بِٱلصَّـٰلِحِينَ ﴿٨٣﴾ وَٱجْعَل لِّى لِسَانَ صِدْقٍ فِى ٱلْـَٔاخِرِينَ ﴿٨٤﴾

«และจงอ่านเรื่องราวของอิบรอฮีมให้พวกเขาฟัง เมื่อเขากล่าวแก่บิดาของเขาและหมู่ชนของเขาว่า "พวกท่านเคารพบูชาอะไรกัน?" พวกเขากล่าวว่า "เราเคารพบูชารูปปั้น และเราจะเฝ้าเคารพบูชามันตลอดไป" เขากล่าวว่า "พวกมันได้ยินพวกท่านไหมเมื่อพวกท่านวิงวอน? หรือพวกมันให้คุณหรือให้โทษแก่พวกท่านได้หรือ?" พวกเขากล่าวว่า "เปล่าเลย แต่เราพบบรรพบุรุษของเราทำเช่นนั้น" เขากล่าวว่า "พวกท่านได้พิจารณาดูบ้างไหมถึงสิ่งที่พวกท่านเคารพบูชา ทั้งพวกท่านและบรรพบุรุษรุ่นก่อน ๆ ของพวกท่าน แท้จริงพวกมันเป็นศัตรูของฉัน นอกจากพระเจ้าแห่งสากลโลก ผู้ทรงสร้างฉัน แล้วพระองค์ทรงชี้นำฉัน และผู้ทรงให้อาหารแก่ฉันและให้น้ำแก่ฉัน และเมื่อฉันป่วย พระองค์ก็ทรงให้ฉันหายป่วย และผู้ทรงให้ฉันตาย แล้วทรงให้ฉันกลับมีชีวิตอีก และผู้ที่ฉันหวังว่าพระองค์จะทรงอภัยความผิดของฉันในวันแห่งการตอบแทน ข้าแต่พระเจ้าของข้าพระองค์ ขอพระองค์ทรงประทานวิทยปัญญาแก่ข้าพระองค์ และทรงให้ข้าพระองค์ได้อยู่ร่วมกับบรรดาผู้ทรงคุณธรรม และขอทรงให้ข้าพระองค์ได้รับการกล่าวขานที่ดีงามในหมู่ชนรุ่นหลัง"» (ซูเราะฮ์อัช-ชุอะรออ์ 26:69–84)⁽²⁾

⁽¹⁾ ค็อศออิศ อัต-ตะเศาวุร อัล-อิสลามีย์ (คุณลักษณะของทัศนะอิสลาม) ของซัยยิด กุฏบ์ โดยมีการปรับเปลี่ยนเล็กน้อย... หน้า 11 ⁽²⁾ ซูเราะฮ์อัช-ชุอะรออ์ : 69–84

يَرْغَبُ عَن مِّلَّةِ إِبْرَٰهِـۧمَ إِلَّا مَن سَفِهَ نَفْسَهُۥ ۚ وَلَقَدِ ٱصْطَفَيْنَـٰهُ فِى ٱلدُّنْيَا ۖ وَإِنَّهُۥ فِى ٱلْـَٔاخِرَةِ لَمِنَ ٱلصَّـٰلِحِينَ ﴿١٣٠﴾ إِذْ قَالَ لَهُۥ رَبُّهُۥٓ أَسْلِمْ ۖ قَالَ أَسْلَمْتُ لِرَبِّ ٱلْعَـٰلَمِينَ ﴿١٣١﴾ وَوَصَّىٰ بِهَا إِبْرَاهِيمُ بَنِيهِ وَيَعْقُوبُ يَا بَنِيَّ إِنَّ اللَّهَ اصْطَفَىٰ لَكُمُ الدِّينَ فَلَا تَمُوتُنَّ إِلَّا وَأَنتُم مُّسْلِمُونَ ﴿١٣٢﴾ أَمْ كُنتُمْ شُهَدَآءَ إِذْ حَضَرَ يَعْقُوبَ ٱلْمَوْتُ إِذْ قَالَ لِبَنِيهِ مَا تَعْبُدُونَ مِنۢ بَعْدِى قَالُوا۟ نَعْبُدُ إِلَـٰهَكَ وَإِلَـٰهَ ءَابَآئِكَ إِبْرَٰهِـۧمَ وَإِسْمَـٰعِيلَ وَإِسْحَـٰقَ إِلَـٰهًا وَٰحِدًا وَنَحْنُ لَهُۥ مُسْلِمُونَ ﴿١٣٣﴾

และผู้ใดเล่าจะหันเหออกจากแนวทางของอิบรอฮีม นอกจากผู้ที่ทำให้ตัวเองโง่เขลาเท่านั้น และแท้จริงเราได้เลือกเขาแล้วในโลกนี้ และแท้จริงในอาคิเราะฮ์เขาอยู่ในหมู่ผู้ทำความดีอย่างแน่นอน ขณะที่พระเจ้าของเขาตรัสแก่เขาว่า “จงนอบน้อมเถิด” เขากล่าวว่า “ข้าพระองค์ได้นอบน้อมต่อพระเจ้าแห่งสากลโลกแล้ว” และอิบรอฮีมได้สั่งเสียสิ่งนั้นแก่บรรดาลูก ๆ ของเขา และยะอ์กูบก็เช่นกัน (โดยกล่าวว่า) “โอ้ลูก ๆ ของฉันเอ๋ย แท้จริงอัลลอฮ์ได้ทรงเลือกศาสนานี้ให้แก่พวกเจ้าแล้ว ดังนั้นพวกเจ้าอย่าได้ตายเป็นอันขาด เว้นแต่ในสภาพที่พวกเจ้าเป็นมุสลิม” หรือว่าพวกเจ้าเป็นพยานอยู่ด้วย ขณะที่ความตายได้มาประสบแก่ยะอ์กูบ ขณะที่เขากล่าวแก่ลูก ๆ ของเขาว่า “พวกเจ้าจะเคารพภักดีสิ่งใดหลังจากฉัน?” พวกเขากล่าวว่า “เราจะเคารพภักดีพระเจ้าของท่าน และพระเจ้าของบรรพบุรุษของท่าน คืออิบรอฮีม อิสมาอีล และอิสหาก ซึ่งเป็นพระเจ้าองค์เดียว และเราเป็นผู้นอบน้อมต่อพระองค์”»⁽¹⁾

จากเตาฮีดอันบริสุทธิ์นี้ จากอะกีดะฮ์อันใสสะอาดนี้ และจากความเชื่อในอาคิเราะฮ์นี้เอง บรรดาลูกหลานได้หวนกลับถอยหลังไป และพวกเขาก็คงอยู่ในความถดถอยของพวกเขาเรื่อยมา จนกระทั่งท่านนบีมูซา (อ.) ได้นำอะกีดะฮ์แห่งเตาฮีดและการเทิดทูนอัลลอฮ์ให้พ้นจากความบกพร่องทั้งปวงมายังพวกเขาอีกครั้งหนึ่ง แต่พวกเขาก็มิได้ยืนหยัดอยู่บนอะกีดะฮ์นั้น ทว่ากลับเบี่ยงเบนออกไปจากมัน

قَالُوا۟ مَآ أَخْلَفْنَا مَوْعِدَكَ بِمَلْكِنَا وَلَـٰكِنَّا حُمِّلْنَآ أَوْزَارًا مِّن زِينَةِ ٱلْقَوْمِ فَقَذَفْنَـٰهَا فَكَذَٰلِكَ أَلْقَى ٱلسَّامِرِىُّ ﴿٨٧﴾ فَأَخْرَجَ لَهُمْ عِجْلًا جَسَدًا لَّهُۥ خُوَارٌ فَقَالُوا۟ هَـٰذَآ إِلَـٰهُكُمْ وَإِلَـٰهُ مُوسَىٰ فَنَسِىَ ﴿٨٨﴾

การเบี่ยงเบนของพวกเขาได้เริ่มต้นขึ้นทั้งที่ท่านนบีมูซา (อ.) ยังคงอยู่ท่ามกลางพวกเขา ส่วนหนึ่งจากนั้นคือการที่พวกเขาเคารพบูชาลูกวัวซึ่งอัส-สามิรีย์ได้หล่อขึ้นให้แก่พวกเขาจากทองคำที่พวกเขาได้นำติดตัวมาจากเครื่องประดับของสตรีชาวอียิปต์ «พวกเขากล่าวว่า “เรามิได้ผิดสัญญาต่อท่านด้วยความสมัครใจของเรา แต่เราถูกให้แบกภาระเครื่องประดับของกลุ่มชนนั้น แล้วเราก็โยนมันลงไป และในทำนองเดียวกันนั้น อัส-สามิรีย์ก็ได้โยนลงไป” แล้วเขาก็ได้นำลูกวัวออกมาให้แก่พวกเขา เป็นรูปร่างที่มีเสียงร้อง แล้วพวกเขากล่าวว่า “นี่คือพระเจ้าของพวกท่าน และพระเจ้าของมูซา แต่เขาลืมไป”»⁽²⁾

بِبَنِي إِسْرَائِيلَ الْبَحْرَ فَأَتَوْا عَلَىٰ قَوْمٍ يَعْكُفُونَ عَلَىٰ أَصْنَامٍ لَّهُمْ ۚ قَالُوا يَا مُوسَى اجْعَل لَّنَا إِلَـٰهًا كَمَا لَهُمْ آلِهَةٌ ۚ قَالَ إِنَّكُمْ قَوْمٌ تَجْهَلُونَ ﴿١٣٨﴾

และก่อนหน้านั้น พวกเขาได้ขอให้ท่านนบีมูซา (อ.) ตั้งเจว็ดขึ้นให้พวกเขาเคารพบูชา: «และเราได้ให้วงศ์วานอิสรออีลข้ามทะเลไป แล้วพวกเขาได้ผ่านไปพบกลุ่มชนหนึ่งซึ่งกำลังเฝ้าเคารพบูชาเจว็ดของพวกเขาอยู่ พวกเขากล่าวว่า “โอ้มูซาเอ๋ย ขอท่านจงทำพระเจ้าองค์หนึ่งให้แก่พวกเราเช่นเดียวกับที่พวกเขามีพระเจ้าหลายองค์” มูซากล่าวว่า “แท้จริงพวกท่านเป็นกลุ่มชนที่โง่เขลา”»⁽³⁾

وَقَالَتِ ٱلْيَهُودُ عُزَيْرٌ ٱبْنُ ٱللَّهِ

وَقَالَتِ ٱلْيَهُودُ يَدُ ٱللَّهِ مَغْلُولَةٌ ۚ غُلَّتْ أَيْدِيهِمْ وَلُعِنُوا۟ بِمَا قَالُوا۟ ۘ بَلْ يَدَاهُ مَبْسُوطَتَانِ يُنفِقُ كَيْفَ يَشَآءُ

อัลกุรอานได้เล่าถึงการเบี่ยงเบนของพวกเขาไว้มากมาย รวมทั้งทัศนะอันเลวร้ายของพวกเขาที่มีต่ออัลลอฮ์ ผู้ทรงมหาบริสุทธิ์ ตลอดจนการทำชิริกและการบูชารูปเคารพของพวกเขา โดยพวกเขาได้อ้างว่าอัลลอฮ์ทรงมีบุตร «และชาวยิวกล่าวว่า อุซัยร์เป็นบุตรของอัลลอฮ์»⁽⁴⁾ และพวกเขายังกล่าวหาพระองค์ ผู้ทรงมหาบริสุทธิ์ ว่าตระหนี่และยากจน: «และชาวยิวกล่าวว่า “พระหัตถ์ของอัลลอฮ์ถูกล่ามไว้” มือของพวกเขาต่างหากที่ถูกล่าม และพวกเขาถูกสาปแช่งเนื่องจากสิ่งที่พวกเขากล่าว หามิได้ พระหัตถ์ทั้งสองของพระองค์นั้นแผ่กว้าง พระองค์ทรงบริจาคตามที่พระองค์ทรงประสงค์»⁽⁵⁾ «แท้จริงอัลลอฮ์ได้ทรงได้ยินคำกล่าวของ…

⁽¹⁾ ซูเราะฮ์อัล-บะเกาะเราะฮ์ 2:130–133 ⁽²⁾ ซูเราะฮ์ฏอฮา 20:87–88 ⁽³⁾ ซูเราะฮ์อัล-อะอ์รอฟ 7:138 ⁽⁴⁾ ซูเราะฮ์อัต-เตาบะฮ์ 9:30 ⁽⁵⁾ ซูเราะฮ์อัล-มาอิดะฮ์ 5:64

ٱلَّذِينَ قَالُوٓا۟ إِنَّ ٱللَّهَ فَقِيرٌ وَنَحْنُ أَغْنِيَآءُ ۘ سَنَكْتُبُ مَا قَالُوا۟ وَقَتْلَهُمُ ٱلْأَنۢبِيَآءَ بِغَيْرِ حَقٍّ

«…บรรดาผู้ที่กล่าวว่า แท้จริงอัลลอฮ์นั้นยากจน และพวกเรานั้นร่ำรวย เราจะบันทึกสิ่งที่พวกเขากล่าวไว้ และการที่พวกเขาฆ่าบรรดานบีโดยปราศจากความชอบธรรม»⁽¹⁾

ส่วนหนึ่งของมลทินแห่งลัทธิชาตินิยม คือความเชื่อของพวกเขาว่าพระเจ้าของพวกเขาเป็นพระเจ้าประจำชนชาติ พระองค์จะไม่ทรงสอบสวนพวกเขาตามกฎแห่งศีลธรรม นอกจากในเรื่องความประพฤติที่พวกเขาปฏิบัติต่อกันเองเท่านั้น ส่วนคนแปลกหน้า (ผู้ที่มิใช่ชาวยิว) นั้น พระองค์จะไม่ทรงสอบสวนพวกเขาในความประพฤติอันน่าตำหนิที่กระทำต่อคนเหล่านั้น

وَمِنْهُم مَّنْ إِن تَأْمَنْهُ بِدِينَارٍ لَّا يُؤَدِّهِۦٓ إِلَيْكَ إِلَّا مَا دُمْتَ عَلَيْهِ قَآئِمًا ۗ ذَٰلِكَ بِأَنَّهُمْ قَالُوا۟ لَيْسَ عَلَيْنَا فِى ٱلْأُمِّيِّـۧنَ سَبِيلٌ وَيَقُولُونَ عَلَى ٱللَّهِ ٱلْكَذِبَ وَهُمْ يَعْلَمُونَ ﴿٧٥﴾

จากมลทินนี้เองจึงเกิดเป็นคำพูดของพวกเขาที่อัลกุรอานอันทรงเกียรติได้เล่าไว้ว่า «และในหมู่พวกเขามีผู้ที่หากเจ้าไว้วางใจฝากเงินเพียงหนึ่งดีนารไว้กับเขา เขาก็จะไม่คืนให้แก่เจ้า เว้นแต่เจ้าจะยืนทวงอยู่กับเขาตลอดเวลา ทั้งนี้เพราะพวกเขากล่าวว่า ไม่มีทางใดที่จะเอาผิดแก่พวกเราในเรื่องของพวกอุมมีย์ (ผู้ที่ไม่มีคัมภีร์) และพวกเขากล่าวเท็จต่ออัลลอฮ์ทั้งที่พวกเขารู้ดี»⁽²⁾ และคัมภีร์ที่ถูกบิดเบือนของพวกเขายังได้บรรจุลักษณะต่าง ๆ ของพระเจ้าของพวกเขา ซึ่งแทบไม่ได้สูงส่งไปกว่าลักษณะที่ชาวกรีกบรรยายถึงเทพเจ้าของพวกเขาในลัทธิบูชารูปเคารพเลย

มีระบุไว้ในบทที่สามของหนังสือปฐมกาลว่า "หลังจากที่อาดัมได้กระทำบาปด้วยการกินจากต้นไม้นั้น (ซึ่งตามที่ผู้เขียนบทนี้กล่าวไว้ คือต้นไม้แห่งความรู้ดีและรู้ชั่ว) เขาทั้งสองได้ยินเสียงขององค์พระผู้เป็นเจ้าพระเจ้าเสด็จดำเนินอยู่ในสวนในเวลาที่ลมพัดเย็นยามกลางวัน อาดัมกับภรรยาจึงซ่อนตัวจากพระพักตร์ขององค์พระผู้เป็นเจ้าพระเจ้าอยู่กลางสวน องค์พระผู้เป็นเจ้าพระเจ้าจึงทรงเรียกอาดัมและตรัสแก่เขาว่า เจ้าอยู่ที่ไหน? เขาทูลว่า ข้าพระองค์ได้ยินเสียงของพระองค์ในสวน ข้าพระองค์ก็กลัวเพราะข้าพระองค์เปลือยกายอยู่ จึงซ่อนตัวเสีย พระองค์ตรัสว่า ใครบอกเจ้าว่าเจ้าเปลือยกาย? เจ้ากินจากต้นไม้ที่เราได้สั่งเจ้าไว้ไม่ให้กินนั้นหรือ?

และองค์พระผู้เป็นเจ้าพระเจ้าตรัสว่า ดูเถิด มนุษย์ได้กลายเป็นเหมือนผู้หนึ่งในพวกเรา คือรู้ดีและรู้ชั่ว และบัดนี้ เกรงว่าเขาจะยื่นมือออกไปหยิบผลจากต้นไม้แห่งชีวิตด้วย แล้วกินและมีชีวิตอยู่เป็นนิตย์ องค์พระผู้เป็นเจ้าพระเจ้าจึงทรงขับเขาออกจากสวนเอเดน ให้ไปทำงานในดินซึ่งเขาถูกนำมาจากที่นั่น พระองค์ทรงขับไล่มนุษย์ออกไป และทรงตั้งเครูบไว้ทางทิศตะวันออกของสวนเอเดน พร้อมกับดาบเพลิงที่หมุนวนไปมา เพื่อเฝ้าทางไปยังต้นไม้แห่งชีวิต"

เป็นที่ชัดเจนในข้อความที่ยกมาเหล่านี้ว่ามีการพรรณนาถึงอัลลอฮ์ ผู้ทรงมหาบริสุทธิ์ ว่าทรงไม่รู้ และทรงไม่ทราบว่าอาดัมอยู่ที่ใดจนกระทั่งอาดัมบอกให้พระองค์ทราบเอง และทรงเป็นเหมือนมนุษย์ที่เดินไปมาเช่นเดียวกับที่มนุษย์เดิน และว่า…

⁽¹⁾ ซูเราะฮ์อาลิอิมรอน 3:181 ⁽²⁾ ซูเราะฮ์อาลิอิมรอน 3:75

สาเหตุที่อาดัมถูกขับออกจากสวรรค์นั้น มิใช่เพราะการที่อาดัมฝ่าฝืนพระผู้อภิบาลของเขาดังที่อัลกุรอานได้อธิบายไว้ แต่เป็นเพราะอัลลอฮ์ตะอาลาทรงหวั่นเกรงว่ามนุษย์จะกินจากต้นไม้แห่งชีวิตแล้วกลายเป็นผู้ที่มีชีวิตเป็นนิรันดร์! และว่าอัลลอฮ์มิได้ทรงให้มนุษย์รู้จักความดีและความชั่ว แต่มนุษย์เพิ่งรู้สิ่งนั้นเมื่อเขากินจากต้นไม้นั้น ทั้งหมดนี้ล้วนเป็นการโกหกและการกุเรื่องเท็จต่ออัลลอฮ์ ผู้ทรงมหาบริสุทธิ์และผู้ทรงสูงส่ง

จากคำพูดของพวกเขายังเข้าใจได้ว่า ชีวิตของอัลลอฮ์ซึ่งไม่มีที่สิ้นสุดนั้น มีขึ้นได้ก็เพราะพระองค์ทรงกินจากต้นไม้แห่งชีวิต มหาบริสุทธิ์แด่พระองค์จากสิ่งที่พวกเขากล่าวอ้าง

และเช่นเดียวกับที่พวกเขาได้กล่าวหาว่าอัลลอฮ์ผู้ทรงมหาบริสุทธิ์ทรงไม่รู้ พวกเขายังกล่าวหาว่าพระองค์ทรงเศร้าโศกและเสียใจต่อการกระทำที่พระองค์ได้ทรงกระทำไป โดยพวกเขาเล่าว่าพระองค์ทรงเศร้าโศกที่ได้ทรงสร้างมนุษย์ขึ้นมา เมื่อความชั่วร้ายและการบ่อนทำลายของมนุษย์มีมากขึ้นในสมัยของนูห์ว่า «และพระผู้เป็นเจ้าทรงเห็นว่าความชั่วร้ายของมนุษย์ได้ทวีมากขึ้นในแผ่นดิน และทุกสิ่งที่คิดในใจของเขาล้วนเป็นความชั่วทุกวัน พระผู้เป็นเจ้าจึงทรงเศร้าพระทัยที่ได้ทรงสร้างมนุษย์ไว้บนแผ่นดิน และทรงเสียพระทัยอยู่ในพระทัยของพระองค์ แล้วพระผู้เป็นเจ้าตรัสว่า เราจะลบล้างมนุษย์ที่เราได้สร้างมาให้สิ้นไปจากพื้นแผ่นดิน ทั้งมนุษย์ พร้อมทั้งสัตว์เลี้ยง สัตว์เลื้อยคลาน และนกในอากาศ เพราะเราเสียใจที่ได้สร้างพวกมันขึ้นมา ส่วนนูห์นั้นได้รับความโปรดปรานในสายพระเนตรของพระผู้เป็นเจ้า»

และจงฟังนิยายปรัมปรานี้ที่ปรากฏอยู่ในบทที่สิบเอ็ดของหนังสือปฐมกาล: «หลังจากที่แผ่นดินได้มีผู้คนอาศัยอยู่ด้วยลูกหลานของนูห์ และทั้งหมดใช้ภาษาเดียวและถ้อยคำเดียวกัน ครั้นพวกเขาย้ายถิ่นไปทางทิศตะวันออก พวกเขาได้พบที่ราบแห่งหนึ่งในแผ่นดินชินาร์ และได้ตั้งถิ่นฐานอยู่ที่นั่น แล้วพวกเขาต่างพูดกันว่า มาเถิด ให้เราทำอิฐและเผามันให้สุก ดังนั้นพวกเขาจึงใช้อิฐแทนหิน และใช้หินแทนดินโคลน และพวกเขากล่าวว่า มาเถิด ให้เราสร้างเมืองแห่งหนึ่งและหอคอยที่ยอดของมันจรดฟ้าไว้สำหรับพวกเรา และสร้างชื่อเสียงให้แก่ตนเอง เพื่อพวกเราจะไม่กระจัดกระจายไปทั่วพื้นแผ่นดิน

แล้วพระผู้เป็นเจ้าได้เสด็จลงมาเพื่อทอดพระเนตรเมืองและหอคอยที่ลูกหลานของอาดัมกำลังสร้างอยู่ และพระผู้เป็นเจ้าตรัสว่า ดูเถิด พวกเขาเป็นชนชาติเดียวกัน และทั้งหมดใช้ภาษาเดียวกัน และนี่คือสิ่งที่พวกเขาเริ่มลงมือทำ บัดนี้ไม่มีสิ่งใดที่พวกเขาตั้งใจจะทำจะเป็นไปไม่ได้สำหรับพวกเขาอีกแล้ว มาเถิด ให้เราลงไปทำให้ภาษาของพวกเขาสับสนเสียที่นั่น เพื่อพวกเขาจะฟังภาษาของกันและกันไม่เข้าใจ ดังนั้นพระผู้เป็นเจ้าจึงทรงทำให้พวกเขากระจัดกระจายจากที่นั่นไปทั่วพื้นแผ่นดิน และพวกเขาก็เลิกสร้างเมืองนั้น ด้วยเหตุนี้เมืองนั้นจึงถูกเรียกชื่อว่าบาเบล เพราะที่นั่นพระผู้เป็นเจ้าได้ทรงทำให้ภาษาของคนทั่วทั้งแผ่นดินสับสน และจากที่นั่นพระผู้เป็นเจ้าได้ทรงทำให้พวกเขากระจัดกระจายไปทั่วพื้นแผ่นดิน»

นี่คือเรื่องเล่าเหลวไหลอะไรกันที่บิดเบือนความจริง และแทบจะลบร่องรอยของความจริงจนหมดสิ้น! และพระเจ้าที่เรื่องเล่าเหลวไหลนี้วาดภาพขึ้นนั้นเป็นพระเจ้าแบบใดกัน? พระเจ้าองค์นี้เกรงกลัวมนุษย์ และเกรงกลัวการรวมตัวและการชุมนุมกันของพวกเขา จึงทำสงครามกับพวกเขาก่อนที่พวกเขาจะเป็นเอกภาพและเข้มแข็งขึ้น แล้วทำให้พวกเขากระจัดกระจายไปทั่วทุกมุมโลกหลังจากที่ทำให้ภาษาของพวกเขาสับสนปนเปกัน

ชาวยิวยังได้อ้างว่าพระเจ้าทรงกระทำความชั่ว เช่นเดียวกับที่พวกเขาอ้างว่าพระองค์ทรงเสียพระทัยต่อสิ่งที่พระองค์ได้กระทำไป ในหนังสือซามูเอลฉบับที่สอง บทที่ยี่สิบสี่ระบุว่า «พระเจ้าจึงทรงให้เกิดโรคระบาดขึ้นในอิสราเอลตั้งแต่เช้าจนถึงเวลาที่กำหนดไว้ ประชาชนตั้งแต่ดานถึงเบเออร์เชบาตายไปเจ็ดหมื่นคน และเมื่อทูตสวรรค์เหยียดมือออกเหนือกรุงเยรูซาเล็มเพื่อจะทำลาย พระเจ้าก็ทรงเสียพระทัยต่อความชั่วนั้น จึงตรัสแก่ทูตสวรรค์ผู้กำลังทำลายประชาชนว่า พอแล้ว ยั้งมือไว้เถิด»

หากเราละเรื่องที่อัลกุรอานได้เล่าไว้เกี่ยวกับความหลงผิดของชาวยิวในการพรรณนาถึงพระเจ้าของพวกเขา รวมถึงการบิดเบือนและความจอมปลอมที่มีอยู่ในคัมภีร์เตารอต แล้วหันมาพิจารณา "ทัลมุด" ซึ่งเป็นหนังสือที่บรรดานักวิชาการและแรบไบของชาวยิวได้เขียนขึ้น และในทัศนะของพวกเขามีความสำคัญเหนือกว่าคัมภีร์เตารอตเสียอีก เมื่อพิจารณาดูแล้วเราย่อมต้องตกตะลึงกับความหลงผิดที่ชาวยิวได้ตกอยู่ ทั้งนี้ไม่เพียงแต่ในด้านอะกีดะฮ์เท่านั้น หากแต่ยังรวมถึงทุกแง่มุมของบทบัญญัติศาสนาด้วย

ข้าพเจ้าจะขอยกมาเพียงบางส่วนจากหนังสือ «อัล-กันซ์ อัล-มัรศูด ฟี เกาะวาอิด อัต-ตัลมูด» (ขุมทรัพย์ที่ถูกเฝ้าระวังว่าด้วยหลักการของทัลมุด) ในส่วนที่เกี่ยวกับเกียรติของพระผู้เป็นเจ้า ส่วนหนึ่งในนั้นคือ ตามทัศนะของพวกเขา อัลลอฮ์ทรงจำเป็นต้องอ่านและเรียนรู้ อีกทั้งยังทรงล้อเล่นและเล่นสนุก มหาบริสุทธิ์และมหาสูงส่งยิ่งแด่พระองค์ ในทัลมุดของพวกเขาระบุว่า «กลางวันมีสิบสองชั่วโมง ในสามชั่วโมงแรกพระองค์ทรงนั่งศึกษาบทบัญญัติ ในสามชั่วโมงที่สองพระองค์ทรงตัดสินความ ในสามชั่วโมงที่สามพระองค์ทรงประทานอาหารแก่โลก และในสามชั่วโมงสุดท้ายพระองค์ทรงนั่งเล่นกับปลาวาฬซึ่งเป็นราชาแห่งปลาทั้งหลาย»

และจงฟังสิ่งที่ร้ายแรงและใหญ่หลวงยิ่งกว่านั้นอีก: «อัลลอฮ์ไม่มีภารกิจอื่นใดนอกจากการเรียนทัลมุดร่วมกับมะลาอิกะฮ์» และไม่ใช่เพียงกับมะลาอิกะฮ์เท่านั้น แต่ยังร่วมกับ "อัสโมดิอุส" ราชาแห่งชัยฏอนในโรงเรียนแห่งฟากฟ้าด้วย

แล้วปลาวาฬที่พระเจ้าทรงเล่นด้วยนั้นคืออะไร? มันคือปลาวาฬขนาดมหึมาที่ปลาซึ่งยาวถึงสามร้อยฟัรสัคสามารถเข้าไปในลำคอของมันได้โดยไม่ทำให้มันรู้สึกอึดอัด และเนื่องจากมันมีขนาดใหญ่โตถึงเพียงนี้ อัลลอฮ์จึงทรงเกรงว่าหากมันแพร่พันธุ์ออกไป มันจะทำลายโลกให้พินาศ ด้วยเหตุนี้พระองค์จึงทรงเห็นว่า…

…[ทรง]พรากคู่ของมันไปจากมัน เพราะหากพระองค์ไม่ทรงกระทำเช่นนั้น โลกก็จะเต็มไปด้วยสัตว์ร้ายที่ทำลายล้างผู้คนที่อยู่ในโลก ด้วยเหตุนี้พระเจ้าจึงทรงกักขังตัวผู้ไว้ด้วยพลังอำนาจแห่งพระเจ้า แล้วทรงฆ่าตัวเมีย หมักเกลือมัน และเตรียมไว้เป็นอาหารสำหรับบรรดาผู้ศรัทธาในสวนสวรรค์

พวกเขายังเพิ่มเติมเรื่องเหลวไหลเหล่านี้ ซึ่งได้กลายเป็นหลักความเชื่อของพวกเขา ว่า «พระเจ้ามิได้ทรงเล่นกับปลาวาฬอีกเลยหลังจากที่วิหารถูกทำลาย และหลังจากวิหารถูกทำลาย พระองค์ก็มิได้ทรงหันไปเต้นรำกับฮาวาอ์อีกเลย ภายหลังจากที่ทรงประดับนางด้วยเสื้อผ้าและถักผมให้แก่นาง»

ความพินาศและความห่างไกล (จากความเมตตา) จงประสบแก่พวกเขา แท้จริงพวกเขากล่าวเลียนแบบคำพูดของบรรดาผู้ปฏิเสธศรัทธาในอดีต คือคำพูดของประชาชาติที่หลงผิดและตั้งภาคี พระเจ้าของพวกเขาตามความนึกคิดของพวกเขานั้นไม่ต่างอะไรไปจากมนุษย์ คิดอย่างที่พวกเขาคิด ทำอย่างที่พวกเขาทำ เล่น เต้นรำ เศร้าโศก และร้องไห้ ร้องไห้เรื่องอะไรเล่า? ร้องไห้เพราะการถูกทำลายของวิหารของชาวยิวที่สุลัยมานได้สร้างไว้ให้พวกเขา

วิหารนั้นเป็นสัญลักษณ์แห่งความรุ่งโรจน์ของชาวยิว พวกเขาได้ทำให้พระเจ้า นับตั้งแต่วันที่วิหารถูกทำลายจนถึงทุกวันนี้ ร้องไห้ตลอดสามในสี่ของค่ำคืน คำรามเหมือนราชสีห์พลางตรัสว่า «วิบัติแก่ข้า เพราะข้าได้อนุญาตให้บ้านของข้าพังพินาศ ให้วิหารถูกเผา และให้ลูก ๆ ของข้าถูกปล้นสะดม»

ยิ่งไปกว่านั้น พวกเขายังเลยเถิดในการบิดเบือนและการหลอกลวง โดยกล่าวว่า แท้จริงพระองค์อัลลอฮ์ — มหาบริสุทธิ์และมหาสูงส่งยิ่งพระองค์จากสิ่งที่พวกเขากล่าวอ้าง — ทรงหดเล็กลงเนื่องจากความเศร้าโศกต่อการพังพินาศของวิหาร «และพระเจ้าทรงครอบคลุมพื้นที่เพียงสี่ชั้นฟ้า หลังจากที่เคยเต็มชั้นฟ้าทั้งหลายและแผ่นดินในทุกยุคสมัย»

พวกเขายังพรรณนาถึงพระผู้ทรงสูงส่ง ผู้ทรงเกียรติ ว่าพระองค์ — มหาบริสุทธิ์ยิ่งพระองค์ — ทรงดูแคลนพระองค์เองเมื่อบ่าวของพระองค์สรรเสริญพระองค์ — ซึ่งแน่นอนว่าพวกเขาหมายถึงชาวยิว — «เมื่อพระผู้สร้าง — ผู้ทรงสูงส่ง — ทรงได้ยินผู้คนสรรเสริญพระองค์ พระองค์จะทรงก้มพระเศียรและตรัสว่า ช่างเป็นสุขเสียนี่กระไรกษัตริย์ที่ได้รับการสรรเสริญและยกย่อง ในขณะที่เขาสมควรได้รับสิ่งนั้น แต่ผู้เป็นบิดาที่ปล่อยให้ลูก ๆ ของตนอยู่ในความทุกข์ยากนั้น ไม่สมควรได้รับการสรรเสริญใด ๆ เลย»

قَـٰتَلَهُمُ ٱللَّهُ ۚ أَنَّىٰ يُؤْفَكُونَ ﴿٣٠﴾

«อัลลอฮ์ทรงสาปแช่งพวกเขา พวกเขาถูกหันเหออกไปได้อย่างไร» (ซูเราะฮ์อัต-เตาบะฮ์ 9:30)

และในบรรดาสิ่งที่พวกเขาได้กุขึ้นใส่ร้ายพระผู้อภิบาลแห่งความยิ่งใหญ่ — มหาเกรียงไกรและมหาบริสุทธิ์ยิ่งพระองค์จากสิ่งที่พวกเขากล่าวอ้าง — คือ พระองค์ทรงตบตีตนเองและร้องไห้ จนน้ำตาของพระองค์ร่วงหล่น ทั้งหมดนั้นเป็นเพราะความทุกข์ยากของชาวยิวและสิ่งที่ได้ประสบแก่พวกเขา «พระเจ้าทรงเสียพระทัยที่ทรงปล่อยให้ชาวยิวอยู่ในสภาพที่ทุกข์ระทม ถึงขนาดที่พระองค์ทรงตบตีตนเองและร้องไห้ทุกวัน แล้วก็ร่วงหล่น…

จากดวงตาของพระองค์ลงสู่ทะเลสองหยด แล้วเสียงกึกก้องของน้ำตาทั้งสองหยดนั้นก็ได้ยินไปตั้งแต่ต้นโลกจนถึงสุดปลายโลก น้ำก็ปั่นป่วน และแผ่นดินก็สั่นสะเทือนอยู่เป็นส่วนใหญ่ จึงเกิดแผ่นดินไหวขึ้น»

พวกเขายังกล่าวหาว่าพระองค์ทรงกระทำผิดพลาด ทรงยอมรับความผิด และทรงไถ่โทษความผิดนั้น พวกเขาอ้างอย่างโกหกและมดเท็จว่า ดวงจันทร์ได้กล่าวโทษอัลลอฮ์ผู้ทรงบริสุทธิ์ว่าทรงผิดพลาด โดยกล่าวแก่พระผู้เป็นเจ้า (มหาบริสุทธิ์แด่พระองค์จากสิ่งที่พวกเขากล่าว) ว่า «พระองค์ทรงผิดพลาดแล้วที่ทรงสร้างข้าพระองค์ให้เล็กกว่าดวงอาทิตย์» แล้วอัลลอฮ์ก็ทรงยอมจำนนต่อคำกล่าวนั้น ทรงยอมรับความผิดของพระองค์ และตรัสว่า "จงเชือดสัตว์พลีให้แก่ข้า เพื่อข้าจะได้ใช้มันไถ่โทษความผิดของข้า เพราะข้าได้สร้างดวงจันทร์ให้เล็กกว่าดวงอาทิตย์"» ข้าพเจ้าไม่ทราบเลยว่าพวกเขากล้าอ้างได้อย่างไรว่าอัลลอฮ์ทรงไถ่โทษ แล้วพระองค์จะทรงไถ่โทษต่อผู้ใดเล่า?!

แท้จริงสติปัญญาที่กุเรื่องเท็จเช่นนี้ขึ้นมานั้นช่างโง่เขลายิ่งนัก และสติปัญญาที่ศรัทธาและเชื่อในความโง่เขลานี้ก็หาได้โง่เขลาน้อยไปกว่ากันไม่ การสรรเสริญทั้งมวลเป็นสิทธิ์ของอัลลอฮ์ผู้ทรงชี้นำเราสู่สัจธรรมและแสงสว่างอันชัดแจ้ง

ในบรรดาความโง่เขลาของพวกเขาซึ่งเป็นหลักความเชื่อในหมู่พวกเขาก็คือ «อัลลอฮ์ทรงถูกความหุนหันพลันแล่นครอบงำ ดังที่เคยเกิดขึ้นกับพระองค์ในวันที่ทรงกริ้วบนีอิสรออีล และทรงสาบานว่าจะไม่ให้พวกเขาได้รับชีวิตอันนิรันดร์ แต่พระองค์ก็ทรงเสียพระทัยในเรื่องนั้นหลังจากความหุนหันพลันแล่นได้หายไปจากพระองค์แล้ว และพระองค์มิได้ทรงปฏิบัติตามคำสาบานนั้น เพราะพระองค์ทรงกระทำสิ่งที่ขัดต่อความยุติธรรม»

เรื่องราวไม่ได้หยุดอยู่เพียงแค่ว่าพระองค์ทรงสาบาน และทรงสาบานด้วยความเขลาและความหุนหันพลันแล่น ทรงอธรรม และทรงไถ่โทษเท่านั้น หากแต่พวกเขายังอ้างอีกว่าพระองค์ทรงต้องการการไถ่โทษจากคำสาบานของพระองค์ ดังที่ปรากฏในทัลมุดของพวกเขาว่า «แท้จริงอัลลอฮ์นั้น เมื่อพระองค์ทรงสาบานโดยไม่ชอบด้วยบทบัญญัติ พระองค์ก็ทรงต้องการผู้ที่จะปลดพระองค์ออกจากคำสาบานนั้น และมีนักปราชญ์คนหนึ่งในหมู่ชาวอิสราเอลได้ยินอัลลอฮ์ผู้ทรงสูงส่งตรัสว่า "ใครจะปลดข้าออกจากคำสาบานที่ข้าได้สาบานไว้?" และเมื่อบรรดารับไบคนอื่น ๆ รู้ว่าเขามิได้ปลดพระองค์ออกจากคำสาบานนั้น พวกเขาก็ถือว่าเขาเป็นลา เพราะเขามิได้ปลดอัลลอฮ์ออกจากคำสาบานของพระองค์ ด้วยเหตุนี้พวกเขาจึงแต่งตั้งมะลักองค์หนึ่งไว้ระหว่างฟากฟ้ากับแผ่นดิน ชื่อว่า (มี) เพื่อทำหน้าที่ปลดอัลลอฮ์ออกจากบรรดาคำสาบานและการบนบานของพระองค์เมื่อมีความจำเป็น»⁽¹⁾

เหล่านี้คือตัวอย่างบางส่วนจากหลักความเชื่อของชาวยิวที่ถูกบิดเบือนและปลอมแปลง ซึ่งเป็นรากฐานของศาสนาของพวกเขา และมันก็หาได้ต่ำทรามน้อยไปกว่าตำนานของชาวกรีกและพวกบูชาเจว็ดเกี่ยวกับเทพเจ้าของพวกเขาไม่

⁽¹⁾ นี่เป็นเพียงส่วนน้อยจากสิ่งมากมายที่มือของชาวยิวได้จารึกไว้ใน (ทัลมุดของพวกเขา)

บทที่สาม

การเบี่ยงเบนของชาวอาหรับออกจากเตาฮีด

ชาวอาหรับเคยอยู่บนศาสนาแห่งเตาฮีด อันเป็นศาสนาของบิดาของพวกเขา คือท่านนบีอิบรอฮีม (อ.ล.) และพวกเขายังคงยึดมั่นเช่นนั้นเรื่อยมาจนถึงราวสี่ร้อยปีก่อนการแต่งตั้งท่านนบี ﷺ เป็นเราะซูล เมื่อได้ปรากฏหัวหน้าคนหนึ่งขึ้นในหมู่พวกเขา ซึ่งคำพูดของเขาเป็นที่รับฟัง เป็นที่เชื่อฟังโดยไม่มีผู้ใดขัดขืน แล้วเขาก็ได้เปลี่ยนแปลงศาสนาของพวกเขา บุคคลผู้นั้นคือ อัมร์ บิน อามิร อัล-คุซาอีย์

رأيت عمرو بن عامر الخزاعي يجر قُصْبَهُ في النار ، كان أول من سيب السوائب

رأيت جهنم يحطم بعضها بعضاً، ورأيت عمراً يجر قُصْبَهُ ، وهو أول من سيب السوائب

ในเศาะฮีห์อัล-บุคอรีย์ รายงานจากอบูฮุร็อยเราะฮ์ (ร.ฎ.) จากท่านนบี ﷺ ว่า ท่านกล่าวว่า «ฉันเห็นอัมร์ บิน อามิร อัล-คุซาอีย์ ลากไส้ของเขาอยู่ในนรก เขาคือคนแรกที่ปล่อยสัตว์ซาอิบะฮ์»⁽¹⁾ และในเศาะฮีห์อัล-บุคอรีย์เช่นกัน รายงานจากอาอิชะฮ์ (ร.ฎ.) จากท่านนบี ﷺ ว่า ท่านกล่าวว่า «ฉันเห็นนรกญะฮันนัม ส่วนหนึ่งของมันบดขยี้อีกส่วนหนึ่ง และฉันเห็นอัมร์ลากไส้ของเขาอยู่ และเขาคือคนแรกที่ปล่อยสัตว์ซาอิบะฮ์»⁽²⁾

مَا جَعَلَ ٱللَّهُ مِنۢ بَحِيرَةٍ وَلَا سَآئِبَةٍ وَلَا وَصِيلَةٍ وَلَا حَامٍ ۙ وَلَـٰكِنَّ ٱلَّذِينَ كَفَرُوا۟ يَفْتَرُونَ عَلَى ٱللَّهِ ٱلْكَذِبَ ۖ وَأَكْثَرُهُمْ لَا يَعْقِلُونَ ﴿١٠٣﴾

อัมร์ผู้นี้ได้เปลี่ยนแปลงศาสนาของชาวอาหรับ ด้วยการเชิญชวนพวกเขาให้เคารพบูชาเจว็ด และด้วยการอุตริบิดอะฮ์ขึ้นในศาสนาของอัลลอฮ์ตะอาลา โดยเขาได้อนุมัติและห้ามสิ่งต่าง ๆ ตามอารมณ์ความต้องการของตนเอง ส่วนหนึ่งจากสิ่งนั้นคือสิ่งที่อัลลอฮ์ได้ทรงกล่าวไว้ในคัมภีร์ของพระองค์ว่า «อัลลอฮ์มิได้ทรงบัญญัติเรื่องบะฮีเราะฮ์ ซาอิบะฮ์ วะศีละฮ์ และฮามแต่ประการใด แต่ทว่าบรรดาผู้ปฏิเสธศรัทธานั้นได้กุความเท็จต่ออัลลอฮ์ และส่วนมากของพวกเขาไม่ใช้ปัญญา» (ซูเราะฮ์อัล-มาอิดะฮ์ 5:103)⁽³⁾⁽⁴⁾

รายงานต่าง ๆ มีความแตกต่างกันในเรื่องวิธีการที่อัมร์ใช้เผยแพร่เจว็ดไปทั่วคาบสมุทรอาหรับ บางรายงานกล่าวว่า อัมร์มีญินตนหนึ่งคอยติดตามเขา (เราะอีย์) ซึ่งเป็นผู้ชี้แนะเขาให้รู้ถึง…

⁽¹⁾ รายงานโดยอัล-บุคอรีย์: 8/283 หมายเลข 4623 ⁽²⁾ รายงานโดยอัล-บุคอรีย์ในเศาะฮีห์ของท่าน: 8/283 หมายเลข 4624 ⁽³⁾ ซูเราะฮ์อัล-มาอิดะฮ์: 103 ⁽⁴⁾ อัล-บะฮีเราะฮ์ คือ อูฐตัวเมียที่ถูกผ่าหู กล่าวคือหูของมันถูกผ่าแล้วปล่อยไป ซึ่งเป็นเครื่องหมายที่ชาวอาหรับรู้จักกันดี จึงไม่มีผู้ใดขี่มันและไม่บรรทุกสิ่งใดบนหลังมัน พวกเขาทำเช่นนั้นกับมันเมื่อมันตกลูกมาแล้วห้าครอก โดยครอกสุดท้ายเป็นตัวผู้ อัส-ซาอิบะฮ์ คือ การที่ชายคนหนึ่งบนบานว่า หากเกิดเรื่องที่เขาปรารถนาขึ้น เขาจะปล่อยอูฐตัวเมียตัวหนึ่งให้เป็นอิสระ และให้มันเป็นเช่นเดียวกับบะฮีเราะฮ์ คือไม่ใช้ประโยชน์จากมัน อัล-วะศีละฮ์ คือ ชาวอาหรับเคยถือว่า เมื่ออูฐตัวเมียตกลูกเป็นตัวเมีย ลูกนั้นเป็นของพวกเขา หากตกลูกเป็นตัวผู้ ลูกนั้นเป็นของพระเจ้าของพวกเขา และหากตกลูกทั้งตัวผู้และตัวเมียพร้อมกัน พวกเขาจะกล่าวว่า "มันได้เชื่อมต่อกับพี่น้องของมันแล้ว" จึงห้ามเชือดตัวผู้ อัล-ฮาม คือ พ่อพันธุ์อูฐที่ได้สืบพันธุ์จนเกิดลูกถึงสิบครอก จึงห้ามเชือดมันและห้ามขี่หลังมัน และไม่กีดกันมันจากทุ่งหญ้าหรือแหล่งน้ำใด ๆ พวกเขากระทำเช่นนี้กับปศุสัตว์ก็เพื่อเป็นการเข้าใกล้ต่อบรรดาเจว็ด (ฏอฆูต) ของพวกเขา

ซึ่งเป็นรูปปั้นที่ถูกฝังไว้ตั้งแต่สมัยของท่านนบีนูห์ (อ.ล.) โดยกลุ่มชนของนบีนูห์เคยกราบไหว้บูชารูปปั้นเหล่านั้น อัมร์จึงขุดมันขึ้นมาและแจกจ่ายไปทั่วหมู่ชาวอาหรับ มีรายงานอีกกระแสหนึ่งว่า เขานำรูปปั้นเหล่านั้นมาจากดินแดนชาม เมื่อเขาเห็นผู้คนที่นั่นกราบไหว้บูชามัน เขาจึงขอรูปปั้นจากพวกเขาหนึ่งองค์ พวกเขาก็มอบให้ แล้วเขาก็นำไปตั้งไว้ที่มักกะฮ์⁽¹⁾

สาเหตุที่ชาวอาหรับปฏิบัติตามอัมร์ บิน ลุหัย ก็เพราะเขาเป็นผู้มีฐานะสูงส่งในหมู่พวกเขา เขาเป็นหัวหน้าเผ่าคุซาอะฮ์ในช่วงที่เผ่านี้มีอำนาจเหนือมักกะฮ์และบัยตุลลอฮ์ หลังจากที่ได้ขับไล่เผ่าญุรฮุมออกไปจากมักกะฮ์ ชาวอาหรับยกย่องเขาประหนึ่งเป็นพระเจ้า ไม่ว่าเขาจะริเริ่มบิดอะฮ์ใดขึ้นมา พวกเขาก็จะยึดถือเป็นบทบัญญัติทางศาสนา ทั้งนี้เพราะเขาเคยเลี้ยงอาหารและแจกเครื่องนุ่งห่มแก่ผู้คนในฤดูกาลหัจญ์ บางครั้งในฤดูกาลหัจญ์เขาเชือดอูฐถึงหนึ่งหมื่นตัว และแจกเครื่องนุ่งห่มถึงหนึ่งหมื่นชุด⁽²⁾

มีรายงานว่า อัมร์ผู้นี้เองคือผู้ที่เชิญชวนผู้คนให้กราบไหว้บูชาอัล-ลาต อัล-ลาตเดิมเป็นชายผู้หนึ่งที่เคยคลุกแป้งสะวีกให้แก่ผู้ประกอบพิธีหัจญ์บนก้อนหินก้อนหนึ่งที่เมืองฏออิฟ เมื่อชายผู้นั้นเสียชีวิต อัมร์ บิน ลุหัย ได้กล่าวอ้างว่าเขาไม่ได้ตาย แต่ได้เข้าไปอยู่ในก้อนหินที่เขาเคยคลุกแป้งสะวีกอยู่บนนั้น แล้วเขาก็สั่งให้ผู้คนกราบไหว้บูชาก้อนหินนั้น

لبيك اللهم لبيك، لبيك لا شريك لك لبيك

อีกเรื่องหนึ่งที่มีการกล่าวถึงเกี่ยวกับเขาก็คือ เขาเป็นผู้เปลี่ยนแปลงถ้อยคำตัลบิยะฮ์ ซึ่งเดิมเป็นการประกาศเตาฮีดต่ออัลลอฮ์เพียงองค์เดียว ตัลบิยะฮ์นับตั้งแต่สมัยท่านนบีอิบรอฮีม (อ.ล.) คือ «ลับบัยกัลลอฮุมมะ ลับบัยก์ ลับบัยกะ ลาชะรีกะ ละกะ ลับบัยก์» (ข้าพระองค์มาแล้ว โอ้อัลลอฮ์ ข้าพระองค์มาแล้ว ข้าพระองค์มาแล้ว ไม่มีภาคีใด ๆ สำหรับพระองค์ ข้าพระองค์มาแล้ว) สภาพเช่นนี้ดำเนินต่อเนื่องมาจนถึงสมัยของอัมร์ บิน อามิร ขณะที่เขากำลังเฏาะวาฟรอบกะอ์บะฮ์และกล่าวตัลบิยะฮ์อยู่นั้น ชัยฏอนได้แปลงกายเป็นชายชราปรากฏต่อหน้าเขาและกล่าวตัลบิยะฮ์ไปพร้อมกับเขา เมื่ออัมร์กล่าวว่า «ลับบัยกะ ลาชะรีกะ ละกะ» (ข้าพระองค์มาแล้ว ไม่มีภาคีใด ๆ สำหรับพระองค์) ชายชราก็กล่าวต่อว่า «เว้นแต่ภาคีผู้หนึ่งซึ่งเป็นของพระองค์» อัมร์ไม่ยอมรับถ้อยคำนี้และถามว่า "นี่คืออะไร?" ชายชราตอบว่า "จงกล่าวต่อไปว่า 'พระองค์ทรงเป็นเจ้าของมัน และเป็นเจ้าของสิ่งที่มันครอบครอง' เพราะถ้อยคำเช่นนี้ไม่เป็นไร" อัมร์จึงกล่าวถ้อยคำนั้น แล้วชาวอาหรับก็ยึดถือปฏิบัติตามสืบมา

⁽¹⁾ ดู: อัส-สีเราะฮ์ อัน-นะบะวิยะฮ์ ของอิบนุฮิชาม 1/121 ⁽²⁾ อัล-บิดายะฮ์ วัน-นิฮายะฮ์ 2/187

จุดเริ่มต้นของการเบี่ยงเบน

อิบนุอิสหากได้เล่าให้เราทราบว่า การเบี่ยงเบนของชาวอาหรับซึ่งสืบเชื้อสายจากท่านนบีอิสมาอีล (อะลัยฮิสสลาม) ไปสู่การบูชาก้อนหิน เริ่มต้นขึ้นอย่างไร โดยกล่าวว่า «ในช่วงแรก พวกเขาให้ความยกย่องเทิดทูนแผ่นดินหะร็อม จึงไม่ยอมอพยพออกไปจากที่นั่น จนกระทั่งจำนวนของพวกเขาเพิ่มมากขึ้นและพื้นที่คับแคบไม่พอแก่พวกเขา พวกเขาจึงเริ่มอพยพออกจากที่นั่นเพื่อแสวงหาความกว้างขวางและพื้นที่ที่โล่งกว้างในดินแดนต่าง ๆ ผู้ใดในหมู่พวกเขาที่อพยพออกจากหะร็อมไปยังที่อื่น จะต้องนำหินก้อนหนึ่งจากหินของหะร็อมติดตัวไปด้วยเพื่อเป็นการยกย่องหะร็อม ไม่ว่าพวกเขาจะไปพำนักที่ใด ก็จะวางหินก้อนนั้นไว้ แล้วเดินเวียนรอบมันเหมือนกับที่พวกเขาเวียนรอบกะอ์บะฮ์ ต่อมาสิ่งนั้นได้นำพวกเขาไปสู่การบูชาก้อนหินเหล่านั้น แล้วพวกเขาก็บูชาก้อนหินใดก็ตามที่พวกเขาเห็นว่างดงาม»⁽¹⁾

كنا نعبد الحجر في الجاهلية ، فإذا وجدنا حجراً أحسن منه نلقي ذلك ونأخذه ، فإذا لم نجد حجراً جمعنا حثية من تراب، ثم جئنا بغنم فحلبنا عليه ثم طفنا به

และจงพิจารณาดูว่า สภาพและเรื่องราวของพวกเขาได้กลายเป็นเช่นไร มีรายงานจากอบูเราะญาอ์ อัล-อุฏอริดีย์ ว่า «พวกเราเคยบูชาก้อนหินในยุคญาฮิลียะฮ์ เมื่อใดที่พวกเราพบหินก้อนอื่นที่สวยงามกว่า เราก็จะโยนก้อนเดิมทิ้งแล้วเอาก้อนใหม่มาแทน และหากเราหาหินไม่ได้ เราก็จะรวบรวมดินมากองไว้หนึ่งกำมือ แล้วนำแพะมารีดนมราดลงบนกองดินนั้น จากนั้นก็เดินเวียนรอบมัน» และในบรรดาเรื่องแปลกประหลาดของยุคญาฮิลียะฮ์ก็คือ เมื่อชายคนหนึ่งในหมู่พวกเขาออกเดินทาง เขาจะนำหินติดตัวไปสี่ก้อน สามก้อนสำหรับตั้งหม้อหุงต้ม ส่วนก้อนที่สี่นั้นเขาเอาไว้บูชา

เจว็ดของชาวอาหรับ

พวกเขาได้ยึดเอาเจว็ดและรูปปั้นต่าง ๆ มาเป็นที่เคารพบูชา ฮิชาม บิน มุหัมมัด บิน อัส-สาอิบ อัล-กัลบีย์ กล่าวว่า «หนึ่งในเจว็ดที่เก่าแก่ที่สุดของพวกเขาคือ (มะนาฮ์) ซึ่งถูกตั้งไว้บนชายฝั่งทะเลแดงทางด้านอัล-มุชัลลัล ที่กุดัยด์ ระหว่างมักกะฮ์กับมะดีนะฮ์ ชาวอาหรับทั้งหมดต่างให้ความยกย่องมัน เผ่าเอาส์และค็อซร็อจญ์ รวมทั้งผู้ที่อาศัยอยู่ในมะดีนะฮ์ มักกะฮ์ และบริเวณใกล้เคียง ต่างก็ยกย่องมัน เชือดสัตว์พลีให้แก่มัน และนำของกำนัลมามอบให้แก่มัน และไม่มีผู้ใดที่ยกย่องมันมากไปกว่าเผ่าเอาส์และค็อซร็อจญ์ การยกย่องมันของเผ่าเอาส์และชาวอาหรับแห่งยัษริบที่อยู่ใกล้เคียงนั้นถึงขนาดที่ว่า เมื่อพวกเขาไปประกอบพิธีหัจญ์ พวกเขาจะหยุดพักร่วมกับผู้คนในทุกจุดของพิธี แต่จะไม่โกนศีรษะ ครั้นเมื่อพวกเขาออกเดินทางกลับ พวกเขาจะมายังมะนาฮ์แล้วโกนศีรษะ ณ ที่นั่น และพำนักอยู่ที่นั่น โดยเห็นว่าหัจญ์ของพวกเขาจะไม่สมบูรณ์เว้นแต่ด้วยการกระทำเช่นนั้น

และ (มะนาฮ์) เป็นของเผ่าฮุซัยล์และเผ่าคุซาอะฮ์ ท่านเราะซูลุลลอฮ์ ﷺ จึงได้ส่งท่านอะลี (ร.ฎ.) ไปในปีแห่งการพิชิตมักกะฮ์

⁽¹⁾ อัส-สีเราะฮ์ ของอิบนุฮิชาม 1/122

แล้วเขาก็ทุบทำลายมันเสีย ต่อมาพวกเขาได้ยึดเอา "อัล-ลาต" ที่เมืองฏออิฟเป็นเจว็ด ซึ่งเกิดขึ้นทีหลังมะนาฮ์ อัล-ลาตเป็นหินก้อนสี่เหลี่ยม ผู้ดูแลมันมาจากเผ่าษะกีฟ และพวกเขาได้สร้างอาคารครอบมันไว้ ชาวกุร็อยช์และชาวอาหรับทั้งปวงต่างให้ความเคารพยกย่องมัน ด้วยเหตุนี้จึงมีการตั้งชื่อว่า "ซัยดุลลาต" และ "ตัยมุลลาต" มันตั้งอยู่ ณ ตำแหน่งของหออะซานด้านซ้ายของมัสยิดฏออิฟในปัจจุบัน และคงอยู่เช่นนั้นเรื่อยมา จนกระทั่งท่านเราะซูล ﷺ ได้ส่งอัล-มุฆีเราะฮ์ บิน ชุอ์บะฮ์ (ร.ฎ.) และอบูซุฟยาน บิน หัรบ์ (ร.ฎ.) ไปเมื่อเผ่าษะกีฟเข้ารับอิสลาม ทั้งสองจึงได้ทุบทำลายและเผามันด้วยไฟ

أَفَرَءَيْتُمُ ٱللَّٰتَ وَٱلْعُزَّىٰ

كان يلتُّ السويق للحاج

อย่างไรก็ตาม อิบนุญะรีรได้รายงานไว้ในตัฟซีรของท่านจากมุญาฮิด เกี่ยวกับดำรัสของอัลลอฮ์ตะอาลาที่ว่า «พวกเจ้าเห็นแล้วมิใช่หรือ อัล-ลาตและอัล-อุซซา» (ซูเราะฮ์อัน-นัจญ์มฺ 53:19)⁽¹⁾ ท่านกล่าวว่า อัล-ลาตเคยเป็นผู้ที่คลุกแป้งสะวีกให้แก่ผู้ประกอบพิธีหัจญ์ เมื่อเขาตายไป ผู้คนก็พากันไปเฝ้าสักการะอยู่ที่หลุมศพของเขา ทำนองเดียวกันนี้ อบุลเญาซาอ์ได้กล่าวรายงานจากอิบนุอับบาส (ร.ฎ.) ว่า "เขาเคยคลุกแป้งสะวีกให้แก่ผู้ประกอบพิธีหัจญ์" อัล-บุคอรีได้รายงานไว้ในความหมายทำนองเดียวกัน

ต่อมาพวกเขาได้ยึดเอา "อัล-อุซซา" เป็นเจว็ด ซึ่งเกิดขึ้นทีหลังอัล-ลาต ผู้ที่ตั้งมันขึ้นคือซอลิม บิน สะอ์ด ที่หุบเขานัคละฮ์ เหนือซาตุอิรก์ และพวกเขาได้สร้างอาคารครอบมันไว้ พวกเขาเคยได้ยินเสียงดังออกมาจากมัน อัล-กัลบีได้กล่าวในสิ่งที่เขารายงานจากอิบนุอับบาส (ร.ฎ.) ว่า อัล-อุซซานั้นมีชัยฏอนเพศหญิงตนหนึ่งซึ่งมาสิงอยู่ที่ต้นสะมุเราะฮ์สามต้น ณ ใจกลางหุบเขานัคละฮ์

ائت بطن نخلة، فإنك ستجد ثلاث سمرات، فاعضد الأولى

هل رأيت شيئاً ؟

فاعضد الثانية

فاعضد الثالثة

เมื่อท่านเราะซูล ﷺ พิชิตนครมักกะฮ์ได้แล้ว ท่านได้ส่งคอลิด บิน อัล-วะลีด (ร.ฎ.) ไป โดยกล่าวว่า «จงไปยังใจกลางหุบเขานัคละฮ์ แล้วท่านจะพบต้นสะมุเราะฮ์สามต้น จงโค่นต้นแรกเสีย» เขาจึงไปโค่นมัน เมื่อเขากลับมาหาท่าน ท่านถามว่า «ท่านเห็นอะไรบ้างไหม?» เขาตอบว่า "ไม่เห็นเลย" ท่านกล่าวว่า «จงไปโค่นต้นที่สองเสีย» เขาจึงไปโค่นมัน แล้วกลับมาหาท่านนบี ﷺ ท่านถามว่า «ท่านเห็นอะไรบ้างไหม?» เขาตอบว่า "ไม่เห็นเลย" ท่านกล่าวว่า «จงไปโค่นต้นที่สามเสีย» เมื่อเขาไปถึงต้นนั้น ทันใดนั้นเขาก็พบหญิงชาวหะบะชะฮ์ (เอธิโอเปีย) ผู้หนึ่งผมยุ่งเหยิง เอามือทั้งสองวางไว้บนบ่า ขบเขี้ยวเคี้ยวฟัน และเบื้องหลังนางมีผู้ดูแลของนางอยู่ คอลิดจึงกล่าวว่า

كفرانك لا سبحانك ، إني رأيت الله قد أهانك .

"ข้าขอปฏิเสธเจ้า หาใช่สดุดีเจ้าไม่ แท้จริงข้าเห็นแล้วว่าอัลลอฮ์ทรงทำให้เจ้าต่ำต้อยแล้ว"

تلك العزى ، ولا عزى بعدها للعرب

จากนั้นเขาก็ฟันนางจนศีรษะแตก ปรากฏว่านางกลายเป็นถ่านเถ้า แล้วเขาก็โค่นต้นไม้นั้นและสังหารผู้ดูแลเสีย จากนั้นเขากลับมาหาท่านนบี ﷺ และแจ้งเรื่องราวแก่ท่าน ท่านจึงกล่าวว่า «นั่นแหละคืออัล-อุซซา และหลังจากนี้จะไม่มีอัล-อุซซาสำหรับชาวอาหรับอีกแล้ว» อัล-อุซซาเป็นเจว็ดของชาวมักกะฮ์ ตั้งอยู่ ณ สถานที่แห่งหนึ่งใกล้กับอะเราะฟาต เป็นต้นไม้ที่พวกเขาเชือดสัตว์พลีและวิงวอนขอกันที่นั่น

⁽¹⁾ ซูเราะฮ์อัน-นัจญ์มฺ อายะฮ์ที่ 19

และอัล-กัลบีย์กล่าวไว้ในหนังสือ อัล-อัศนาม ของเขาว่า «ชาวกุเรชมีเจว็ดหลายองค์อยู่ภายในและรอบกะอ์บะฮ์ องค์ที่ยิ่งใหญ่ที่สุดสำหรับพวกเขาคือ (ฮุบัล) เท่าที่ข้าพเจ้าทราบมา มันทำจากหินอะเกตสีแดงเป็นรูปมนุษย์ เมื่อพวกเขาขัดแย้งกันในเรื่องใด หรือต้องการออกเดินทาง พวกเขาจะมาหามัน แล้วเสี่ยงทายด้วยลูกธนูเสี่ยงทายต่อหน้ามัน»

ในบรรดาเจว็ดของพวกเขายังมีอิสาฟและนาอิละฮ์ ผู้รายงานบางคนเล่าว่า มีชายคนหนึ่งกับหญิงคนหนึ่งทำซินาภายในบัยตุลหะรอม อัลลอฮ์จึงทรงสาปทั้งสองให้กลายเป็นหินสองก้อน ชาวกุเรชนำทั้งสองไปตั้งไว้ข้างกะอ์บะฮ์เพื่อให้ผู้คนได้รับบทเรียน ครั้นเวลาผ่านไปนานและมีการเคารพบูชาเจว็ดเกิดขึ้น ทั้งสองก็ถูกบูชาไปพร้อมกับเจว็ดเหล่านั้นด้วย

جَآءَ ٱلْحَقُّ وَزَهَقَ ٱلْبَـٰطِلُ ۚ إِنَّ ٱلْبَـٰطِلَ كَانَ زَهُوقًا ﴿٨١﴾

جَآءَ ٱلْحَقُّ وَمَا يُبْدِئُ ٱلْبَـٰطِلُ وَمَا يُعِيدُ ﴿٤٩﴾

เมื่อท่านเราะซูล ﷺ พิชิตมักกะฮ์ ท่านพบเจว็ดสามร้อยหกสิบองค์อยู่รอบบัยตุลลอฮ์ ท่านจึงใช้คันธนูของท่านทิ่มไปที่ใบหน้าและดวงตาของมันพร้อมกล่าวว่า «สัจธรรมได้มาแล้ว และความเท็จได้มลายสิ้นไป แท้จริงความเท็จนั้นย่อมมลายสิ้นไปเสมอ»⁽¹⁾ และ «สัจธรรมได้มาแล้ว และความเท็จจะไม่ริเริ่มสิ่งใดและจะไม่นำสิ่งใดกลับคืนมา»⁽²⁾ ขณะที่เจว็ดเหล่านั้นล้มคว่ำหัวทิ่มลงทีละองค์ จากนั้นท่านสั่งให้นำมันออกไปจากมัสยิดแล้วเผาทิ้ง หะดีษนี้บันทึกโดยอัล-บุคอรีย์และมุสลิมในเศาะฮีหฺทั้งสองจากอิบนุมัสอูด (ร.ฎ.) ด้วยถ้อยคำที่ใกล้เคียงกัน แต่ทั้งสองไม่ได้กล่าวถึงประโยค «ขณะที่เจว็ดเหล่านั้นล้มคว่ำ...» ส่วนในรายงานของทั้งสองระบุว่า ท่านทิ่มมันด้วยไม้ที่อยู่ในมือของท่าน

การบูชาเจว็ดได้แพร่หลายไปถึงขั้นที่ทุกบ้านในมักกะฮ์ต่างมีเจว็ดที่คนในบ้านเคารพบูชา เมื่อผู้ใดจะออกเดินทาง สิ่งแรกที่เขาทำในบ้านคือการลูบไล้เจว็ดนั้น และเมื่อกลับจากการเดินทาง สิ่งแรกที่เขาทำเมื่อเข้าบ้านก็คือการลูบไล้เจว็ดนั้นเช่นกัน

( الا تكفيني ذا الخلصة ؟ )

อิบนุอิสหาก อัล-กัลบีย์ กล่าวว่า «(ซุล-เคาะละเศาะฮ์) เป็นเจว็ดของเผ่าเดาส์ เผ่าค็อษอัม เผ่าบะญีละฮ์ และชาวอาหรับที่อาศัยอยู่ในดินแดนของพวกเขา มันเป็นหินสีขาวที่สลักลวดลายคล้ายมงกุฎ และมีบ้านสำหรับมันด้วย ท่านเราะซูลุลลอฮ์ ﷺ ได้กล่าวแก่ญะรีร บินอับดุลลอฮ์ อัล-บะญะลีย์ (ร.ฎ.) ว่า "ท่านจะไม่จัดการซุล-เคาะละเศาะฮ์แทนฉันหรือ?" เขาจึงยกทัพไปพร้อมกับเผ่าอะห์มัส เผ่าค็อษอัมและเผ่าบาฮิละฮ์ได้ต่อสู้กับเขา แต่เขาได้รับชัยชนะเหนือพวกนั้น แล้วเขาได้ทำลายบ้านของซุล-เคาะละเศาะฮ์และจุดไฟเผามัน»

( الا تريحني من ذي الخَلَصَة )

และในเศาะฮีหฺอัล-บุคอรีย์และมุสลิม รายงานจากญะรีร บินอับดุลลอฮ์ (ร.ฎ.) ว่า ท่านเราะซูลุลลอฮ์ ﷺ ได้กล่าวแก่ฉันว่า «ท่านจะไม่ทำให้ฉันโล่งใจจากซุล-เคาะละเศาะฮ์หรือ?» มันเป็นบ้านหลังหนึ่งในดินแดนของเผ่าค็อษอัม ซึ่งถูกเรียกว่า "อัล-กะอ์บะฮ์ อัล-ยะมานียะฮ์" (กะอ์บะฮ์แห่งเยเมน) ฉันจึงออกเดินทางไปยังซุล-เคาะละเศาะฮ์พร้อมกับทหารม้าหนึ่งร้อยห้าสิบนายจากเผ่าอะห์มัส และพวกเขาเป็น...

⁽¹⁾ ซูเราะฮ์อัล-อิสรออ์ 17:81 ⁽²⁾ ซูเราะฮ์สะบะอ์ 34:49

اللهم ثبته واجعله هادياً مهدياً

...ซึ่งเป็นพลม้า ข้าพเจ้าจึงกล่าวว่า "โอ้ท่านเราะซูลของอัลลอฮ์ ข้าพเจ้านั่งบนหลังม้าได้ไม่มั่นคง" ท่านจึงตบมือลงที่หน้าอกของข้าพเจ้า จนข้าพเจ้าเห็นรอยนิ้วมือของท่านบนหน้าอก และท่านกล่าวว่า «โอ้อัลลอฮ์ ขอพระองค์ทรงทำให้เขามั่นคง และทรงทำให้เขาเป็นผู้ชี้นำและเป็นผู้ได้รับการชี้นำ» แล้วเขาก็ออกเดินทางไปยังรูปเคารพนั้นและทำลายมันเสีย

รูปเคารพที่แพร่หลายอยู่ในยุคญาฮิลียะฮ์นั้นมีมากกว่าที่เราได้กล่าวมานี้

ความมืดมิดสนิทในยามที่ท่านนบี ﷺ ถูกแต่งตั้ง

إن الله نظر ـ قبيل البعثة ـ إلى أهل الأرض ، فمقتهم عربهم وعجمهم ، إلا بقايا من أهل الكتاب

ก่อนการแต่งตั้งท่านเราะซูล ﷺ นั้น สิ่งที่หลงเหลืออยู่จากแสงสว่างแห่งฟากฟ้าที่บรรดานบีได้นำมา มีเพียงแสงริบหรี่ที่ไม่เพียงพอต่อการได้รับทางนำและการยืนหยัดอย่างเที่ยงตรงบนแนวทางของพระผู้อภิบาล เนื่องจากแนวทางนั้นได้สูญหายไปและถูกปะปนกับความเท็จจำนวนมากมาย ในหะดีษมีระบุว่า «แท้จริงอัลลอฮ์ทรงมองไปยังชาวโลก ก่อนการแต่งตั้ง (ท่านนบี) เพียงเล็กน้อย แล้วพระองค์ทรงกริ้วพวกเขา ทั้งชาวอาหรับและชาวต่างชาติ เว้นแต่ผู้ที่หลงเหลืออยู่บางส่วนจากชาวคัมภีร์»

ตัวบทประวัติศาสตร์ได้บันทึกไว้ให้เราว่า มีชายผู้มีปัญญาสี่คนจากเผ่ากุร็อยช์ได้ปลีกตัวออกจากกลุ่มชนของตนในเทศกาลหนึ่งของชาวกุร็อยช์ ณ รูปปั้นองค์หนึ่ง พวกเขาได้แก่ วะเราะเกาะฮ์ อิบนุเนาฟัล, อุบัยดุลลอฮ์ อิบนุญะห์ช์, อุษมาน อิบนุลหุวัยริษ อิบนุอะสัด อิบนุอับดิลอุซซา และเซด อิบนุอัมร์ อิบนุนุฟัยล์

พวกเขาต่างกล่าวแก่กันว่า "พวกท่านก็รู้ ขอสาบานต่ออัลลอฮ์ ว่ากลุ่มชนของพวกท่านไม่ได้อยู่บนสิ่งใดเลย พวกเขาได้ผิดพลาดไปจากศาสนาของอิบรอฮีมบิดาของพวกเขา ก้อนหินที่เราเดินเวียนรอบมันนั้นคืออะไรกัน มันไม่ได้ยิน ไม่เห็น ไม่ให้โทษ และไม่ให้คุณ? โอ้กลุ่มชนเอ๋ย จงแสวงหาศาสนาให้แก่ตัวของพวกท่านเถิด เพราะพวกท่าน ขอสาบานต่ออัลลอฮ์ ไม่ได้อยู่บนสิ่งใดเลย" แล้วพวกเขาก็แยกย้ายกันไปตามดินแดนต่าง ๆ เพื่อแสวงหาศาสนาของอิบรอฮีม

สำหรับวะเราะเกาะฮ์ อิบนุเนาฟัล เขาได้ยึดมั่นอย่างแน่วแน่ในศาสนาคริสต์ และติดตามศึกษาคัมภีร์ต่าง ๆ จากผู้รู้ของศาสนานั้น จนกระทั่งมีความรู้จากชาวคัมภีร์

ส่วนอุบัยดุลลอฮ์ อิบนุญะห์ช์ เขายังคงอยู่ในความคลุมเครือสับสนเช่นเดิมจนกระทั่งเข้ารับอิสลาม จากนั้นได้อพยพไปยังแผ่นดินหะบะชะฮ์พร้อมกับบรรดามุสลิม โดยมีภรรยาของเขาคืออุมมุหะบีบะฮ์ บินต์อบีสุฟยาน (ร.ฎ.) ซึ่งเป็นมุสลิมะฮ์ร่วมเดินทางไปด้วย ครั้นเมื่อเขาไปถึงที่นั่น เขาก็เปลี่ยนไปนับถือศาสนาคริสต์และละทิ้งอิสลาม จนกระทั่งเสียชีวิตในสภาพที่เป็นชาวคริสต์

ส่วนอุษมาน อิบนุลหุวัยริษ เขาได้เดินทางไปหากัยศ็อร กษัตริย์แห่งโรม แล้วเข้ารีตเป็นคริสต์ และได้รับตำแหน่งฐานะอันดีในราชสำนักของกษัตริย์องค์นั้น

ส่วนเซด เขาได้หยุดยั้งไว้ โดยไม่ได้เข้าไปในศาสนายิวและศาสนาคริสต์ เขาแยกตัวออกจากกลุ่มชนของเขา ปลีกตัวออกห่างจากรูปปั้นเจว็ด หลีกเลี่ยงซากสัตว์ เลือด และสัตว์ที่ถูกเชือดเพื่อบูชารูปปั้นเจว็ด เขาห้ามการฆ่าเด็กหญิงที่ถูกฝังทั้งเป็น และกล่าวว่า "ฉันเคารพภักดีต่อพระผู้อภิบาลของอิบรอฮีม" และเขาได้เริ่มตำหนิกลุ่มชนของเขาในสิ่งที่พวกเขายึดถืออยู่

أن النبي ﷺ لقي زيد بن عمرو بن نفيل بأسفل بلدح ( واد غربي مكة ) قبل أن ينزل على النبي ﷺ الوحي ، فقدمت إلى النبي ﷺ سفرة ، فأبى أن يأكل منها ، ثم قال زيد: إني لست آكل مما تذبحون على أنصابكم ، ولا آكل إلا ما ذكر اسم الله عليه، وإن زيد بن عمرو كان يعيب على قريش ذبائحهم ، ويقول: الشاة خلقها الله ، وأنزل لها من السماء ماء ، وأنبت لها من الأرض، ثم تذبحونها على غير اسم الله ؟ إنكاراً لذلك وإعظاماً له

ในเศาะฮีหฺอัล-บุคอรีย์ รายงานจากอับดุลลอฮ์ บินอุมัร (ร.ฎ.) ว่า «ท่านนบี ﷺ ได้พบกับเซด บินอัมร์ บินนุฟัยล์ ที่บริเวณตอนล่างของบะลดะห์ (หุบเขาทางทิศตะวันตกของมักกะฮ์) ก่อนที่วะห์ยูจะถูกประทานลงมาแก่ท่านนบี ﷺ แล้วมีสำรับอาหารถูกนำมาวางให้แก่ท่านนบี ﷺ แต่เขา (เซด) ปฏิเสธที่จะรับประทานจากสำรับนั้น จากนั้นเซดกล่าวว่า

"ฉันจะไม่กินสิ่งที่พวกท่านเชือดบนแท่นบูชาของพวกท่าน และฉันจะไม่กินสิ่งใดนอกจากสิ่งที่ได้กล่าวพระนามของอัลลอฮ์ไว้" และแท้จริงเซด บินอัมร์ เคยตำหนิชาวกุร็อยช์ในเรื่องสัตว์ที่พวกเขาเชือด โดยเขากล่าวว่า "แพะนั้นอัลลอฮ์ทรงสร้างมัน ทรงประทานน้ำจากฟากฟ้าลงมาให้มัน และทรงให้พืชพันธุ์งอกเงยจากแผ่นดินเพื่อมัน แล้วพวกท่านกลับเชือดมันโดยกล่าวนามอื่นที่มิใช่พระนามของอัลลอฮ์กระนั้นหรือ?" เขากล่าวเช่นนั้นเพื่อคัดค้านการกระทำนั้น และเพื่อแสดงว่าเป็นเรื่องร้ายแรงยิ่ง»⁽¹⁾

إن زيد بن عمرو بن نفيل خرج إلى الشام يسأل عن الدين ويتبعه ، فلقي عالماً من اليهود ، فسأله عن دينهم فقال: إني لعلي أن أدين دينكم ، فأخبرني ، فقال: لا تكون على ديننا حتى تأخذ بنصيبك من غضب الله ، قال زيد: ما أفر إلا من غضب الله ، ولا أحمل من غضب الله شيئاً أبداً ، وأنى أستطيعه ! فهل تدلني على غيره؟ قال: ما أعلمه إلا أن يكون حنيفاً ، قال زيد: وما الحنيف ؟ قال: دين إبراهيم ، لم يكن يهودياً ولا نصرانياً ، ولا يعبد إلا الله .

มูซา บินอุกบะฮ์ กล่าวว่า ซาลิม บินอับดุลลอฮ์ ได้เล่าให้ฉันฟัง – และฉันไม่ทราบว่าเขาเล่าเรื่องนี้จากผู้ใดนอกจากจากอิบนุอุมัร – ว่า «แท้จริงเซด บินอัมร์ บินนุฟัยล์ ได้ออกเดินทางไปยังแคว้นชาม เพื่อสอบถามเกี่ยวกับศาสนาและเพื่อจะปฏิบัติตาม แล้วเขาได้พบนักปราชญ์คนหนึ่งของชาวยิว จึงถามเขาเกี่ยวกับศาสนาของพวกเขา โดยกล่าวว่า "บางทีฉันอาจจะนับถือศาสนาของพวกท่าน ขอท่านบอกฉันด้วยเถิด" เขาตอบว่า "ท่านจะไม่ได้อยู่ในศาสนาของเรา จนกว่าท่านจะรับส่วนของท่านจากความกริ้วของอัลลอฮ์" เซดกล่าวว่า "ฉันมิได้หลบหนีจากสิ่งใด นอกจากหนีจากความกริ้วของอัลลอฮ์ และฉันจะไม่แบกรับความกริ้วของอัลลอฮ์แม้แต่น้อยตลอดไป แล้วฉันจะทนรับมันได้อย่างไร! ท่านจะชี้แนะศาสนาอื่นให้ฉันได้หรือไม่?" เขาตอบว่า "ฉันไม่รู้จักศาสนาอื่นใด นอกจากจะต้องเป็นหะนีฟ" เซดถามว่า "หะนีฟคืออะไร?" เขาตอบว่า "คือศาสนาของอิบรอฮีม ท่านมิได้เป็นยิวและมิได้เป็นคริสต์ และท่านไม่เคารพภักดีผู้ใดนอกจากอัลลอฮ์"

فخرج زيد فلقي عالماً من النصارى ، فذكر مثله . فقال: لن تكون على ديننا حتى تأخذ بنصيبك من لعنة الله . قال: ما أفر إلا من لعنة الله ، ولا أحمل من لعنة الله ولا غضبه شيئاً، وأنى أستطيع ، هل تدلني على غيره ؟ قال: ما أعلمه إلا أن يكون حنيفاً . قال: وما الحنيف ؟ قال دين إبراهيم، لم يكن يهودياً ولا نصرانياً .

แล้วเซดก็ออกเดินทางต่อไป จนได้พบนักปราชญ์คนหนึ่งของชาวคริสต์ และได้กล่าวในทำนองเดียวกัน เขาตอบว่า "ท่านจะไม่ได้อยู่ในศาสนาของเรา จนกว่าท่านจะรับส่วนของท่านจากการสาปแช่งของอัลลอฮ์" เซดกล่าวว่า "ฉันมิได้หลบหนีจากสิ่งใด นอกจากหนีจากการสาปแช่งของอัลลอฮ์ และฉันจะไม่แบกรับการสาปแช่งของอัลลอฮ์และความกริ้วของพระองค์แม้แต่น้อย แล้วฉันจะทนรับได้อย่างไร ท่านจะชี้แนะศาสนาอื่นให้ฉันได้หรือไม่?" เขาตอบว่า "ฉันไม่รู้จักศาสนาอื่นใด นอกจากจะต้องเป็นหะนีฟ" เซดถามว่า "หะนีฟคืออะไร?" เขาตอบว่า "คือศาสนาของอิบรอฮีม ท่านมิได้เป็นยิวและมิได้เป็นคริสต์"

⁽¹⁾ บันทึกโดยอัล-บุคอรีย์ : 7/142 หมายเลข 3826

اللهم إني أشهد أني على دين إبراهيم

เมื่อซัยด์เห็นคำกล่าวของพวกเขาเกี่ยวกับอิบรอฮีม (อะลัยฮิสสลาม) เขาก็ออกไป ครั้นเมื่อเขาออกไปถึงที่โล่งแจ้ง เขาก็ยกมือทั้งสองขึ้นแล้วกล่าวว่า «โอ้อัลลอฮ์ แท้จริงข้าพเจ้าขอยืนยันว่าข้าพเจ้าอยู่บนศาสนาของอิบรอฮีม»⁽¹⁾

رأيت زيد بن عمرو بن نفيل قائما مسندا ظهره إلى الكعبة يقول: يا معشر قريش ، والله ما منكم على دين إبراهيم غيري . وكان يحيي الموءودة . ويقول للرجل إذا أراد أن يقتل ابنته: لا تقتلها ، أنا أكفيك مؤونتها ، فيأخذها ، فإذا ترعرعت قال لأبيها: إن شئت دفعتها إليك ، وإن شئت كفيتك مؤونتها

ท่านกล่าวว่า: อัล-ลัยษ์กล่าวว่า ฮิชาม บิน อุรวะฮ์ ได้เขียนมาถึงข้าพเจ้า โดยรายงานจากบิดาของเขา จากอัสมาอ์ บินต์ อบีบักร (ร.ฎ.) นางกล่าวว่า «ข้าพเจ้าเห็นซัยด์ บิน อัมรฺ บิน นุฟัยล์ ยืนพิงหลังกับกะอ์บะฮ์ พลางกล่าวว่า "โอ้ชาวกุร็อยช์ทั้งหลาย ขอสาบานต่ออัลลอฮ์ ไม่มีผู้ใดในหมู่พวกท่านอยู่บนศาสนาของอิบรอฮีมนอกจากฉัน" และเขาเคยช่วยชีวิตเด็กหญิงที่จะถูกฝังทั้งเป็น โดยเขาจะกล่าวแก่ชายผู้ต้องการจะฆ่าลูกสาวของตนว่า "อย่าฆ่านางเลย ฉันจะรับภาระเลี้ยงดูนางแทนท่านเอง" แล้วเขาก็รับนางไป ครั้นเมื่อนางเติบโตขึ้น เขาก็จะกล่าวแก่บิดาของนางว่า "หากท่านต้องการ ฉันจะคืนนางให้แก่ท่าน และหากท่านต้องการ ฉันก็จะรับภาระเลี้ยงดูนางแทนท่านต่อไป"»⁽²⁾

يُحشر ذاك أمة وحده بيني وبين عيسى بن مريم

ท่านเราะซูล ﷺ เคยถูกถามถึงซัยด์ผู้นี้ ท่านจึงกล่าวว่า «เขาจะถูกฟื้นคืนชีพขึ้นมาเป็นประชาชาติหนึ่งเพียงลำพังผู้เดียว ระหว่างฉันกับอีซา บุตรของมัรยัม» อิบนุกะษีรกล่าวว่า สายรายงานของหะดีษนี้ดี (ญัยยิด) และหะซัน

دخلت الجنة فرأيت لزيد بن عمرو بن نفيل دوحتين

และมีรายงานจากท่านหญิงอาอิชะฮ์ (ร.ฎ.) ว่า ท่านเราะซูล ﷺ กล่าวว่า «ฉันได้เข้าไปในสวรรค์ แล้วฉันก็เห็นว่าซัยด์ บิน อัมรฺ บิน นุฟัยล์ มีต้นไม้ใหญ่สองต้น» อิบนุกะษีรกล่าวว่า สายรายงานนี้ดี (ญัยยิด)

ภายหลังจากความมืดมิดอันหนาแน่นนี้ อัลลอฮ์ทรงอนุญาตให้รุ่งอรุณแห่งอิสลามได้ทอแสงขึ้น ผู้คนจึงได้รับแสงสว่างจากรัศมีของมัน และได้รับทางนำด้วยแนวทางของมัน ดังนั้นการสรรเสริญและความโปรดปรานทั้งมวลจึงเป็นกรรมสิทธิ์ของพระองค์

⁽¹⁾ รายงานโดยอัล-บุคอรี: 7/142 หมายเลข 3827 ⁽²⁾ รายงานโดยอัล-บุคอรี: 7/143 หมายเลข 3828

เอกสารอ้างอิงที่สำคัญ

• อัล-อิบานะฮ์ ของอบุลหะสัน อัล-อัชอะรีย์ สิ่งพิมพ์ของมหาวิทยาลัยอิสลาม นครมะดีนะฮ์
• อัล-อิสลาม อะกีดะฮ์ วะชะรีอะฮ์ (อิสลาม: อะกีดะฮ์และชะรีอะฮ์) ของชัลตูต ดารุชชุรูก ไคโร พิมพ์ครั้งที่ 9 ฮ.ศ. 1397 / ค.ศ. 1977
• อัสมาอุลลอฮ์ วะศิฟาตุฮู ฟี มุอ์ตะเกาะดิ อะฮ์ลิสซุนนะฮ์ วัลญะมาอะฮ์ (พระนามและคุณลักษณะของอัลลอฮ์ในหลักความเชื่อของอะฮ์ลุสซุนนะฮ์ วัลญะมาอะฮ์) ดร.อุมัร สุลัยมาน อัล-อัชก็อร ดารุนนะฟาอิส อัมมาน จอร์แดน พิมพ์ครั้งที่ 2 ฮ.ศ. 1314 / ค.ศ. 1994
• อัล-อัสมาอ์ วัศศิฟาต (พระนามและคุณลักษณะ) ของอัล-บัยฮะกีย์ ฉบับพิมพ์ถ่ายสำเนา เบรุต
• อัศลุล อิอ์ติกอด (รากฐานแห่งความเชื่อ) ดร.อุมัร สุลัยมาน อัล-อัชก็อร ดารุนนะฟาอิส คูเวต พิมพ์ครั้งที่ 1 ฮ.ศ. 1410 / ค.ศ. 1990
• อิอ์ติกอดาตุ ฟิร็อกิล มุสลิมีน (ความเชื่อของกลุ่มต่าง ๆ ในหมู่มุสลิม) ของอัร-รอซีย์ ดารุลกุตุบ อัล-อิลมิยะฮ์ เบรุต ฮ.ศ. 1402 / ค.ศ. 1982
• อัล-บิดายะฮ์ วันนิฮายะฮ์ ของอิบนุกะษีร มักตะบะฮ์ อัล-มะอาริฟ เบรุต พิมพ์ครั้งที่ 2 ฮ.ศ. 1394 = ค.ศ. 1974
• อัต-ตะอ์วีล คุฏูเราะตุฮู วะอาษารุฮ์ (การตีความ: อันตรายและผลกระทบ) ดร.อุมัร สุลัยมาน อัล-อัชก็อร ดารุนนะฟาอิส อัมมาน จอร์แดน พิมพ์ครั้งที่ 1 ฮ.ศ. 1412 / ค.ศ. 1992
• ตัฟซีรอัล-กุรฏุบีย์ (อัล-ญามิอ์ ลิอะห์กามิล กุรอาน) ดารุลกิตาบ อัล-อะเราะบีย์ ไคโร พิมพ์ครั้งที่ 2 ฮ.ศ. 1387 / ค.ศ. 1967
• ตัลคีศ อัล-หะบีร ของอิบนุหะญัร อัล-อัสก็อลานีย์ จัดพิมพ์โดยอับดุลลอฮ์ ฮาชิม อัล-ยะมานีย์ นครมะดีนะฮ์ ฮ.ศ. 1384 / ค.ศ. 1964
• อัต-เตาฮีด ของอิบนุคุซัยมะฮ์ มักตะบะฮ์ อัล-กุลลิยาต อัล-อัซฮะริยะฮ์ ไคโร
• อัต-เตาฮีด ของอัซ-ซินดานีย์ ดารุลค็อยร์ พิมพ์ครั้งที่ 1 ฮ.ศ. 1411 / ค.ศ. 1990
• ญามิอุล อุศูล ฟี อะหาดีษิร เราะซูล ของอิบนุลอะษีร ตรวจทานโดยอับดุลกอดิร อัล-อัรนาอูฏ จัดพิมพ์โดยมักตะบะฮ์ อัล-หัลวานีย์และคณะ ฮ.ศ. 1389 / ค.ศ. 1969
• ค็อลกุ อัฟอาลิล อิบาด (การสร้างการกระทำของปวงบ่าว) ของอัล-บุคอรีย์ ดารุสสะละฟิยะฮ์ คูเวต พิมพ์ครั้งที่ 1 ฮ.ศ. 1405 / ค.ศ. 1985
• ซิลซิละฮ์ อัล-อะหาดีษ อัศ-เศาะหีหะฮ์ ของนาศิรุดดีน อัล-อัลบานีย์ อัล-มักตับ อัล-อิสลามีย์ ดามัสกัส พิมพ์ครั้งที่ 1
• อัส-ซีเราะฮ์ อัน-นะบะวิยะฮ์ ของอิบนุฮิชาม พร้อมคำอธิบายของอบูซัรร์ อัล-คุชะนีย์ มักตะบะฮ์ อัล-มะนาร จอร์แดน พิมพ์ครั้งที่ 1 ฮ.ศ. 1409 / ค.ศ. 1988
• ชัรห์ อัล-อะกีดะฮ์ อัฏ-เฏาะหาวิยะฮ์ ของมุหัมมัด บิน มุหัมมัด บิน อบิลอิซ อัล-หะนะฟีย์ อัล-มักตับ อัล-อิสลามีย์ เบรุต ฮ.ศ. 1391
• ชัรห์ อัน-นะวะวีย์ อะลา มุสลิม (คำอธิบายเศาะหีหฺมุสลิมของอัน-นะวะวีย์) อัล-มัฏบะอะฮ์ อัล-มิศริยะฮ์ และร้านหนังสือของโรงพิมพ์ ไคโร
• เศาะหีหฺอัล-บุคอรีย์ (อัล-ญามิอ์ อัศ-เศาะหีหฺ) พร้อมคำอธิบาย ฟัตหุล บารีย์ อัล-มัฏบะอะฮ์ อัส-สะละฟิยะฮ์ และร้านหนังสือของโรงพิมพ์ ไคโร
• เศาะหีหฺ อัล-ญามิอ์ อัศ-เศาะฆีร อัล-มักตับ อัล-อิสลามีย์ เบรุต พิมพ์ครั้งที่ 1
• เศาะหีหฺ สุนัน อิบนิมาญะฮ์ ของอัล-อัลบานีย์ จัดพิมพ์โดยสำนักงานการศึกษาอาหรับแห่งรัฐอ่าวอาหรับ พิมพ์ครั้งที่ 2 ฮ.ศ. 1408 / ค.ศ. 1988
• เศาะหีหฺ สุนัน อบีดาวูด อัล-มักตับ อัล-อิสลามีย์ เบรุต พิมพ์ครั้งที่ 1 ฮ.ศ. 1409 / ค.ศ. 1980
• เศาะหีหฺ สุนัน อัต-ติรมิซีย์ ของอัล-อัลบานีย์ จัดพิมพ์โดยสำนักงานการศึกษาอาหรับแห่งรัฐอ่าวอาหรับ พิมพ์ครั้งที่ 1 ฮ.ศ. 1308 / ค.ศ. 1988
• เศาะหีหฺ สุนัน อัน-นะสาอีย์ อัล-มักตับ อัล-อิสลามีย์ เบรุต พิมพ์ครั้งที่ 1 ฮ.ศ. 1409 / ค.ศ. 1988

• เศาะฮีหฺมุสลิม (อัล-ญามิอฺ อัศ-เศาะฮีหฺ) ตะห์กีก: มุหัมมัด ฟุอาด อับดุลบากี สำนักพิมพ์ดารุ อิห์ยาอิล กุตุบ อัล-อะเราะบิยะฮ์ อียิปต์ พิมพ์ครั้งที่ 1 ปี ฮ.ศ. 1375 / ค.ศ. 1956
• ฟัตหุล บารี บิชัรหิ เศาะฮีหิล บุคอรี โดยอิบนุ หะญัร อัล-อัสเกาะลานี อัล-มักตะบะฮ์ อัส-สะละฟิยะฮ์ ไคโร
• ฟัตหุล เกาะดีร อัล-ญามิอฺ บัยนะ ฟันนัยยิร ริวายะฮ์ วัด ดิรอยะฮ์ ฟิต ตัฟซีร โดยอัช-เชากานี ดารุ อิห์ยาอิต ตุร็อษ เบรุต
• อัล-ฟัตวา อัล-หะมะวิยะฮ์ อัล-กุบรอ โดยเชคุลอิสลามอิบนุตัยมียะฮ์ อัล-มักตะบะฮ์ อัส-สะละฟิยะฮ์ ไคโร พิมพ์ครั้งที่ 4 ปี ฮ.ศ. 1401
• ฟี ซิลาลิล กุรอาน โดยสัยยิด กุฏบ์ สำนักพิมพ์ดารุช ชุรูก ปี ฮ.ศ. 1394 / ค.ศ. 1974
• ลิสานุล อะร็อบ เรียบเรียงโดยยูสุฟ ค็อยยาฏ และนะดีม มัรอัชลี ดารุ ลิสานิล อะร็อบ เบรุต พิมพ์ครั้งที่ 1
• เลาะวามิอุล อันวาร อัล-บะฮิยะฮ์ โดยอัส-สะฟารีนี จัดพิมพ์โดยรัฐกาตาร์
• มัจญ์มูอฺ ฟะตาวา เชคุลอิสลามอิบนุตัยมียะฮ์ (รวบรวมโดยอิบนุ กอซิม) จัดพิมพ์โดยรัฐบาลแห่งราชอาณาจักรซาอุดีอาระเบีย พิมพ์ครั้งที่ 1 ปี ฮ.ศ. 1381
• มิชกาตุล มะศอบีหฺ โดยอัล-เคาะฏีบ อัต-ตับรีซี อัล-มักตับ อัล-อิสลามี ดามัสกัส พิมพ์ครั้งที่ 1 ปี ฮ.ศ. 1380
• มะอาริญุล เกาะบูล โดยเชคหาฟิซ บิน อะห์มัด อัล-หะกะมี สิ่งพิมพ์ของสำนักงานฟัตวา ราชอาณาจักรซาอุดีอาระเบีย
• มุอฺตะกอด อัล-อิมาม อบิล หะสัน อัล-อัชอะรี โดย ดร.อุมัร สุลัยมาน อัล-อัชเกาะร์ พิมพ์ครั้งที่ 1 ดารุน นะฟาอิส อัมมาน จอร์แดน ปี ฮ.ศ. 1414 / ค.ศ. 1994
• มะกอลาต อัล-อิสลามิยยีน โดยอบุล หะสัน อัล-อัชอะรี ดารุ อิห์ยาอิต ตุร็อษ อัล-อะเราะบี เบรุต
• อัล-มุนตะกอ มิน อะหาดีษิล อะห์กาม โดยมัจญ์ดุดดีน อิบนุ อับดิสสลาม อิบนุตัยมียะฮ์ อัล-มัฏบะอะฮ์ อัส-สะละฟิยะฮ์ ไคโร
• มันฮัจญ์ วะ ดิรอซาต ลิอายาติล อัสมาอ์ วัศ ศิฟาต โดยมุหัมมัด อัล-อะมีน อัช-ชันกีฏี สิ่งพิมพ์ของมหาวิทยาลัยอิสลามแห่งนครมะดีนะฮ์ พิมพ์ครั้งที่ 2 ปี ฮ.ศ. 1388
• อัล-อัสมาอ์ วัศ ศิฟาต โดยอัล-บัยฮะกี ฉบับพิมพ์สำเนา เบรุต
• อัศ-เศาะวาอิก อัล-มุรสะละฮ์ โดยอิบนุล ก็อยยิม มัฏบะอะตุล อิมาม ไคโร
• มุคตะศ็อร อัล-อุลูวฺ โดยอัษ-ษะฮะบี ย่อความโดยอัล-อัลบานี อัล-มักตับ อัล-อิสลามี พิมพ์ครั้งที่ 2 ปี ฮ.ศ. 1412 / ค.ศ. 1991
• อัล-มุอฺญัม อัล-วะสีฏ โดยอิบรอฮีม อะนีส และคณะ ดารุ อิห์ยาอิต ตุร็อษ อัล-อะเราะบี เบรุต พิมพ์ครั้งที่ 2
• หนังสือ "อัลลอฮ์" โดยอัล-อักกอด ดารุล ฮิลาล ไคโร
• อัล-เฟาะวาอิด อัล-มัจญ์มูอะฮ์ โดยอัช-เชากานี มัฏบะอะตุส ซุนนะฮ์ อัล-มุหัมมะดิยะฮ์ ปี ฮ.ศ. 1380 / ค.ศ. 1960 ไคโร
• อัร-ริสาละฮ์ โดยอัช-ชาฟิอี ดารุล ฟิกร์ เบรุต
• นะห์ละฮ์ ตุสับบิหุลลอฮ์ (ผึ้งตัวหนึ่งที่แซ่ซ้องสรรเสริญอัลลอฮ์) โดยมุหัมมัด หะสัน หิมศี ดารุร เราะชีด ดามัสกัส พิมพ์ครั้งที่ 3 ปี ค.ศ. 1977
• ร็อดดุด ดาริมี อะลัล มะรีสี โดยอัด-ดาริมี ดารุล กุตุบ อัล-อิลมิยะฮ์ เบรุต
• ชัรหุล อะกีดะฮ์ อัล-วาสิฏิยะฮ์ โดยมุหัมมัด เคาะลีล หัรรอส สิ่งพิมพ์ของมหาวิทยาลัยอิสลามแห่งนครมะดีนะฮ์ พิมพ์ครั้งที่ 4
• อัล-อีมาน โดยอบู อุบัยด์ อัล-กอซิม บิน สัลลาม ตะห์กีกโดยเชคนาศิรุดดีน อัล-อัลบานี อยู่ในหนังสือรวมเล่มชื่อ "มิน กุนูซิส ซุนนะฮ์ – เราะสาอิล อัรบะอฺ" (จากขุมทรัพย์แห่งซุนนะฮ์ – สี่ตำรา) อัล-มัฏบะอะฮ์ อัล-อุมูมิยะฮ์ ดามัสกัส

สารบัญ

• บทนำฉบับพิมพ์ใหม่ ..... 5
• คำนำฉบับพิมพ์ครั้งแรก ..... 7
• บทนำ ..... 11

บทที่หนึ่ง: อะกีดะฮ์ นิยามและคำอธิบาย ..... 11

• หัวข้อที่หนึ่ง: ความหมายของอะกีดะฮ์ทางภาษาและทางวิชาการ ..... 11
• หัวข้อที่สอง: หลักความเชื่อเป็นเรื่องของความรู้และหัวใจ ..... 12
• หัวข้อที่สาม: อะกีดะฮ์คือความเชื่อมั่นที่ไม่รับความสงสัย ..... 13
• หัวข้อที่สี่: สิ่งที่ศรัทธาเป็นเรื่องเร้นลับที่มองไม่เห็น ..... 13
• หัวข้อที่ห้า: อะกีดะฮ์ที่ถูกต้องและอะกีดะฮ์ที่เสื่อมเสีย ..... 14
• หัวข้อที่หก: ความสำคัญและความจำเป็นของอะกีดะฮ์อิสลาม ..... 15

บทที่สอง: ความสัมพันธ์ระหว่างอะกีดะฮ์กับอีมานและชะรีอะฮ์ ..... 19

• หัวข้อที่หนึ่ง: ความสัมพันธ์ระหว่างอะกีดะฮ์กับอีมาน ..... 19
• หัวข้อที่สอง: ความเชื่อมโยงระหว่างอะกีดะฮ์กับชะรีอะฮ์ ..... 20
• หัวข้อที่สาม: การให้ความสำคัญกับการปฏิบัติ ..... 21

บทที่สาม: อีมานและกุฟร์ (การปฏิเสธศรัทธา) ..... 22

• หัวข้อที่หนึ่ง: หุก่มของการปฏิเสธอะกีดะฮ์ ..... 22
• หัวข้อที่สอง: การกระทำและคำพูดที่ถือเป็นกุฟร์ ..... 22
• หัวข้อที่สาม: จุดยืนต่อบรรดากาฟิร ..... 23
• หัวข้อที่สี่: กาฟิร ณ อัลลอฮ์ ..... 23
• หัวข้อที่ห้า: การละทิ้งสิ่งที่เป็นวาญิบและการกระทำสิ่งที่ต้องห้าม ..... 24
• จุดยืนของสะลัฟต่อผู้กระทำบาปใหญ่ ..... 24
• พวกเคาะวาริจญ์ที่ตัดสินผู้อื่นเป็นกาฟิรเพราะการทำบาป ..... 26
• ผู้ที่กล่าวว่าผู้กระทำบาปใหญ่มีอีมานสมบูรณ์ ..... 34

บทที่สี่: อะกีดะฮ์ ปรัชญา และวิชาอิลมุลกะลาม ..... 35

• หัวข้อที่หนึ่ง: ความแตกต่างระหว่างอะกีดะฮ์อิสลามกับปรัชญาและวิชาอิลมุลกะลาม ..... 35
• แหล่งที่มาและต้นธาร ..... 35
• แนวทางและวิถี ..... 37
• พลังในการโน้มน้าว ..... 40
• รูปแบบการนำเสนอ ..... 43
• วิธีการอ้างหลักฐาน ..... 44
• ผลลัพธ์และคุณประโยชน์ ..... 46
• หัวข้อที่สอง: จุดยืนของบรรดาอุละมาอ์ต่อปรัชญาและวิชาอิลมุลกะลาม ..... 47

• เรื่องที่สาม: การเปรียบเทียบระหว่างผู้ยึดความเห็นกับผู้ยึดอะกีดะฮ์ ..... 49
• บทที่ห้า: แนวทางของบรรดาอุละมาอ์ในการยืนยันหลักอะกีดะฮ์ ..... 51
• ตัวบทที่บ่งชี้ถึงการใช้หะดีษอาหาดเป็นหลักฐาน ..... 57
• การโต้แย้งผู้ที่กล่าวว่าหะดีษอาหาดไม่อาจนำมาใช้ในเรื่องอะกีดะฮ์ ..... 59
• หลักอะกีดะฮ์ที่ได้รับการยืนยันด้วยหะดีษ ..... 60
• หุก่มของผู้ที่ปฏิเสธสิ่งที่ได้รับการยืนยันด้วยหะดีษอาหาด ..... 63
• การศรัทธาต่ออัลลอฮ์ ..... 67
• บทนำ: ความสำคัญของหลักการข้อนี้ ..... 67
• ประเด็นต่าง ๆ ของการศรัทธาต่ออัลลอฮ์ ..... 68
• ภาคที่หนึ่ง: หลักฐานการมีอยู่ของพระผู้สร้างผู้ทรงเกรียงไกรและสูงส่ง ..... 69
• ประการแรก: หลักฐานจากฟิฏเราะฮ์ (ธรรมชาติดั้งเดิมของมนุษย์) ..... 69
• หลักฐานที่สอง: สิ่งถูกสร้างย่อมต้องมีผู้สร้าง ..... 73
• จุดยืนของวิทยาศาสตร์เชิงทดลองต่อกฎข้อนี้ ..... 76
• ข้อสงสัยเกี่ยวกับการกำเนิดของจักรวาล ..... 77
• 1. ทัศนะที่ว่าเกิดขึ้นโดยบังเอิญ ..... 77
• 2. พวกเขากล่าวว่าธรรมชาติคือผู้สร้าง ..... 79
• ทฤษฎีการเกิดขึ้นเอง (ข้อสงสัยที่ได้รับการพิสูจน์แล้วว่าเป็นโมฆะ) ..... 80
• ธรรมชาติคือกฎเกณฑ์ที่ควบคุมจักรวาล ..... 80
• ธรรมชาติคือพลังอำนาจ ..... 83
• 3. ทฤษฎีของดาร์วิน ..... 83
• ทฤษฎีนี้กล่าวไว้ว่าอย่างไร? ..... 84
• รากฐานของทฤษฎี ..... 84
• การหักล้างรากฐานที่ทฤษฎีนี้ตั้งอยู่ ..... 85
• การหักล้างคำอธิบายของดาร์วินเกี่ยวกับกระบวนการวิวัฒนาการ ..... 87
• ทฤษฎีนี้ไม่ได้รับการสนับสนุนจากความเป็นจริงที่ประจักษ์ ..... 89
• จุดยืนของนักวิทยาศาสตร์ธรรมชาติต่อทฤษฎีนี้ ..... 91
• อัลกุรอานกับทฤษฎีของดาร์วิน ..... 93
• สิ่งที่ตรงกันข้ามกับทฤษฎีนี้คือความถูกต้อง ..... 94
• ภาคที่สอง: การทำความรู้จักอัลลอฮ์และการผูกหัวใจไว้กับพระองค์ ..... 97
• บทที่หนึ่ง: การบ่งชี้ของสัญญาณต่าง ๆ ในจักรวาลถึงพระผู้สร้างและพระผู้ทรงริเริ่มสร้างมัน ..... 98
• เรื่องที่หนึ่ง: แนวทางของอัลกุรอานในการอ้างหลักฐานด้วยสัญญาณต่าง ๆ ในจักรวาล ..... 98
• 1. การสำรวจจักรวาลผ่านอายะฮ์ต่าง ๆ ของอัลกุรอาน ..... 98
• 2. ความโปรดปรานของอัลลอฮ์ในจักรวาล ..... 101
• 3. การอ้างหลักฐานของอัลกุรอานด้วยอายะฮ์อัลกุรอานต่อ…

• 26. กระบวนการย่อยอาหารในสัตว์ …… 162
• 27. การก่อตัวของทารกในครรภ์ …… 163
• 28. โครงสร้างของหู …… 164
• 29. พยาธิฟิลาเรีย …… 164
• 30. สนามแม่เหล็กของโลก …… 166
• 31. ขนาดของเทห์ฟากฟ้า ระยะห่าง และวงโคจรของมัน …… 166

บทที่สอง: การรู้จักอัลลอฮ์ผ่านตัวบท …… 168

• ประเด็นที่หนึ่ง: ขอบเขตการรับรู้ของสติปัญญาต่อคุณลักษณะของอัลลอฮ์ …… 168
• ประเด็นที่สอง: คุณลักษณะบางประการที่ตัวบทได้ระบุไว้ …… 169
• 1. อัลลอฮ์ทรงมีซาต (พระองค์) …… 169
• 2. อัน-นัฟส์ (พระองค์เอง) ของพระองค์ผู้ทรงบริสุทธิ์ …… 169
• 3. พระพักตร์ของพระผู้อภิบาลของเราผู้ทรงบริสุทธิ์ …… 171
• ผลของการศรัทธาต่อพระพักตร์ของอัลลอฮ์ตะอาลา …… 172
• ก. การมุ่งหวังพระพักตร์ของอัลลอฮ์ด้วยการงานที่ดี …… 172
• ข. การขอความคุ้มครองด้วยพระพักตร์ของพระองค์ผู้ทรงบริสุทธิ์ …… 172
• ค. การสนองตอบผู้ที่ขอจากท่านด้วยพระพักตร์ของอัลลอฮ์ …… 173
• ง. ความปรารถนาที่จะได้เห็นพระพักตร์ของอัลลอฮ์ …… 173
• 4. อัลลอฮ์ผู้ทรงบริสุทธิ์ทรงมีสองพระหัตถ์ …… 176
• การสดุดีความยิ่งใหญ่ของอัลลอฮ์ด้วยการกล่าวถึงพระหัตถ์ทั้งสองของพระองค์ …… 176
• การที่พระผู้อภิบาลทรงแผ่พระหัตถ์ทั้งสองของพระองค์ …… 177
• สิ่งต่าง ๆ ที่พระผู้ทรงกรุณาปรานีทรงสร้างด้วยพระหัตถ์ของพระองค์ …… 177
• ความยิ่งใหญ่ของพระหัตถ์ทั้งสองของพระผู้อภิบาลผู้ทรงบริสุทธิ์และสูงส่ง …… 179
• พระหัตถ์ทั้งสองของพระองค์ผู้ทรงบริสุทธิ์เป็นขวาทั้งคู่ …… 180
• 5. นิ้วทั้งหลายของพระผู้ทรงกรุณาปรานี …… 181
• 6. สิ่งที่มีระบุไว้เกี่ยวกับพระบาท …… 182
• 7. อัลลอฮ์ผู้ทรงบริสุทธิ์ทรงมีพระชงฆ์ …… 183
• 8. การประทับสูงเหนือบัลลังก์ (อัล-อิสติวาอ์) ของพระองค์ …… 184
• ความยิ่งใหญ่ของบัลลังก์ …… 185
• การที่อัลลอฮ์ทรงสดุดีพระองค์เองด้วยการประทับสูงเหนือบัลลังก์ และการที่พระองค์ทรงเป็นพระผู้อภิบาลแห่งบัลลังก์ …… 186
• ความหมายของการประทับสูงเหนือบัลลังก์ของพระองค์ …… 187
• 9. อัลลอฮ์ทรงอยู่ที่ใด? …… 189
• ความหมายของการที่พระองค์ทรงอยู่บนฟากฟ้า …… 190
• ความสูงส่งของพระองค์ผู้ทรงบริสุทธิ์ไม่ขัดแย้งกับความใกล้ชิดของพระองค์ …… 192
• 10. การทรงพระสรวลของพระผู้อภิบาลของเราผู้ทรงบริสุทธิ์ …… 193
• 11, 12. การเสด็จลงมาและการเสด็จมาของพระองค์ผู้ทรงบริสุทธิ์ …… 195
• 13. พระดำรัสของอัลลอฮ์ …… 195

• 3 – การสอน (อัต-ตะอ์ลีม) …… 232
• 4 – การแจ้งข่าว (อัล-อินบาอ์) …… 232
• 5 – การประทาน (อัล-อีตาอ์) …… 232

คุณลักษณะที่ครอบคลุม …… 233

• 1–3: คุณลักษณะแห่งความสูงส่ง ความยิ่งใหญ่ และความเกรียงไกร …… 233
• 4 – คุณลักษณะแห่งการเป็นผู้ครองอำนาจ (อัล-มุลก์) …… 234
• 5, 6 – คุณลักษณะแห่งความทรงอานุภาพเหนือสรรพสิ่ง (อัล-ญะบะรูต) และความยิ่งใหญ่ (อัล-กิบรียาอ์) …… 234
• 7 – คุณลักษณะแห่งความเกรียงไกร (อัล-อิซซะฮ์) …… 235
• 8 – คุณลักษณะแห่งพลังอำนาจ (อัล-กุววะฮ์) …… 235

คุณลักษณะที่นักวิชาการกะลาม (อัล-มุตะกัลลิมูน) มีความเห็นขัดแย้งกัน …… 236

• 1, 2 – คุณลักษณะแห่งความเอ็นดู (อัร-ร่ออฟะฮ์) และความเมตตา (อัร-เราะห์มะฮ์) …… 236
• 3 – คุณลักษณะแห่งความอดกลั้น (อัล-หิลม์) …… 236
• 4 – คุณลักษณะแห่งการอภัยโทษ (อัล-มัฆฟิเราะฮ์) …… 237

สภาพของผู้ปฏิเสธคุณลักษณะแห่งความสมบูรณ์และความยิ่งใหญ่ …… 237

คุณลักษณะการสถิต (อัล-อิสติวาอ์) เป็นคุณลักษณะแห่งความสมบูรณ์ มิใช่คุณลักษณะแห่งความบกพร่อง …… 238

อัล-มัฏลับที่หก: หลักการสำคัญเกี่ยวกับคุณลักษณะและพระนามของอัลลอฮ์ …… 242

• หลักการที่หนึ่ง: การกล่าวถึงคุณลักษณะบางประการ ก็เหมือนกับการกล่าวถึงคุณลักษณะประการอื่น ๆ …… 242
• หลักการที่สอง: การกล่าวถึงคุณลักษณะ ก็เหมือนกับการกล่าวถึงซาต (องค์อาตมัน) …… 243
• หลักการที่สาม: การที่ชื่อตรงกัน มิได้หมายความว่าสิ่งที่ถูกเรียกด้วยชื่อนั้นจะเท่าเทียมกัน …… 244
• หลักการที่สี่: อัลลอฮ์จะไม่ถูกพรรณนาด้วยการปฏิเสธล้วน ๆ …… 244
• หลักการที่ห้า: ถ้อยคำที่ชวนให้เข้าใจได้ทั้งความหมายที่ถูกและที่ผิด …… 246
• หลักการที่หก: การปฏิเสธคุณลักษณะ (อัต-ตะอ์ฏีล) มีสาเหตุมาจากการเชื่อในการเปรียบเทียบ (อัต-ตัชบีฮ์) ก่อน …… 246
• หลักการที่เจ็ด: อายะฮ์ว่าด้วยคุณลักษณะมิใช่อายะฮ์มุตะชาบิฮ์ (ที่มีความหมายคลุมเครือ) …… 248
• หลักการที่แปด: ความหมายตามตัวบทของคุณลักษณะมิใช่การเปรียบเทียบ จนต้องอาศัยการตีความ (อัต-ตะอ์วีล) …… 248
• หลักการที่เก้า: แก่นแท้ของการตีความ (อัต-ตะอ์วีล) …… 250

อัล-มัฏลับที่เจ็ด: แนวทางของอะฮ์ลุสซุนนะฮ์วัลญะมาอะฮ์ในเรื่องคุณลักษณะของอัลลอฮ์ …… 252

อะกีดะฮ์ของอิมามอบุลหะสัน อัล-อัชอะรีย์ในเรื่องคุณลักษณะของอัลลอฮ์ …… 253

บทที่สาม: เตาฮีดต่ออัลลอฮ์ …… 255

อัล-มับหัษที่หนึ่ง: ความหมายและประเภทของเตาฮีด …… 255

• เตาฮีดเชิงความรู้เพียงอย่างเดียวนั้นไม่เพียงพอ แต่จำเป็นต้องมีเตาฮีดเชิงปฏิบัติด้วย …… 255
• ความย้อนแย้งของบรรดาผู้ที่ไม่เคารพภักดีต่ออัลลอฮ์เพียงองค์เดียว …… 256

อัล-มับหัษที่สอง: กะลิมะฮ์เตาฮีด: ความหมาย ความประเสริฐ และเงื่อนไข …… 256

• การที่ชาวสะลัฟได้กล่าวพาดพิงถึงเงื่อนไขบางประการเหล่านี้ …… 259

อัล-มับหัษที่สาม: อิบาดะฮ์ …… 260

• อัล-มัฏลับที่หนึ่ง: นิยามของอิบาดะฮ์ …… 260

• เตาฮีดจะไม่เกิดขึ้นจริง นอกจากด้วยสองประการ ..... 260
• ประการแรก: การปฏิญาณต่ออัลลอฮ์ว่าพระองค์ทรงเป็นหนึ่งเดียวในซาตและคุณลักษณะของพระองค์ ..... 260
• ประการที่สอง: การมุ่งหมายและมีเจตนาต่อพระองค์เพียงองค์เดียว ไม่ใช่ผู้อื่น ในอิบาดะฮ์ทุกประเภท ..... 260
• หัวข้อย่อยที่สอง: ผู้ทำอิบาดะฮ์คือผู้ที่สลับอยู่ระหว่างความกลัวและความหวัง ..... 260
• หัวข้อย่อยที่สาม: องค์ประกอบหลักของอิบาดะฮ์ ..... 262
• ประการแรก: อัล-อิคลาศ (ความบริสุทธิ์ใจ) ..... 262
• ประการที่สอง: อัศ-ศิดก์ (ความสัจจริง) ..... 262
• หัวข้อย่อยที่สี่: ประเภทของอิบาดะฮ์ที่ไม่อนุญาตให้มุ่งหมายต่อผู้อื่นนอกจากอัลลอฮ์ ..... 263
• ประเภทที่หนึ่ง: อิบาดะฮ์ด้านความเชื่อ ..... 263
• ประเภทที่สอง: อิบาดะฮ์ที่เป็นการกระทำของหัวใจ ..... 263
• ประเภทที่สาม: อิบาดะฮ์ทางวาจา ..... 263
• ประเภทที่สี่: อิบาดะฮ์ทางร่างกาย ..... 263
• ประเภทที่ห้า: อิบาดะฮ์ทางทรัพย์สิน ..... 263
• บทย่อยที่สี่: สิ่งที่ขัดแย้งและหักล้างเตาฮีด ..... 264
• ชิริกมีสองประเภท ..... 264
• ประเภทที่หนึ่ง: ชิริกใหญ่ ..... 264
• อันตรายของชิริกประเภทนี้ ..... 265
• อาชญากรรมที่ยิ่งใหญ่ที่สุดและการอธรรมที่ร้ายแรงที่สุด ..... 265
• ประเภทที่สอง: ชิริกเล็ก ..... 266

บทที่สี่: มองย้อนประวัติศาสตร์ของอะกีดะฮ์ ..... 267

• บทย่อยที่หนึ่ง: อะกีดะฮ์มีวิวัฒนาการไปตามกาลเวลาหรือไม่? ..... 267
• อัลกุรอานเท่านั้นที่อธิบายประวัติศาสตร์ของอะกีดะฮ์ได้อย่างชัดแจ้ง ..... 269
• บทย่อยที่สอง: ประวัติศาสตร์ของอะกีดะฮ์ตามที่อัลกุรอานอันทรงเกียรติได้เล่าไว้ ..... 270
• มนุษยชาติรุ่นแรกอยู่บนเตาฮีด ..... 270
• การเบี่ยงเบนออกจากอะกีดะฮ์ครั้งแรก และเราะซูลท่านแรก ..... 271

บทที่ห้า: ทัศนะของประชาชาติที่หลงผิดต่อสิ่งที่ถูกเคารพสักการะ ..... 277

• บทย่อยที่หนึ่ง: พระผู้เป็นเจ้าในทัศนะของชาวกรีก ..... 278
• บทย่อยที่สอง: พระเจ้าในทัศนะของชาวยิว ..... 280
• บทย่อยที่สาม: การเบี่ยงเบนของชาวอาหรับออกจากเตาฮีด ..... 287
• จุดเริ่มต้นของการเบี่ยงเบน ..... 289
• เจว็ดของชาวอาหรับ ..... 289
• ความมืดมิดอันมืดมนในช่วงที่ท่านนบี ﷺ ได้รับการแต่งตั้ง ..... 292

หนังสือเล่มนี้สั่งซื้อได้ในราชอาณาจักรซาอุดีอาระเบียจาก

ดารุลฮิจเราะฮ์ เพื่อการพิมพ์และการจัดจำหน่าย

ตู้ ป.ณ. 20597 อัษ-ษุเกาะบะฮ์ 31952 อัล-โคบาร์ โชว์รูมอัล-โคบาร์: 8983004 โชว์รูมริยาด: 4792055

ดารุนนะฟาอิส

โทรศัพท์: 5693940 – แฟกซ์: 5693941 ตู้ ป.ณ. 211511 อัมมาน 11121 จอร์แดน